Handboek der verloskunde
§ 541. Voor de operatie zelve moet men alles gereed maken, wat daarbij noodig is of noodig zou kunnen worden. 1 ot het verrigten der keering zelf behoeft men bijna volstrekt geene andere hulpmiddelen, dan die bij elke baring noodig zijn: van deze moet het unguentum exploratorium (of olie) onder bereik van den verloskundige zijn , terwijl eene paar schoone doeken tot het afdroogen der handen enz. *) G. Braun, Compendium der operativen Gynaecologie u. s. w. Atien, 1860. S. 50. **) Deze § is geheel nieuw bewerkt geworden. t. K. ^ ^ voor hem gereed moeten liggen: uit zijn bestek heeft hij hoogstens de eene of de andere strop noodig. Aangezien echter na het volbrengen der keering de uithaling van het kind noodig kan worden, moeten alle voor deze operatie vereischte hulpmiddelen, vooral warme doeken om het kind daarin te wikkelen en van instrumenten de verloskundige tang, in geval het nakomende hoofd zwarigheden aanbiedt, gereed gehouden worden: zelfs kan het gebeuren, dat de verkleiningsinstrumenten noodzakelijk worden. Evenzoo moet al, wat tot het doen herleven van het mogelijk schijndood geboren kind moet worden aangewend, gereed gemaakt worden, terwijl de verloskundige er ook op bedacht moet zijn, dat er bij de moeder tijdens of dadelijk na de operatie zich verschijnselen kunnen vertoonen, die dadelijk het toedienen van geneesmiddelen vorderen. A. Kegels voor het verrigten der keering bij nog bestaande vliezen. § 542. De operatie bij het nog voorhanden zijn van het vruchtwater kan men gevoegelijk in de volgende vier deelen splitsen: a) liet invoeren der hand. b) Het breken der vliezen, c) Het opzoeken en vatten der voeten, d) liet afhalen derzelve, de eigenlijke keering van het kind. § 543. a)Het invoeren der hand. — De keuze der hand voor het verrigten der operatie is niet onverschillig, en hoewel de verloskundige voor beide handen dezelfde vaardigheid moet bezitten, wordt toch de keering zelve daardoor veel gemakkelijker, wanneer de verloskundige voor het bestaande geval telkens ook de geschiktste en passendste hand kiest. Het laatste hangt echter geheel af van de ligging van het kind en der onderste ledematen : het is een hoofdregel, waarvan slechts bij uitzondering mag afgeweken worden, om dan, wanneer de voeten in de regter zijde der moeder gelegen zijn (het meest voorkomende geval) de keering te volbrengen met de linker en bij derzelver ligging in de linker zijde met de regter hand. De verloskundige moet daarom met het oog hierop voor elke keeriug naauwkeurig onderzoeken, waarbij hij geen middel verzuimen mag, om het gewenschte oogmerk te bereiken: hij mag zich hier bij het onderzoek van de halve, ja zelfs van de geheele hand bedienen, al wat den verloskundige anders van deze wijze van onderzoeken zoude terughouden, moet hier voor het hooge gevvigt der te verrigten operatie zelf wijken. Hij vcrwaarlooze daarbij ook het uitwendig onderzoek niet, dat hem dikwijls opheldering geeft omtrent de ligging der voeten: hij vorsche naar den aard van de door de moeder gevoelde beweging, neme ook de auscultatie te hulp en zoeke in geheel hopelooze gevallen, waarin alles hem verlaat, de voeten overeenkomstig de ondervinding in de regter zijde der moeder, kieze derhalve de linker hand. —- De goed verwarmde hand, aan de buitenzijde met vet bestreken, waarmede ook de onderste helft van den voorarm tot boven het ellebooggewricht voorzien moet worden (de arm zelf moet tot aan het midden van den bovenarm worden ontbloot), wordt in de kleinste afmeting te zatnengevouwen (de wijs- en de ringvinger komen onder den middelvinger, de pink onder den ringvinger en de duim in de uitholing tusschen de pink en den wijsvinger te liggen), en alzoo b ij het afgaan of d a d e 1 ij k na den afloop eeuer wee in de scheede ingevoerd. § 54-t. b) liet breken der vliezen. Is de hand tot aan de vliezen ingedrongen, dan kan men op twee verschillende wijzen handelen. De hand kan de vliezen dadelijk in liet middelpunt van den baarmoedermond breken en dadelijk in de gemaakte opening indringen, om de voeten van het kind op te zoeken: of de hand glijdt tusschen de ongedeerd gelatene vliezen en den baarmoederwand naar boven, tot dat zij in de nabijheid der voeten gekomen is, breekt de vliezen voor de voeten (Deleurye) en laat dadelijk het afhalen derzelve volgen *). Daar de eigenlijke keering door het zoo lang mogelijk behouden van het vruchtwater aanmerkelijk gemakkelijker wordt, is de laatste wijze van handelen verre boven de eerste te verkiezen, slechts moet dan ook het naar boven glijden der hand tusschen de vliezen en den baarmoederwand volstrekt geene zwarigheden opleveren en de verloskundige naauwkeurig met de ligging van het kind bekend zijn. De hand dringt derhalve voorzigtig en wel als er geene wee bestaat, met hare rugvlakte naar de baarmoeder gekeerd tusschen de vliezen en den baarmoederwand ter zijde naar boven : de vingers zijn met steeds gescherpten tastzin naar de vliezen en de door te voelen kindsdeelen gerigt; is de hand ter plaatse gekomen, waar de voeten gelegen zijn, dan moet zij daar de vliezen breken en gereed zijn, de voeten van het kind te vatten. Mogten er bij het opwaarts glijden der hand weeën opkomen, dan blijve de hand rustig in uitgestrekte houding liggen, tot dat de zamentrekkingen voorbij zijn, en ga eerst dan weder verder. —• Mogt het echter noodig worden, de vliezen reeds in den baarmoedermond te breken, waartoe zeer veel vruchtwater, zwarigheid, om de hand tusschen de vliezen en den baarmoederwand naar boven te bewegen, eene niet naauwkeurige kennis van de ligging van het kiüd aansporen, dan kieze men daarvoor een tijdstip, waarin geene wee bestaat; de hand dringt dadelijk de.gemaakte opening binnen, om zoo veel vruchtwater als mogelijk is te behouden , men verschaft zich nog eenmaal de nu veel gemakkelijker herkenning van de ligging van het kind, let op de gesteldheid van bet bekken en *) ï\ A. Deleubye, Traité des acconchemens. 1770. p. 223. § 691- 17* zoekt spoedig de voeten van het kind op. § 545. c) Het opzoeken en het vatten der voeten.