De stem
Jezus van alle zonden reinigt, en de Heilige Geest het hart vernieuwt. Hoe welkom waren u die klanken! Hoe verkwikkend de prediking, waarin u als verloren zondaar vergiffenis aange boden, redding verzekerd werd! Hoe dierbaar de Heilige schrift, die ééne dooiloopende geschiede nis en getuigenis is van Gods vergevende genade en verlossende kracht! Gij geloofdet het woord der Schrift als het Woord des levenden Gods, en — u geschiede naar uw geloof. Sedert dien tijd gaat het oude bij u voorbij en wordt al les nieuw. Nu verstaat gij de eeuwenheugende belijdenis der kerk, waarvan de grondtooncn zijn: zonde en genade, verloren en verlost. Zij is de godgeleerdheid van het wedergeboren hart. Nu verstaat gij de Heilige Schrift. Wat is u natuurlijker dan te vernemen, dat de geschiede nis van het volk, dat God tot Zijn bondsvolk heeft bestemd, eene meer dan natuurlijke is; eene geschiedenis wier gewigtigste perioden, zoo als de uittogt uit Eaypte, van Gods wonderbare tusschenkoinst getuigen ? Als gij niet anders dan door krachtdadige tusschenkomst van God, door , Zijn Woord en Geest, een nieuw mensch zijt ge worden, hoe kon dan Israël zonder Gods per soonlijke tusschenkomst Zijne geheel eenige be stemming bereiken! Israëls God is uw God; de Verlosser die redt waar alle geschapene kracht magteloos is. Gij verstaat nu ook dat Jezus Christus, omdat Hij Verlosser is, niets minder is dan de Heer door wien alle dingen zijn. Uw God alleen kan u verlossen. Hoedanigen waart gij? Denkt nog eens aan uwen onbekeerden toestand I terug, waarin deze ervaringen, die in liefelijke zamenstemming zijn met toon en inhoud der Hei lige Schrift, u nog vreemd waren. Veronderstelt dat toen eenige leeraren uwer kerk, daaronder mannen van bekwaamheid en ernst, u hadden ge leerd dat de bijbelsche voorstellingen van ver zoening en verlossing niet letterlijk waar zijn,, even min als de verhalen des Bijbels, waarin God wordt voorgesteld op eene andere wijze werkzaam te zijn, dan de natuur ons dagelijks leert; veron derstelt dat zij, ten bewijze dat zij de waarheid op hunne zijde hebben, zich beroepen hadden op uwe eigene ervaring, die van geene Goddelijke, | de menschelijke kracht te bovengaande, magtsbe- tooning weet. Terwijl gij de zonde niet als schuld gevoeldet, en in eigene kracht zedelijk leefdet, zoudt gij niet gevaar geloopen hebben te zeggen : • Uwe leer is wel eene nieuwe, maar zij komt volkomen met mijne ervaring overeen ; ik ben ge neigd te gelooven dat onze voorouders gedwaald hebben ; en dat gij , bij het meerdere licht van dezen tijd, ontdekt hebt, dat de Heilige Schrift niet in alle dingen te vertrouwen is, vooral niet in de leer aangaande ’s menseden verderf en verdoeme lijkheid?” En als gij de nieuwe leer met de oude werkelijk verwisselt, en de waarheden die u vroe ger gekweld en verontrust hadden, wegaeworpen hadt, en u gevleid dat gij, met uwen zedelijken wandel alles waart wat God of mensch van u eischen kon, zou men dan niet zelfs van u de lofspraak hebben kunnen vernemen: j Ik dank het aan de liberale leer, dat ik rust en vrede voor mijne ziel heb gevonden, want zij heeft mij ge leerd dat, zoo ik maar opregt en deugdzaam ben , het er niet op aankomt wat ik geloof en wat ik belijd?” Ja, het zou welligt niet lang hebben ge duurd, of gij waart begonnen over alle gewetens onrust en alle vrees voor verloren gaan , te lag- chen en te spotten. Immers, leert niet de liberale theologie dat het inbeelding is, aan de toereke ning der zonde en aan de helsche straf te geloo ven? Ja, ik vraag u: als zelfs Jezus Christus gedwaald en gezondigd heeft, zoo als men rond uit begint te verklaren, wie onder de menschen- kinderen heeft zich dan nog over zonde en dwa ling te bekommeren en te kwellen? Er zijn gewis, die de modorne theologie niet aannemen, om er eene rustige schuilplaats voor het onbekeerde hart te vinden. Zij zijn te eerlijk om, met on wedergeborene harten, eene godge leerdheid aan te nemen, die uit het wedergeboren hart is voorgekomen. Zij vinden in hun binnenste meer zamenstemming met de liberale dan met de orthodoxe theologie. Maar, zoo zij ernstig de waar heid blijven zoeken, zoo zij eerlijk wat zij geloo ven in toepassing brengen, zal het hun als velen I gaan; zij zullen bij tjjds den afgrond ontdekken I 496 waartoe de moderne theologie voert, en tot de verworpene waarheid terugkeeren. Maar ach! hoe groot is tegenover dezen het ge tal van hen, die de liberale theologie welkom hee- ten als eene bode die hun uitroept: »Gelooft niet wat de Heilige Schrift en de orthodoxie van u eischen; vreest niet wat zij u dreigen; laat u door uw eigen oordeel leiden ; vertrouwt op Gods Vaderliefde; allen worden eens zalig!” Van het oogenblik dat zij deze stem des verleiders gehoor zamen, bekommeren zij zich niet over bekeerinsr en wedergeboorte, zwijgt het geweten, heeft Gods Woord geene kracht. Zij hebben gevonden wat zij gezocht hebben. De dood zal hen uit hunnen zon digen sluimer wekken, om geoordeeld en veroor deeld te worden. Theologen van het opstandige hart. Nog eens: de liberale theologie is de theologie van het on wedergeboren hart. Zj spreekt de taal der on wedergeboren, zij spreekt naar den wensch der on wedergeboren. Verbergen wij voor elkan der de vreeze niet, dat velen, die nu nog, door den invloed hunner Christelijke opvoeding aan de belijdenis der kerk z jn gehecht, na dezen onder de voorstanders der liberale theologie zullen ge vonden worden. Zij is te zoet voor het onweder geboren hart. Gelooft men waarlijk wat de ortho doxie belijdt, men zou geen uur rusten kunnen zonder bekeering en