Rapport de la Commission au Conseil, au Parlement européen, au Comité économique et social et au Comité des régions - Les infrastructures de l'Union européenne et le problème informatique de l'an 2000 3ème trimestre 1999
Storingen van componenten van de leveringssystemen ten gevolge van het millenniumprobleem kunnen dus waarschijnlijk worden opgevangen door middel van reservevoorraden en andere noodmaatregelen. Gezien de aard van de oliemarkt is het echter noodzakelijk om naar het einde van jaar toe de situatie scherp in de gaten te houden. Op korte termijn spelen de marktverwachtingen, en de daarmee verbonden prijsschommelingen, een essentiële rol. Het is dan ook belangrijk dat de olie-industrie de nodige maatregelen treft om te voorkomen dat er tekorten van bepaalde producten ontstaan, zoals van brandstof voor motoren, waarvan de verkoop naar het einde van het jaar toe sterk zou kunnen stijgen. In het algemeen moeten de onder de EU-wetgeving verplichte olievoorraden en aanverwante maatregelen in hoge staat van paraatheid worden gehouden zodat grote problemen met de interne of externe olielevering, die zich tijdens de overgangsperiode kunnen voordoen, op gepaste wijze kunnen worden opgelost. Tevens moet het publiek op de hoogte worden gebracht van de verregaande maatregelen die werden getroffen om dergelijke problemen te vermijden, mede om schadelijk gedrag te voorkomen. De EU en, in een ruimere context, het Internationaal Energie-Agentschap (IEA) bestuderen momenteel deze kwesties en gaan na of er verdere stappen moeten worden ondernomen, zoals een voorafgaande overeenkomst over het gebruik van de reserves in bepaalde omstandigheden. 10 Er werd reeds ervaring opgedaan met onderbrekingen van de olievoorziening Het millenniumprobleem heeft potentiële gevolgen voor de nucleaire veiligheid Bij de bezoeken van de IAEA aan kerncentrales zijn millennium- problemen aan het licht getreden, maar deze hebben geen belangrijke impact op de veiligheid Het Ierse ministerie van overheidsbedrijven speelt bijvoorbeeld een rol in de aanpak van onderbrekingen van de olielevering. Het ministerie onderhoudt niet alleen de formele nationale plannen (die momenteel worden herzien) om het hoofd te bieden aan belangrijke onderbrekingen van de olielevering, maar heeft ook bewezen de coördinatie van een sectorale aanpak van lokale onderbrekingen te kunnen vergemakkelijken. Deze aanpak is gebaseerd op de ervaring en de middelen van de oliemaatschappijen, zowel individueel als collectief, op de handels- en raffinageactiviteiten van de Ierse nationale oliemaatschappij en op het nationale agentschap voor oliereserves. Dankzij deze werkwijze kon in de voorbije jaren flexibel en doeltreffend worden gereageerd op twee ernstige onderbrekingen van de olieleveringen, en kan ook snel worden ingegrepen in het geval het millenniumprobleem tot nieuwe onderbrekingen zou leiden. 4 NUCLEAIRE VEILIGHEID 4. 1 Overzicht Het millenniumprobleem kan leiden tot een aantal potentiële veiligheidsproblemen in kerncentrales.  In de eerste plaats zijn er de directe veiligheidskwesties die verband houden met software, hardware, en ingebedde chips in systemen die voor de veiligheid van belang zijn. Voorts kan de relatie tussen centrales en het elektriciteitsnet of andere opwekkingsinstallaties ook tot problemen leiden. Als er problemen op het net ontstaan, is het van belang dat er alternatieve voorzieningen zijn, zoals accu's en dieselgeneratoren, om de noodstroomvoorziening voor de koelsystemen te leveren. Tenslotte is het mogelijk dat meervoudige storingen, hoewel als zodanig niet onveilig, tot overbelasting van de kerncentrales leiden. 4. 2 Internationale activiteiten in verband met de nucleaire veiligheid De Wereldwijde Vereniging van Kerncentrale-exploitanten (WANO) heeft al vanaf 1998 initiatieven ondernomen om haar leden op het probleem te wijzen en informatie te verspreiden. De Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) heeft een speciaal project gestart in verband met het millenniumprobleem in kerncentrales (met name in de LMOE, NOS en China). De organisatie heeft een aantal kerncentrales bezocht. Hierbij is een aantal millenniumproblemen aan het licht getreden, hoewel deze over het algemeen geen betrekking hebben op systemen die van essentieel belang zijn voor de veiligheid. Zij kunnen echter wel de continuïteit van de werking in gevaar brengen met als gevolg dat de centrale overbelast kan raken. De IAEA is van plan nog meer bezoeken af te leggen, maar er is slechts een beperkt aantal westerse deskundigen beschikbaar. 4. 3 Nucleaire veiligheid in de EU De strenge programma's in de hele EU, die nauwlettend worden gevolgd door de regelgevende instanties, zullen tegen oktober voltooid zijn Alle lidstaten waar kerncentrales in bedrijf zijn hebben een programma in verband met het millenniumprobleem. Hoewel de details van elk programma verschillen, wordt in alle gevallen van de vergunninghouder verlangd dat hij aangeeft welke systemen kunnen worden getroffen en wat hun belang is voor de nucleaire veiligheid, dat hij elk systeem test en systemen die falen bijstelt of vervangt. De regelgevende instanties beoordelen de inhoud van deze programma's en volgen de uitvoering ervan. Sommige kerncentrales in de lidstaten hebben laten weten dat zij eind juli 1999 millenniumgereed om tijdens stilleggingsperiodes in de zomer een aantal reparaties uit te voeren en testen te verrichten. Deze werkzaamheden zouden eind oktober voltooid moeten zijn. Alle zijn. Andere zouden plan zijn van 11 kerncentrale-exploitanten in de lidstaten werken nu aan plannen om risico's te beperken en aan noodplannen. Een aantal onderzoekreactoren zal in de kritieke periode worden gesloten.  Verschillende regelgevende instanties willen in de herfst inspecties uitvoeren, waarbij ook de noodplannen zullen worden bestudeerd. De Zweedse reactor van Barsebäck, een productiereactor, heeft laten weten dat het in zijn processystemen vijftien componenten heeft ontdekt die moeten worden aangepast. Een derde van deze componenten was van essentieel belang voor de werking van de centrale en kreeg dan ook prioriteit bij de aanpassing, die in april werd voltooid. In Finland hield het testen van de kerncentrales onder meer in dat tijdens de onderhoudsperiodes de systeemklokken tot het jaar 2000 werden vooruitgezet. en 11 van 000 systemen componenten De systemen en componenten van alle Duitse kerncentrales werden gerangschikt volgens hun mogelijke impact op de veiligheid en de werking van de centrale. In totaal werden kerncentrales geïnventariseerd en gecontroleerd, waarvan er 120 niet millenniumbestendig bleken te zijn. De aanpassingen die aan de systemen en componenten moesten worden aangebracht om hun veiligheid en werking te garanderen, werden in juli 1999 uitgevoerd en worden momenteel door deskundigen gecontroleerd. In de Duitse kerncentrales zijn de kritieke functies met betrekking tot de veiligheid gebaseerd op "hardwired"-controlesystemen, waarop de datumwijziging geen invloed heeft. Uitzonderingen als digitale toestellen voor signaalvorming werden onderzocht. Sommige digitale toestellen die van invloed zijn op de veiligheid van de centrale, zoals de draaisnelheidomvormers die de diesel-noodgeneratoren controleren, werden aangepast. Het millenniumprobleem wordt regelmatig besproken met brancheorganisaties De ongerustheid over de kerncentrales van de LMOE en de NOS wordt verergerd door het gebrek aan praktische informatie De Commissie heeft geregeld contact met de betrokken brancheorganisaties (FORATOM, WANO, EURELECTRIC, UNIPEDE) om informatie te krijgen over hun activiteiten. De Commissie heeft het millenniumprobleem in de betrokken werkgroepen met de regelgevende instanties van de lidstaten besproken en de verspreiding van optimale regelgevende praktijken bevorderd. Het wordt niet nodig geacht de activiteiten van de Commissie in verband met de millenniumbestendigheid van de kerncentrales in de lidstaten uit te breiden, aangezien zij laten weten dat het probleem al voldoende wordt aangepakt. 4. 4 Nucleaire veiligheid in de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) De landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) hebben verklaard dat zij maatregelen nemen; de bekendheid met de problematiek en de omvang van de maatregelen zijn echter niet overal gelijk.  Aangezien de voorbereidingen van de elektriciteitssector in deze landen over het algemeen minder ver gevorderd zijn dan die in de EU, is de kans dat er zich op het net problemen voordoen wellicht groter, waardoor ook de kans toeneemt dat er problemen ontstaan als een reactor moet worden stilgelegd (cooldown) of dat de centrales worden overbelast. Op de door de Commissie in juli georganiseerde conferentie over het net (zie punt 2. 1. over elektriciteit) zijn de gevolgen van het millenniumprobleem voor de netten in de EU, LMOE en NOS en de mogelijkheden voor internationale samenwerking besproken, maar werden geen concrete stappen ondernomen. 12 Er bestaan een aantal programma's voor steun aan nucleaire installaties. In het kader van een TACIS-project wordt een onafhankelijke controle van bepaalde kerncentrales in Rusland en Oekraïne uitgevoerd Er zijn speciale fondsen beschikbaar om instellingen in Rusland en de NOS te helpen Gezien de beperkte tijd en het feit dat de Europese Unie geen mandaat heeft om initiatieven te nemen, concentreert de Commissie zich op krachtige ondersteuning van de werkzaamheden van de IAEA1, WANO2, ISTC3 en STCU4. In december 1998 heeft de Commissie de contractanten in het kader van de 'TACIS-bijstand ter plaatse' verzocht om te garanderen dat onder EU programma's geleverde uitrusting millenniumbestendig is. Begin 1999 heeft de Commissie een nieuwe enquête georganiseerd onder alle EU-centrales die betrokken zijn bij het programma voor bijstand ter plaatse om hen nog eens op het probleem te wijzen. In de meest recente contracten voor bijstand ter plaatse is bepaald dat het probleem in de betrokken installaties moet worden aangepakt. In het kader van het EU-programma 'TACIS-bijstand ter plaatse' heeft één contractant het probleem al ter hand genomen (kerncentrale Sint-Petersburg). Een specifiek Tacis-ondersteuningsproject wordt thans geïmplementeerd door de WANO als Tacis contractant. Experts van de WANO hebben enkele bepaalde kerncentrales bezocht in de Oekraïne en in Rusland. Het doel van het project is een onafhankelijke inventarisatie uit te voeren van de millenniumsituatie en om de planning van noodmaatregelen te ondersteunen. Deze werkzaamheden worden volledig gecoördineerd met de IAEA. Het ISTC heeft een speciaal fonds opgericht (2 USD) om instellingen in Rusland en de NOS te helpen bij de oplossing van millenniumvraagstukken. Hierbij zijn medewerkers en teams van de vroegere militaire onderzoekinstituten betrokken. Onlangs is een reeks projectvoorstellen goedgekeurd.  