None
Om dit te bereiken zullen onderzoek en innovatie zich toespitsten op:
5.1.1.   Een beter begrip van de klimaatverandering en betrouwbare klimaatprognoses
Voor de samenleving zijn een beter begrip van de oorzaken en de ontwikkeling van de klimaatverandering en nauwkeuriger klimaatprognoses van cruciaal belang om levens, goederen en infrastructuur te beschermen en een doeltreffende besluitvorming
en passende mitigatie- en adaptatieopties
 te waarborgen. Verdere verbetering van de basis van wetenschappelijke kennis over klimaatdrijvers, -processen, -mechanismen, -terugkoppelingen
en drempels
 die samenhangen met het functioneren van ▌terrestrische
, mariene en polaire
 ecosystemen en de atmosfeer, is essentieel. Een beter inzicht maakt het ook mogelijk klimaatverandering met grotere nauwkeurigheid vast te stellen en toe te schrijven aan natuurlijke of antropogene oorzaken.
Verbeterde metingen en
 de ontwikkeling van nauwkeuriger scenario's en modellen, waaronder volledig gekoppelde aardsysteemmodellen
die rekening houden met de historische ontwikkeling van het geologisch klimaat, zullen
 bijdragen tot
betrouwbaarder klimaatprojecties en -voorspellingen
 op relevante tijd- en ruimteschalen.
 5.1.2.   De beoordeling van effecten en kwetsbaarheden, de ontwikkeling van kostenbesparende aanpassings-
, risicopreventie- en beheersmaatregelen


De kennis over de mate waarin de samenleving, de economie
en de ecosystemen
 zich kunnen aanpassen aan de klimaatverandering, is onvolledig. Doeltreffende, eerlijke en maatschappelijk aanvaardbare maatregelen ten behoeve van een klimaatbestendige leefomgeving
, economie
 en samenleving vergen een geïntegreerde analyse van de huidige en toekomstige effecten, kwetsbaarheden, blootstelling van de bevolking, risico's
en risicobeheersing
,
secundaire effecten zoals migratie en conflicten,
 kosten en kansen in verband met klimaatverandering en klimaatschommelingen, rekening houdend met extreme gebeurtenissen en gerelateerde door het klimaat veroorzaakte gevaren en de herhaling daarvan. Een dergelijke analyse zal ook worden opgesteld voor de negatieve effecten van de klimaatverandering op de biodiversiteit, ecosystemen en ecosysteemdiensten,
watervoorraden,
 infrastructuur en economische en natuurlijke rijkdommen. De nadruk zal worden gelegd op de waardevolste natuurlijke ecosystemen en gebouwde omgevingen en op sectoren van vitaal maatschappelijk, cultureel en economisch belang in heel Europa. Er zal onderzoek worden gedaan naar de effecten en de toenemende risico's voor de menselijke gezondheid als gevolg van de klimaatverandering
, door het klimaat veroorzaakte gevaren
 en van verhoogde concentraties broeikasgassen in de atmosfeer. In dit onderzoek zullen innovatieve, eerlijke verdeelde en kosteneffectieve maatregelen tot aanpassing aan de klimaatverandering worden geëvalueerd, waaronder de bescherming en aanpassing van natuurlijke rijkdommen en ecosystemen, en gerelateerde effecten, om informatie en ondersteuning te verschaffen voor de ontwikkeling en tenuitvoerlegging ervan op alle niveaus en schalen. Hieronder vallen eveneens de potentiële effecten, kosten, risico's
en baten
 van opties op het gebied van geo-engineering. Ook de complexe onderlinge verbanden, conflicten en synergieën van beleidskeuzen inzake aanpassing en risicopreventie met ander klimaat- en sectoraal beleid zullen worden onderzocht, met inbegrip van de effecten op de werkgelegenheid en de levensstandaarden van kwetsbare groepen.
 5.1.3.   Ondersteuning van mitigatiebeleid
, met inbegrip van studies betreffende de gevolgen van andere sectorale beleidsmaatregelen


Om de Unie tussen nu en 2050 de overgang te laten maken naar een concurrerende, klimaatveranderingsbestendige economie
en maatschappij
 waarin efficiënter met hulpbronnen wordt omgesprongen, moeten we doeltreffende lage-uitstootstrategieën voor de lange termijn uitwerken en aanzienlijke vooruitgang boeken wat betreft onze innovatiecapaciteit. Er zal onderzoek worden gedaan om de risico's, kansen en effecten van beleidsopties ter mitigatie van de klimaatverandering op milieu- en sociaaleconomisch gebied te beoordelen.
Ook zal het effect van ander sectoraal beleid worden geëvalueerd.
Op basis van het onderzoek kunnen nieuwe klimaat-energie-economiemodellen worden ontwikkeld en gevalideerd, waarbij rekening wordt gehouden met economische instrumenten en relevante externe effecten, met het oog op het testen van mitigatiebeleidsopties en koolstofarme-technologietrajecten op verschillende schalen en voor de sectoren van vitaal economisch en maatschappelijk belang op Unie- en wereldniveau. Er zullen maatregelen worden getroffen die technologische, institutionele en sociaaleconomische innovatie zullen bevorderen door de koppelingen tussen onderzoek en toepassing en tussen ondernemers, eindgebruikers, onderzoekers
, beleidsmakers
 en kennisinstellingen te verbeteren.
 5.2.   
Bescherming van het milieu,
 duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen
, water, biodiversiteit en
 ecosystemen
Het vinden van een duurzaam evenwicht tussen menselijke behoeften en het milieu is een grote uitdaging die de samenlevingen moeten aangaan. Milieuhulpbronnen, waaronder water, lucht, biomassa, vruchtbare grond, biodiversiteit, ecosystemen en de diensten die zij leveren, zijn essentieel voor de Europese en de wereldeconomie en de kwaliteit van het bestaan. Naar verwachting vertegenwoordigen de mondiale ondernemingskansen die verband houden met natuurlijke hulpbronnen, tegen 2050 een bedrag van meer dan 2 biljoen euro (11). Desondanks worden in Europa en wereldwijd ecosystemen zwaarder beschadigd dan de natuur kan herstellen en worden milieuhulpbronnen overgeëxploiteerd
en zelfs vernietigd
. Zo gaat jaarlijks 1 000 km2 van de vruchtbaarste bodems en waardevolste ecosystemen in de Unie verloren, terwijl een kwart van het zoet water verspild wordt. Deze patronen voortzetten is geen optie. Onderzoek moet ertoe bijdragen dat tendensen die schadelijk zijn voor het milieu, worden gekeerd en dat gewaarborgd wordt dat ecosystemen de hulpbronnen, goederen en diensten blijven leveren die onmisbaar zijn voor welzijn en economische welvaart
alsmede duurzame ontwikkeling.
Met deze activiteit wordt derhalve beoogd kennis
en instrumenten
 te bieden voor het beheer
en de bescherming
 van natuurlijke hulpbronnen waarmee een duurzaam evenwicht tussen beperkte hulpbronnen en de
huidige en toekomstige
 behoeften van de maatschappij en de economie tot stand kan worden gebracht.
Om dit te bereiken zullen onderzoek en innovatie zich toespitsen op:
5.2.1.   Verbetering van ons inzicht in
biodiversiteit en
 de werking van ecosystemen, hun interacties met sociale systemen en hun rol in de ondersteuning van de economie en het menselijk welzijn.
 Het reilen en zeilen van een samenleving kan onomkeerbare veranderingen in het milieu teweegbrengen, die het karakter van ecosystemen
en hun biodiversiteit
 aantasten. Het is van vitaal belang om op deze risico's vooruit te lopen door de effecten van menselijke activiteiten op het milieu
, onder meer veranderingen in bodemgebruik,
 en van veranderingen in het milieu op het menselijk welzijn te evalueren, te monitoren en te voorspellen. Onderzoek naar mariene (van kustgebieden tot de diepzee
, met inbegrip van de duurzaamheid van mariene rijkdommen
),
polaire,
 zoetwater-, terrestrische en stedelijke ecosystemen, waaronder ecosystemen die sterk afhankelijk zijn van het grondwater, zal ons een beter inzicht geven in de complexe interacties tussen natuurlijke hulpbronnen en sociale, economische en ecologische systemen, waaronder natuurlijke omslagpunten en de bestendigheid, of kwetsbaarheid, van menselijke en biologische systemen. Onderzocht zal worden hoe
biodiversiteit en
 ecosystemen functioneren en op antropogene invloeden reageren, hoe ze hersteld kunnen worden en welke uitwerking dit heeft op economieën en het menselijk welzijn. Er zullen oplossingen worden bestudeerd voor het aanpakken van problemen met hulpbronnen
in de Europese en internationale context
. Dit zal bijdragen tot beleid en praktijken om te waarborgen dat sociale en economische activiteiten plaatsvinden binnen de grenzen van de duurzaamheid en het aanpassingsvermogen van ecosystemen en de biodiversiteit.
 5.2.2.   
Ontwikkeling van geïntegreerde benaderingen voor de waterproblematiek en de transitie naar het duurzame beheer en gebruik van watervoorraden en waterdiensten