wedergeboorte. Zoodra men daarentegen gelooft wat de moderne theologie beu zelt, is men ontslagen van alle onrust en kwelling. En als wij nu bedenken, dat de moderne theolo gie niet door Heidenen , die met de echte op vatting van de Schrift onbekend zijn, maar door Christenen, gedoopt en opgevoed in de Christe lijke kerk, wordt geleerd; dan noemen wij haar met alleen de theologie van liet on wedergeborene, maar van het tegen God opstandige hart. De mo derne theologie tracht de waarheid tot eene logen te maken. Zij ontkent wat God heeft gedaan ter onzer verlossing, eerst aan Israël, later in Chris tus aan de wereld. Zij verzet zich tegen den eisch van God, dat wij naar zijnen Zoon hooren, in Ilem gelooven zullen. Zij verlaagt de Heilige Schrift en Christus, om te bevestigen wat zij voor I waarheid houdt; en waar de Heilige Schrift en Christus van baar verschillen, daar schaamt zij i zich niet, beide van bekrompenheid, onkunde en dwaling te beschuldigen. Is de Schrift waar — dan kan men zich geen gruwelijker opstand tegen God denken, dan die in de moderne theologie openbaar wordt. Zj verwerpt met de Schrift, den Christus; in Christus, God den Vader. Zij wil van geenen God weten, die meer vermag dan de natuur, die Hij geschapen heeft. Zij neemt Hem de teugels van het wereldbestuur uit de handen, en laat de haar onbekende, zoogenaamde natuur wetten, regeren. Zij maakt God tot een ijdelen ; naam, de natuur tot God.” Zijn deze dingen alzoo, dan zal men wel den hoogleeraar moeten toegeven, dat het hier niet geldt een strijd tusschen meerlingen en leerstuk ken, maar dat het liberalisme afval van en op- 1 stand tegen God en zijn Woord is, en dat daarom : ook maar ééne kracht daartegen bestand is, name 1 lijk niet de orthodoxe leer, maar de wedergeboorte uit den Heiligen Geest, waaruit de orthoxie is ontstaan. Wij eindigen met deze waarschuwende woorden van Prof. Hofmeijr, die wij even als zijne gansche voordragt vau harte beamen: «Zien wij daarom toe, dat onze orthodoxe be lijdenis geene doode letter zij. Niets werkt het liberalisme meer in de hand, dan eene orthodoxe leer zonder een orthodox leven. Ik zie met be kommernis de toekomst te gemoet, als ik aan ge meenten en huisgezinnen denk , waar er wel tegen het liberalisme gesproken wordt, maar een ortho dox leven, het leven der wedergeboorte ontbreekt. Op deze rots brak de stroom der dwaling in de apostolische eeuw. Zal dit onder ons gebeuren ?... Wie durft antwoorden ? {de Heraut N®. 36, A°. 1863.) 497 WAT MOET MEN VERSTAAN DOOR HET GEHEILIGD LIGD ZIJN IN CHRISTUS, WAARVAN IN ONS DOOPSEORMULIER GESPROKEN WORDT? Daar over deze vraag al veel en verschillend geschreven is , zoo zal niemand het mij ten kwade kunnen duiden, dat ik in eenvoudigheid onder opzien en insmeeking van het licht vau ’s Heeren Geest mijn oordeel daarover openbaar maak; ik zal dit trachten te doen zoo kort en eenvoudig mogelijk. In het algemeen, stemmen allen, die over dit onderwerp geschreven hebben in, dat deze heiligheid verbondswijze moet genomen worden, doch vraagt men aan de zoodanigen. wat zij door eene ver bondswijze heiligheid verstaan, dan komt het bij velen op eene uitwendige heiligheid uit; van waar komt dit? omdat zij, en dat met regt, alle gedoopte kinderen niet voor geheiligden in Chris tus durven te houden, en daar in de eerste vraag van ons doopformulier uitdrukkelijk gezegd wordt, dat ze in Christus geheiligd zijn, zoo weet men doorgaans geen anderen raad dan tot eene uit wendige heiligheid zijne toevlugt te nemen. Doch ik vraag in de eerste plaats: hoe durft men dit doen, daar Christus heiligheid toch dui delijk tegenover Adams bondsbteuk staat? Stelt men Christus heiligheid uiterlijk , dan moet men ook Adams bondsbreuk uiterlijk stellen, en zoo doende zullen de liberalen die zeggen, dat Adams bondsbreuk ons niet aangaat in Christus, maar een voorbeeld van navolging is, gelijk krijgen. In de tweede plaats vragen wij : of er wel eene plaats iu Gods Woord te vinden is, waar Christus heiligheid tegenover Adams bondsbreuk staat en waar het eerste uiterlijk en het laatste wezentlijk moet genomen worden? Ik meen neen, en zoo er iemand is, die zulk eene plaats in Gods Woord meent te kunnen aanwijzen, die noodigen wij vriendelijk uit om zulks in liet Weekblad de Stem of Baiuin te doen. Vraagt nu iemand waar het van daan komt, rl a f- rrrin nelan <rol» 0111 «riïn i »-» fR-iMr-».-.,-. dat zoo velen het geheiligd zijn in Christus, voor eene uiterlijke heiligheid houden? Wij ant woorden, omdat zij het geheiligd zijn in Christus op ieder kind dat gedoopt wordt willen toepas sen , daar dit echter alleen kan en mag toege past worden op de uitverkoren kinderen, die ei- gentlijk alleen het zaad der geloovigen mogen ge noemd worden; dit bevestigt apostel Paulus, Rom. IX: 16: »Want die zijn niet allen Israël, die uit Israël zijn.” Dat het doopsformulier maar alleen spreekt van de uitverkorenen kinderen , zal ik met drie bewijzen staven. 1. Vooreerst omdat Christus heiligheid tegen over Adams bondsbreuk staat; zie de eerste vraag van ons doopsformulier. 