Maandberigten voorgelezen op de maandelijksche bedestonden van het Nederlandsch Zendeling-genootschap, betrekkelijk de Uitbreiding van het Christendom, bijzonder onder de heidenen, 1865, no. 8, 01-10-1865 
1865. M 8. MAANDBERIGT VAN het Nederlandsche Zendelinggenootschap. Celebes. TONSEA en LIKOEPANG. In liet vorige maandberigt deelden wij reeds een en ander mede uit den werkkring van Br. tendeloo , waaruit het ons takend werd, op welke wijze onze broeder op dien akker arbeidt.. Het zal onzen lezers zeker niet onwelkom wezen, eenigzins nader aangaande het arbeidsveld en den toestand der bevolking te worden ingelicht. Dat deze schets niet bijzonder gunstig kan wezen moge ons bedroeven, toch is het goed ^ waarheid te kennen, opdat wij de zaken uit het juiste 00 gpunt leeren beschouwen. Wij laten daarom volgen wat Mze broeder ons dienaangaande mededeelt. //Het is thans," schrijft hij "mijn taak geworden, om uit te brengen wat voorstand is gelegen van het zendingswerk in Tonsea en Koepang bericht uit te brengen. Intussen doe ik dit niet geheel onbeschroomd. Ik gevoel toch, dat ik de verwachtingen, door vroegere berichten opgewekt, door een ware schets van den tegenwoordige toestand zal moeten te leveren stellen. Na een zoo buitengewone en verblijdende opwekking, als waarin men in 1857 hoorde, zou men gaarne in 1864 betere dingen vernemen, dan waarvan dit verslag zal kunnen spreken." De betekenis van die opwekking was voornamelijk, afkeer van het oude heidendom, onvoldoende met bestaande toestanden, een streven naar iets beters, dat men in het Christendom vertrouwde te zullen vinden. Maar, mijn bericht mag aan onvolledigheid lijden, mijn beschouwingen niet van eenzijdigheid zijn vrij te pleiten, mijn streven is het, de Waarheid zonder opsiering of overdrijving te doen kennen. Ik begin, een blik te werpen op de kaart van de Minahassa. De oostelijke hoek van dit merkwaardig gedeelte van Celebes geeft het terrein van mijn tegenwoordige werkkring te overzien. Het wordt noordelijk en oostelijk begrensd door de zee, meer bepaaldelijk door de straten Bangka en Lembeh en ten westen en zuiden door de districten Klabat-Atas en Tondano. De eilanden Talise, Bangka en Lembeh zouden mede tot mijn werkkring gebracht moeten worden, doch deze zijn niet bewoond, en worden alleen nu en dan door visschers, handelsvaarders en ook wel door zeeroovers bezocht. Op het laatstgenoemde eiland bevindt zich een grot, waarbinnen de zoo kostbare, eetbare vogelnestjes worden gevonden. Deze is het eigendom van het districtshoofd van Tonsea, die ter bewaking en inzameling van dit product, tijdelijk aldaar eenige mensen doet verblijven. Evenals de gehele Minahassa is ook de afdeeling Kema bergachtig, hetgeen zich reeds daaruit laat opmaken, dat zich de Klabat, die 6377 voet hoog is, bijna in het midden van er van verheft. Echter is de golving van den bodem niet zóódanig, of men heeft overal voor den aanleg van negerijen tamelijk vlakken grond kunnen vinden, te meer daar de bevolking voor de uitgestrektheid niet zoo talrijk is, dat men tot de hooger gelegen streken de toevlucht behoefte te nemen. De hoogst gelegen negerrijen in Tonsea en Lioepang, met uitzondering van Tonsea, zal, naar mijn gissing, zich niet meer dan 7 a 800 voet boven de oppervlakte der zee verheffen. Voor mijn tegenwoordig doel, alleen de beschrijving van den toestand der gemeenten in Tonksein. Bij de aanvaarding van mijn werk aldaar, was het noodig