De beschikbaarheid en kwaliteit van zoet water is uitgegroeid tot een mondiaal probleem met verreikende economische en maatschappelijke gevolgen. Nu de vraag naar uiteenlopende en vaak conflicterende vormen van gebruik (bv. landbouw, industrie, recreatie, openbare diensten, ecosystemen, landschapsbehoud en milieuherstel en -verbetering), groeit, de kwetsbaarheid van de hulpbronnen verder toeneemt als gevolg van de klimaatverandering en mondiale veranderingen, de verstedelijking, de vervuiling en de overexploitatie van zoetwatervoorraden, worden het handhaven en verbeteren van de kwaliteit en de beschikbaarheid van water en het mitigeren van de gevolgen van menselijke activiteiten voor zoetwaterecosystemen voor watergebruikers in de verschillende sectoren en voor aquatische ecosystemen een kritiek probleem.
Onderzoek en innovatie zullen hiervoor een oplossing zoeken en geïntegreerde strategieën, gereedschappen, technologieën en innovatieve oplossingen voor de huidige en toekomstige behoeften aanreiken. Doel is de nodige waterbeheerstrategieën te ontwikkelen, de waterkwaliteit te verbeteren, het evenwicht tussen de vraag naar water en de beschikbaarheid van of het aanbod aan water op verschillende niveaus en schalen te herstellen, de watercyclus te sluiten, de eindgebruikers tot duurzaam gedrag aan te moedigen, en watergerelateerde risico's te bestrijden met behoud van de integriteit, de structuur en het functioneren van de aquatische ecosystemen in overeenstemming met het huidige EU-beleid.
 5.2.3.   Verstrekking van kennis en hulpmiddelen voor een doeltreffende besluitvorming en betrokkenheid van het publiek
Sociale, economische en beheerssystemen moeten nog steeds tot een aanpak komen van zowel de uitputting van hulpbronnen als de beschadiging van ecosystemen. Onderzoek en innovatie zullen de basis vormen voor de beleidsbeslissingen die nodig zijn voor een beheer van natuurlijke hulpbronnen en ecosystemen dat gericht is op de voorkoming van, of aanpassing aan, ontwrichtende veranderingen in het klimaat en het milieu, en op de bevordering van de institutionele, economische, technologische en gedragsveranderingen die nodig zijn om duurzaamheid te waarborgen.
De ontwikkeling van systemen om biodiversiteit en ecosysteemdiensten naar waarde te schatten, en om inzicht te krijgen in het voorhanden natuurlijk kapitaal en de stroom van ecosysteemdiensten, moet daarom op onderzoek gebaseerd zijn.
De nadruk zal liggen op essentiële beleidsrelevante ecosystemen en ecosysteemdiensten, zoals zoet water, zeeën en oceanen
(met inbegrip van kustgebieden), bossen, poolstreken,
 luchtkwaliteit, biodiversiteit, landgebruik en bodem. De bestendigheid van samenlevingen en ecosystemen tegen
verontreiniging, ziekteverwekkers en
 catastrofale gebeurtenissen, waaronder natuurrampen
(zoals aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, overstromingen en droogtes) en bosbranden
, wordt bevorderd door verbetering van de capaciteiten voor het voorspellen van, vroegtijdig waarschuwen voor, en beoordelen van kwetsbaarheden en effecten, inclusief de multirisicodimensie. Zo ondersteunen onderzoek en innovatie milieubeleid en beleid voor efficiënt hulpbronnengebruik, evenals opties voor doeltreffend, op feitenmateriaal gebaseerd beheer binnen veilige werkgrenzen. Er zullen innovatieve manieren worden ontwikkeld om de coherentie van het beleid te vergroten, optimale afwegingen te maken en belangenconflicten op te lossen, evenals om onderzoeksresultaten beter bekend te maken bij het publiek en om de burgers beter bij de besluitvorming te betrekken.
 5.3.   De duurzame voorziening waarborgen van andere grondstoffen dan energetische en agrarische
Sectoren als de bouw en de chemische, automobiel-, vliegtuig-, machinebouw- en apparatuurindustrie, die samen een toegevoegde waarde van meer dan 1 000 miljard euro vertegenwoordigen en zo'n 30 miljoen mensen werk verschaffen, zijn alle afhankelijk van toegang tot grondstoffen. Wat betreft mineralen voor de bouwsector is de Unie zelfvoorzienend, maar hoewel de Unie een van 's werelds grootste producenten van bepaalde industriële mineralen is, blijft zij van de meeste industriële mineralen netto-importeur. Bovendien is de Unie sterk afhankelijk van de invoer van metallische mineralen en is zij voor sommige kritieke grondstoffen volledig afhankelijk van invoer.
Recente tendensen wijzen erop dat de vraag naar grondstoffen bepaald zal worden door de ontwikkeling van opkomende economieën en de snelle verbreiding van essentiële ontsluitende technologieën. Europa moet voor alle sectoren die afhankelijk zijn van toegang tot grondstoffen, een duurzaam beheer waarborgen en een duurzame voorziening veiligstellen van grondstoffen van binnen en buiten haar grenzen. Voor kritieke grondstoffen zijn beleidsdoelen opgesteld in het grondstoffeninitiatief van de Commissie (12).
Het doel van deze activiteit is dan ook het verbeteren van de kennisbasis over grondstoffen en de ontwikkeling van innovatieve oplossingen voor een kosteneffectieve en milieuvriendelijke opsporing, winning, verwerking,
herbenutting,
 recycling en terugwinning van grondstoffen en voor de vervanging ervan door economisch aantrekkelijke
en ecologisch duurzame
 alternatieven met een geringer milieueffect.
 Om dit te bereiken zullen onderzoek en innovatie zich toespitsten op:
5.3.1.   Verbetering van de kennisbasis over de beschikbaarheid van grondstoffen
De beoordeling van de beschikbaarheid op de lange termijn van hulpbronnen wereldwijd en binnen de Unie, waaronder de toegang tot stedelijke mijnen (stortplaatsen en mijnbouwafval),
kustzee- en
 diepzeehulpbronnen (diepzeemijnbouw naar zeldzame delfstoffen) en de daarmee gepaard gaande onzekerheden, zal worden verbeterd. Deze kennis zal de samenleving helpen om schaarse of milieuonvriendelijke grondstoffen efficiënter te gebruiken, te recyclen en te hergebruiken. Voorts zullen algemene regels, praktijken en normen worden uitgewerkt voor een economisch levensvatbare, milieuvriendelijke en maatschappelijk aanvaardbare opsporing, winning en verwerking van hulpbronnen, met inbegrip van praktijken voor landgebruik en mariene ruimtelijke ordening
op basis van een ecosysteemaanpak.
 5.3.2.   Bevordering van een duurzame voorziening en een duurzaam gebruik (opsporing, winning, verwerking,
hergebruik,
 recycling en terugwinning) van grondstoffen, met inbegrip van minerale rijkdommen
, die te land en op zee worden gewonnen