Deze projecten –die ontwikkeld zijn in samenwerking met het Russische Ministerie voor Atoomenergie (Minatom) en het Russische Ministerie voor Noodsituaties- zullen onder andere directe hulp verschaffen aan negen kerncentrales en voor de evaluatie of nucleaire brandstaf installaties. De fondsen worden gebruikt voor de coördinatie met Minatom, voor voorzieningen, voor nieuwe versies van soft- en hardware soortgelijke inspanningen in de Oekraïne. expertise. De STCU levert technische en voor De Commissie stimuleert de uitwisseling van informatie tussen nucleaire regelgevende instanties. De CONCERT-groep van de Commissie (hoge medewerkers van de nucleaire regelgevende instanties van 25 landen van de EU, LMOE en NOS) heeft het millenniumprobleem sinds juni 1998 bij drie gelegenheden besproken om zich beter te informeren. Alle nucleaire regelgevende instanties in de LMOE en de NOS hebben actieplannen, waarvan er een aantal is opgesteld na de eerste discussie. De inhoud van deze plannen en de gemaakte vorderingen lopen sterk uiteen. Sommige landen verklaren dat zij evengoed zijn voorbereid als de EU, terwijl andere landen veel minder ver staan. en verschaft hen rechtstreeks bijstand. Naar aanleiding van specifieke verzoeken verschaft de Commissie thans bijstand aan de Bulgaarse, Slowaakse en Russische nucleaire regelgevende instanties. Het secretariaat van de "G24 Nuclear Safety Assistance Co-ordination" (NUSAC), dat bij de Commissie is ondergebracht, heeft het millenniumprobleem tijdens zijn vergadering in maart 1999 ter sprake gebracht. Tijdens deze 1 IAEA: Internationale Organisatie voor Atoomenergie. 2 WANO: Wereldwijde Vereniging van Kerncentrale-exploitanten. 3 ISTC: Internationaal Centrum voor Techniek en Wetenschap, Moskou, Russische Federatie. 4 STCU: Centrum voor Techniek en Wetenschap, Kiev, Oekraïne. 13 De EU-landen voeren ook bilaterale activiteiten uit. vergadering hebben de LMOE- en NOS-landen de landen die steun verlenen op het gebied van de nucleaire veiligheid ontmoet en werd ingegaan op de rol van deze donorlanden bij de beoordeling van de millenniumbestendigheid van de door hen geleverde uitrusting. Het Britse ministerie van handel en industrie heeft een studie5 gefinancierd waarvan de resultaten zijn meegedeeld aan de centrales die deelnemen aan het TACIS-programma voor bijstand ter plaatse. Finland heeft assistentie geboden aan de kerncentrale van Sint-Petersburg en aan de kerncentrale op het schiereiland Kola. Vertegenwoordigers van Russische kerncentrales hebben als waarnemer deelgenomen aan de millenniumvoorbereidingen in de Loviisa- kerncentrale in Finland, waar reactoren van Russische makelij zijn opgesteld. Duitsland biedt assistentie aan de Oekraïense regelgevende instantie en kerncentrales. De lidstaten is gevraagd om verdere verslagen over bilaterale acties. 5 VERVOER 5. 1 Luchtvaart 5. 1.  1 Internationale activiteiten in de luchtvaartsector Daar de luchtvaart hoofdzakelijk een internationale sector is, zijn de de internationale millenniumactiviteiten luchtvaartsector en de regelgevende instanties van de EU deelnemen, van essentieel belang. organisaties, waaraan van De ICAO-lidstaten brengen verslag uit over de situatie van de luchtverkeersdiensten, luchthavens en lucht- vaartmaatschappijen Aangezien sommige verslagen echter vaag of onvolledig zijn … Op basis van de criteria die de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) heeft opgesteld voor de beoordeling van het millenniumprobleem op het gebied van de luchtverkeersdiensten, luchthavens en luchtvaartmaatschappijen en zoals besloten door de vergadering van de ICAO, hebben de ICAO-lidstaten informatie verschaft over de millenniumbestendigheid op deze gebieden. Deze informatie moest voor 1 juli 1999 worden verstrekt, maar de meeste antwoorden kwamen pas in de loop van de zomer binnen en sommige niet-EU-landen hebben nog steeds niet geantwoord. De niet-respondenten zijn over het algemeen van weinig belang voor de Europese luchtvaart. De ICAO heeft deze informatie ter beschikking van bevoegde ambtenaren gesteld. Teneinde een actueel beeld te krijgen van de evolutie van de situatie, zal deze informatie, waar nodig, door de landen worden bijgewerkt. Zoals te verwachten viel, verschillen de vorderingen op het gebied van de millenniumbestendigheid en de noodplannen van land tot land, en het blijft nog maar de vraag in hoeverre de vooropgestelde streefdata zullen worden gehaald. De verslagen van de landen zijn, wat de details betreft, ook vaak onvolledig of vaag, zodat er in die gevallen geen precies beeld van de situatie kan worden gevormd. 5 The Millennium Problem. Raising the awareness of nuclear power station opera- tors and regulatory authorities in Central and Eastern Europe, September 1998 14 …is het niet mogelijk een algemene beoordeling van de nationale of regionale situatie te maken Op basis van deze enquête heeft de ICAO een eerste verslag over de wereldwijde millenniumparaatheid opgesteld, dat eind september openbaar werd gemaakt. Gezien het beperkte mandaat van het ICAO-secretariaat bevat dit verslag evenwel alleen beknopte statistieken en geen beoordeling van de situatie in de verschillende landen of regio's.  De ICAO heeft regionale coördinatiecentra opgericht… …en Eurocontrol zal verantwoordelijk zijn voor de coördinatie in de regio Europa De ECAC probeert informatie te verkrijgen van landen die geen antwoord hebben gegeven aan de ICAO… … en tracht een oplossing te vinden in de gevallen waar de informatie ontoereikend is Om ervoor te zorgen dat strategische ATS-routes openblijven, wordt bij het opstellen van noodplannen de nadruk gelegd op de noodstroomvoorziening en back-uptelecommunicatiefaciliteiten. Er zullen acht regionale coördinatiecentra worden opgericht om informatie te verzamelen en te verspreiden in de landen van hun regio, zodat de operationele noodmaatregelen ter voorkoming van ATS- storingen algemeen coördinatiecentrum voor het millenniumprobleem worden gevestigd. kunnen worden In Montreal bijgesteld. een zal EUROCONTROL heeft zijn activiteiten op het gebied van luchtverkeerbeheer voortgezet en concentreert zich nu met name op de opstelling van noodplannen. In samenwerking met de ICAO werkt Eurocontrol aan de oprichting van een Europees regionaal coördinatiecentrum voor het millenniumprobleem. Dit centrum zal deskundigen aantrekken om de millenniumproblemen in de volledige Europese luchtverkeersleidingszone te verhelpen en om samenwerkingsverbanden met de andere regio's te creëren. Dit coördinatiecentrum zal in Eurocontrol's centrale te Brussel worden ondergebracht, waar het op 31. 12. 1999 en 01. 01. 2000 werkzaam zal zijn. Op 11 november en regionale een rapporteringsprocedures gepland. luchtverkeersstroomregeling controle- eenheid 1999 voor van test de is Op de Europese Burgerluchtvaartconferentie (ECAC), waar de Commissie aan deelnam, zijn de juridische aspecten onderzocht van mogelijke maatregelen in verband met de millenniumparaatheid en beperkingen van de activiteiten in gevallen waarin geen informatie over de millenniumbestendigheid beschikbaar is en/of waarin er redenen zijn om aan te nemen dat er nog millenniumproblemen zijn. Op de buitengewone vergadering van de Directeuren-generaal voor de burgerluchtvaart (DGCA) van 18 oktober 1999 werd besloten dat de voorzitter van de Burgerluchtvaartconferentie de landen die nog geen antwoord hebben gegeven aan de ICAO zal toespreken en hen zou melden dat het niet verstrekken van informatie ernstige vragen doet rijzen betreffende toelating van vluchten naar/van deze landen en vluchten van hun luchtvaartmaatschappijen. Hij zal vragen dat alle informatie voor 26 november wordt verschaft. Voorts werd aan de ECAC-lidstaten gevraagd om een standaardbrief te sturen naar de landen waarvan de informatie als ontoereikend wordt beschouwd, teneinde deze landen spoedig tot overleg aan te zetten zodat alle onopgeloste problemen voor eind november kunnen worden opgehelderd.  De DGCA heeft ook gewezen op de mogelijkheid om mogelijke millenniumproblemen op de licenties te vermelden en zich het recht voor te behouden de licentie in te trekken als de millenniumbestendigheid niet is gegarandeerd. Het coördinatiecomité van ECAC zal de situatie eind november onderzoeken en, indien nodig, een bijzondere vergadering organiseren om na te gaan welke maatregelen moeten worden getroffen. De JAA gaan na of alle vliegtuigtypen millenniumbestendig zijn De Joint Aviation Authorities (JAA) hebben de ECAC-lidstaten en de nationale instanties van de JAA gewezen op onopgeloste problemen zoals aanpassingen die werden uitgevoerd door niet-houders van typecertificaten en beoordelingscriteria voor onderhoudsorganisaties. De houders van typecertificaten hebben de instanties al laten weten dat hun plannen voor een veilige millenniumwisseling op 15 bevredigende wijze werden uitgevoerd. De JAA zal een vergadering van alle luchtwaardigheidsautoriteiten van de ECAC organiseren om onopgeloste problemen voormalige Oostbloklanden om informatie te verkrijgen over vliegtuigen die in deze landen werden ontworpen. opnemen met bespreken contact twee en te De IATA werkt nauw samen met de lucht- vaartmaatschappijen en andere organisaties in de luchtvaartsector De Internationale Luchtvervoersvereniging (IATA) heeft haar werkzaamheden met betrekking tot het millenniumprobleem voortgezet in het kader van het sectorale millenniumproject dat in juni 1998 werd opgezet. In dit project wordt de nadruk gelegd op bewustmaking, het versterken van de samenwerking binnen de sector, het verzamelen van informatie over de millenniumbestendigheid en het stimuleren van noodplannen. Via de IATA hebben de luchtvaartmaatschappijen de een programma uitgevoerd dat onder meer luchtverkeerssystemen en luchthavens, vliegtuigen, motoren en ondernemingen uit de luchtvaartsector. In het kader van dit project heeft de IATA bezoeken aan bepaalde luchthavens en luchtverkeersleidingsdiensten gebracht. De IATA is gerustgesteld over de vooruitgang die reeds is geboekt en verder zal worden geboekt inzake voorbereidingen op het millenniumprobleem en heeft er alle vertrouwen in dat de luchtvervoerssector deze voorbereidingen tijdig zal afronden om veilig, zonder storingen en met minimale gevolgen voor de capaciteit te kunnen werken. Wat met name de vliegtuigen betreft, verwacht de IATA niet dat er zich met de boordapparatuur problemen zullen voordoen die het veilige verloop van de vluchten in gevaar kunnen brengen. betrekking heeft op De ACI verspreidt de deskundigheid onder zijn leden De Internationale Luchthavenraad (ACI) heeft samengewerkt met de IATA en blijft activiteiten ontplooien om het bewustzijn van haar leden te vergroten, deskundigheid over het vinden van oplossingen over te dragen en haar leden millenniumbestendig te helpen worden.  