op de oorzaken van dien toestand te wijzen. Het eindoordeel dan over de christenen van mijn nieuwe werkkring, als resultaat van mijne bezoeken aan de gemeenten gebracht, was, dat deze meer geleken op een verstrooide, half verwilderde kudde, dan op hetgeen zij behoorden te zijn: welgeordende gemeenten, die onder goede herderlijke leiding, langzamerhand opwassen in kennis, geloof en christelijk leven. De zondagsviering werd op de grofste wijze verwaarloosd. Niet alleen, dat men er niet aan dacht, de kerk te bezoeken, zodat de verhouding der kerkgangers tot de talrijkheid der gemeente, op sommige plaatsen zelfs was als van 1 tot 30 en meer, maar men zag evenwel nog geheele scharen beladen en belaste des zondags op weg, om de pasar te Menado en te Kerna te bezoeken. anderen was de zondag een dag van vadsige rust, of snel aan de genietingen der wereld, bij koolhydraat (in aandeel muziek-instrumenten) en dans." Nadat onze broeder heeft aangewezen uit welke oorzaken deze verwaarlozing ontstond, vervolgt hij: "Van een innig gemoedelijk leven voor God, van dagelijksche zelfbeproeving en godsdienstige strijd, om zich aan de banden der zonde te ontworstelen, van het bewustzijn van het kindschap Gods en de gemeenschapsoefening als zoodanig met de Vader, kan er geen sprake zijn. Dit alles vooronderstelt eenen trap christelijke ontwikkeling, die door den inlandschen christen in de Minahassa in het algemeen nog niet bereikt werd. De uitstekendsten hunner mogen nu en dan iets daarvan doen blijken, nog altijd gaat dit dan gepaard met verschijnselen, die van grote zwakheid getuigen, en het getal derzulken is zeer gering. Maar er wordt hier bedoeld: het christelijk leven, in zoverre als dit zich in den dagelijkschen handel en wandel openbaart." Hierbij zijn in den Tonseaschen christen voornamelijk twee zaken op te merken. De eerste is deze: hij is nog op verre na niet gereinigd van den oude alforsche zuurdesem. De overgang in 1857 brak voor goed de macht des heidendoms in Tonsea, zodat het zich niet meer in het openbaar vertoont. Door den overgang der voornaamste walians (priesters) hielden de openbare feso's (offerfeesten) op. De voorwerpen van bijgeloovige vereering, de gereedschappen daarbij gebruikt, de kleederen der priesters, enz., die sedert verscheidene geslachten van de ouders op de kinderen waren overgegaan en steeds in ere gehouden, werden prijs gegeven. Tot heden toe toont men nog geen berouw over het prijs geven van dit alles. De teruggang van enkele oude lieden, stom van verstand en zinnen, die na hun doop, waartoe zij zich op aandrang van kinderen en kindskinderen lieten overhalen, nimmermeer de kerk bezochten, is te onbeduidend om op het geheel iets af te dingen. Nog slechts in enkele negerijen werden daarvan voorbeelden gezien. Daarentegen schijnt men algemeen te gevoelen, dat men van walians en feso's ontslagen is, en de voornaamste priesters zijn thans nog allemaal de beste gemeenteleden. Een geval, dat zich nog kortelingen te Soekoer voordeed, bevestigde mij op nieuw in de overtuiging daarvan. Een bejaard man, christen, lag op het krankbed. Daar hij reeds allerlei artsenij te vergeefs gebruikt had, kwam hij eindelijk op het denkbeeld, om eens met een fosso, als vroeger, te beproeven. Maar daartoe had hij hulp noodig. Hij zocht die bij zijn kinderen, betrekkingen en vrienden, doch, te vergeefs. Toen liet hij den vroegeren walian der plaats, een oud man, dien ik onlangs met zijn