Geschiedenis van het tijdperk van 25-jarigen vrede: 1849-1874
+----------------------------------------------------------------+
  |                                                                |
  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
  |                                                                |
  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
  | moderniseren. |
  |                                                                |
  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. |
  |                                                                |
  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
  | gecorrigeerd. Variaties in spelling en opmaak zijn behouden. |
  |                                                                |
  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
  | _cursief_. Uitgespatieerde tekst is weergegeven als            |
  | ~uitgespatieerd~; vette tekst als #vet#. |
  |                                                                |
  | In dit boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt. |
  | De dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven als  |
  | »aanhalingstekens". |
  |                                                                |
  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
  | aangebrachte correcties. [Illustratie: _Tresling & Co Hof-Lith Amst._]




                              GESCHIEDENIS

                                VAN HET

                Tijdperk van Vijfentwintigjarigen Vrede. 1849-1874. DOOR

                           P. J. ANDRIESSEN,

   Schrijver van: De Kinderen van den Zoetelaar, De Vrijheidsoorlog,
               De Schildknaap van Gijsbrecht van Aemstel. TWEEDE DRUK. [Decoratieve illustratie]

                        LEIDEN.--A. W. SIJTHOFF




VOORBERICHT. _In 1874 hebben we 't vijfentwintigjarig jubilé van Koning _Willem den
derden_ gevierd. Was er reden voor, om dien dag feestelijk te gedenken,
of was het slechts vleierij, een laffe hulde, aan 't Hoofd van onzen
Staat toegebracht en die geen raison d'être had?_

_Of er reden voor was?--~Nederland~ was in zijn volle recht om feest te
vieren bij 't herdenken aan een vijfentwintigjarig tijdperk van bloei,
vooruitgang en vrede. Gelooft gij 't niet--lees dan deze bladzijden,
waarin ik slechts heb aangestipt wat er in dat tijdstip gebeurd is. Of
liever--koopt het voor uwe kinderen; opdat de toekomstige Nederlandsche
natie wete, wat ze aan de regeering van den derden _Willem_ verschuldigd
is. Ze zullen 't met genoegen lezen: 't is geen droge opsomming van
feiten, maar een zooveel mogelijk levendige voorstelling van enkele
gebeurtenissen uit dat tijdperk._

_Mijn doel met het schrijven van dit werkje was, om de Nederlandsche
jeugd bekend te maken met de gezegende vijfentwintig jaren, opdat zij
wete, waarom wij feestvierden. Moge het dus in veler handen komen, moge
het ook in veler harten het zaad strooien van liefde voor ons dierbaar
vaderland, liefde voor het doorluchtig stamhuis van Oranje! Dat is de
wensch van_

                                                        den Schrijver. INHOUD. #Eerste Hoofdstuk.#
                                                        Bladz. 's Konings intocht in de hoofdstad                  1

                          #Tweede Hoofdstuk.#
         's Konings inhuldiging                             15

                           #Derde Hoofdstuk.#
         Een zilveren bruiloft in de Bommelerwaard          30

                          #Vierde Hoofdstuk.#
         De watersnood                                      46

                          #Vijfde Hoofdstuk.#
         De Koning als redder van ongelukkigen              62

                           #Zesde Hoofdstuk.#
         Het feest van Neerlands herstelling                75

                          #Zevende Hoofdstuk.#
         's Konings rouw                                    99

                          #Achtste Hoofdstuk.#
         Het feest van Neerlands onafhankelijkheid         111

                          #Negende Hoofdstuk.#
         Koning Willem de derde, de beschermer der kunst   131

                          #Tiende Hoofdstuk.#
         Het zilveren feest                                136




EERSTE HOOFDSTUK. 's Konings intocht in de Hoofdstad. »Nu, dat is je wachten! 't Is of die trein nooit aankomt. En dat noemen
ze nog al snel!"

»'t Is altoos toch sneller dan met de trekschuit, Gustaaf."

»Daarin heb je gelijk, Margot. Maar ik vind toch, dat zoo'n trein op
zijn tijd moest aankomen."

»Ja, Gustaaf, je moogt dat vinden zooveel je wilt. Daar storen ze zich
echter al heel weinig aan. Toen we laatst ma met de vigilante van de
spoor gingen halen, was 't immers een half uur te laat."

»O ja, toen je zoo bang waart, dat ze een ongeluk mocht hebben
gekregen."

»Net of jij ook niet bang waart, broertje."

»Nu, ja, Margot! Ik wil 't wel weten; ik was ook alles behalve gerust. Want men hoort uit ~Engeland~ zoo dikwijls van spoorwegongelukken--dat
men er bang voor zou worden. Hier echter rijden ze veel langzamer en ze
zijn veel voorzichtiger."

»Ja, maar daar zijn ook zooveel spoorwegen," hernam Margot. »Juf zegt,
dat men daar met spoortreinen naar alle groote steden kan komen. Waarom
maken ze hier ook niet meer spoorwegen?"

»Ja, Margot dat vind ik ook. Mijnheer Valk zei onlangs, toen we 't op
school over de spoorwegen hadden, dat die door 't land moesten worden
aangelegd; maar dat zou zooveel geld kosten."

»Nu, 't land is dunkt me, rijk genoeg. Als je maar eens rekent, hoeveel
hier in ~Amsterdam~ de menschen aan belasting betalen."

»Maar daar is ook wat noodig, Margot, om al de uitgaven te bestrijden. Reken nog niet eens den koning en de leden der Staten-Generaal: want dat
is in vergelijking maar een bitter beetje. Maar dan de ministers met hun
ministeries, al die ambtenaren, van de secretaris-generaals tot aan de
minste klerken en boden, dan de justitie en politie, en dan vooral de
marine en 't leger."

»Wat doen we ook met al die soldaten, Gustaaf. Sedert het jaar 39 leven
we in vollen vrede."

»We dienen toch een marine te hebben voor onze Oost-Indische
bezittingen, en een leger, om in tijd van oorlog klaar te zijn. Dat zou
nu alles nog niets wezen, als ons land maar zooveel schuld niet had."

»Schuld! Ons land schuld!" riep Margot uit. »Nu moet ik om u lachen. Een
land schuld!"

»O, jou dom gansje!" zeide Gustaaf lachend. »Ik wou, dat ik een
duizendste part van 't bedrag der schuld had, die ons land heeft. Dan
kon ik wel met een koets met zes paarden rijden."

»Maar waarom betaalt het land die schuld dan niet!" vroeg Margot. »Als
ma of oom Henri of wie 't ook zij, schulden hadden en ze betaalden
niet...."

»Dan zouden ze hun boel aanslaan en publiek verkoopen, niet waar? Maar
een land bestaat uit ingezetenen en die ingezetenen hebben huizen en
meubelen. Moeten dan de schuldeischers van 't land die meubels en die
huizen verkoopen! Misschien de menschen ook nog wel?"

»Foei, Gustaaf. Menschen verkoopen! Dat is slavenhandel."

»Welnu, in onze West-Indische bezittingen, in Suriname, koopen en
verkoopen ze de arme zwarten. Waarom dan hier ook niet de blanken?"

»Ma zegt, dat het een schande voor ons land is, dat in onze bezittingen
slaven zijn. Ze zegt, dat het in 't geheel niet christelijk is."

»Daarin heeft ma volkomen gelijk," hernam Gustaaf. »En 't is te hopen,
dat dit eens ophoudt. Misschien zou onze Regeering 't wel willen doen;
maar 't zou ook al weer zooveel geld kosten."

»Geld! Wel geen cent!" riep Margot uit. »Als ik koning was, dan zou ik
zeggen: Alle slaven zijn vrij."

»Een mooi ding. Als gij koning waart, zoudt ge dan ook maar zeggen: alle
huizen en meubels zijn voor uw buurman. Ik denk dat ma daar wel tegen
zou hebben."

»Maar huizen en meubels zijn rechtmatig eigendom. Deze zijn gekocht of
geërfd."

»En slaven en slavinnen zijn evenzeer rechtmatig eigendom. Die hebben
de menschen in West-Indië ook gekocht of geërfd. We hadden 't er juist
laatst op school over en toen zei mijnheer Valk, dat ons gouvernement,
als het de slaven wilde vrijmaken, ze moest onteigenen; d. i. ze tegen
een billijken prijs van hun meesters afkoopen, of deze 't wilden of
niet. En daar zou menig kwartje mee heengaan."

»Nu, dat denk ik ook. Maar we zijn daar bij ons onderwerp blijven
steken. Ik begrijp nog niet, hoe een land schulden heeft."