Onderzoek en innovatie moeten de volledige levenscyclus van materialen beslaan om te waarborgen dat de voorziening en het beheer van grondstoffen betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam zijn, hetgeen essentieel is voor de Europese industrieën. De ontwikkeling en tenuitvoerlegging van economisch levensvatbare, maatschappelijk aanvaardbare en milieuvriendelijke detectie- en winningstechnologieën zal tot een veel efficiënter gebruik van hulpbronnen leiden. Hierbij
zullen
 ook
minerale rijkdommen, gewonnen te land en op zee, en
 het potentieel van stedelijke mijnen worden aangeboord. Voorts zullen nieuwe en economisch levensvatbare
, hulpbronnenefficiënte
 bedrijfsmodellen, processen en technologieën voor de recycling en terugwinning van materialen
, waaronder gesloten-circuitprocessen en -systemen,
 de afhankelijkheid van de Unie van de voorziening van primaire grondstoffen helpen verminderen. Het gaat hierbij ook om de noodzaak van langduriger gebruik, kwalitatief hoogwaardige recycling en terugwinning en een drastische vermindering van de verspilling van hulpbronnen. Er zal gekeken worden naar een volledige levenscyclusbenadering, van de voorziening van beschikbare grondstoffen tot het einde van de levensduur, met een zo gering mogelijke behoefte aan energie en hulpbronnen.
5.3.3.   Het vinden van alternatieven voor kritieke grondstoffen
Vooruitlopend op de mogelijkheid van een verminderde beschikbaarheid van bepaalde materialen op de wereldmarkt, bijvoorbeeld als gevolg van handelsbeperkingen, zullen duurzame substituten en alternatieven voor kritieke grondstoffen met vergelijkbare functionele prestaties worden onderzocht en ontwikkeld. Zo zal de Unie minder afhankelijk worden van primaire grondstoffen en het milieu minder worden belast.
 5.3.4.   Verbetering van het bewustzijn en de vaardigheden in de samenleving met betrekking tot grondstoffen
De noodzakelijke overgang op een zelfvoorzienender en hulpbronnenefficiëntere economie vergt culturele, sociaaleconomische, institutionele
, systeem-
 en gedragsveranderingen. Tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten vormt een groeiend probleem in de grondstoffensector van de Unie (waaronder de Europese mijnbouwsector) en om dit probleem aan te pakken zullen doeltreffender partnerschappen tussen universiteiten, geologische diensten, de industrie
en andere belanghebbenden
 worden gestimuleerd. Het is ook van essentieel belang om de ontwikkeling van innovatieve groene vaardigheden te ondersteunen. Bovendien is de publieke opinie zich nog steeds te weinig bewust van het belang van grondstoffen van Europese herkomst voor de Europese economie. Om de noodzakelijke structurele veranderingen te bevorderen zullen onderzoek en innovatie gericht worden op de empowerment van burgers, beleidsmakers, beroepsbeoefenaars en instellingen.
 5.4.   De overgang naar een groene economie
en maatschappij
 mogelijk maken door middel van eco-innovatie
De Unie kan niet bloeien in een wereld waarin het verbruik van hulpbronnen, de schade aan het milieu en het verlies aan biodiversiteit almaar toenemen. Om de groei los te koppelen van het gebruik van natuurlijke hulpbronnen zijn structurele veranderingen nodig in het gebruik, hergebruik en beheer van dergelijke hulpbronnen, waarbij ons milieu wordt beschermd. Dankzij eco-innovaties zullen we de druk op het milieu kunnen verminderen, efficiënter gebruik kunnen maken van hulpbronnen en de Unie in de richting van een hulpbron- en energie-efficiënte economie kunnen sturen. Eco-innovatie schept ook grote kansen voor groei en banen en vergroot het concurrentievermogen van Europa op de wereldmarkt, die na 2015 naar verwachting zal groeien tot een biljoenenmarkt (13). Nu al heeft 45 % van de ondernemingen een of andere vorm van eco-innovatie ingevoerd. Het enorme toekomstige potentieel blijkt wel uit het feit dat naar schatting zo'n 4 % aan eco-innovaties een vermindering in materiaalgebruik per productie-eenheid van meer dan 40 % heeft opgeleverd (14).
Het is echter niet ongewoon dat bijzonder veelbelovende en technisch geavanceerde eco-innovatieve technologieën, processen, diensten of producten uiteindelijk toch niet op de markt worden gebracht op grond van obstakels in de fase die aan de commercialisering voorafgaat, en hun volledige ecologische en economische potentieel niet waarmaken omdat hun opschaling en invoering op de markt door particuliere investeerders te riskant wordt geacht.
Het doel van deze activiteit is dan ook om alle vormen van eco-innovatie die de overgang naar een groene economie mogelijk maken, te bevorderen.
 Om dit te bereiken zullen onderzoek en innovatie zich toespitsten op:

