Het hof van Rome en het Evangelie
CB 9 02508 ^j^jy '^f| 1 HET HOF VAN ROME HET EVANGELIE. EENE STEM UIT ITALIË. DEN MARKIES ROBERTO D'AZEGLIO. Gedrukt voor Rekening van den Vertaler. Prijs 85 Centa. AM8TE jr?) AM, GEBROEDERS BINDER. HET HOF VAN ROME E N HET EVANGELIE. HET HOF VAN ROME HET EVANGELIE. EENE STEM UIT ITALIË. DES MARKIES BOBEBTO D'AZE«LIO. GEDRUKT VOOR REKENING VAN DEN VERTALER. Pi-y» 35 C enten. AMSTE R,D AM, GEBROEDERS BINGER. 1860. J» Snelpersdruk vnn BINGEK <C Co. Het beroep op de R. C. wereld, waarvan de volgende bladzijden de vertaling bevatten, vloeide uit de pen van den Markies Roberto d'Azeglio, lid van den Senaat van Sardinië, en broeder van den welbekenden Massimo d'Azeglio. Oorspronkelijk werd het opgenomen in de Dirilto, een nieuwsblad, en vervolgens uitgegeven als brochure. In geheel Italië maakte het buitengemeen en indruk, en in vele oorden van Europa werd het door de organen der publieke opinie besproken. Nu een invloedrijk deel der R. C. geestelijkheid en der R. C. leeken eene beweging trachten te wekken ten behoeve van de handhaving van 's Pausen wereldlijk gezag, en-van het herstel daarvan, door gewapende vreemde tusschenkomst, waar men er in geslaagd is dat juk af te werpen — mag men onderstellen dat het gevoelen op dit onderwerp geuit door een Itajjaansch Staatsman van liberale, maar zeer gematigde denkbeelden, en die zelfs meermalen de aanspraken der Catholieke partij tegen de 1 staatkunde van Graaf Cavour nadrukkelijk ondersteunde, met belangstelling zal vernomen worden. De meeste der bewijsredenen door hem tegen het Pausdom aangevoerd, zijn zeker bij Protestanten voorlang erkend; doch deze klaarblijkelijke waarheden beginnen nu eerst ingang te vinden bij de groote massa van het Italiaansche volk, door het schandelijk wanbestuur des Pausen, de gebreken der priester-regering en de schrikbre verdrukking waaronder de bevolking* der Romeinsche Staten zoo lange heeft geleden. Onder de regtlievenden en onpartijdigen in Italië wint, van dag tot dag meer, de overtuiging veld: dat de wereldlijke magt van den Paus niet langer bestaanbaar is met zijn geestelijk ambt als het Hoofd der Catholieke Kerk, en dat de voortduring dier wereldlijke magt leiden moet tot ergerlijke tooneelen in de Kerk zelve. Alleen zij, die nog onbekend zijn met de rampzalige gevolgen der vereeniging van wereldlijke magt en geestelijk gezag, die willens daarvoor blind zijn, of bij hare handhaving belang hebben, slechts deze zijn hare voorvechters, 's Pausen onderdanen hebben thans besloten dat ondragelijk juk af te werpen; en niemand, die hunnen geest kent, zal er aan twijfelen, dat zij, hoe zwaar de worsteling moge zijn, eindelijk zullen zegevieren. L. HET HOF VAN ROME EN HET EVANGELIE. 's Pausen Allocutie, gehouden in het geheim Consistorie van 26 Sept. heeft een diep smartgevoel gewekt bij die vrienden der Catholieke Godsdienst, die, eene hooge meening koesterende van de plegtige waardigheid, welke de woorden van den Opperpriester behoorde te kenmerken, waar hij spreekt tot geheel de Christenheid, gegriefd werden door den ligtvaardigen toon, waarop, waar er sprake is van de zwaarwigtigste gebeurtenissen onzes tijds, hij aan eene ondoordachte opwelling, of, zoo als het officiële blad liet wèl uitdrukt, aan eene bloot modegril toeschrijft die ongedwongen aandrift, die de bevolking van midden-Italië doet haken naar vereenigiug met het koningrijk van Z. M. koning Victor Emanuel. De politieke wereld verwachtte vrij algemeen, dat de Kardinaal, die deze Allocatie stelde, als hij van het feit dorst gewagen, in zijne diplomatische mededeelingen aan de onderscheidene kabinetten, verklaring zou hebben gegeven van die geheime beweegkracht, welke in ieder oord van Italië zulk een ijveren wekte tot aanhechting aan 1* Sardinië. Men verwachtte dat hij zou hebben aangetoond: waarom de volksmassa's niet handelden onder eene aandrift geheel tegengesteld aan den indruk die nu op haar werkte; van waar het kwam, dat 's Pausen onderdanen éénstemmig vragen, dat men hen met Sardinië vereenige, terwijl de onderdanen van een Constitutioneel koning geenerlei verlangen lieten blijken om zich te plaitsen onder het vaderlijk bestuur Zijner Heiligheid. Doch de kardinaalminister laat zich op dit onderwerp niet uit, ofschoon hij mogelijk wel in staat ware eenige vrij voldoende redenen aan te geven voor zulk een opmerkelijk verschijnsel. Deze bedenkingen, wij zijn des overtuigd, zullen zich van zelf voordoen aan een ieder die dat gewijde document onder het oog neemt. Geheel Europa heeft het nu erkend, dat het was eenheid van wil, en niet eene zoogenaamde modegril, welke de bevolkingen van Italië er toe leidde om zich ongedwongen over te geven aan den éénigen loyalen vorst die in haar land zetelt. Eenigen zijn tot dit besluit gebragt voornamelijk door den onmenschelijken en ondraagbaren last van Oostenrijks despotisme; anderen door de hardnekkige weigering van regt, waarmeê het Roomsche Hof beantwoordde, en nog beantwoordt, de beden zijner onderdanen, die niet anders vragen dan hervorming in het binnenlandsch bestuur, opheffing der misbruiken waaronder zij zuchten. Waar zoodanig de staat van zaken is, kunnen wij het niet ontveinzen, wat smartvolle ergernis der geheele Christenheid is gegeven bij de opmerking, dat, naar het voorschrift van een minister, aan wien Italië het grooter deel zijner jammeren wijt, de stedehouder van Jezus Christus, — wiens priesterlijke hand de tranen en het bloed der volken en het bedroe en de wreedheid der vorsten moest brengen op de onbedriegelijke weegschalen der geregtigheid — met zoo wereldlijke ligtvaardigheid kon spreken van gebeurtenissen, welke daarin haren grond hebben, dat zijn Gouvernement schaamteloos veracht en verkracht die wet der geregtigheid, welke God heeft gesteld zoowel voor hen die regeeren als voor hen die geregeerd