vrouw tot lidmaat aannam, roepen. Ook deze wilde van geen fosso's meer hooren, maar sprak tot de zieke van andere dingen. Eindelijk niet bevredigd, liet hij den Hoekoem-toewah verzoeken bij hem te komen. Deze, een oprecht en degelijk man onder de inlanders, zei hem, dat hij noch macht, noch lust had, om last te geven tot het maken van een fosso, en dat de tijd daartoe voorbij was. Wilde hij, de zieke, dit doen, dan moest hij dit zelf maar weten. Hierbij bleef het, en de man maakte geen fosso, omdat hij de hulp daartoe niet kon vinden. Anders zou hij het wellicht gedaan hebben, even als nog enkele anderen van die soort te Toemaloentoeny, Kaima en Treman. Deze blijven onvatbaar voor beter onderricht. Het feestelijk uitwendige van het heidendom verdwijnt niet alzoo het innerlijke heidendom des harten. De verschijnselen, waarin zich dit nog dagelijks openbaart zijn inderdaad veelvuldig. Als zodanig kon ik hier vermelden het bijgeloof met betrekking tot geboorte, ziekte, dood, tuinen, enz. Voorbeelden mogen dit duidelijk maken. In mijn tegenwoordige woonplaats deed zich voor eenigen tijd het geval voor, dat een man van over de vijftig jaren zich op weg begaf naar den sagoweerboom. Onderweg echter vond hij een lansapboom met vruchten beladen en kon de verzoeking niet wederstaan, om zich eens aan deze zoo geliefkoosde vrucht te goed te doen. Dit kwam hem echter duur te staan. Hij viel uit den boom, zóó dat hij onmiddellijk overleed, en werd eerst een paar uren later gevonden. Na zijn begrafenis vernam ik, dat de ziel (djiwa) van die man nog op aarde ronddwaalde tot verschrikking velen. — Is er een dode in de negerij, dan staken alle werken aan hunne tuinen. Wat op die dag gezaaid wordt, daarvan rijpen geen goede vruchten. Dit werkt mij ook verklaard, als een vinding van hoofden in vroere tijden, ten einde allen in de negerij zouden blijven, en het niet aan hulp zou ontbreken, om de overledene te begraven. Intussen blijft dit nu nog als bijgeloof voortbestaan. In elk sterfhuis is het aantal bezoekers zoo groot, dat niet alleen het huis letterlijk gevuld is met mensen, jong en oud, maar dat men zelfs in allerijl een loods (saboewah) op het erf opricht, of dat er een of twee huizen in de nabijheid van nabestaanden of vrienden worden afgestaan om de overvloedige gasten te ontvangen. En deze bezoekers komen niet als deelnemenden, maar in de volle betekenis van het woord als gasten. Zij worden onthaald. Waar dit niet geschiedt, daar zou de overledene met oneere ten grave dalen. De familie en vrienden van de overledene zorgen voor dit onthaal. Deze brengen van alle zijden allerlei eetwaren, ook koffie, sagower en lekkernijen aan, om de gasten uit te vaarwel te zegenen. Men kan soms geheele scharen van mannen, vrouwen en kinderen ontmoeten, allen beladen; zelfs olie voor de lamp, pinang, met hetgeen daarbij behoort en strooisella doos werden niet vergeten. Het gastmaal aan het sterfhuis zal te overvloediger en aanzienlijker zijn, naarmate de overledene levensjaren telde, dus zijne hulpvaardigheid bij gelijke gelegenheid veelvuldige kon toonen. Waar hij dit deed, daar blijft de betrokkene familie het als een schuld beschouwen, die zij niet zal verzuimen af te doen. Alleen de zwarte kleederen doen bij zulke vergaderingen aan een sterfhuis denken. Overigens getuigen noch het gelaat, noch de houding, noch de gesprekken der aanwezigen, de weduwnaar of weduwe daarbij ingesloten, van deelneming of