5.4.1.   Versterking van eco-innovatieve technologieën, processen, diensten en producten
, onder meer door onderzoek naar de wijze waarop de hoeveelheden grondstoffen bij de productie en het verbruik ervan kunnen worden beperkt en in dit verband beletselen kunnen worden weggenomen, en
 stimulering van hun marktpenetratie
Alle vormen van
eco-innovatie
 zullen worden ondersteund, zowel incrementele als radicale innovaties, en zowel technologische als organisatorische, maatschappelijke, gedrag-, bedrijfs- en beleidsinnovatie, alsmede een sterkere rol van het maatschappelijk middenveld. Op basis hiervan zal de economie meer het karakter krijgen van een kringloopeconomie, waarbij milieueffecten worden beperkt
, de ecologische veerkracht toeneemt
 en rekening wordt gehouden met boemerangeffecten op het milieu
en potentieel op andere sectoren
. Daarbij moet onder meer gedacht worden aan
door de gebruikers gestimuleerde innovatie,
 bedrijfsmodellen, industriële symbiose, product-dienstsystemen, productontwerp, volledige levenscyclus- en van-wieg-tot-wiegbenaderingen
, naast onderzoek naar manieren om de hoeveelheden grondstoffen bij de productie en het verbruik te beperken, en om beletselen in dit verband weg te nemen.
De ruimte om over te stappen op duurzamer consumptiepatronen zal worden benut.
Het doel is om efficiënter gebruik te maken van hulpbronnen door inputs, afval en de uitstoot van schadelijke stoffen
(onder andere de in de REACH-verordening

 (15)

vermelde stoffen)
 en in de hele waardeketen in absolute cijfers te verminderen en door hergebruik, recycling en de substitutie van hulpbronnen te stimuleren. Daarbij zal de nadruk worden gelegd op de facilitering van het traject van onderzoek tot markt, in samenwerking met de industrie en met name
start-ups en innovatieve
 kleine en middelgrote ondernemingen,
maatschappelijke organisaties en eindgebruikers,
 van de ontwikkeling van prototypen
en demonstraties van technische, maatschappelijke en milieuprestaties
 tot de
eerste toepassing en markttoepassing van eco-innovatieve technieken, producten, diensten of praktijken die relevant zijn voor de Unie.
 Maatregelen in dat kader zullen bijdragen tot het uit de weg ruimen van belemmeringen voor de ontwikkeling en brede toepassing van eco-innovatie, het openen of uitbreiden van markten voor dit soort oplossingen en de verbetering van het concurrentievermogen van bedrijven in de Unie, en dan vooral kleine en middelgrote ondernemingen, op de wereldmarkt.
Door de vorming van netwerken van eco-innoveerders zal ook gestreefd worden naar een betere verspreiding
en benutting
 van kennis en een betere aansluiting van het aanbod op de vraag.
5.4.2.   Ondersteuning van innovatief beleid en maatschappelijke veranderingen
De overgang naar een groene economie
en samenleving
 vergt structurele en institutionele veranderingen. Onderzoek en innovatie zullen de voornaamste belemmeringen van maatschappelijke marktverandering aanpakken en gericht worden op de empowerment van consumenten, ondernemers en beleidsmakers om innovatief en duurzaam gedrag over te nemen
, mede dankzij bijdragen vanuit de sociale en humane wetenschappen
. Er zullen robuuste en transparante hulpmiddelen, methoden en modellen worden ontwikkeld voor het beoordelen en mogelijk maken van de voornaamste economische, maatschappelijke
, culturele
 en institutionele veranderingen die nodig zijn om een paradigmawisseling naar een groene economie
en samenleving
 te bewerkstelligen. Er zal onderzoek worden verricht naar hoe duurzame
levenswijzen en
 consumptiepatronen gepromoot kunnen worden, waaronder sociaaleconomisch en gedragswetenschappelijk onderzoek, onderzoek naar de motivering van gebruikers en naar de acceptatie van innovaties door het publiek, en activiteiten voor betere communicatie en bewustmaking. Daarbij zal ampel gebruik worden gemaakt van demonstratieactiviteiten.
 5.4.3.   Meting en evaluatie van de vooruitgang richting een groene economie
Er moeten robuuste indicatoren worden ontwikkeld op alle relevante ruimtelijke schalen ter aanvulling op het bbp, evenals methoden en systemen ter ondersteuning en evaluatie van de overgang naar een groene economie en de doeltreffendheid van de desbetreffende beleidsopties. Aan de hand van een levenscyclusbenadering zullen onderzoek en innovatie de kwaliteit en de beschikbaarheid van gegevens en meetmethoden en -systemen die relevant zijn voor hulpbronnenefficiëntie en eco-innovatie, verbeteren en de ontwikkeling van innovatieve compensatieregelingen bevorderen. Sociaaleconomisch onderzoek zal een beter inzicht opleveren in de drijfveren achter het gedrag van producenten en consumenten en zo een bijdrage leveren aan het ontwerp van doeltreffender beleidsinstrumenten om de overgang naar een hulpbronnenefficiënte en klimaatveranderingsbestendige economie te bevorderen. Voorts zullen er evaluatiemethodieken voor technologieën worden ontwikkeld met geïntegreerde modellering ter ondersteuning van hulpbronnenefficiëntie- en eco-innovatiebeleid op alle niveaus, waarbij tegelijkertijd de samenhang van het beleid wordt vergroot en afwegingen worden gemaakt. De resultaten maken de monitoring, evaluatie en reductie in materiaal- en energiestromen van productie en consumptie mogelijk en stellen beleidsmakers en ondernemingen in staat de milieukosten en externe factoren te integreren in hun optreden en besluiten.
5.4.4.   Bevordering van hulpbronnenefficiëntie via digitale systemen
Innovaties op ICT-gebied kunnen een sleutelinstrument vormen voor de ondersteuning van hulpbronnenefficiëntie. Om dit doel te bereiken zal moderne en innovatieve ICT bijdragen tot aanzienlijke efficiëntiewinsten in de productiviteit, met name door middel van geautomatiseerde processen, monitoring in realtime en beslissingsondersteuningssystemen. Het gebruik van ICT zal de geleidelijke dematerialisatie van de economie versnellen door de overschakeling op digitale diensten uit te breiden en veranderingen in consumptiegedrag en bedrijfsmodellen door het gebruik van ICT van de toekomst bevorderen.
 5.5.   Alomvattende, onafgebroken werkende, mondiale milieuobservatie- en -informatiesystemen ontwikkelen
Alomvattende milieuobservatie- en -informatiesystemen zijn onmisbaar voor de vergaring van de langetermijngegevens en -informatie die nodig is om deze uitdaging aan te gaan. Deze systemen zullen worden gebruikt voor
het volgen,
 het beoordelen en het voorspellen van de toestand, status en tendensen van het klimaat, natuurlijke hulpbronnen waaronder grondstoffen,
terrestrische en mariene (van kustgebieden tot de diepzee)
 ecosystemen en ecosysteemdiensten, alsmede voor de evaluatie van beleid en opties met een lage koolstofuitstoot en ter mitigatie van en aanpassing aan de klimaatverandering in alle sectoren van de economie. Informatie en kennis uit deze systemen zullen worden gebruikt om een slim gebruik van strategische hulpbronnen te bevorderen, de ontwikkeling van empirisch onderbouwd beleid te ondersteunen, nieuwe milieu- en klimaatdiensten te promoten en nieuwe kansen te ontwikkelen op de wereldmarkten.
Capaciteiten, technologieën en data-infrastructuren voor observatie en monitoring van de aarde moeten voortbouwen op vooruitgang op het gebied van ICT, ruimtetechnologieën en geautoriseerde netwerken, waarnemingen via teledetectie, nieuwe in situ-sensoren, mobiele diensten, communicatienetwerken, hulpmiddelen op basis van participatieve webdiensten en verbeterde computer- en modelleringsinfrastructuur, teneinde voortdurend actuele en nauwkeurige informatie, ramingen en prognoses te verstrekken. De vrije, open en onbeperkte toegang tot interoperabele gegevens en informatie zal worden gestimuleerd, evenals het doeltreffend
en — indien nodig — veilig
 beheren, opslaan en verspreiden van de onderzoeksresultaten.
Doel van de activiteiten is toekomstige operationele activiteiten van het Europees programma voor monitoring van de aarde (Copernicus) te helpen omschrijven en het gebruik van Copernicus-gegevens voor onderzoeksactiviteiten te doen groeien.
5.6.
 Cultureel erfgoed




