Het leeskabinet; mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen, 1858, 01-02-1858 
De poëzie van Bilderdijk doet de Nederlandse taal in al haar kracht en schoonheid stralen, welke een en ander door de heer Beets op voldoende wijze wordt aangetoond. Wij konden slechts een algemeenen blik werpen op ieder dezer voorlezingen, die anders elk op zichzelf tot velerlei beschouwingen en opmerkingen aanleiding geven en uitlokken. Wij moeten dit echter overlaten aan andere tijdschriften, die daarvoor meer beschikbare ruimte over hebben. Mogt slechts deze korte aankondiging er iets toe bijdragen om de belangstelling op te wekken voor het werk van een van onze meest gevierde letterkundigen, — een werk, dat die belangstelling in zo hooge mate verdient! De Economist. Tijdschrift voor alle standen, tot bevordering van volkswelvaart, door verspreiding van eenvoudige beginselen van staathuishoudkunde. Door Mr. J. L. de Bruyn Kops. Te Amsterdam, bij J. H. Gebhard en Comp. Jaarg. 1857. K3.1- 12. 384 bladz. in royaal-8°. Prijs ƒ3,80. Het Bijlage van de Economist, door en bij dezelfden. Jaarg. 1857. K3. 1—9. 259 blz. in royaal-8°. Prijs ƒ2,40. Wanneer wij een oog slaan op de inhoudsopgave van den weer voltooiden jaargang van het tijdschrift de Economist, is een enkele blik voldoende om ons te overtuigen, dat de redactie getrouw aan haar roeping is gebleven, en stof in overvloed heeft gevonden om haar lezers elke maand met zodanige onderwerpen bezig te houden, die onmisbaar belangstelling moeten wekken, en in zeer algemeenen zin gezegd kunnen worden, wezenlijk geschikt te zijn om de waarde der beoefening van de staathuishoudkunde te doen beseffen, en juiste en heldere begrippen omtrent die wetenschap te verspreiden. De namen der Schrijvers, voorzover die er bij vermeld zijn, waarborgen daarboven een wijze van behandeling, geheel overeenkomstig met de strekking van het tijdschrift zelf, degelijkheid parende aan verstaanbaarheid, de resultaten der wetenschap in populairen toon mededeelende, en aldus de wetenschap dienstbaar makende aan de bevordering van het algemeen welzijn en de verspreiding van volkswelvaart en volksgeluk. Wij kunnen natuurlijk niet stilstaan bij elk opstel, dat in dezen jaargang opgenomen is, terwijl ook een bloote opsomming van den inhoud voor onze lezers van weinig belang zou zijn. Wij vermelden dus slechts het algemeen, dat wij weer vele belangrijke vraagstukken van den dag, betreffende handel, zeevaart, fabriekwezen, landbouw, opvoeding, onderwijs en statistiek, behandeld vinden, waaronder vooral onze opmerking verdienen de Stoffelfabrieken, waarin wij de voordeelen der gemaal-afschaffing, ook met betrekking tot deze tak van nijverheid, uit een nieuw oogpunt leeren beschouwen en waarderen. Verder: De jenever en het volk (verband tussen sterke drank-verbruik en misdaad); Waarom zouden wij geen uitstekend vee naar Parijs zenden, en aldaar vee verkoopen? door den heer Wittewaal, hetwelk ter wederlegging strekt van een oud, reeds dikwijls bestreden, maar hier en daar nog altijd bestaand vooroordeel; Het onderwijs in de staathuishoudkunde; Brand en brandverzekering; Landbouwtijden (het voorstel van den heer Sloet); Invloed van landbouwverwelingen op den toestand der arbeiders (door den heer Staring); De politie te Londen; Het postwezen in Groot-Brittannië, enz. enz. Allerbelangrijkst zijn voorts de medegedeelde statistieken, waarvan vooral in deze jaargang veel werk is gemaakt; terwijl de redactie ook niet in gebreke gebleven is het hooge gewicht der statistiek gedurend te doen uitkomen. Meer en meer geraakt men dan ook doordrongen van het besef der waarde van deze wetenschap, die zoo bij uitnemendheid leerzaam is, en een tijdperk van ontwikkeling en vooruitgang schijnt ingetreden te zijn, dat voor de toekomst de beste resultaten belooft. Bijzondere vermelding verdienen voorts nog de drie opstellen over Buysselede (de Belgische hervormingsschool), waarin wij met deze voortreffelijke inrichting bekend worden gemaakt, en zeer veel leerzaams aantreffen, met betrekking tot het doel dat beoogd wordt, de middelen die daartoe in het werk worden gesteld, en de uitkomsten die tot dusverre reeds verkregen zijn. Onder het opschrift Hoogeven van een geneesheer, worden ons van tijd tot tijd enige mededelingen toegezegd, betreffende de openbare gezondheidstoestand en de gezondheidsleer. De eerste brief, die in deze jaargang voorkomt, doet naar meer verlangen. Aangaande de gymnastiek in Nederland, deelt ons de heer Euler veel wetenschappelijke bijzonderheden mede, waarbij het echter jammer is, dat de wrevelige toon, die hier aangeslagen wordt, tot het vermoeden leidt, dat minder de zaak zelf bedoeld is, dan wel de begeerte om zijn gevoel van spijt over vele ondervonden teleurstellingen en persoonlijke miskenning lucht te geven. Een uitmuntend praktisch bijdrage heeft de heer Meyergeld over wassen en bleken gegeven. O, lezers, verzuimt niet uw vrouwen en dochters daarop bij gelegenheid eens opmerkzaam te maken! Van het Bijblad, dat sedert April wordt uitgegeven, hebben wij reeds vroeger met een enkel woord gewag gemaakt, voorzover de toen verschenen twee eerste Nummers betrof. Wij wezen daarbij vooral op de Economische kroniek, die ons voorkwam een zeer belangrijk deel te zullen uitmaken van hetgeen dat Bijblad ons zou opleveren. De sinds verschenen afleveringen hebben bewezen, dat wij ons in deze verwachting niet bedrogen. De Economische Kroniek, korte aantekeningen op staathuishoudkundig gebied, deelt ons mede al wat met betrekking tot de staathuishoudkunde, zoo binnen als buiten 's lands, opmerkingswaardig voorvalt. Kortheid wordt hier zooveel mogelijk aan volledigheid gepaard, en al gaf het Bijblad anders niets, dan zou het reeds om deze kroniek alleen alle aanbeveling verdienen. Bovendien echter vinden vele opstellen, die de Economist uit hoofde van plaatsgebrek niet kon opnemen, hier een welverdiende plaats, terwijl eindelijk de redactie begonnen is, een inhoudsopgave mede te delen van enige tijdschriften van staathuishoudkundige strekking, welke mededeeling zij belooft geregeld te zullen voortzetten. Met het tijdschrift zelf maakt door het een en ander het Bijblad een goed sluitend en voortreffelijk geheel uit. De