Splošno poročilo o dejavnostih Evropske unije 2008.
Naast deze op samenwerking gerichte aanpak heeft de Europese Unie specifieke stap- pen ondernomen in geval van ernstige schendingen van de mensenrechten, zoals in Bolivia, China, Iran, Soedan en Sri Lanka. Op 29 april hechtte de raad zijn goedkeuring aan de herziene richtsnoeren voor het EU-beleid ten aanzien van derde landen inzake foltering en andere wrede, onmen- selijke of onterende behandeling of bestraffing. Hiermee krijgt de Europese Unie een operationeel instrument dat zij kan gebruiken in de contacten op alle niveaus met derde landen en binnen de multilaterale kaders die zich met mensenrechten bezighouden. Op 16 juni heeft de raad de richtsnoeren inzake de doodstraf herzien. Met de onderte- kening van een gezamenlijke verklaring tot instelling van een Europese dag tegen de doodstraf, op dezelfde dag als de Werelddag tegen de doodstraf (10 oktober), bevestig- den de Europese Unie en de raad van Europa dat zij zich blijven inzetten voor universele afschaffing van de doodstraf. Ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de rech- ten van de mens en de tiende verjaardag van de Verklaring van de Verenigde Naties inzake de rechten van mensenrechtenverdedigers hebben het Europees Parlement, de Commissie en de Verenigde Naties op 7 en 8 oktober in Brussel een conferentie ge- organiseerd, waarbij verdedigers van de mensenrechten uit meer dan veertig landen bijeenkwamen. Tijdens deze conferentie werden de mechanismen besproken waarmee de Verenigde Naties, de Europese Unie en de raad van Europa de verdedigers van de mensenrechten ondersteunen. Ook werd nagegaan hoe de coördinatie en de samen- werking op dit terrein tussen alle internationale instellingen en maatschappelijke orga- nisaties kunnen worden verbeterd. Op 24 oktober heeft de raad het tiende jaarverslag van de Europese Unie over de men- senrechten goedgekeurd. 200 EUrOPA IN dE WErELd Het instrument voor de bevordering van democratie en mensenrechten in de wereld (1) is in 2008 volledig operationeel geworden. In de loop van het jaar zijn tien verkiezings- waarnemingsmissies en vier verkiezingsdeskundigenmissies ingezet in derde landen. In 47 landen zijn steunprogramma’s gestart die worden beheerd door de communau- taire delegaties. In het kader van dit instrument is in 2008 in totaal 143 miljoen EUr toegekend. Ontwikkelingsbeleid Algemene aspecten In de loop van het jaar heeft de Europese Unie bevestigd dat zij zich wil inzetten voor de door de Verenigde Naties vastgestelde millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (MdG).  Ten eerste heeft de Commissie op 9 april een mededeling gepubliceerd over de ma- nier waarop de MdG sneller kunnen worden verwezenlijkt en over de bijdrage van de Europese Unie aan de MdG (2). Hierin worden vier punten beschreven waarop de Commissie en de lidstaten hebben beloofd de hulp aan arme landen te verbeteren: meer financiële middelen, doeltreffendere hulp, meer samenhang in het beleid en meer handelscapaciteit. de raad concludeerde tijdens zijn vergadering van 27 mei dat alle MdG overal nog kunnen worden verwezenlijkt mits onmiddellijk wordt gestart met krachtig gezamenlijk optreden gedurende de zeven nog resterende jaren. de Europese raad van 19 en 20 juni heeft gepleit voor een collectief en resoluut ant- woord van de Europese Unie. Om de MdG te verwezenlijken heeft de Europese Unie bevestigd dat zij ernaar streeft tussen nu en 2010 de officiële ontwikkelingshulp te ver- hogen tot 0,56 % van het bruto nationale product en tot 0,7 % in 2015. Op 23 juni heeft de Commissie haar jaarverslag gepresenteerd over het ontwikkelings- beleid en het beleid inzake externe bijstand van de Europese Gemeenschap en de tenuitvoerlegging daarvan in 2007 (3). In dit verslag wordt bevestigd dat de Europese Unie mondiaal de grootste donor is en 60 % van de totale officiële ontwikkelingshulp verstrekt. Van 2 tot en met 4 september vond in Accra (Ghana) het derde forum op hoog niveau over de doeltreffendheid van de hulp plaats. dit forum betekende een belangrijke stap (1) (2) (3) Verordening (EG) nr. 1889/2006 (PB L 386 van 29. 