— Heeft de verloskundige de vliezen in den baarmoedermond gebroken, dan voert hij snel de ingedrongen liaud dadelijk ter zijde opwaarts, waar de voeten van het kind gelegen zijn: mogt het op den bekkeningang gelegen kindsdeel een hinderpaal zijn voor het verder invoeren der hand, dan moet de verloskundige hetzelve voorzigtig opheffen en een weinig naar de aan de voeten tegenovergestelde zijde schuiven eu dan inet de hand verder naar boven dringen: hij spare daarbij de wanden der baarmoeder, houde zich meer aan het ligchaam van het kind, doch late de hand bij het opkomen eener wee, waarbij de barende volstrekt niet mag medepersen, stil liggen, tot dat dezelve afgeloopen is: elke voor het kind nadeelige drukking moet vermeden worden, vooral mogen de buik en de navelstreng niet worden gedrukt of beleedigd. In vele gevallen komt de hand regtstreeks tot de voeten en kan zij dezelve onmiddellijk vatten: het naainvkeurig onderzoek van de deelen zelve, die zich aan de hand aanbieden, zal behoeden voor eene verwisseling van de handen met de voeten. Mogt het echter niet gelukken, de hand snel onmiddellijk tot aan de voeten in te voeren, wat vooral bij zamengetrokken baarmoederwanden, een groot kind, voorafgegane afvloeijing van eene aanzienlijke hoeveelheid vrucht¬ water het geval is, dan glijdt men langs de zijviakte van bet kind allengs naar boven, tot dat men aan de billen gekomen is , van waar men vervolgens gemakkelijk tot de in de knie gebogene onderste ledematen geraakt. Is men aan de voeten gekomen , dan ontstaat de vraag, of men beide of slechts een voet zal afhalen. Het beslissen dezer vraag hangt af van de mogelijkheid van het gelukken, om beide voeten te vatten: men vergenoege zich echter met eenen voet, wanneer het vatten van beide niet met het grootste gemak kan geschie¬ den en verandere het geval zoo in eene onvolkomene voetligging, welker groote voordeelen ten deele boven reeds uiteengezet zijn (§ 324), deels bij do extractie, waar die noodig wordt, verder zal besproken worden. In verreweg de meeste gevallen zal door den verloskundige derhalve de keering op eenen voet verrigt worden. JIet opwaartsglijden der hand naar de voeten bij eene dwarsligging. B. Keering na het afvloeijen van het vruchtwater. § 547. Niet altijd wordt het werk der keering in die gevallen moeijelijker , waarin de verloskundige het vruchtwater reeds vindt afgevloeid. De tijd, die sedert het afvloeijen verloopen is, de toestand, waarin de baarmoeder zich bevindt, alsmede de li oo^'n van liet kmd, die hetzelve na bet afloopen van liet vruchtwater heelt aangenomen , zijn daarbij van overwegenden invloed. Is sedert bet afvloeijen van Fig. 73. Het vatten van een der voeten bij eene hoofdligging. wogen en zoo het onderbeen naar de nu tot aan den voet afglijdende vingers heengebogen, die denzei ven op de reeds beschrevene wijze vatten. •—■ Is de verloskundige in staat, beide voeten te vatten , dan geschiedt zulks in dier voege, dat hij den middelvinger in de streek der enkels tusschen beide voeten inbrengt, den wijs- en den ringvinger aan den buitenenkel van eiken voet aanlegt en den duim op de voetzooien laat rusten. Ook gelukt het somtijds, beide onderste ledematen eerst in de knieën te buigen en alzoo de voeten in de nabijheid der hand te brengen, om ze vervolgens op de gemelde wijze te vatten. § 546. d) Het afhalen deivoeten. — Dit laatste gedeelte, de eigenlijke keering van het kind volgt dadelijk op het vorige: de gevatte onderste extremiteit wordt voorzigtig, terwijl men behoorlijk op de articulatie let, afgehaald, waarbij de° rno-vlakte' der hand weder het best voor de eene symphjsis sacro- Fig. 74. Het afhalen van den gevatten voet. iliaca geplaatst is; mogt daarbij het (oorspronkelijk) op den bekkeningang voorliggende kindsdeel zich niet vari zelf naar boven bewegen, dan kan de duim van de hand, die den voet gevat heeft, hetzelve op zijde en naar boven dringen, of de bal van de hand oefent bij het naar beneden trekken van den voet eene soortgelijke drukking uit. Is een der voeten of zijn zij beide zoo ver afgehaald, dat de heupen in den bekkeningang zijn gekomen en het hoofd naar den baarmoederbodem zich gekeerd heeft, dan is de keering van het kind volbragt en treedt nu de behandeling der voetgeboorte in, van de onvolkomene, wanneer het kind slechts op eenen voet is gekeerd, van de volkomene, wanneer zulks op beide voeten is geschied. het vruchtwater nog niet veel tijd verloopen, heeft de baarmoeder zich nog niet vast om de vrucht te zamengetrokken, is het (verkeerd geplaatste) kind met zijn voorliggend deel (de schouder) nog niet te diep in het kleine bekken gedreven, of is er overigens geene andere ongunstige complicatie, b. v. uitzakking van den arm, gevormd, dan gaat de keering niet met bijzondere moeijelijkheden gepaard. De regels blijven derhalve ook geheel dezelfde, zoo als zij boven zijn opgegeven, behalve dat het breken der vliezen vervalt en de ingevoerde hand onmiddellijk met het kind zelf in aanraking komt. Men spare bij het vooruitdringen der hand de wanden der baarmoeder zoo veel mogelijk , om deze zelve niet tot storende zamentrekkingen te prikkelen: mogten deze zich nogtans werkelijk vertoonen , dan moet de hand ook hier bedaard den afloop derzelve afwachten. § 548. Is daarentegen het vruchtwater reeds lang geleden afgevloeid en heeft zich de baarmoeder reeds vast om het kind te zamengetrokken , staat welligt het verkeerdelijk voorliggende kindsdeel reeds diep en weinig bewegelijk in het kleine bekken , dan is het geval moeijelijker geworden en vereischt van wege den verloskundige de grootste voorzigtigheid , volharding en geduld: gewelddadige pogingen tot keering kunnen onder deze omstandigheden het grootste nadeel, vooral verschuiving der baarmoeder, te weeg brengen. Zeer doelmatig is het, bij reeds lang afgeloopen zijn van het vruchtwater olieachtige of demulcerende inspuitingen in de scheede , b. v. van melk of haverslijm, zelfs eenvoudig van laanw water , te maken : het invoeren der hand en de draaijing van het kind wordt daardoor veel gemakkelijker en minder pijnlijk. De keuze der hand kan zich hier niet altijd rigten naar de ligging van het kind en naar de zijde , waarin de voeten zich bevinden: dikwerf wordt eene verwisseling der handen noodig, het zij dat de 'teerst ingebragte hand zelve verlamt, voor dat zij haar doel heeft bereikt, of dat, zoo als in vele gevallen plaats heeft, de verloskundige eerst, nadat hij met de eene hand is ingedrongen , aan de andere hand, als zijnde voor de keering gemakkelijker, de voorkeur geven moest, te meer, dewijl in zoodanige moeijelijke gevallen somtijds eerst door de reeds ingevoerde hand opheldering wordt verkregen omtrent de ware ligging van het kind, wat deszelfs onderste ledematen betreft. Een vaste regel is het, het voorliggende kindsdeel volstrekt niet met geweld in de hoogte te duwen, maar er naar te streven , hetzelve met groote voorzigtigheid eenigermate op te heffen *), de hand dringt vervolgens langs hetzelve naar boven, om tot de voeten van het kind te komen : eerst dan , wanneer het gelukt is , eenen voet te vatten en af te halen , mag het voorliggende kindsdeel, wanneer het zich nu niet van zelf naar boven beweegt, met den duim of den bal der hand teruggeduwd worden, waarbij ook de andere hand beproeven kan uitwendig mede te werken. Van groot gewigt is het ook hier, de baarmoederwanden bij het verder indringen der hand niet te drukken of te prikkelen , maar zich meer aan het ligchaam van het kind te houden, doch deszelfs buikoppervlakte te vermijden. Fis. 75. de hand in deze moeijelijke gevallen op de heupstreek of de billen van het kind gekomen is: door eene sterke buiging van de dij naar den buik van het kind of door een voorzigtig buitenwaarts drukken derzelve, welke handgreep de vingers aan de binnenvlakte der dij moeten verrigten, gelukt de beweging van het onderbeen naar beneden en het grijpen van den voet. Is het mogelijk, de hand tot aan de knie van de te ontwikkelen extremiteit te brengen, dan kan ook , door den voet naar zich toe te buigen (§ 545), het vatten van denzelven gelukken. § 549. Somwijlen gelukt het wel is waar, onder de gemelde omstandigheden den voet van het kind in de seheede af te halen, maar volgt nogtans de eigenlijke omdraaijing van het kind niet, doch het oorspronkelijk voorliggende kindsdeel, het zij dat het de schouder of net nooia is, Diytt naraneKKig ju den ingang van het bekken of zelfs nog lager staan. Alsdan is de onder den naam van de „dubbele handgreep" bekende methode aan te bevelen; zij bestaat daarin dat om den afgehaalden voet eene strop aangelegd wordt en het voorliggende kindsdeel nu met de vingers der eene in de seheede ingevoerde hand krachtig naar boven gedrongen wordt, terwijl de andere hand den aan de strop bevestigden voet door derzelver uiteinde te vatten te gelijkertijd aantrekt. Menwachte zich echter vooral voor alle ruw geweld bij deze wijze van handelen en late er liever van af, wanneer zij naar behooren aangewend niet spoedig tot het doel voert, dan dat men, door met geweld te werk te gaan , de grootste nadeelen aan de moeder berokkent *). § 550. Wanneer echter de verloskundige den uterus, na het afvloeijen van het vruchtwater zoo vast om het kind te zamengetiokkeu vindt, dat het verrigten der keering met de grootste moeijelijkheden gepaard gaat, ja reeds het met geweld beproefde invoelen der liar.d met het grootste gevaar verbonden is, dan moeten de verdere pogingen om de operatie te volbrengen worden voorafgegaan door eene doelmatige (therapeutische) behandeling , waardoor de constrictie der baarmoeder wordt opgeheven en deze later, na meer medegevende te zijn geworden, datgene laat volvoeren, wat voor het oogenblik onmogelijk is. Ingeval "de te vaste constrictie van den uterus om het kind slechts louter het gevolg is van het afvloeijen van het vruchtwater en verder geene complicaties zich daarbij gevoegd hebben, de barende *) Just. Siegemündin, Die churbrandenburgische Hof- v> cliemiitter. uullii a. d. Spree. 1690. 4. eap. 4. (Aanprijzing van de dubbele handgreep op vele plaatsen: zij bediende zieh daartoe van bet keeringsstaalje en de stiop.) De dubbele handgreep. zich (relatief) wel bevindt, de pols geene afwijking vertoont, noeli hitte noch dorst in verhoogde mate bestaat, de onderbuik zelf bij drukking niet bijzonder gevoelig is, dan zijn injecties van laauw water en derg. in de scheede en zoo mogelijk in de baarmoederholte zelve, laauwe omslagen over den buik van week makende kruiden en zelfs een algemeen laauw bad, zeer doelmatig. Blijft de baarmoeder nogtans in den genoemden toestand, dan helpt eene ruime aderlating, waarop de uterus week wordt en dan het invoelen der hand en de keering toelaat. § 551. Is er echter ware kramp der baarmoeder voorhanden, die het ondernemen der keering verhindert, dan zal deze toestand ook wat de algemeene gesteldheid der barende betreft duidelijke verschijnselen te weeg brengen. De verloskundige moet daarbij echter twee gevallen wel van elkander onderscheiden, die op de keuze der aan te wenden middelen van den meest beslissenden invloed zijn. De zamensnoering der baarmoeder kan namelijk of van een ontstekingachtig lijden vergezeld zijn, of zij kan haren grond hebben in een zuiver zenuwlijden. In het eerste geval, dat wel met eene plethorische constitutie gepaard gaat, neemt men groote hitte en dorst waar, roodheid van het aangezigt, vonkelende oogen, eene drooge huid, eenen kleinen harden of vollen, somtijds ook eenen onderdrukten pols: de onderbuik is zeer hard en pijnlijk, de vagina heet en gewoonlijk droog, de baarmoedermond uiterst gevoelig en vaak dik en gespannen ; de barende in den hoogsten graad ongeduldig, reikhalzend naar hulp verlangende. Het hoofdmiddel is hier eene ruime aderlating, die dikwijls alleen voldoende is, de vroeger mislukte keering mogelijk te maken: hare werking wordt, wanneer zij niet dadelijk zich vertoont, door injecties van oleosa, door fomenten met weekmakende kruiden over den onderbuik, naar omstandigheden door eene inwendig te nemen emulsio oleosa met sal mirabile Glauberi ondersteund. — Het tweede geval, waarin het lijden duidelijk in het zenuwstelsel zijnen grond heeft, pleegt bij gevoelige, nervense voorwerpen voor te komen: de barende heeft daarbij een meer bleek, moedeloos uitzigt, de huid is droog, maar niet zeer heet, de pols klein en te zamengetrokken, de buik zelf niet bijzonder pijnlijk, maar de baarmoeder bijna nog vaster, dan in het vorige geval, om het kind te zamengetrokken: de scheede en de baarmoedermond zijn heet en droog, de laatste is zeer gespannen en bij de minste aanraking buitengewoon gevoelig. Hier passen uitwendig omslagen van kamillen, inwrijvingen met verwarmd ol. liyoscyam. of chamomill.: injecties van olie of van aftreksels van herb. hyosc. en cicutae: het inbrengen in de scheede van eene spons, die met inf. chamom. ot derg. gedrenkt is: een algemeen bad; tot inwendig gebruik opium, van welks eenvoudige tinctuur men 10 a 15 droppels en zoo noodig meer, zelfs bij herhaling, moet toedienen. Ook is in deze gevallen het bezigen van de cliloroforme aan te bevelen, ten einde de baarmoeder door het te weeg brengen van anaesthesie meegevende te maken. C. Keering bij nog geringe ontsluiting van den baar moeder mond. § 552. De keering kan noodig zijn, nog voordat de baarmoedermond in die mate ontsloten is, als voor het gemakkelijk invoeren van de voor de operatie bestemde hand wordt vereischt (§ 538). In deze gevallen moet de kunstmatige verwijding van den baarmoedermond der keering voorafgaan, die dan dikwijls het moeijelijkste deel der kunstbewerking uitmaakt. Eene grootere of eene ^ geringere rekbaarheid der randen van den baarmoedermond beslist intusschen over de meerdere of mindere bezwaren bij het toepassen dezer wijze van handelen, die dan zeker tot de allermoeijelijkste behoort, wanneer de baarmoedermond zoo weinig geopend is, dat hij naauwelijks eenen vinger toelaat. Het zal daarom steeds een groot voordeel voor den verloskundige zijn, wanneer hij in zulke gevallen ten minste nog zoolang kan wachten, dat de baarmoedermond door de eigene werking der natuur (de weeën) slechts eenigennate is ontsloten en wat zijne randen betreft rekbaar geworden is. l)e tamponnade doet daarvoor een voortreffelijk middel aan de hand, door hare inwerking op het onderste baarmoedersegment en het te weeg brengen van krachtige weeën het gunstiger tijdstip voor de verdere kunstmatige dilatatie van den baarmoedermond af te wachten, zoodra deze slechts zonder gevaar voor de moeder kan geschieden (zie wat het tamponneren aangaat bij de behandeling der placenta praevia). § 553. De kunstmatige verwijding van den baarmoedermond, om dadelijk de keering daarop te laten volgen, wordt op de volgende wijze verrigt: de verloskundige voert eerst den wijsvinger van die hand, die aan de ligging der voeten in de baarmoeder beantwooidt, in den baarmoedermond en maakt daarmede zoo voorzigtig mogelijk kringvormige bewegingen, die den baarmoedermond verruimen, vervolgens tracht hij den middelvinger ook in te voeren en maakt nu met beide de roterende bewegingen; daarna brengt hij den duim tusschen wijs- en middelvinger allengs hooger, ten einde zoodoende de beide vingers vaneen te scheiden en den baarmoedermond nog meer te dilateren: langzamerhand trachten ook de vierde en vijfde vinger in te dringen, zoo dat nu de kringvormige bewegingen met de toppen van alle vingers verrigt worden en alzoo het doordringen der hand bij verder geopenden baarmoedermond mogelijk wordt. De hand dringt dan hooger in de baarmoederholte en keert liet kind naar de opgegeven regels. — Moet na het verrigten der keeiing de extractie van het kind volgen, gelijk zulks bij levensgevaarlijke verschijnselen, b. v. bloedingen enz., aangewezen is, dan heeft de verloskundige het accouchement forcé verrigt, dat juist daarin bestaat, de verlossing met spoed te verrigten, voor dat met het oog op den baarmoedermond het geschikte tijdstip gekomen is, zoo dat tusschen de verruiming van den baarmoedermond en de volkomene uithaling van het kind geene tussehenruimte bestaat. § 554. Somtijds is het echter niet mogelijk, in zoodanige gevallen waarin eene snelle keering met opvolgende uithaling aangewezen is, de verwijding van den baarmoedermond op de beschrevene wijze met de hand te verrigten. Er blijft dan niets anders over, dan de verwijding van den baarmoedermond met scherpe werktuigen te onder- nemen, waaromtrent het noodige in het volgende hoofdstuk zal worden opgegeven. D. Bijzondere gevallen van keering. § 555. De § 542 en volg. opgegevene regels voor het verrigten der keering zijn wel is waar voor alle gevallen geldig, maar zij kunnen door de liggingen, waarin de kinderen die gekeerd zullen worden, zich bevinden, gewijzigd worden en daarop dient derhalve bij elke keering in het bijzonder gelet te worden. Dus komen hier schouder lig gingen, hoofdliggingen, alsmede de bij deze liggingen voorkomende uitzakking der armen en der navelstreng in aanmerking: al deze toestanden vorderen nog bijzondere regels, die behalve de vernielde algemeene in acht genomen moeten worden. §556. 1. Schouderliggingen. — a. Gewone of eenvoudige (§ 447). De keering levert bij deze liggingen geene bijzondere zwarigheden op , het allerminst, wanneer de rug van het kind naar voren gekeerd is en derhalve de voeten naar den achtersten wand der baarmoeder liggen. De aan de ligging der voeten beantwoordende hand van den verloskundige glijdt daarbij aan den achtersten bekkenwand, voor eene der symphyses sacro-iïiacae naar boven en volbrengt naar de opgegevene regels de keering van het kind. Mogten de voeten echter naar den voorsten baarmoederwand heen gekeerd zijn , dan moet de hand, na in de holte der baarmoeder te zijn ingevoerd , zich voorzigtig zoo naar voren keeren, dat hare rugvlakte nu naar den buikwand der moeder gekeerd is: de vingers omvatten liet onderbeen, buigen hetzelve in het kniegewricht, zoo dat de dij tot den onderbuik van het kind nadert, en halen hetzelve zoo naar beneden. § 557. b. Ingeklemde schouder. —- De grootste zwarigheid bestaat hier in het inbrengen der hand langs den voorliggenden , vaak diep in het bekken gedrevenen schouder, zelfs wordt zulks dikwijls onmogelijk gemaakt door de vast om het kind te zamengetrokken baarmoeder, weshalve de boven (§ 551) opgegevene behandeling vooraf moet worden aangewend. Een gewelddadig terugdringen van het voorliggende kindsdeel is in elk geval te vermijden: een verwisselen der handen wordt daarbij niet zelden noodig, terwijl hierbij in't algemeen de voorkeur moet gegeven worden aan die hand, die het gemakkelijkst ingevoerd kan worden, hetgeen afhangt van de ruimte, die regts of links van den voorliggenden schouder wordt aangetroffen. De verloskundige kan den vermoeiden ann telkens met brandewijn of derg. wasschen, om dezelven daardoor nieuwe kracht te geven. § 558. c. Schouderligging, waarbij een arm is uitgezakt. — Het eerste, dat de verloskundige bij deze onregelmatige ligging te doen heeft, is, den