2. Ten tweede , omdat het formulier niet spreekt van dit uw kind; maar van onze kinderen waar door niet anders kan of mag verstaan worden, dan het uitvei koren zaad der kerk of hetgeen hetzelfde is, der ware geloovigen, dat hierdoor niet anders kan of mag verstaan worden dan de uitverkoren kinderen der geloovigen blijkt, omdat in het 34ste geloofsartikel duidelijk ge zegd wordt, dat Christus zijn Moed niet minder gestort heeft om de kinderkens der geloovigen te wasschen als Hij zulks gedaan heeft, om de vol wassenen te wasschen. Doch niemand zal zoo dwaas zijn, om te gelooven, dat Christus zijn bloei gestort heeft voor al de kinderen, die ge doopt zijn of worden. Ook denk ik dat niemand zal durven ontkennen, dat die kinderen voor wien Christus zijn bloed gestort heeft, niet waarlijk zouden geheiligd zijn. 3. Ten derde, dat in ons doopsformulier alleen bedoeld worden de uitverkoren kinderen, blijkt ook uit hetgene in den doop aan den doopeling verzegeld wordt, namelijk, de regtvaardigmaking door Christus bloed en de heiligmaking door zijnen Geest, of zou God zijne belofte aan iemand verzege len en niet volbrengen? dit te stellen zou de groot ste ongerijmdheid , ja eene godtergende zonde zijn. Mij dunkt, het is uit het gezegde duidelijk te begrijpen, voor ieder, die onpartijdig oordeelt, dat in het doopsformulier alleen gesproken wordt van de uitverkoren kinderen. Vraagt nu iemand hoe men dat geheiligd zijn in Christus moet ver staan? dan wijs ik tot antwoord op Hebr. X: 10 en 14. Volgens het 10de vers, zijn naar mijn inzien de geloovigen, die nog geboren moe ten worden, zoowel als die reeds gestorven zijn, door de eene offerande van Christus voor God geheiligd en dus ook de uitverkoren kinderen der geloovigen, en dat is het in Christus geheiligd zijn , dat naar mijn inzien in ons doopsformulier bedoeld wordt; maar in het 14de vers daar wordt gesproken van een geheiligd worden, het welk in den tijd geschiedt, mijn oordeel is dus, dat volgens het 10de vers en volgens ons doops formulier het ware zaad der geloovigen in Chris- 498 tus geheiligd is voor God, maar dat het volgens het 14de vers in den tijd, het zij vroeg of laat moet geheiligd worden. Zegt nu iemand, indien in het doopsformulier alleen gesproken wordt van uitverkoren kinderen, wie zouden kinderen durven of laten doopen ? Wij antwoorden : indien God ons gesteld had om over het hart te oordeelen, dat was ondoenlijk, dewijl wij niet alwetende zijn; maar gelukkig, God vordert alleen van ons, om naar de belijde nis en den wandel te oordeelen. Stel eens, dat er twee kinderen ten doop wer den aangeboden, die volgens Gods verborgen raadsbesluit beide uitverkoren waren, maar het eene was een kind van een Jood en het andere van een Christen, wiens kind zou men doopen? alleen van den Christen, maar hoe weet men dat hij een Christen is, alleen uit zijne belijdenis en wandel; hoe duidelijk is het dus, dat men bij het doopen van kinderen naauwkeurig acht moet geven op de belijdenis en wandel van hen, die hunne kinderen ten doop aanbieden. Ieder die meer licht in deze gewigtige zaken heeft verzoeken wij beleefd om het op den kan delaar te zetten, opdat hij onder den zegen des Heeren anderen verlichte en trooste. Dat het weinige, hetwelk wij in eenvoudigheid over dit gewigtige stuk geschreven hebben, door ’s Heeren zegen voor velen tot zegen mag strek ken is onze innige wensch en bede. Ulrum. -. _ vi uin y 1 October 1863. J. A. Donkers v. d. m. DE WET. 1. De wet is beschreven in steenen tafelen. 2. De wet was eene be diening der tetter. 3. De wet was een doo- dende letter. 4. De wet was eene be dieniug der verdoe menis. 5. De wet gaf geene vruchten der geregtig- heid. 6. De wet moest maar dienen voor een’ ze keren tijd. 7. De wel had tot haar Middelaar Mozes, een bloot menseb. Gal. 111: 19. Joh. 1: I7zt. 8. De wet was maar als eene schaduw, Hebr. X: 1. 1 Cor. X: 1-6. 9. De wet beloofde meest aardsche en vergan kelijke goederen. Deut. VL: llen Vlll: 9, 1U. 10. De wet hield de Joden ouder een gedurige vreeze des doods, eu dreigde den overtreders den dood. Hebr. 11: 15. 11. De wet werd van Sitraï op eene zeer vreese- lijke wijze afgekoudigd. Hebr. Xll: 18—21. 12. De wet was even als Hagar de dienstmaagd van Abrabant, en een zeer lastig en zwaar juk. Gal. IV: 24, 25. 13. De wet was berispelijk, en als bet a. b, c, van de leer der genade, en alzoo eene kiuderon- derwijzing Hebr. Vlll: 7. Gal. IV: 1—3. Ja wat zeg ik? De wet heeft geen ding vol maakt. Hebr. Vil: 19. 14. De wet was als een voorhangsel en deksel van de leer der belof te , en der genade, 2 Cor. lil: 13—15. 15. De wet werkt toorn. Rom. I'V.- 15. i 16. De wet eischte ver scheidene gaven en i slagtofferen voor de < zonden. Hebr. V: 1. ■, < • '■ HET EVANGELIE. Het evangelie in vlee- schelijke tafelen des harten. Het evangelie is eene bediening des Geestes. Het evangelie een le vendmakende geest. Het evangelie eene be diening der regl vaardig heid. Het evangelie is over vloedig in vruchten der genegtigheid. Het evangelie zal blijven zonder verandering, tot het einde van de wereld. Het evangelie heeft Chris tus toteeuMiddelaar,dieniet alleen waarachtig menseb maar ook waarachtig God is. Hebr. 111: 3.1 Tim. II: 5. Het evangelie is de waar heid zelve door het voor beeld van de wet afge schetst, Hebr. IX: 23. Het evangelie belooft en geeft, bemelsehe, geeste lijke en eeuwige goederen, Kom. XIV: 17. Hebr. IX: 15. Het evangelie neemt alle schrik en vreeze voor deu dood weg, en doet deu geloovige zelfs zegepraleu over deu dood. Rom. Vlll: 38. 1 Cor. XV: 54 -58. Het evangelie is van Sion op eene zeer zoete eu aangename wijze afgekon- digd. Hebr. XII: 22—24. Jes. LXI: 1—3. Het evangelie is als de vrije moeder Sara. Gal. IV : 26, en een zeer zoet, ligt ■ en zacht juk. Matth. XI.- I 28—30. Het evangelie heeft niets i dat berispmgswaardig is. i Hebr. Vlll: 10-12, vol maakt alle dingen, en geeft • het volkomen regt van vol- 1 wassen kinderen en van 1 mannen. Gal. IV: 5. Hebr. 1 XI: 40. I Het evangelie neemt het * deksel weg en scheurt het 2 voorhangsel 2 Cor. 111: 16. 