Zowel in tastbare vorm als door zijn ontastbare waarde, zijn culturele betekenis en zijn belang is cultureel erfgoed uniek en onvervangbaar. Cultureel erfgoed is belangrijk voor het bewerkstelligen van maatschappelijke cohesie, identiteit en welbevinden en als een belangrijke factor bij de verwezenlijking van duurzame groei en het scheppen van werkgelegenheid. Europa's cultureel erfgoed wordt evenwel bedreigd door achteruitgang en beschadiging, die nog worden verergerd door toenemende blootstelling aan menselijke activiteiten (bijvoorbeeld toerisme) en aan extreme weersomstandigheden ten gevolge van de klimaatverandering, alsmede door andere natuurlijke gevaren en natuurrampen.
Deze activiteit beoogt kennis en innovatieve oplossingen te bieden door aanpassings- en mitigatiestrategieën, -methodologieën, -technologieën, -producten en -diensten met het oog op het behoud en het beheer van tastbaar cultureel erfgoed in Europa dat door de klimaatverandering wordt bedreigd.
Om dit te bereiken zullen multidisciplinair onderzoek en multidisciplinaire innovatie zich toespitsen op:




5.6.1.
Het door waarneming, toezicht en modelvorming bepalen van bestendigheidsniveaus




Er zullen nieuwe, verbeterde technieken voor schadebeoordeling en voor monitoring en modelvorming op dat gebied worden ontwikkeld ter verbetering van de wetenschappelijke kennis van de gevolgen van klimaatverandering en andere ecologische en menselijke risicofactoren voor het cultureel erfgoed. De kennis en het inzicht die dankzij scenario's, modellen en instrumenten, waaronder een analyse van de waardeperceptie, worden verkregen, zullen bijdragen tot de totstandkoming van een solide grondslag voor de ontwikkeling van bestendigheidsstrategieën, -beleid en -normen, binnen een samenhangend kader voor risicobeoordeling en beheer van cultureel erfgoed.
5.6.2
   
Een beter inzicht in de perceptie van en reactie op klimaatverandering en seismische en vulkanische dreigingen binnen gemeenschappen




Dankzij geïntegreerde benaderingen zullen door middel van onderzoek en innovatie hulpbronnenefficiënte oplossingen worden uitgewerkt voor preventie, adaptatie en mitigatie, waarbij gebruik wordt gemaakt van innovatieve methodes, technologieën, producten en diensten voor het behoud van het cultureel erfgoed, culturele landschappen en historische habitats.
 5.7.   Specifieke uitvoeringsaspecten
De activiteiten zullen de participatie van de Unie in en haar financiële bijdrage aan multilaterale processen en initiatieven zoals het Intergouvernementeel Panel over klimaatverandering (IPCC), het Intergouvernementeel Platform voor wetenschap en beleid inzake biodiversiteit en ecosysteemdiensten (IPBES) en de Groep voor Aardobservatie (GEO) versterken. Samenwerking met andere belangrijke publieke en private financiers van onderzoek
en met belangrijke onderzoeksnetwerken
 zal de efficiency van het mondiale en Europese onderzoek verbeteren en bijdragen tot een mondiale governance van onderzoek.
Door samenwerking op het gebied van natuurwetenschap en techniek zal een bijdrage worden geleverd aan het mondiaal technologiemechanisme (global technology mechanism) en zullen technologische ontwikkeling en innovatie en technologieoverdracht ter ondersteuning van de aanpassing aan de klimaatverandering en de mitigatie van broeikasgassen worden bevorderd.
Voortbouwend op de resultaten van de Rio+20-conferentie van de Verenigde Naties zullen de mogelijkheden worden verkend voor een mechanisme voor het systematisch verzamelen, vergelijken en analyseren van wetenschappelijke en technologische kennis over sleutelonderwerpen op het gebied van duurzame ontwikkeling en groene economie, met inbegrip van een kader voor het meten van de geboekte vooruitgang. Dit zal een aanvulling vormen op de bestaande wetenschappelijke panels en organen en streven naar een synergetische samenwerking daarmee.
De onderzoeksactiviteiten in het kader van deze opdracht zullen bijdragen tot de operationele diensten van
het Europees programma voor monitoring van de aarde (Copernicus)
 door een kennisbasis te verschaffen voor de ontwikkeling van
Copernicus.
Overwogen kan worden steun te verlenen aan relevante initiatieven voor gezamenlijke programmering en aan relevante publiek-publieke en publiek-private partnerschappen.
Ook zullen passende verbanden tot stand worden gebracht met de acties van relevante Europese Innovatiepartnerschappen en de relevante aspecten van de onderzoeks- en innovatieagenda's van de Europese technologieplatforms.
 Door middel van specifieke maatregelen zal ervoor gezorgd worden dat de resultaten van EU-onderzoek en -innovatie op het terrein van klimaat, hulpbronnenefficiëntie en grondstoffen doorstromen voor gebruik door andere EU-programma's, zoals LIFE+, de
Europese structuur- en investeringsfondsen
 en de programma's voor externe samenwerking.
Er zal onder meer voortgebouwd worden op de activiteiten in het kader van het eco-innovatieprogramma, en deze worden nog verder uitgebreid.
De acties zullen ook het volgende behelzen
: de continue analyse van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang in de Unie en haar voornaamste partnerlanden en -regio's, een vroegtijdige verkenning van de marktkansen voor nieuwe milieutechnologieën en -praktijken, en prognoses voor onderzoek en innovatie en beleid.
6.   EUROPA IN EEN VERANDERENDE WERELD — INCLUSIEVE, INNOVATIEVE EN
REFLEXIEVE
 SAMENLEVINGEN


Deze afdeling omvat onderzoeks- en innovatieactiviteiten die samenlevingen inclusiever, innovatiever en reflexiever moeten maken, alsmede specifieke maatregelen ter ondersteuning van specifieke sectoroverschrijdende kwesties die in deze maatschappelijke uitdaging zijn vermeld