Er heerst vertrouwen dat de luchtvaartsector in de EU tijdig klaar zal zijn,… de verslagen 5. 1. 2 Voorbereidingen in de EU Het algemene beeld dat men krijgt op basis van de beschikbare informatie, met internationale name overheidsinstellingen en brancheorganisaties tijdens de workshop die op 29 en 30 september door de Commissie werd georganiseerd, is dat de luchtvaartsector reeds ver gevorderd is in haar voorbereidingen op potentiële problemen in Europese landen, overeenkomstig haar plannen voor het bereiken van de millenniumbestendigheid en het opvangen van noodsituaties. vertegenwoordigers van van de in de luchtvaartsector worden nauwlettend De millenniumprogramma's In gecontroleerd en beoordeeld door de Europese regelgevende instanties. verscheidene gevallen is dit een hele klus. Zo controleert de Engelse burgerluchtvaartautoriteit (CAA) momenteel meer dan 2000 organisaties die actief zijn op alle gebieden van de Engelse burgerluchtvaart, gaande van van luchtvaartmaatschappijen luchtverkeersdiensten. Elk van deze organisaties voert zijn eigen individuele millenniumprogramma uit, inclusief het controleren van de toeleveranciers, die van enkele tientallen tot honderden kunnen oplopen. vliegtuigbouwers toeleveranciers tot en Het grootste gedeelte van de EU-luchtvaartsector verwacht dat zij in het derde kwartaal van 1999 klaar zullen zijn met hun voorbereidingen. Er worden interfacetests met naburige luchtverkeersdiensten uitgevoerd. Sommige sectoren zijn reeds millenniumbestendig. Zowel de Engelse National Air Traffic Services (NATS) als de Deutsche Flugsicherung GmbH (DFS) zijn klaar met hun programma's en hebben gemeld dat al hun systemen millenniumbestendig zijn. 16 …hoewel capaciteitsbeperking niet valt uit te sluiten…. en er enige ongerustheid blijft bestaan over de situatie in de naburige regio's Uit recent onderzoek blijkt dat het aantal niet- millenniumbestendige vaartuigen erg laag ligt De juridische aspecten van het zeevervoer worden behandeld door het IMO De Europese noodplannen zijn gebaseerd op de normale noodplannen voor de sector en zullen weliswaar volstaan voor de onmiddellijke veiligheidsproblemen, maar het kan niet worden uitgesloten dat tijdens de periode vlak na de eeuwwisseling bepaalde capaciteitsbeperkingen zullen voorkomen. Gezien het internationale karakter van de luchtvaartsector wachten nationale organisaties tot de internationale plannen zijn voltooid alvorens de laatste hand te leggen aan hun eigen plannen. In het algemeen zullen de landen eisen dat elk vliegtuig millenniumbestendig is en indien dit niet het geval is kunnen zij de toegang tot hun luchtruim weigeren. Ze zullen de nationale luchtvaartmaatschappijen ook vragen aan te tonen dat hun vliegroutes en bestemmingen veilig zijn. Niet- millenniumbestendige maatschappijen lopen het risico dat hun licentie wordt ingetrokken en hun activiteiten worden opgeschort.  Nederland besteedt voorts ook aandacht aan de ontlasting van het nationale luchtverkeerssysteem door op de kritieke data alleen de luchthaven van Schiphol open te houden, stand-by te houden en militaire luchthavens te reserveren voor extra capaciteit. Nederland overweegt ook om het aantal vluchten te beperken door alleen het essentiële commerciële luchtverkeer en noodvluchten toe te laten en alle andere vluchten te verbieden. regionale luchthavens De West-Europese luchtvaartsector lijkt in het algemeen goed voorbereid op het millenniumprobleem, maar er heerst nog steeds onduidelijkheid over de risico's van grensoverschrijdende transacties met streken die grenzen aan de Europese Unie. De informatie van de internationale burgerluchtvaartorganisatie is vaak onvolledig of laat vragen hierover ontbeantwoord. De betrokken autoriteiten zullen proberen een duidelijk antwoord te krijgen op deze vragen, zodat zij in staat zijn de nodige maatregelen te treffen. 5. 2 Zeevervoer heeft de millenniumbestendigheid Er werd verder aandacht besteed aan het testen van de systemen en het opstellen van noodplannen en op tal van gebieden werd vooruitgang gemeld. Storingen van het navigatiesysteem vormen het belangrijkste veiligheidsrisico bij schepen. De een scheepvaartsector programma voor het uitvoeren van vervangingen en het opvangen van noodsituaties opgesteld om de potentiële problemen op te lossen. Alle schepen hebben echter een ingebouwde noodvoorziening voor het geval de elektronische navigatie-uitrusting uitvalt, namelijk het gebruik van manuele methodes. Een van de belangrijkste havens in de EU, de haven van Rotterdam, heeft gemeld dat zij recentelijk tot de vaststelling zijn gekomen dat slechts 2 à 3% van de gecontroleerde boordapparatuur niet millenniumbestendig was en niet 10%, zoals uit een eerdere schatting was gebleken. onderzocht en De scheepvaartsector bracht ook verslag uit van de vorderingen op het gebied van de code van goede praktijken van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), met name wat betreft het gevaar dat er gerechtelijke stappen zullen worden ondernomen ten gevolge van de niet-toepassing van noodmaatregelen. Om dit te voorkomen heeft de sector een millenniumveiligheidsprotocol opgesteld, dat tot doel heeft degenen die de code van goede praktijken naleven te beschermen tegen wettelijke aansprakelijkheid en commerciële druk door hen te verzekeren van de steun van de belangrijkste scheepvaartmaatschappijen en hen enig begrip van de juridische stand bij te brengen. Teneinde rechtszekerheid te geven aan bovengenoemde code en protocol heeft de Baltic and International Maritime Conference (BIMCO) hierover een standaardclausule opgesteld die aan bevrachtingscontracten en vrachtbrieven zal worden toegevoegd.  17 De EU-havens schijnen vooruitgang te boeken… …en er worden een aantal noodmaatregelen in overweging genomen De vooruitgang in de spoorwegsector verloopt volgens plan… …hoewel in verscheidene landen de dienstverlening om middernacht zal worden onderbroken Een aantal regeringen heeft verslag uitgebracht over de vooruitgang in de sector. Volgens de laatste stand van zaken in het Verenigd Koninkrijk zijn bijvoorbeeld alle havens volledig getest en millenniumbestendig bevonden. Uit de antwoorden op de vragenlijsten die in augustus 1999 naar gebruikers van de haven van Rotterdam werden gezonden, blijkt dat ongeveer 13% niet-millenniumbestendig is, hoewel dit cijfer blijft dalen. Sommige EU-havens zullen tijdens de kritieke periode dichtgaan of beperkingen opleggen aan de vaartuigbewegingen en aan activiteiten als ladingsbehandeling en tanken. Schepen die de haven binnenvaren kunnen ook verplicht worden om extra veiligheidsmaatregelen te treffen. Zo mogen niet-millenniumbestendige vaartuigen 28 uren lang - de 14 uren vlak voor en vlak na middernacht op 31 december - niet varen in de haven van Rotterdam. Tijdens deze periode mag geen enkel schip gebruik maken van de Nederlandse waterwegen tenzij het kan aantonen dat het millenniumbestendig is. Bovendien kan de Nederlandse overheid aanvullende verkeersmaatregelen uitvaardigen, zoals een inhaalverbod, snelheidsbeperkingen, het verplicht gebruik van loodsen, een verbod op het loodsen van op afstand en de verplichting zich te laten bijstaan door sleepboten. Aan speciale categorieën van vaartuigen kunnen nog aanvullende voorwaarden worden opgelegd. Schepen met een potentieel gevaarlijke lading moeten kunnen aantonen dat ze millenniumbestendig zijn, zelfs als ze niet varen. Gevaarlijke substanties mogen enkel met de toelating van de bevoegde autoriteiten worden geladen of gelost. 5. 3 Spoorwegvervoer de fabrikanten, samen met Exploitanten van spoorwegvervoer en beheerders van spoorweginfrastructuur in de EU hebben, de millenniumbestendigheid voortgezet. Zij hebben gemeld dat er voor talrijke systemen noodplannen werden opgesteld en dat de apparatuurtests volgens plan zullen worden uitgevoerd. Volgens gegevens van de Internationale Spoorwegunie (UIC) en de spoorwegmaatschappijen zelf lijkt de sector ervan overtuigd grote vooruitgang te hebben geboekt. De sector moet op alle gebieden nog aanzienlijke inspanningen leveren, maar algemeen heerst toch de indruk dat ze tegen het einde van het jaar klaar zal zijn. testen van de Deutsche Bahn AG en andere spoorwegexploitanten hebben gemeld dat zij diverse millenniumactiviteiten uitvoeren, zoals een project voor gecentraliseerde (commerciële) software en een project voor de centrale coördinatie van het probleem. Van meer dan 100 000 systemen werd de millenniumbestendigheid getest.  Alle afdelingen van Deutsche Bahn AG, inclusief spoorwegstations en diensten, reisinformatie en reserveringen, vrachtvervoer en energievoorziening, zijn betrokken bij een algemeen geïntegreerd project voor beheer in noodsituaties. Er worden nationale en regionale observatieposten voor de millenniumwisseling opgericht. Sinds kort heerst echter de tendens om de werkzaamheden tijdens de kritieke periode stop te zetten (bv. de SNCF en Deutsche Bahn zullen hun treindiensten van 23. 50 tot 00. 