12. 2006). COM(2008) 177 (PB C 202 van 8. 8. 2008). COM(2008) 379 (PB C 10 van 15. 1. 2009). BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 201 in de uitvoering van de Verklaring van Parijs over de doeltreffendheid van de hulp, die in 2005 is goedgekeurd. Tijdens het forum heeft de internationale gemeenschap over- eenstemming bereikt over een ambitieus actieplan om de wijze van hulpverstrekking en uitvoering te hervormen (het actieplan van Accra). Op 8 oktober heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd met de titel „Plaatselijke overheden als ontwikkelingsactoren” (1). In deze mededeling wordt enerzijds de belang- rijke rol erkend die deze actoren spelen in de verwezenlijking van de MdG en anderzijds wordt een Europees actiekader voorgesteld om de doeltreffendheid van de steun van de plaatselijke overheid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking te vergroten.  Tijdens de conferentie van de Verenigde Naties over de financiering van ontwikkeling, die van 28 november tot en met 2 december plaatsvond in doha, heeft de Commissie de donors opgeroepen hun verbintenissen na te komen en de steun voor arme landen op te voeren. Volgens de Commissie mag de financiële crisis geen voorwendsel zijn om de steun voor ontwikkeling te verminderen. de Europese Unie heeft herhaald dat zij tegen 2015 de ontwikkelingshulp zal verhogen tot 0,7 % van het bnp. Tijdens deze conferentie is de tenuitvoerlegging van de consensus van Monterrey onderzocht (het eerste inter- nationale verdrag over de financiering van ontwikkeling, dat in 2002 is goedgekeurd). de conferentie werd afgesloten met de goedkeuring van de Verklaring van doha over de financiering van ontwikkeling. Op 18 december heeft de Commissie een overeenkomst getekend voor een bijdrage van vier miljoen EUr aan het verbeterde geïntegreerde kader (2). dit is een partnerschap ter ondersteuning van de duurzame ontwikkeling van de minst ontwikkelde landen, waarin deze landen, internationale agentschappen en donors worden samengebracht om ervoor te zorgen dat de handelsbelangen worden geïntegreerd in de nationale ont- wikkelingsplannen en dat belangrijke handelsprojecten worden uitgevoerd. Als snelle reactie op de mondiale voedselprijzencrisis heeft de Commissie op 18 juli een voorstel gedaan voor een verordening waarbij een voedselfaciliteit van 1 miljard EUr wordt ingesteld (3). de faciliteit, voor een periode van drie jaar, is voornamelijk be- doeld om de oogst van 2009 en 2010 te redden in de landen die het zwaarst getroffen zijn door de crisis, door de nodige grondstoffen beschikbaar te stellen (bijvoorbeeld zaaigoed en mest). Ook zijn aanvullende sociale en andere maatregelen gepland om de overgang van noodhulp naar de gebruikelijke samenwerkingsprogramma’s te bege- leiden. de verordening is op 16 december goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad (4). (1) (2) (3) (4) COM(2008) 626. IP/08/2029. COM(2008) 450. zie hoofdstuk III, deel 2, „Landbouw en plattelandsontwikkeling”, onder „Landbouwprijzen en verwante maatregelen”. Verordening (EG) nr. 1337/2008 (PB L 354 van 31. 