worden; gebeurtenissen, die in dezen oogenblik op het tooneel der wereld die zelfde beginselen in werking brengen, welke den grondslag vormen van den troon der waarheid, waarop de Roomsche Opperpriester in de vergadering der Kerk gezeten is. En deze zedelijke indruk is geenszins beperkt binnen de wanden van het Yaticaan. Achter de gulden stoelen der in het purper gedoschte Apostelen staat eene andere en talrijker vergadering bijeen, zij die gelooven in het Evangelie, wier ooren de verste echo opvangen van het woord door den Opperherder in de consistoriale vergaderzaal gesproken. Aandachtigst luisteren zij er naar, overwegen het naauwstgezet onder elkander, leggen het naast het Woord van Hem die hun eerste Herder was, vergelijken het een met het ander, en oordeelen over beide bij het eenvoudige licht hunner eigene rede. Wel bekend met de volksbewegingen, die tot de Pauselijke Allocutie aanleiding gaven, doen zij onderzoek naar de oorzaken daarvan, en vinden die in het wanbestuur, 't welk die ongeregeldheden voorging. Dan, om zich te helpen op den weg tot eene juiste gevolgtrekking, wenden zij zich tot de bladen van Schriftuurlijke Wijsheid, en daar lezende Christus' Bergrede, zien zij, met wat vaderlijke bezorgdheid Hij den volke zijne Goddelijke Zedeleer onderwees en hoe Hij zijnen eigen discipelen inzonderheid de beoefening der geregtigheid op het hart drukte, hen zalig prijzende die daarnaar hongerden en dorstten. Nog meer, zij lezen daar, hoe Hij, niet tevreden met die enkele aanbeve- ling, maar ijverende om de beoefening van dit groote voorschrift te verzekeren, hetzelfde denkbeeld in dezelfde rede nogmaals herhaalde, verklarende, dat zij, die om den wille der geregtigheid lijden moesten verduren, het Hemelsch Koningrijk zouden beërven. Dewijl het meest gewone verstand in staat is om te oordeelen, of de bestuurder van een volk — welke ook zijn titel moge wezen — regtvaardig of onregtvaardig regeert, volgt er natuurlijk uit, dat elkeen, die den Bijbel kan lezen, bij magte is te beslissen, wie onder de gekroonde hoofden — hun kroon zij in den vorm van eene tiara of van een diadeem — al of niet opvolger is der wet van Christus' Evangelie, wie onder hen waarheid en geregtigheid voorstaan of vertreden, en wie het zijn die om de geregtigheid lijden, het volk dat ze vraagt, of de vorsten die ze weigeren. De vooruitgang van het openbaar onderwijs ontdekt heden ten dage voor het algemeen die kennis welke voormaals alleen het privilegie was van weinigen. De vertaalde Evangelie-bladen worden thans gevonden op het vlieringkamertje en in de werkplaats, en de man uit het volk leest daar de veroordeeling van hen die de voorschriften van dat Evangelie ongehoorzaam zijn, en hij zelf spreekt het vonnis over hen uit. En hoe zal dat vonnis luiden, wanneer hij, lettende op de handelingen van zekere hedendaagsche Apostelen, opmerkende hunne wereldsgezindheid en hunnen trots, hunne ostentatie in de waarneming van de uiterlijke plegtigheden der eerdienst, bij hunne voortdurende verachting van de geregtigheid en de liefde, — en dan leest in het Evangelie van Mattheüs: „Wee u, gij Schriftgeleerden en gij Phariseën! gij geveinsden ! want gij vertient de munte en de dille en het komijn, en gij laat na het zwaarste der wet, het oordeel, en de barmhartigheid en het geloof," (Matth. XXIII: 23), en in liet Evangelie van Markus: dat, God lief te hebben met geheel het hart .en den naaste als zich zei ven, meer is dan offerande en uiterlijke Godsvereering ? — wanneer hij, om zich heen schouwende, ter eeuer zijde'siet de rijke kleederen, de banieren, de waskaarsen, de luidklinkende muziek in den tempel, de pracht der priesterschaar, ter andere zijde willekeurige vonnissen, verwatenheid, verkwisting, politieke verongelijking, politieke wraakoefening? Wat zal de lezer van het Evangelie zeggen, wanneer hfj de nederige armoede opmerkt dier oude Apostelen, die, ootmoedig en zonder eenige uitwendige onderscheiding, 1 met ongeschoeiden voet, volgden Dengene, die geene plaatse had waar Hij het hoofd kon nederleggen — Dengene, die tot zijne discipelen sprak: „neem noch goud, noch zilver noch koper in uwe beurs," en een andermaal: „wie de eerste onder u wil zijn, die zij aller dienaar" — Dengene, die over de Phariseën het wee! uitsprak, omdat zij daarheen traden in lang slepende gewaden, om gegroet te worden op de markten en de eereplaatsen te hebben bij feesten; en hij dan de hedendaagsche Apostelen der Kerk gadeslaat, die, in purper gekleed, van allerlei weelde omgeven, bedekt met militaire ordeteekenen, daar heen rossen door de straten der Eeuwige Stad, terwijl de nederige Galilesche visscher (!) 1 Eene verordening van Celestinus (tot Paus verkozen in 422), gerigt aan dc Bisschoppen van Vienne en Narbonne, bepalende dat de Fransche Bisschoppen geene kleederen zouden dragen, die hen konden doen in 't oog loopen en van het volk onderscheiden — bewijst, dat te dien tijde in de Westersche Kerk nog geene gevestigde gewoonte eenig bijzonder kostuum voor de geestelijken voorschreef, en toont bovendien, dat de functiën eens bisschops niet zoo geheel onscheidbaar zijn van purperen kousen en eene liverij. Oudtijds droegen de geestelijken witte kleederen, als de Pausen nog tegenwoordig. Butler, Vit des SainU, t. VII, p. 185, editie van Maastricht, 1794. gevolgd door een vorstelijken stoet, zich naar St. Pieter begeeft door eene dubbele haag van Pauselijke dragonders, bestemd tot bescherming van den Herder tegen zijne eigene kudde? Moeijelijk voorzeker zou die eenvoudige burgerman het kunnen bevatten, dat, zoo als men hem voorhoudt, die oude en de hedendaagache Gatholieke Kerk ééne en dezelfde is. Voorzeker zou hij eenige moeite hebben om te begrijpen, -wat zedelijke schakel twee denkbeelden kan verbinden, die hem al heel ongelijk toeschijnen, maar die evenwel, als men hem