15 uur onderbreken). Afgaande op de beschikbare informatie moet dit worden beschouwd als een aanvullende voorzorgsmaatregel en betekent het de millenniumbestendigheid. In Nederland wordt het treinverkeer elk jaar op 31 december verscheidene uren voor en na middernacht stilgelegd. zorgen maakt noodzakelijk dat men over zich niet 18 De systemen voor wegvervoer vallen onder de verantwoordelijkheid van de plaatselijke overheden In sommige landen wordt een beoordeling van de millennium- bestendigheid gemaakt In het algemeen lijken zich met de kritieke systemen in deze sector weinig of geen problemen te stellen De telecommunicatie- infrastructuur, die van vitaal belang is, is robuust en betrouwbaar Het belangrijkste risico hangt daarom samen met congestie en de mogelijkheid dat de hulpdiensten niet toegankelijk zijn 5. 4 Wegvervoer In de meeste gevallen is het wegennet de verantwoordelijkheid van plaatselijke overheden, zodat slechts weinig EU-landen zich op nationaal niveau met deze sector bezighouden. De plaatselijke overheden zijn bezig met de controle van hun apparatuur en de computergestuurde verkeers- en elektrische systemen. Hieronder vallen verkeerslichtsystemen (geregeld met die gebruikmaken van de kalender), data-acquisitie-eenheden zoals permanente telpunten en meetlussen die op gezette tijden stoppen, apparatuur die de verkeersstromen op autowegen beïnvloedt, verkeerscomputercentra en andere apparatuur en zoals verlichtingssystemen. communicatievoorzieningen tunnelinstallaties, programma's Er werd een onafhankelijke beoordeling gemaakt van de millenniumbestendigheid van alle wegen in het Verenigd Koninkrijk. Voor autosnelwegen en hoofdverkeerswegen gebeurde dit aan de hand van collegiale toetsingen die werden uitgevoerd door het Welsh Office, het Scottish Office, de Roads Service, Northern Ireland en het Highways Agency. Zij kwamen tot de vaststelling dat de er geen enkel risico op storingen van de verkeers- en controleapparatuur bestond. De wegenbeheersystemen zijn bijna gereed. In de particuliere sector ligt de nadruk op de logistieke vervoersketens die van groot belang zijn voor de handel en de economie. Het wegvervoer wordt gezien als een sector met een laag risico waar de gesignaleerde problemen over het algemeen betrekking hebben op minder kritieke systemen.  De leden van de ASECAP, de Vereniging van Europese Licentiehouders van Tolwegen, hebben de mogelijke impact van het millenniumprobleem op hun activiteiten onderzocht, waarbij geen kritieke technische problemen aan het licht kwamen. Hun belangrijkste prioriteit, de veiligheid van hun personeelsleden en van de weggebruikers, komt niet in het gedrang. Het enige probleem dat werd ontdekt, heeft betrekking op de zijn tegenwoordig volledig tolsystemen. Deze geautomatiseerd en moesten dus grondig worden nagekeken. De ASECAP is ervan overtuigd dat alle problemen nu van de baan zijn en dat hun systemen klaar zijn. 6 TELECOMMUNICATIE De telecommunicatie-infrastructuur wordt onmisbaar geacht, aangezien andere luchtvaart, watervoorziening en nutsinfrastructuren zoals energievoorziening, gasvoorziening hiervan afhankelijk zijn evenals het bedrijfsleven en de handel. Hoewel de kern van de telecommunicatie-infrastructuur zeer robuust en betrouwbaar is, is het waarschijnlijk dat de infrastructuur bij de zakelijke klanten kwetsbare plekken vertoont die niet zichtbaar zijn voor de telecommunicatie- providers. 6. 1 Belangrijke risico’s/bedreigingen/afhankelijkheden Ondanks het optimisme over de robuustheid van de infrastructuur moet ernstig rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat de toegang tot alarmnummers en hulpdiensten wordt raken, mogelijkerwijze als gevolg van een ongebruikelijk hoge consumentenvraag rond het jaareinde. Anders dan voor veel andere grote infrastructuren wordt voor telecommunicatie in periodes als de nieuwjaarsperiode een grotere belasting dan normaal verwacht. Dit jaar wordt verwacht dat deze belasting nog groter zal zijn. bemoeilijkt netwerken verstopt doordat 19 De telecommunicatie-exploitanten houden rekening met dit risico door hun netwerkcapaciteit zowel nationaal al internationaal zo te dimensioneren dat hogere belastingniveaus kunnen worden verwerkt. Desondanks blijft congestie een risico, met name wat betreft de toegankelijkheid van alarmnummers. De meeste exploitanten hebben de technische mogelijkheden om dergelijke nummers voorrang te geven, maar landen is het noodzakelijk dat de regelgevers of andere instanties daartoe uitdrukkelijk opdracht geven. in veel Er bestaat een ander risico als gevolg van een ongebruikelijke consumentenvraag gedurende de overgangsperiode die negatieve gevolgen kunnen hebben voor de infrastructuren, waaronder telecommunicatie. Het publiek moet geschikte informatie krijgen om the voorkomen dat zij voortdurend de beschikbaarheid van de normale diensten gaan verifiëren tijdens de overgangsperiode. Als dit wereldwijd zou gebeuren, kan dit tot ernstiger verstoringen leiden dan het jaar 2000 zelf. Tenslotte wordt een belangrijke bron van onzekerheid en bijgevolg een potentieel risico gevormd door het feit dat zeer weinig informatie beschikbaar is over de gereedheid van de meeste kleine en middelgrote ondernemingen in deze sector. 6.  2 Noodplannen en voorbereidingen op de overgangsperiode tijd dag afgelopen getreden. De Netwerkelementen en de interfaces tussen netwerken zijn uitgebreid getest op het niveau van de componenten en systemen. Er zijn tot dusverre geen problemen aan van de telecommunicatie-infrastructuur zich vooral gericht op het ontwikkelen en verifiëren van plannen om de continuïteit van de bedrijfsvoering te waarborgen, (Business Continuity Plans). Deze plannen hebben tot doel de BCP’s onvermijdbare risico’s zoveel mogelijk te beperken. BCP’s zullen dan ook niet in de plaats komen van de normale bedrijfsprocedures, waarmee al veel soorten problemen kunnen worden behandeld, maar zijn bedoeld als extra voorziening om onvoorziene situaties op te lossen. leveranciers hebben de Informatie aan de gebruikers moet ongebruikelijk menselijk gedrag voorkomen. Er hebben uitgebreide wereldwijde tests plaatsgevonden van componenten, systemen en interfaces Op internationaal niveau heeft de ITU in veruit de meeste landen een belangrijke rol van bewustmaking telecommunicatie-exploitanten bij hun voorbereidingen en planning. ondersteuning gespeeld bij de en Grote gebruikers voltooien momenteel hun noodplannen, de status van het MKB is minder duidelijk Wat de gebruikers betreft, hebben de meeste grote zakelijke gebruikers hun systemen millenniumbestendig gemaakt. Thans houden zij zich vooral bezig met het testen en verifiëren van hun BCP’s. Anderzijds is de gereedheid van de meeste kleine en middelgrote ondernemingen nog onduidelijk. Dit geldt vooral voor zeer kleine ondernemingen (<50 werknemers) zoals de EU er zoveel kent. 6. 3 Strategie voor communicatie met het publiek Er worden commandocentra opgezet om de exploitanten met elkaar te verbinden en het publiek tijdens de overgangsperiode op de hoogte te houden De grote telecommunicatie-exploitanten zetten uiteenlopende commandocentra op om de interne rapportage over eventuele storingen in de sector tijdens de overgangsperiode te verzorgen en naar buiten toe mededelingen te doen ter ondersteuning en informatie van de gebruikers, het publiek en de media. Er dient echter nog eens op te worden gewezen dat de kritieke periode niet alleen de eigenlijke overgangsperiode zelf betreft, maar dat er gedurende een aantal dagen, met name de eerste werkdag, problemen kunnen worden verwacht. In deze periode is een verhoogde beschikbaarheid van help desk-diensten en andere ondersteunende diensten dan ook van groot belang. 20 In het kader van de ITU zijn ook uitgebreide tests tussen carriers uitgevoerd. 6. 4 Coördinatieactiviteiten Op internationaal niveau heeft de millennium task force van de ITU een uitgebreide, wereldomvattende testcampagne tussen carriers georganiseerd en uitgevoerd.  Het doel van deze campagne was vertrouwen te creëren tussen carriers op de vijf continenten en bij hun gebruikers. Deze campagne, waarbij meer dan 130 complexe testscenario’s zijn uitgevoerd, zal eind oktober worden afgesloten, waarna de resultaten bekend zullen worden gemaakt. Ondanks het vrijwillige karakter van deze task force en zijn initiatieven, stonden de deelname en de professionaliteit in de verschillende landen op een opmerkelijk hoog niveau. Na de voltooiing van de testcampagne wordt thans prioriteit gegeven aan het opzetten van een coördinatiemechanisme voor vroegtijdige waarschuwing dat ertoe moet bijdragen dat al in een vroeg stadium wereldwijd informatie wordt uitgewisseld over eventuele storingen. Momenteel hebben 50 carriers uit 30 landen zich aangesloten bij een overeenkomst op dit gebied. …en er is een wereldwijd overzicht beschikbaar van de gereedheid van de exploitanten De ITU heeft wereldwijd een systematische inventaris opgesteld van de gereedheid van de exploitanten. Deze resultaten zijn algemeen beschikbaar op de web site van de ITU task force (http://www. itu. int/y2k). Momenteel is het aantal landen dat niet heeft deelgenomen aan de initiatieven van de ITU of geen informatie over zijn gereedheid heeft verschaft, zeer gering. Hiertoe behoren geen lidstaten van de EU. 6. 5 Voorbereidingen binnen de EU Veel van de grote exploitanten in de EU zijn thans klaar,. thans volledig millenniumgereed. Veel van de grote nationale exploitanten in de telecommunicatiesector in de EU zijn voor noodsituaties, die in veel landen op nationaal niveau voor de regering beschikbaar zijn, krijgen speciale aandacht. In Nederland is deze nooddienst uitgebreid beproefd, onder meer in een nationale test en in verschillende lokale tests. Er wordt gewerkt aan het opzetten van een tijdelijke mobiele nooddienst om de capaciteit van de nooddienst uit te breiden. Telecommunicatiediensten …en één exploitant, Telefonica, heeft tests uitgevoerd onder reële bedrijfsomstandigheden Op 27-29 september 1999 heeft Telefonica, de Spaanse nationale exploitant, onder reële bedrijfsomstandigheden een test uitgevoerd met het werkelijke telecommunicatieverkeer in de regio Murcia. In deze succesvolle test, die zowel de overgangsperiode rond de jaarwisseling als de overgang 29 februari 2000 op 1 maart 2000 omvatte, zijn geen problemen gebleken. Voor zover bekend is Telefonica de enige exploitant ter wereld die zich aan een test onder volledige bedrijfsomstandigheden heeft gewaagd. 