1 c e Ê Het evangelie werkt niet f dan genade. Rom. VI: 14. c Het evangelie neemt die | allen weg, Hebr. X: 5—10. en erkent maar eene offer-. ande des ligchaams Christi, c eenmaal geschied vs. 10— I 12. ( 499 17. De wet was alleen ge geven aan Jakob, en Israël Ps. CXLVII: 19, 20. 18. I)e wet was de weg tot Christus en het evangelie Gal. III: 24. Ovt Schiedam, 1863. P Het evangelie is beide, voor de Joden en Heide nen. Efez. II: 17, 18. Het evangelie is de eind paal, en de vervulling van de wet, omdat het Chris tus, die het einde der wet i is, verkondigt. Rom. X: 4. Overgenomen uit J. BIERMAN. P. J. de Groot, Pred. 500 Mengelingen, Berigten, enz. Een treffende drooru. De Eerw. heer R. Bowden te Darven bragt op den avond van den 309l'n Mei 1813 den volgen den droom op schrift, dien hij uit den mond van den persoon zelven vernomen had. Een Evange liedienaar, vermoeid uit zijne middagdienst teru<»- keerende , zonderde zich af in zijn studeervertrek om eenige rust te nemen. Hij had niet lang op zijn rustbank gelegen of hij viel in slaap en°had eenen droom. Hij droomde dat hij in zijnen tuin ging wandelen, voorts in een prieëel ging zitten lezen en overdenken. Hiermede bezig, meende hij iemands voetstappen in den tuin te hooren, en stond op om te zien wie den tuin was binnen gekomen. Hij had slechts weinige voetstappen ge daan , of hij ontwaarde een zijner vertrouwdste vrienden, een leeraar van groote begaafdheid, die zich zeer algemeen bekend had gemaakt door zijnen onvermoeiden ijver in de zaak van Christus. Zijnen vriend naderende was hij verslagen over zijn schrikverwekkend voorkomen. Zijn gelaat tee- kende lievige ontroering en gewetenswroeging. Na den gewonen groet vroeg hem zijn vriend hoe laat het was, en hij kreeg ten antwoord: Vijf en twintig minuten over vier uren. Dit verne mende zeide hij op eenen onbeschrijfelijk weemoe- digen toon: «Slechts een uur gelegen stierf ik, en nu ben ik verdoemd, verdoemd!” «Waarvoor?” vroeg zijn ontstelde vriend. Hij antwoordde: »Ik ben verdoemd, niet omdat ik het Evangelie niet heb verkondigd, ook niet omdat ik niet nuttin- gearbeid heb, want ik heb veel zegen op mijne bediening gehad, velen kunnen getuigen dat zij van mijne lippen de waarheid, gelijk die in Jezus is, hebben gehoord; maar omdat ik de toejuiching der menschen meer, dan de eer die van God komt gezocht heb, en regtvaardig heb ik mijn loon ontvangen.” Na dit gezegd te hebben ver dween hij uit mijne oogen. Zijn ambtgenoot ont waakte, maar de geheele droom bleef hem leven dig voor den geest. Hij maakte zich gereed tot de volbrenging zijner avonddienst. Op weg naar zijne kerk werd hij door een zijner vrienden aan gehouden met de vraag, of hem het zwaar ver lies dat de gemeente in den dood van dien be gaafden prediker geleden had, ter ooren was gekomen. Hij antwoordde onthutst: «Neen!” Maar nog geheel vervuld met zijnen akeligen droom, vroeg hij omstandig naar den dag en het uur, waarop dit treurig sterfgeval had plaats ge.onden. Hierop berigtte hem zijn vriend: »Heden namiddag vijf en twintig minuten na drie uren.” Noord-Amerika. (Vereenigde Staten.) Een dappere veldheer uit het leger van het Noorden, was op het slagveld door een kogel getroffen, die zijnen dood ten gevolge hal. Doch voor dat die vrome krijgsman bezweek, heeft hij nog kunnen verhalen wat er gebeurd is tusschen het oogenblik van zijnen val en dat waarop men hem te hulp snelde. Op den grond uitgestrekt in een bosch, waar hij door den vijand was ge troffen, werd hij door een brandende dorst ge kweld, en zijn grootste lijden bestond daarin dat hij niet in staat was een weinig slijk, dat door den regen , zich op den grond gevormd had aan zijne lippen te brengen. » Op dit oogenblik,” zeide bij, «gevoelde ik meer dan ooit in mijn gansche leven het gebrek aan elke aardsche ze gening.” Kort daarop viel echter de nacht in; en daar de lucht opgeklaard was, namen de ge dachten van den armen gewonde een anderen loop. Door dat ontelbaar heir van sterren heen, die de eere vermelden van dien God, die niet door het lijden bereikt wordt, maar daarmede bekend is en verligting schenkt, scheen hij dien God te zien, die hem zoozeer had liefgehad, dat Hij zijnen Zoon voor Hem gezonden had om voor zijne zonden aan een kruis te sterven; en daar hij wist, dat hij weldra voor dien God zou moeten verschijnen, gevoelde hij de behoefte om zijne gewaarwording uit te drukken, en zijne wonden vergetende, begon bij een in de Veree- eenigde Staten zeer bekend lied te zingen , waarin hij zijne verwachting op de eeuwige heerlijkheid uitdrukte. Dooh hoe groot was zijne verbazing, Naauwelijks heeft hij de eerste woorden uitge sproken, of hij hoort eene stem, die met hem medezingt. «Het was de stem,” zeide bij, «van een broeder in Christus, die ongetwijfeld ook gewond was, en op eenigen afstand van mij in het kreupelhout lag. Ik zag hem niet en heb hem nooit gezien, maar ik hoorde hem met ver rukking. Maar dit was niet alles: eene derde 'stem, daarna eene vierde, wel meer verwijderd, maar nog duidelijk genoeg, voegde zich weldra bij de onze; die toonen werden door den echo herhaald, en op die wijze deden op dat vreese- lijk slagveld van Shiloh , eenige arme gewonden den lof weergalmen van dien God, die hen za lig gemaakt had. — Ten gevolge van de landverhuizing zijn sedert het begin dezer eeuw eene menigte Duit- schers inde Vereenigde Staten aangekomen, wier aantal thans op vier millioen zielen begroot wordt en waarvan de helft Protestanten ziju. Doordat dezfl KiVano-plisnlif* vnl L nln nt intron rrnf ... kl aeze Evangelische volkplantingen getrouw bleven aan hunne godsdienstige beginselen