»Luister, dan zal ik het u uitleggen. Ons land heeft in vroegere tijden
dikwijls oorlog gevoerd. Zoo'n leger kostte vrij wat geld aan werving,
kleeding, onderhoud, wapenen en buskruit, de schepen moesten gebouwd,
bemand en van alles voorzien worden. Dat konden de menschen niet aan
belastingen opbrengen. Welnu, wat deed dan ons land? Dan leende het geld
van de ingezetenen en 't gaf hun daarvoor staatspapieren of effecten. Van die effecten gaf het eerst twee en een halven gulden 's jaars van
elke honderd gulden, dat noemt men percent, later drie, vier, en vijf
percent."

»O, zijn dat dan de coupons, zooals ma ze knipt en die net zoo goed als
geld zijn?"

»Juist, bij elk effect behoort een stel coupons met een talon er aan, op
welk laatste men nieuwe coupons kan krijgen als het blad oude op is. Een
van die coupons kan men om 't half jaar afsnijden en dat is de interest
of huur welke men voor zijn geleend geld krijgt."

»Maar heeft ma dan geld aan 't land geleend?"

»Ma nu juist wel niet. Maar andere menschen: groote kantoren. En die
verkoopen dan de effecten of schuldbewijzen aan de beurs."

»Dan kocht ik altijd effecten, die 5 percent interest geven," zeide
Margot. »Die zijn er niet meer, ten minste geen Nederlandsche. Toen mijnheer van
Hall in 't jaar '42 de vrijwillige driepercents leening van 127 millioen
guldens vol had gekregen, heeft hij ook de vijf percents in vier
percents geconverteerd of verwisseld."

»Nu, dan kocht ik 4 percents," hernam Margot. »Ja maar, die zijn de duurste. Als men bijvoorbeeld aan de beurs voor
de honderd gulden twee en een half percents vijftig gulden betaalt, dan
moet men voor de drie percents zestig en voor de vier percents tachtig
geven."

»Nu begrijp ik er niets meer van," hernam Margot. »Maar daar fluit de
trein. Kijk, de baanwachters waaien al met hun witte vlaggetjes--nu
zullen we hem wel spoedig zien arriveeren."

Terwijl onze beide jongelieden op het perron van 't station staan, om
den trein af te wachten, willen we hen eens nader beschouwen en u 't een
en ander van hen mededeelen. Gustaaf, een fiksche krullebol van ruim vijftien jaren, en die nog bij
mijnheer Valk school gaat, heeft het vak van zijn sedert twee jaren
overleden vader gekozen: hij zal makelaar in effecten worden. Dat hebt
ge zeker wel gedacht, toen ge hem daar zoo dapper over staatspapieren
hoordet spreken. En er is alle hoop, dat de knaap een knap man in zijn
vak zal worden; want hij is een matador in 't rekenen, en dat is toch
nummer één bij de mannen van de beurs, vooral voor hen, die in de
effectenzaak thuis hooren. Margot is zijn zuster, een jaar jonger dan
hij, over 't algemeen een aardige, vroolijke meid; doch die 't nog
al eens te kwaad heeft met de oude tante de Bosson, die sedert den
dood van mijnheer de Winter bij hun mama is komen inwonen en niet heel
gemakkelijk van humeur is. En om nu 't huisgezin te voltooien, noemen we
u nog vriendelijke, dikke Jans of Jenske, zooals ze eigenlijk heet, die
reeds vier jaren bij mevrouw de Winter heeft gewoond. En zoo hebben we u
de lijst der geheele familie medegedeeld. Mevrouw de weduwe de Winter de Bosson kan leven; ze woont in een huisje
op de ~Heerengracht~, juist groot genoeg voor de vijf menschen, welke er
in leven, en met een ferme logeerkamer, om gasten van buiten de stad te
ontvangen. Nog moet ik u mededeelen, dat het tijdstip, waarop onze beide
jongelieden op den trein stonden te wachten, op Donderdag den tienden
Mei van 't jaar 1849 was. En nu genoeg: want daar komt de locomotief al hijgend en stampend aan;
't is waarlijk of ze moede is van den langen tocht. En wij kijken met
Gustaaf en Margot naar de verwachtwordende gasten. »Zoo, bonjour, Margot, bonjour, Gustaaf!" klinkt het, en uit een waggon
tweede klasse stapt een allerliefste veertienjarige jonge dame. 't Is Florence, de eenige dochter van oom Henri, die kapitein bij de
grenadiers te ~'s-Hage~ is. Ze ziet er allerliefst uit, die Florence,
met haar blozend gelaat, haar helder blauwe oogen en de blonde krullen,
die keurig zijn opgemaakt en waarop een allerélégantst hoedje staat. »Bonjour, Florence!" zegt Margot. »En waar is uw geleider neef Bernard?"

»Daar is hij reeds," antwoordt een knaap van vijftien jaren, die niet
zonder eenige voorzichtigheid de hooge trede van den waggon afkomt. En
geen wonder; want de arme jongen is een weinig contrefait. Hij heeft
hooge schouders, waarvan de eene wat boven den anderen uitsteekt, en
zonder juist een bochel te hebben, is hij toch zoo verdraaid, dat men
hem onder de bultenaars zou kunnen rangschikken. Daarbij heeft zijn
gelaat dat lange en scherpe, hetwelk men gewoonlijk bij die soort van
gebrekkigen aantreft. Maar dat onaangename in zijn voorkomen wordt veel
verminderd door de heldere, flikkerende oogen en 't hooge voorhoofd,
welke een vernuft verraden, dat boven zijn jaren is en de kleine
gestalte ruimschoots vergoedt, welke hem in grootte gelijk doet staan
met een die den leeftijd van twaalf jaren bereikt heeft. »Laat mij u helpen, Bernard," zegt Gustaaf goedig. »Dank u, mijn waarde," antwoordt de aangesprokene, terwijl hij de hem
aangeboden hand afwijst. »»Help u zelf!" zegt het Engelsche spreekwoord;
en dat beteekent: zorg maar, dat je de wereld doorkomt, al moet je er
ook doorheenkruipen."

»En hoe gaat het u, Florence? En hoe maakt papa het? En August en Emile? en juffrouw Medemeier?" vraagt Margot. »'t Is jammer, dat je niet nog naar onze oude Kee ook vraagt," antwoordt
Florence. »Dan hadden we de geheele familie bij elkaar gehad. Welnu, ik
zal 't u zeggen. Pa is gezond, August is springlevend; Emile een beetje
verkouden en heeft huisarrest; juffrouw Medemeier brommig als altijd, en
Kee was blij, dat ik eens naar ~Amsterdam~ ging, omdat ik dan voor een
dag of wat van 't gebrom van juf af was. En hoe gaat het bij u thuis?"

»Allen springlevend. Tante lastig als altijd. Maar daaraan zijn we
gewoon," hervat Margot. »Doch hoe vaart mijn waarde neef Bernard?"

»Uw neef Bernard," antwoordt de knaap, »is gelukkig, dat hij zijn lieve
nichtje Margot van zijn gezondheid kan verzekeren. Even gaarne zou hij
't haar doen van zijn oprechte toewijding, maar daartoe heeft moeder
natuur hem 't vermogen ontzegd, daar ze hem tamelijk krom en verdraaid
heeft geschapen. Intusschen, als ge u niet geneert, om door de straten
van ~Amsterdam~ met een bochel te loopen, dan zal hij zeer gelukkig
zijn, u zijn arm te presenteeren."

»Wel zeker, laat ons eens geslaemmerd gaan, Bernard," zegt Margot,
ofschoon ze 't wel een beetje zot vindt, met een knaap, die een hoofd
kleiner is dan zij, gearmd te loopen. »En ik verzoek den arm van nichtje Florence," zegt Gustaaf. »Met genoegen, Gustaaf," antwoordt deze. »Dan gaan we twee aan twee...."

»En de rest aan troepjes," voegt Bernard er bij. »Je hebt toch geen goed bij u?" vraagt Gustaaf. »Dat hebben we per expeditie Koens gezonden," antwoordt Florence. »Is 't
nog niet aangekomen?"

»Toen we ons huis verlieten, was het er nog niet," verzekert Margot. »Misschien is 't er nu al."

»En avant!" commandeert Gustaaf; terwijl hij met zijn nichtje aan den
arm vooruitstapt. »'t Zal hier morgen drukker zijn, Florence," vervolgt
hij tot zijn dame. »Zie, men is al aan 't versieren van 't station. Ook
van de Willemspoort, zooals je merkt."

»Nu, 't zal een pret zijn," antwoordt Florence. »Ik was toch zoo blij,
dat uw ma mij vroeg! De burgers zullen toch ook wel hun huizen
versieren!"

»Dat zul je eens zien. Men is hier en daar al bezig. Jammer maar, dat
het nog zoo vroeg in 't jaar is en er nog zoo weinig bloemen zijn. Maar
aan groenmaken en aan vlaggen zal 't niet mankeeren."

