Wekstem : getuigenissen uit de Christelijke Afgesch. Geref. Kerk in Nederland 
Op Zaterdag, 1 Januari 1870, verschijnt dit blad. Prijs per 8 maanden franco per post 1,50. Voor Amerika 2,50 bij vooruitbetaling. Enkele nummers 12½ Ct. UITGEVER, G. Fa. ZAland 18 KAAPen. Prijs der Advertentieën van 1—10 regels 1,00, iedere regel meer 10 Cent. Grote letters naar plaatsruimte. Stukken in te zenden aan de Hoofdredacteur J. H. DONNER te Leiden; advertenties, kerknieuws enz. aan de Uitgever. Alles franco. ONZE VOORZETEN. Vijf jaren hebben wij onafgebroken aan dit blad en wel met klimmende belangstelling gewerkt. Het steeds grotere lezerschap heeft ons het bewijs geleverd, dat onze gebrekkige arbeid niet vruchteloos geweest is. — Met het oog op het vermeerderen der revolutionaire bladen en de toenemende vastheid van onze overtuiging ook op staatkundig zoowel als op godsdienstig gebied, gevoelen wij ons geroepen, om met de zesde jaargang te beginnen als bij de aanvang van vorige jaren. Door afschaffing van het zegel is ons blad vergroot en wij hebben daardoor ook het getal van onze medewerkers, naar wij menen, op een gelukkige wijze vermeerderd gekregen, zonder dat één van onze beginselen daarbij is opgeofferd of schipbreuk heeft geleden. Hierdoor zijn wij vanzelf met ons blad op een terrein gekomen, dat vrij wat uitgebreider is geworden dan het vroeger was. Onze lezers hebben door een vijfjarige ondervinding ons en onze beginselen genoegzaam laten kennen en zichzelf, hoeveel gebrek ons ook aankleefde, durven wij verklaren: wij hebben geloofd en daarom hebben wij gesproken. Wij hebben bij de aanvang des jaars dit slechts te herhalen: wij begeeren voort te gaan als consequent gereformeerden op kerkelijk en als volbloed antidemocraten op staatkundig gebied, en volgens die beginselen wensen wij de gebeurtenissen en de vragen van den dag te bespreken. Met het oog nu op de ernst der tijden en het van dag tot dag sneller toenemen van ongeloof en revolutie, is het ons voornemen, om voortaan een "Bijblad" als nevensgaande, weeklijks bij het "Hoofdblad" uit te geven. Wij meenden daardoor tevens aan de behoefte van die lezers te volgen, die meer stichtelijke lectuur vragen, omdat wij hiertoe nu voortaan beter in de gelegenheid komen en aan hen onder onze burgerlui, die geen andere couranten lezen, door opname van de beurs- en handelsberichten. Hebben wij tot hiertoe zulk een krachtigen steun in ons publiek gevonden, wij verwachten, dat deze steun ook nu niet zal terug blijven bij een uitbreiding, waaraan wij behoefte gevoelden. Geve de Heere maar, dat wij eerlang in staat gesteld worden, om ons volk van een voor velen noodzakelijk geworden kwaad te verlossen — dit ten 1. het dagelijks lezen van revolutionaire dagbladen. Welaan dan, steunt ons met uw gebeden en bijdragen en laten wij elkander sterken in elke poging, om daartoe te komen. Onze God is magtig en wil uit kleine; grote dingen te voorschijn roepen. De Redactie: J. H. DONNER. W. DIEMER. B. C. FELIX. Die het Bijblad tegen verhooging van slechts 30 Cents per kwartaal niet begeert bij het Hoofdblad, wordt verzocht No. 1 en 2 met vermelding van den naam des terugzenders op het adres, terug te zenden aan den Uitgever en voortaan zal hem gelijk vroeger slechts het hoofdblad gezonden worden. G. Ph. ZALSMAN, Uitgever. OP DE GRENS VAN HET OLDE EN NIEUWE JAAR. Benevens het leven hebt gij weldadigheid aan mij gedaan en uw opzicht heeft mijnen geest bewaard. Job. 10 : 12. Wij zijn, al draagt ook dit Blad reeds het jaarmerk 1870, nog te na bij het jaar 1869 om het met deze betuiging niet te gedenken. En te gereeder doen wij dit, als die weten, dat een loffelijke en dankende herdenking van het voorledene een goed en blijmoedig toevoorzicht voor het toekomende werkt. Gepast noemt gij zeker deze beeld, daar zij de volle som inhoudt van hetgeen de Heere het afgeloopen jaar voor ons geweest is naar lichaam en geest. En toch, hoe gepast deze beeld ook op zich zelve is, in het verband waarin zij voorkomt past zij niet geheel op onze lippen. Ik heb u slechts te herinneren wie haar het eerst uitgesproken heeft, en gij zult ons dit toestemmen. Het zijn de woorden van Job met wien zeker niemand onzer, hoe zwaar het leed ook was dat hem trof, zichzelf zal willen vergelijken — het zijn de woorden van den lijder Job. Van alles beroofd en van allen verlaten zien wij hem, tegen wien de hemel en de aarde ja, de afgrond zelfs streed, deerniswaardig nederzitten, niet verstaan, getergd en geplaagd van zijne bezoekers. Zo zwaar zijn wij niet beproefd, zoveel leids heeft niemand onzer, al werden wij ook in diepen rouw en droefheid gedompeld. Zie rondom u! Hoe veel is ons nog overgebleven, hoeveel genaden van Gods goedertierenheid hebben onze beproevingen en smarten verzacht. Menige heldere en blijde dag deed de Heere ons beleven boven den man, wien het leed zoo trof, dat hij den dag zijner geboorte vervloekte. Deze onderscheiding moet ons een toon van dieper erkentenis aan onzen God doen aanslaan, het betaamt ons Hem te prijzen, die benevens het leven weldadigheid aan ons gedaan heeft en wiens opzicht onzen geest bewaarde. Ook ons heeft God het leven, dat Hij ons eenmaal schonk, nog gelaten. Wij zijn misschien met al de onzen gespaard, en zullen dit voorrecht te levendiger beseffen als de dood wellicht meer dan eens, in het afgeloopen jaar, dreigend in onze woning onder onze oogen trad. Wij, ons volk en land, zijn verschoond gebleven van verwekkende ziekten. Mensen en beesten mogen zich verheugen in gezondheid en welvaart; de verwoestende Engel van Gods oordeelen is niet uitgezonden, onze weiden en stallen zijn niet ontbloot en ontvolkt, en de rouwklagers zijn niet in zulken getal, als vorige jaren, door onze straten rondgelopen. Onze oogst is niet mislukt, bij den vrede zijn wij te midden van angstige spanningen bewaard gebleven. Heeft de storm op zee en land verwoestingen aangericht, zijn er eenzame weduwen en hulpeloze wezen voor wie het afgeloopen jaar een smartelijke onvergetelijkheid heeft, Hij die de storm gebood zal geen van die allen vergeten. Weldadigheid heeft Hij ons gedaan. Geen ondeelbaar ogenblik van het afgeloopen jaar of waar wij hebben zijne goedertierenheid genoten, met een heilige van weleer past het ons uit te roepen: „dag aan dag overlaat Hij ons.” Wij zijn in gevaren en nooden uitgered en geholpen, onder beproeving en smart ondersteund, bij gebrek en honger verzadigd. Ons heeft niets ontbroken, vele van ons hadden overvloed, en was ook al eens ’s avonds geween, ’s morgens gaf God gejuich. En aan zo veel tijdelijke welvaarden paarde de Heere de hogere en eeuwige welvaren van onze zielen. Wij hebben voor ons en onze kinderen gedeeld in de zegen des Evangelies, en alle middelen der genade zijn ons overvloedig geschonken met de belofte Zijns Geestes, daarom zegt de Christen, de ware Christen: „Hij heeft in Christus, mijn getrouwen Heer en Zaligmaker mijn geest bewaard.” Hoe groot is die weldadigheid, boven elke andere te schatten. Wat baat het de mensch al won hij de gehele wereld en leed schade aan zijn ziel? Wie van onze lezers het belang zijner ziel heeft leeren schatten en de gevaren kent die ons bedreigen, zal niet dan Kendall uitroepen: Ja, Zijn opzicht heeft mijn geest bewaard. Hij bewaarde ons voor Satans list en geweld, voor de kracht en verzoekingen der zonde, voor de verleidende lokstemmen der wereld. Door genade zijn wij, dat wij zijn; Hem alleen in Zijn Zoon de eere aan het einde des jaars, Hem alle lof en dank! En die betuiging zullen wij te gevoeliger afleggen, naarmate wij een geheiligd inzicht hebben, hoe die weldaden door ons ontvangen en genoten zijn. Beschaamd, verlegen, veroordeeld staan wij op de grens tusschen het oude en nieuwe jaar, en helaas! indien wij er zo mogen staan. Ach! het betaamt ons, wetende wie wij, onze kinderen, ons volk en ook onze Overheden voor God waren, diep in het stof voor God neder te buigen. God heeft de som van Zijn weldaden en wij die van onze zonden vergroot, Hij heeft Zijn goedertierenheid opgehoopt en wij onze schulden, wij hebben Hem niet in erkenning gehouden en Zijn trouwe opzicht heeft ons bewaard. Wie hier niet beschaamd en verlegen staat, die heeft de lange moedigheid en goedertierenheid Gods nog niet tot bekeering geleid, die treedt - en hoe gevaarlijk is dit - het in nieuwe jaar in met een oud en onverbroken hart, dat God niet kent en slechts zichzelf bemint. Dan kunnen