zijn het ge meenten geworden met kerken en synodale in ril lingen. Doch natuurlijk zijn de predikanten in de Duitsche taal in het Noorden Van Amerika zeld zaam. Ten einde hierin te gemoet te komen zen den vele zendinggenootschappen in Duitschland, zoo als dat van Bazel, Barmen en Ilermansburg jaarlijks naar de Vereenigde Staten een zeker ge tal hunner kweekelingen, die behoorlijk voorbe reid zijn voor die betrekking. Buitendien zijn er op verschillende plaatsen in Duitschland, en vooral in Pruisen, vereenigingen ontstaan, die zich het zelfde ten doel stellen. Als een bewijs van den Christeiijken ijver, in dit opzigt aan den dag be legd, deelen wij hier mede, dat de Luthersehe sy node van Wisconsin in één jaar dertien jeugdige leeraars heeft beroepen door tussebenkomst van twee dier genootschappen, dat van Berlijn en dat van de Rijn-provinciën. Een der oudste zende lingen van het eerste genootschap, de predikant Mulhauser, stichter van de Luthersehe synode van Wisconsin, heelt verleden jaar zijn vaderland be zocht, en met warmte de zaak bepleit van zijne geloofsgenooten aan de overzijde van den Oceaan. Het getal studenten, die uit4de Vereenigde Staten naar Duitschland komen, om aldaar op de hoo»e- scholen in de taal en in de godgeleerdheid on derwezen te worden, neemt van jaar totjaar toe, eu naar alle waarschijnlijkheid zal er eindelijk geheel en al kunnen beantwoord worden aan al de behoelten van die belangrijke gemeenten. Engeland. De taal der Ultraraontanen over den toestand van het Roomsch-Katholicisme in Engeland ver andert naar de behoefte van de zaak die men op het een of ander oogenblik wil bepleiten. Wil men het Protestantisme beleedigen, dan zegt men dat de Roomsche kerk in Engeland hatelijk ver volgd wordt; terwijl men, wanneer men in Frank rijk of elders eenige voorregten voor de Roomsche kerk wil bedingen, met ophef gewag maakt van de vrijheid welke deze kerk in Engeland geniet. Dezelfde taktiek volgt men ten aanzien van de overwinning die het Roomsch-Katholicisme in de drie vereenigde rijken behaalt. Nu eens wordt deze verovering even snel als algemeen voorge dragen , dan weder wordt zij als van de minste beteekenis voorgesteld. Voor eenigen tijd bekende een korrespondent in het zeer ultramontaansch blad le Monde, hetwelk niet ophoudt van de ver overingen in Engeland op het Protestantisme te gewagen, dat »het in dit land nog zeer moeije lijk valt ons op den afstand van eenige mijlen in den omtrek buiten de steden van eenig gewigt een Roomschen priester of kapel te ontmoeten, behalve in een van de noordelijke graafschappen en in Staffordshire— «dat hij zelf (de korres- pondeut) in eene stad van 13000 zielen, op vijf tien mijlen afstands van Londen, geen middel heeft kunnen vindeu om zijne stervende moeder te doen bedienen, en eindelijk dat een priester, 501 die belast is met de bediening van een kerspel, verscheidene plaatsen omvattende, onlangs ver klaarde, dat > van 400 Roomsch gedoopte Katho lieken, hij er bij de 80 gevonden had die door den verren afstand van de kerk of geheel onver schillig daarhenen leefden, of Protestantsch ge worden waren.”” Dit luidt anders dan het gedurig triomfgeschreeuw »dat de geheele Engelsche natie op het punt staat om in den schoot der moeder kerk terug te keeren.” 502 Frankrijk. Hoedanig de Gereformeerde Gemeente te Pa rijs sedert 1852 , dus in tien jaren tijds is voor uitgegaan, blijkt uit het officiëele Verslag dat daarvan is uitgegeven en waaruit wij een kort overzigt trekken. Destijds had zij slechts 5 pre dikanten en 1 adjunctprediker. Daarna heeft zij eerst 2, vervolgens gedurende eenige jaren ten gevolge van de milddadigheid van drie leden uit den kerkeraad tot zelfs 5 hulppredikers gehad, van welke 1 voor de Hoogduitschers. Thans is, ten gevolge van de insluiting der voorsteden van het oude Parijs binnen de hoofdstad, en de vor ming van twee nieuwe plaatsen door het gouver nement, het aantal predikanten tot 8 geklommen, bij welke men 1 adjunct-predikant en 4 hulppredi kers, onder welke de Hoogduitsche begrepen is, voegen moet. — De gewigtigste gebeurtenis in dit tijdverloop is de verdeeling der kerk in ker spellen. De zwarigheden die daarbij voor den dag kwamen, zijn gelukkig alle te boven geko men en sinds is daarvan een merkbare vooruit gang het gevolg geweest. Men heeft toch in alle kerkgebouwen zondagscholen kunnen oprigten ; de behoeften der gemeenteleden worden beter gekend, en de omgang der leeraren met de gemeenteleden is vergemakkelijkt. Drie aanhoorigheden , die van Belleville, Vincennes en Courbevoie, voltooijen deze organisatie, door welke de godsdienstoefeningen in het oog loopend zijn, kunnen vermeerderd worden. De burgerlijke administratie zal de Gemeente weldra met een nieuw kerkgebouw hebben begif tigd, dat in aanbouw is, en niet minder dan 1/200,000 frs. kosten zal. — De armverzorging is almede zeer verbeterd. In 1852 had de Ge meente 48 diakenen; thans 90. In 1852 konden zij 48,000 fr. voor de armen besteden; in 1862, 80,000 frs. Het aantal scholen waarin de Ge meente hare armen-kinderen doet onderwijzen, is von 4 tot 16 geklommen, en dat der leerlingen van 90 tot op 180. Het werk van het patronaat en dat van het gesticht voor oude mannen be wijzen ook in andere opzigten de milddadigheid der kerk. De meubelen voor dit laatste gesticht beloopen 120,000 frs., die grootendeels door twee legaten gedekt zijn. — Er was een tijd dat de Hervormde Gemeente te Parijs slechts 4 scholen bezat; het oude konsistorie had het aantal daar van reeds op 16 gebragt; en onder het bestuur van den tegenwoordigeu presbyterialen