»Ik hoop dat we den trein bij den intocht eens goed zien," zegt Bernard. »Zien?" vraagt Gustaaf. »Stellig driemaal. Eerst op den Haarlemmerdijk,
wanneer je niet bang bent voor gedrang; dan bij ons aan huis--want hij
komt vlak voorbij ons, en daarna nog op 't Reguliersplein, waar neef
Biel woont, die ons heeft uitgenoodigd, om te komen als hij ons
gepasseerd is."

»En zullen we dat alles kunnen avonturen?" vraagt Bernard. »Voorzeker. Zoodra we den trein op den Haarlemmerdijk gezien hebben,
steken we dwars door en gaan naar huis; en als hij daar voorbij is,
nemen we den kortsten weg naar neef Biel. Maar dan moeten we beenen
maken."

»Nu, we zijn jong en sterk," verzekert Florence. »Maar ge hebt geen Amsterdamsche beenen zooals wij," waarschuwt Margot. »Dan zullen we onze gewrichten maar wat smeren, zooals de oude Grieken
het deden, als ze deel namen aan de Olympische spelen," zegt Bernard. »Ik dacht, dat het alleen jonge Grieken waren, die daaraan deelnamen,"
meent Margot schijnbaar onnoozel. »O, ondeugd!" roept Bernard uit. »Dat is een geestige aanmerking. Als we
Franschen waren, zouden we van de »anciens" Grieken gesproken hebben en
niet van de »vieux". Ik had me toch ook beter kunnen uitdrukken als ik
van »vroegere" Grieken gesproken had. Doch: errare humanum est[1]."

[1] Dwalen is menschelijk. »Daar komt de latinist weer voor den dag," zegt Florence. »O, die
Bernard is altijd met zijn Latijn in de war. Hij wil ons laten hooren,
dat hij de Latijnsche school te Bommel frequenteert."

»Ik?" vraagt Bernard. »Die spreuk viel me daar zoo uit den mond. Als ik
nu nog trotsch op mijn Grieksch was, dan zou 't wat anders zijn."

»Waarom?" vraagt Gustaaf. »Wel, omdat mijn lotgenoot, Esopus, een Griek was," antwoordt Bernard. »Juist daarom verlang ik zoo, om aan 't Grieksch te gaan."

»Me dunkt, dat je dan veel van dien ondeugenden Esopus zult hebben, ten
minste wat de scherpte van uw tong aangaat," verzekert Margot. »Dank voor uw compliment, schoone Athalante," herneemt Bernard. »Maar,
om tot ons ongrieksch Holland terug te komen. Wat doen de menschen hier
toch? Gaan ze hun huizen barricadeeren?"

Dit zeggende, wijst hij op de houten staketsels, die allerwegen, waar
morgen de trein moet doorkomen, met lage schuttingen worden afgepaald. »Dat doen ze, opdat het ongenoodigde publiek zich geen meester moge
maken van hun stoepen. Bij ons is de stoep ook zoo afgesloten. Je
begrijpt toch wel, dat men anders geen plaats zou hebben om zelf met
zijn familie en zijn genoodigden te staan. Sommigen trekken er nog een
broodje van en verhuren de plaatsen voor een gulden of twee kwartjes,
al naardat zij mooi zijn. Ook heele kamers of ramen zijn reeds verhuurd
voor dien éénen dag, en ik verzeker u, dat daar met zulk een gelegenheid
geld voor wordt betaald."

»Nu, dat is nog een aardigheid voor sommige menschen," vindt Bernard. »O ja," verzekert Margot. »Bij al zulke gelegenheden wordt er vrij wat
geld verdiend. Vooreerst door timmerlieden, die de staketsels opslaan en
moeten zorgen voor latten als anderszins voor de illuminatie; ten tweede
door de menschen, die groen verkoopen of de huizen versieren, ten derde
door de verkoopers van illumineerglazen, ten vierde door degenen, die
plaatsen verhuren, ten vijfde door bakkers en slagers, om de meerdere
consumptie, ten zesde door de logementhouders, ten zevende door de
slepers, daar er wat gereden wordt op zoo'n tijd, ten achtste door
de wijnhuishouders of herbergiers: want de mindere klasse doet zijn
oranjegezindheid graag blijken door 't ruim gebruik van Schiedammernat."

Onder zulke gesprekken waren ze thuisgekomen. Jans deed ons viertal
open, en de beide logés werden hartelijk ontvangen door mevrouw de
Winter. De oude tante scheen dien dag nog al goed gemutst te zijn;
ten minste toen zij binnenkwam, verwelkomde zij de aangekomenen vrij
hartelijk en was onuitputtelijk in het vragen naar neef Henri en de
kleine neefjes August en Emile, vooral naar den laatste, die haar
petekind was; en 't smartte haar zeer, te vernemen, dat het arme kind
zoo verkouden was. Ook Bernard moest haar op de hoogte brengen, hoe 't
met zijn zusjes Netje en Truda en zijn broertje Frits was, zoodat er
vrij wat te praten en te vertellen viel. Daar wij echter tot nu toe geen
belang stellen in de kleine familiegeschiedenis en evenmin lust hebben,
de jongelieden in den namiddag van dien dag door de stad te vergezellen;
waar ze ook enkele met bogen en slingers versierde achterbuurten
doorwandelden, wenschen we op den avond van dien dag de geheele familie
een goeden nacht, en bezoeken haar liever den volgenden dag, Vrijdag den
11 Mei 1849. Op dien gedenkwaardigen dag was de geheele hoofdstad in feestgewaad
getooid. Groen noch vlaggedoek was gespaard, om de gevels der huizen
te versieren; bij sommigen waren die versieringen keurig van binnen
voor de spiegelruiten aangebracht en stonden geheele piramides van fijne
kasbloemen, doorslingerd met oranje-draperiën en met de borstbeelden
van Willem I en Willem II en in 't midden de naam van Willem III. Van
alle huizen, waar de trein moest doorkomen, wapperde de Nederlandsche
driekleur. Alle woningen waren van onder tot boven bezet met menschen,
op hun keurigst gekleed, de straten en grachten wemelden van
vreemdelingen en ingezetenen, zelfs goten en daken waren in gebruik
genomen, om den Vorst te zien, die thans voor 't eerst als koning der
~Nederlanden~ binnen zijn hoofdstad zou komen, om daar den eed aan
zijn volk te doen en door dat volk als koning erkend en ingehuldigd
te worden. Willem de tweede, de ridderlijke vorst, die nog geen negen
jaren geleden in dit zelfde ~Amsterdam~ zijn eersten intocht als koning
gedaan en de huldiging had ontvangen, was den 17den Maart te ~Tilburg~
overleden en volgens artikel 13 der Grondwet was Willem de derde hem
terstond opgevolgd. Doch volgens dezelfde Grondwet moest de nieuwe
koning in ~Amsterdam~ gehuldigd worden. En dat zou morgen geschieden. Heden zou hij zijn plechtigen intocht in de Hoofdstad des Rijks doen. Aan 't stationsgebouw, waar we gisteren vertoefden, is een eerewacht
geplaatst, bestaande uit het eerste bataljon der dienstdoende
schutterij. Het derde bataljon staat als eerewacht aan het paleis; de
overige troepen zijn in ordre de bataille op den ~Dam~ geschaard. Het
muziekkorps der schutterij, onder leiding van zijn kapelmeester P. P. Christiani, staat aan 't station. Alles is in gespannen verwachting. Om halfeen zijn prinses Frederik
en hare dochter, prinses Louise, met haar gevolg met een extratrein
aangekomen, en terstond naar 't paleis gereden. Een prachtige statiekoets, rondom van glas, rijk verguld, met een rood
fluweelen kussen op haar verhemelte, waarop een groote gouden kroon,
en bespannen met acht schoone appelgrauwe paarden, een koetsier in
galakleeding en een witte allongepruik, was met twee hofrijtuigen
reeds naar 't station gereden en had, evenzeer als de aanzienlijken en
hooggeplaatsten, die allen in groot tenue derwaarts reden, gediend om
het ongeduld der wachtende menigte eenigermate afwisseling te schenken. Reeds is het drie uren geslagen en nog verneemt men niets van de
aankomst des konings. 't Programma sprak toch van »tegen drie ure!" Elke
minuut schijnt een kwartier te duren. Daar--'t is juist vijf minuten
over drieën, wordt de vlag op de Willemspoort omhoog geheven, het eerste
kanonschot brandt los, de klokken beginnen te spelen.--Willem de derde
is te ~Amsterdam~ aangekomen. De muziek der schutterij doet een nieuwen
marsch van Berlin hooren. Intusschen schaart zich de stoet en trekt tot aan de prachtig versierde
Willemspoort. De façade naar 't station is op smaakvolle wijs met
guirlandes van vlaggen, met de kleuren van ~Nederland~, ~Oranje~ en
~Wurtemberg~ en met veelvuldig groen gedrapeerd. Boven op de poort is
een fraaie tropee van oranjedoek aangebracht, rondom lange wimpels, op
den top door een lauwerkrans bijeengehouden. Aan weerszijden van den
ingang staan allerlei soorten van bloemen en gewassen; o. a. twee
schoone oranjeboomen, met tal van vruchten beladen. Aan de Willemspoort, het eigenlijke begin der stad, staan Burgemeester
en Wethouders, benevens de Leden van den Raad der Hoofdstad. De
burgemeester, de heer P. Huidecoper, verwelkomt Z. M. uit naam der
burgerij, geeft de vreugde der ingezetenen te kennen over Z. M. komst in
de hoofdstad des Rijks, en verzekert den koning, dat geheel ~Amsterdam~
deelneemt in het feest, hetwelk het thans viert. Koning Willem III
beantwoordt die toespraak kort, maar hartelijk. Zulke toespraken zijn behoorlijk, ze zijn heel interessant voor wie
er dicht bij staan, voor de wachtenden op straten en grachten zijn ze
vrij vervelend; daar ze het oogenblik verschuiven, waarop men den lang
gewenschten stoet ziet. Eindelijk--daar komt hij. Let nu goed op. Eerst een commando cavalerie. Dat is niet alleen statig, maar ook goed
om wat ruimte te krijgen voor den stoet. Langzaam en deftig rijden ze
daar voort, die mannen te paard. Aan hun hoofd de trompetters, die de
lucht van het geliefde Wilhelmus doen weergalmen. Dan komt de helft der
eerewacht te paard, bestaande uit jongelieden van aanzienlijken huize. Wat zien ze er keurig uit, zoo deftig in 't zwart en met witte vesten,
hun karmozijnrood fluweelen sjerpen met witte zijden randen afgezet
en wier slippen in zilveren franjes eindigen, om 't lijf gestrikt. Op hun hoeden hebben ze een grooten oranjestrik, waarin de zwarte en
roode kleuren van ~Wurtemberg~; daarin een sierlijk gedreven zilveren
lauwerkrans, met een koninklijke kroon getooid, en in haar midden de
naamcijfers van Hunne Majesteiten. En nu de hoofdpersoon van den optocht: Koning Willem de derde, een
statige, fiere gestalte, gekleed als generaal der infanterie, versierd
met de grootkruisen zijner ridderorden en gezeten op een fraai
appelgrauw ros. Naast hem de prinsen Frederik en Hendrik, en daarachter
het militaire huis des Konings en de adjudanten van Hunne Koninklijke
Hoogheden. Achter dezen stoet, die onder 't onophoudelijk geroep van:
»Hoezee! Leve de koning! Leve Willem de derde!" voortrijdt, komt een
koets met twee paarden bespannen, waarin de grootmeester van de koningin
en de kamerheer van dienst. En daarop; men hoort het wel aan 't nieuwe
gejuich dat er oprijst en nu den kreet: »Leve de koningin! leve de
prinsen!" doet hooren, de statiekoets met zijn acht appelgrauwe
schimmels. Voor op de koets, ter zijde van den koetsier, staan vier
keurig uitgedoste pages. De koningin is in 't wit satijn gekleed;
tegenover haar zitten de beide jonge prinsen, Willem en Maurits. Het derde rijtuig, waarin mevrouw Falck, een dame du palais en twee
hofdames van H. M. gezeten zijn, wordt gevolgd door de andere helft
van de eerewacht, een commando cavalerie en het bataljon schutterij met
vol muziek. De trein gaat den Haarlemmerdijk tot aan de Heerenmarkt. Eensklaps wordt er bevel gegeven, om stil te houden; de trompetters
zwijgen, de muziek verstomt. Daar verheffen zich eenvoudige doch
liefelijke kinderstemmen; 't zijn de weezen der Hersteld-Evangelisch
Luthersche gemeente, die voor 't gesticht staan, waarin ze verpleegd
worden. Ze zingen:

    »Welkom, welkom, Neerlands Koning,
      Welkom, in de stad aan 't IJ! Grijzen, weezen in deez' woning,
      Vieren blijde feestgetij. Nu ge, o Vorst! wordt ingehuldigd,
    Zijn wij, Weezen, ook verschuldigd,
      Om te bidden tot den Heer:
      Daal met Uwen zegen neer! Ja, wij doen het, Neerlands Hoeder! Allen, allen één van zin;
    Bidden ook voor Neerlands Moeder,
      Onze dierbre Koningin. God spaar lang Uw beider leven;
    Roem moog' Uwen troon omgeven. En de liefde van Uw volk,
      Zij daarvan de minste tolk."

Met eenige toepasselijke woorden reikt nu een der weeskinderen aan Hunne
Majesteiten een in goud gedrukt exemplaar van dit vers over. We volgen
den trein niet verder, die eerst om halfvijf op den ~Dam~ komt, waar de
vorstelijke familie zich op 't balkon van 't paleis aan 't in geestdrift
ontbrande volk vertoont. [Illustratie: _Tresling & Co Hof-Lith Amst._]

Daarop begeven zich twee wapenkoningen en vier herauten (die van
~Nederland~, van ~Oranje~, van ~Limburg~ en van ~Luxemburg~) vergezeld
van rijknechts van Z. M. en van detachementen cavalerie, naar de groote
pleinen en de voornaamste straten der stad, waar zij de aanstaande
plechtigheid op morgen den volke luide verkondigen. En hiermede liep deze eerste dag ten einde. Ofschoon het 's morgens van
tijd tot tijd geregend had en de straten alles behalve zindelijk waren,
was er toch gedurende den geheelen tijd, dat de optocht duurde, geen
druppel regen gevallen. 't Was ruim vijf ure, toen onze vier jongelieden thuiskwamen. Trouwens
mama had daarop gerekend en tegen Jans gezegd, dat van middag 't eten
niet vóór zes ure op tafel behoefde te staan. Ze hadden dan ook alles
goed opgenomen, en daar hadden ze gelijk in gehad; want zulke zaken
komen niet alle dagen voor. »Nu raadt ge nooit, wier er zooeven in de stad is gekomen, Florence,"
zeide mevrouw de Winter tegen haar nichtje, toen ze binnenkwam. »Ja, tantelief, hoe zou ik dat kunnen raden?" vroeg Florence. »Er zullen
vandaag misschien nog tal van vreemdelingen in ~Amsterdam~ zijn gekomen. 't Is zeker een Hagenaar, en een kennis van mij."

»Natuurlijk, en een heel goede kennis ook!"

»Toch niet, papa?"

»Juist, broer Henri," antwoordde tante. »En hoe is die zoo onverwachts gekomen?" vroeg Florence. »Gisteren was
daarop geen plan."

»Zooals gij weet zijn er van morgen een compagnie grenadiers en een dito
jagers per spoortrein gearriveerd, die morgen de eerewacht aan de Nieuwe
kerk moeten vervullen. Daar nu de kapitein van de compagnie grenadiers
eensklaps ongesteld was geworden, heeft uw papa met hem geruild en in
zijn plaats 't commando op zich genomen."

»O, dat is heerlijk!" riep Florence uit. »Dat is een verrassing. Misschien heeft papa nu wel gelegenheid, om ons in de kerk te brengen."
»In alle gevallen kunt gij er stellig op rekenen, dat hij u een goed
plaatsje buiten het kerkgebouw zal verschaffen," antwoordde mevrouw de
Winter. »Hij is er echter nu op uit, om te zien, of hij ook
toegangsbewijzen tot de kerk krijgen kan."

»Dus komt hij hier eten!" zeide Margot. »Stellig," antwoordde mevrouw de Winter. »Hij was hier al vroeg. Toen
hij echter hoorde, dat we om de gelegenheid zoo laat aten, is hij zijn
boodschap maar vóór het diner gaan verrichten."

Het duurde echter niet lang, of kapitein de Bosson kwam thuis. Hij had
niet meer dan twee kaarten voor de tribune kunnen machtig worden, die
voor mevrouw de Winter en tante de Bosson bestemd werden; hij beloofde
echter de vier jongelieden in de kerk op de galerij te zullen bezorgen. Hij had vernomen, dat dit wel gaan kon, mits ze heel vroeg op ~den Dam~
waren. Ge begrijpt wel, dat ons viertal dien Vrijdagavond niet stil thuis
bleef. Daar was zoo'n drukte op de straat en er was nog zooveel te
kijken, dat ze tamelijk laat thuiskwamen. »En nu van avond vroeg naar bed," zei mevrouw de Winter, die wel zag,
dat Florence en Bernard, minder gewoon aan de Amsterdamsche einden en
Amsterdamsche keien, doodmoe waren. »We zullen 't souper laten opzetten,
en dan gauw in de veeren gekropen--morgen wacht u weer een vermoeiende
dag."

»Wat mij aangaat, tante," zeide Bernard. »Ik zal niet soupeeren. 't Was
van middag zeven uren vóór we van tafel opstonden; ik heb volstrekt geen
behoefte aan iets."