uitgezakten arm van eene strop te voorzien, die boven het handgewricht van den verloskundige wordt aan'gebragt: het voordeel van deze handelwijze blijkt zoowel reeds voor de keering, als in die gevallen , waarin het gekeerde kind moet worden uitgehaald. Terwijl namelijk de eene hand in de scheede indringt, hetzij, om te onderzoeken, of om de keering te verrigten, houdt de andere hand de strop en beweegt den arm naar deze of gene zijde, zoo als het juist noodig is, om de in te voeren hand hare taak gemakkelijker te maken, hetgeen dan des te meer noodig is, wan- neer de uitgezakte arm in de hoogste mate opgezwollen is en de ruimte Fig. 76. Aangelegde strop aan den nitgezakten arm. Invoering der hand voor het doen der keering. vernaauwt (Fig. 76). Gewoonlijk brengt de verloskundige dan de vereischte hand aan de binnenzijde van den arm in, daar hij, wanneer de arm verder niet verdraaid is van daar uit aan de voeten zal kunnen geraken. Overigens vereischt dit geval geene bijzondere wijze van handelen : de regels voor de keering zijn dezelfde als bij a en b, en somtijds is de keering door het uitzakken van den arm niet eens moeijelijker geworden, daar de ingebragte hand naar achteren over meer ruimte te beschikken heeft, dan onder andere omstandigheden. Daarentegen kunnen deze gevallen, wanneer de arm ver buiten de geslachtsdeelen hangt, wanneer de schouder diep en vast ingeklemd is, wanneer de weeenkracht der barende reeds lang is uitgeput en de baarmoeder vast om het kind te zamengetrokken is, het5 meest hopelooze karakter verkrijgen en alle vroeger opgegevene hulpmiddelen, die bij de moeijelijkste gevallen van keering vereischt worden, noodig maken: vooral zal hier de voorbereidende beliandeling (§ 551) dikwerf de beste diensten bewijzen *). § 559. 2. Keering bij voorliggend hoofd. — Hoewel de kunstbewerking bij deze liggingen moeijelijker schijnt te zijn , omdat de voeten daarbij het verst van den baarmoedermond af liggen, wordt zulks echter geenszins door de ondervinding bevestigd: gewoonlijk is dan, als de keering hier aangewezen is, het vruchtwater nog voorhanden , het hoofd kan in deu regel gemakkelijk van den bekkeningang afgebragt worden, de hand vindt voldoende ruimte, om de voeten te bereiken en de baarmoeder is bij hoofdliggingen gunstig geconfigureerd. Men kieze slechts de passende hand, wat gewoonlijk " de linker zal zijn, aangezien de voeten bij hoofdliggingen meestal in de regter zijde gelegen zijn: de hand dringt met gemak in, spaart de vliezen, als zij nog bestaan, en breekt dezelve zoo mogelijk eerst voor de voeten, welke handelwijze de keering veel gemakkelijker maakt. — Is het vruchtwater echter reeds afgevloeid, dan heft de hand, voor dat zij hooger wordt ingebragt, eerst liet hoofd allengs en behoedzaam op en dringt hetzelve eenigzins op zijde, opdat het, wanneer een voet of beide zijn afgehaald, zich dan des te *) P- Uso Waiter, Von der W endrang auf die 1'iisse hei vorgcfallenem Arm. Riga. u. Dorp. 1834. S. gemakkelijker opheffe, en de geheele omkeering van het kind niet belette. ]s dit laatste het geval, dan moet men tot de dubbele handgreep overgaan (§ 549). Bij het opheffen van het hoofd wachte men zich voor alle geweld en vermijde bij aangezigtsliggingen vooral de oogen. Zie boven fig. 73 en 74. § 560. Hoofdliggingen met uitgezakten arm. — Is onder deze omstandigheden de keering aangewezen (§ 45 5), dan wordt, als de arm zeer diep is afgedaald, eene strop daaraan bevestigd (§ 558), en de operatie zelve geheel naar de pas opgegeven regels verrigt. Mogt later het aanleggen van eene tweede strop aan den afgehaalden voet noodig worden, dan moet die, om verwisseling te voorkomen, van eene andere kleur zijn, dan die, welke aan den arm bevestigd is. § 561. 3. Uitgezakte navelstreng. — Op zich zelf vordert dit geval geene bijzondere regels: de verloskundige moet zich slechts met voorzigtigheid haasten, daar het leven van het kind daarbij in het grootste gevaar verkeert, en de uithaling van het kind niet zelden dadelijk na de keering verrigt moet worden, om het gevaar voor het afsterven van het kind af te wenden, of hetzelve als het reeds doodzwak is, door krachtige middelen te redden. Met betrekking tot de afgezakte navelstreng moet de verloskundige die voor elke drukking en trekking met de ingevoerde hand behoeden: dezelve, zoo als velen aanraden, met de vingers in de baarmoederholte terug te brengen, is geheel verkeerd. Men laat haar stil liggen, gaat haar met de hand voorbij en verrigt de keering, zonder zich om haar te bekommeren, volgens de opgegevene regels, onverschillig of de streng langs het voorliggende hoofd of bij schouderligging uitgezakt zij. § 552. Wanneer eenige, vooral oudere verloskundigen het veranderen der billigging in eene voetligging eveneens tot de keering hebben gerekend , dan is het moeijelijk zulks aan te nemen wegens de omstandigheid, dat daarbij de tronk van het kind in de oorspronkelijke overlengsche ligging gelaten wordt, en slechts een voet (zelden beide) wordt afgehaald, het kind derhalve niet om zijne dwarse as gedraaid of gekeerd wordt. Daar buitendien de verandering der billigging in eene voetligging in verreweg de meeste gevallen dadelijk door de extractie gevolgd wordt, en deze door gene eerst mogelijk gemaakt wordt, zal daarover beneden in het hoofdstuk „Over de uithaling van het kind bij billigging" gesproken worden. § 563. De vermelde algemeene regels en de voor bijzondere ge vallen opgestelde voorschriften zijn volkomen voldoende, het wezenlijke voor het volbrengen der keering te leeren kennen: wel is waar kan de praktiserende verloskundige tot het maken van onderscheidene wijzigingen genoopt worden, maar hij zal, wanneer hij zich de operatiemethoden , zoo als zij boven zijn beschreven, heeft eigen gemaakt, de in vele gevallen noodige afwijkingen gemakkelijk inzien en dezelve overeenkomstig het bestaande geval kunnen volbrengen. II. Over de keering op het hoofd. § 564. De keering op het hoofd is die handelwijze, waardoor het hoofd van het kind, wanneer het niet het voorliggende deel is, in het bekken geleid wordt. Bij de groote voordeelen, die de hoofdliwo-ing voor de voorspoedige voleindiging der baring boven de voetligging heeft, zoude de keering op het hoofd onvoorwaardelijk te verkiezen " zijn boven die op de voeten, wanneer de mogelijkheid, om haar toe te passen, zich niet tot zoo weinige gevallen beperkte en het gelukken derzelve in die gevallen, waar zij beproefd kan worden, ooit °inet zekerheid ware te bepalen, terwijl de keering op de voeten in alle gevallen, waarin de keering op het hoofd kan worden beproefd, met zekerheid tot het doel leidt. « 565. De voorwaarden, waaronder de keering op het hooid mao- worden ondernomen, zijn de volgende: 1) Het hoofd van het kind mag niet te ver van den bekkeningang gelegen zijn. 2) Het liochaam °van het kind moet gemakkelijk te bewegen zijn , het vruchtwater mag dus nog niet zijn afgevloeid en de baarmoeder zich nog niet te sterk om het kind hebben zaamgetrokken. 