raad is het tut 30 geklommen en dit aantal wordt nog onvoldoende geacht. Jaarlijks wordt daarvoor thans 35,000 frs. besteed; van welke som de stad weleer 10,000 frs. bijdroeg, thans 20,000 frs. — In 1803 bedroegen de uitgaven voor de eeredienst en de scholen slechts 21,400 frs.; in 1852 waren zij gestegen tot 58,000 frs.; en ln 1861 waren zij reeds tot 123,000 frs. geklommen; en dagelijks nieuw zich voordoende behoeften zul len de uitgaven nog veel meer doen stijgen. De voor de armen bestemde 80,000 frs. zijn hieron der niet begrepen. Te zamen derhalve worden er jaarlijks ongeveer 200,000 frs. voor de Ge meente ontvangen en uitgegeven. Zwitserland. De 1 Julij 1863 is een datum die in de ge schiedenis van het kanton de Vaud merkwaar dig zal blijven. Immers volgens een besluit van dezen dag zal de bevolking tot de nationale kerk van dit kanton behoorende, voortaan geroepen zijn zich regtstreeks met hare godsdienstige be langen bezig te houden en een werkzaam deel te nemen in het kerkelijk beheer, dat tot op dezen tijd uitsluitend aan de predikanten en vooral aan het gouvernement overgelaten was. Italië. liet Italiaansche gouvernement heeft weer een nieuw blijk gegeven dat het de vrijheid van 41 godsdienst en geweten eerbiedigt. Volgens het wetboek van het koningrijk der beide Siciliën mogten de burgerlijke ambtenaren alleen zulke hu welijken inschrijven waarbij de echtelingen zich verbonden om hun huwelijk door de Kerk te doen inzegenen, dat wil zeggen dat de Roomsch-Ka- tholieken alleen een wettig huwelijk konden aan gaan. De vreemdelingen zelfs waren gehouden zich naar dit artikel te gedragen. De minister van gratie en justitie, Pisanelli, heeft bij eene circu laire een staat van zaken doen ophouden , welke inderdaad met de beginselen van eene wijze ver draagzaamheid slecht strookte. Hij laat wel is waat de verpligting bestaan van te beloven dat het godsdienstige huwelijk zal plaats hebben, maar staat aan de onroomschen de vrijheid toe om te verklaren dat zij het zullen voltrekken » voor bun nen leeraar en overeenkomstig de gebruiken van hunne godsdienst.” De ministeriële circulaire grondt dit besluit op de verklaring in de grondwet, »dat alle inwoners van het Rijk gelijk zijn voor de wet, en bijgevolg in welke provincie het ook zij toe gelaten moeten worden tot het genot van de bur gerlijke en staatkundige regten, onder welke dat van het voltrekken des huwelijks zeker een der voornaamste is.” 503 Afrika. Reeds hebben wij medegedeeld dat de koning van Dahomi andermaal tegen Abbeokoeta was opgetrokken ; hij was dit (zeide hij) aan zijn va- j der verschuldigd. Van 7 tot 23 Maart was de bevolking gedurende het beleg in grooten angst, 1 maar aan bidden ontbrak het niet. Waren voor 12 jaren de Christenen met hunne Heidensche landlieden ter verdediging zaam gelegerd, en daar door nog nu en dan verpligt tot deelneming aan afgodische plegtigheden, ditmaal mogten zij, 700 in getal, een eigen regiment vormen, hunne eigene officieren kiezen, en hun overste woonde als er kend krijgsoverste de beraadslagingen bij. Deze 700 Christenen hadden zich op eigen kosten uit gerust. De koning van Dahomi is niet in de stad gekomen, heeft er geen enkelen pijl in ge schoten, geen wal tegen haar opgeworpen. Hij is heen gegaan zoo als hij gekomen is. Het is nog niet juist uitgemaakt waarom hij is afgetrok ken. Eenige gevangenen die den vijand zijn ont komen , verklaren dat een vreeselijk geweersalvo hem een overweldigenden schrik had aangejaagd; dit moet dan bij de monstering geschied zijn, toen vele duizende Abbeokoeters hunne geweren afschoten. Genoeg; God heeft de gebeden zijner kinderen verhoord 1 Hem de eer! Britsch-Indië. In Singapore wonen omtrent 90,000 menschen, van welken 50,000 Chinezen en 30,000 andere Heidenen. Tot in het jaar 1843 arbeidden al daar eene reeks zendelingen van onderscheidene genootschappen, maar allen enkel onder de Chi nezen. Toen in genoemd jaar door den vrede van Nanking de deuren van China even open gingen, trokken alle zendelingen van Singapore daar heen. Alleen de zendeling Keasberry van het Londensche Genootschap bleef op Singapore : want hij alleen had zich met de Maleische taal en met den arbeid onder de aldaar wonende Heidenen bezig gehouden. Daar het Londensche genootschap dit werk niet wilde voortzetten, trok hij uit deszelfs dienst en ging met zijnen arbeid op zich zelven staande voort. Thans heeft bij eene vrij groote gemeente uit Maleijers en Chinezen bestaande en heeft op zijnen Zionsberg bij Singapore eene schoone zendings-inrigting met scholen en opvoe dingsgestichten. In de stad heeft hij eene kapel voor de Zondags-godsdienstoefening en nog eene kapel op den buitenpost Bukit Tima, met eenen Chineschen katechizeermeester. Ook bezit hij eene boekdrukkerij, die zich zelve en hem onderhoudt; nog heeft hij een tweemastkotter, met Maleische Christenen bemand, met welken hij predikreizen naar de naburige eilanden en kusten doet. Hij klaagt dat hij geen opvolger kan vinden; want hij zelf is reeds oud geworden, en is het einde van zijnen arbeid nabij. — Merkwaardige verschijnselen. — Wel mogen het merkwaardige verschijnselen genaamd wor den , wanneer zedelijke vragen en toestanden in de openbare bladen der Hindoes besproken wor den , welke, zonder dat men zich bewust is op Christelijke beginselen te rusten, wezentlijk in een Christelijken zin aangevangen en beoordeeld worden. > Het behoort,” dus luidt het woord van iemand die regt heeft daarover te oordeelen, »mede tot de merkwaardige teekenen van eene verandering in de gedachten der Heidensche Hin does ter