verzekert, het eene uit het andere natuurlijk voortvloeit — het denkbeeld van een span paarden, eene gulden karos, met' twee lakkeijen in liverij achterop, en een overruim inkomen, in een bisschoppelijk paleis, nevens het denkbeeld van Evangelische nederigheid en armoede. De man die bij harden arbeid slechts een schamel onderhoud vindt, zal niet. gemakkelijk overtuigd worden door de redenen van hen die hem willen doen begrijpen dat de veranderde gesteldheid der tijden al dien Kerkluister volstrekt zou noodzakelijk maken voor de bedienaars eener Godsdienst, wier speciale verpligtingen zijn: liefdadigheid, zelfverloochening, de beoefening van werken der barmhartigheid, de prediking des Woords, en, bovenal, het geven van" eeu voorbeeld voor anderen. Laat ons hier opmerken, dat sedert het lezen van het Evangelie onder het volk meer algemeen is geworden, er een gevoelen onder hen veld wint, weinig gunstig voor de wereldlijke magt van de Hoofden der Kerk. Iedereen kan nu uit die bladen vernemen, hoe de Goddelijke Verlosser weigerde wereldlijk gezag uit te oefenen, en hoe Hij in de weield kwam niet met de majesteit eens aardschen Konings, maar alleen als een Leeraar, om eene Godsdienst te prediken welke leert God te vereeren in geest en in waarheid; dat Hij geene baijonnetten bezigde om zijn volk door den schrik te beheerschen, maar onderwijzing en wonderdaden, om hen te overtuigen, aldus toonende dat zijn koningrijk niet was van deze wereld; dat Hij zich verborg voor degenen die Hem koning wilden maken, en dat Hij eenen, die Hem tot regter wilde stellen tusschen zich en zijnen broeder betrekkelijk wereldsche zaken, ten antwoord gaf: „mensch! wie heeft mij tot regter over ulieden gesteld ? !" Ieder mensch van gewoon verstand, die deze woorden leest, kan zelf de eenvoudige, maar juiste opmerking maken, dat de magt door J. C. aan zijnen Stedehouder op aarde verleend, voorzeker geene meer uitgebreide kan wezen dan die welke de Stichter der Kerk zelf verkoos uit te oefenen, en dat, gevolgelijk, die magt beperkt moet blijven tot geestelijke zaken alleen.1 Vragen wij dan, welke gewaarwording de tijdingen van het noodlottig bloedbad van Perugia moesten veroorzaken in het gemoed van een braven man, die genoegzaam onderwezen is om het N. T. te kunnen lezen? Alle overdrijving ter zijde latende, en onderstellende dat hij zijne berigten enkel uit de itomeinsche bladen ontleende, moest hij ver- 1 Paus Symruachus, in zijn schrijven aan Keizer Anastasius, toont zich hiervan overtuigd. Hij zegt: »God heeft het geestelijk gezag bepaald tot zuiver geestelijke zaken en betrekkelijk .de behoudenis van zielen, dat is te zeggen, de bediening der sacramenten en dc magt des woords om te waarschuwen en te vermanen, niet om te bevelen"; en in het rapport gedaan aan de Sorbonne door den heer de Choiseul, Bisschop van Doornik, door Bossuet goedgekeurd, drukt hij zich in de volgende bewoordingen uit: »Het schijnt mij toe, dat diegenen, welke in onbeteugelden ijver den H. nemen, hoe de inwoners dier rampspoedige stad, schoon ongewapend, zich moedig verdedigden tegen eene bende huurlingen, die haar overrompelden en uitplunderden,1 en hoe, door de krijgslist eens kardinaals der H. Kerk, het vuur der Zwitsersche artillerie haar vulde met lijken en puinhoopen, terwijl de genade en het gezag des Opperpriesters niet vermogten den ijver van zijnen minister te fnuiken. Als hij nu het Romeinsche nieuwsblad nederwierp, en Lucas1 Evangelie opnam (H. IX) moest dezelfde lezer opmerken hoe de Verlosser zich in gelijksoortig geval gedroeg. Toen eene stad van Samaria weigerde Hem te ontvangen, en zijne discipelen, Jacobus en Johannes, Hem de vergunning verzochten om vuur van den hemel te doen afdalen en de inwoners te verteren, bestrafte onze Heer hen nadrukkelijk, als niet wetende van hoedanigen geest zij waren, daar Hij hen bereids had geleerd, zeggende: „Indien gij den menschen hunne zonden niet vergeeft, zal uw Hemelsche Vader ook u uwe zondeti niet vergeven." Wie deze woorden leest, en ze dan vergelijkt met de handelingen van een gouvernement, aan welks hoofd Christus1 opvolger staat, zou waarschijnlijk bij zich zeiven zeggen, dat het beter is te doen te hebben met het Hoofd, dan met den Stedehouder, jegens welken de gevolgtrekkingen dezer zeer natuurlijke redenering weinig gunstig zouden wezen. Het belangrijk verschil, dat de menigte alzoo kan onderscheiden bij vergelijking tusschen den Stichter der 1 De heer Pcrkins, een Amerikaan, beklaagde zich, door de pauselijke troepen bij de overrompeling van Perugia te zijn geplunderd. De Roomsche bladen weerspraken de waarheid zijner vcrtoogen, maar de bladen der V. S, meldden, eenigeu tijd later, dat het pauselijk gouvernement bereid was bevonden, om aan den heer Perkins 3400 dollars uit te betalen, als vergoeding voor zijne verliezen. Catholieke Kerk en zijne opvolgers, vestigt eene nieuwe wijze van betrekking tusschen de onderscheidene leden van het Christelijk gezin. Zoolange nog maar weinigen konden lezen, waren ook weinigen bij mag te zich van deze bouwstoffen te bedienen, en weinigen waren in staat er gevolgtrekkingen uit af te leiden; maar thans, nu allen kunnen lezen, kennen allen het leven van Christus, en de daden zijner Apostelen, en allen zijn bij magte om hun leven en daden met die hunner opvolgers te vergelijken. Derhalve, ten zij het Hof van Rome besloten hebbe ook de Evangelie-boeken óp den „Tndex Expurgatorius" te stellen, zal de overeenkomst of de strijdigheid, welke de volks-kritiek erkent tusschen de handelingen van den een en de woorden van den ander in de zedelijke orde van zaken de gewigtigste gevolgen te weegbrengen, welker uitkomsten zich zonder beperking over geheel de Christelijke wereld zullen uitstrekken. Het vraagstuk is ernstig en niet te ontwijken; het wordt van dag tot dag dreigender en vordert rijpe