droefheid. Integendeel wordt de geest daar, door den invloed van verkwikkingen tot vrolijkheid gestemd, die zich dan ook meestal in luidruchtigheid uitspreekt. En wat nog erger is, dit vrolijk gezelschap blijft tot laat in den nacht, ja zelfs tot den aanbrekenden morgen bijeen. Maar wat alles nog overtreft is, dat deze bijeenkomst nog eenmaal, en wel, zoo mogelijk, op ruimer schaal moet herhaald worden, onder het voorwendsel van bloemen te planten op het graf van de overledene. Dit geschiedde vroeger op den derden dag na de begrafenis, in verband met het geloof, dat de ziel na den dood nog drie dagen op aarde rondzwerft, alvorens tot hare ruste in te gaan. Later, wellicht ten gevolge van de bemoeienissen van het bestuur, dat in het opvolgen van deze gewoonten niets dan tijd- en geldverlies zag, doch tot nu toe te vergeefs trachtte die geheel tegen te gaan, werd dit gesteld op den eerst volgende zondag. Alsdan wordt weer alles bijeen gebracht wat den zinnelijken mensch kan streelen en aanlokken, en het huis des geklaags wordt dan nog in meer volkomen zin een huis der maaltijden. Deze laatsten worden alsdan verdeeld: tasschen de kinderen, de jeugdigen, gehuwden en bejaarden. Allerlei vindt daarbij plaats: scherts, spel en zang. Alleen van dans vernam ik nog niet. Waar enige lidmaten, meestal bejaarde lieden, tegenwoordig zijn, daar worden de jeugdigen bewaakt, de uitbundigheid in toom gehouden, en ademen de gesprekken soms een eenigzinds christelijken geest, die leidt tot het zingen van christelijke gezangen. Ziedaar de enige wijziging, die de alfoersche gewoonte, met bijgeloof verbonden, door den invloed van het christendom tot hiertoe onderging. — Ook bij de geboorte van een kind hebben er behalve maaltijden, die echter niet van die omvang, bijgeloovigheden plaats. Was het vroeger gebruik, dat het kind door de bijang, die tevens walian (priesteres) was, naar de badplaats te laten brengen, om daar onder leiding uitspreken van zeker formulier, zegen over hem, d. i. gezondheid, geluk en lang leven af te bidden, bij den overgang tot het christendom vond men bezwaar, dit na te laten, omdat men reeds gedoopt was. De meester te Kassar, die toen een weg van bemiddeling in. Hij meende, dat men de alfoersche gewoonte, bestaande in het slachten van een varken en het onderzoeken van het hart van dat beest, zou nalaten; maar dat daarentegen na verloop van eenige tijd, de moeder het kind des zondags naar de kerk zou brengen, om de godsdienstoefening bij te wonen, en zo den zegen over het kind op christelijke wijze af te smeeken. Dit werd daarna ook op andere plaatsen gevolgd. Ik maakte reeds gewag van de algemene ligtzinnigheid, die zich in Tonsea openbaart. Deze wordt vooral kenbaar uit de grote zucht naar uitbundige vrolijkheid en zinnelijk genot. Het is mij niet bekend, dat in het Amoerangsche, buiten de strandplaats Amoerang, ergens danspartijen gegeven werden. Die nog heidenen waren, mogten hunne maramba's en mahakaria's hebben, maar de christenen onthielden zich daarvan en kenden niets anders. In Tondano, echter, heeft men spoedig, nog in de heidense toestand, het van de Europeanen en andere inwoners van Kema en Menado afgezien, hoe zich bij muziek en dans vrolijk te maken; en bij de alfursche vrolijkheid drongen nog de Europese dansen binnen. Blijven deze echter bij beschaafde lieden binnen de vereiste perken, bij de inlander is dit minder het geval. Hij, het natuurkind, bezit in zo