wij, ook bij de heldere uitzichten naar de mensch, geen goed en blijmoedig toevoorzicht op God in Christus hebben. En wat zijn die uitzichten en een goede toekomst naar onze berekening; hoe vaak hebben wij het ondervonden, dat de heldere hemel plotseling van wolken en stormen duister werd, die al onze verwachting deed vergaan. Daarom, mijn lezer! een andere en betere waarborg voor de toekomst gezocht, zij is er, "de Heere" zegt het ootmoedig geloof, "is mijn heil en mijne eere, de sterkte mijns harten." Gebogen onder Gods weldaden en onze zonden, maar ziende op onzen Medelaar en Zaligmaker gaan wij, wat ook drukt en wat ook dreigt, gemoeid het nieuwe jaar in. De onweders die over Kerk en Staat hangen, en lang reeds dreigden, breken dan los, de strijd neemt toe, het lijden om Christi wille wordt bloedig, geen nood! de Heere die dit al voorzegd heeft staat ons na bij, en vervult dan zijn rijkste belofte. — Wij laten Hem het zorgen, het zegenen en het zaligmaken, en smeeken dat Hij ons geloof, gebed en geduld schenke; en het nieuwe jaar zal nieuw heil aan ons, onze kinderen, ons volk en Vorstenhuis toevoegen. J. H. DONNER. Blikken in Kerk en Staat. TERUGBLIK. Van waar zijn wij gekomen? en: waar gaan wij heen! zijn vragen die onwillekeurig den nadenkenden pelgrim bezighouden, als hij een oogenblik verpozing vindt op zijn tocht en ook, wanneer zich een kruisweg voor hem opdoet die hem ten dode doet zien op de afgelegde baan, om daarna wel te weten welken weg hij moet inslaan om de reis voort te zetten, ten einde ook niet te verdwalen door een verkeerd pad op te gaan. Die verpozing en die kruisweg is voor ons de intrede in een nieuwen tijdkring. Eene korte spanne willen wij daarbij stilstaan; om daarna wieder onzen weg te vervolgen in die richting welke, zoo God wil, voor ons de beste en de ware moge zijn. Daartoe herdenken wij het oude, dat voorbijgaan is. Die weg, waarmede wij een jaar lang zoo eigen waren, waarop wij velerlei ontmoetingen hadden, maar dien wij nooit weer zullen betreden, wordt nog eenmaal in ons geheugen teruggeroepen en dan al weerom: voort, voort! Maar, als wij dit doen, worden wij dan niet allereerst gedrongen ons te herinneren, wat God gedaan heeft! Zeker; daarom een woord over des Heeren: ZEGENINGEN. Zo de oudejaarsavond voor ons niet zijn een "Eben-Haëzer," tot hiertoe heeft de Heere geholpen? O ja, als wij terugzien op die 365 dagen welke daar achter ons liggen, dan mogen wij wel in alle opzichten met Paulus uitroepen: "Hulpe van God verkregen hebbende, staan wij tot op dezen dag." Letende op onze eigen zwakheid en magteloosheid, erkennende hoe broos en onbekwaam wij in ons zelf zijn, moeten wij ons zelf menigmalen tot een wonder midden in ons leven. Tot beschaming en tot verootmoediging van ons hart, maar tot eer ook van de driemaal Heilige God, zij onze belijdenis bij de eindpaal van een vervlogen en bij de poort van een nieuw jaar, dat onze bekwaamheid in alles uit God is geweest. O, als wij het opmerkten, dan heeft het ons immers niet ontbroken aan die verborgene ondersteuning, zonder welke wij anders niets vermogen? Bovendien, werden wij, ook naar het lichaam gespaard en bij het leven bewaard. Indien de Heere met ons naar onze zonden had gedaan of als er enige verwachting van ons ware geweest, dan zou de Regter van hemel en aarde in zijn recht zijn geweest als Hij de draad van ons leven afgesneden had. Onze dwaasheden vermenigvuldigden, onze schulden vermeerderen en — hoe zou er in ons iets zijn, dat het Koninkrijk Gods waarlijk nuttig en dienstbaar had kunnen wezen. Maar, de Heere zag op ons neder en vergaf ons niet naar onze ongerechtigheden, en het behaagde Hem ons te gebruiken in zijn wijngaard, opdat we in zijn kracht enigszins bevorderlijk konden zijn aan de bouw van zijn heerlijk Koninkrijk. Ach, dat we dan ook in deze Gods weldaden niet vergeten, want "Hij was het die ze ons bewees." Welk een lange weg van bijna 400 dagen en toch — hoe snel door ons afgelegd. Wel mag het leven bij een droom vergeleken worden! Wat was het dikwijfel donker — maar de Heere gaf licht. Hoe bang ook menigmalen in de nachtelijke uren van zonde en schuldgevoel — maar God sprak: vrees niet en ontzet u niet. Wat was het ons nu en dan eenzaam, maar Jezus bood zich aan als leidsman. Hoe hebben wij tevens gedwaald en werd het pad onveilig, gevaarlijk, maar Jezus reikte ons de hand en was dan onze gids. Hij bracht ons weer waar wij zijn moesten en waar we ook veilig en buiten gevaar waren. Ons leven, ons bestaan hier op de levensweg, zijn de bewijzen dat zij ons niet gederd hebben. Wat konden wij hier en daar slapen en traag zijn, waar wij wakker en ijverig moesten zijn, aangezien er zoveel klippen, afgronden en andere gevaren zich voordeden, maar Jezus was de wacht die niet slaapdood was en Hij riep ons daarna wakker, ofschoon Hij ons beschermd had. Hoe verlegen waren we dan! Hoe kon onze moedeloosheid ons bevangen en zaten wij bij de pakken neder, terwijl satan daarvan gebruik maakte, om ons werkeloos te maken, maar Jezus richtte ons op en fluisterde ons ter goederd ure in: „Ik heb voor u gebeden dat uw geloof niet ophield." Wat zagen we dikwerfelde op tegen de arbeid, zóó zwaar kwam die ons voor en zouden gaarne onze taak, ons werk aan een ander overgelaten hebben, maar Jezus gaf ondersteuning en Hij maakte dan het, anders onmogelijke, voor ons zoo licht en zoo gemakkelijk. Wat al hoge bergen die wij moesten beklimmen, onoverkomelijk als wij er voor stonden, maar Jezus trok mee of liever, wij hadden Hem slechts te volgen en wij waren er over zonder het dikwijls zelfs te weten. Ontelbaar waren de dalen en kloven — nog zouden wij bevreesd daar staan zonder ze in te gaan of te overschrijden, maar, gekomen aan de eindpaal van 1869, brengt die ons in gedachtenis dat Jezus met ons geweest is en Hij steeds aan onze zijde was, anders waren wij omgekomen in de diepten. Zóó bereidde Jezus voor ons en de onzen de weg tot op deze dag en nu ook bereidt Hij ons hart tot ware en levendige dankbaarheid, om een offer, Hem gewijd, op de gedenksteen van het afgeloopen jaar neder te leggen. Wij kunnen ook spreken van algemene zegeningen. Voor oorlog, voor pestilentie en hongersnood heeft God ons en Europa bewaard. Wel was en is nog hier en daar onrust, spanning, vrees en zelfs worden op sommige plaatsen onrustige vernomen, maar geen oorlogsstaal flikkerde, geen kanon gebrul heeft gehoord, geen jongelingen en mannen werden op het slagveld ter neder geworpen. Europa heeft niet, zooals in 1866, donderdag weduwen en wees te betreuren. Geene moeders gaan de graven bezoeken van de in dit jaar, verslagene zonen. Voor dit alles en voor oneindig veel meer, waarvoor we behoed bleven, zij den naam des Heeren geloofd! BUITENLANDSCHE AANGELEGENHEDEN. Toen wij het geëindigde jaar begonnen, waren er eenige zwarte stippen aan den gezichtskant van den Europese Staatshemel. Wij stonden toen voor een Grieks-Turks conflict, dat nog al vrees baar was, maar door een samenkomst der Mogendheden van Europa te Parijs, werd deze zaak in der minne geschikt. Blijven wij nog altijd eenigszins huiverig den blik naar het Oosten wenden, toch bleef dit jaar het slagzwaard in de scheide en is er aanvankelijk nog niets te vreezen. Alleen laat nu het Egyptisch-Turksch conflict wel eenige bezorgdheid over, maar de begeerte van ganz Europa naar rust en vrede en daarbij het geldgebrek der ontevreden, doet ons hopen dat deze zaak, voor eerst, bij groote woorden zal blijven. Toen wij in 1869 ons eerste overzicht van het jaar gaven, schreven wij dat Spanje naar een Koning zocht en Kandidate stelde voor den troon. Datzelfde moeten wij waarlijk, in 1870, nog van Spanje melden. De toestand blijft daar nog op die hoogte, als voor eenige maanden. Misschien zijn ook jaren noodig, eer voor dit ongelukkig land een betere toekomst te verwachten is. — De opening van het kanaal van Suez zal een blijvend aandenken zijn aan het jaar dat voorbijging, terwijl ook het Concilie van Rome, in het laatst van datzelfde jaar geopend, misschien duizende monden over 1869 zal doen spreken. — In Frankrijk heeft nu de ministeriële crisis haar toppunt bereikt, zoodat ook bij het einde van December door ganz Europa bekend was, dat het oude bewind zijn ontslag had genomen en de heer Emile Ollivier geroepen is om een nieuw ministerie te zoeken. — En in Ierland stonden en door het Fenianisme en door de landkwestie en door de Ierse Staatskerk