7 FINANCIËLE SECTOR De financiële sector heeft veel gedaan aan informatievoorziening 7.  1 Informatievoorziening en millenniumgereedheid De verschillende sectoren van financiële diensten hebben zich bijzonder ingespannen om informatie te verstrekken over de gevolgen van de millenniumwisseling op hun terrein, en met name over de stand van de voorbereidingen van financiële instellingen. Hiervoor was de medewerking vereist van alle deelnemers op de financiële markten, alsmede de betrokken overheidsinstanties en regelgevende en toezichthoudende autoriteiten. Zowel op internationaal als Europees niveau heeft de financiële sector de uitwisseling van informatie vergemakkelijkt door een netwerk van websites op te zetten. Het is thans mogelijk een goed beeld te krijgen van de internationale stand 21 De ECB heeft het voordeel dat haar moderne IT-systemen millenniumbestendig zijn. …en coördineert een initiatief om de algehele compatibiliteit van de ESCB-systemen te verzekeren Er worden ook voorzorgsmaatregelen getroffen voor de overgangsperiode van de voorbereidingen van de financiële sector dank zij de websites die in de bijlage bij dit rapport worden opgesomd. Met name veel commerciële banken en beheerders van betalingssystemen in de EU en daarbuiten hebben verkozen millenniumstatusinformatie te verstrekken via de Global 2000 website (http://www. global2k. com). Op deze website zal naar verwachting binnenkort een overzicht per land te vinden zijn van de noodplannen en eventualiteitenstrategieën van de financiële sector. 7. 2 Het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) en de Europese Centrale Bank (ECB) Als gevolg van de oprichting van de ECB in juni 1998, die vergezeld ging van de introductie van het gemeenschappelijke monetaire beleid in januari 1999, moesten verschillende nieuwe IT-infrastructuren en -toepassingen worden ingevoerd teneinde de ECB met de nationale centrale banken (van het hele ESCB) te verbinden. Deze systemen werden hoofdzakelijk ontwikkeld, getest en ingevoerd in de periode van 1995 tot 1998, toen er al een sterk besef bestond van de millenniumproblematiek. Bovendien zit de ECB niet met grote systemen uit het verleden en derhalve ook niet met grote hoeveelheden software die van de jaren zeventig, tachtig en negentig dateren. Deze geavanceerde technische infrastructuur is aangevuld met toepassingen voor het gebruik van de monetaire beleidsinstrumenten en voor de uitwisseling van statistische en andere informatie die nodig is voor de monetaire besluitvorming. Bij de ECB is besloten om zowel op plaatselijk als op ESCB-niveau toe te zien op de millenniumaanpassingen en -tests. Daarom voert de ECB gelijktijdig twee millenniumprojecten uit die onderling verband met elkaar houden.  Het ene heeft betrekking op de interne ECB-systemen en het ander, dat tezamen met de nationale centrale banken wordt uitgevoerd, beoogt de millenniumbestendigheid van alle gemeenschappelijke systemen en componenten die door het ESCB worden gebruikt. Het ESCB-millenniumproject heeft niet tot doel de millenniumbestendigheid van de individuele wederpartijen van het ESCB bij markttransacties of betalingen (in de regel particuliere banken en andere financiële instellingen in de lidstaten van de EU) te verzekeren. De zorg voor de millenniumbestendigheid van interfaces van de nationale centrale banken en hun wederpartijen berust bij de betrokken instellingen. Het ESCB is er evenwel van overtuigd dat zij goed voorbereid zijn. Bij wijze van voorzorgsmaatregel beziet de ECB momenteel de noodscenario’s die voor de overschakeling op de euro zijn ontwikkeld teneinde na te gaan of deze bruikbaar zijn voor eventuele problemen die bij de millenniumwisseling ontstaan. De ECB en de nationale centrale banken (NCB’s) zijn van plan om vóór 31 december 1999 middernacht alle eindedag- en eindejaarsactiviteiten af te ronden en backups te maken van alle systemen en gegevens. In geval van problemen als gevolg van de eeuwwisseling zou in de operationele behoeften kunnen worden voorzien door een geconsolideerde set van pre-2000-gegevens. Om te verzekeren dat deze handelingen en backups voor het einde van het jaar worden voltooid, heeft het ESCB besloten het TARGET-systeem op 31 december 1999 te sluiten. Ook zullen het ESCB en de ECB een verbod opleggen op wijzigingen aan de IT-systemen van het Eurosysteem tussen 1 oktober 1999 en 1 maart 2000, teneinde ervoor te zorgen dat de millenniumbestendigheid niet in gevaar wordt gebracht door verdere wijzigingen. 22 Een multilaterale test van de voornaamste banksystemen van de EU is met succes verlopen. …en er wordt nauwlettend toegezien op de belangrijkste systemen voor grote en kleine betalingen Een ESCB- coördinatiecomité voor het jaar 2000 is verantwoordelijk voor de opstelling van noodplannen op EU- niveau Het TARGET-systeem is het voornaamste verrekeningssysteem voor de eurolanden. De tests zijn in twee fasen verlopen. Afzonderlijke componenten van de systemen van het Eurosysteem werden in de eerste maanden van 1999 op hun millenniumbestendigheid getest. De interne millenniumtests bij de ECB waren eind mei 1999 afgerond. Na maanden van intensieve voorbereidingen vond op 19 juni 1999 een succesvolle bilaterale millenniumtest op ESCB-niveau plaats.  Deze test vond eerder dan gepland plaats en betrof zowel technische aspecten als de zakelijke activiteiten van de ECB en de NCB's en was bedoeld om de goede werking van de systemen op 3 januari 2000 en 29 februari 2000 te testen. Het TARGET-systeem maakte geen deel uit van deze test. Het ESCB zal ook nauwlettend toezien op de vooruitgang bij de andere grote retailbetalingssystemen afgezien van TARGET, in het bijzonder die welke hun eindedagsaldi verrekenen via TARGET. De indruk bestaat dat alle belangrijke betalings- en effectenafwikkelingssystemen in de EU flinke vorderingen maken bij hun millenniumvoorbereidingen en verwacht wordt dat deze probleemloos zullen functioneren tijdens de eeuwwisseling. De Raad van Bestuur van de ECB heeft een ESCB-coördinatiecomité voor het jaar 2000 opgericht, dat bestaat uit millenniumcoördinatoren van elke nationale centrale bank. Het comité is verantwoordelijk voor de coördinatie tussen de instellingen van het ESCB onderling en tussen het ESCB en de internationale organen die zich rechtstreeks bezighouden met millenniumvraagstukken. Het comité heeft met name de taak om na te gaan of de noodmaatregelen en de procedures voor de inwerkingtreding van dergelijke maatregelen geschikt en haalbaar zijn; tevens dient het te bepalen op welke mijlpalen van het ESCB dient te worden toegezien vóór, tijdens en na de overgang. Tijdens de overgangsperiode zal het ESCB-coördinatiecomité het zenuwcentrum zijn van een doeltreffende communicatie-infrastructuur tussen de ECB en de NCB’s, die speciaal is opgezet om toe te zien op de ontwikkelingen tijdens de hele overgangsperiode. Vanaf 31 december 1999 tot de eerste werkdag in januari 2000 en ook omstreeks de schrikkeldag zal een netwerk voor vroegtijdige signalering operationeel zijn om de besluitvormende organen van de ECB te kunnen alarmeren. Indien er noodsituaties ontstaan, zal het comité de taak hebben deskundigen uit de branche te raadplegen teneinde de besluitvorming te bespoedigen en ervoor te zorgen dat de kritische taken kunnen worden uitgevoerd. Het zal regelmatig informatie uitwisselen over mondiale vraagstukken betreffende de millenniumwisseling en in het bijzonder alle belangrijke onvoorziene situaties die zich in de interne systemen en infrastructuur van het ESCB en op de financiële markten van het Eurosysteem kunnen voordoen. De ECB zal meewerken aan het monitoringprogramma van de Joint Year 2000 Council aan het eind van het jaar en zal informatie uitwisselen met de Raad teneinde een bijdrage te leveren aan de indamming van de risico's van de millenniumwisseling op mondiaal niveau. 7.  3 Het TARGET-systeem Het TARGET-systeem is een verrekeningssysteem dat door de ECB wordt beheerd en dat de RTBV-systemen (de real-time brutoverrekeningssystemen van de lidstaten van de EMU) met elkaar verbindt. Op een gewone bankdag verwerkt TARGET gemiddeld 175. 000 transacties die een waarde van meer dan 1 triljoen EUR vertegenwoordigen. Deze omvatten 30. 000 grensoverschrijdende 200 betalingen met nettovereveningssystemen maken dagelijks gebruik van nationale RTBV- systemen. 350 miljard EUR. een waarde ongeveer van 23 … derhalve dreigt iedere storing ernstige problemen op te leveren Het TARGET-systeem is uitvoerig getest. …parallel aan de verplichte tests van het SWIFT-systeem. …en van het correspondentenmodel voor centrale banken Sommige transacties die voor 31/12/1999 zijn voorzien, zullen worden uitgesteld tot 3/1/2000. Indien andere euroverrekeningssystemen het laten afweten zal TARGET waarschijnlijk intensiever worden gebruikt. Indien TARGET niet probleemloos er op liquiditeitsonevenwichtigheden, met het gevaar van rentederving voor banken en hun cliënten, de mogelijkheid dat bijkomende posten niet kunnen worden verrekend met banken die hun risicoposities niet kunnen afdekken en het risico dat veel transacties moeten worden uitgesteld tot de volgende werkdag. functioneert 3/1/2000, dreigen Aangezien het TARGET-systeem in de eerste plaats is ingevoerd om het monetaire beleid te ondersteunen en vereveningsrisico's te verminderen, dient voorrang te worden verleend aan de afhandeling van kerntransacties (hoge waarde en verevening) in plaats van aan de afhandeling van een groot aantal betalingen. De verantwoordelijkheid voor de afhandeling van nationale betalingen berust bij de afzonderlijke NCB’s en bij de ECB, maar grensoverschrijdende overmakingen vereisen een gezamenlijk optreden. de nationale RTBV-systemen Het testen van TARGET vindt plaats in een speciale testomgeving die vergelijkbaar is met de werkelijke situatie. De tests zijn bedoeld om na te gaan of alle voor TARGET gebruikt hardware- en software-componenten, met inbegrip Interlinking-componenten, van millenniumbestendig zijn. Na interne IT-tests en bedrijfsfunctionaliteitstests voor het TARGET-systeem te hebben voltooid, namen de NCB’s en de ECB deel aan multilaterale functionaliteitstesten. Alle nationale centrale banken en de ECB hebben met succes deelgenomen aan ten minste één van de vier multilaterale testrondes. Er werd slechts één milleniumfout ontdekt, die verband hield met de verwerking van de ontvangst in sommige systemen van einde-dagberichten. Alle betrokken NCB’s konden de fout in de programmatuur onmiddellijk herstellen en hun systeem opnieuw testen. en Op 25 september 1999 vond een TARGET-demonstratie plaats waaraan door alle nationale RTBV-systemen, EBA-verrekeningssystemen en honderden kredietinstellingen werd deelgenomen. Met deze slottest werd de betrouwbaarheid van het gehele TARGET-systeem aangetoond. Het S. W.  