veel mindere mate de gave van zelfbeheersching. Vandaar dat de danspartijen in Tondano van zo veel schade zijn voor het christelijk leven. Alleen dat die nachtelijke partijen, die doorgaans tot in de morgen gerekt worden, vele jeugdigen in de strikken der verleiding doen vallen, maar zij doden tevens de zin voor godsdienst en den lust voor het onderwijs. De algemene onverschil om voor beiden bij het jongere geslacht is inderdaad erg in Tondano, en verontrust mij dikwijls voor de toekomst van het volk. Dat verder deze trek tot genot leidt tot zucht naar pronk, en dat men, terwijl men de middelen zoekt om aan deze te voldoen, afgetrokken wordt van het rustige, zedige leven, dat een landbouwend volk behoort te kenmerken; dat dit nog verder leidt tot diefstal en misdrijf, laat zich lichtelijk begrijpen. Ook de echtelijke trouw laat veel te wensen over. Wel wordt in Tondano, zo ver ik weet, het christelijk huwelijk in ere gehouden, maar de gevallen van echtscheiding (zonder rechterlijk vonnis) zijn werkelijk vele, onder jong en oud. Dikwijls hebben die reeds na een kortere tijd na het huwelijk; soms om de nietigste redenen, soms ook uit minder onschuldige oorzaken. Deze ontrouw heeft soms ook droevige gevolgen van huiselijke twist, vijandschap, ja zelfs dood, uit echtbreuk voortkomende. Wel weet ik, dat men van alles, wat ik hier noemde, nog zou kunnen zeggen: maar dit vindt men immers overal; overal zijn goede en kwade. Maar ik oordeel bij vergelijking, en vind het opgenoemde bij een inlandsche bevolking, die in haar geheel nog op een lagen trap van ontwikkeling en beschaving staat, aan alles behalve onbeduidend. Bij de uitgebreidheid van mijn werkkring en den eigenaren toestand der gemeenten zou mij een goede hulp van inlandsche helpers zeer te stade komen. Doch ook deze aan Tonse nog veel te wensen over. O, mogt het gebeuren, degelijke inlandsche helpers te hebben, mannen, die niet koel blijven, waar alles om hen heen in onkunde, en onverschilligheid verzonken ligt; mannen, die als het ware de rijders konden zijn tusschen mij en de groote menigte, die hun geheel vertrouwen schonken, en op wie ik mij verlaten moest; mannen, die mij verstonden en hoe langer zouden zich verdiepen, om mij te verstaan. Van den arbeid door zulke mannen zou nog veel goeds voor Tonse te wachten zijn. Zulken echter zijn maar niet zoo dadelijk te vinden. Hieruit onze ijverige broeder onpartijdig en naar waarheid heeft de toestand van zijn arbeidsveld opengelegd, hij wil niet, dat wij bij zoovele ongunstige berichten de zaak hopeloos zouden achten. Hij wenscht, dat hij langzamerhand meer bekwaam helpers mag verkrijgen, opdat door den invloed van Gods geest de prediking des Evangelies vruchtbaar mag gemaakt worden. Met goeden moed en vast vertrouwen wil hij zijn arbeid voortzetten, wetende, dat die arbeid niet ijdel zal zijn in de Heer, al is het een ander, die zaait en een ander, die maait. Door woord en voorbeeld liet Evangelie te prediken en tegen de zonde te getuigen; door voortdurend gebed den ijver te sterken en de zaak op te dragen aan de Heer; de wapenen des geestes met verstand te gebruiken, ziet daar! wat onze zendeling zich blijft voornemen. En indedelijk wordt maar al te dikwijfel vergeten, dat hiervan voor een groot deel het welslagen der zending afhankelijk is. Waar is ooit eene natie als met een toverslag tot het christendom overgegaan, ook terstond tot een nieuw leven ontwaakt? Men wijst op