meeste lezers van de Economisch-Afdeling zullen zich het bijblad zeker ook aanschaften. Hun, die het tot nu toe niet deden, durven wij gerust aan te raden er hoe eer hoe beter mee te beginnen. Dit boek, dat alle teekenen draagt van goede smaak des uitgevers, is blijkbaar niet geschreven om na de lezing vergeten te worden; dit wordt door de inwendige waarde voorgekomen. "Wij hebben dit verhaal gelezen en zoo om de waarheid, die het geheel doordringt, als om den eenvoud waarmee het is ingekleed, bewonderd. Het bevat een woord, van pas gesproken; gouden appelen op zilveren schalen; de geschiedenis van onzen tijd, waarvan 1857 een der uitkomsten heeft opgeleverd, en waarmede het bewijs alweder is geleverd, dat hij, die wind zaait, storm inoogst, en dat van het vlees het verderf geoogst wordt. Zie die verlichte mannen, die te groot waren om gezag te erkennen! Zij hebben, op eigen gezag, in den hemel Q-ode zijn bestaan ontzegd, en op aarde troon in het stof vergruisd; zij zijn van hun roes ontwaakt in de omknelling van den klaauw des herboren Adelaars, die lippen sluit en gedachten kerkert. Ziedaar de uitkomst van dat streven naar betere dagen dan die, waarin men rust en vrede genoot, en zelfs straffeloos lasteren kon. Zie dien speculatiegeest, opgewonden door goudzucht, bedwelmd door het woord van den demon dezer eeuw, "geld is macht", tot dolzinnigheid overgeslagen, zich boven eerlijkheid en goede trouw verheffende, en zich in gestolen weelde badende, totdat hij zich aan geld te barsten stoot, en uit den ingebeelden hoorn des overvloeds armoede en gebrek uitstort. Indien het verschijnsel van 1857 zich om de twintig jaren herhaalt, zal Europa zoowel als Amerika tegen het sluiten van deze eeuw een geheel andere gedaante bezitten dan de loftrompetten van het tegenwoordige uitbazuinen. En als de dan levenden bezadigd leeren zien, zou het wel kunnen gebeuren, dat hetgeen thans als ondernemingsgeest geroemd wordt, als slimme schurkerij zal gelaakt worden. De Betere Dagen van Arthur bevatten voor hem, die niet staat, eene duidelijke les om niet te vallen. Eduard Markland - zoo heet de held van dit verhaal - heeft vijftien jaren gearbeid om in landelijke rust zich gelukkig te voelen; maar toen hij in dat paradijs, het ideaal van zijn wenschen, is overgeplaatst, verveelt hij zich, en hunkert alweder naar verandering, totdat hij onverwacht in de handen van een geslepen fortuinzoeker valt, die hem de verwezenlijking van zijn droombeelden voorspiegelt, maar hem, beroofd van al zijn bezit in de armen der teleurstelling werpt. Gelukkig dat die man een gade bezit, die een voorbeeld mag heeten van de mens, zoo als hij gesteld behoort te zijn, om, door dankbaar te genieten wat de Voorzienigheid in het heden nederlegt, de toekomst rustig te gemoed te gaan. Wij raden onze lezers die beide karakters te bestuderen, en van hen te leren om tevreden en dankbaar te doen wat de hand vindt te doen, met naar hooge dingen, allerminst naar het onbereikbare te streven, al wordt het als voor den greep liggend voorgespiegeld. De aanschouwelijke voorstelling van dit zoo boeiend geschreven verhaal kan nut stichten; want het spreekt zoowel tot het geweten als tot het gevoel. Op bl. 320 is de laatste regel op de drukkerij zoek geraakt, en omdat er een blad mede eindigde, is het gemis bij de correctie van het volgende niet in het oog gevallen. J. H. S. Verspreide Novellen, van L. J. W. ten Bokkel, in leven Predikant te Noord-Scharwoude. Amsterdam, Wed. Borleffs en ten Have en J. Leendertz. (Zonder jaartal.) 194 bladz. in kl. 8°. Wat door de verspreide hier te verstaan is, blijkt niet. De uitgevers bieden denzen bundel aan als een laatste herinnering aan iemand, welke zich door zijn letterkundigen arbeid bij velen bemind gemaakt heeft, en melden er van: "Terwijl de beide laatste vellen ter perse waren, overleed plotseling den dood. WelEerwaardige, Schrijver." Elf novellen vinden wij in dit deeltje, alle van zedelijken meer of minder interessanten en treffenden inhoud, maar doorgaans lezenswaard. Een klein abuis schijnt aan de correctie van den eerwaardigen schrijver ontsnapt te zijn, en was het zijne laatste oogenblikken wel verschoonbaar. Op bladz. 148, namelijk, wordt iemand als acht-en-twintig jaren oud vermeld, nadat zijn moeder, pas ruim twintig jaren geleden, kennis had gemaakt met zijn vader den luitenant, die haar later ten val bracht. Wij stippen dit maar aan, ten bewijze dat wij het werkje met aandacht lazen. Een goed debiet is er aan toegewenscht. Bevuil de Poësis. Verzameling van Fransche gedichten, om te vertalen en van builen te leeren. Kaar de vierde Hoogduitsche Uitgave van Dr. H. Kobolsky, hoofdonderwijzer aan de Friedrich-Wilhelm's-Schule te Stettin. Te Botterdam, bij Hendrik Altmann. 1858. 84 bladz. in gr. 8°. //Dat moet iets extra's zijn!" dachten wij, bij het zien van "naar de vierde Duitsche uitgave", en meenden eene bijzonder keurige bloemlezing op te slaan; maar - zoo als het meer gaat — hoop werd teleurstelling. Wel valt er op de stukjes, die hier aangeboden of in herinnering gebracht zijn, niets te zeggen, — het zijn fabels van de la Fontaine Ploris enz., of verzen van Berquin, Rousseau enz., — doorgaans lief en een nuttige les bevattende, - maar voor het bijeenbrengen van zodanige collectie behoefde een Nederlandsche uitgever gewis zijn toevlucht met te nemen to een Pruisische onderwijzer; elk Hollandsch instituteur, of zelfs liefhebber en kenner van Franse lectuur, had hem daaraan kunnen helpen. De woordenlijst mag overbodig heeten; er zijn dictionairs in overvlood. En dan die gekke vertaling onder letter A: "Agreeer infus avee la me," //tevreden stellen met wat het leven geeft" (!!),— terwijl de Franse woorden, zoo als ze hier uit hun verband gerukt staan, volstrekt geen zin hebben. Op de laatste bladzijden vindt men ook "faillait" in plaats van "fallait" en de schrijver Guiraud wordt Guiraud genoemd. BIBLIOGRAPHISCH ALBUM. De weg tot hervorming onzer gevangenissen. Door Mr. C. AY. Opzoomer. Amsterdam, bij J. H. Ibeiliard en Comp. 83 bladz. in gr. 8'. Prijs ƒ 1,80. Mr. Opzoomer behandelt in deze bladen de voor liet gevangeniswezen zoo belangrijke vraag, welke stelsel, dat van eenzame of dat van gemeenschappelijke opsluiting, de