3) Er moeten krachtige weeën voorhanden zijn. 4) Er mogen geene zoodanige verschijnselen zich hebben vertoond, die tot eene spoedige voleindiging der banna1 aansporen, b. v. uitzakking der navelstreng enz. 5) Het bekken ma" niet vernaauwd zijn. — Ouder alle andere omstandigheden, dan de vermelde, mag de keering op het boofd niet worden beproefd- zij zal zelden gelukken en de verloskundige moet dan toch tot eene andere handeling, in den regel tot de keering op de voeten, overman, die echter, wanneer hij den tijd nutteloos met die pogingen heelt0 verspild, in den hoogsten graad moeijelijk kan zijn geworden. § 566 Als indicatie voor de keering op het hoofd geldt dus eene zoodanige dwarsligging van het kind, waarbij het hoofd niet te ver van den bekkeningang af ligt en de boven opgegeven voorwaarden voorhanden zijn. Daar de uitslag hier echter nooit met zekerheid kan worden voorspeld, is den verloskundige de "■rootste voorzigtigheid aan te bevelen : vooral zij luj voorzigtig m de keuze der methode, verkieze de meer eenvoudige boven de zamengestelde en denke steeds daaraan, voor het geval , dat het inleiden van het hoofd niet mogt gelukken, altijd nog gunstige momenten voor de keering op de voeten te bewaren, waartoe hij dan toch nog moet overgaan. . , * 567 De keering op het hoofd kan op tweeerlei wijze worden beproefd ■ l) door eene doelmatige plaatsing der barende, 2) door zekere handgrepen, die of uitwendig of inwendig worden verrigt. De eerste methode heeft het groote voordeel, dat zij hoogst eenvoudig en zonder o-evaar is, reeds zeer vroeg, met het begin der baring zelf, kan worden aangewend en dat er derhalve in^ die gevallen , waarin zij „iet tot het doel leidt, niets voor de later noodig gewordene keerino- op de voeten verzuimd is. De tweede methode, vooral die welke° door inwendige handgrepen onmiddellijk op het kind zelf inwerkt, belooft wel is waar meer en is dus zekerder: maar zij is ook pijnlijker en de manipulaties mogen daarom, zoo zij met spoedig met eenen goeden uitslag worden bekroond , niet te lang worden voorgezet/ten einde de dan volgende hulp met moeijelijker te maken. § 563 1 Het inleiden van het hoofd door eene doelmatio-e' plaatsing der barende. — Men wendt met dit oogmerk de zijdeligging aan , wier hoofdvoordeel in eene gewijzigde werkincr v-m de zaraentrekkingen der baarmoeder op het ligchaam van het kind bestaat, waardoor in het gunstigste geval eene veranderd der ligging tot stand komt. De zijdeligging kan reeds bij het begin der baring worden aanbevolen, zoodra de verloskundige de verkeerde ligging heeft herkend. Men kiest de ligging op die zijde, waarin het hoofd ligt, zoo dat derhalve de barende bij de van hoofd naar het linker darmbeen op de linker zijde woidt geplaatst: ook kan onder de plaats van den onderbuik, waarin het hoofd gelegen is, een vast rolkussen worden ondergeschoven, waartegen de barende met eene matige kracht moet aandringen. Yan tijd tot tijd onderzoekt men, om zich van de werking dezer methode te overtuigen: is de baarmosdermond geheel ontsloten, de vochtblaas op het punt van te breken, of het vruchtwater juist afgevloeid, zonder dat eene verandering van de verkeerde kindsligging is ontstaan , dan moet de verloskundige liever dadelijk de keering op de voeten ^ verrigten, dan door liet voortgaan met de pogingen om het hoofd in te leiden den kostbaren tijd te verliezen. Mogt het hoofd echter nader bij den bekkeningang gekomen zijn of zelfs zich reeds daarboven bevinden, de baartnoedermond geheel verstreken zijn en de vliezen op het punt van te breken, dan kunnen deze kunstmatig geopend worden: men tracht door den onderbuik der barende te wrijven de werkzaamheid der weeën te versterken, opdat het kind in de nu aangenomene ligging worde gehouden. § 569. 2. Het inleiden van het hoofd door middel van handgrepen. —• a) De poging, om het verkeerd geplaatste kind door uitwendige manipulaties met het hoofd in het bekken te brengen, is door de oudere verloskundigen dikwijls aanbevolen geworden: Wigand heeft echter in den nieuweren tijd de verdienste, de keering op het hoofd door uitwendige handgrepen aan een naauwkeurig onderzoek te hebben onderworpen en bepaalde methoden voor haar te hebben aangegeven *). De geheele kunst van het inleiden door uitwendige handgrepen berust op eene behoorlijke toepassing van de leer van het planum inclinatum in de mechanica. De van buiten op den buik werkende krachten (de handen) moeten namelijk in juist tegenovergestelde, scheefliggende, bijna evenwijdig loopende vlakken of rigtingen tegen de beide uiteinden van het kind , het hoofd en het bekken, geappliceerd en zoodoende de vrucht in de baarmoeder in beweging gebragt en als een bol om hare eigene as gewenteld worden. De verloskundige werkt dus met de eene hand op het in de nabijheid van den bekkeningang gelegen hoofd door naar beneden te strijken , om hetzelve in den bekkeningang te leiden , terwijl de andere hand de billen van het kind door te strijken naar boven tracht te bewegen: bij het verrigten dezer handgrepen wordt in dier voege van de weeën gebruik gemaakt, dat men kort voor den aanvang van dezelve begint en tijdens dezelve zoo lang voortgaat, tot dat de hoogste spanning van den uterus geene kindsdeelen meer door de buiksbekleedselen laat doorvoelen. Daar met deze manipulatiën eveneens reeds vroeg kan worden aangevangen, derhalve de baring nog niet zoo ver gevorderd is, om aan eene andere soort van hulp te denken, zijn deze pogingen om te keeren overal op hare plaats, waar aan eene inleiding van het hoofd in 't algemeen gedacht *) J. I£. Wigand, Von einigen ausseren Handgriffen, wodurch man unter der Gebiirt die regelwidrigen Lagen der Frucht verbessem kann. In Wigand u Gumpkeciit's iiainb. Magazin. 