 (16).
6.1.   Inclusieve samenlevingen
De huidige tendensen die zich in Europese samenlevingen voordoen, brengen kansen mee voor een sterker verenigd Europa, maar ook risico's
en uitdagingen
. Indien Europa zich met passende solidariteit en samenwerking op sociaal, economisch en politiek niveau en in de onderwijs- en culturele sector wil ontwikkelen, moeten deze kansen, risico's
en uitdagingen
 worden begrepen en moet erop geanticipeerd worden. Daarbij moet rekening worden gehouden met een wereld waarin alles steeds sterker onderling verbonden
en van elkaar afhankelijk
 is.
 In dit verband is het doel om de sociale, economische en politieke inclusie
, alsmede inclusieve arbeidsmarkten, te begrijpen, te analyseren en verder te ontwikkelen
, armoede
en marginalisering
 te bestrijden, de mensenrechten, digitale inclusie, gelijke kansen, solidariteit en de interculturele dynamiek te bevorderen
door grensverleggende wetenschap,
 interdisciplinair onderzoek,
de ontwikkeling van
 indicatoren, technologische vooruitgang, organisatorische
innovaties, de ontwikkeling van regionale innovatieclusters
 en nieuwe vormen van samenwerking en cocreatie te ondersteunen. Onderzoek en andere activiteiten moeten de uitvoering van de Europa 2020-strategie en ander toepasselijk ▌beleid van de Unie ondersteunen. In dit verband
is
 een leidende rol ▌weggelegd voor onderzoek in de
sociale en
 humane wetenschappen. Voor het specificeren, monitoren, evalueren
en aanpakken
 van de doelstellingen van Europese strategieën en beleid zal specifiek onderzoek nodig zijn ▌om beleidsmakers in staat te stellen de effecten en de doeltreffendheid van de voorgenomen maatregelen, in het bijzonder ten behoeve van sociale inclusie,
te analyseren en
 te beoordelen.
Daartoe moet een volledige maatschappelijke inclusie en participatie alle levenssferen en leeftijden bestrijken.
De volgende specifieke doelstellingen zullen
met het oog op het inzichtelijk maken en stimuleren of uitvoeren
 worden nagestreefd.
6.1.1.   
Mechanismen ter
 bevordering van slimme, duurzame en inclusieve groei


Europa heeft een eigen, vrij unieke combinatie ontwikkeld van economische vooruitgang, sociaal beleid dat is gericht op een hoge mate van sociale cohesie, humanistische gemeenschappelijke culturele waarden die democratie en de rechtsstaat omvatten, mensenrechten, respect voor en behoud van diversiteit, en de bevordering van onderwijs en wetenschap, kunst en humane wetenschappen als belangrijke motoren achter sociale en economische vooruitgang en welzijn.
 Het voortdurende streven naar economische groei brengt een aantal belangrijke menselijke, sociale, economische en milieukosten mee. Een slimme, duurzame en inclusieve groei in Europa vergt wezenlijke veranderingen in de manier waarop groei en
maatschappelijk
 welzijn gedefinieerd, gemeten (onder meer door de voortgang te meten ten opzichte van de algemeen gangbare bbp-indicator), gegenereerd en op termijn in stand gehouden worden.
Er zal onderzoek worden gedaan om de ontwikkeling van
burgerparticipatie,
 duurzame levenswijzen
, cultureel inzicht
 en sociaaleconomische gedragingen en waarden te analyseren, naar de manier waarop deze zich verhouden tot paradigma's, beleid en de werking van instellingen,
gemeenschappen,
 markten, ondernemingen, governance en ideeënstelsels in Europa
, en naar de verbanden met andere regio's en economieën
. Op basis van dit onderzoek zullen instrumenten worden ontwikkeld voor een betere evaluatie van de contextuele en onderlinge effecten van dergelijke ontwikkelingen,
zal worden beoordeeld in hoeverre het overheidsbeleid de talrijke uitdagingen aankan die zich overal in Europa voordoen, en zullen analyses worden gemaakt van
 beleidsopties
en besluitvormingsmechanismen
 op terreinen als werkgelegenheid, belastingheffing, ongelijkheid, armoede, sociale inclusie, onderwijs en vaardigheden, samenlevingsopbouw, concurrentievermogen en de interne markt
, om inzicht te verkrijgen in de nieuwe omstandigheden en kansen voor verdere Europese integratie en de rol van de sociale, culturele, wetenschappelijk en economische aspecten en synergieën daarvan die de Unie relatieve voordelen kunnen opleveren op wereldniveau.
 De gevolgen van demografische veranderingen — die voortvloeien uit de vergrijzing en migratiebewegingen — voor de groei, de arbeidsmarkt en het welzijn zullen worden geanalyseerd. Om in de toekomst de uitdaging van groei te kunnen aangaan, is het van belang dat rekening wordt gehouden met de verschillende aspecten van kennis, dat het onderzoek op leren, onderwijs en opleiding gericht is, en op de rol en de plaats van jongeren in de samenleving. Tijdens het onderzoek zullen ook betere instrumenten worden ontwikkeld voor de evaluatie van duurzaamheidseffecten van verschillende economische beleidsmaatregelen.
Ook zal geanalyseerd worden hoe nationale economieën evolueren en welke governancevormen op Europees en internationaal niveau zouden kunnen helpen om macro-economische onevenwichtigheden, monetaire problemen, fiscale concurrentie, problemen inzake werkloosheid en werkgelegenheid en andere vormen van
maatschappelijke,
 economische en financiële verstoringen te voorkomen. Er zal rekening worden gehouden met de steeds sterkere onderlinge afhankelijkheid tussen uniale en mondiale economieën
, markten en financiële systemen, en met de uitdagen die daaruit voorvloeien voor institutionele ontwikkeling en overheidsbestuur.
Gelet op de crisis in de Europese overheidsfinanciën, zal ook de nadruk worden gelegd op onderzoek ter bepaling van de kadervoorwaarden voor stabiele Europese financiële en economische systemen.
6.1.2.   
Betrouwbare organisaties, praktijken, diensten en beleidsmaatregelen die nodig zijn om in Europa
 veerkrachtige, inclusieve
, participerende, open en creatieve
 samenlevingen
op te bouwen, vooral vanuit de optiek van migratie, integratie en demografische verandering