voorkeur verdient en in waarheid in staat is op den duur de beste resultaten op te leveren. Met de meeste nauwgezetheid en onpartijdigheid worden de voor- en nadeelen, aan beide stelsels verbonden, onderzocht. Tot grondslag van zijn onderzoek, heeft hij genomen twee ter landsdrukkerij gedrukte stukken, waarvan het eene de beschouwingen bevat van de regterlijke collegiën van regenten over de onderscheidene gevangenissen, alsmede van het Nederlandsch genootschap tot zedelijke verbetering van gevangenen, over de eenzame opsluiting van gevangenen, vergeleken met de gemeenschappelijke gevangenis; terwijl het tweede het rapport behelst van den inspecteur der gevangenissen, betreffende zijne inspectie-reis, gedaan in 1857, uit het oogpunt van cellulaire opsluiting. Beide deze stukken worden aan een grondige beoordeeling onderworpen, en de uitspraken der ervaring, die daarin opgenomen zijn, ter toetsing gebracht en met elkaar vergeleken. Het mag misschien oppervlakkig enige verwondering baren, dat de Schrijver, aan het einde van zijn onderzoek gekomen, tot geen bepaald besluit is geraakt. "Mijn standpunt," zegt hij aan het slot, "is nog dat van twijfel, schoon met overhelling tot het cellulaire stelsel." De verwondering hierover zal echter ophouden, wanneer men hem in zijn onderzoek nauwkeurig is gevolgd, en het doel daarvan goed heeft begrepen. In allen geval is dit opstel van hoog gewicht, en ieder, die met het gevangeniswezen in enige betrekking staat, mag niet nalaten er kennis van te nemen, terwijl het ook in het algemeen aan allen, die in deze zaak belang stellen, met nadruk mag aanbevolen worden. C. P. Album 1858. Betoog dat het veroorloven van de burgerpraktijk aan de officieren van gezondheid zoude zijn regtvaardig, billijk en het algemeen ten nutte. Door een officier van gezondheid. Te Deventer, bij J. Brinkgreve. 1857. 27 bladz. in gr. 8°. Prijs ƒ —,30. Vrijmoedige bedenkingen tegen het wetsontwerp op de uitoefening der artsenaambereidskunst. Adres aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Door eene vereeniging van apothekers. Arnhem, H. A. Tjeenk "Willink. 1857. 31 bladz. in gr. 8°. Prijs ƒ —,30. Het Bewijs van den officier van gezondheid verdient in de eerste plaats onze opmerking, om de overgroote menigte van taalfouten, die de eerste tien- of twaalfjarige schoolknaap de beste in staat zou zijn te verbeteren. In de tweede plaats is het merkwaardig om den inhoud. Op den voorgrond wordt gesteld, dat de militaire arts meer bekwaam is dan de burger-geneesheer, en dat de burgerij er algemeen op gesteld is, zich door militaire artsen te laten genezen, en, slechts door de rampzalige wet daartoe gedwongen, tot burger-geneesheeren hare toevlugt neemt. Voor een en ander worden, wel is waar, geen bewijzen bijgebracht; maar dat moet zoo zijn, zegt onze officier van gezondheid, en dus is het zoo. In de derde plaats wekt dit betoog onze bewondering, om de schranderheid van bewijsvoering. De dienst, waartoe een officier van gezondheid verpligt is, wordt als uiterst gemakkelijk voorgesteld, waar bewezen moet worden, dat die dienst geen hinderpaal zou zijn voor de uitoefening van burger-praktijk. In een paar uurtjes kan al het dienstwerk worden verricht, en de geheele morgen wordt wijders toch slechts besteed aan het doen eener groote wandeling, naar de sociëteit gaan of iets van dien aard, terwijl ook 's avonds na half zes geenerlei dienstpligt meer gevorderd wordt. Iets later echter, waar bewezen moet worden, dat een officier van gezondheid wel eenig recht zou hebben op de voordeelen aan de burgerpraktijk verbonden, wordt van een alles behalve malsheid dienst, waartoe hij gehouden, van zeer zware plagen, die hij te vervullen heeft, gesproken, zonder andere vergoeding dan het karige salaris, dat niet hooger is, dan dat van een... een ontvanger, een klerk, een dominee, een kapitein, een... een..." (waarom niet een rentenier of kapitalist?) "een kruidenier zelfs!" Het papier is geduldig, en onze drukkers drukken er maar dapper op los, als hun wat om te drukken in de handen wordt gestopt. Het Adres der apothekers deed ons bij het openslaan alom glimlach hervatten, om de zonderlingen aanhef, waarin letterlijk te lezen staat, dat alle apothekers schrijvers van dit adres zijn. Het zal er wel zonderling en bont uitgezien hebben, een adres, waarin alle apothekers een handje hadden! Natuurlijk wordt echter bedoeld, dat de onderteekenaars allen apothekers zijn. "Wanneer het met het wetsontwerp, dat aanleiding tot dit adres gaf, ernstig ware, zouden wij alle belanghebbenden aanraden er kennis van te nemen, omdat er voor dat geval vele nuttige wenken in gevonden worden. Maar daar het zich laat aanzien, dat de wetsontwerpen op de gezondheidsaangelegenheden (zoo als de officier van gezondheid ze noemt), gelijk meer andere van wijlen ons verzoenend ministerie, slechts bestemd waren om aangeboden te worden, maar niet om in allen ernst in behandeling te komen, verliest dit Adres van de apothekers ook veel van zijn belang, voor het publiek ten minste. Misschien kan de minister, die eens weer een wetsontwerp te maken heeft, er nog wel het een of ander uit leeren. HZ. Het vrijverklenen van de geboorte der Slavenkinderen, als middel ter afschaffing van de slavernij in de Nederlandsche West-Indische koloniën, verdedigd door Dr. F. Baron van Raders, generaal-majoor, laatst gouverneur der kolonie Suriname. 's-Gravenhage, Martinus Nijhoff. 1857. 28 bladz. in gr. 8°. Prijs fl. 1,30. Deze verdediging van het vrijverklaren bij de geboorte van slavenkinderen is overgedrukt uit het tijdschrift, uitgegeven vanwege de Nederlandsche Maatschappij ter bevordering van de afschaffing der slavernij, waarin deze zaak reeds vroeger ter sprake werd gebracht, en ook bedenkingen daartegen waren geopperd. Het beginsel der bedoelde vrijverklaring, als een stellig middel om aan de slavernij in onze West-Indische koloniën een einde te verzekeren, door lare uitsterving, wordt in deze bladen nader door de heer v. E. in bescherming genomen en toegelicht. De zaak is van groot gewicht, en de Schrijver spreekt met kennis van zaken en met overtuiging. Zijn schrijven verdient dus in alle opzichten de opmerking van allen, die in het behandelde onderwerp belang stellen. Raadgevingen voor iedereen, omtrent het gebruik der dranken, die in het dagelijks leven voorkomen, ter bewaring der gezondheid. Naar het Hoogduitsch. Door Dr. Albin Koch. Deventer, A. Tjaden. 