overweging. Uit dien staat van zaken volgt, dat de stelling van het Opperhoofd der Kerk en van geheel de kerkelijke Hiërarchie al moeijelijker en moeijelijker zal worden, naarmate de vooruitgang van maatschappelijke ontwikkeling, welke het volk leidt tot geestesbeschaving, hun zal aanleiding geven om in de Geschiedenis de reeks van gebeurtenissen na te gaan, die den tegenwoordigen vorm der Kerk van Rome deden geboren worden (en dit verklaart haren onveranderlijken weerzin tegen de verspreiding van opvoedende kennis.) Overgaande van de lezing der Schriftuur tot die van de kerkelijke jaarboeken, zullen zij den oorsprong'nasporen van eene wereldlijke magt, welke zoo schroomelijk in weerspraak is met de geestelijke bron waaruit zij vloeit. Van deze verachtelijke bedriegerijen, alleenlijk voor ruwe en onwetende tijden geschikt, zal de verbaasde lezer voortgaan door de lange reeks van handelingen, waardoor de Pausen — die vroeger de toestemming behoefden der eerste Christen-Keizers om wettiglijk verkoren te zijn, en zich bogen voor het burgerlijk gezag onder de Ongeloovigen of de Ariaansche Herulen en Ostrogothen — zich bedienende van hun geheiligd karakter om hunne wereldlijke belangen te bevorderen, en behendiglijk partij trekkende van iedere voorbijgaande gelegenheid, door de zwakheid en onbekwaamheid der Europesche Vorsten hun aangeboden, er eindelijk in slaagden om zich te verheffen boven alle andere Heerschers op aarde. Hij zal het opmerken, met wat fijn listigen aanleg en snellen gang, het hun niet alleenlijk gelukte het keizerlijk gezag ie verzwakken, maar zij zelfs dorsten voortgaan der keizerlijke majesteit wetten te stellen en zich het regt aan te matigen om koningen van hunne troonen vervallen te verklaren en onderdanen van den eed van gehoorzaamheid jegens hunne Souvereinen te ontslaan. Hij zal zien, hoe Paus Gregorius II de bedreigingen van Leo UI, die verklaarde hem als rebel uit Home te zullen verdrijven, beantwoordde voorzeker niet met* kerkban en afzetting, maar met het demoedig aanbod van martelaar te willen worden Zie het verhaal van het gebeurde in Gethsemané! V. voor de handhaving van het geloof. Hij zal de vroegere Pansen zich in het stof zien buigen voor de keizers, gelijk Stephanus II, Adrianus, en Leo UI, voor Pepyn en Karei den Groote, tot, bij het verloop van tijden, het een keizer was, Lodewijk I, die neerknielde aan de voeten van Paus Stephanus V; een Keizer, Lodewijk II, die het paard leidde van Nicolaas I; twee koningen van Hongarije (Karei de Lamme en Karei Martel), die den toom hielden van den ezel, waarop Paus Celestinus V. zijn plegtigen intogt hield binnen Aquila; een keizer, Hendrik IV van Duitschland, die, barrevoets, vastende, ontdaan van zijn keizerlijken mantel, in het kasteel van Canossa zich onderwierp aan de meest vernederende boetedoening door Gregorius VII hem opgelegd. De dusverre van dat alles onbewuste onderzoeker zal dan, met klimmende verbazing en verontwaardiging, lezen de door Baronius1 aangehaalde Dictatua Papae, waarin die zelfde Paus (Gregorius VII) zich toekent beide het geestelijk en het wereldlijk gezag, het regt om vorsten te onttroonen, over hunne kroonen te beschikken, en naar zijne willekeur de wetten te veranderen; en hij zal den brief zien, waarin Gregorius de heerschappij van koningen over menschen geboren hunne gelijken, veroordeelt en dit noemt eene inblazing des Duivels (zie Brief 21, Bk. VIII.) Hij zal lezen de ergerlijke historiën van Theodora en Marozia; de misbruiken en de Simonie2 van het kerkelijk bestuur; hij zal lezen, hoe Italië in flarden werd gescheurd door de intrigueu der Roomsche Opperpriesters, die, om hunne wereldlijke bezittingen te handhaven of uit te zetten, zich nu eens verbonden met 1 Kardinaal Baronius, een Roomsch geschiedschrijver x Simonie, het veilen van het geestelijke voor geld. V. V. de Carlovingiërs, dan weer met de Hohenstaufen, een andermaal weder met het Huis van Anjou, beurtelings uit alle natiën, de Turken zelfs niet uitgezonderd, soldaten roepende, om op onzen grond te kampen. Hij zal het ervaren, hoe de Pausen eindelijk daadwerkelijk beslag legden op geheele provinciën van Duitschland, Frankrijk, Engeland en Spanje, als aan St. Pieter leenroerig goed, en hoe de vinger van Alexander VI op de landkaart de grenzen bepaalde voor de deelen eener nieuwe wereld, welke deze verwatene Heerscher aan afhankelijke vasalen toedeelde. De bekendstelling dezer historische feiten, ten gevolge der tegenwoordige algemeenheid van boeken en lezers, maakt den aanvang van een nieuw tijdperk in de Christelijke wereld, en ontsluit onbekende oceanen, grooter, en welligt stormiger, dan het schip van St. Pieter nog ooit beploegde. Wat ons betreft, vol eerbied voor het geestelijk Hoofd zoo wel als voor de leeringen der Catholieke Godsdienst, maarin angstvolle spanning van wege de voortdurende gevaren, waarmede de geleidelijke en Christelijke ontwikkeling van geestelijke zaken wordt bedreigd door de alles overwegende bezorgdheid voor wereldlijke belangen bij hem die beide bestuurt — hebben wij hier eenige der feiten bijeen gebragt, welke hoogst waarschijnlijk den meest levendigen en sterken indruk zullen maken op die ontelbare menigte, die door het volks-onderwijs zijn gesteld tot beschouwers van het tooneel, hetwelk zich gaat openen. Wij hebben dit niet gedaan blootelijk om eene vertooning te maken met nuttelooze geleerdheid, maar om hun, die opregtelijk de zaak der Catholieke Godsdienst zijn toegedaan, onder het oog te brengen hoe een van wapenen, van allerlei kaliber, ruim voorzien tuighuis ter dienste staat voor de legioenen tegen haar te velde onder de vaan der Vrijheid. Onze wensch is, door dit middel, helder in het licht te stellen, hoe aller noodwendigst het is, dat het gedrag der geestelijke magt, in hare onderscheidene graden en bij alle rangen