gebrekkige uitkomsten in de zending, en vergeet daarbij wat zij werkelijk volbracht heeft. Men ziet heidenen weer terugkeeren tot hun bijgeloof, en vergeet hoe lang het heidendom onze christelijke voorvaderen bleef doordringen, hoeveel bijgeloof nog te midden van christenen wordt aangetroffen; maar ook, hoe die terugkeer altijd een nieuw voorkomen geeft aan datzelfde heidendom. Nog dezer dagen maakten de dagbladen met zeker welbehagen gewag van den droevigen toestand van een gedeelte van Nieuw-Zeeland. Het zou daar uitgemaakt zijn, dat het christendom niets had uitgewerkt. Zij vergeten daarbij, hoe een krachtige bevolking misleid en gekweld is door Europeanen, die meer op eigen winstbejag dan op het welzijn der bevolking acht geven; zij vergeten er ook op te drukken, dat het nieuwe heidendom dan toch werkelijk christelijke elementen had opgenomen! God zij onzen zendeling in zijn werk genadig nabij en ontsea moge eens getuigen, dat het Evangelie een kracht van God is tot zaligheid, waardoor het geweld der zonde wordt overwonnen, en het hart door reine en verhevene indrukken wordt geheiligd, tot eer van den hemelschen Vader. GIFTEN en LEGATEN. AALST. Voor 't lezen van maandberichten € 2,50 AARDENBURG. Bij 't aannemen van lidmaten € 4,20 Voor 't lezen van maandberichten € 6,95 ALBLASSERDAM. Voor 't lezen van maandberichten € 2,10 AMSTERDAM. Legaat van Mejuffrouw a.h. meester € 1000,— St. ANNA PAROCHIE. Gift van de Jongelingsvereniging € 97,— Van de catechisanten € 21,74 Voor 't lezen van boeken en maandberichten € 2,45 Van iemand die den Heer en de heidenen lief heeft € 2,60 ARNHEM. Van de Vrouwenvereniging € 150,— ARUM. Collectie, bidstond vergadering onderafdeling Wonseradeel € 13,— BARNEVELD. Van den Heer a.d.v.b. te Epe € 5,— BEERS. Uit de catechisatiebus € 4,— Legaat € 3,16 BEETGUM. Collectie op het kerstfeest € 10,85 BOLSWARD. Door Ds. van der Meulen, uit de spaarpot van twee meisjes € 2,— BOZUM. Uit de catechisatiebus € 15,— BUURSE. Bijdrage van de Vrouwenvereniging: tot bevordering der zendingzaak € 11,31 Door de Vrouwenvereniging. Onderscheidene giften € 2,30 Van begunstigers € 3,— BLIJN. Van catechisanten € 7,50 Van een leescirkel € 6,20 BRIELLE. Door Ds. post, uit de catechisatiebus € 10,— BRITSWERD. Uit de catechisatiebus € 5,— WEERDEN. Collectie bij de zendingspredikatie door Ds. van Eerde € 25,— HOLLAND. Door Ds. Gimburg. Uit de catechisatiebus € 15,— KORSBUM. Van catechisanten € 4,10 DELFT. Van n.m. € 1,— Voor 't lezen van maandberichten € 1,25 DRAGTEN. Van een Hulpgenootschap € 28,73 Uit de catechisatiebus € 16,65 DRONRIJP. Collectie op Hervormingsdag € 33,15 Gift van het genootschap: tot bevordering des Christendoms € 15,— Van n.n. € 10 — EERNEWOUDE. Van een vriendenkring € 2,79 Van catechisanten € 2,85 Uit een huishoudkamer € 8,16 DROUDE. Door Ds. Vorstman, uit de catechisatiebus € 25,40 Van b.d.v. g.t. € 40 BRUINEM (Afdeeling). Collectie bij de jaarvergadering te Koudum € 28,85 Tot haar 25-jarige Huwelijksevening € 50,— GOSSELINK. Legaat € 75,00 Van de Vereeniging tot bevordering van het Godsrijk, door Ds. Gort, van Meij, namens eenige meisjes, rond de onderafdelingen Draaien, van de Hervormde Kerk. Door de Heer Timbergen, uit de collectie in de Remonstrantse kerk, op 4 Juni, in 12 pakjes met de zinspreuk: Genesis iv: 7, Exodus xi: 12, 13, en 14, en Psalm xxxix: 7. Van de Heesters, een half jaar kleine wekelijke bijdragen, bijeengebracht door Mej. van den Bosch, in