1858. 40 blz. in gr. 16°. Prijs ƒ 1,50. De dranken, waarover in dit boekje geschreven wordt, zijn: water, bier, wijn, brandewijn en gestookte dranken, koffie, thee en chocolade. De voor- en nadeelen, die aan het gebruik of misbruik van deze dranken zijn verbonden, worden zonder overdrijving, en op goede, voor ieder bevattelijke gronden, uiteengezet. In de ogen van afschaffers zal dit geschrift een gruwel zijn, omdat op gezag van mannen van erkende kunde, zoals Liebig en Moleschott, de sterke drank hier in bescherming wordt genomen, en een matig gebruik daarvan niet slechts als onschadelijk, maar in vele gevallen zelfs als hoogst nuttig beschouwd en aanbevolen wordt. Het is hier het gezond verstand, dat op wetenschappelijke gronden onbevooroordeeld spreekt, terwijl meestal bekrompen eenzijdigheid — Dr. Koch zegt onkunde en partijwoede — het oordeel der afschaffers bestuurt. Het is jammer dat de vertaler zoovele kinderachtige taalfouten bij de correctie over het hoofd heeft gezien. Geneeskundige Kamer-gymnastiek, of voorbehoedende en genezende lichaamsbewegingen, door Dr. D. Gr. M. Schreber, bestuurder van het orthopedische en gymnastische genees-instituut te Leipzig. (Naar de derde druk.) Vertaald uit het Hoogduitsch, met bijvoegsel, door Dr. P. A. C. Waitz, voorheen stads-geneesheer te Samarang. Met 45 figuren in den tekst en 23 lithographische afbeeldingen. Tweede Druk. Arnhem, H. A. Tjeenk Willink. 1857. 102 blz. in gr. 8'. Prijs f 1,25. "Van de eerste uitgave van dit werk hebben wij reeds in dit tijdschrift voor 1857, N°. 6, loffelijke melding gemaakt, en wij vonden reeds toen gelegenheid daarbij aan te merken, dat slechts weinige weken na het verschijnen van den eersten druk een herdruk noodzakelijk was geworden. Daar deze tweede uitgave, wat den inhoud betreft, aan de eerste volkomen gelijk is gebleven, zouden wij kunnen volstaan met naar onze vorige aankondiging te verwijzen. Het titelblad geeft ons echter aanleiding om nog een aangenamen pligt te vervullen. Wij spraken namelijk in die eerste aankondiging van een kleine onoprechtheid des Uitgevers, die voor een derden druk scheen te willen doen doorgaan, wat naar een derden druk vertaald was, maar ten onzent voor het eerst verscheen. Bij de uitgave van den herdruk kon onze aanmerking hem nog niet onder de ogen gekomen zijn, en evenwel is de titel nu zoo ingericht, dat het toen bedoelde misverstand niet meer mogelijk is. Alzoo hebben wij nu reden om te geloven, dat de Uitgever geheel onschuldig was aan hetgeen wij destijds recht meenden te hebben hem te verwijten, en kan de al te getrouwe vertaling van het Hoogduitsche titelblad onwillekeurig oorzaak zijn geweest van hetgeen ons voorkwam een onterechte kunstgreep te zijn, om het debiet te bevorderen. Gaarne herstellen wij dus den Uitgever in zijn eer, en daar zijn boek het overigens ook genoegzaam verdient, wensen wij hem daarvan een debiet toe, dat hem met der tijds recht zal geven om ook een ware derde uitgave van de vertaling het licht te doen zien." Sebastopol. Geschiedkundige roman uit den tegenwoordigen tijd, door Sir John Retcliffe. Groningen, H. J. Roelfsema, Derde en Vierde Deel. 387 en 407 bladz. in gr. 8°. Prijs per Deel ƒ3,—. Deze twee delen, liet werk completerende, voeren de lezer van Silistria naar Sebastopol, doen hem de gevechten bijwonen, de manſchappen en krijgsoperaties der strijdende legers aanschouwen, en eindigen met het laatste tooneel van die vreeselijke kamp, — den aftocht der Russen uit de zuidzijde naar het noordelijk gedeelte der fel geteisterde "Heilige stad" en de bezetting der in puin liggende straten door de geallieerde troepen, die hun overwinning geweldig duur hadden gekocht. Dat keizer Napoleon zelf die verderfelijke oorlog wenschte geëindigd te zien, wordt door het volgende aan Pélissier gerichte briefje gestaafd: "Ik herhaal het bevel, den terugtocht van het Russische leger van de zuidzijde van Sebastopol op geenerlei wijze te bemoeilijken." (get.) Napoleon. De romantische draad, door het verhaal der met ontwijfelbaar trouwe voorstelling beschrevene krijgstooneelen gevlochten, leidt den lezer hier en daar ook buiten het kamp veld, te Parijs, Petersburg, Berlijn enz., en strekt tot een doelmatige afwisseling met de authentieke schets der gebeurtenissen, waarvan de schrijver soms ooggetuige moet geweest zijn; anders schijnt het onmogelijk, dat hij zou hebben kunnen schilderen, als b.v. aangaande het woeden der cholera onder de geallieerde troepen: //De colonne van Generaal Espinasse was tot Kergoluk doorgedrongen, en de engel des doods had haar met gelijke woede getroffen. Het dappere regiment infanterie, dat de zieken uit het brandende lazaret in Varna had weggedragen, had de giftstof der besmetting in zijn aderen in de woestijn megebracht, en de vermoeienissen van den marsch door de steppe deden haar weldra in volle woede uitbreken. Dooden en stervenden lagen bij hoopen onder de tenten. Men had geen vijand gezien, en toch was de grond met lijken bedekt, evenals na een veldslag; men groef kuilen, om de gestorven makkers te begraven, maar bij het opwerpen der aardkluiten stegen pestilentiëse dampen uit den grond op; menigeen, die een graf voor zijn makker groef, legde de schop neder, voor dat het werk gedaan was, en wierp zich zwijgend op den rand van het half geopende graf neer, om niet weer op te staan," enz. Of verder, bij de bestorming van den Malakof (hoewel slechts uit rapport van getuigen): Maar de Kussen waren op den aanval voorbereid, en met hoeveel moed en dapperheid de Franschen ook de bestorming volvoerden, waarbij zij tweemaal in het bolwerk doordrongen en zich in de voorstad vastzetten, zoo werden zij toch met een vreeselijk verlies teruggeslagen, daar zij zonder ondersteuning van de Engelsen bleven, wier aanval volkomen mislukte. Generaal Magnan viel; Brunet ontving een kogel in de borst; bijna alle regiments-bevelhebbers waren gewond; de Pransen verloren omstreeks 6000 man, die buiten gevecht gesteld waren, de Engelsen 2000; ook het verlies der Russen bedroeg 1000 