12. 2008). 202 EUrOPA IN dE WErELd Menselijke en sociale ontwikkeling In 2008 is de Commissie zich actief blijven inzetten voor de verwezenlijking van de mil- lenniumdoelstellingen voor ontwikkeling op het gebied van onderwijs, gezondheid, gelijke kansen voor mannen en vrouwen en werkgelegenheid.  de Commissie heeft een actieve rol gespeeld binnen de mondiale forums op het gebied van onderwijs en gezondheid, met name binnen het Wereldfonds voor de bestrijding van hiv/aids, tuberculose en malaria en in het kader van het initiatief voor de versnelde uitvoering van „Onderwijs voor iedereen”. In 2008 is met name vooruitgang geboekt wat betreft de rechten van het kind, gezond- heid en gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Op 5 februari heeft de Commissie de mededeling „Een bijzondere plaats voor kinderen in het externe optreden van de EU” gepresenteerd (1). daarmee is een volwaardig actie- kader voor de Europese Unie gecreëerd ter versterking van de bestaande initiatieven om aan de behoeften van kinderen in derde landen te voldoen en hun rechten te be- schermen en te bevorderen. daarnaast heeft de raad tijdens zijn vergadering van 26 en 27 mei conclusies aangeno- men over de rechten van het kind in het kader van de ontwikkelingssamenwerking en de humanitaire hulp van de Europese Unie. Op 16 juni heeft de raad een geactualiseerde versie goedgekeurd van de richtsnoeren inzake kinderen in gewapende conflicten. Wat betreft de sociale bescherming op het gebied van gezondheid hebben de Commissie en het voorzitterschap van de Europese Unie op 18 september een gezamenlijk do- cument gepresenteerd voor een gecoördineerd optreden van de Europese Unie met betrekking tot de ziektekostendekking en de financiering van de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden. Op 16 september heeft de Commissie ook een tussentijds verslag goedgekeurd over de uitvoering van het Europese actieprogramma om het nijpende tekort aan gezondheidswerkers in ontwikkelingslanden aan te pakken (2). deze twee documenten inzake de versterking van de gezondheidszorg zijn besproken tijdens de informele ministeriële bijeenkomst op 29 en 30 september in Bordeaux. Op 10 november heeft de raad opgeroepen tot versnelde uitvoering van het actieprogramma om het tekort aan gezondheidswerkers aan te pakken. de raad is van mening dat de Europese Unie een gezamenlijk interventiekader moet oprichten met betrekking tot de financie- ring van ziektekosten en de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden. de Europese Unie heeft daarnaast bevestigd dat zij de nodige politieke en financiële steun zal verlenen voor de verbetering van de positie van vrouwen en de bevordering (1) (2) COM(2008) 55 (PB C 118 van 15. 5. 2008). COM(2006) 870 (PB C 126 van 7. 6. 2007). BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 203 van gelijke kansen voor mannen en vrouwen.  Op 6 maart heeft de Commissie in Brussel een internationale conferentie georganiseerd over de rol die vrouwen kunnen spelen door stabiliteit te bieden in een onzekere wereld. Na afloop van deze conferentie heb- ben een veertigtal vrouwelijke leiders uit de wereld van de politiek, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in september gevraagd om in 2010 een ministeriële conferentie te organiseren om de toepassing van resolutie 1325 (2000) van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid te beoordelen. de raad en de Commissie hebben in de loop van het jaar een gezamenlijk document uitgewerkt over een algemene aanpak met betrekking tot de uitvoering door de Europese Unie van de resoluties 