der Christelijke maatschappij, té dezen dage zóódanig zij, dat, wanneer het volk, het verledene onderzoekende, die ergerlijke bladzijden doorleest, het in de overeenstemming welke thans heerscht tusschen hare handelingen en de waarheid des Evangelies, moge erkennen dat eene nieuwe uitstorting van den Goddelijken Geest de Kerk hebbe herboren.1 Alsdan, de openbaring erkennende, heden ten dage, Gode zij dank ! waar te nemen bij zoo menige geleerde en vrome bisschoppen en priesters, van die gaven der wijsheid, der liefde en geregtigheid, als in den besten tijd des Christendoms hunne heilige voorgangers versierden, — moge men de zwarte euveldaden leeren vergeten, die in barbaarsche eeuwen de pauselijke Geschiedenis brandmerken, en hare noodlottige en smartvolle herinnering zich verliezen in den digten nevelaluijer van verloopen eeuwen. Doch, indien onder de geestelijkheid de raadgevingen van menschelijke wijsheid immer mogten zegevieren over die der Goddelijke Hoop, en indien het Pausdom, de teekenen der tijden en de gesteldheid van den menschelijken geest niet achtende, hardnekkig blijft in zijne vorige dwalingen, en, zich verbindende met de sterken die geweld gebruiken, zich afkeert van de nederigen die hongeren en dorsten naar de geregtigheid, dan zullen dagen aanbreken van strijd en verwoesting. Maar God, die verordend heeft, dat zijne Kerke eeuwig zij, en die bij wijlen de misdaden harer dienaars straft, zal haar Opperst Hoofd terug leiden Pia vota! V. in de wegen van geregtigheid en waarheid. Wee, intusschen, hem! en wee hun! indien zij alleen zouden trachten eenen dam op te werpen tegen den stortvloed, die van de Alpen neerschiet om Italië te overstelpen: wee, indien, bij de weerkeerige verbittering tusschen hen en het volk, zij, in den name Gods, pogen den evenaar Zijner geregtigheid Hem uit de hand te stooten ! Het gewigt des volks zal het zwaarste zijn; en de Regtvaardige, de Almagtige, die zelf de bevrijders heeft gewekt van zijn uitverkoren volk, toen het met eigen arm zijne onafhankelijkheid verdedigde tegen zijne onderdrukkers, Hij zal ze zegenen die strijden voor de onafhankelijkheid tegen de vijanden van hun Land. Dat de bedienaars van het Heiligdom niet langer zich verzetten tegen deze heilige zaak; dat zij niet langer hare kampioenen als godloochenaars brandmerken. Het volk weet wèl, dat de Godsdienst van Christus niet bestaat in de uitwendige vormelijkheden der eerdienst, maar in de liefde tot God en tot den naaste, in werken van weldadigheid en barmhartigheid, niet in de ceremoniële gebruiken van hen die het altaar oppronken en den geest verstikken. De deugden der priesterschap roeren het volk meer dan het gcud en zilver van den tempel vermag: het bewondert den ootmoed vaneen Celestinus, die zijne tiara aflegt en in het klooster terug keert, meer dan den trots en de magt van Bonifacius VIII 1; het schat den zachtmoedigen eenvoud van Fénélon, als hij de 1 Bonifacius nam den titel aan van: meester der wereld, en verklaarde vormelijk, «dat de Paus door God was verheven boven monarchen en monarchiën; dat hij den eersten rang bekleedde op aarde; alle boosheden met zijnen blik verstrooide, en van zijn hoogen troon alle menschelijk wezen oordeelde; dat het wereldlijk gezag blootelijk een uitvloeisel was van het geestelijke; dat de dubbele magt des Pausen was een geloofsartikel, en onderwerping aan den Roomschen Opperpriester een noodwendig vereischte voor de eeuwige behoudenis". 2 afgedwaalde koe aan den armoedigen hutbewoner terug voert', boven het verwaten gedrag van eenen Kardinaal de Eichelieu, die eenen Cinq-Mars en De Thou het schavot doet beklimmen. Zooveel de Kerk zich keert naar het geweld, zooveel breekt zij af van het geloof; zegepralen voor haar op het politiek terrein zijn neerlagen voor de Godsdienst. Daarom, indien, in tegenspraak met het voorbeeld van Christus, die steeds door het volk was omringd, de Opperpriester zich afwendt van het volk; indien hij, verschanst achter de vuurmonden van den Engelenburg, aan het hoofd van het Sanhedrin van kardinalen, en met een wenk besturende zijne zwarte phalanxen, die niet minder dan die van Oostenrijk Italië vijandig zijn — indien hij zóó de edelste der menschelijke gewaarwordingen grieft tevens met de vurigste strevingen van het menschelijk gemoed, dan voorzeker zal hij zich allen tot vijanden maken die het grootsche en het adelmerk der vaderlandsliefde kunnen beseffen; en, als de groote worsteling neigt tot eene niet te ontwijken keuze tusschen den Paus en zijne onderdanen, zal de beslissing even eenstemmig wezen als spoedig. Derhalve, nu is het tijdstip aangebroken voor den H. Stoel, om door eenige groote daad de beginselen van het Roomsche Hof met de beginselen van Evangelische regtvaardigheid vooruit te brengen en te verzoenen en de burgerlijke met de geestelijke maatschappij te doen overeenstemmen. De denkbeelden welke thans in gisting zijn in der meuschen hoofd, en die dreigen eerlang tot werkzaamheid uit te barsten, moesten het kerkelijk Gouvernement dringen om met voorzienigen blik de ernstige uitkomst te overwegen, waarnaar de zedelijke wereld streeft, en wèl te waardeeren de onmetelijke wisselingen van dag tot dag voorkomende, wanneer het volk bekend wordt met dingen, die voor dat volk gelijk staan met de ontdekking eener nieuwe wereld. De heftigheid van den strijd die het menschdom zal beroeren, de twijfelingen en bekommernissen welke primaire waarheden ontwijfelbaar in de onbearbeide diepte der menschelijke ziel zullen doen oprijzen, nevens de haar vergezellende conscientieuse overtuigingen, zijn wel genoegzaam krachtige elementen, om den Raad, wien de verdediging van het Catholiek geloove is toevertrouwd, uit zijne doodsche onbewegelijkheid te wekken; die Raad behoorde zich met ijver te zetten om de oplossing te zoeken van het gewigtigste vraagstuk, dat