man. Op sommige plaatsen om den MalaJcof lagen de Pranske lijken vier ellen hoog opgestapeld. Verschrikkelijk waren de tooneelen, welke de begraving der lijken bij den voor de bondgenoten verlangde wapenstilstand opleverde. De gieren hadden zich reeds op het slagveld verzameld; een ooggetuige, dat hij op de kampplaats een Engelsch officier vond, die, hoewel doodelijk getroffen, nog kracht genoeg bezat om in de krampachtig gebalde vuisten een vogel te verwurgen, die aan hem begon te knagen." De lectuur van dit in treffende, altijd voor het onderwerp passende stijl, geschreven werk kan nog na honderd jaren belang wekken; het is eenig in zijn soort. De vertaling is goed; doch de Engelse, een enkelere voorkomende woorden zijn gebrekkig; lutoir in plaats van lutor, cette temple in plaats van ce temple, la cholera in plaats van le cholera, Saviez-vous-en in plaats van enkel Saviez-vous, enz. N. Kleine Dorothée, door Charles Dickens. Vertaald door C. M. Mensing. Amsterdam, P. N. van Kampen. 1856 en 1857. 3 Deelen in gr. 8°. 280, 302 en 283 blz. Prijs ƒ 8,90. Een nieuw werk van Dickens was ons steeds een verblijdend verschijnsel, en bij de herinnering aan het genot, ons door zijn vorige geschriften geschonken, reikhalsten wij doorgaans naar het oogenblik, dat het ons vergund zou zijn, met zijn laatst verschenen pennevrucht kennis te maken. Zoodra zich de gelegenheid daartoe aanbood, maakten wij er immer gretig gebruik van, en meer dan eens gebeurde het daarbij, dat wij in onzekerheid geraakten, of niet het laatst gelezen al het vroeger geschreven overtrof, en voor Dickens' meesterstuk gehouden moest worden. Dikwijls waren wij het daarover met onszelf oneens geweest. Als wij er zoo in het algemeen onze gedachten over lieten gaan, kwam wel altoos David Copperfield ons het eerst in den zin; maar bedachten wij dan, hoeveel onnavolgbaar schoons wij ook mogten vinden in Nellie, in Dombey en Zoon, in Maarten Clizlewit, in Het Verlaten huis, — om van anderen, waaronder den eenigen Pickwick, — dan vreesden wij weder deze werken te verongelijken, door David Copperfield in alle opzigten daarboven te stellen; en zo zouden wij wezenlijk eenigzins verlegen zijn, wanneer wij bepaald moesten beslissen, wat dan toch wel het beste was, dat door Dickens' pen werd geleverd. Naat wij echter met Kleine Dora hebben kennisgemaakt, kunnen wij zeer bepaald verzekeren, dat dit zijn meesterstuk niet is. De lezing daarvan, met de meest gunstige vooringenomenheid begonnen, heeft ons een teleurstelling veroorzaakt, te groter naarmate onze verwachting hooger was gespannen, en wij, op grond van vroegere ervaring, ons weder een buitengewoon genot hadden voorgesteld, zoo als maar weinige schrijvers in staat zijn ons te schenken. Kleine Dora staat verre beneden alles wat wij ooit van Dickens lazen; en, wat ons nog nooit met een van Dickens' werken is gebeurd, de lezing er van heeft ons van tijd tot tijd werkelijk verveeld. Laat ons niet onregelmatig zijn. Wij herkennen in sommige gedeelten Dickens' meesterhand en onnavalgbare talent. De lieve, geduldige, zachtmoedige Kleine Dora, in haar edele zelfopoffering, in haar eindeloze liefde jegens, zo wel als in haar onschuldige trots op haar vader, is meesterlijk opgevat; ook haar vader, in zijn zelfzucht, zijn bekrompenheid van geest, zijn ijdele trots, zowel in staat van diepe vernedering gedurende zijn verblijf in de Marshalsea-gevangenis, als later in verbeterde omstandigheden, — het ijdele karakter van Dorothea's zusje Emmy, steeds er op uit om het fatsoen der familie op te houden, een jonge dame vol van pretenties, die zelfs een schijn van voornaamheid wist te bewaren, waar zij geheel afhankelijk is van de genade en weldaden van anderen, — Dora's broer Tip eindelijk, die het nergens bij kan uithouden, en van alles den brui geeft — dat alles is geheel in Dickens' gewonen trant, en heeft ons bij uitstek voldaan. Maar met uitzondering nog van den goedhartigen en schrandere Meagles, diens vrouw en dochter Petty, en den ijverig werkzame en geduldige Boyce, vinden wij hier zulk een talloos tal van vervelende personen, en zulk een menigte gebeurtenissen vermeld, die met de hoofdzaak in geen of in een allerzonderlijkste en zotste verband staan, dat wij gedurig geneigd waren, eenige bladzijden om te slaan, om toch maar tot de hoofdzaak, die wij intusschen gevaar liepen vergeten, terug te keeren. Wij hebben ons evenwel geweld aangedaan, en het geheele boek doorgelezen, nog steeds in de hoop, dat het verband tusschen de verschillende gebeurtenissen ons op den duur wel duidelijker zou worden, — een hoop, die echter niet werd verwezenlijkt. Het is waar, alles schijnt ten laatste eene behoorlijke oplossing te krijgen; maar de ontknooping der zeer ingewikkelde en moeilijk te volgen intrige is zoo verward en onduidelijk, dat men daarvan slechts een zeer onbepaald denkbeeld krijgt, en vele vragen, die men zou kunnen doen, onopgelost blijven. Zoo heeft het ons vrij wat moeite gekost om te begrijpen, wat toch die Eigaud, alias Elandois, die telkens als een spookverschijning te voorschijn treedt en als een schaduw verdwijnt, die overal en nergens te vinden is, en die slechts komt kijken en praten, maar nooit handelt, met de zaken te doen heeft; en waarachtig, wanneer wij aan het slot gekomen zijn, kunnen wij niet inzien, dat hij ergens anders toe heeft gediend, dan om een duivelachtig karakter voor te stellen, dat evenwel in deze geschiedenis zeer wel gemist had kunnen worden. En wilt gij een staaltje van ongekunstelde ontknooping? Mevrouw Clennam, eene oude dame, die geheel verlamd is en in geen veertig jaar van haar stoel heeft kunnen opstaan, vindt in eens de kracht om zich weer te bewegen, staat tot verwondering van alle aanschouwers op, en loopt de deur uit, daarbij door haar verbaasde en verschrikte huisgenoten, een paar oude bedienden, gevolgd, — welk een en ander volstrekt nergens anders toe dient, dan om bovenvermelden schurk Elandois in haar bouwvallig huis alleen te laten, welk huis bij die gelegenheid instort en de boosdoener onder zijn puin-fragmenten begraaft. "Waarlijk, geen pas beginnend schrijver zou onhandiger te werk kunnen gaan, en wij twijfelen er aan, of iemand, die nog eene reputatie te verkrijgen had, zich