Om de sociale
, culturele en politieke
 transformaties in Europa te begrijpen, is een analyse nodig van de veranderende democratische praktijken en verwachtingen, en van de historische evolutie van identiteiten, diversiteit, grondgebieden, religies, culturen
, talen
 en waarden. Ook een goed inzicht in de geschiedenis van de Europese integratie is een vereiste.
 In het onderzoek zal worden gezocht naar
 manieren ▌waarop de Europese verzorgingsstaten, openbare diensten en de bredere socialezekerheidsdimensie van beleid kunnen worden aangepast en verbeterd om tot cohesie
en gendergelijkheid
 te komen,
participatieve, open en creatieve samenlevingen in de hand te werken
 en meer sociale en economische gelijkheid en solidariteit tussen de generaties te bevorderen. Er zal onderzoek worden gedaan waarin wordt geanalyseerd hoe de samenlevingen en de politiek een sterkere Europese dimensie krijgen, in brede zin, door de evolutie van identiteiten, culturen en waarden, de verspreiding van
kennis,
 ideeën en overtuigingen en combinaties van beginselen en praktijken van wederkerigheid, gemeenschappelijkheid en gelijkheid
, met bijzondere aandacht voor migratie, integratie en demografische veranderingen
. Geanalyseerd zal worden hoe kwetsbare bevolkingsgroepen
(bijvoorbeeld de Roma)
 ten volle in
het onderwijs,
 de samenleving en de democratie kunnen participeren, met name door de verwerving van uiteenlopende vaardigheden en de bescherming van de mensenrechten. De analyse van de manier waarop politieke systemen al dan niet op dergelijke maatschappelijke ontwikkelingen reageren en zelf evolueren, zal dan ook centraal staan. Het onderzoek zal zich ook richten op de evolutie van de voornaamste systemen die voor de onderliggende vormen van
menselijke en
 sociale verbanden zorgen, zoals gezin, werk, onderwijs en werkgelegenheid, en die bijdragen aan de bestrijding van
sociale ongelijkheden, sociale uitsluiting en
 armoede.
Sociale cohesie, billijke en betrouwbare rechtspraak, onderwijs, democratie, tolerantie en diversiteit zijn factoren die zorgvuldig in ogenschouw moeten worden genomen als gekeken wordt naar wat op wereldniveau de relatieve voordelen van Europa zijn, hoe deze voordelen beter benut kunnen worden en hoe betere, empirisch onderbouwde beleidsondersteuning kan worden geboden. Tijdens het onderzoek
 zal ook gekeken worden naar het belang van
mobiliteit en
 migratie
– ook van migratiestromen binnen Europa –
 en demografie in de toekomstige Europese beleidsvorming.
 Daarnaast is het voor het banen van nieuwe wegen van inclusieve innovatie van belang om inzicht te krijgen in de fricties en kansen in verband met de groeiende toepassing van ICT, zowel op individueel als collectief niveau.
Gelet op het groeiend sociaaleconomisch belang van digitale inclusie, moeten activiteiten op het gebied van onderzoek en ▌innovatie streven naar inclusieve ICT-oplossingen en naar de daadwerkelijke verwerving van digitale vaardigheden die burgers mondiger maakt en een concurrerende beroepsbevolking oplevert. Daarbij zal de nadruk liggen op nieuwe technologische ontwikkelingen die een radicale verbetering mogelijk maken wat betreft personalisering, gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid, door een beter inzicht in gedragingen en waarden van burgers, consumenten en gebruikers, inclusief personen met een beperking. Hiertoe moeten onderzoek en innovatie worden opgezet volgens de benadering dat inclusie vanaf de ontwerpfase wordt ingebouwd („inclusion by design”).
 6.1.3.   ▌De rol van Europa als wereldspeler
, met name wat mensenrechten en mondiale rechtvaardigheid betreft


Het aparte historische, politieke, sociale en culturele systeem van Europa wordt steeds meer geconfronteerd met de effecten van veranderingen in de wereld. Om zijn externe optreden in zijn directe omgeving en daarbuiten en zijn rol als speler op het wereldtoneel verder tot ontwikkeling te brengen, moet Europa
, in samenspraak met
 andere delen en samenlevingen van de wereld, ervoor zorgen dat het beter in staat is om zijn beleidsdoelstellingen voor een betere samenwerking en het voorkomen of oplossen van conflicten te definiëren, te prioriteren, uit te leggen, te evalueren en uit te dragen. Daartoe moet het ook zorgen dat het beter kan anticiperen en reageren op het verloop en de effecten van de mondialisering. Dit vereist dat meer inzicht wordt verworven in
en lering wordt getrokken uit
 de geschiedenis, de culturen en de politiek-economische systemen van andere delen van de wereld, en van de rol en de invloed van transnationale spelers. Ten slotte moet Europa ook effectief bijdragen aan mondiale governance
en mondiale rechtvaardigheid
 op essentiële terreinen als handel, ontwikkeling, arbeid, economische samenwerking,
milieu, onderwijs, gendergelijkheid,
 mensenrechten, defensie en veiligheid. Het gaat hierbij ook om het potentieel om nieuwe capaciteiten op te bouwen, zowel wat betreft hulpmiddelen,
diensten,
 systemen en instrumenten voor analyse, als wat betreft formele en informele diplomatie op het wereldtoneel met gouvernementele en non-gouvernementele spelers.
6.1.4.
 Bevordering van duurzame en inclusieve leefomgevingen door innovatieve ruimtelijke en stedelijke planning en ordening




80 % van de EU-burgers wonen thans in en rond steden, en een ontoereikende stedelijke planning en ordening kan derhalve ingrijpende gevolgen hebben voor hun leven. Begrijpen hoe steden voor alle burgers functioneren, hoe ze vormgegeven zijn, hoe leefbaar ze zijn en hoe aantrekkelijk ze zijn voor onder meer investeringen en vaardigheden, is van cruciaal belang als Europa groei, banen en een duurzame toekomst tot stand wil brengen.
Onderzoek en innovatie in Europees verband moeten instrumenten en methodes aanreiken voor een meer duurzame, open, innovatieve en inclusieve stedelijke en voorstedelijke planning en vormgeving, een beter inzicht geven in de dynamiek van verstedelijkte samenlevingen en sociale veranderingen, en van de samenhang tussen energie, milieu, vervoer en landgebruik, waaronder de interactie met aangrenzende plattelandsgebieden, een beter inzicht geven in het ontwerp en het gebruik van de openbare ruimte in steden, ook in de context van migratie, teneinde sociale inclusie en ontwikkeling te bevorderen en aan de stad gelieerde risico's en misdaad terug te dringen, nieuwe manieren aanreiken om de druk op de natuurlijke hulpbronnen te verlichten en duurzame economische groei te bevorderen, terwijl tegelijkertijd de levenskwaliteit van de Europese stedeling wordt verbeterd, en een toekomstgerichte visie ontwikkelen op de sociaalecologische transitie naar een nieuw model van stadsontwikkeling dat de steden van de Unie versterkt tot draaischijven van innovatie, centra van werkgelegenheidscreatie en sociale cohesie.
6.2.   Innovatieve samenlevingen