1. St. 1807. S 52. Van den zelfden, Urei den medie. Facutaten zu Paris und Berlin zur Prüung iibergebene geburtshiilfi. Abhandlungen. Hamburg, 1812. 4. S. 37. kan worden en waar de kindsdeelen vooral ook uitwendig zich duidelijk laten doorvoelen. Het spreekt van zelf, dat, wanneer de barenden de gemelde, ook met de meeste voorzigtigheid verrigte handgrepen volstrekt niet mogten kunnen verdragen, men er dadelijk van zou moeten afzien. Is echter eene verandering van de ligging tot stand gebragt en het hoofd op den bekkeningang gekomen, dan kan ook hier het kunstmatige breken der vliezen bepaald nuttig zijn. § 570. b) Keering op het hoofd door inwendige handgrepen. — Om het hoofd van het kind door inwendige handgrepen in te leiden, moet de baarmoedermond zoo ruim ontsloten zijn, dat de hand gemakkelijk ingevoerd kan worden: deze methode mag derhalve eerst tegen het einde van het tweede tijdperk der baring aangewend worden. Zij kan op tweeërlei wijze worden verligt, ot daardoor, dat de hand op den tronk van het kind werkt, dezen teiugsehuift en zoo het hoofd middellijk inleidt: of dat de hand het hootd regtstreeks omvat en zoo onmiddellijk in het bekken inbrengt. - De eerste, vooral door d'Outrepont zeer aangeprezene methode *, wordt op het dwarsbed verrigt, en wel met die hand, wier inwendige oppervlakte met de ligging van het hoofd overeenkomt (de linker, als het hoofd naar links ligt, en omgekeerd): de ingebragte hand breekt de vliezen, dringt vooruit, en heft het voorliggende kindsdeel met doelmatig verdeelde vingers naar die zijde op, waarheen de billen gerigt zijn, en herhaalt, zoo het noodig is, dit opheffen met eene welberekende kracht, tot dat het hoofd op den bekkeningang is afgedaald: de hand wordt nu langzaam verwijderd en het verdere laat men aan de werking der weeën over, die men, zoodra het hootd is iugeleid, zoo noodig door krachtige wrijvingen van den onderbuik moet opwekken. — I)e andere methode, om het hoofd onmiddeilijk in te leiden, vooral door Buscn in toepassing gebragt **), wordt eveneens het best in de dvvarsligging der barende verrigt: de passende hand wordt door den baarmoedermond ingevoerd en tracht het hootd te bereiken, zonder de vliezen te deren: is de hand bij het hoofd, dan woideu de vliezen gebroken, de hand dringt snel verder, opdat de voorarm den baarmoedermond en de scheede sluite en zoo het afvloeijen van het vruchtwater verhindere. Het hoofd wordt nu met vier vingers, van het achterhoofd en den nek uit, omvat, terwijl de duim het uitzakkeu van eene bovenste extremiteit tracht te verhinderen, eu dooi hefboombewegingen der hand in het bekken ingeleid: ook kan de viije duim de operatie door het drukken en opheffen van een op den bekkeningaug gelegen hinderlijk kindsdeel gemakkelijker maken. Aan welke methode de verloskundige overigens de voorkeur moet geven, han<*t te zeer van bijzondere omstandigheden af, dan dat daaromtrent iets algemeens zou kunnen worden gezegd. *) Jos. d' Outhepont . Vou der Selbstwendung und der Wendung aufdenKopf. Würzburg, 1817. 8. — Zijne Abhandl. I- Thl. 1823. S. 69. — Dezelfde in: Neuer Chiron, herausg- v. K. Textor, I. BI. Sulzb. 1823. 8- S. öi i. **) Ü. W. H. Busch, Geburtshülf Abhandlungen. 1826. S. 27. III. Over de keering op het bekken. § 571. Hoewel deze methode reeds in vroegeren tijd bekend was en in enkele gevallen werd toegepast (Smellie , Hünter), hebben echter eerst in den laatsten tijd Betschler en W. I. Sciimitt de aandacht der verloskundigen weder op deze keeringsmethode doen vestigen, die vooral dan aangwezen is, wanneer bij verkeerde ligging van het kind onoverkomelijke hinderpalen tegen de keering op de voeten bestaan, de stuit daarentegen gemakkelijk gevat en afgehaald kan worden: even zoo zoude in die gevallen, waarin de verloskundige de verbetering der ligging door uitwendige handgrepen beproeft, wanneer het bekken van het kind nader bij den bekkeningang gelegen is, dan het hoofd, aan het inleiden van het bekken gedacht moeten worden. § 572. De kunstbewerking zelve zoude volmaakt naar dezelfde regels, als de onmiddellijke inleiding van het hoofd, worden verrio-t: men brengt de hand tot aan de billen, legt ze vlak daartegen aan en tracht dezelve door hefboombewegingen in den ingang van het bekken te brengen, waarbij de op den onderbuik liggende andere hand op eene doelmatige wijze behulpzaam is: ook kan de haakvormig gebogene, over de billen tot op het perinaeum aangelegde vinger de billen door gepaste bewegingen trachten in te leiden. i)e keering is volbragt, zoodia de billen op den ingang van het bekken gekomen zijn. *) TWEEDE HOOFDSTUK. Over de kunstmatige vroeggeboorte. § 573. De kunstmatige vroeggeboorte (partus artepraematurus, accoucJiement provoc^uti) is die wijze van handelen, waardoor de baring voor den gewonen afloop der zwangerschap wordt te weeg gebragt, doch op zoodanigen tijd, de 28"* a 36*" week der zwangerschap , waarop het kind wel is waar ligchamelijk nog niet volkomen ontwikkeld, maar toch reeds levensvatbaar is, derhalve van de moeder gescheiden zijn leven kan voortzetten. De taak dezer kunstbewerking bestaat slechts in het opwekken der baringswerkzaamheid : is dat geschied , dan heeft zij haar oogmerk bereikt, terwijl dan de behandeling der baring volgt, die in den regel door de natuurkrachten zelve wordt voleindigd, hoewel zij onder zekere omstandigheden ook kunsthulp kan vorderen, die echter met de vooraf verrigte kunstbewerking zelve volstrekt niet in verband staat. § 5 74. Het doel der operatie bestaat hoofdzakelijk daarin, het leven van het kind bij zoodanige verhoudingen te behouden, die zulks bij de op den gewonen tijd plaats hebbende baring in groot gevaar zouden brengen of hetzelve zeker zouden doen verliezen : echter heeft de kunstmatige vroeggeboorte te gelijker tijd de moeder op liet oog, daar de operatie eensdeels grootere en deswege nadeelige kunstbewerkingen onnoodig maakt en andersdeels de baring *) J. W. Bfïtscher, Ueber die kiinstliche Wendung auf den Steiss. InrEuSTs Magazin. XVII. Bd. 1824. S. 262. W. J. Schmitt, Zu ür. Betsciilers Aufsatze