aanvang van de ridder, bij het aannemen van lidmaten. Van den Heer Brink, uit de collectie in de Groote Kerk. Van de leerlingen, van de maandbladen, van een leesgezelschap. Van de vereniging, voor de kerkhuis collectie, en van het Hulpgenootschap. Collectie op het kerstfeest, bijdrage van de gemeente, voor de lezing van maandberichten, gemeentebijdrage, inkomsten van lidmaten, en gift voor de catechisanten. Van de Vereeniging tot bevordering van het Godsrijk, voor de TUINQA, collectie bij een vergadering der onderafdelingen, bijdrage der gemeente, en van de Heesters. LEEUWARDEN. Collectie bij de openbare mededeeling van den zendeling graafland, door gemeenteleden ingezameld, van de catechisanten van Ds. van Velzen en Romenij, en van het burgerwezen. u 80,35 Van n. n. te H « 500,— Van het Vrouwen-hulpgenootschap 1/1480,— LEEUWARDEN (Onderafdeeling). Collectie bij de voorjaars-vergadering " 18,10 LEIDEN. Van Ds. la lau , te Sassenheim, voor het laten lezen der maandberichten.. » 3,— Van de verpleegden in het Oude Mannen- en Vrouwenhuis » 7,29 Van eenige werklieden in de fabriek van de Heeren Jan zuurdeeg en zoon .. » 8,65 LEKKUM en MIDUM. Van n. n » 2,10 LOPIKER CAPEL. Gecollecteerd April « 4 ,73 LOSSER. Door Ds. koch , bijdragen « 1,81 MAKKUM en COORNWERD. Collectie bij de vergadering der onderafdeling Wonseradeel.. » 16,— MANTSUM. Uit de catechisatiebus » 4,20 MARRUM en NIJKERK. Van catechisanten » 9,25 WISSE. Voor 't lezen van maandberichten » 5,— NIJKERK. Gecollecteerd bij de voorjaars-vergadering der onderafdeling Dokkum ...» 12,701 OOSTBURG. Door Ds. bax , catechisatiebus » 4,00 Van Mej. e. u. j. f ., voor het lezen van maandberichten » 8,— OENKERK en GIEKERK. Voor het lezen van maandberichten » 7,— OUDKERSK en ROODKERK. Giften van catechisanten » 9,— Van n. n u 1,— PINGJUM en ZURICH. Collectie bij de vergadering der onderafdeling Wonseradeel. » 14,— ROSWINKEL » 2,38 ROTTERDAM. Van v. z. h ., gecollecteerd in onderscheidene kerkbeurten " 11,13* Door Ds. Colin Stuart , van " 50,— Gecollecteerd 2de Pinksterdag ■/ 2,50 Gift, naar aanleiding van het boekje van Wiersma , en uit ingenomenheid met de daarin voorkomende deugdeleke handelingen, in den geest van Jezus Christus onzen Heer » 2,75 Door i)s. Francken , van r. » 1,50 Gecollecteerd 11 Junij in de Remonstrantsche kerk " Van Mej. van Tichelman , catechisatiebus " 7,50 Door den Heer d. Wachter , bijdrage van n. n. ten behoeve van het N. Z. G » 190, 85 SCHIEDAM. Bijdrage van de vereniging voor de Zendingzaak, onder de zinspreuk: Op Hem zullen de heidenen hopen " 150,62 SNEEK. Van het Hulpgenootschap « 27,— Rente van in de spaarbank gezette gelden " Van de Bijbel- en Zendingvereniging " 28,70 Van n. n " 25,— STIENS. Jaarlijkse bijdrage der gemeente " 40,— Van de catechisanten " -3 "Van de Tongelingsvereniging " Van een lid " TJERKVLIET. Uit de catechisatiebus - _f; TZUM. Van het Hulpgenootschap " TZUMMARUM. Collectie bij de voorjaars vergadering der onderafdeling Franeker... » 11,50 UITHUISINGEN. Bijdrage der gemeente.....*. " ULRUM » 5,20 Gecollecteerd " UTRECHT. Door Ds. van Hoogstede , van v. d. w. In het maandberigt n°. 6 staat: Door het Vrouwen-hulpgenootschap, de opbrengst van een busje, anoniem ontvangen, f ^ moet zijn • Een busje anoniem bezorgd op 1 January 18G5, ten huize van Mej. van den broek, eene der Dames-Bestuurderessen - " te R otterdam, bij M. W ijt & Z onen, Drukkers van het Nederlandsehe Zendelinggenootschap. 