I. F. T. Customer Test System (CTS) werd gebruikt tijdens de multilaterale testfase en de TARGET-demonstratie. Alle nationale centrale banken en de betrokken kredietinstellingen hebben betalingsopdrachten verzonden met behulp van S. W. I. F. T. CTS, dat met de bewuste data in 2000 draaide. S. W. I. F. T. heeft een verplicht millenniumtestprogramma waaraan alle cliënten moeten deelnemen. Deze tests werden door elke nationale centrale bank en de ECB uitgevoerd, parallel aan de multilaterale zakelijke functionaliteitstests van TARGET. banken (CCBM). Het CCBM is Evenzo werden met succes tests gedaan met het correspondentenmodel voor het centrale grensoverschrijdend mobiliseren van onderpand teneinde de beschikbaarheid van onderpand voor monetair-beleidstransacties en voor betalingssystemen te verzekeren. Het CCBM is gebaseerd op multilaterale overeenkomsten tussen de nationale centrale banken en de ECB. Aangezien alle boodschappenstromen bilateraal zijn, werden de millenniumbestendigheidstests uitgevoerd door paren van instellingen die hiervoor computersystemen gebruiken. systeem voor een Er werden noodstrategieën ontwikkeld voor de verwerking van een beperkt aantal systeemkritische betalingen alvorens een begin werd gemaakt met de TARGET- transacties in januari 1999. Deze strategieën zijn berekend op de eventualiteit dat 24 Er bestaan al verschillende noodmaatregelen om de voortzetting van de gewone TARGET- verrichtingen te verzekeren één of meer nationale centrale banken en/of de ECB niet bereikbaar zijn en zijn herzien en verbeterd op basis van scenario’s voor millenniumstoringen. In augustus 1999 werd de NCB’s verzocht informatie te verstrekken over de in eigen land bestaande noodplannen voor TARGET-verrichtingen. In september kwamen uitvoerige antwoorden van alle nationale centrale banken binnen. Er zijn verbindingen tot stand gebracht met de banksector. Om in te spelen op noodsituaties wordt gebruikt gemaakt van de in eigen land bestaande instrumenten die regelmatig worden getest. Tijdens de overgangsperiode zal voorrang worden verleend aan de grote verrekeningssystemen die gebruik maken van TARGET. Alle nationale centrale banken hebben noodprocedures voorzien en de meeste kunnen in de loop van een dag weer overschakelen op de gewone zijn bereid tijdelijk gebruik te maken van TARGET-procedures. Zij correspondentrekeningen voor de verwerking via Interlinking van bepaalde grensoverschrijdende overmakingen en de gewone TARGET-verrichtingen weer te hervatten zodra de systemen weer beschikbaar worden. Op basis van de ervaring die is opgedaan met de beproeving van noodplannen via de correspondentrekeningen in juli en september 1999, worden de procedures en documentatie thans herzien. Verdere beproeving van oplossingen voor noodsituaties waarbij gebruik wordt gemaakt van correspondentrekeningen bij verschillende dienstverrichters zal plaatsvinden in oktober en november 1999.  De “gewone” noodprocedures, waarbij Interlinking-berichten manueel worden verzonden vanaf de CBT, zullen vóór het einde van het jaar ook uitgebreid worden beproefd. Teneinde eventuele resterende problemen tijdens de overgang zo snel mogelijk op te sporen, zullen de nationale centrale banken en de ECB op 1 en indien nodig op 2 januari 2000 connectiviteitstests uitvoeren. De ECB en het ESCB hebben storingsscenario’s ontwikkeld teneinde de gebruikers van TARGET snel een alternatief te kunnen bieden. 7. 4 De centrale millenniumwisseling banken en de financiële risico’s van de De liquiditeitsvraagstukken worden zorgvuldig bestudeerd. Op 3. 8. 1999 kondigde de Bank of England aan dat, teneinde de Londense markten te beschermen tegen de millenniumproblematiek, zij de pool van effecten die zij als onderpand van banken zal aanvaarden, zal verhogen met ongeveer 2. 000 miljard GBP (3,23 triljoen USD), die daarmee ongeveer zeven keer zo groot wordt. Het Eurosysteem kondigde in augustus 1999 aan dat het geen noodzaak ziet voor systemische wijzigingen in zijn huidige operationele structuur voor de millenniumovergang. Van meet af aan is deze structuur zo opgezet dat deze maximale flexibiliteit biedt bij de tenuitvoerlegging van het monetaire beleid en aldus de nodige technische aanpassingen mogelijk maakt. In de structuur is met name een mechanisme ingebouwd om tegemoet te kunnen komen aan iedere vraag naar liquide middelen van de marktdeelnemers. De totale reservevereisten van het bankstelsel in de eurozone bedroegen in de eerste helft van 1999 ongeveer 100 miljard EUR, hetgeen een aanzienlijke buffer vormt om in uitzonderlijke liquiditeitsbehoeften rond de jaarwisseling te voorzien. 25 …en er bestaat in de Europese Unie een breed scala aan onderpand en “fine- tuning”-instrumenten De retail- betalingssystemen in de Europese Unie zijn er klaar voor en kunnen op elkaar terugvallen Extra hoeveelheden contant geld en distributievoorzieningen zouden veel problemen moeten voorkomen,… De ECB is voorts van mening dat door de uiteenlopende infrastructuur voor betalingssystemen in de Europese Unie het risico van systemische problemen kleiner wordt. Het bedrag van ongeveer 5. 700 miljard EUR aan activa op de lijst van onderpand dat kan worden aangewend voor de herfinancieringsoperaties van het Eurosysteem en het correspondentenmodel voor centrale banken (dat het grensoverschrijdende gebruik van onderpand mogelijk maakt),wordt bovendien als uitzonderlijke omstandigheden. Daarnaast zijn er een aantal “fine-tuning”-instrumenten voor de langere-termijnherfinancieringsoperaties van het Eurosysteem belangrijkste, (rechtstreekse aan- of verkoop van waardepapieren, inning van vaste- termijndeposito’s en valuta-swaps).  beschouwd, onderpand voldoende zakelijk zelfs in van faciliteiten beleningsfaciliteit en het Eurosysteem (marginale De depositofaciliteit) bieden de kredietinstellingen van de EMU een automatisme om in te spelen op iedere mogelijke schommeling in de vraag naar liquide middelen en beperken aldus de mogelijke gevolgen voor de korte rentetarieven. Tenslotte kondigde de ECB op 23 september 1999 aan dat er geen nieuwe grote herfinancieringsoperaties zullen worden gestart in de eerste week van het jaar 2000. Door dit besluit kunnen de eventuele problemen die voor tegenpartijen en voor de financiële markten zouden kunnen ontstaan als gevolg van de afhandeling en verrekening van een dergelijke grote operatie meteen na de overgang, tot een minimum worden beperkt. 7. 5 Betalingssystemen De retail-betalingssystemen in Europa (exploitanten van betalingssystemen, de hierbij aangesloten banken en detailhandelsbedrijven) worden over het algemeen geacht klaar te zijn. De weinige problemen die nog overblijven, zijn bekend en worden aangepakt teneinde met name ervoor te zorgen dat de elektronische betalingen zijn millenniumbestendig en werken samen bij de uitwisseling van informatie. Zij zullen op elkaars faciliteiten kunnen terugvallen in geval van storingen in de systemen of de communicatienetwerken (Visa kan op Europay en vice versa terugvallen, satellietcommunicatie in plaats van gewone netwerken). verlopen. De exploitanten netwerken normaal van De banken in de EU die bij de betalingssystemen voor kleine bedragen zijn aangesloten, zijn thans voor 98% klaar en de resterende banken zijn bezig hun aanpassingswerkzaamheden en hun noodplannen te voltooien. In de meeste EU-landen hebben handelaren alternatieve technieken voor machtigingen tot betaling getest voor het geval dat telecommunicatienetwerken of verbindingen met betalingsnetwerken tijdelijk buiten werking zijn. In de handel en distributiesector bestaan al “manuele” oplossingen. 7. 6 Kleine en grote bedragen aan liquide middelen en vereiste infrastructuur bestudeerd, Het einde van het jaar is traditioneel een drukke periode met een grotere vraag naar contant geld. In dit opzicht is het einde van 1999 niet anders. De ECB, die het probleem in het kader van het millenniumcoördinatiecomité van het ESCB heeft de overgangsperiode hogere bedragen aan bankbiljettengeld in hun bezit te hebben dan normaal aan het einde van het jaar. Niettemin hebben de nationale centrale banken samen met de commerciële banken maatregelen getroffen om te zorgen voor extra hoeveelheden contant geld en om de distributie ervan te organiseren.  Aangezien er tegen het eind van het jaar 2001 eurobankbiljetten moeten worden particulieren om tijdens geen reden voor ziet 26 … toch zal de communicatie met het publiek heel belangrijk zijn voor deze sector De banken beraden zich zorgvuldig over het kredietverleningsbeleid jegens hun klanten,… …en de meerderheid van hen is tot de slotsom gekomen dat goed voorbereide klanten steun verdienen de hadden nationale de centrale gedrukt, millenniumproblematiek, besloten om extra voorraden van de nationale bankbiljetten aan te leggen voor een langere periode tot 2002 en aldus capaciteit vrij te maken voor de productie van eurobankbiljetten. banken reeds, van los Voorts hebben de nationale centrale banken tezamen, onder het toezicht van de ECB, noodplannen voor de voorziening van contant geld uitgewerkt. Zij kunnen in sommige gevallen gemakkelijk de hoeveelheid beschikbare contanten commerciële banken hebben in verdubbelen (zoals samenwerking met technologieaanbieders hun geldautomaten aangepast. De beproeving van de geldautomatennetwerken in de EU zal naar verwachting in de loop van het derde kwartaal van 1999 worden afgerond. in Duitsland). De te uit die aan bieden voortvloeien liquiditeitsproblemen De communicatie met cliënten zal een sleutelrol vervullen in de strategie om het hoofd de millenniumwisseling. De banken zullen hun klanten informatie verstrekken om hen gerust te stellen omtrent de millenniumbestendigheid van geldautomaten en te bevestigen dat zij voor hun betalingen gewoon gebruik kunnen maken van cheques en betaalkaarten. Er zal waarschijnlijk alleen een liquiditeitskrapte ontstaan indien de vrees bestaat dat de eeuwwisseling storingen met economische gevolgen teweeg zal brengen. De allereerste taak van de particuliere en overheidsinstanties is derhalve om het vertrouwen van het publiek in stand te houden. Indien er toch problemen ontstaan zullen er, dankzij een tweede niveau van eventualiteitenstrategieën, de nodige maatregelen worden genomen om het hoofd te bieden aan de situatie, zoals mechanismen van de centrale bank om liquide middelen weer in omloop te brengen, zakelijk onderpand te verstrekken en Lombardfaciliteiten te verstrekken. 