Hoewel
 de Unie
nog
 steeds een aanzienlijk aandeel heeft in de wereldwijde kennisproductie,
moeten de
 sociaaleconomische effecten
ervan worden gemaximaliseerd.
 Er zal worden gestreefd naar een grotere
 efficiëntie van het onderzoeks- en innovatiebeleid en
meer
 synergie en coherentie tussen het beleid in verschillende landen. Daarbij zal het gaan om innovatie in brede zin, inclusief grootschalige door beleid,
samenleving,
 gebruikers en de markt gedreven innovatie.
Er zal rekening worden gehouden met de ervaring en de innovatieve kracht van de creatieve en cultuursector.
Deze activiteiten zullen de totstandkoming en het functioneren van de Europese Onderzoeksruimte ondersteunen, in het bijzonder de kerninitiatieven van de Europa 2020-strategie ten behoeve van de „Innovatie-Unie” en de „Digitale Agenda voor Europa”.
De volgende specifieke doelstellingen zullen worden nagestreefd:
6.2.1.   Versterking van de bewijsbasis en ondersteuning voor de Innovatie-Unie en de Europese Onderzoeksruimte
Ter beoordeling en prioritering van investeringen en ter versterking van de Innovatie-Unie en de Europese Onderzoeksruimte zal steun worden verleend aan de analyse van het onderzoeks
-, onderwijs-
 en innovatiebeleid, aan systemen en actoren ter zake in Europa en derde landen, evenals aan de ontwikkeling van indicatoren, gegevens en informatie-infrastructuren. Bovendien zullen toekomstgerichte activiteiten en proefinitiatieven, economische
en genderanalyses,
 beleidsmonitoring, wederzijds leren, coördinatiehulpmiddelen en -activiteiten en de ontwikkeling van methodieken voor effectbeoordeling en evaluaties nodig zijn, waarbij geput moet worden uit de rechtstreekse feedback van belanghebbenden ▌, ondernemingen, overheden
, maatschappelijke organisaties
 en burgers.
Die analyse moet worden uitgevoerd in samenhang met studies over hogeronderwijsstelsels in Europa en derde landen die deelnemen aan „Erasmus voor iedereen”.
 Om tot een eengemaakte markt voor onderzoek en innovatie te komen zullen maatregelen worden getroffen om met de EOR verenigbaar gedrag te stimuleren. Activiteiten die de basis vormen voor beleid dat verband houdt met de kwaliteit van de onderzoekstraining, de mobiliteit en de loopbaanontwikkeling van onderzoekers, zullen worden gesteund, waaronder initiatieven ten behoeve van mobiliteitsdiensten, open werving,
vrouwen in de wetenschap,
 de rechten van onderzoekers en verbanden met mondiale onderzoeksgemeenschappen. Bij de tenuitvoerlegging van deze activiteiten zal gestreefd worden naar synergieën en nauwe coördinatie met de Marie
Skłodowska-
Curie-acties in het kader van wetenschappelijke topkwaliteit. Instellingen die innovatieve concepten presenteren voor de snelle uitvoering van EOR-beginselen, waaronder het Europees Handvest voor Onderzoekers en de Gedragscode voor de Rekrutering van Onderzoekers en
de Aanbeveling van de Commissie betreffende het beheer van intellectueel eigendom bij kennisoverdracht en een code van goede praktijken voor universiteiten en andere publieke onderzoeksorganisaties

 (17), zullen worden ondersteund.
Wat de coördinatie van beleid betreft, zal er een faciliteit voor beleidsadvies worden opgezet om nationale autoriteiten toegang te geven tot deskundig beleidsadvies bij het opstellen van hun nationale hervormingsprogramma's en onderzoeks- en innovatiestrategieën.
 Om het initiatief Innovatie-Unie te kunnen uitvoeren, moeten ▌door de markt gedreven innovatie
, open innovatie, innovatie in de overheidssector en sociale innovatie
 worden ondersteund, ter versterking van de innovatiecapaciteit van bedrijven en ter bevordering van het Europese concurrentievermogen. Hiervoor moeten de algemene randvoorwaarden voor innovatie worden verbeterd en moeten de specifieke groeibelemmeringen voor innovatieve bedrijven worden aangepakt. Daarbij zal ondersteuning worden verleend aan krachtige innovatieondersteuningsmechanismen (bv. voor beter clusterbeheer, betere publiek-private partnerschappen en betere netwerksamenwerking), zeer gespecialiseerde innovatieondersteuningsdiensten (bv. inzake beheer en exploitatie van intellectuele eigendom,
netwerken van houders en gebruikers van intellectuele-eigendomsrechten,
 innovatiebeheer,
ondernemersvaardigheden,
 netwerken van afnemers) en evaluaties van overheidsbeleid ten aanzien van innovatie. Problemen die specifiek zijn voor kleine en middelgrote ondernemingen zullen aandacht krijgen in het kader van de specifieke doelstelling „Innovatie in kmo's”.
6.2.2.   Nieuwe vormen van innovatie verkennen
, met bijzondere aandacht voor
 sociale innovatie en creativiteit
, en begrijpen hoe alle vormen van innovatie worden ontwikkeld, slagen of mislukken


Sociale innovatie brengt nieuwe goederen, diensten, processen en modellen voort die tegemoetkomen aan behoeften uit de samenleving en die nieuwe sociale verbanden tot stand brengen.
Omdat de innovatiemiddelen voortdurend veranderen, is verder onderzoek nodig naar de ontwikkeling van alle vormen van innovatie en de wijze waarop innovatie tegemoetkomt aan de behoeften van de samenleving.
Het is van belang om te begrijpen hoe sociale innovatie en creativiteit kunnen leiden tot de verandering van bestaande structuren
, praktijken
 en beleid en hoe deze kunnen worden aangemoedigd en opgeschaald.
Het is van belang het effect te evalueren van onlineplatforms
 die ▌netwerken tussen burgers tot stand brengen ▌. Ook zal ondersteuning worden verleend aan
het gebruik van ontwerpen in bedrijven,
 de vorming van netwerken en het experimenteren met ICT-gebruik ter verbetering van leerprocessen, alsmede aan netwerken van sociale innoveerders en sociale ondernemers.
 Onderzoek zal ook gericht zijn op de innovatieprocessen, en op de wijze waarop die zich ontwikkelen, slagen of falen (onder meer het nemen van risico's en de rol van de regelgeving).
Het is essentieel dat innovatie wordt bevorderd om efficiënte, open openbare diensten te bevorderen waarin de burger centraal staat (
bijvoorbeeld
 eGovernment). Dit zal multidisciplinair onderzoek vergen naar nieuwe technologieën en grootschalige innovatie, in het bijzonder ten aanzien van digitale privacy, interoperabiliteit, gepersonaliseerde elektronische identificatie, open data, dynamische gebruikersinterfaces,
platforms voor een leven lang leren en e-leren, systemen van gedistribueerd leren,
 configuratie en integratie van overheidsdiensten waarbij de burger centraal staat, door gebruikers gedreven innovatie, onder meer op het terrein van sociale en menswetenschappen. Bij dergelijke acties zal ook aandacht uitgaan naar de dynamiek van sociale netwerken, evenals crowdsourcing en smartsourcing voor het gezamenlijk tot stand brengen van oplossingen voor maatschappelijke problemen op basis van
bijvoorbeeld
 open datasets. Daarnaast zullen deze acties helpen bij het in goede banen leiden van complexe besluitvorming, in het bijzonder het hanteren en analyseren van zeer grote hoeveelheden gegevens voor het gezamenlijk modelleren van beleid, het simuleren van besluitvorming, visualiseringstechnieken, procesmodellering en participatieve systemen, alsmede het analyseren van veranderende verhoudingen tussen burgers en de publieke sector.
Er zullen specifieke maatregelen worden getroffen om op nationaal en uniaal niveau de publieke sector een rol te geven als actor van innovatie en verandering, met name door beleidsondersteuning en grensoverschrijdende innovatiemaatregelen in een zo groot mogelijk geografisch gebied waarmee de overheid door slim gebruik te maken van ICT haar burgers en ondernemingen probleemloos overheidsdiensten kan aanbieden.