»Ik evenmin," voegde Florence er bij. »Daarenboven ben ik te moe om te
eten. We hebben dan ook vandaag onze beenen 't noodige werk gegeven. We
hebben wat afgeloopen!"

»En dan van morgen een heelen tijd gestaan," zeide Margot. »Dat rekent
ook mee. Ik ten minste verlang naar bed."

»En ik ook," hernam Florence. Daar alle vier betuigden, geen trek in eten te hebben en vrij wat meer
lust te gevoelen, om zich in de armen van Morpheus te werpen, zeide
mevrouw de Winter:

»Welnu, als dat het geval is, dan maar met de kippen op stok. Morgen is
't vroeg dag!"




TWEEDE HOOFDSTUK. 's Konings inhuldiging. »O, wat prachtig weer! Wat scheelt dat bij gisteren!" riep Margot den
volgenden morgen uit, toen ze met Florence beneden kwam, om te
ontbijten. »En 't mooist van alles is, dat we 't zullen houden," zeide Bernard met
die zekerheid, waarmede een buitenman over 't weer praat. »Dat zal heerlijk komen voor de illuminatie van heden avond, die
prachtig belooft te zijn," zeide Gustaaf. »Goeden morgen, ma! Goeden morgen, tante!" klonk het, toen mevrouw de
Winter binnentrad. »Goeden morgen, kinderen!" zeide deze, terwijl ze de meisjes een kus en
den jongens een hand gaf. »Zooals ik bemerk, reeds vroeg uit de veeren. En al gekleed en gereed! Nu, ge moet vooral niet te laat komen. Oom
Henri heeft het mij nog zoo op 't hart gedrukt, toen hij van morgen
vertrok."

»Is papa dan al weg!" riep Florence uit. »Moest hij zoo vroeg naar de
kazerne?"

»Natuurlijk," antwoordde mevrouw de Winter. »Bij zulke gelegenheden is
't voor heeren militairen vroeg dag."

»En voor ons ook, mama," zeide Margot. »Als u het dus goedvindt, moesten
we maar gaan ontbijten."

»Zoo'n vreeselijken haast hebt ge nu juist niet," hernam mevrouw de
Winter, terwijl ze op de pendule keek. »Als ge echter zoo ongeduldig
zijt, gaat dan uw gang maar. Ik zal op tante wachten; die zou geheel uit
haar humeur zijn, wanneer het ontbijt was afgeloopen zonder haar. Voor u
maakt dit echter van daag een onderscheid. Op dagen als deze moet men 't
met eten en drinken maar nemen zooals 't valt. Uw papa, Florence, zei
toen hij jong was altijd: op zulke dagen kijkt een mensch zijn buik
vol."

»En deed papa dat?" vroeg Florence. »Met dien verstande, dat hij zich dikwerf vergenoegde, met bij een
bakker een paar broodjes te koopen, die hij dan maar zoo droog
oppeuzelde, of dat hij uitgerammeld van den honger thuiskwam. En toch
hield hij vol, dat hij zijn buik volkeek."

Toen ons viertal ontbeten had, ging het regelrecht op ~den Dam~ aan. Wat was 't overal reeds vol! 't Leek wel of 't midden op den dag was. Maar 't verwonderlijkste gezicht van alles leverde ~de Dam~ zelf op. Van de meeste huizen waren op de eerste en tweede verdieping de ramen
uitgenomen en amphitheatersgewijs zitplaatsen van ruw hout getimmerd; om
de stoepen staketsels, waarboven zitplaatsen uitstaken, van verscheidene
daken de pannen afgehaald en op de zolders planken op verschillende
hoogte gelegd als staanplaatsen; ja, zelfs het plat van de Beurs en de
platten van de Nieuwe kerk waren met zitplaatsen bezet. Daar is dien dag
wat geld voor plaatsen betaald; en nog gelukkig hij, die voor geld een
goed plaatsje kon erlangen--menigeen heeft zich moeten behelpen met
onder de opgepakte menigte te staan en, als hij wat klein van persoon
was uitgevallen, niets te zien. De weg van 't paleis naar de kerk was
door een balustrade afgeschut en de grond met groen laken bekleed. Buiten dat hek reden, tot handhaving der orde, dragonders op en neer. Daar slaat het acht ure! »Bom!" klinkt het eerste schot van de honderd
en een, die er gelost worden; de klokken beginnen te spelen; aan Amstels
burgerij is geen houden meer. Trouwens, daarin verschilt ze niet met
die van andere steden. Intusschen hebben schutterij, grenadiers, jagers,
infanterie en cavalerie hun standplaatsen ingenomen. Aan 't paleis staat
een eerewacht van twee compagniën schutterij, binnen de balustrade
hebben zich aan de eene zijde schutters, aan de andere 't garnizoen
geplaatst. Aan de kerk zelf een eerewacht jagers en grenadiers, die ook
de posten aan de andere kerkdeuren betrekken. Bij die grenadiers staan
reeds vóór acht ure onze vier jongelieden. Wij, die daar niet bij behoeven te staan, maar 't voordeel boven hen
hebben, dat we ons gemakkelijk overal bewegen kunnen, kijken eens
fiksch rond. Alles stroomt naar ~den Dam~, die langzamerhand een
vreemd schouwspel van menschenhoofden oplevert; want al de zit- en
staanplaatsen worden gevuld, en zelfs op den nok der huizen zitten
schrijlings de werklieden, die de stellages gemaakt en voor zich een
plaatsje in de goot of op den nok bedongen hebben. De ruimte van ~den
Dam~ vóór 't paleis ziet zwart van menschen. Voor elke kerkdeur staat
het vol met prachtig gekleede heeren en dames, allen van toegangskaarten
voorzien. Velen hunner zijn met rijtuig gekomen; doch staan nu evenals
de anderen te wachten, tot de kerk zal opengaan. Zoo door infanterie
als door cavalerie wordt er zorg gedragen, dat er geen anderen voor de
kerkdeur komen dan zij die van toegangskaarten voorzien zijn. Daar slaat
het halftien. De deuren gaan open. »Nu zal ik u een goede plaats bezorgen," zegt kapitein de Bosson tot
zijn dochter en haar gezelschap, en we volgen hen naar de publieke
galerij, waar we reeds niet zonder moeite komen, maar een perfect
plaatsje hebben, zoodat we alles kunnen overzien. »Nu, die kerk ziet er prachtig uit!" zegt Bernard. »Men zou er haast
geen kerk meer in herkennen. Wat zijn die pilaren heerlijk gedrapeerd!"

»Dat zijn zeker de wapens der provinciën, daar boven aan elke pilaar,"
meent Margot. »Juist," antwoordt Gustaaf. »En dat die van onze buitenlandsche
bezittingen. Wat staan er die tropeeën goed boven."

»En hoe sierlijk hangen die Oranjevlaggen aan hun zwarte stokken!" vindt
Florence. »Maar waarom die roode en zwarte vlaggen daartusschen. Of is
dat de kleur van ~Amsterdam~?"

»Ook wel, Florence," antwoordt Gustaaf. »Hier echter stellen ze de
kleuren van ~Wurtemberg~ voor. Ge weet toch, dat onze koningin een
~Wurtemburgsche~ prinses is."

»O, ja, dat is waar," hervat Florence. »En die met wit gedrapeerde
gang, door welke wij gekomen zijn, is zeker de plaats waar Zijne
Majesteit zal binnentreden."

»Juist," antwoordt Gustaaf. »En daartoe is de grond met dat prachtige
tapijt belegd. Maar hoe vindt ge den troon, die daar tegen 't koor
aanstaat?"

»Allerprachtigst!" oordeelt Florence. »Maar wat is daar achter dien
troon?"

»Het koor der kerk, waarin 't graf van de Ruyter," antwoordt Gustaaf. »Dat is nu echter geheel en al door den troon verborgen. Hoe rijk
is dat tapijt, waarmee de trappen zijn belegd. Ziet ge wel, op 't
achtergedeelte van purperfluweel met wit en rood afgewisseld, is het
koninklijke wapen, met de spreuk van Oranje »Je maintiendrai"
geborduurd."

»Maar wat is die troonhemel prachtig!" roept Margot uit. »Wat smaakvolle
draperieën!"

»En dan die koninklijke zetel!" zegt Bernard. »Dat is de fauteuil van koning Willem II en door Hare Majesteit de
koningin-weduwe voor deze gelegenheid aan haar zoon geschonken. Op den
achterkant, dien we natuurlijk nu niet zien kunnen, staat het met gouden
letters. Deze fauteuil van moirée mahoniehout, werd vroeger dagelijks
gebruikt door koning Willem II, en is nu tot een troonzetel ingericht."

»Inderdaad een aandoenlijk geschenk voor onzen Koning," verzekert
Florence. »Ik had er reeds in ~Den Haag~ van gehoord. De gebroeders
Horrix hebben den stoel gemaakt en nu zoo versierd. Dat alziend oog met
stralen omgeven, in goud op den rug geborduurd, steekt prachtig af bij
dat scharlakenfluweel. En daaronder staan letters; doch die kan ik op
dezen afstand niet lezen."