dwars tegenover elkander. De heer Gladstone heeft zijn doel bereikt door de Staatskerk af te schaffen, maar de Fenians en de Ierse boeren kon hij en het Parlement nog niet bevredigen. Het is nog altijd een strijd in eigen boezem. — Italië behield zijn koning die uit een zware ziekte hersteld werd, ook daar kwam een nieuw bewind, maar de ware rust en vrede heersen er nog niet. Italië blijft arm aan geld en godsvrucht. Tot ch vindt het Evangelie er, door Gods goedheid, meer en meer ingang. — In Oostenrijk rookt het ook en aldaar worden mede de gemoederen bezig gehouden door een ministeriële crisis. — Rusland deed in het afgeloopen jaar verbazende stappen om Polen, als zelfstandig land van de kaart te doen verdwijnen en de inwoners van al hunne nationaliteit te beroven. Polen is inderdaad gerussificeerd. — In Portugal eindelijk, heeft een opstand plaats gehad, die eigenlijk nog treurige gevolgen, ook voor dat land, zoo nabij Spanje gelegen, hebben kunnen hebben, Plakkaat zijn door de ontevredenen aangeplakt, waarop te lezen stond: „Burgers! De nationale rust eist dat gij de wapenen aangordt. Te wapen dus en opgetrokken naar het paleis! Te wapen tegen de kroon! Te wapen tegen den koning! Laat ons met de wapenen in de hand de kreet aanheffen: „Weg met den koning!” „Viva la Republica.” (Leve de Republiek). Een gerucht, dat ook het leger tot een politieke demonstratie zou overgaan, is later tegengesproken. Ziedaar, een en ander uit het verleden en over het heden der Europese toestanden. Maar mogen wij dan ons eigen land vergelijken? Neen, daarom ook een woord over ONZEN MOEDERGROND, de grond waar onze wieg op stond en waar, waarschijnlijk, ook eenmaal ons graf zal te vinden zijn. De feesten in de Novemberdagen hebben het nog kunnen aan tonen hoe naauw en innig het Huis van Oranje met de Nederlandse natie verbonden is. Bij ons de jubeltoon: „Leve de koning!” en niet, zoo als in Portugal: „Weg met den koning!” Bij ons geen gehate Isabella, even als in Spanje, maar een geliefde vorstin, die op de handen des volks, op de vleugelen des gebeds van Gods kinderen, wordt gedragen. Bij ons geen volks woede en misdaad, zooals in Ierland tegenover kroon en regering, maar bedaarden ernst, bezadigdheid en vrede, ook bij den heftigsten strijd die er gestreden wordt voor recht en billijkheid. Bij ons. doch waar toe meer vergelijkingen? God was goed; wij hebben zijne weldaden over ons, over Oranje en het Oranjehuis en over geheel het vaderland, als in milde stroomen uitgegoten, te erkennen. Diezelfde God van Nederland ga voort — ondanks afval en ongeloof en ongerechtigheid bij het volk — ons dierbaar vaderland te zegenen met uitwendige en geestelijke zegeningen. Hij vergete de kinderen niet van de vaderen, met wie Hij een verbond gesloten heeft. Hij doet die kinderen wederkeeren tot het geloof den heiligen overgeleverd, en geeft ons vrede en welvaart, opdat wij en ons kroost de vruchten mogen genieten van een land door God gezegend en bevoorrecht, bevoorrecht ook door het onschattbaar bezit des Bijbels. En onze leus is en blijft steeds, wat ook gebeurt, God te vrezen, den Koning te eeren, naar den Bijbel te leven, hopend op de beloften van een getrouw en onveranderlijk Verbonds-God. KERKELIJKE GEBEURTENSCHAP. Wat wij bij den aanvang van 1869 nog niet durfden dromen, maar wat we toch steeds zo innig hebben gewenst, dat is op den middag, dat is, in de helft van het voorbijgaan jaar geschied. Voorwaar, ook zal 69 in de gedenkboeken van onze kerk een betekenisvolle plaats behouden. De uitbreiding van onze kerk niet alleen, maar de vereniging met vele broeders en gemeenten tot een lichaam had voor weinige maanden de plaats. Daaraan met blijdschap te denken is ons behoefte, maar tevens stijgt onze bede immer en altijd meer naar omhoog, dat het God behaagt die eenheid in onze en vaster te bevestigen en te heiligen, opdat het blijkt dat wij door de liefde zijn verbonden en de wereld bekennen: „Ziet eens, hoe lief zij elkander hebben." Behalve dat het zieleantal ook in de gevestigde gemeenten toenam, nieuwe gemeenten zijn gesticht, verkreeg onze kerk een anderen naam. Het voor veler oren hatelijke woordje: „Afgescheiden,” behoort nu tot de geschiedenis. Alleen zij die in die eerste dagen der Afscheiding, (wat in onze dagen al meer en meer wordt erkend en herinnerd door anderen) onrechtmatig zijn vervolgd en uitgeworpen, kunnen nog daaraan met blijdschap terugdenken als een „eerbetitel” hun door de Staat gegeven. In het vorige jaar deelden wij — maar toen was het een vergissing — mee, dat de Staat onze kerk als kerk erkend had. Zou het een profeetie zijn geweest? Want, werkelijk werd slechts weinige maanden daarna ons kerkelijk lichaam erkend. Zeker, laten wij alle deze dingen niet gering achten. God heeft grote dingen gedaan, — daarom zijn wij verblijd. Onze hervormde broeders zijn opgewekt door Mr. Groen van Prinsterer, den edelen strijder voor recht en waarheid, tot den strijd die leiden kan tot vrijmaking der kerk van het genootschap, dat is, om het kerkgenootschap te doen vallen, de Synode af te danken en de Kerk, de gemeenten weder terug te brengen tot den toestand van vóór 1816. De Heere God ondersteunen die broeders, Hij beware nog lang den onvermoeiden pleiter, den heer Groen, voor Nederlands vorst en volk en zegene de pogingen die aangewend worden voor de komst van ’s Heeren Rijk en tot het afbreken van het rijk des ongelovigs en der duisternis. DE STAATSSCHOOL EN DE SCHOOLWET. „Wachter! wat is er van den nacht?" — „Nog altijd, nacht!" Zoo is het ook hier. De minister Fock wil van geen verandering, hoegenaamd, weten in de schoolwet; en de Staatsschool gaat voort om de kinderen tot godsdienstlooze creaturen te vormen. Dertien jaren leven wij in zulk een onzalige toestand, ten opzichte van het opkomend geslacht. Laat geen tiental jaren — zoo God ons het leven spaart — ons te lang zijn om én tegen die wet van 1857 én tegen de Staats school den strijd aan te binden. De openbare school in Nederland is voortdurend de vijandin, de bestrijder, de beroofster van alles wat ons en onze kinderen lief en dierbaar is. En daarom moeten wij niet op houden ons tegen die roofster te verzetten. Dat onze klagten niet alleen doordringen binnen de wanden der Tweede Kamer, maar ook oprijzen tot Hem die acht geeft op het geroep der ellendigen en den verdrukker verbijzelen zal. Dat zijn zijne beloften. Daarop gepleit. Zijn Naam is Hearer des gebeds. Den Helder. B. C. FELIX. Eene merkwaardige uitspraak. Broeder Kousbroek had de goedheid mij ter inzage te geven de beslissing der Haagsche Synodale commissie in zaak de Evangelisatie. Beiden, de beslissing zelf en de vorm waarin zij is vervat, zijn zoo merkwaardig, dat wij meenen haar onzen lezers niet te mogen ontwijken. Met verwijzing naar het vroeger door ons uitvoerig medegedeeld (zie o.a. ons Art. in nummer 45 van de Wachter) beperken wij ons tot de hoofdzaak. "Overwegende," - zoo lezen wij na de gebruikelijke inleiding in de bedoelde uit-spraak, - "overwegende dat de aangehaalde artikelen (21, 5, 8, 10 en 11) van het reglement voor de kerkeraaden en van het reglement voor het godsdienstig onderwijs regelen stellen volgens welke de Kerk (lees hier: het genootschap) zal hebben te voorzien in de behoefte aan godsdienstig onderwijs en de stichting der gemeenten en volgens welke waarborgen de Kerk (het genootschap) moet eischen van hen die namens haar belast worden met een grooter of kleiner gedeelte van de taak die in de eerste plaats op de leeraars der gemeente rust, het onderwijs namelijk in de leer van het genootschap (der Kerk) en de Bijbelse geschiedenis en het voorgaan in de openbare godsdienstoefeningen tot stichting en opbouwing der gemeente; doch dat het noch in de geest des evangelies, noch in de geest der bestaande kerkelijke reglementen of wetten ligt om aan enig lidmaat der gemeente te verbieden om aan heen die dit verlangen onderwijs in de godsdienst te geven of voor te gaan in bijeenkomsten buiten de kerkgebouwen, zolang niet blijkt, dat dit onderwijs strekt tot verbreiding van ergerlijke dwaalleer, of die bijeenkomsten dienen om de leden der gemeente af te leiden van de beginselen van het genootschap (der Kerk), waaromtrent in casu geen bewijs hoegenaamd is aangevoerd, zodat geen sprake kan zijn, dat door den rekvirant op enige wijze de orde in de gemeente is of wordt gestoord. Vernietigt de beslissing van het Provinciaal Kerkbestuur van Zuid-Holland van den 4den Aug. 1869 en renvoieert de zaak met inachtneming van deze uitspraak aan het Provinciaal Kerkbestuur van Friesland, enz." 