sedert eeuwen zich aan redemagtige wezens heeft voorgedaan. Wij hebben uit te maken, of, wanneer zekere beginselen zijn aangegeven als de eenige grondslag eener magt, die magt kunne bestaan, wanneer hare handeb'ngen eene voortdurende verkrachting zijn dier beginselen; of de politieke en religieuse houding van het Hof van Rome zoodanig is, dat zij, den graad van kennis waartoe het volk is gekomen, in aanmerking genomen, onze eeuw kunne overtuigen, dat de Paus, beide als het Hoofd der Christenheid en als wereldlijk Souverein, zijne onderdanen regeert overeenkomstig de grondregelen der Evangelies en der nieuwere beschaving, dan of de houding van zijn gouvernement niet van hem moet doen denken, dat hij de boeken der Christelijke en burgerlijke wet heeft gesloten, en fermelijk wil verklaren dat de heerschappij van geweld en willekeur in eeuwigheid zal voortduren. Toen het algemeen als eene grondstelling was aangenomen, dat men het volk bloot zijne pligten moest onderwijzen, en het in onwetendheid moest laten wat betreft zijne regten, was de regeerkunst inderdaad vrij wat ge- 2* makkelijker en eenvoudiger, dan tegenwoordig, vooral in kerkelijke zaken. In die dagen viel een enkel woord van de tinnen des Vaticaans als een donderslag neêr op millioenen hoofden; en wanneer men den volke influisterde: „de Paus heeft het gezegd", was het voldoende. Maar, in deze dagen, is zulk dogmatisch gezag uitgeput, of, om naauwkeuriger te spreken, wordt teruggebragt binnen zijne natuurlijke grenzen van geestelijk gezag. Wanneer het Hoofd der Kerk handelt omtrent kerkelijke zaken, zullen de Catholieke geloovigen, zoo als zij verpligt zijn, luisteren en gehoorzamen; doch, wanneer de Souverein van Rome spreekt tot zijne onderdanen, worden zijne verordeningen overwogen voor de regtbank der openbare meeninp-, worden onderzocht en geoordeeld naar die wet, welke dezelfde is èn voor hen die regeren, èn voor hen die geregeerd worden, en welker inachtneming het gemeene regt vormt van beschaafde natiën. Wij zouden nu willen vragen, met al den plegtigen ernst voegende aan het zoeken naar waarheid in zaken welke de belangen aangaan van godsdienst en menschelijkheid: wat eerlijk man — en zoo hij maar eerlijk zij en opregt, zouden wij dien kiezen uit de raugen van de meest partijdige vrienden des H. Gelukkig voor ons, Bossuet verklaart dat het niet noodwendig is alle handelingen der Pausen goed te keuren, om een goed Christen te zijn. Ware het anders het zou gevaarlijk kunnen wezen, de onregtvaardigheid te veroordeelen, door het Romeinsche gouvernement in 1831 begaan, toen de inwoners van Ancona, zich steunende op het vermaarde memorandum door Lodewijk Philips en de andere Souvereinen den Opperpriester voorgelegd, het den generaal Cubières, die destijds bevel voerde over het Iransche garnizoen, opdroegen, den algemeenen wensch der burgers naar eene grondige hervorming van het Staatsbestuur bij het Eomeinsche Hof bekend te stellen. Het pauselijk bewind antwoordde op die nederige smeekingen der burgerij van Ancona door een plegtigen banvloek, bij nieuwen en dubbelen druk. Nog moeijelijker zou het zijn, voor het aangezigt van God en regtschapen menschen, te beweren, dat het pauselijk gouvernement regtvaardigheid en billijkheid aan zijne zijde heeft, als het, in spot aller vertoogen, het Bolonesche volk onder zijnen willekeurigen scepter doet buigen, daar Bologna's privilegiën plegtiglijk zijn erkend geworden bij een opzettelijk verdrag tusschen haar en den H. Stoel gesloten; als het aan zijne willekeurige bevelen bindt een volk dat gewoon was aan het bestuur van een Senaat, wiens leden onder de meest erentfeste burgers werden gekozen, en die, ten zegel zijner onafhankelijkheid, aan het Hof van Rome een gezant accrediteerde; een volk dat steeds zijne eigerie zaken had beheerd, en met hetwelk vrije overeenkomsten waren aangegaan, als tusschen gelijke Magten, door Paus Nicolaas V in 1447, overeenkomsten, opvolgend bekrachtigd door zeven en twintig Pausen, onder welke waren een Sixtus V, en inzonderheid een Julius IT, die elkeen, die zich mogt vermeten de regten der Bolonezen te verkrachten, bedreigde met den toom Gods en zijner Apostelen Petrus en Panlus. Iedereen weet dat zij deze regten handhaafden tot den tijd dat Napoleons zegepralend zwaard de Romagna hechtte aan het Koningrijk Opper-Italië. Toen zij, bij den val van den Reus, aan baren vorigen Souverein was teruggegeven, zag Bologna de tractaten, die door zoovele Pausen waren bezworen en zoo lang waren gehandhaafd, eindelijk verkracht, niet zoo zeer door de daad van Pius VII, — welke, die regteft erkend hebbende, zich bereid verklaarde, „den Keizer te geven wat des Keizers was" — maar door de handelwijze van zijnen minister, Kardinaal Gonzalvi, toen Secretaris van Staat, die klaarblijkelijk zich weinig bekreunde om den toorn Gods en zijner Apostelen, als door Julius II was gedreigd; dieonregtvaardiglijk den Staat van Bologna inslokte, der Bolone?en vrijheden vernietigde en den spot dreef met de vertoogen van den Senaat, die protest indiende tegen zoo gewelddadig misbruik van magt. Aan De Antoni, den doorkneeden Regtsgeleerde, die het aan Pius VII ingediende verzoekschrift had opgesteld, antwoordde hij in deze eigene termen: ,.dat het hem kwalijk bekomen zou zijn, zoo hij zich vermeten had de petitie van den Senaat publiek te maken, en dat hij van geluk mogt spreken, als men hem, bereids door de jicht aan zijn stoel gekluisterd, niet op dien stoel naar den Engelenburg voerde, om daar te sterven." En nu, ons rigtende tot alle volken die de Christelijke Godsdienst belijden, smeeken wij hen, in den naam der Eeuwige Geregtigheid, en bij dat heilig gevoel van regt en waarheid, door God in de harten aller redelijke schepselen ingeplant, — dat zij letten op deze handelingen, die volvoerd zijn geworden voor de oogen van