1325 (2000) en 1820 (2008) van de VN-Veiligheidsraad over vrouwen, vrede en veiligheid. Op 8 december heeft de raad deze algemene aanpak goedgekeurd. Integratie van klimaatverandering in ontwikkelingssamenwerking In 2008 heeft de Europese Unie haar externe optreden met betrekking tot klimaatver- andering versterkt. In het kader van het thematische programma inzake het milieu en duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen, waaronder energie (1), is 101 miljoen EUr toegekend voor de bevordering van het milieu- en energiebeleid van de Europese Unie in het buiten- land. de belangrijkste maatregelen hadden vooral betrekking op energiezuinigheid, hernieuwbare energie en bosbeheer. de Commissie heeft op 27 november een bedrag van 24,5 miljoen EUr toegekend aan de Global Index Insurance Facility, waarmee de risico’s in verband met het klimaat en rampen in de landen van Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan worden beperkt door een op een index gebaseerde verzekering (2). daarnaast heeft de Commissie op 15 juli een werkdocument goedgekeurd inzake de uitvoering van de Global Climate Change Alliance (3). de alliantie voorziet in een uit- breiding van de dialoog tussen de Europese Unie en de ontwikkelingslanden die het zwaarst worden getroffen door en het kwetsbaarst zijn voor klimaatverandering, met name de minst ontwikkelde landen en kleine insulaire ontwikkelingslanden. In dit ver- band zijn gezamenlijke verklaringen opgesteld met de landen in het Caribisch gebied (maart), de Stille Oceaan (oktober) en Afrika (november). Ook is met Vanuatu besloten tot een eerste maatregel en met de kwetsbaarste landen worden tien nieuwe maatre- gelen voorbereid. (1) (2) (3) COM(2006) 20 (PB C 151 van 29. 6. 2006). IP/08/1782. SEC(2008) 2319.  204 EUrOPA IN dE WErELd Om klimaatverandering te integreren in ontwikkeling en in de instrumenten van de buitenlandse betrekkingen, beschikt de Commissie over verschillende instrumenten, zoals politieke dialoog op bilateraal en regionaal niveau met derde landen en regionale en internationale organisaties, de kanalen van de „groene diplomatie” of haar eigen netwerk van delegaties. deze elementen dragen bij aan de totstandkoming van een Europese diplomatie op klimaatgebied, waarbij de aanwezigheid en het imago van de Europese Unie als speler op het wereldtoneel worden versterkt. Internationale samenwerking tegen drugs In 2008 is de Europese Unie zowel op multilateraal als op bilateraal niveau blijven pleiten voor haar evenwichtige aanpak van het drugsprobleem (evenwicht tussen beperking van de vraag naar en het aanbod van drugs). de ontwikkelingshulpprojecten die samen- hangen met de strijd tegen drugs krijgen nog steeds prioriteit in de landen die betrokken zijn bij de productie, doorvoer, handel en gebruik van drugs. Op multilateraal niveau heeft de Commissie een actieve rol gespeeld tijdens de jaar- lijkse vergadering van de VN-commissie voor narcotica (die van 9 tot en met 14 maart in Wenen plaatsvond), met name bij de evaluatie van de antidrugsstrategie die werd aangenomen tijdens de buitengewone zitting van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in 1998. Op bilateraal niveau hecht de Commissie belang aan de verbetering van de samen- werking op drugsgebied met de landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. Tijdens de vergadering op hoog niveau over drugs met deze landen (in het kader van het mechanisme voor coördinatie en samenwerking tussen de Europese Unie, Latijns- Amerika en het Caribisch gebied op het gebied van drugs), die op 4 en 5 maart in Wenen plaatsvond, is de Verklaring