gunste der waarheid, zoo als die zich in de Hindoe bladen tegenwoordig dikwerf open baart.” Twee voorbeelden hiervan. Een brah- min schrijft een opstel onder den titel: «Over de opvoeding van het vrouwelijke geslacht onder de Hindoes,” zóó verstandig, zóó aangenaam, dat voorzeker menig Christelijk blad zulk een ar tikel in zijne kolommen niet heeft. Wel ontbre ken daarin de diepste wortelen ter behandeling van het genoemde onderwerp; maar men mag billijk betwijfelen of zoo iets ooit zoo geschreven zijn, als nooit een zendeling zijne stem in Hindostan had laten hooren. Het andere is nog treffender. Met de zinrijke Hindoespreuk: «geleerden, vrou wen en slingerplanten gedijen niet zonder steun,” tot motto, spreekt een ander brahmin over «het huwelijken der Hindoeweduwen,” en bestrijdt de onzedelijkheid in Hindostan dat de als kinderen uitgehuwelijkte en spoedig weduw geworden le den van het vrouwelijke geslacht haar gansche leven ongetrouwd blijven en een voorwerp van het avontuurlijkste bijgeloof en van de harteloosste liefdeloosheid zijn moeten. Wel wordt deze strijd al wederom niet met Christelijke wapenen gevoerd, maar zoo edel, en menschlievend, en met gods dienst — > wie het goede wil bevorderen en het kwade poogt te beletten, op dien rust Gods ze gen” dit zijn de laatste woorden van dit kleine opstel — dat men zulke regels niet dan met een stil dankgebed uit de hand kan leggen. 504 Kerknieuws Chr. Afg. Geref. Gemeenten. Marrum (Prov. Friesland) den 4 Oct. 1863. Nadat wij beweldadigd waren, met een goede opkomst, om de waarheden Gods te hooren; en ons kerkgebouw te klein was, om de opkomende menigte te bevatten, besloten wij om hetzelve te vergrooten. Ofschoon wij geen rijken naar de wereld zijn, zoo heeft de Heere ons echter zijne magt en trouwe betoond en wij mog ten ons verblijden, dat wij heden voor het eerst in ons vergroot kerkgebouw, de woorden des Levens hoorden verkondigen, uit den mond van onzen zeer geliefden Leeraar R. Sybrandi. ZEw. bepaalde ons naar aanleiding van Ps. XLVIII: 10 bij de veelvul dige weldadigheden des Heeren jegens zijn volk. Ook wij, ofschoon wel alles door de zonde verbeurd heb bende, hebben rijke stof om de weldadigheden des Heeren te gedenken, en zijnen naam groot te maken voor het goede ons nit vrije liefde en trouw bewezen. Zegene de Heere voorts Leeraar en gemeente, dit is onze hartelijke wensch. Namens den Kerkeraad, der Chr. Afg. Ger. Gem. te Marrum. T. M. Buursma, Scriba. ADVERTENTIEN. Door HOOGKAMER & COMP., Boekdrukkers en Boekhandelaars te Amsterdam, is de eerste Overdenking aan de Inteekenaars ver zonden van het GEESTELIJK KABINET VAN DE ONDERLINGE LIEFDE TUSSCHEN DEN HEERE JEZUS CHRISTUS EN AL ZIJN BEGENADIGD VOLK, IN VIJF OVERDENKINGEN, WAARIN VELE NUTTIGE LEERINGEN , OVER DEN STAAT DER ZIEL, EN VERSCHEIDENE OPGELOSTE GEVALLEN DES GEMOEDS VOORKOMEN; ALS OOK HOE LEDEN, KERKEBADEN, CLASSICALE-, PROVINCIALE- EN SYNODALE VERGADERINGEN IN CHRISTUS KBBK ZICH HEBBEN TE HOUDEN. Tekst: Hoogl. IV: 9, Schriftuurlijk en praktisch uiteengezet, DOOR ADRIAAN PIETERSZ. Z WEE DIJK, Bedienaar des Goddelijken Woords te Uithoorn, (jprov. Noord—Holland). (Kerkelijk goedgekeurd}. Zoolang de uitgave der vier volgende Overdenkingen duurt, blijft de iiiteekening opengesteld. REDACTEUR: A. Pz. Zweedijk , Predikant te Uithoorn, GEDRUKT EN UITGEGEVEN BIJ HOOGKAMER & COMP. TE AMSTERDAM. 1V. 42. Vierde Kwartaal. Dertiende Jaargang^/ y -• ' 1 1 ‘i e * Donderdag, 15 October 1863. ih: stem. (Jez. LXII: 1; Matth. XXVIII: 19). WEEKBLAD IN HET BELANG DEK WARE GEREFORMEERDE KERK IN NF.~DF.PT.Aim Dit BLAD verschijnt e'énmaal ’s Weeks, des Donderdags. Ie der abonne verbindt zien voor ten minste een jaar. — v oor Amsterdam per drie maanden: f'l.95. Franco voor de overige plaatsen binnen ons Rijk /’ 1.50. Abonnementen buiten het Rijk franco f 10.— ’sjaars. Afzonderlijke nommers 12 */2 Cents. De betaling geschiedt per kwartaal. Verkrijgbaar bij HOOG KAMER & COMP., Boekdrukkers te Amsterdam, en bij alle Boekhandelaren in dit Rijk. In te zenden Stukken in het belang van de Stem, moeten besteld worden op werkdagen aan den Redacteur. Prijs der Advertentiën : Van EEN tot VIJFTIEN regels fl .— het zegelgeld daaronder niet begrepen; elke regel meer 1O Cents. Boekhandelaars 25 pCt. op iedere Adv. door an deren hun ter plaatsing besteld. — Annonces van Boeken 3/2 maal. Bij Abonnement lager prijs. Advertentiën, Kerk- en Schoolnieuws uiterlijk op Bingsdag voormiddag te doen inkomen met franco Brieven aan de Drukkers te Amsterdam. INHOUD. DE MODERNE THEOLOGIE IS DE THEOLOGIE VAN HET ON WEDERGEBOREN HART. — WAT MOET MEN VERSTAAN DOOR HET GEHEILIGD ZIJN IN CHRISTUS, WAARVAN IN ONS DOOFSFORMULIER GESPROKEN WORDT? — WET EN EVANGELIE. — MENGELINGEN, BERIGTEN, ENZ.— KERK NIEUWS. — ADVERTENTIEN. De moderne theologie is de theologie van het onwedergeboren hart. Alles wordt ten onzent beproefd, om de zoo genoemde moderne theologie te verspreiden en hare dwalingen onder den volke te doen ingang vinden. Leeraars, vooral der Waalsche Kerk, hebben de treurige taak op zich genomen, om de leugens, die in het Hollandsch geschreven wor den , over te brengen in de Fransche taal, en de Fransche dwalingen in een Hollandsch gewaad te steken. Leeraars van gemeenten, wier stichters uit Frankrijk gevlugt zijn, omdat zij de eeuwen oude belijdenis der waarheid, ook met het ge- zigt op kerker en schavot, niet wilden laten va ren , gebruiken thans den kansel om diezelfde waarheden, of door het slijk te halen, of met bijzondere vriendelijkheid te verklaren, dat zij de bovennatuurlijke feiten uit het leven