COLUMN Bestaat er nog wetenschap?
Bestaat er nog 
wetenschap? Arnold W.A. Boot schappen? Is het binnen het economisch onder­
zoek mogelijk om onderzoeksresultaten geschei­
den te houden van morele, culturele en sociaal- 
politieke waardeoordelen? Ik betwijfel het. Economische theorieën, en met name de keuze 
van veronderstellingen waarop ze zijn gebaseerd, 
worden beïnvloed door de waarden en normen 
van de onderzoeker. Op zich is dit jammer. Een 
waardevrije status was helderder geweest. Toch 
is dit geen echt probleem. Zolang de veronder­
stellingen maar duidelijk worden aangegeven, 
kan eenieder het effect van specifieke waardeoor­
delen onderkennen. Dit betekent dat zorgvuldig­
heid in de berichtgeving over economisch onder­
zoek voorop moet staan. In de populaire media is 
hiervan vaak geen sprake. Vandaar dat tegen­
strijdige economische adviezen het beeld bepalen. Bijvoorbeeld: moeten de minimumlonen nu wel of 
niet omhoog? Of: leiden managementopties nu 
wel of niet tot een beter functioneren van onder­
nemingen? Economen lijken het nooit met elkaar 
eens te zijn. De onenigheid ligt bij de veelal niet 
waardevrije invulling van de gebruikte veronder­
stellingen. Deze zijn vaak politiek ingegeven, 
vandaar dat alle politieke partijen hun eigen 
economen hebben. schappen? Is het binnen het economisch onder­
zoek mogelijk om onderzoeksresultaten geschei­
den te houden van morele, culturele en sociaal- 
politieke waardeoordelen? Ik betwijfel het. Economische theorieën, en met name de keuze 
van veronderstellingen waarop ze zijn gebaseerd, 
worden beïnvloed door de waarden en normen 
van de onderzoeker. Op zich is dit jammer. Een 
waardevrije status was helderder geweest. Toch 
is dit geen echt probleem. Zolang de veronder­
stellingen maar duidelijk worden aangegeven, 
kan eenieder het effect van specifieke waardeoor­
delen onderkennen. Dit betekent dat zorgvuldig­
heid in de berichtgeving over economisch onder­
zoek voorop moet staan. In de populaire media is 
hiervan vaak geen sprake. Vandaar dat tegen­
strijdige economische adviezen het beeld bepalen. Bijvoorbeeld: moeten de minimumlonen nu wel of 
niet omhoog? Of: leiden managementopties nu 
wel of niet tot een beter functioneren van onder­
nemingen? Economen lijken het nooit met elkaar 
eens te zijn. De onenigheid ligt bij de veelal niet 
waardevrije invulling van de gebruikte veronder­
stellingen. Deze zijn vaak politiek ingegeven, 
vandaar dat alle politieke partijen hun eigen 
economen hebben. Bestaat er zoiets als 
een wetenschap en 
wetenschappel ijk 
onderzoek? Is een 
opleiding aan een 
universiteit wetenschap­
pelijk? Is het HBO 
beroepsgericht en dus 
niet wetenschappelijk? En is het MAB een 
wetenschappel ijk 
tijdschrift? Weinigen zullen eenduidige antwoor­
den durven te geven op deze vragen. Prof. Dr. A.W.A. Boot is hoogleraar Ondernemingsfinancie- 
ring en Financiële Markten aan de Universiteit van Amsterdam. Bestaat er nog 
wetenschap? Wat is 
wetenschap? Ik ben geen filosoof of wetenschaps- 
filosoof (wat is dat?), maar sta wel te boek als 
wetenschapper. Dus ik zou er iets over moeten 
kunnen zeggen. C O L U M N  Wetenschap heeft in de gangbare opvattingen 
te maken met iets dat ‘waardevrij' is. Maar 
wanneer is iets waardevrij? De Van Dale (12e 
druk, 1993) spreekt over ‘waardevrije weten­
schap ’, en stelt dat hiervan sprake is ‘als de 
onderzoeker zijn/haar onderzoeksresultaten 
gescheiden houdt van zijn morele, culturele, 
sociaal-politieke waardeoordelen daaromtrent ’. Voor vee! wetenschapsgebieden valt hiermee 
goed te werken. Hoe je tegen zwaartekracht en 
elektronen aankijkt is, mijns inziens, redelijk 
waardevrij. Het standpunt dat de natuurkunde 
een waardevrije wetenschap is, of in ieder geval 
kan zijn, lijkt me dan ook goed te verdedigen. Maar geldt dit ook voor de economische weten- De economische wetenschap is dus niet 
waardevrij. Maar ‘waardevrij zijn ’ is wel een erg 
zwaar criterium, onnodig zwaar, mijns inziens. Waar wetenschap voor staat is kennisproductie. De Van Dale kiest dan ook voor een meer alge­