's-Hage, (was get.) J. Witkop. (Pres.) 19 Nov. 69. J. J. Swiers, (Vice-Pres.) J. T. Witter, C. Hooijer, B. B. van der Veen, B. A. Overman, H. J.'v. d. Heim. Naar het mij voorkomt moet in deze beslissing, zal zij van praktisch nut voor ons zijn, de klemtoon op den alleszins merkwaardige, door ons onderstreepten volzin gelegd worden. Zeer veel kunnen wij uit deze woorden in de mond der Haagsche Synodale Commissie leeren. Mij dunkt o.a. dit: Dat het in onze 19de eeuw al zeer weinig betekent of men zegt: de evangelische waarheid lief te hebben, de dwaalleer te haten. Kohlbrugge, de Cock enz. Toonden, dat zij het deden en — zij werden uitgeworpen. Hierin ligt de grote spraakverwarring van onzen tijd. Toch zijn wij het volkomen met de Haagse Synodale Commissie eens, als zij met zoovele woorden zegt: dat de Evangelisatie (men denke aan traktaatverspreiding op grote schaal, volksvoordrachten, zowel eenvoudig als ingewikkelde, leesbibliotheken, enz.) door leden der gemeenten, niet mag worden belemmerd; maar integendeel op allerlei wijze en zooveel mogelijk door onze Gereformeerde kerk behoort te worden aangemoedigd, daar al onze hoop voor de toekomst op de Evangelisatie gegrond is; — behoudens de noodzakelijke waarborgen natuurlijk, dat geen dwalingen worden verspreid; welke waarborg men in. 1. verkrijgt, wanneer de stoot hiertoe overal van de kerkenraden uitgaat, onder wier leiding en toezicht zij gesteld blijft. Nog merken wij naar aanleiding van de uitspraak der Haagse Synodale Commissie op, ernstige bedenkingen er tegen te hebben dat door onzen tijdgeest, zodanig vaak, tot zooveel misverstand leidende spreekwijzen als ergerlijke dwaalleer, enz. wordt gebruikt. Al wat niet overeenkomt met het Evangelie is, is dwaalleer en altijd ergerlijk; en voor Hem die de dwaalleer haat, gelijk Hij de zonde haat, is het één en dezelfde of men gedeeltelijk, dan wel of men geheel van den grondslag des Evangelies afwijkt. Ik twijfel er dan ook met het oog hierop niet aan, of de vrees der Haagse Synodale Commissie voor ergerlijke dwaalleer zal een krachtig protest van verschillende zijden uitlokken, ook in verband met de geschiedenis der laatste dertig jaren. J. F. Gips Pzn. 10,000 pond sterling beloning. Onderzoekt de Schriften. Joh. 5 : 39. Christus is alles en in allen. Col. 8 : 11. 1°. Duizend pond sterling beloning aan de katholiek, die eenigen tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat wij tot de Maagd Maria bidden moeten. 2°. Duizend pond sterling beloning aan de katholiek, die eenigen tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst, dat de wijn des heiligen Avondmaal alleen aan de priesters moet gegeven worden. 3°. Duizend pond sterling beloning aan de katholiek, die eenigen tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke zegt dat Petrus geen vrouw gehad heeft. 4°. Duizend pond sterling beloning aan de katholiek, die eenigen tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat de priesters niet trouwen mogen. 5°. Duizend pond sterling beloning aan de katholiek, die eenigen tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat wij tot of voor de doden bidden moeten. 6°. Duizend pond sterling belooning aan de katholiek, die enige tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat er meer Middelaars tusschen God en de menschen zijn dan één. 7°. Duizend pond sterling belooning aan de katholiek, die enige tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat Petrus bischop van Rome is geweest. 8°. Duizend pond sterling belooning aan de katholiek, die enige tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat de Maagd Maria ons verlossen kan. 9°. Duizend pond sterling belooning aan de katholiek, die enige tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat de kerk van Rome de oudste kerk is. 10°. Duizend pond sterling belooning aan de katholiek, die enige tekst der H. Schrift bijbrengen kan, welke bewijst dat de paus van Rome de plaatsbekleding van Christus of de opvolger van Petrus is. Het spreekt van zelf, dat onder de Schrift alleen de kanonieke boeken des O. en N. Testaments bedoeld zijn. Deze tien prijzen van duizend pond sterling zijn uitgeloofd door Mr. Peter Drummond, redacteur van de Britisch Messenger, te Stirling, in Schotland. Wij haasten ons deze tienvoudige uitloving ter kennis van onze roomsche lezers te brengen, opdat ten minste eenige prijzen aan België mogen te beurt vallen. Één is meer dan genoeg, om bij gelegenheid van het concilie een reisje naar Rome te maken. De heer Drummond spreekt van ponden sterling, maar wij vertrouwen dat hij de prijzen wel in Belgisch geld zal willen uitkeeren, het pond sterling berekend op vijf en twintig fr. (1) Uit wel, A T'-vnmT’TX’ Theod. A. EGGENSTEIN. (1) Of 12 gulden Hollandsch. Leiden, Dec. 1869. WelEerwaarde Heer! Van uw welwillendheid vertrouw ik dat u de goedheid gelieve te hebben, onderstaande in uw geacht blad te willen plaatsen. Er is dezer dagen te Leiden bij den boekdrukker J. Holtz een boekje van de pers gekomen, getiteld: Samenspraken door Phylaeterion enz. door een Lidmaat van de Geref. kerk onder ’t kruis. Ik acht mij geroepen ter eere van mijn King en grooten Zender, openlijk te verklaan, dat ik geheel vreemd ben aan bovengenoemd geschrift, daar er alles aan ontbreekt wat christelijk mag genoemd worden. Door genade hoop ik, zolang er adem in de keel is, te getuigen tegen alles wat in strijd is tegen de dierbare Gereformeerde leer, maar ook waars van persoonlijkheden, die door haar anoniemiteit zichzelf karakteriseeren. Mogten er redenen bestaan om dit bericht niet in de Weekstem op te nemen, dan zult UEd. wel zo goed willen zijn mij zulks binnen een paar dagen te doen weten. Met de meeste achting, I TTT71 1 T UEd. dienaar, P. Los, Gz. Hoewel wij dit boekje niet ingezien hebben, en er dus niet over oordeelen kunnen, heb ik ben wij toch gemeend aan dit verzoek te moeten voldoen. J. H. D. De Staatsscholen. (Neutraal doch niet anti-christelijk.) De houding onzer afgevaardigden inzake de onderwijskwestie boezemt mij steeds zeer veel belangstelling in. Gewichtig toch is de strijd, die door hen in de Tweede Kamer niet slechts voor de gewetensvrijheid, maar ook voor het geloof wordt gestreden. Beslissend de invloed welke het zuiver stellen onzer beginselen en het getrouw getuigen voor de waarheid op den stand der partijen en op de toekomst van ons geliefde Nederland uitoefenen zal. Zwaar is hare taak. Men bedenke toch wat het zeggen wil, ge roepen te worden tegenover een een in het afbreken zoo sterke, het evangelie zoo vijandige meerderheid den zuiveren evangelieklank te doen hooren. Men bedenke daarbij, dat wij op koloniaal, ja op iedere gebied, dag aan dag door conservatief en liberaal ongeloof voorgelicht, langzamerhand aan een geheel scheve en verkeerde en verkleurde wereldbeschouwing zijn gewend. Meer en meer wordt dan ook bij velen het gemis van of liever de behoefte aan een christelijke pers gevoeld, die, waar zoo groote belangen op het spel staan, de evangelische partij in de Tweede Kamer steunt en voorlicht in haar moeilijke strijd. Ja, ik herhaal het, meer en meer wordt het gevoeld, dat het niet genoeg is; dat de gelovigen stil zijn in de landen, maar dat wij ons ook met de vragen en de belangen des maatschappelijk levens moeten bezighouden; opdat wij die in den geest des evangelies leeren oplossen. Zoo dacht ik, toen ik de debatten over de O. I. begroting gelezen had en deze met een groote meerderheid aangenomen was. Zeer merkwaardig toch, — reeds heeft Br. A. V. er in No. 47 van de Wekstem de aandacht op gevestigd, — zeer merkwaardig waren de discussiën, zowel de stemmingen over 1. de post Staatsscholen op deze begroting en 2. het voorstel der heeren Moens, Viruly, om die post met nog 30,000 gulden te verhogen. Merkwaardig was ook de houding der anti-revolutionaire partij, die niet slechts de post zelf goedkeurde, maar door wie ook de voorgestelde verhooging werd ondersteund. Een en ander heeft mij bepaald pijnlijk aan gedaan, daar deze votums geheel in strijd zijn met de beginselen der evangelische partij. 