»Ik wel," zegt Bernard. »'t Zijn de naamcijfers van koning Willem II en
Zijne gemalin: W. A. P. (Willem en Anna Paulowna), met een kroon gedekt. Doch 't sierlijkst van alles vind ik die groote vergulde kroon boven den
rand van den rug. Wat schittert zij van edelgesteenten!"

»En dan die fraaie vergulde leeuwen, zich aan beide zijden
vastklampende," merkt Margot op. »Even rijk als de pooten, die in vier
kolossale leeuwenklauwen eindigen. Wat zouden dat voor borduursels op de
armkussens zijn?"

»Dat zijn twee maarschalkstaven," verzekert Bernard. »'t Geheel is
prachtig en rijk omzet met goud en franje."

Al duurt de tijd tusschen halftien en één uur wat lang; onze jongelieden
vervelen zich in 't geheel niet. Eerst beschouwen ze de verschillende
tribunes en zitplaatsen; dan houden hen de prachtige galacostumes en de
schitterende kleeding der dames genoegzaam bezig; zoodat het twaalf ure
is, vóór ze 't weten. Maar al wordt hun geest ook ruimschoots door dat
alles bezig gehouden; de jonge magen beginnen braaf te jeuken. Gelukkig
is mama de Winter daarop bedacht geweest, en heeft ze ieder van hen,
toen ze 't huis verlieten, twee krentebroodjes meegegeven, die dan ook
nu met veel smaak verorberd worden en hen voor 't gevaar behoeden van
flauw te vallen. En nu zullen we eens mededeelen, wat ze al verder bijwonen en 't geen
hun opmerkzaamheid geheel en al inneemt. Eerst klinkt ons de militaire muziek in de ooren en trekken de
schutters, die Z. M. eerewacht in de kerk zullen uitmaken, binnen,
zich scharende van den ingang tot aan den troon. Kort daarop ('t slaat
juist 12 ure) komen de leden van de beide Kamers der Staten-Generaal,
vergezeld van hare griffiers, door de deur van ~den Dam~ de kerk binnen
en nemen plaats op de voor hen bestemde zitplaatsen, vlak tegenover den
troon. Daar behooren zij ook te zitten; want zij vertegenwoordigen het
geheele Nederlandsche volk, hetwelk hen gekozen heeft, om zijn belangen
voor te staan. Onder een doodelijke stilte, die thans in de kerk
heerscht, opent de voorzitter der Eerste kamer, de graaf van Limburg
Stirum, de vergadering met een korte toespraak, benoemt een commissie
van negentien leden, onder welke ook Mr. Thorbecke, om Z. M. bij diens
binnenkomen te ontvangen en bij het vertrekken uitgeleide te doen. Kort
daarop komen door de Damdeur de ministers, de hoofden der ministerieele
departementen en de leden van den Raad van State binnen; terwijl het
corps diplomatique (de ambassadeurs der vreemde Mogendheden), door de
deur onder 't orgel binnengekomen, ingelijks naar de voor hen bestemde
zetels worden geleid. Na hen, de ministers van Staat, de kanselier en de
grootkruisen der ordes, de leden van den Hoogen Raad der Nederlanden,
het hoog militair gerechtshof, de gouverneurs der provinciën, de
algemeene Rekenkamer, de Hooge Raad van Adel, Raden en Generaalmeesters
der Munt en andere collegiën en staatsambtenaren. Ik zal u niet vermoeien met u al de andere collegies te wijzen, welke
hier vertegenwoordigd zijn, en waaronder we de Kamer van Koophandel,
de Handelmaatschappij, het stedelijk bestuur van ~Amsterdam~, ook
kerkbestuur en collegiën van diakens en collectanten vinden. Onze
aandacht wordt ('t is kwart voor éénen) afgeleid door 't liefelijk
orgelspel en de oplettende blikken, welke alle zich naar de deur onder
't orgel richten. Daar komt een fiere vrouwelijke gestalte binnen, gekleed in wit satijn
en hermelijn, het hoofd versierd met een diadeem van schitterende
briljanten, de lange sleep van haar kleed door twee pages gedragen. Aan elke hand houdt ze een harer zoontjes, prins Willem, nu prins van
Oranje, en prins Maurits. Haar volgen twee prinsessen: prinses Frederik
met haar dochter Louise, ook schitterend gekleed, wier slepen insgelijks
door pages worden opgehouden. Onder 't spelen van 't orgel bezetten zij
de voor haar bestemde loge, van buiten purper fluweel met gouden bloemen
doorwerkt. In het midden zit de koningin, naast haar aan de rechterzijde
de beide jonge prinsen, van welke de oudste den leeftijd van negen jaren
nog niet bereikt heeft. Aan de linkerzijde van Hare Majesteit, prinses
Frederik en achter deze, prinses Louise, schitterende door jeugd en door
haar bevallig toilet. De edeldames van het Huis der beide vorstinnen
zitten naar rang; de pages hebben zich op een kleinen afstand ter
linkerzijde van de loge geplaatst. Thans wacht alles op den held van het feest--op den koning. Reeds heeft
zich de commissie der Staten-Generaal buiten de kerk begeven, om Z. M. te ontvangen. Daar slaat het één uur, het geschut dondert, de klokken
beginnen te spelen, 't gejuich van 't volk klinkt tot ons door in de
kerk, het orgel begint weder zijn tonen te doen hooren. Nog weinige
oogenblikken, en daar komt de stoet binnen. Eerst komen twee wapenkoningen, vergezeld van vier herauten, met hun
rokken waarop van voren en van achteren de wapens van ~Nederland~,
~Luxemburg~, ~Limburg~ en ~Oranje~ zijn geschilderd, dan de
kamerheer-ceremoniemeester, zes kamerheeren, twee aan twee, de
grootofficieren van het Huis des konings. Daarop het ontbloote
rijkszwaard, gedragen door den generaal graaf de Perponcher, begeleid
door twee ordonnans-officieren des konings, vervolgens de standaard van
't koninkrijk, gedragen door den vice-admiraal Lucas, ook door twee
ordonnans-officieren vergezeld; gevolgd door de vaandels van het achtste
regiment infanterie, de dienstdoende schutterij te ~Amsterdam~, en 't
regiment grenadiers en jagers, alsmede de standaard van het regiment
dragonders. En nu komt de man, die 't middelpunt van al die statie is, de spil om
wien alles zich beweegt: Zijne Majesteit koning Willem de derde. Een
schetterend trompetgeschal heeft het intreden van den koning in de kerk
aangekondigd; de commissie uit de Staten-Generaal heeft hem aan de deur
van 't gebouw ontvangen. Allen zijn van hun plaatsen opgerezen. Welk een vorstelijke gestalte, die koning Willem de derde, zooals hij
daar gaat, gekleed in de uniform der marine, waarover een purperen
mantel, bezaaid met kleine gouden leeuwen, gevoerd met hermelijn en
voorzien van een palatine van 't zelfde bont. De prachtdegen, dien hij
draagt, is hem dezen morgen door H. M. de koningin ten geschenke
gegeven. Achter hem gaan prins Frederik en prins Hendrik; dan volgen: het
militaire huis des konings, de adjudanten van Hunne koninklijke
Hoogheden, de vlagofficieren, generaals en eindelijk zes kamerheeren,
allen drie aan drie. Het orgelspel blijft voortduren, tot de koning
gezeten is en allen zich om den troon geschaard hebben. De koninklijke
kroon, de schepter, de rijksappel en de grondwet liggen op rood
fluweelen kussens op de credens-tafel in de nabijheid van den troon. Het orgelspel houdt op; daar spreekt de koning tot de Staten-Generaal,
als de vertegenwoordigers van 't Nederlandsche volk:

               »Mijne Heeren! Leden der Staten-Generaal! »Door Mijne geboorte en de Grondwet, na het afsterven van Mijnen
onvergetelijken Vader, tot den koninklijken troon der Nederlanden
geroepen, heb Ik onmiddellijk de Regeering aanvaard en dit plechtig aan
al Mijne beminde onderdanen bekend gemaakt. »Thans is het oogenblik daar, dat Ik, vóór het oog van den Almachtigen,
die het lot van koningen en Volken in handen heeft, Mij onder inroeping
van Zijnen Heiligen Naam, aan mijn edel, trouw en ordelievend Volk zal
verbinden. »Hoog is de betrekking, waarin Ik geplaatst ben; zwaar zijn de plichten,
die op Mij rusten. Ook den koningen kleven menschelijke zwakheden aan,
en daarom behoeven zij instellingen en zelfstandige voorlichting; opdat
de kroon een brandpunt blijve, dat weldadigen gloed verspreidt. »Dit Volk, dat een der eerste is geweest, om uit de duisternis, het
geweld en de verdrukking der middeleeuwen orde en vrijheid en waarborgen
voor het behoud van beide te voorschijn te roepen, heeft ook thans
weder, naar de behoefte des tijds, zijne instellingen herzien en
bevestigd. Koning en Volk, Oranje en Nederland hebben met kalmte dit
gewichtig werk volbracht, en de onberekenbare voorrechten van rust en
vrede zijn het deel van den dierbaren Nederlandschen grond gebleven. »Indien wij het oog slaan op de beroeringen, die een groot deel van
~Europa~ teisteren, op de vernietiging der bronnen van bestaan en
welvaart, die zulke treffende lessen geven, laat ons dan God dankbaar
zijn, die het dierbaar Vaderland heeft behoed, en sluiten wij ons nauwer
en nauwer aaneen, opdat wij Zijn zegen mogen waardig blijven. »Laten wij ons dagelijks afvragen, of wij onze plichten als
Nederlanders jegens het Vaderland, Ik als Koning, gij mijne Heeren! als
Vertegenwoordigers des Volks, allen hebben vervuld, en die Rechter, die
in ons binnenste is, dien niemand verloochenen kan, zal ons den weg
wijzen tot handhaving der eer, tot bevordering van het heil des Lands. »Onze rustige houding in deze bewogene tijden heeft ons niet slechts
behoed voor groote rampen; zij heeft ook het aanzien des Rijks
vermeerderd; want zij heeft de bewondering van alle beschaafde volken
tot zich getrokken. »Ik verbind mij aan een Volk, grooter in deugden dan in het bezit van
een uitgestrekt grondgebied; krachtiger door eensgezindheid dan door
zielental. Het is een grootsche roeping, koning van zulk een volk te
zijn."

Hierop staat de koning op en legt blootshoofds en met luide duidelijke
stem den eed af:

»Ik zweer aan het Nederlandsche Volk, dat ik de Grondwet van het Rijk
steeds zal onderhouden en handhaven. »Ik zweer, dat ik de onafhankelijkheid en het grondgebied des Rijks
met al mijn vermogen zal verdedigen en bewaren; dat ik de algemeene
en bijzondere vrijheid en de rechten mijner onderdanen zal beschermen
en tot instandhouding en bevordering van de algemeene en bijzondere
welvaart alle middelen zal aanwenden, welke de wetten te mijner
beschikking stellen, zooals een goed koning schuldig is te doen. Zoo
waarlijk helpe mij God almachtig!"

Na 't uitspreken van dien plechtigen eed, zet de koning zich weder op
zijn zetel en nadert de Voorzitter van de Eerste Kamer, als president
van beide Kamers, den troon; zeggende:

»Wij ontvangen en huldigen, in naam van het Nederlandsche volk
en krachtens de Grondwet, U als koning; wij zweren, dat wij uwe
onschendbaarheid en de rechten Uwer kroon zullen handhaven; wij zweren
alles te zullen doen, wat goede en getrouwe Staten-Generaal schuldig
zijn te doen. »Zoo waarlijk helpe ons God Almachtig!"

Nadat deze plechtige verklaring door den voorzitter der Tweede Kamer en
door de leden van beide Kamers hoofd voor hoofd beëedigd is geworden,
zwaait een der wapenkoningen zijn schepter, en roept met luider stem,
zoodat het door 't geheele gebouw klinkt:

»Zijne Majesteit, koning Willem de derde is ingehuldigd! Leve de koning! Leve de koning! Leve de koning!"

»Leve de koning! Leve de koningin!" roepen we met de vierduizend
menschen, die zich in de kerk bevinden. Daar blazen de trompetters 't
geliefd Wilhelmus, het orgelspel doet vaderlandsche liederen hooren,
de beide wapenkoningen begeven zich buiten de kerk, om strooipenningen
onder 't volk te werpen, de vier herauten springen te paard en gaan,
ieder vergezeld van een commando cavalerie, naar verschillende plaatsen
der stad, om ook daar die penningen onder de menigte uit te strooien. Het duurde een heelen tijd, eer onze jongelieden de kerk uit waren. Toch
hoorden ze nog de klokken spelen en de saluutschoten lossen. »En nu moeten we zien, dat we een strooipenning machtig worden!" zeide
Gustaaf. »Dat zal zoo gemakkelijk niet gaan, Gustaaf," zeide Margot. »'t Zal nog
al een erg gedrang zijn."

»Ja, die eksteroogen heeft of bang is voor zijn glimmende laarzen,
behoeft zich niet bij de herauten te wagen," hernam Gustaaf. »U en
Florence is 't niet geraden, zich in 't gedrang te begeven, evenmin als
Bernard, die aan geen ~Amsterdamsche~ standjes gewoon is. Laat ons dus
maar eens opwandelen en de aanstalten voor de illuminatie van dezen
avond zien. Komen we dan toevallig op een plaats, waar een heraut
penningen uitstrooit, dan zal ik mij wel alleen in 't gedrang begeven. Intusschen past Bernard op de beide dames."

»Of wij op hem," zeide Margot lachend. »Zoo'n buitenman heeft in de
drukte meer oppassing noodig dan wij."

Inderdaad was Gustaaf zoo gelukkig, door 't ophouden van zijn hoed zes
bronzen strooipenningen machtig te worden. Nu had ieder er een; de beide
andere bestemde hij voor mama en oom Henri. De strooipenningen (er waren ook zilveren onder) waren iets grooter dan
een halve cent. Aan de eene zijde was een geopende grondwet, waarop
stond: _Grondwet, art. 50, 51_ en _52_. Zij lag in een eikenkroon en
rustte op een kruis, gevormd door het rijkszwaard en den schepter,
waarboven een koninklijke kroon. Op de andere zijde stond: _Willem III,
Koning der Nederlanden, ingehuldigd XII Mei MDCCCXLIX._

       *       *       *       *       *

»Nu, oom, gij hebt ons een heerlijke plaats bezorgd!" riep Margot
kapitein de Bosson te gemoet, toen hij kort na hen bij zijn zuster
thuiskwam, om te dineeren. »Zoo, Margot, dat doet me genoegen," antwoordde oom Henri. »Je hebt dus
alles goed kunnen zien en hooren?"

»O, perfect," antwoordde Margot. »'t Was geducht vol; maar daar we
vooraan zaten, kon ons niets ontgaan. Tante en mama zijn zoo gelukkig
niet geweest; want daar de tribune, waarvoor haar kaarten waren
afgegeven, vol was, hebben ze zich met een plaats achteraf moeten
vergenoegen."

»Dat is jammer," antwoordde de kapitein. »Doch ze hebben in 't lot van
zoovelen gedeeld. Er zijn meer heeren en dames geweest, die niet op hun
plaatsen hebben kunnen komen. Trouwens, bij zulke gelegenheden heerscht
er wel eens meer wanorde. Intusschen doet het mij genoegen, dat gij
allen hebt kunnen zien. Voor jongelieden is zoo'n plechtigheid een
herinnering voor 't gansche leven."

»En we hebben zes strooipenningen machtig kunnen worden, oom," zeide
Gustaaf. »'t Heeft mij wel een paar platgetrapte teenen gekost; dat is
echter minder. Mag ik u er een offreeren?"

»Heel gaarne. Dank u, Gustaaf," antwoordde de kapitein; terwijl hij den
penning aannam. »'t Is jammer, dat ge er geen zilveren hebt kunnen
opvangen."

»Nu oom! Een zilveren!" riep Gustaaf lachend uit; »ik mag inderdaad van
geluk spreken, dat ik een bronzen heb. Ik hield mijn hoed op, en moest
mij nog geducht weren ook: want tien handen tegelijk wilden mij den buit
ontrukken. Als er hier zoo iets te doen is zijn de Amsterdammers
hachjes."