7. 7 EU-banken en kredietbeleid Ten aanzien van het kredietbeheer heeft Global 2000 gesuggereerd dat de banken geen overhaaste unilaterale beslissingen nemen om de aan hun zakelijke klanten toegestane kredietfaciliteiten vóór het jaar 2000 te verlagen of in te trekken. In plaats daarvan dienen zij zorgvuldig na te gaan of hun cliënten klaar zijn voor het jaar 2000, rechtstreekse besprekingen aan te knopen in geval van twijfel en van tevoren te waarschuwen bij enig voornemen om een negatieve beslissing te nemen.  De EU-banken hebben de eisen van hun kredietbeleid, zowel voor de zeer korte termijn als de middellange tot langere termijn, zorgvuldig bestudeerd. In Finland, waar de financiële sector sterk geautomatiseerd is, kunnen banken nagaan in hoeverre hun zakelijke klanten, zowel grote organisaties als kleine en middelgrote ondernemingen, gereed zijn. Zij zijn tot de slotsom gekomen dat de mogelijkheid bestaat dat veel ondernemingen moeilijkheden ondervinden na de overgang. Niettemin verwachten zij dat zeer weinig ondernemingen zwaar getroffen zullen worden, aangezien de overgrote meerderheid goed voorbereid is op het jaar 2000. In Finse bankkringen bestaat de opvatting dat indien zakelijke klanten, zij het in een beperkt aantal gevallen, voor langere tijd problemen ondervinden als gevolg van de millenniumovergang, de bank zelf ook in een moeilijke positie zal geraken en normaliter genoodzaakt zal zijn verdere kredietfaciliteiten te verlenen. De opvatting van de Britse banken, die gedeeld wordt door de meeste EU-banken, is dat de millenniumwisseling niet van grote invloed is op hun beoordeling van de solvabiliteit van hun zakelijke klanten. Indien klanten getroffen worden door het millenniumprobleem zullen de banken, voor zover het om goed geleide organisaties gaat, hen steunen door extra kredietfaciliteiten te verlenen. Een 27 De effectenbeurzen van de EU kondigden in september aan dat zij gereed zijn,… … dankzij het wijdverbreide gebruik van moderne conforme systemen en uitgebreide tests De verzekeraars en de EU zijn gezamenlijk overeengekomen om de schade te dekken van klanten die hun best hebben gedaan Niettemin lopen de maatregelen die op de verschillende nationale markten in de EU zijn getroffen, sterk uiteen, waarbij in sommige gevallen richtsnoeren worden gegeven. millenniumprobleem zal op zich geen reden zijn om kredietfaciliteiten in te trekken. 7. 8 De effectenbeurzen van de EU De Federatie van Europese Effectenbeurzen, waarbij effectenbeurzen van de EU en de EVA-landen alsmede enkele beurzen van Midden-Europese landen zijn aangesloten, gaf op 27 september 1999 een verklaring uit over hun staat van paraatheid met het oog op het nieuwe millennium. De aangesloten beurzen zijn van oordeel dat zij klaar zijn voor de millenniumovergang en dit is gebaseerd op verschillende belangrijke overwegingen. Over het algemeen zijn deze beurzen moderne, high-tech-bedrijven die hun elektronische handelssystemen pas in de afgelopen paar jaar hebben ingevoerd en derhalve wordt het inherente millenniumrisico gering geacht. Er is uitvoerig getest, zowel intern als extern, en de regelgevende en toezichthoudende instanties hebben de deelname aan de beurstesten in veel landen verplicht gesteld.  Zij oordelen dat zij waardevolle ervaring hebben opgedaan bij de overschakeling op de euro. Veel leden hebben lock-out-opties die in laatste instantie kunnen worden aangewend indien hun systemen in gevaar worden gebracht door onvoorbereide zakenpartners. 7. 9 Het verzekeringswezen in de EU De verzekeraars in de EU zijn gezamenlijk overeengekomen in het kader van het Europees Assurantiecomité (CEA) dat alleen de residuele millenniumrisico’s Indien de verzekerde onderneming alle nodige kunnen worden gedekt. maatregelen heeft getroffen om haar systeem aan te passen en te beschermen tegen millenniumrisico’s, dan zal de hieruit voortvloeiende schade worden gedekt overeenkomstig de bepalingen van haar verzekeringscontract. Nationale federaties en individuele ondernemingen hebben speciale inspanningen geleverd om hun klanten, in het bijzonder grote ondernemingen en KMO’s, in te lichten over de millenniumrisico’s en uit te leggen hoe zij zich daartegen kunnen In verschillende landen worden de millenniumrisico’s evenwel wapenen. uitgesloten bij de verlenging van de meeste polissen. Ondanks dit gezamenlijke standpunt verschillen de instrumenten die door de sterk van elkaar. Sommige markten in de EU-landen zijn gecreëerd, verzekeringsfederaties hebben hun leden uitsluitingsclausules aanbevolen, hoewel het individuele ondernemingen vrij staat om hun eigen strategieën te bepalen. Er zijn geen specifieke collectieve maatregelen getroffen in Griekenland en de noordse landen. In Portugal en Zwitserland hebben de federaties zich beperkt tot het geven van aanbevelingen en advies aan hun leden. In andere landen geven zij ook collectief juridische en technische steun teneinde hun leden te helpen de potentiële financiële verliezen als gevolg van de overgang naar het jaar 2000 zoveel mogelijk te beperken (Ierland, Spanje, Duitsland en Nederland). …in andere gevallen gemeenschappelijke noodfondsen worden gevormd. In Nederland is een speciaal noodfonds (500 miljoen euro) gevormd ter dekking van bijzondere risico’s in gevallen waarin de verzekeringnemers kunnen aantonen dat zij het nodige hebben gedaan om de millenniumproblemen op te lossen. Organisaties die niet deelnemen in dit fonds, moeten soortgelijke reserves vormen voor dit doel. 28 … terwijl in weer andere gevallen structuren in het leven worden geroepen voor toezicht en assistentie bij de beoordeling van schadeclaims Sommige landen onderzoeken reeds de macro-economische gevolgen van de millenniumwisseling. het voor leven geroepen structuren in het In Frankrijk en België hebben de federaties van verzekeraars collectieve permanente op technisch millenniumclaims en de afhandeling ervan. In Frankrijk heeft het platform “Co-ordination An 2000” vier kerntaken. Het verschaft technische assistentie, deskundige ondersteuning, juridische coördinatie en er wordt een gegevens betreffende millenniumschadeclaims bijgehouden.  Het Belgische technische platform biedt on-site-expertise teneinde verzekeringsondernemingen te helpen millenniumschadeclaims te beoordelen en mogelijke fraude te bestrijden. Dergelijke structuren leiden tot een positieve synergie tussen branchegenoten door tijdsbesparing en uitwisseling van ervaringen. toezicht 7. 10 De macro-economische gevolgen van de millenniumwisseling Nu de kritieke periode nadert, bezien de landen hoe de mogelijke macro- economische gevolgen van de millenniumwisseling voor de korte en lange termijn moeten worden beoordeeld. In Nederland is een verkennend onderzoek gedaan naar de langetermijneffecten en er zijn verdere evaluaties gepland. In 1998 en 1999 werden verschillende studies over dit onderwerp verricht. De studie van ING-Barings Bank van 1998 werd door de OESO genoemd in haar verslag over het millenniumprobleem, en het Centraal Planbureau dat in Nederland economische prognoses maakt, heeft in 1999 een soortgelijk onderzoek gedaan. Beiden voorspelden geringe gevolgen, uitgaande van de totale activiteiten in Nederland, de mogelijke macro-economische scenario’s en studies naar productiestoringen in bepaalde takken van industrie en regio’s. In het ING- Barings-rapport werd gesproken over sectorale verschillen afhankelijk van de tak van industrie, IT-afhankelijkheid, grensoverschrijdende effecten enz. De Nederlandse Bank, de centrale bank van Nederland, bracht onlangs een voortgangsverslag uit over de aanpak van het millenniumprobleem in de banksector de kredietwaardigheid van bankcliënten en de wettelijke vereisten voor banken om hun reserves aan te passen aan de verwachte risico’s. Geconcludeerd werd dat er slechts beperkte aanpassingen noodzakelijk zijn. in Nederland. Een deel van dit rapport ging over het jaar 2000 In de millenniumproblematiek worden geëvalueerd door het Centraal Planbureau en de Nederlandse Bank in het kader van hun gewone werkzaamheden. de macro-economische gevolgen zullen van …en zijn van plan informatie te vergaren over millenniumstoringen De sectorale millenniumplatforms, het Projectbureau Millennium Overheid en het Nationale Crisiscoördinatiecentrum zullen in het kader van hun lopende eventualiteitenstrategieën en werkzaamheden op het vlak van toezicht, crisisbeheersing informatie verzamelen over problemen in verband met de millenniumovergang over de periode van 1 oktober 1999 tot eind maart 2000. Deze informatie zal worden gebruikt om een schatting te maken van de macro- economische gevolgen van het millenniumprobleem, in het kader van een algehele evaluatie van de millenniumwerkzaamheden in Nederland. Het verzamelen van informatie over al dan niet verband houden met de millenniumovergang, is een integraal onderdeel van hun activiteiten met het oog op de ontwikkeling van eventualiteitenstrategieën.  