zoiets onnatuurlijks zou veroorloofd hebben. Maar Dickens heeft eene reputatie, en dan veroorlooft men zich wel eens meer iets, dat in het tegenovergestelde geval niet vrijstaan zou. Zoo veroorlooft Dickens zich ook in dit werk eene overdrijving in de voorstelling der karakters, die zijn personen tot belachlijke caricaturen verlaagt, maar tot caricaturen, die uiterst vervelend zijn. Als een voorbeeld daarvan wijzen wij op Flora Cashby, die niets dan onzin spreekt, en zoveel met haar onzin optreedt, dat zij wezenlijk voor de lezer onuitstaanbaar wordt. En vraagt gij wat zij met de eigenlijke geschiedenis te maken heeft? Niets, volstrekt niets. Haar al of niet bestaan, zo min als dat van haar vader de patriarch, en het zoogenaamde legaat van wijlen haar man, eene tante die geen anderen naam heeft dan //Mr. Wij zouden verder nog op vrouw Aftery, op Maggy en op juffrouw Wade kunnen wijzen, om ons beweren te staven hoe zeer de schrijver door overdrijving caricaturen maakt van zijn karakters; maar deze slechts even aanstippende, en verscheidene andere met stilzwijgen voorbijgaande, moeten wij nog wel met een enkel woord van een der hoofdpersonen spreken, wiens rol ook al zeer zonderling en ongemotiveerd is. Wij bedoelen Arthur Clennam, die uit eenige geheel onverklaarbare aanwijzingen met bovennatuurlijke schranderheid tot het vermoeden komt, dat door zijn overleden vader eens een onrecht moet zijn gepleegd, ja zelfs dat dat onrecht Kleine Dora betreft. Maar dit laatste vermoeden wordt door niets ter wereld gerechtvaardigd, en kon, zou men zeggen, zonder hoogere ingeving, langs natuurlijken weg onmogelijk ontstaan. Zijn vermoeden blijkt later evenwel toch waarheid te zijn, en daarom moest het dan ook wel in zijn hart ontkiemen, en aanleiding geven om met Kleine Dora in aanraking te komen, haren omgang te zoeken, een vriend en beschermer van haar te worden, en natuurlijk ten slotte ook met haar te huwen. Evenzeer als wij verbaasd staan over zijn buitengemeene schranderheid ten aanzien van bovenvermeld vermoeden, verwonderen wij ons over de goedhartige ligtgeloovigheid, waarmee hij zijn onbepaald vertrouwen schenkt aan Pancks, een hoogst zonderling persoonlijkje, wiens vroegere handelwijze ons voorkwam al heel weinig reden te geven tot zulk een vertrouwen, al is het dat wij hem later in een ander licht leeren beschouwen, en vernemen, dat hij het in hem gestelde vertrouwen werkelijk verdient en er aan beantwoordt. Dit bewijst echter niet anders, dan dat het karakter van Pancks aanvankelijk minder naar waarheid getekend is, of ten minste zoo onduidelijk is voorgesteld, dat de lezer er geen recht begrip van krijgt. Spraken wij hierboven reeds van tooneelen en gebeurtenissen, die met de geschiedenis van Kleine Dora weinig of niets te maken hebben, en ons hier toch met meerdere of mindere uitvoerigheid werden opgedischt, wij kunnen dan niet voorbij het Circumlocutie-kantoor te vermelden, waarvan gedurig en vrij uitvoerig wordt gesproken, zonder dat het al of niet bestaan van dat kantoor, of iets van al hetgeen daar wordt gezegd of gedaan, enige verandering te weeg brengt in de loop der gebeurtenissen. In zijn voorrede beroept de schrijver zich, om zulk een eene overdrevene fictie als de Barnacles en het Circumlocutie-kantoor te verontschuldigen, op de gewone ervaring van een Engelsman. Wij weten niet in hoe verre hij zich al of niet aan overdrijving schuldig maakt, bij de voorstelling van het bedoelde Circumlocutie-kantoor en het geslacht der Barnacles, dat daar de hoofdtoon voert. Het is een geheel Engelsche instelling, waarvan de Nederlandse lezer zich moeilijk een juist begrip kan maken. Het wordt ons echter voorgesteld als een instelling, waarvan, onder de schijn van een verbazingwekkende bedrijvigheid, de bestemming geen andere is dan om alle mogelijke zaken onafgeleid te laten, terwijl de Barnacles zijn aangesteld om zorg te dragen en toe te zien, dat die instelling aan deze hare roeping beantwoordt. Het is zeer wel mogelijk, op het gezag van Dickens achten wij het zelfs waarschijnlijk, dat er in Engeland een zodanige instelling bestaat, die dan in de grond der zaak nergens anders toe dient, dan om aan sommige aanzienlijke families, hieronder de algemene naam van de Barnacles aan te geven. Maar waarom die instelling hier ter sprake gebracht, waar het geheel als een hors d'oeuvre aan te merken is? Achtte de schrijver zich geroepen zulk een instelling ten toon te stellen, wij zullen hem zijn recht daartoe niet betwisten; maar waarom het hier geschiedt, is ons een raadsel, of het moest zijn omdat hij zich nu eenmaal voorgenomen had drie deelen vol te schrijven, waartoe Kleine Dora's geschiedenis geen stof genoeg opleverde, zodat het Circumlocutie-kantoor met zijn Barnacles, waaraan dan ook een goed getal bladzijden is toegewijd, hem te hulp moest komen. De Nederlandse lezer kan dit hierover geschrevene in allen geval weinig interesseren. Had de vertaler dit ook niet moeten begrijpen, en zou het werk voor de Nederlandse lezer er niet bij gewonnen hebben, wanneer de vertaler zich hierbij enige verkorting had veroorloofd? Misschien was dit enigszins moeilijk; maar wie zich aan de vertaling van Dickens waagt, moet voor enige moeilijkheden niet terugdeinzen. Dickens in zijn eigenaardige oorspronkelijkheid weer te geven en verstaanbaar te maken, vordert iets meer dan onze gewone vertalers in het regel in staat zijn te doen. Hoe ziet Kleine Dora er in dat opzicht uit? Wij zagen op het titelblad de heer C.M. Mensing als vertaler vermeld. Maar toen wij enige bladzijden gelezen hadden, moesten wij het titelblad nog eens opslaan, om ons te overtuigen, dat daar wel wezenlijk de heer Mensing als vertaler was genoemd. En toen wij zagen dat wij ons ten aanzien niet hadden vergist, kwam het vermoeden bij ons op, of ook de heer Mensing, a la Dumas, er enige helpers of medewerkers op nahield, aan wier arbeid hij slechts zijn naam leent, zonder er verder enige deel in te hebben. Een gerenommeerd vertaler, gelijk de heer Mensing toch is, kon, dachten wij, zulke fouten niet begaan, als die welke zodoorndurch dit werk ontsieren. Het kwam ons in het algemeen voor, dat, door een te getrouwe en letterlijke vertaling, het geheel iets houterigs