1) De vraag kwam mij belangrijk genoeg voor om eens in de Wekstem te bespreken, de vraag of een christen zijn stem kan geven aan een volks-onderwijs, hetzij voor Nederland, hetzij voor Indië, dat op de wet van 1857 is gegrond? — En ik meen, dat deze vraag bepaald in ontkennenden zin moet worden beantwoord. Zeker is het mij niet onbekend, wat op de achtste Vergadering der Vereeniging voor Christelijk Nationaal onderwijs met eenparige stemmen is besloten, dat namelijk eene ook door ons noodzakelijk geachte wijziging van Art. 194 der Grondwet, onder welke redactie dan ook hierin zou moeten bestaan, dat het vrije onderwijs regel, het STAATS-onderwijs aan vulling zou zijn; — dit, ik herhaal, is mij niet onbekend en van ganscher harte juich ik zulk een metterdaad onverbeterlijke wijziging van het grondwetsartikel toe; doch de vraag wordt er niet door opgelost; of onze partij, die haar kracht zoekt in de beginselen des Evangelies hetzij als aanvulling, hetzij als regel haar stemmen kan schenken aan een volksonderwijs als wij nu bezitten? Vergun mij te dezer zake nogmaals te herinneren wat de heer Thorbecke eens zeer terecht opmerkte: „zoo, sprak hij, zoo de neutrale scholen niet godsdienstig zijn, mogen zij verdwijnen.” Dit is treffend juist; alleen zagen wij voor „godsdienstig” liever ’t woord christelijk gesteld. Nu weet echter ieder, waarop de godsdienstige neutraliteit der wet neerkomt. De ondervinding was ook hier een goede leermeesteres en de grieven tegen ons Staats-onderwijs zijn dan ook niet onbekend. Belangrijk is in deze weer de strijd tussen het Noorden en de Nieuwe Rotterdamse Courant aan de ene zijde, en het Dagblad van Zuid-Holland en ’s Gravenhage aan de andere kant. Het gold hier de vraag of op de Staatsscholen het bewustzijn van wat de mensch boven het dier verheft, — het bewustzijn onzer onsterfelijkheid mag worden geuit, dan wel of het grofste materialisme op de openbare scholen moet worden gehuldigd?... Trouwens wij weten allen dat het Staats onderwijs door onzen tijdgeest zoo liefelijk aangeprezen, zoo uitbundig verheerlijkt, ja ons bijna met geweld opgedrongen, niet neutraal, maar anti-christelijk is. Een kernachtig woord van Dr. Kuyper, is (ook als leiddraad van gemeenschappelijk overleg met het oog op een zeer zeker vroeger of later aan de orde komende school wetsherziening!) in deze zeer behartigens-waardig: „Geen dogma, geen hypothese, maar een betere ervaring van lange jaren heeft ’t ons telkens meer geleerd: dat (in gewetens- in geloofszaken) neutraliteit NIET BESTAAT, ALS DIE NIET DOOR VASTE GRENZEN WORDT AANGEWEZEN.” Wij zijn het in deze volkomen met Dr. Kuyper eens. En het is op grond van deze waarheid, dat wij ons bij de tegenwoordige onderwijswet (die zoo dringend een wijziging in christelijken geest behoeft, 2) in het geheel niet kunnen neerleggen; in a. w. dat wij een neutrale Staatsschool zoals deze wet die geeft, nog als aanvulling, nog als regel kunnen aannemen of goedkeuren. En toch. Toch gaf onze partij in de Kamer haar stemmen aan een onderwijs, waaraan de grondslag van alle onderwijs-ten-goede ontbreekt en dat zelfs niet aan de minste eischen welke de christen te stellen vermag, voldoet. Op welke gronden zij dit deed is mij geheel en al onbegrijpelijk; maar nog eens, het deed mij pijnlijk aan, wetend dat de ogen van geheel Nederland op den strijd der be- 1) De heer Moens was al zeer naïef, bij de verdediging van zijn voorstel: „Ik wensch, zei hij o. a. ten antwoord aan dezen, ik wensch den heer van Lijnden en zijn geestverwanten volkomen vrijheid op hun gebied te laten, mits aan mij en mijne geestverwanten slechts dezelfde vrijheid wordt gegeven.” — De tegenstelling is in het oogvalend. — Desalniettemin stemden de heeren van Lijnden, van Loon, Saaymans en Hoffman voor het onderwijs van „Ds. Moens en zijn geestverwanten.” — De heer van Wassenaar was afwezig. 2) Met het verslag der achtste vergadering van de Vereniging voor Christelijk Nationaal Onderwijs. voor mij, meen ik, dat dezelfde gedachte toen ook den heeren Beets, Hoedemaker, Posthuma, Meijers, Cohen Stuart, enz. voor den geest zweefde. Ofschoon wij het woord christelijke in de wet thans, helaas! terecht als een leugen-woord brandmerken, toch mogen wij niet verhopen, dat de Staatsschool eenmaal weer worden zal, wat zij voorgeeft te zijn. — Onvoorwaardelijke erkenning van het recht van de vrije school der vrije kerk kan er zeker in niet geringe mate toe medewerken, om hiertoe den weg te bereiden. De beginselen, welke thans in de 2e Kamer worden bestreden, zijn gevestigd. Reeds hebben wij opgemerkt, dat de heeren Bichon en de Brauw op dit punt getrouw bleven aan onze beginselen. De geachte afgevaardigde uit Dordrecht raakte met één woord het hart der kwestie, toen hij zoo wakker van de waarheid getuigen aflegde: onderwijs en evangelisatie zijn een, en om die reden kon hij (de daad bij het woord voegen) zijn stem aan deze post op de begroting niet geven. Wij zijn hem daar dankbaar voor. Laat ons bedenken, dat er geen kind is, dat naar de school gaat, of het vangt in vleugen op, die zijn karakter zullen vormen. Dit is dan ook een der gewichtigste redenen, waarom wij in het onderwijs en de opvoeding der jeugd zooveel belang stellen, die, aan de Staatsschool, zoals die onder deze wet is of meer en meer worden moet, overgelaten, indrukken opvangt, welke haar ten verderve voeren. Zegene de Heere deze eenvoudige opmerkingen! J. F. Gips Pzn. Boekaankondiging. Bijbel of de geheele H. S. volgens de Staten-overzetting met in den tekst ingelaschte verklaringen en aanmerkingen van de beroemdste godgeleerden uit alle tijden door F. P. L. C. van Lingen, pr. te Zetten c. s. naar het Hoogduitsch van K. Aug. Dachsel. De 12e Aflevering van deze Bijbeluitgave is onlangs verschenen, waarin wij tot de eerste hoofdstukken der Rigteren genaderd zijn. — Ik vond deze aflevering schooner, leerzamer, hartverheffender dan een der vorige, en met vrijmoedigheid beveel ik deze Bijbeluitgave onzen leeraars bij vernieuwing aan, waardoor de geachte bewerker, Ds. van Lingen van Zetten, met blijkbare zorg in eene werkelijke behoefte tracht te voorzien. De wijze waarop het leven der Rigteren hier wordt verklaard, stelde mij op nieuwelijk en treffend de grote waarheid in het licht, dat al de Schrift van God is ingegeven en nuttig is tot leering, tot wederlegging, tot verbetering, tot onderwijzing, die naar de Godzaligheid is.” (2 Tim. III : 12). G. Van Bethlehem naar den Olijfberg. Feestbundel en lijdensstof, van eenige leeraars uit de Christelijke Gereformeerde Kerk, bijeen verzameld door B. C. Felix, pred. aan de Helder. Het zij mij vergund deze bundel feest en lijdensstof, — waarvan No. 1 De geboorte van Jezus, leerrede over Luk. 2 : 7 dezer dagen het licht zag, terwijl weldra No. 2 en 3 over De Engelenzang van Ds. W. G. Smits te ’s Hage en over Jezus ziele-droef in Gethsemane van Ds. J. G. Smits te Amsterdam zal verschijnen, — met een enkel woord bij de lezers van de Wekstem in te leiden. Het doel van deze uitgave is volgens het prospectus: „tegenover de ontkenningen dezer tijds Er feestdagen der Christelijke Kerk te handhaven en tegelijk het Lijden en sterven van onzen Heer Jezus Christus, volgens het Evangelie te verdedigen.” Afgaande op hetgeen ons in No. 1 wordt aangeboden en op den goeden smaak van Ds. Felix, vertrouw ik, dat ons hier wat schoons zal worden aangeboden en dat deze bundel derhalve zijn weg wel vinden zal. De Heer de Buisonjé te Nieuwendaal verdient lof voor de uitvoering, die werkelijk keurig is. B. O. Mengkerein. Kampen, 29 Dec. 1869. Heden is het bouwen der Collegiezaal voor de Theol. School alhier aanbesteed. Van de 15 inschrijvers was de hoogste ƒ7240, en de laagste ƒ6030, wien het werk gegund is. Amsterdam. Het Nederlandsch Jongelingsverbond is voornemens in den loop dezer jaren een algemene vergadering alhier te houden, waartoe afgevaardigden van alle Verenigingen zullen uitgenoodigd worden. Beweging in de doodsbeenderen. Naar men verneemt, is op den eersten Kerstdag in de Nieuwe kerk der Nederduitse Hervormde gemeente te Amsterdam, weer opschudding veroorzaakt door een dienstdoende ouderling, die, toen de predikant P. H. Hugenholtz Jr. Na het eindigen van de godsdienst-oefening, liet de predikant het woord vallen: „ik verklaar dat deze rede uit de duivel is.” Een van de aanwezigen zou daarop de ouderling hebben toegeroepen: „gij zijt een rustverstoorder, gij zijt die eereplaats onwaardig.” Het gerucht loopt dat een aantal ouderlingen zullen voortgaan met dergelijke protesten tegen de moderne leer luidkeels te doen hooren. Vermits intussen predikanten tot die