mene definitie van wetenschap: wetenschap 
betreft ‘het systematisch geordende geheel van 
het weten en van de regels, wetmatigheden, 
theorieën, hypotheses en systemen waarmee 
verdere kennis verkregen kan worden ’. Met deze 
definitie is het ook meteen duidelijk dat weten- UfflAB 5 7 6 NOVEMBER 1999 vind dat het veel beter kan, maar we zijn afhanke­
lijk van de kwaliteit van het onderzoek dat in 
universiteiten en daarbuiten wordt verricht. Het 
niveau van het onderzoek op bedrijfseconomisch 
terrein in Nederland laat mijns inziens te wensen 
over. Als MAB-redactie kunnen wij ons steentje 
bijdragen. Ongetwijfeld doen we niet genoeg. Voor wat betreft de vormgeving en presentatie 
van het blad dragen wij de volledige verantwoor­
delijkheid. U als lezer mag verwachten dat het 
blad attractief is en artikelen biedt die aansluiten 
op de interesses van haar (financieel-economi- 
sche) doelgroep, kortom: dat het voorziet in een 
behoefte. Ook op dit punt zijn veranderingen te 
verwachten. Het MAB moet topsport gaan 
bedrijven. schapsbeoefening niet het exclusieve domein is 
van de universiteit. Wetenschap kan evenzeer 
plaatsvinden op een HBO instelling, of een 
consultancybureau of een afdeling economisch 
onderzoek van een bank. Maar wat is er dan 
speciaal aan een universiteit? Om deze vraag te beantwoorden is het nood­
zakelijk om te breken met het verleden: De 
universiteit heeft bij mandaat een elitaire ‘weten­
schappelijke ' status. Bestaat er nog 
wetenschap? Met het Voorbereidend 
Wetenschappelijk Onderwijs (VWO) wordt deze 
status er al op onze middelbare scholen met de 
paplepel ingegoten. Hoezeer universiteiten ook 
zouden willen vasthouden aan hun speciale 
status, hieraan komt vroeg of laat een einde. De 
universiteit van de toekomst zal op gelijke voet 
moeten concurreren met HBO-instellingen. In een 
ideaal plaatje zal via concurrentie -  hoe weten 
we nog niet — een aantal winnaars als topinstitu­
ten uit de bus komen. Zij zullen zich verzekeren 
van de beste staf, de beste studenten en de meeste 
fondsen. In deze topinstituten zal kennisproductie, 
en dus wetenschap, centraal staan. Daarnaast is 
voor deze instituten kennisoverdracht -  onderwijs 
— een natuurlijke bondgenoot: als er geen nieuwe 
aspirant-wetenschappers worden opgeleid staat 
de wetenschap stil. Het verrassende is dat deze 
topinstituten ook de beste praktijkgerichte oplei­
dingen zullen gaan aanbieden. De ervaringen van 
de Amerikaanse business-scholen zijn op dit punt 
eenduidig: de topkennisproductiecentra bieden 
ook de beste MBA-opleidingen aan. Er is geen 
enkele uitzondering. Kortom: wetenschap als 
topsport, een ware uitdaging voor onze universi­
teiten* 1 2. N O T E N 1 
En hoe zit het met de kennisproductie in consultancybu­
reaus of op bancaire onderzoeksafdelingen? Is dit bedreigend 
voor de rol van de universiteiten? Neen, niet echt. Het onder­
zoek binnen deze instellingen is commercieel bepaald, en mist 
daardoor onafhankelijkheid, objectiviteit en veelal diepgang. Inderdaad, het is vaak volledig ontbloot van enige vorm van 
'waardevrijheid'. Dit betekent niet dat het niet vernieuwend of 
wetenschappelijk kan zijn. Het is echter normaliter van een 
meer oppervlakkig karakter en eerder een katalysator voor de 
universitaire kennisproductie dan een concurrent. Met dit 
laatste bedoel ik dat vanuit de consultancybureaus en banken 
potentieel interessante problemen worden gesignaleerd die 
aanleiding zijn tot nader universitair onderzoek. 2 
Ik zal u niet vermoeien met mijn gedachten op dit punt, 
maar de geïnteresseerde wordt verwezen naar bijvoorbeeld 
Boot, A.W.A., Bedrijfseconomie: gaat het goed?, MAB, novem­
ber 1998, pp. 559-562 en Boot, A.W.A. en K. Cools, Bedrijfs­
economisch onderzoek in Nederland: een illusie, ESB, april 
1997, pp. 284-288. En wat betekent dat allemaal voor het MAB? Het MAB staat voor kennisproductie en -over­
dracht op financieel-economisch terrein. We zijn 
dus (ook) wetenschappelijk. Geven we hier 
voldoende invulling aan? U mag het zeggen. Ik NOVEMBER 1999
EJAB NOVEMBER 1999
EJAB 5 7 7