en stijfs had verkregen; maar behalve dat komen er menigvuldige uitdrukkingen in voor, die er toch inderdaad niet door komen. Op de vraag: "Hoe laat is het nu?" wordt geantwoord: "Een klein half uur over den middag," dat geheel Engelsch is, in plaats van: "Bij half een," dat zuiver Hollandsch zou zijn. Elders wordt gedurig van betrekkingen gesproken, waar familie wordt bedoeld en juist zou moeten worden. Iets verder lezen wij: "Ik heb mij altijd onderscheiden, voor onderworpen; nog op een andere plaats wordt van iemands onderwerp in plaats van voorwerp van genegenheid gesproken. "Als er ooit een sympathieke, gevoelige kin was, die nooit, om zeggen, door een mannelijke hand onder de kin scheen gestreeld te zijn, was het de kin," enz. kunnen wij ook al niet voor goed Hollandsch laten doorgaan, al wilden wij dat onder de kin ook slechts aan een drukfout toeschrijven. C. P. Kijken in het leven. Drie vertellingen van Louise. Te Arnhem, bij D. A. Thieme. 1858. 264 bladz. in gr 8° Prijs ƒ 2,90. De vertellingen van Louise, die zij onder den titel van Kijken in het leven ons aanbiedt, en die door den uitgever in helderen druk op deugdelijk, fraai papier in het licht zijn gegeven, bevatten veel wat haar aanbevallen. In de allereerste plaats krijgen wij de schrijfster lief, om den echt christelijken geest die haar bezielt, en die ons op elke bladzijde van haar geschrift tegenstraalt. Het lijkt geen den minsten twijfel, of de zuiverste bedoelingen hebben haar bij het schrijven voor den geest gestaan; een warme overtuiging spreekt uit alles wat zij zegt, en hare denkbeelden, b.v. over de ware philanthropie, in tegenoverstelling van de philanthropie der mode, zoowel als hare gedachten over godsdienst en zedelijkheid, dragen blijk van een helder en verlicht verstand. Wij vinden wijders een warme sympathie voor het lijden van medenoten, een hartgrondige afkeer van de zonde, gepaard aan een ware christelijke gezindheid jegens den zondaar, en een vurige begeerte om hem te recht te brengen, overal krachtig uitgesproken, en dat alles voorgesteld in tooneelen uit het leven gegrepen, zoo waar en natuurlijk, dat wij ons niet genoeg kunnen verwonderen, hoe een vrouw, een beschaafde vrouw, zoo geheel te huis kan zijn, niet slechts in de hutten der armen, — want daar begrijpen wij zeer goed, uit hetgeen zij omtrent armenbezoek spreekt, dat zij geen vreemdeling is,—maar ook op andere plaatsen, te midden van volksgewoel, kermisdrukte, tooneelen van woestheid en brooddronkenheid zelfs, waar men haar onbekend mee zou veronderstellen, en welker beschrijving toch zoo zeer het kenmerk van waarheid draagt, dat wij het talent der schrijfster, zoowel als hare opmerkingsgave, moeten bewonderen. Maar — bij al het goede, dat wij te vermelden hebben, mogen wij het gebrek niet verzwijgen, dat deze letteren aankleeft, en dat inderdaad van die aard is, dat het van den goeden indruk veel doet verloren gaan. In de eerste plaats betreft dat den stijl. De schrijfster heeft zich toegelegd op den gezwollen en kunstmatigen stijl van eenige hedendaagse jonge auteurs, die de armoede hunner gedachten achter een vreemde en gekunstelde woordvoeging zoeken te verbergen, en, waar zij geen nieuws weten te zeggen, effect pogen te maken met allerlei gezochte en onnatuurlijke spraakwendingen, geschikt om onkundigen en oppervlakkigen te verblinden, maar die beleedigend zijn voor een waarlijk kiesche smaak. Zo ook Louise. Zij schrijft een taal, zoo als nooit en nergens gesproken wordt, en die uiterst bespottelijk klinken zou, wanneer zij gesproken werd. Men zou van verregaande pedanterie verdacht, zoo niet voor een volslagen gek gehouden worden, wanneer men het wagen wilde een taal te spreken, zoo als Louise schrijft, en die gebezigd wordt om de meest eenvoudige en natuurlijke toestanden te schetsen, en ons personen en karakters, zoo geheel uit het leven gegrepen, doet kennen. Door het gruwelijke geweld, dat zij onze schoone moedertaal aandoet, vervalt zij dan soms ook in onzin, of zegt zij ten minsten wel eens geheel iets anders dan zij bedoelt, b.v. blz. 104, waar zij van liefderijke, maar door eigen schuld verijdelde pogingen wil spreken, maar wezenlijk zegt, dat de bedoelde pogingen liefderijk verijdeld zijn; of op blz. 166, waar wij lezen, dat een nieuwe bloedstroom aan de wondjes ontlokt moest worden, om den sluimer niet af te breken, terwijl blijkbaar de bedoeling is, dat zij, om den sluimer niet af te breken, met behoedzame hand het bereidsel, dat een nieuwen bloedstroom aan de wondjes ontlokken moest, schikte en voegde. Dergelijke verkeerde woordschikkingen vindt men schier op elke bladzijde, en reeds de allereerste bladz. deed ons met een zekeren angst vragen, waar de arme drukker toch wel alle vraagteekens van daan zou moeten halen, als er het geheele boek door zooveel gevraagd werd als daar, waar wij anders niet lezen dan vragen, hetwelk zeker een nieuwe, maar geen bevallige manier is om vertellingen in te kleeden. Gelukkig worden de vraagtekens in het vervolg wat minder, en de eerste vertelling, Niet Gomne genaamd, heeft overigens verdiensten genoeg, om een woord van lof, vooral ook met het oog op de strekking, uit te lokken. Wat de strekking van N°. 2, De fontein des levenden waters, betreft, die is even lofwaardig, en enkele details daarvan zijn ook met meesterhand geschetst; maar als geheel beschouwd, vinden wij hier zooveel gebrekkens, dat wij er niet dan een afkeurend oordeel over kunnen uitspreken. Het behoort voorzeker tot de onbetwistbare rechten van de Novellist, in den loop des verhaals zekere tijdperken met stilzwijgen voorbij te gaan, een aantal weken, maanden of zelfs jaren over te springen; maar van deze vrijheid is hier een schromelijk misbruik gemaakt, niet zoozeer omdat dit zoo gedurig geschiedt, maar vooral omdat het meestal geschiedt, zonder dat ons rekenschap wordt gegeven van de veranderde toestanden, en wij tusschenbeide werkelijk niet kunnen gissen, dat wij met de zelfde personen te doen hebben, die wij vroeger hebben leeren kennen, en ons dat ook niet wordt medegedeeld, tot dat een of ander toeval ons op denkbeeld brengt, dat zulks toch weer het geval zal zijn. En dan het slot der geschiedenis! Zie, daar worden wij binnen geleid in een