richting behorend, ook hun voorstanders in de gemeente hebben en deze wijze van handelen meer en meer de verontwaardiging opwekt, vreest men dat daardoor eindelijk ongerichttheid in de kerkgebouwen zullen ontstaan. Op den eerste Kerstdag werden te ’s Hagen met een prachtige equipage aan de huizen der ingezetenen kaarten in kleurendruk afgegeven van den volgenden inhoud: „Heden is u geboren uw Heiland en Zaligmaker Jezus Christus.” „De Dagblad.” Bij de Tweede Kamer is ingekomen een wetsontwerp tot afschaffing der doodstraf. Het strekt om die straf af te schaffen voor de gevallen, waarin zij door de burgerlijke strafwet wordt bedreigd, en bepaalt, dat de doodstraf in den tijd van vrede en bij misdrijven, niet voor den vijand gepleegd, ook in de militaire strafwetboeken wordt afgeschaft; maar dat zij voor het krijgsvolk te water gehandhaafd blijft bij oproer, opstand, samenzwering of muiterij. Volgens „het Vaderland” brengen onze zeven verbruiksbelastingen in ronde cijfers het volgende op: Suiker ƒ4.000.000, wijn ƒ 1.000.000, gedistilleerd ƒ 14.000.000, zout ƒ 2.850.000, zeep ƒ 1.280.000, bieren en azijnen ƒ600.000, geslacht ƒ 1.650.000. Werden maanden geleden eenige manschappen van een torpedobootjager bij de kust van Guinea gestationeerd oorlogsschip vermoord, — de Minister van Financiën heeft dezer dagen in de 2e Kamer meegedeeld, dat de Afrikaanse stammen thans naar aanleiding hiervan een tuchtiging hebben ontvangen. Wij voor ons kunnen het nut van deze „tuchtiging,” — waarbij eenige dorpen werden verbrand en van weerszijden eenige doden vielen, — niet inzien en vrezen dat zij niet aan het beoogde doel zal beantwoorden. De straf toch, zal zij doel treffen, moet dadelijk nadat het misdrijf gepleegd werd, worden toegediend. De opleidingsschool te Batavia voor Inlandse Evangelisten, belooft veel goeds. Sommige der jeugdige inlandse leerlingen maken reeds aanvallig goed vorderingen; terwijl sommigen daarbij reeds tonen een hart te hebben voor den Heere. Bidden wij, dat dit mostaardzaadje, in den geloof gezaaid, een boom worde. Deze school verdient onze bijzondere belangstelling. Van verschillende zijden wordt medegegeven dat men te Utrecht een gesticht wil bouwen tot het opleiden van zendelingen voor het binnenland, die in Nederland als Evangelist zullen werkzaam zijn. Reeds een tweetal kweekelingen volgen tot dit doel de Akademische lessen te Utrecht. Wij vinden dit een uitmuntend, een heerlijk denkbeeld, zoo de examens slechts niet te zwaar worden gesteld. Vooral op dorpen bestaat dringend behoefte aan welgezinde, beproefde evangelisten. Wij kennen dorpen die geestelijk geheel dood zijn; — dorpen waar sinds twintig, dertig jaren het evangelie niet werd gepredikt. In de steden, — zoo vele zondagscholen bewijzen dit, — vervult vrijwillige evangelisatie, onder leiding der kerkenraad, als minder kostbaar, de voorkeur. In de gemeente Groote Lindt werd onlangs voor het eerst in een daartoe geschikt lokaal een volksvoorlezing gehouden voor den lageren stand. De burgemeester, de predikant en twee onderwijzers voerden er het woord. Men is besloten dit meermalen te herhalen. Op 4 Januari zal te Zutphen de nieuwe christelijke school geopend en plechtig ingewijd worden. FRANKRIJK. Met veel belangstelling wordt door de protestanten in Frankrijk de beslissing van den Raad van State tegemoet gezien omtrent de vraag, aan welke voorwaarden de leden der Hervormde Kerk uit het kerkelijk oogpunt moeten voldoen om het stemrecht tot samenstelling der kerkenraad te kunnen uitoefenen. De kerkeraad van Caen heeft deze zaak voor dit hoogste Staatslichaam gebracht. Die kerkeraad had bij besluit van 10 Januari 1867 bepaald, dat tot toekenning van het stemrecht gevorderd werd: overlegging van een bewijs van lidmaatschap en ondertekening van de apostolische geloofsbelijdenis. Dit besluit, genomen tegen de moderne richting, is door den Minister van Eeredienst, den heer Baroche, op grond van een keizerlijk decreet verworpen. De kerkeraad heeft daarop de vraag voor den Raad van State gebracht. Ook wij zien met belangstelling de beslissing van die vraag te gemoed. Griffel. Bij mij ontvangen voor de Zendelings-weduwe Jaesrich, aanbevolen door Broeder Wolbers, van Mej. S. uit L., ƒ2,50; van de Vrouwen-vereniging te Tiel, ƒ5,00; van de Vrouwen-vereniging ƒ10,00. Wij verwachten meerdere giften, die spoedig geeft, geeft dubbel. Voor Spanje ontvangen van Ds. de Pré te Serooskerke ƒ 5,00. J. H. DONNER. Veel lieve giften. Ontvangen voor de Zending Van de Hoofdcommissie van het Nationaal Zendingsfeest ƒ 5,77 De P. C. van de Gemeente. Oosterend (Texel) - 3.95 Van een Zondagavondgezelschap te Gar-9-16 Ontvangen voor het bouwen der Collegiezaal: Van de Gemeente Thesinge ƒ 17. Krabbendam, gecombineerd met Schagerbrug, 25. - Dirkshorn 2.28 Almkerk & Emmikhoven 75. - Amsterdam 116.93 Boxnum 20.25 Sexbierum 9.55 Giessendam 28. - Spijk 55. - Bierum 15.70 Van Freule v. d. B. te K 5. Van de Gemeente Hallum 32. Van T. W. te Hallum 2. Van de Gemeente Roden 2. Van A. B. te K 50. - Met dankzegging ontvangen voor den verbouw van de bouwvallige kerk en pastorie te Noordwijk, uit Utrecht van Mejuffrouw de Weduwe B. D. V. ƒ5. Namens den Kerkeraad te Noordwijk, J. H. Donker. Kerk- en Schoolgemeente. De klassikale vergadering te Leiden staat gehouden te worden, Woensdag den 12den Januari e. k. Ds. S. H. Oosterhage te Hoogkerk heeft bedankt voor het beroep naar Oldekerk. Ds. J. J. Kuiper te Dedemsvaart heeft het beroep naar den Ham aangenomen. Ds. E. Harkema is 12 Dec. bevestigd te Winschoten; Ds. P. Wagemaker te Rotterdam, Goudsche weg; de Candidaat C. J. I. Engelbrecht 19 Dec. te Ureterp; Ds. T. Hettema te Giessendam. KERK EN HUIZEN, 22 Dec 1869. Des avonds na het gewone wekelijksche dienst gehouden te hebben, maakte onze in en buiten de gemeente beminde Leeraar G. Bramer bekend, dat ZEerw. een beroep had ontvangen van de gecombineerde gemeenten Lippenhuizen en Duurswoude. Des Heeren wegen niet kennende, betaamt ons het oumate gebed tot den Heere, om ZEerw. in ons midden te behouden. De zegen en vrede, bij den bloei der gemeente, met de algemene belangstelling, doet ons biddende hopen, dat wij spoedig het verblijdende woord van ZEerw. mogen hooren: ik blijf bij u! Namens den Kerkeraad, A. W. Sijsma, Secretaris. NIEUWER-AMSTEL, 23 Dec. 1869. Mogten wij eenigen tijd in rust verkeeren, de vrees dat die rust zou gestoord worden, had eeuige dagen ons hart vervuld; heden na het eindigen van de godsdienstoefening bleek het maar al te zeer, dat die vrees niet ongegrond was, daar onze algemene be beminde leeraar O. Los ons bekend maakte een bijna eenparige roeping te hebben ontvangen van de gemeente Bergum provincie Friesland. Door innige banden aan ZEerw. verbonden, en op een kennelijke wijze door den Heere tot ons gebracht, koesteren wij de stille hoop dat de Heere ook deze roeping verbreken zal en Zijn Woord nog voortdurend tot heil van Zion onder ons doen arbeiden, is de wens en bede des kerkeraads. Namens den Kerkeraad, G. van ’t Riet, Secretaris. HATTEM, 27 Dec. 1869. De Christelijke Jongelings- vereeniging alhier, onder de kenspreuk: „de Heere is onze banier” herdacht 26 Dec. jl. haar 2jarig bestaan. Een menigte belangstellenden, die naar weligks door ons konden worden geplaatst, was samengevloeid om daarvan getuige te zijn, waardoor onze feestvreugde niet weinig werd verhoogd. De Vereeniging, verheugt zich in haar bloei, zoowel in ledental als in uitbreiding van haar bibliotheek. Zij heeft een Zondagschool, welke 125 leerlingen telt, waarvoor zij niet ongezegend werkzaam is. Wij smaakten genot in die avond. De Zustervereeniging „Andreas” was in ons midden, waarvan de afgevaardigde een ernstig woord ter opwekking sprak. We hopen dat deze onze feestviering mag bijgedragen hebben tot verheerlijking van 's Heeren naam en tot heil van zondaren. Dat de Vereeniging nog menigmaal zulk een feestviering geschonken worden, is onze bede. Namens het Bestuur der Vereeniging, J.W. Kroese, Secretaris. ZWOLLE, 25 Dec. 1869. Heden was het voor de kinderen der Zondagschool een dubbele feestdag. De dag waarop 4 jaren geleden, de eerste Zondagschool in deze gemeente gehouden werd, zou met het heugelijke Kerstfeest feestelijk herdacht worden. Nadat ten 4½ uur's namiddags de vergadering met gebed en gezang (begeleid door een orgel, voor dezen avond vrijwillig afgestaan) geopend was, en de onderwijzer enige bijbelse voorbeelden van feestvieren geschetst had, werden zij onthaald op krentenbrood met melk. Het was inderdaad aardig te hooren hoe door een 110 tal kinderen met ver noegde aangezichten het „er ruischt langs de polsen enz.” aangeheven werd. Vele ouders en regelmatige kinderen waren deelgenooten der feestvreugde. Na nog enige toespraken, het uitdeelen van enige geschikte Kerstboekjes aan de kinderen, en het zingen van een gepast lied, ging deze vergadering uiteen, en het was op menig aangezicht te lezen welke vreugde hun dit Kerstfeest bereid had. Moge de Heere, die uit den mond der kinderen en der zuigelingen zijn lof toebereidt, verder deze school als een getuige tegen on- en bijgeloof in deze gemeente doen staan, en Zijn Heiligen Geest daarover schenken, dan zou de wens van vele kinderen Gods vervuld worden. VERENIGING VOOR GEREIF. SCHOOLONDERWIJS. Als agent voor Middelstum, Baarland, Houwerzijl, Iljrum, Andel en omstreken is opgetreden Ds. P. A. Lanting te Viimsum. (Eene Hulpvereniging is opgericht te Bergumerhoef, bestuur: H. F. v. d. Veen, Pres; A. Hietkamp, Adj.