het thans levende geslacht, die in het boek der Geschiedenis zijn opgeteekend en die bij vorsten en volken als waar en authentiek zijn bekend. Laten zij het zeggen, na deze eenvoudige melding van 't geen gebeurd is, wat de indruk zij op hunne gemoederen van de betreurenswaardige woorden, onlangs voor het oor van geheel Europa uitgesproken door de Eransche Bisschoppen (waaronder het ons grieft, den geleerden en vromen Bisschop van Orleans tè moeten tellen) omtrent eene zaak zoo klaarlijk bewezen door het meest onbestrijdbare van alle gezag, dat der feiten. Een feit is iets, dat, eenmaal gedaau, door goddelijk noch menschelijk vermogen ongedaan kan worden gemaakt; en daar is geen mond, hoe krachtig bespraakt, die de begrippen van regtvaardigheid en onregtvaardigheid uit het menschelijk bewustzijn kan wisschen, en de menschen doen gelooven, dat hij heilig is en eerwaardig die onregtvaardig doet, en hij alleen goddeloos en schuldig die daardoor lijdt. Opregtelijk betreuren wij de ongenoegzame kennis van zaken, of de overmaat van ijver, welke, in spijt van zulke onloocheubare feiten, gebleken klaar in het licht der zon, deze prelaten hebben vervoerd tot zoo groot eene miskend ning van alle logica, om die bevolkingen, die niet anders deden clan terugnemen wat hun toekwam, te schelden voor „aanstokers van omkeering en wanorde, booze ontvreemders van de regten des H. Stoels." Wij zien in de algemeene afkeuring der publieke opinie, dat deze bittere beschuldigingen het publiek bewustzijn hebben gewekt, en natuurlijk geleid tot de veroordeeling van dat gouvernement zelf, 't welk de eerste, en derhalve de ware ontvreemder was, en dat zelf zulks behoorde te erkennen, zoolang onder de menschen waarheid waarheid zal wezen. Maar de dagen zullen komen, dat de Geschiedenis onpartijdig de namen der verdrukkers en die der verdrukten in de hun toekomende plaatsen zal herstellen, en met onbuigbare gestrengheid zal uitspraak doen, aan wien de schuld zij van „de ergerlijke zegepraal der boosheid, welke onze eeuw met een onuitwischbaar schandmerk {une fiétrissure) van eerloosheid teekent", en wie als de oorzaak zij te achten van „den afkeer (dégodt) en de verontwaardiging" door den Bisschop van Tours ondervondeu waar hij „niets anders ontmoette dan leugen, bedrog en kwade trouw in de Italiaansche revolutie." Iedereen, die zijnen Herderlijken Brief heeft gelezen, moet het hebben opgemerkt, met wat verontwaardiging de vrome Herder onzen loyalen koning (Victor Emanuel) vertrapt als een serpent of basilisk, en aan diens ridderlijke bescherming der zwakken, die zijne hulp inroepen, den naam geeft van „gemeene listen" (les ruses vulgaires de ce peüt état, qu'on appelle le Piémont: „de gemeene listen van dien kleinen Staat, dien men Piemont noemt.") Tantaene animis caelestibus irae ! (Tant de fiel entre-t-il daus 1'auie d'un dévot! — Huist zooveel bitterheid nog in een vrome, ziel! Smartelijk is het, te zien, dat eene personaadje, door zijne deuo-den en geleerdheid tot zoo hoogen rang verheven, en door zijne geboorte behoorende tot eene zoo edelaardige natie, geene hoogere gedachte kan voeden van de wezenlijke grootheid eens konings; dat hij niet beseft, dat het Hoofd van een kleinen Staat, in edele ondernemingen, den roem kan evenaren van den grootsten, en dat Frankrijk alleen aan het genie en de edelmoedigheid van Napoleon III de glorie dank wijt zijner medewerking tot de edele daad, waarom geheel Europa „het kleine Piemont"1 vereert. („Neen, zulke hulp, en zulke kampioenen wraakt onze tijd.") Het mag voorzeker wel eenigzias verbazing wekken, dat, in eene eeuw waarin de opvoeding zoo verre de stralen haars lichts heeft gespreid, er nog menschen worden gevonden met zulk een zelfvertrouwen bezield, om te kunnen wanen, dat het volk, enkel op hun hoog gezag, óf meeningen zal aannemen, óf belangen ondersteunen, welke lijnregt in strijd zijn met hetgeen men hoort en ziet. En de uitkomst van dit verschil van gevoelen is als ware 't eene soort van stomme tweespraak tusschen hen en het volk, gevoerd door den loop dei gebeurtenissen, welke schier zonder uitzondering de meeningeu van het laatste bevestigen. Alzoo, terwijl een verdediger van den H. Stoel stof vindt tot lofprijzing in de „onveranderlijkheid" (inmutabiliteit), welke het bestuur der Pauselijke Staten kenmerkt, komen de klagten en de petitiën zijner eigene onderdanen en het Memorandum der Groote Mogendheden tegen de „onveranderlijke" onregtvaardigheden van dat gouvernement, en bewijzen eensslags het ongerijmde van zulk eene lofrede. Een ander roept uit, dat de innerlijke administratie der Kerkelijke Staten klaarblijkelijk de beste is, en dat hunne bevolking de gelukkigste is van Europa; en ziedaar, die bevolking, na lang zuchten onder haar geluk, stoot eindelijk den voet die haar verplet, van zich af, en werpt zich ongewapend tegen de bajonetten, gezonden om haar te bewijzen dat zij gelukkig is — door eenige duizende argumenten ! Een ander houdt staande, met eene redenering thans gestereotypeerd ten behoeve van alle kampioenen voor de wereldlijke magt der Pausen, dat de Opperpriester, zonder zulk een daadwerkelijk wereldlijk gezag, geene genoegzame onafhankelijkheid kan genieten; terwijl de Geschiedenis den volke leert, hoe de Pausen die onafhankelijkheid verloren, juist wanneer de bezorgdheid voor het behoud van hun eigen grondgebied hen er toe vervoerde om zich te werpen in de armen nu eens van Frankrijk, dan van den (Duitschen) Keizer. De menschen zien het met hunne eigene oogen, hoe in dit tegenwoordig tijdsgewricht de opvolger van St. Pieter zich genoodzaakt ziet te intrigueren, heden met de Oostenrijkers, morgen met de Franschen, om zich te handhaven op eenen troon, die in het stof vergruisd zou liggen binnen vierentwintig uren na den aftogt der vreemdelingen, welke gezonden zijn om hem staande te