u- s. w. lil: lleidelb. klin Annalen, II. Bd- 1826. S. 142. kan tot stand doen komen bij in de zwangerschap zich voordoende, gevaarlijke verschijnselen, die alleen met de verlossing zelve eindigen. § 575. De oude tijd kende wel is waar sedert lang de handelwijze, om in zulke gevallen, die moegelijke, voor de moeder gevaarlijke baringen lieten voorzien, kunstmatig abortus op te wekken en zelfs gewaagden de geschriften der leeken uit den ouden tijd daarvan als van iets zeer gewoons: maar het leven van het^ kind kwam naar de toenmaals heerschende denkbeelden volstrekt niet in aanmerking en de vroegtijdige baring werd daarom of opgewekt in een tijdperk, waarin het foetus volstrekt nog niet levensvatbaar was, of er werden zoodanige middelen aangewend, die hetzelve m het moederlijk ligchaam zeker moesten doen bezwijken. Het dubbele doel echter, om moeder en kind door de kunstmatige vroeggeboorte te o-elijk te behouden, zocht eerst de nieuwere tijd te bereiken, en aan de enu'elsche verloskunde komt de eer toe, het eerst den weg te hebben" aangewezen, dien later de verloskundigen van Duitschland verder hebben vervolgd: reeds in 1756 verrigtte aldaar Macauley voor de eerste maal de kunstmatige vroeggeboorte en werd spoedig door andere landgenooten gevolgd, zoo dat de operatie in Engeland zeer spoedig eenen vasten bodem gevonden had. In Duitschland had Fr Ant Mai te Heidelberg in 1799 wel opmerkzaam gemaakt op het verwekken der vroegtijdige baring, en Wenzel haar in 1804 reeds verrigt: doch eerst veel later (omstreeks het jaar 1818) begon zy de algemeene belangstelling te wekken, nadat von Froriep daarover in Londen zelf raededeelingen verzameld en die in zijn leerboek (5 c uitgaaf 181b) had vermeld. Duitsche verloskundigen (Bitgen 1818, El. y. Siebold 1819 Klcge 1821 en anderen) verrigtten de kunstbewerking, vonden instrumenten uit, om haar uit te voeren en gaven nieuwe methoden aan de hand: de verkregene uitkomsten waren nu zoo gewenscht, dat de kunstmatige vroeggeboorte eene blijvende plaats verkree<* onder de verloskundige kunstbewerkingen , die haar eerst door eenio-e andere mannen van het vak, Fr. B. Osiander , Stein Jr. , Jörg enz. betwist werd. In Nederland werd de eerste partus arte praematurm door Dr. J. Themmen te Deventer op Sept. 1807 verrigt, later deed hij er nog vier (in 1810, 1811, 1814 1816)- deze gevallen werden eerst in 1825 algemeen bekend gemaakt *) Waarschijnlijk heeft het bekendworden van deze operaties er toe medegewerkt, dat G. Vrolik, Prof. te Amsterdam en Dr. G. Salomon te Leyden, de eerste op 18 Febr. 1825 , de laatste op 16 Maart 1825, soortgelijke operaties verrigtten - ). Ook in Italië vond de operatie weerklank, en zelfs in Frankrijk, welks verloskundigen van Baudelocque af zich bijna alle tegen haar verklaarden , begint men haar meer opmerkzaamheid te schenken nadat Stoltz haar in 1831 het eerst, in Straatsburg, met goed o-evolo- had verrigt, Dubois en Yelpeau zich voor haar verklaard en *) Nieuwe Verhandelingen van het Genootschap ter bevordering der Heelkunde * anss. »'~«>- sssswttó1 ar r tst^I ÏTJÏ tg (Waarn. v- Salomon.) 18. de eerste (le operatie zelve in 1838 bij eene dwergin verrigt had*). § 5 70. De hoofd indicatie tot de kunstmatige vroeggeboorte is gelegen in bekkenvernaauwing, die voor het leven van het kind doet vreezen , indien de baring op den gewonen tijd plaats heeft en waarbij de dan welligt noodige kunstbewerkingen zelfs voor de moeder niet zonder gevaar zouden kunnen blijven. De vroegtijdige baring wordt daarbij op een tijdstip opgewekt, waarop het kind nog niet volkomen ontwikkeld , maar toch reeds levensvatbaar is , deszelfs geboorte derhalve met geene zeer groote zwarigheden gepaard gaat en hetzelve in leven gehouden kan worden. Met het oog op het doel der kunstmatige vroeggeboorte , het leven van het kind te behouden, komt het op den graad der bekkenvernaauwing in verhouding tot de vrucht en op het tijdstip aan , waarop de kunstbewerking zal worden ondernomen. Is het bekken vernaauwd , dan is daarbij te vreezen , dat het doel der operatie in zoo verre geheel verijdeld wordt, dat de doortogt van het hoewel nog niet volkomen ontwikkelde kind toch zoodanige zwarigheden oplevert, dat zij eene voor het kind noodlottige behandeling noodig maken. Wordt daarbij echter ter vermijding van dit laatstgenoemde de kunstbewerking te vroegtijdig verrist dan verdwijnt de hoop , het geboren kind in het leven te houdenden de schoonste zijde der operatie, de redding van het kind , gaat verloren. Een bekken , dat dus volkomen voor de kunstmatige vroeggeboorte geschikt is, moet niet veel minder dan drie duim, maar ook niet meer dan drie en eenen halven duim conjugata vera hebben, afmetingen , die in den regel beantwoorden aan de ontwikkeling van het kindsligchaam op het tijdstip der te verrigten kunstbewerking. Eene naauwkeurige kennis van het bekken is derhalve voor het besluit van den verloskundige, om de vroegtijdige baring kunstmatig op te wekken, des te onmisbaarder, dewijl hier bij voorgekomene dwalingen de onaangenaamste gevolgen kunnen ontstaan. Om het bekken te leeren kennen, bezitten wij twee soorten van hulpmiddelen, vooreerst de bekkenmeting, die zoo naauwkeurig mogelijk en met toepassing van alle bekende hulpmiddelen verrigt moet worden (§ 78—-84); en ten tweede het verloop van vroegeie baringen, zoo die plaats gehad hebben. § 577. Het tijdstip, waarop de kunstmatige vroeggeboorte moet *) Franc. Ant. Mai, De necessitatc partus quandoque praematnrc vel solo manuum, vel instrumentorum adjutorio promovendi. Heidelb. 1799. 4. Vit. Keisingeb, Die kiinstliche ïïühgeburt als ein wichtigcs Mittel in der Entbindungsknnst u. s;. w. historisch und kritisch dargestellt. Augsb. u. Leipz. 1820. 8. J. A. Stolz , Memoire et observations sur 1 accouchement premature dans les cas de rétrécissement dn bassin. In : Arehives médicales de Strasbourg. Tom. I. Strasb. 1835. 8. p. 18 et 243. Tom. II. 1836. p. 81. I*. Dubois , Observation d une naine, chez laquelle on eut recours a 1'accouchement premature aitificiel avec succes. In ■ Bulletin de 1'aeadémie royale de médecine. Tom- V. Nr. 12. 1840. p. 25. Fr. B. Osiander , Handbuch u. s. w. IT. Bd. 2. Abth. 1821. S. 488. J. F. Piringer, Tractatus de partu praematuro artificiali. Viennae, 1826. 8. 