van Hofburg aangenomen, waarin het belang van dit me- chanisme wordt benadrukt. In het kader van de regionale strategie voor de samenwerking binnen de Andesgemeenschap (die in april 2007 is ondertekend) is een samenwerkingsprogramma opgezet op het gebied van drugsbestrijding (PrAdI-CAN — Programa Antidrogas Ilícitas en la CAN). Ook heeft de ministeriële trojka van de Europese Unie over drugs overlegd met Afghanistan, de Verenigde Staten, Mauritanië, Oekraïne, de westelijke Balkan en de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas). Aan Afghanistan (1) is 610 miljoen EUr toegewezen voor een meerjarig programma voor de periode 2007-2010 ter ondersteuning van het bestuur, de plattelandsontwikkeling en de volksgezondheid (waarvan 144 miljoen EUr voor 2008).  Ongeveer 180 miljoen (1) zie hoofdstuk V, deel 4, „Wederopbouw”, onder „Afghanistan”. BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 205 EUr (30 %) daarvan wordt besteed aan het bestrijden van drugs in de periode 2007- 2010. In 2008 is ook 5 miljoen EUr uitgetrokken voor de vijfde fase (2009-2013) van het drugsactieplan voor Centraal-Azië. Naast de geografische financiële instrumenten voor drugsbestrijding zijn in 2008 ook multiregionale en multifunctionele programma’s goedgekeurd voor landen op de he- roïne- en cocaïneroutes in het kader van het stabiliteitsinstrument (1). Grondstoffen Op 21 januari heeft de raad een besluit goedgekeurd betreffende het standpunt van de Gemeenschap in de Internationale Cacaoraad met betrekking tot de verlenging van de Internationale Cacao-overeenkomst van 2001 (2). Op 16 juni heeft de raad zijn goedkeuring gehecht aan de nieuwe Internationale Koffieovereenkomst 2007 (3). deze nieuwe overeenkomst vervangt die van 2001. de doelstelling blijft dezelfde, namelijk de bevordering van de internationale samenwerking op het gebied van de handel in koffie. Humanitaire hulp Algemene aspecten In 2008 heeft de Commissie in ongeveer zestig landen hulp verleend bij humanitaire crises door middel van negentig financieringsbesluiten voor een totaalbedrag van 936,6 miljoen EUr. de aanvankelijke begroting van 741 miljoen EUr is verhoogd om beter in te kunnen spelen op de humanitaire behoeften die zijn ontstaan als gevolg van de stijging van de mondiale voedselprijzen, waardoor een groot aantal reeds kwetsbare bevolkingsgroepen getroffen is. Uit de begrotingslijn voor humanitaire hulp zijn projecten gefinancierd ten behoeve van 118 miljoen personen. de Commissie kent deze middelen toe aan haar partners, die de humanitaire hulp ter plaatse uitvoeren: 44 % ging naar niet-gouvernementele organisaties (NGO’s), 46 % naar agentschappen van de Verenigde Naties en 10 % naar andere internationale organisaties. (1) (2) (3) Verordening (EG) nr. 1717/2006 (PB L 327 van 24. 11. 2006). Besluit 2008/76/EG (PB L 23 van 26. 1. 2008). Besluit 2008/579/EG (PB L 186 van 15. 7. 2008). 206 EUrOPA IN dE WErELd In 2008 hebben geen grote natuurrampen plaatsgevonden, maar er waren des temeer middelgrote natuurrampen (orkanen in Bangladesh, Madagaskar en Myanmar, een aard- beving in China, een orkaan in het Caribisch gebied, overstromingen in Ecuador, India, Namibië en Nepal, koudegolven in Tadzjikistan, een tyfoon in Vietnam, koude en droogte in de Palestijnse gebieden en epidemieën in West-Afrika, Guinee-Bissau, het Caribisch gebied en Latijns-Amerika).  