van Chris tus noch bevestigen, noch ontkennen willen. Zij vermeenen dit te meer te kunnen doen, daar zij toch van geene beteekenis zijn voor het Christe lijk leven. Leeraars van gemeenten, wier stichters met Christelijke broederliefde in Nederland opge- notnen werden, toen de orthodoxie aan het staats- roer was, vergelden als bewonderaars en volge lingen van den hoogleeraar Opzoomer, de toen in Nederland ervarene liefde, met de waarheden, die door Nederlandsch en Fransch bloed bezegeld werden en de vrijheid op onzen bodem vestigden. I te ondermijnen, en daarmede die vrijheid zelve weder in gevaar te brengen. Want, waar zoude de vrijheid van Nederland onder de worsteling der volken blijven, nadat men dit land van de waarheid, die uit God is beroofd heeft? Aan die mannen hebben onze Fransche broe ders het te danken, zoo hunne letterkunde ver rijkt wordt met eene vertaling van Prof. Kue- nen’s Inleiding; aan hen hebben wij het te dan ken , dat het Leven van Jezus van Prof. Renan 1 in het Hollandsch overgezet wordt. De Waalsche Kerk schijnt tegenover die mannen magteloos te 1 zijn, ja, zij laat zich die mannen welgevallen als leden der Waalsche Synodale Commissie en als predikers, die bij hare plegtigste zamenkom- sten optreden. Wij vellen hier geen oordeel, maar wijzen op deze feiten, opdat men te beter be- grijpe, dat er nu alles gedaan moet worden, om j de dwalingen dier mannen te bestrijden en hun nen treurigen invloed zoo veel mogelijk te keeren en te weren. Dien ten gevolge deelen wij thans het volgende uit eene toespraak van Prof. Hofmeijr uit Stel- lenbosch mede, om onze lezers te doen zien, hoe door den Kaapschen hoogleeraar over het ontstaan en de uitwerkingen dezer zoogenoemde moderne theologie geoordeeld wordt. Prof. Hofmeijr begint met te verklaren, dat deze »moderne” slechts eene vernietiging van de onde theologie is, en zonder iets beters in de plaats te geven; want zij is »de goddelooze on derneming van het tegen God vijandig hart, om eigene onkunde en dwaasheid in de plaats te stellen van wat de Heilige Schrift leert en de Kerk sedert eeuwen gelooft en belijdt.” Nadat de hoogleeraar kortelijk aangewezen heeft, dat de moderne theologie elke waarheid des Evangelies loochent of vervalscht, vraagt hij: Wat houdt zij van het Christendom over? i Slechts den naam. Haar God is niet de God des Bijbels. Zij kent Hem niet als Redder en Zaligmaker. Uit kracht van zijn natuurlijken aan leg, niet door Goddelijke, genadige tusschen- komst, wordt de mensch wat hij worden moet. Evenmin is Jezus Christus haar wat de Christe lijke kerk, overeenkomstig de Heilige Schrift van Hem leert. Hij is de beste mensch, de beste leeraar, het grootste genie, maar niet de Volko- mene. Hij zelf stond onder den invloed van zij nen tijd, en leerde veel dan niet in onzen tijd kan worden geloofd. Ook is Jezus niet de Ver zoener en Redder. Hij heeft als het beste voor beeld doen zien wat de mensch door eigen aanleg en kracht worden moet en kan. En wat biedt de moderne theologie u in plaats van het Christendom aan? Eene lieidensche zede- leer, eene zedeleer die van geene vernieuwing en verlossing, slechts van verbetering en ontwikke ling in eigene kracht weet. Wat erger is: de moderne tgeoiogie zinkt al meer beneden bet Hei dendom. Immers de Heidenen geloofden, dat de zonde den mensch strafbaar maakt, en dat God als regter den mensch oordeelt; ook namen zij de toevlugt tot offeranden en gebeden, om ver giffenis van zonden te erlangen; maar de moderne theologie gelooft niet aan ’s menschen strafschul digheid, en aan de noodzakelijkheid eener verzoe ning zijner zonden. Zoo straft God den dwalende. De moderne theologie heeft geen bodem waarop zij staan kan. Zij laat aan niet eene waarheid haar regt weder varen. Wat zij nog meent te hebben zal zij ook verliezen, tot zij eindigt met alle geloof aan God en Christus en Christendom vaarwel te zeggen. Het pad, dat de moderne theologie bewandelt loopt regelregt hierop uit. Duizenden van hare voorstanders zien dit niet in. Nadat zij de fon damenten hebben ondermijnd, meenen zij het huis nog te kunnen bewonen. Zij verkeeren nog in zekere mate onder den invloed eener Christelijke opvoeding en omgeving, en willen niet geheel en al met kerk en Bijbel breken. Zij beelden zich in, dat wat zij overgehouden hebben een Christendom is naar de behoefte van den tegen- woordigen tijd. Ja, velen hunner beelden zich in, op velen punten veel Christelijker te denken dan Christus zelf. Intusschen kan eene leugen nooit standhouden. En dat de moderne theologie, nadat zij aan de Heilige Schrift haar gezag, aan Christus zijne Godheid, aan de Christelijke kerk bare belijdenis heeft antnomen, nog eene christe lijke is, dit is eene logen, een zelfbedrog. Men ziet dan ook één van beide gebeuren: terugkeer van den dwaalweg, of verwerping van kerk en Bijbel.” Wlaruit is de moderne theologie ontstaan ? Het liberalisme is ontstaan uit de poging van het on wedergeboren hart, om te begrijpen wat God alleen aan Zijne verlosten openbaart. Geloo- vigen! denkt terug aan uwen vorigen onbekeer- den toestand. Wat was God toen voor u? Een onbekende! Een God, die zelf, door persoonlijke tusschenkomst, niets voor u deed. Wat aau a geschiedde, dat geschiedde aan allen. Alles ging naar den ouden loop, naar de onveranderlijke wetten der natuur. Dat er eene magt bestond hooger dan die in de natuur werkte; eene magt die de natuur kan doorbreken, veranderen, ver nieuwen, verheerlijken: de magt des Heiligen Geestes, dat hadt gij wel van jongs af gehoord en geleerd, maar uwe eigene ervaring wist er niets van af. 