-Pres.; W. A. de Jager, Secr.; D.W. de Leeuw, Penn.) 4 d ver te n t i ë 11. Bevallen door ’s Heeren goedheid zeer, voorspoedig van een Dochter, H. G. de HOOGH, geliefde Echtgenote van J. H. DONNER. Leiden, 29 Dec. 1869. 1 ' Wordt gevraagd in een Christelijk gezin! nu: huishoudster, tussen de 40 en 50 jaar oud, die - bekwaam is om, met een meid onder zich, nevens de Huishouding, de Kerst te besturen. Brieven franco aan den Heer Hk. v. DALEN te Assen. M. C. BRONSVELD te Harderwijk, heeft uitgegeven: EEN ELLEENDIE. IIET EINDE DRAAGT DEN LAST. TWEE GELUKZOEKERS. Deze 'Verhalen voor de Jeugd, door A. HARDENBERG, voorzien van een net gekleurd Plaatje, zijn aan 40 Cents bij alle Boekhandelaars te verkrijgen. ATTENTIE. Voor een fatsoenlijk JONG MENSCH, sterk van gestel, Geref. Godsdienst, twintig jaren oud, vrij wel bedreven in de vier moderne talen, het rekenen, het schrijven enz., zoekt men in een Christelijke omgeving, als lid des huizes, een geschikte gelegenheid ter op leiding in een fatsoenlijke zaak of werkzaam bedrijf. Liefst geen winkel zaak, ook niet zulk een waarvan een zittend leven vereist wordt, maar toch zulk een waar men onder dadelijk toezicht en leiding staat van iemand, die een jong mensch geheel is toevertrouwd, zowel ten opzichte van Christelijk bestuur als tot opleiding in de Affaire. Franco aanbieding onder Lettre Z. Z. met duidelijke omschrijving der zaak en opgave der jaarlijksche kosten, bij den Boekhandelaar G. B. POESCHMANN te Rotterdam. AH ~iHWw Wil TT - Gebroeders KRAAY te Amsterdam, geven uit: DE HENSCHENDIE NATUUR. in haar wezen en openbaringen. Naar het Fransch van CHARLES DOLLARD, door J. DE VRIES. Een deel Gr. 8°. Prijs ƒ 3,90. Naar Amerika! Onze gerenomeerde expeditie naar AMERIKA blijven wij als de solidest, dienst, met vertrouwen aanbevelen. Zowel onze Agenten als wij verstrekken kosteloos inlichtingen. Prins & Zwanenburg KANTOOR te Groningen, Bloemstraat 224) PRINS & Harlingen, Voorstraat 72 j ZWANENBURG Amsterdam, Dam bij de Vischmarkt steeg 1 635 DEN ENDE. Rotterdam, Tenistum 38, Uitgegeven bij G. F. CALLENBACH, te Nijkerk: Nieuwjaars-Geschenken. CHRISTELIJKE LEKTUUR ZEER AAN TE BEVELEN VOOR schoolen, Huisgezinnen, Jongelingsverenigingen, Zondagscholen, Naai- en Breischolen. J. H. van der Maas Jr. De kleine Adolf op het Kerstfeest. Met plaatje 50.10 (50 Ex. 3.50. 100 Ex. 6.—). C. F. Schöttelndreiër. Het kind in de kribbe. Met plaatje 50.10 (50 Ex. 3.50. 100 Ex. 6.—). J. H. van Linschoten. De wonderbare wegen des Heeren. Met geïllustreerd omslag 50.25 (50 Ex. 10.—. 100 Ex. 15.—). J. R. van Linschoten, Herman Kloet, of de inname van Nuys. Met geïllustreerd omslag 50.30 (50 Ex. f 12.—. 100 Ex. 20.—). C. F. Schöttelndreiër. Iets voor jeugdige vrienden en vriendinnen der Zondagscholen. 6e druk. Met 2 nieuwe plaatjes 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex, 10.—). C. F. Schöttelndreiër. De beeldenstorm in de oude kerk te Amsterdam. Met geïllustreerd omslag 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). C. F. Schöttelndreiër. Wijbrandt Aertsen. Een verhaal uit het begin van den tachtigjarigen strijd met Spanje. Met geïllustreerd omslag. 50.25 (50 Ex. 10.—. 100 Ex. 15.—). C. F. Schöttelndreiër. De Zon 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). C. F. Schöttelndreiër. Verloren — gevonden 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). C. F. Schöttelndreiër en E. J. Veenendaal. Verscheidenheid in Eenheid. Christelijke lectuur voor jonge leden 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). C. F. Schöttelndreiër en E. J. Veenendaal. Verhalen voor jonge leden 50.16 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). E. J. Veenendaal. Guido de Bres. Een verhaal uit de dagen der hervorming 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). E. J. Veenendaal. Gods bestuur 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). E. J. Veenendaal. Aurelius Augustinus 50.15 (50 Ex. 6.25. 100 Ex. 10.—). De Vriend der Jeugd. Verhalen voor jonge leden, door C. F. Schöttelndreiër en E. J. Veenendaal. In fraai linnen band 50.50. De Vriend der Jeugd enz. Geïllustreerd karton band 50.25. De Vriend der Jeugd enz. Inge naaid ƒ 1-00 De Vriend der Jeugd. Verhalen voor jonge lieden, door J. H. van Lin schoten, C. F. Schöttelndreier en E. J. Veenendaal 2e deel. In fraai linnen band. ƒ 1.50 De Vriend der Jeugd enz. Geïllustreerd cart. band ƒ 1-25 De Vriend der Jeugd enz. Inge naaid ƒ 1-00 J. P. van der Maas Jr. Het Godsbe stauren, kenbaar uit de ervaring van onderscheidene personen en gebeurtenissen, tot geloofsversterking voor anderen ƒ 0.75 J. Nissen. Praktische handleiding bij het ouderwijs in de Bijbelse Geschiedenis voor scholen en huisgezinnen, door L. H. F. en K. F. Creutzberg. 2 dln ƒ 6.— J. Nissen. Prakt, hand. enz. In fraai linnen banden 6.90 Uitgave van “W. H. KLOOSTERHUIS. VOOR IEDEREN MORGEN. HOORDE VOOR HUISHOUDE. VAN C. H. SPITZEGON, DOOR D. UIT EEN. Post 8°. VIII en 368 Bladz. Prijs ƒ 1.90. Bij den Boekhandelaar A. FISSCHER, te Utrecht, is verschenen en verder bij alle Boekhandelaren te bekomen de eerste Aflevering van het voortreffelijk Werk, getiteld: Het rechtvaardigend geloof verklaart en bevestigt IN EENE VERHANDELING OVER Paulus’ Brief aan de Galatent; DOOR DEN VERMAARDEN MARTIN LUTHER. OM DESZELFS NUTTIGHEID IN HET NEDERDUITS VERTAALD, EN MET WEINIGE AANMERKINGEN OP ONZEN DAGEN TOEPASSELIJK VERMEERDERD. Met een Voorrede, dienende tot bevestiging van de nuttigheid van dit doorbroken werk; zowel ter troosting van Regt Hongerigen en dorstige na de rechtvaardiging die in Christo Jesu is, als ter beantwoording van allen die deze Leer tot Zaligheid niet aanvaarden. Het werk wordt uitgegeven in 16 maandelijke Afleveringen, welke de Inteekenaren op slechts 35 Cents per Aflevering van 48 bladzijden druk worden berekend. Men lese vooral de Prospectus, waarin een aanbeveling gedrukt staat van de beroemde Joh. BUNJAN, over dit werk van Luther. Uitgaaf van J. P. van DIJK, te Zwolle. Christelijke Overdenkingen, VOOR IEDEREN DAG DES JAARS. Uitgelezen plaatsen uit al de Schriften van Dr. MARTINUS LUTHER, vertaald door N Ds. J. G. VERHOEFT. Prijs ƒ 2.50, geb. in linnen band ƒ 2.80. BERIGT AAN LANDVERHUISERS. Naar New-York: Per Stoomboot via LONDEN.; Vertrek van HARLINGEN en ROTTERDAM elke Zaterdag. Per Stoomboot via GLASGOW: Vertrek van ROTTERDAM elke Zaterdag. Per Stoomboot van BREMEN: Eén- of tweemaal per week afvaart van BREMEN. Naa het Halt meer: Van BREMEN elke veertien dagen per Stoomboot. Naderere informatie is te verkrijgen bij WAIVER & ZOON, Cargo-loods te Rotterdam, of bij hun agenten: R. VAN HETTINGA Dzn., te Harlingen. H. W. SCHURINGA, te Ulrum. P. MONNINGH, te Middelburg. W. VELDHUIZEN, te Uithuizen. C. MULDER, te Groningen. H. M. KIMM, te Muntendam. K. HUIZING, te Molen. K. DE WIT, te Franeker. Folkert HEFSTRA, Zaad-kooper te Harlingen. H. KUIK, te Zuid Beveland. H. TIJBEN, Mr. Bakker te Schoonebeek. G. W. van der ZEE, te Sneek. E. EISINGA v. d. KAM, Goudsmid te Elburg. P. KEUNING, te Westergeest, provincie Friesland. TB KAMPEN, BIJ G. PH. ZALSMAN, N° 1. 