gelukkig huisgezin, waar het verjaardagsfeest van een der kleintjes wordt gevierd. De beschrijving van het huiselijk feest, het geluk der ouders, de blijdschap der kinderen, het reine genot dat daar wordt gesmaakt, dat alles is meesterlijk getekend, en het talent der schrijfster in het schilderen van zulke tooneelen. is hier wezenlijk bewonderingswaardig. Maar hoe vreemd is de indruk door hetgeen er in éénen adem op volgt, wanneer wij vernemen, dat de gelukkige ouders hunne jubelende kinderen naar bed brengen, en dan op den late avond samen uitgaan, om in een hofje hunne moeder nog een bezoek te brengen, die daar in treurige eenzaamheid ligt - te sterven! Het is hier zeker om het effect van het contrast te doen gewenst, maar meer dan vreemd, dat wij van die moeder geen enkel woord hebben vernomen, noch in de huiskamer, waar alles slechts van blijdschap en onvermengd geluk sprak, noch terwijl de echtgenooten onderweg zijn, en over allerlei andere dingen praten, die met de geheele geschiedenis in geen het minste verband staan, en dus den lezer ook volstrekt niet interesseren. Onwillekeurig zijn wij eenigzins uitvoeriger geworden, dan ons voornemen was. Men mag er uit zien, dat wij, schoon onverholen gispende wat wij meenden gisping te verdienen, genoegzame belangstelling voor Louise's werk gevoelden, en er ons niet maar met een algemeen woord van goed- of afkeuring van af te maken. Louise heeft aanleg en talent, en weet zij de gebreken te vermijden, die dit haar werk ontsieren, dan zal zij met eenige studie in staat zijn, laatstelijk wezenlijk goeds te leveren. Het zal ons aangenaam zijn haar in vervolg van tijd eens weder te ontmoeten. C. P. bibliografisch album. Het leven van Jezus, den Zoon Gods en den Zaligmaker der wereld, wetenschappelijk-populair beschreven door Dr. L. S. P. Meyboom. Eerste deel, tweede afdeeling, derde stuk. Het geheel van Jezus' openbaar leven uit verschillende oogpunten beschouwd. Te Groningen, bij J. B. Wolters. 1857. VIII en 533 bladz. in-4gr. 8°. Prijs f 4,90. Meningen zal zich verblijden, dat de schrijver in de gelegenheid is geweest, van de vertraagde uitgave van dit stuk of boekdeel rekenschap te geven. Zijn verlies zou voor de letterkunde een gevoelige slag zijn geweest. Wij wensen de waardige man hartelijk geluk met zijn herstelling, die hij toont waardig te zijn. M. behoort tot die mensen, die werken zolang het dag is; alleen maakt hij voor zich er die uitzondering op, dat zijn dag langer dan de gewone uren duurt, of dat bij de uren of wel zichzelf verdubbelt. Men mag in godsdienstige overtuiging van hem verschillen, dien lof zal niemand hem durven onthouden, dat hij voor de zaak van zijn roeping hoogst werkzaam is. Zulk soort mannen vangen wij graag op, wat zij uit den schat van hun hoofd of gemoed uitstorten. M. evenwel is overvloediger in het mededeelen van het eerste dan van het laatste. Gemoedelijkheid is de grondtoon bij de mannen van Groningen; doch M. is onder hen — wij spreken in het algemeen — de man des verstands, der koele, heldere redenering. Hij bewerkt alles haakbaar klein; maar gij loopt geen gevaar, dat uw gevoel overrompeld of overstroomd wordt. Gij gaat mede, of blijft staan, of komt misschien tegen zijn redenering op in verzet, maar gij wordt niet medegesleept. Vandaar, dat gij bij hem ook lichter tot de ontdekking komt, waar gij hem ziet mistasten, of althans meent dat hij liet doen. Omdat hij uw gemoed in rust laat, behoudt ook uw verstand zijn vrije werking. Wij hebben dit nergens zoo sprekend zien uitkomen als in dit werk, dat wellicht zijn hoofdwerk zal blijven. Wat zou hij ook, na de afbeelding van den Eénige, kunnen leveren, dat gewichtiger op zichzelf is, of hogere belangstelling verdient? Album 1858. Het bevreemdt ons, dat de godgeleerde tijdschriften in ons vaderland deze levensbeschrijving hun aandacht nog niet gegund hebben, zoo als zij daarop aanspraak heeft; alleen is, niet zooozeer het werk zelf, als het plan er van, door een overbekwame hand uitgekleed en ontleed, zoo als de scherpzinnige hoogleeraar dit meer pleegt te doen. Dit tijdschrift is niet bestemd om uitvoerde beoordelingen op te nemen; en wie het werk van M. behandelt, zoo als het verdient en gelijk de kritiek het eist, moet op geen vel druk behoeven te zien. Wij hebben reeds drie boekden aangekondigd; thans hebben wij de lezing van het vierde ten einde gebracht. Dit stuk is gewijd aan de voorstelling van Jezus' openbaar leven, uit verschillende oogpunten beschouwd. De S. doet den Leer uitkomen, zooals hij sprak over zijn eigen persoon, zijn doel, zijn werk, zijn waardeij, en verzamelt uit de vier evangelie bijeen al wat daartoe behoort. Daarop geeft hij eene teekening van het tooneel, waarop Jezus arbeidde, maakt het beloop zijner reizen op, en vermeldt de plaatsen, waar hij zich bij opvolging bevond om te werken. Vervolgens treedt Jezus op als leeraar en volksopvoeder, en M. schetst verder zijn uitwendig godsdienstig theokratisch en burgerlijk leven, en zijn weldoend wandel voor God en mensen vertoont zich aan het oog van onzen geest, als een schoon en harmonisch geheel, in volkomen overeenstemming met zijn onderwijs, zijn evangelieprediking en zijn werken. Daarna heeft hij een overzicht genomen van de opvoeding der Apostelen door den Heer, zoo wel van allen gezamenlijk als van enkelen hunner - Petrus, Johannes en Judas Iskariot in het bijzonder, en van de menschen liefde en haat voor Jezus, als ook van zijn lot, en zijn zelfverloochening en zelfbeheersching onder dat lot, en zo staat het beeld als eene grootsche eenheid voor onze oogen. Ziedaar den hoofdinhoud van dit stuk, door den schrijver zeer breed uitgewerkt. Het liet zich verwachten, dat ik meer dan eens zou terugvinden, wat ik reeds vroeger ontmoet had. Wil men daartegen aanmerkingen maken, men veroordeelt, zoo als elders geschied is, het plan; maar bij de bewerking kon het niet anders uitvallen. Als ik op een tentoonstelling, de voorwerpen stuk voor stuk beschouwend hebbende, mij op zeker standpunt plaats, om het geheel te overzien, dan kan het niet anders, of mijn oog rust op hetgeen ik reeds heb waargenomen; maar door de hoofdgroepen te verbinden en de deelen tot eenheid in mij op te nemen, verkrijg ik eenen totaal-indruk. 