Anderzijds waren er crises als gevolg van conflicten, zoals de crisis in Georgië, en soms verergerden bestaande complexe crises, zoals de situatie van de Palestijnse vluchtelin- gen en in Colombia, Sri Lanka, Soedan en Pakistan. de Commissie is bijzondere aandacht blijven besteden aan de „vergeten crises” (be- staande crises die nog maar weinig humanitaire hulp van de donors ontvangen). In totaal is hieraan 41,35 miljoen EUr besteed. In sommige landen is al sinds 2004 sprake van een vergeten crisis (de Sahrawi-vluchtelingen in Algerije, de crises in Myanmar, Nepal en Tsjetsjenië). Op politiek vlak heeft de raad op 22 juli zijn goedkeuring gehecht aan het door de Commissie in mei voorgestelde actieplan (1) inzake de uitvoering van de Europese con- sensus betreffende humanitaire hulp, die in 2007 is goedgekeurd. de consensus levert een belangrijke bijdrage aan de versterking, doeltreffendheid en coördinatie van de humanitaire hulp van de Europese Unie. de raad is een van de belangrijkste actoren en neemt actief deel aan de uitvoering van het actieplan. de raad heeft eraan herinnerd dat een partnerschapsstrategie essentieel is om effectieve humanitaire hulp te kunnen verlenen. de in het actieplan beschreven maatregelen moeten zo veel mogelijk wor- den uitgevoerd in samenwerking met de humanitaire partnerorganisaties en de andere betrokken partijen. In het kader van de uitvoering van het actieplan hebben het Europees Parlement en de Commissie op 16 september in Brussel een conferentie georganiseerd over het inter- nationale humanitaire recht. Het doel van deze conferentie was om meer bekendheid te geven aan de schendingen van het internationale humanitaire recht en in het kader van de Europese consensus over humanitaire hulp te onderzoeken of op het niveau van de Europese Unie meer kan worden gedaan om de eerbiediging van het internationale humanitaire recht te bevorderen. Op 5 maart heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de versterking van het reactievermogen van de Europese Unie bij rampen (2). Om de steeds grotere uit- dagingen met betrekking tot door de natuur of door de mens veroorzaakte rampen te kunnen aanpakken, wordt in de mededeling voorgesteld dat de Unie meer capaci- (1) (2) SEC(2008) 1991. COM(2008) 130 (PB C 202 van 8. 8. 2008). zie hoofdstuk IV, deel 2, „Civiele bescherming en Solidariteitsfonds van de Europese Unie”, onder „Civiele bescherming”. BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 207 teit ontwikkelt om civiele bescherming en humanitaire hulp te leveren, op haar eigen grondgebied en daarbuiten.  Wat betreft het beheer van de humanitaire hulp heeft de Commissie de partnerschaps- overeenkomst inzake de betrekkingen met de partner-NGO’s onderzocht, herzien en aangescherpt, waarbij de procedures zijn vereenvoudigd, zonder dat de controle op het beheer en het toezicht op de verstrekte hulp in gevaar worden gebracht. Belangrijkste humanitaire hulpacties In 2008 heeft de Commissie meer dan 936,6 miljoen EUr voor humanitaire bijstand uitgekeerd. de ondersteunde hulpacties worden per regio vermeld in tabel 2. TABEL 2 Financieringsbesluiten voor humanitaire hulp (begroting 2008) per geogra- fisch gebied (in EUR) Regio Afrika, Caribisch gebied en Stille Oceaan (totaal) Soedan en Tsjaad Hoorn van Afrika Centraal- en zuidelijk Afrika, Indische Oceaan West-Afrika Caribisch gebied Nieuwe onafhankelijke staten, Midden-Oosten en Middellandse- Zeegebied (totaal) Middellandse-zeegebied en Midden-Oosten Europa, Kaukasus en Centraal-Azië Azië en Latijns-Amerika (totaal) zuid-Azië zuidoost- en Oost-Azië Latijns-Amerika Overige Niet-geografische steun (capaciteitsopbouw, subsidies, diensten, enz. ) Technische bijstand (deskundigen en kantoren) Overige uitgaven (audits, evaluaties, informatie) Totaal Uitgetrokken bedrag 2008 551 847 000 197 000 000 167 897 000 126 