storingen die 29 De ECB heeft de macro-economische gevolgen voor de korte termijn onderzocht en bepaalde effecten gesignaleerd Global 2000 heeft belangrijke aanbevelingen gedaan voor de financiële sector… …en zal een communicatienetwerk opzetten De IAIS heeft toegezien op de voorbereidingen van verzekerings- ondernemingen De ECB heeft reeds de macro-economische gevolgen van de millenniumovergang voor de korte termijn onderzocht en heeft sectorale effecten geconstateerd doordat middelen worden onttrokken voor millenniumprojecten. Op de korte termijn zou dit kunnen leiden tot het hamsteren van goederen door ondernemingen, en levensmiddelen en andere consumentengoederen door gezinshuishoudingen, alsmede de wijziging van de bestemming van vaste investeringen. Deze factoren kunnen een monetair effect hebben in de vorm van een tijdelijke toename van bankleningen. De driemaands-EURIBOR-termijncontracten zijn verhandeld op basis van een rentetarief dat boven de nominale rente lag. Deze “millenniumpiek” vertoonde tijdens de zomer een stijgende tendens maar sinds kort kalft deze af. Het millenniumeffect op de korte rente is beduidend geringer voor transacties die door een zakelijk onderpand zijn gedekt. De rendementscurve voor instrumenten die van zakelijke zekerheid zijn voorzien, vertoont derhalve een veel regelmatiger patroon dan de rentecurve voor transacties die niet door zakelijke zekerheid zijn gedekt. Dit wijst op een verhoogd besef van eventuele kredietrisico’s tijdens de jaarwisseling. 7. 11 Internationale voorbereidingen In september 1999 vond in Wenen een bijeenkomst plaats van Global 2000, de (bankwezen, internationale organisatie die door de financiële-dienstensector verzekeringen, beleggingsondernemingen en exploitanten van betalingssystemen) is opgericht. Doel was te bezien hoe elf aanbevelingen die door leden van Global 2000 op hun bijeenkomst in juli in Miami waren aangenomen, in Europa ten uitvoer konden worden gelegd. Er werden drie belangrijke terreinen besproken: liquiditeitenbeheer, kredietbeheer en eventualiteitenstrategie. De markten in de EU zijn bezig de per land opgestelde actieplannen te voltooien. Op de bijeenkomst in Wenen maakten de delegaties van de gelegenheid gebruik om aan de hand van de aanbevelingen van Global 2000 een evaluatie te maken en aan de andere bankgemeenschappen te laten weten welke acties afgerond zijn en een tijdschema op te stellen voor de nog uit te voeren acties. Deze uitvoerige uitwisseling van informatie is voorbehouden aan de leden van Global 2000. een beperkt Global 2000 zal communicatienetwerk opzetten voor de overgangsperiode. De Deutsche Bank heeft het initiatief genomen om dit netwerk volgens een soortgelijk stramien op te zetten als het netwerk van de Joint Year 2000 Council.  Tien EU-landen zullen deel uitmaken van dit Global 2000 network, en zeven van hen maken ook deel uit van het netwerk van de financiële centra van de Joint Y2K Council. toegezonden aan alle De International Association of Insurance Supervisors (IAIS) heeft in juli 1999 een vragenlijst leden. 67 leden, waaronder de verzekeringsmarkten van 13 EU-landen, gaven hierop een antwoord, en alleen Griekenland en Luxemburg lieten het afweten. Hoewel de IAIS de algemene resultaten bekend heeft gemaakt, behoren de antwoorden van de toezichthoudende autoriteiten van de EU tot de meest positieve. Bijna alle IAIS-leden houden informatie bij over de millenniumgereedheid van ondernemingen die onder hun ressort vallen. De meeste leden konden informatie verstrekken over het percentage ondernemingen die met succes hun kernsystemen hadden getest en bijna de helft van hen gaf te kennen dat 90% van de ondernemingen die onder hun toezicht staan dergelijke tests hadden uitgevoerd; daartoe behoren enkele grote dat verzekeringsmarkten. millenniumnoodplannen had gemaakt, lag iets lager. verzekeringsondernemingen aantal Het 30 Hoewel de watersector later begonnen en later klaar is dan andere,… 8 WATER Over het algemeen zijn de voorbereidingen van de watersector laat op gang gekomen. Van de verschillende sectoren die in dit document worden besproken, blijkt dat de streefdata van het waterbedrijf in de EU zich het vaakst situeren in het vierde kwartaal. De productie en distributie van water kan manueel worden bestuurd zonder ondersteuning van geautomatiseerde controlesystemen. Veel stations zijn zo ontworpen dat de levering aan het netwerk en de handhaving van de druk zonder pompen kan worden gewaarborgd dankzij opslagtanks en door gebruik te maken van de natuurlijke helling. In sommige gevallen is de geografische ligging van belang. Bijvoorbeeld in Oostenrijk zijn de bergen een belangrijke bron van watervoorziening. Door het hoogteverschil tussen bron en waterkraan zijn er zelden pompen en elektronische systemen nodig en de natuurlijke kwaliteit van het water is hoog, waardoor er minder behoefte is aan een complexe waterbehandeling. Daardoor zullen de eventuele problemen waarschijnlijk beperkt zijn tot registratiefouten die mogelijk in foutieve facturen zullen resulteren. eventualiteitenstrategie De in andere in de watersector infrastructuursectoren. De reservoirs zullen gevuld zijn. De personeelsbezetting zal worden verhoogd en het personeel zal extra worden geschoold ten einde de waterstations zo nodig handmatig te kunnen bedienen. Er zullen noodaggregaten worden voorzien in geval de elektriciteitsvoorziening uitvalt.  lijkt op die …lijken de risico’s kleiner te zijn en worden er noodplannen uitgewerkt, … …terwijl in de nationale regelgeving verzekerd is dat ondernemingen te allen tijde voorbereid zijn te rusten met In Griekenland bestaan er plannen om het personeel uit uiteenlopende telecommunicatieapparatuur op kritieke knelpunten van het waterleidingsstelsel en ervoor te zorgen dat zij klaar staan om snel en doeltreffend in te grijpen. In Nederland zullen de waterschappen het waterpeil verlagen door vóór de millenniumwisseling meer water dan gewoonlijk weg te pompen om aldus de gevolgen voor het grote publiek te beperken indien een pompstation zou uitvallen als gevolg van mogelijk stroomstoringen. Er bestaan veelal nationale voorschriften voor de waterindustrie. In het Verenigd Koninkrijk zijn alle watermaatschappijen wettelijk verplicht om tien liter drinkwater per hoofd per dag te verstrekken voor de duur van iedere verstoring van de watervoorziening. In Nederland geldt een strikte noodregeling voor de waterleidingbedrijven, op grond waarvan zij tien dagen lang normaal moeten kunnen functioneren zonder nieuwe leveranties van energie en chemicaliën (dankzij hun eigen noodaggregaten) en moeten zij 20 tot 25 dagen lang vers water kunnen leveren zonder opnieuw water te hoeven innemen van bekende bronnen (hoofdzakelijk rivieren). Het blijft evenwel moeilijk om een overzicht van de situatie te verkrijgen Veel landen verklaarden dat de watervoorziening en het afvalwaterbeheer tot de sectoren behoorden waarover zeer moeilijk informatie kan worden verkregen. Dit komt vooral door het grote aantal kleine, plaatselijke bedrijven in deze sector, gewoonlijk duizenden in elk land, die over het algemeen onder de verantwoordelijkheid vallen van gemeentelijke of regionale instanties. 31 9 WERKZAAMHEDEN VAN DE COMMISSIE 9. 1 Interne situatie: zie ook: http://europa. eu. int/comm/y2k/preparation/y2k_en. htm Initiatieven van de Commissie worden voortgezet. met prioriteit voor interne systemen. De Commissie blijft de in haar mededeling COM 1998(102) aangekondigde initiatieven actief voortzetten. Topprioriteit gaat naar de millenniumbestendigheid van eigen systemen en producten. Op de regelmatige vergaderingen van de Secretaris-generaal en de Directeuren-generaal wordt op de vooruitgang toegezien onder leiding van de Coördinatiegroep voor organisatie en beheer.  en verwacht wordt dat het werk op tijd af is End-to-end testing van met externe organen verbonden systemen werd uitgevoerd Bijzondere nadruk werd gelegd op contracten voor goederen en diensten met externe leveranciers, en die welke door de Commissie zelf worden verstrekt in hun jaarlijks informatieplan een Al in 1996 werden alle DG's verzocht specifiek plan voor aanpassing van hun informatiesysteem aan het jaar 2000 op te nemen, met prioriteit in de begrotingstoewijzingen voor de uitvoering van deze plannen. Circa 75 % van de strategisch belangrijke informatiesystemen van de door Commissie millenniumbestendige systemen, terwijl de overblijvende 25 % zich in de laatste aanpassingsfase bevindt. Bijzondere nadruk werd gelegd op rampenplanning en doorlichting van producten en contracten. reeds millenniumbestendig of wordt vervangen is De verificatie van de onderliggende infrastructuur (hardware, systeemsoftware, third party software) is goed opgeschoten en de millenniumbestendigheid zal tijdig worden bereikt. Na de interne tests die in de eerste helft van 1999 met succes werden afgerond, werden tijdens de zomerperiode bijkomende tests uitgevoerd voor informatiesystemen die met externe organen verbonden waren op het gebied van financiën, douane en landbouw. Een interservicegroep, die door het Secretariaat-generaal wordt geleid en uit vertegenwoordigers van alle DG's bestaat, bestudeert de aan de gang zijnde activiteiten met betrekking tot het jaar 2000 binnen de Commissie. De taken ervan hebben voornamelijk betrekking op niet-informaticaonderwerpen, zoals de coördinatie van rampenplannen met het oog op het garanderen van continuïteit bij essentiële diensten, juridische kwesties (gevolgen van millenniumprobleem voor contracten, garanties, verbintenissen), algemene infrastructuuraspecten (inclusief gebouwen, veiligheidssystemen, liften en alle ermee verband houdende benodigdheden) en voorlichtingscampagnes voor Commissiepersoneel en groot publiek. In 1999 werden bijzondere inspanningen gedaan om na te gaan of gegevens en producten die door externe bedrijven of door de Commissie werden verstrekt, millenniumbestendig zijn, zulks om nadelige effecten tot een minimum te beperken en de ermee samenhangende contracten door te lichten. Informatica (CII) de activiteiten met betrekking tot het Wat de andere Europese instellingen betreft, blijft het Interinstitutioneel Comité voor jaar 2000 coördineren om het probleem gemeenschappelijk te kunnen aanpakken. De Commissie heeft in juli ook een symposium met de lidstaten en het MKB belegd over de aanpassing van de Europese voorlichtingssystemen aan het jaar 2000 en de euro. 