1870. Bij 8 LAADER WEKSTEM, van Zaterdag 1 Januari. De prijs van dit bijblad is voor de geabonneerden op de Wekstem 30 Ct. per kwartaal. Voor niet-geabonneerden is het ook afzonderlijk verkrijgbaar voor € 1 per maand. Bestellingen te Franco aan den Uitgever G. Ph. ZALSMAN te Kampen. Aan het laatste nummer van de Wekstem lees ik, dat thans over heel de wereld de revolutionaire beginselen in Kerk en Staat dries en stouter dan ooit te voren het hoofd opsteken. Ik ben van dit feit zoo door drongen, dat ik het noodig acht den lezer via dit blad bij de aanvang van het jaar hier over een oogenblik bezig te houden, opdat ook zij hiertegen gewapend mogen worden en zich in Gods kracht met ons mogen verenigen, om dit hellewicht, dit satanskind — de revolutie — te bestrijden. Ook uw kerk mag zich hiertegen wel wapenen, want meer dan menigeen het vermoedt, worden ook de Christenen door den tijdgeest beheerscht. Thorbecke heeft van het Christendom ergens gezegd, dat het in een land als Nederland elke instelling zonder opzettelijke middelen doortrok en bezielde. Ik ben, wat betreft de revolutie-geest, van dezelfde gedachte. In de Nederlandse Staat en in onze Nederlandse Hervormde kerk is alles op revolutionaire leest geschoeid en alles is met dat zuur desem doortrokken en nolens volens (tegen wil en dank) ademt men die revolutionaire dampkring in en wordt daardoor besmet. Revolutie betekent niet "omkeering van bestaande dingen," zoals de letterlijke betekenis ons zou doen vermoeden. Er is een Omkeering van bestaande toestanden, die juist de revolutie met den dolk in de hartader treft en daarom revolutie is. Zo was het in de Hervormingstijd van Luther en Calvijn. Revolutie stelt de souvereiniteit van het volk in de plaats van God. Dit wil alweer niet zeggen dat de stem des volks, de stem der revolutie is. Er zijn voorbeelden dat de stem des volks de souvereiniteit Gods juist heeft geëerbiedigd. Dit geschiedde in Handelingen 6 bij de keuze van 7 diakenen. Revolutie daarom stelt de rechten des volks in de plaats van de rechten Gods, of liever geeft het recht Gods prijs aan de willekeur des volks, aan de willekeur van stemmen meerderheid. Dat de stemmen meerderheid gevolgd wordt op den grondslag van Gods recht, van Gods wil, van Gods souvereiniteit, wel zeker, dat is ordelijk, maar als de stemmen meerderheid ook uitspraak doet over het al of niet huldigen van Gods Wil, van de souvereiniteit Gods, dat is revolutionair, dat is satanisch, en dit verschijnsel wordt thans in Kerk en Staat gehuldigd. Dat verschijnsel noem ik het kind der hel, dat door ons in de kracht des geloofs moet bestreden worden. Vergun mij een paar citaten aan te halen uit het meesterwerk van Mr. Groen van Prinsterer: „Ongeloof en Revolutie,” waaruit de betekenis van revolutie duidelijker aan ’t licht komt. De Revolutie lees ik aldaar pagina 5, is de ontwikkeling van een volslagen scepticisme, waarbij Gods Woord en wet terzijde gesteld wordt. Pagina 13, vertaald uit Archives de la Maison d’Orange-Nassau. „De revolutie gaat uit van de souvereiniteit der menschen, de Hervorming van de souvereiniteit Gods. De een laat de Openbaring beoordeelen door de rede, de andere onderwerpt de rede aan de geopenbarde waarheid.” Revolutie en Hervorming staan daarom polarisch tegenover elkaar en Gereformeerd en antirevolutionair zijn in het wezen woord voor woord van dezelfde betekenis. Pagina 12 zegt Groen: „De Revolutie, in verband met de wereldhistorie, is, in omgekeerde zin, wat de Hervorming voor de Christenheid geweest is. Gelijk deze Europa uit het bijgeloof gered heeft, zo heeft de Omwenteling (de revolutie) de beschaafde wereld in den afgrond van het ongeloof geworpen. De revolutie strekt de revolutie zich over elk gebied van praktijk en wetenschap uit. Toen was onderwerping aan God, thans is opstand tegen God het beginsel. Revolutie is daarom geen omwenteling van bestaande, maar een omwenteling van rechtens bestaande toestanden, en antirevolutie, een strijd tegen en een omverwerpen van hetgeen op de revolutie gebouwd is. De Bonald zegt, in het Hollands. overgebracht: „de revolutie begint met de verklaring van de rechten der mensen en zal doodgelopen zijn in de verklaring van de rechten Gods,” en Stahl: „de revolutie in Europa sluit slechts het Christendom, de Christelijke Staat en de Christelijke school” en derhalve opent de antirevolutie weer alle drie. Van deze harde waarheid doordrongen, zou ik gaarne zien, dat al uw lezers zich wilden opmaken om met mij in Kerk en Staat, dien boos wicht, dat kind des satans — de revolutie — het hoofd te bieden. In een Staat als de onze, die met de revolutie is doortrokken kan daarom niets meer zijn van iets, dat gewaagt van den wil en de rechten Gods. In zulken Staat moet wel afschaffing komen van de orde Gods: wie des mensen bloed vergiet, zijn bloed zal door de hand van die mensch vergoten worden. De afschaffing van de doodstraf is daarom ook reeds door ons ministerie bij de Tweede Kamer ingediend; moet wel afschaffing komen van de Zondagswet — veel leden in de Kamer hebben hierop trouwens reeds ernstig aangedrongen; moet wel afschaffing komen van den Christelijke eed — hierop is zelfs door een aan predikanten in onze Hervormde kerk met kracht aangedrongen; moet wel verwerping van het reeds verflauwde randschrift op onze munt komen: God zij met ons; moet wel de Nederlandse maagd worden gehuld met de grondwet in plaats van de Bijbel voor zich; moet wel een Staatschool verrijzen, waarop de Bijbel geweer wordt, en waarop een Christendom onderwezen wordt, in welk Christendom zelfs geen sprake meer mag zijn van onsterfelijkheid der ziel en wederopstanding des lichaams, gelijk de Minister van Oor heeft voor enige dagen niet onduidelijk liet blijken in de Tweede Kamer; moet wel de vergadering der Staten-Generaal geopend worden zonder aanroepen van 's Heeren naam, neen, zonder die naam zelfs te mogen noemen, gelijk hiervan werkelijk reeds in het vorige jaar een voorbeeld is gegeven; moet wel een heerschappij de meerderheid ontstaan, die, zonder naar recht te vragen, de minderheid aan zich gaat opofferen en verdrukt laat worden. Werkelijk is een dwingelandij der meerderheid thans aan 't roer, die zich niet bekommert over de verdrukte rechten van een minderheid, die gewetenshalve een vrije kerk en een vrije school in leven heeft geroepen. Niet in den mond van verdrukkers, maar van verdrukten past het schoone vers van den Cantate-dichter: Blijf één, blijf één, mijn vaderland, Blijf één en ongeschonden; Geen Staatspartij, geen godsdiensttwist Verscheure, door geweld of list, Wat God heeft zaamgebonden. Blijf één, blijf één, mijn vaderland! Laat niets die deugd verflauwen! Wroet in geen eigen ingewand, En, Leeuw van Nederland! toon geen tand Dan tegen vreemde klauwen. De bewindvoerders van den Nederlandse Staat — en dat is verschrikkelijk — wroeten in de ingewanden van de gewetens-vrijheid van Nederlandsche burgers! En wat onze Nederlands Hervormde kerk betreft, ook dit genootschap — alleen nog door Staatswetten en Staatsgeld vereenigd, maar overigens reeds van een gescheurd — is in merg en been met dat hellewicht, de revolutie, doortrokken. Daar, evenmin als in de Tweede Kamer, is meer sprake van de rechten der waarheid, van de soevereiniteit van Christus, de Koning der Kerk, zelfs niet meer van een leerstelsel, dat ongeschonden kan blijven, van de Godheid des Zoons, van het persoonlijk bestaan des Heiligen Geestes, van het eeuwig leven, van oordeel, van opstanding, zelfs niet meer van een geopenbarde natuurlijke openbaring. Zonder goddelijke basis heerscht daar even als in de Tweede Kamer de dwingelandij der meerderheid. Ik moet het zeggen, vroom en onvroom zijn in onze kerk reeds zo met den revolutie-geest doortrokken, dat niemand meer spreekt van het onschendbaar recht der belijdenis, maar elk is er op bedacht, om door allerlei middelen de meerderheid aan zijde te krijgen; orthodoxen zoowel als groningers en modernen houden in dezen een wedstrijd, wie de meerderheid zal bekomen. Dit griept mij met het oog op de onschendbaarheid der waarheid. Krachtig protesteer ik tegen dezen revolutie-geest. Laat er over alles gestemd worden, behalve over het recht van orthodox, groninger of modern. Geen sterveling heeft recht, om de waarheid reeds door God geopenbaard, aan de uitspraak van de meerderheid van mensen te onderwerpen, of men stelt Belial in de plaats van Christus. Dat is, zoals Mr. Groen van Prinsterer in zijn laatste nummer van „Ned. gedachten” teruggrijpt aanmerkt, een anti-gereformeerde kerk. Wat moet daar tegen gedaan worden? Een contra-houding aan nemen? Neen, een contra-houding, een contra-revolutie-houding aan nemen, doen de conservatieven in Kerk en Staat. 