»Ja, dat zijn ze. Dat heb ik ondervonden," zeide de kapitein. Op dit oogenblik kwam mevrouw de Winter binnen en noodigde de familie
aan tafel. Onder den maaltijd werd er druk gesproken over 't geen men gezien had,
ook over de plannen om dien avond de illuminatie te gaan zien. Tante
de Bosson was over de slechte plaats welke zij dien morgen in de kerk
gehad had, geheel en al uit haar humeur en had geen lust om naar de
illuminatie te gaan kijken. Er werd dus bepaald, dat de kapitein, die
dezen avond vrij had, met mevrouw de Winter, Bernard met Margot en
Gustaaf met Florence te zamen zouden gaan, om de voornaamste punten
te zien. Van een open rijtuig, 't geen de kapitein voorstelde, wilde
mevrouw de Winter niet hooren. Ze was in zulk een drukte veel te bang om
te rijden, daarenboven ging zij liever te voet; omdat men dan meer kon
zien. En zoo werd het plan tot een wandeling door de verlichte stad
goedgekeurd. 't Was een schitterende illuminatie op dien Zaterdagavond in de
hoofdstad des Rijks. Zoowel van stadswege als van de zijde der burgers
was alles aangewend, om die prachtig te doen zijn. Waar men ging,
overal bevond men zich in een zee van licht, dat met het groen
en de draperieën der gevels, alsook met de tallooze vlaggen een
allerfeestelijkst tooneel opleverde. Duizenden bij duizenden, inwoners
zoowel als vreemdelingen, waren er op de been, een echt nationale
vreugde heerschte onder die allen. Vaderlandsche liederen werden er
gezongen, ~Oranje~ en ~Nederland~ was de leus. 't Was merkwaardig te
zien, hoe, terwijl nog zoo kort geleden in andere landen de vlammen des
oproers in de hoofdsteden van Europa gloorden, hier op den ~Kadijk~
en ~'t Kattenburg~ vreugdevuren werden gebrand ter eere van Neerlands
geliefden koning, hoe, terwijl elders oproerige liederen werden
aangeheven, hier 't Wilhelmus, 't Wien Neerlandsch bloed, en andere
vaderlandsche gezangen uit volle longen schalden, en hoe, terwijl ginds
de kreet: »Weg met den koning!" weerklonk, geen andere toon werd gehoord
dan »Oranje boven! Leve koning Willem III!"

En toch wist niemand nog, wat Willem de derde voor een koning wezen zou;
niemand kon voorspellen, of zijn regeering tot zegen of tot straf, tot
heil of tot onheil van 't land zou zijn. Maar Willem de derde was een
vorst uit het geliefde stamhuis, welks zonen goed en bloed voor 't lieve
Vaderland hadden opgeofferd, een stamhuis, sedert bijna drie eeuwen
aan ons door de onverbreekbaarste banden verknocht, en daarom juichte
~Amsterdam~, en met ~Amsterdam~ geheel Nederland, dat het stamhuis van
Oranje-Nassau niet was uitgestorven, maar 't een vorst bezat, om zijn
kroon te dragen, den schepter over zijn volk te voeren. »O, hemel! ma! Bernard is van mij afgeraakt!" riep Margot doodelijk
verschrikt uit, toen men op de Muntsluis in een vreeselijk gedrang was
geweest. Kapitein de Bosson, die met zijn zuster vooruitging, was 't
eerst uit het gedrang en stond nu op een stoep op 't Schapenplein de
andere op te wachten; weldra voegden zich Gustaaf met Florence bij
hen--het duurde echter eenige minuten, eer ze iets van Margot vernamen,
die met Bernard de achterhoede had uitgemaakt. Daar kwam ze geheel
ontdaan zich aan de menigte ontworstelen, keek angstig rond, en werd
haar gezelschap spoedig op den stoep gewaar. Radeloos was ze op hen
aangesneld, en uitte den kreet, dien we haar hoorden slaken. »Bernard van u afgeraakt. Goede Hemel!" riep mevrouw de Winter uit. »En
hoe is dat gekomen, Margot?"

»Door 't vreeselijke gedrang, ma!" antwoordde Margot. »We konden
elkander niet meer vasthouden. Ik dacht niet anders of we raakten onder
den voet. Ik gilde 't uit van angst. Toen ik weer adem kon halen, miste
ik Bernard."

»Als hij maar niet gevallen is!" riep Florence uit. »We willen hopen van neen," merkte de kapitein aan. »Blijft mij hier
even wachten, dan zal ik de ~Muntsluis~ opgaan, en zien of ik hem daar
of op de ~Reguliersbreestraat~ vind. De knaap is hier vreemd, en zal
waarschijnlijk, door 't gedrang meegesleept, op een plaats blijven
wachten, waar hij vrij staat."

»Doe zoo, Henri," zeide mevrouw de Winter. En de kapitein ging de ~Muntsluis~ weer op. Na geruimen tijd gewacht te
hebben, zag men hem terugkomen maar zonder Bernard. »Ik heb overal rondgekeken, maar hem niet kunnen vinden," zeide hij. »Als hij maar niet onder den voet geraakt is," zeide mevrouw de Winter. »Daarover behoeft ge u niet ongerust te maken. Als dat gebeurt, gaat het
zoo stil niet in zijn werk, en zou ik er dus dadelijk iets van vernomen
hebben. Zeer waarschijnlijk is hij, in de meening van u en Margot te
volgen een verkeerden kant opgegaan."

»We moesten maar naar huis gaan," zeide mevrouw de Winter. »Ik heb nu
toch geen lust meer om te kijken. Dat ook zoo iets moest gebeuren!"

»Hoor eens, zusje," zei de kapitein. »Naar huis gaan, zou de grootste
dwaasheid zijn, die er bestaat, Bernard is geen klein kind en zal dus
zijn weg wel vinden. Hij weet zeer goed, dat gij vooreerst nog niet
thuiskomt, en zal dus, als ik hem wel ken, de zaak nemen zooals zij is
en wat op eigen gelegenheid rondloopen eer hij de weg naar huis vraagt. Uw kinderen en Florence zullen nog graag wat van de illuminatie zien. Er
is altijd nog mogelijkheid, dat we den jongen hier of daar bij 't een of
andere groote stuk ontmoeten. Doch dan moeten we de Muntsluis weer over. Margot kom jij aan mijn linkerarm."

Mevrouw de Winter begreep, dat de raad haars broeders de beste was. Men
drong dus de ~Muntsluis~ weer over en ging de ~Reguliersbreestraat~ op. Doch hoe zou men in zulk een volte Bernard vinden? Dat was wel niet zeer
waarschijnlijk. Het ongeval had allen van het pleizier van den avond
beroofd; want, al was men nu niet bang, dat Bernard juist een ongeluk
zou krijgen; 't was toch onaangenaam, dat hij van hen was afgeraakt en
men was er verzekerd van, dat hij die onbekend was in ~Amsterdam~, zeker
de tiende part niet zien zou. Vooral mevrouw de Winter was geheel en al
neergeslagen. »Hoor eens, Henri," zei ze eenigen tijd daarna tot haar broeder. »Mijn
genoegen is geheel en al over. Brengt mij met u vieren naar huis, en ga
gij dan nog eens met de kinderen kijken."

»Zooals ge wilt," antwoordde de kapitein. »Maar wat is 't, Margot? Waar
moet je heen?"

Het meisje had zich eensklaps van hem losgerukt, een oogenblik daarna
kwam ze zegepralend met haar gebochelden cavelier terug. Terwijl ze
stilstonden, had haar scherp oog bemerkt, hoe de knaap blijkbaar
zoekende onder de menigte voortsukkelde. Ze had zich eensklaps van haar
oom losgemaakt en was den zoekende achternagesneld, dien ze luid
jubelend terugbracht. »Hier heb ik den deserteur, kapitein," zei ze tegen haar oom. »Wat
vonnis velt de krijgsraad over hem?"

»Dat hij u vast moet houden in plaats van jij hem; verder is hij
veroordeeld, om voortaan 't centrum uit te maken, opdat hij ons niet ten
tweeden malen ontloope."

Mevrouw de Winter was nu ten volle gerustgesteld, en stemde er in toe,
om nog verder te zien. Men begaf zich echter eerst naar Hartman, om wat
ijs te gebruiken en een weinig uit te rusten. Daar er verder dien avond
niets bijzonders gebeurde, en het geval met Bernard, nu 't zoo goed
afgeloopen was, meer stof tot pret gaf, dan 't vroeger de vreugde
verstoord had, melden we alleen, dat de familie vrij laat en braaf
vermoeid thuiskwam; doch uiterst tevreden over de wandeling was. Den volgenden dag werden er in de kerken der onderscheidene
godsdienstige gezindheden dankzeggingen en gebeden ter gelegenheid
van de plechtigheid van den vorigen dag opgezonden. De koning,
de koningin en de geheele koninklijke familie woonden de
voormiddaggodsdienstoefening bij in de Westerkerk, onder 't gehoor
van Ds. Wildschut. En 't was met dien bedestond, dat het werk der
inhuldiging, met den plechtigen intocht in de hoofdstad aangevangen,
voleindigd was. Ook wij eindigen hiermede dit hoofdstuk en rekenen ons
gelukkig, dat we, na vijfentwintig jaren, die plechtige gebeurtenis voor
't nu levende aankomende geslacht hebben mogen beschrijven. DERDE HOOFDSTUK. Een zilveren bruiloft in de Bommelerwaard. We treden elf jaren later, op den vroegen morgen van den elfden Mei
1860, een der grootste boerderijen van het eiland tusschen ~Maas~ en
~Waal~, den ~Bommelerwaard~, binnen. De boerderij behoort tot het dorp
~Brakel~, en ligt dicht bij den dijk, tusschen dat dorp en 't meer
oostwaarts gelegen ~Zuilichem~; men kan het aan alles bemerken, dat de
boer rijk is.