houden. Eindelijk, nog een ander, in een stuk, dat geene geringe sensatie maakte, vertelt ons zeer naïef, dat het gouvernement van den Opperpriester is „zacht en vaderlijk, dat hij niet gewoon is het zwaard te trekken, en een afschuw heeft van tot zulke geweldige maatregelen toevlugt te nemen;" 1 en de overrompeling van Perugia mag beschouwd worden als een snerpend bewijs eener bewering, die, van andere lippen gevloeid, voor eene snijdende ironie mogt doorgaan. Inderdaad was er een hardvochtig verdediger van den moord van Perugia, welke dien verontschuldigde op grond van den onontwijkbaren pligt van eiken vorst, om, zoo noodig, geweld te bezigen, ten einde weerspannige onderdanen tot gehoorzaamheid terug te brengen; maar de Geschiedenis toont ons dat Pausen nimmer genoodzaakt waren steden met zoo bloedige straffen te treffen vóór zij de ontkenning hadden weggewischt in den roemruchten grondregel onzes Verlossers, en zoolang zij met Hem konden zeggen: „Regnum ineum non est de hoe mundo" (mijn Rijk is niet van deze wereld). Eveneens toont ons 1 "Le gouvernement du Pape est un gouvernement doux et paternel, qui n'est pas accoutumé a tirer le glaive, et a qui il répugne de recourir a ces moyens violents". Herderlijke brief van den Bisschop van Tours. de Geschiedenis dat de Kerk nooit zóó onafhankelijk is geweest als toen de Pausen waren zonder wereldlijk gebied, en dat in die eeuw de Christelijke Godsdienst meest bloeide en het grootst getal van Pausen de lijst der Heiligen vermeerderde. De oneenigheden, welke, als wij hebben opgemerkt, ongelukkiglijk het volk afkeeren van de bedienaars des heiligdoms, en de overige innerlijke wanordelijkheden, die de maatschappij wonden, hebben hare voorname bron in die noodlottige oppositie, welke in de hoogere kerkelijke sferen wordt volgehouden, en die stelselmatig aan de ontwikkeling van den maatschappelijken vooruitgang alle mogelijke hinderpalen in den weg stelt. In het oordeel van een wijsgeerig Christen, zou geene dwaling, door de Souvereinen van Rome begaan, in de werkelijke gesteldheid der wereld voor de Godsdienst noodlottiger wezen, dan die voortvloeit uit eene stelling, welke door het Pausdom wordt geacht als zedelijk noodwendig voor zijn bestaan, en die toch in openlijken strijd is met eene onontwijkbare p7ia.se der maatschappij, en welke het menschdom, ijverig strevende naar zijn vooruitgang, noch mag, noch kan, noch wil opgeven. Daaruit volgt derhalve dat, zoo de Paus halsstarrig blijft, zal zijnen onderdanen de keus zijn gelaten: of voortdurend tegen hem in verzet te staan, bf voor altijd verstoken te blijven van die maatschappelijke instellingen welke de grootheid en welvaart van andere natiën bevorderen; en Italië zal drie millioen Heloten 1 hebben aan te wijzen, die, alleen ten profijte van het Roomsche Hof en het Collegie van Kardinalen, tot eeuwige slavernij zijn gedoemd. Inderdaad, wanneer wij het oog vestigen op het onveranderlijk gedrag 0 1 Paria's. van het Pauselijk Hof jegens het volk, dat zijne dwingelandij en wanbestuur beweent, kunnen wij opmerken, dat, wanneer ook, na vele jaren van ondragelijken jammer, de rampspoedige bevolkingen werden gedreven tot verzet, de Oppermagt, in stede van hare slechte wetten te corrigeren, hare onderdanen corrigeert door kerker, galeijen en beul; en wanneer haar eigen vermogen tot dit doel te kort schiet, roept zij de hand in van Oostenrijk, haren natuurlijhen bondgenoot\ Op deze gewone en meer onmiddellijke correctie-middelen volgen Consistorie-vergaderingen, waarin de Opperpriester, zijne politiek omhullende met den mantel der Godsdienst, en ten onregte noemende rampen der Kerk wat de rampen zijn zijner eigene onderdanen, die zuchten onder het wanbestuur der Romeinsche Prelaten, onveranderlijk zijne officiële toespraak aanvangt met betuiging van de grieve, die zijne ziel van een rijt, en de tranen die hij stort over de bestoking van het geloove door de goddeloosheid der eeuw. Dan brandmerkt hij, als ongeloovigen, libertijnen en rebellen tegen het gezag der Kerk, al diegenen die alleenlijk zich verzetten tegen de regering van een wereldlijk Vorst, welke niet in staat is hun goede wetten te geven en eene eerlijke administratie hunner wereldlijke belangen. Dan windt hij zich op en doet een beroep op de geloovigen, dat zij hunne gebeden storten ten behoeve van den H. Stoel, en slingert den banbliksem over allen die daarnaar niet luisteren. Eenen tijd lang deden die tranen de bedoelde werking; maar sedert eene vrije drukpers de ongeloofelijke ongeregtigheid, dwingelandij en wanordelijkheden van het Pauselijk gouvernement door geheel Europa heeft bekend gesteld — sedert dien tijd «%ekreuut- het publiek zich minder over de door den Sou1 Deze woorden hebben wij cursijf gesteld. V. vereiu vergaten tranen, en denkt meer aan die welke li ij zijnen onderdanen ontperst. Europa's bekommering over eenen staat van zaken zoo klaarblijkelijk onbestaanbaar met baren tegenwoordigen trap van beschaving, steeg meer en meer, totdat eindelijk de diplomatie zelve, iils overbekend is, uit haren sluimer werd gewekt en tot eene regt streeksche tusschenkomst besloot. Maar met rouwe moeten wij de aandacht vestigen op het zoo hoogst betreurenswaardig feit, de maar al te verre verbreide overtuiging, dat niets ter wereld ooit hetRoomsche Hof zal afwenden van de bestuurs-row^e die het eeuwen lang heeft gevolgd, en dat, welke beloften het moge geven, 't zij aan zijne eigene onderdanen, 't zij aan de souvereinen die het ondernamen dezer zaak te bepleiten, beloften meer dan eens herhaald, en nooit vervuld, — welke regten het moge erkennen en dan verkrachten — wat inwendige misbruiken het moge erkennen en nooit verbeteren — het Hof van Rome steeds als rebellen en ongeloovigen zal brandmerken de onderdanen die eene poging doen oa> zieh zijne tyrannie van den hals te werpen. 