200 000 39 100 000 21 650 000 152 635 000 124 860 000 27 775 000 192 327 000 94 257 000 64 000 000 34 070 000 39 832 941 7 020 614 25 000 000 7 812 327 936 641 941 In de volgende landen en regio’s werd het grootste deel van de steun verstrekt: • Afrika: — Soedan: 167 miljoen EUr voor de behoeften aan humanitaire en voedselhulp als gevolg van de conflictsituatie in de regio. daarnaast is 30 miljoen EUr toegekend voor de vluchtelingen in Tsjaad; 208 EUrOPA IN dE WErELd — — — Hoorn van Afrika: een programma van meer dan 30 miljoen EUr ter voorbereiding op de droogte, met specifieke steun voor water, de gezondheid van mensen en dieren, droogte en coördinatie; democratische republiek Congo: meer dan 45 miljoen EUr voor humanitaire en voedselhulp, voornamelijk in de regio Kivu. dankzij deze hulp konden ontheemde bevolkingsgroepen worden geholpen, werden vluchtelingen begeleid bij hun terugkeer naar de buurlanden en werden gezinnen in de regio Katanga geholpen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien; Somalië (34,8 miljoen EUr): voor de bevolkingsgroepen die zijn getroffen door de crisis, die sinds het begin van het jaar verergerd is. Er is vooral hulp verleend voor gezondheidszorg, water en riolering, voedselhulp, waaronder de verstrekking van voedselpakketten in de meest kritieke gebieden, en sectoroverschrijdende steun voor ontheemden.  Midden-Oosten: — Palestijnse bevolking (82,7 miljoen EUr): de kwetsbaarste groepen kregen hulp op het gebied van bescherming en psychologische hulp, water, gezondheidszorg, huisvesting, ondersteuning en beveiliging. Ook is steun verleend in verband met de behoeften als gevolg van de droogte en de kou. Een aanvullend bedrag van 8 miljoen EUr is toegekend voor de vluchtelingen in het kamp Nahr El Bared in Libanon; steun voor de slachtoffers van de crisis in Irak (30 miljoen EUr), zowel in Irak als daarbuiten (Jordanië en Syrië en in mindere mate Libanon en Turkije), en in verband met de droogte in het noorden van het land. Myanmar (39 miljoen EUr): voor de kwetsbaarste bevolkingsgroepen langs de grenzen met Bangladesh, India, China en Thailand en de vluchtelingen in kam- pen in Thailand. de hulp omvatte bescherming, basisgezondheidszorg, water en riolering en voedselhulp; Afghanistan, Iran en Pakistan (36,3 miljoen EUr): humanitaire en voedselpro- gramma’s voor de kwetsbaarste bevolkingsgroepen, op het gebied van water en riolering, huisvesting en de terugkeer van vluchtelingen uit Iran en Pakistan. Latijns-Amerika: — Colombia (12,5 miljoen EUr): bescherming, noodhulp (voedselhulp en anderszins) voor mensen die recent ontheemd zijn geraakt, water en riolering, huisvesting, gezondheidszorg, voedselzekerheid en psychologische ondersteuning van de ontheemden. deze maatregelen omvatten ook hulp aan de plattelandsbevol- king, die slechts moeizaam toegang heeft tot basisgoederen en -diensten, en aan teruggekeerde bevolkingsgroepen. Ook zijn activiteiten opgezet ter bescherming van kinderen. • • • — Azië: — — BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 209 Voedselhulp In 2008 was aanvankelijk 223,25 miljoen EUr uitgetrokken voor voedselhulp. door de mondiale voedselcrisis en de prijsstijgingen heeft de Commissie evenwel extra midde- len beschikbaar gesteld uit de reserve voor noodhulp. Eind 2008 bedroeg de begroting voor voedselhulp 363,25 miljoen EUr, waarmee 25 miljoen mensen konden worden geholpen. dit bedrag maakt deel uit van het totaalbedrag van 936,6 miljoen EUr voor humanitaire hulp (zie hierboven). Paraatheid bij rampen In het kader van de steun voor activiteiten ter vergroting van de paraatheid bij rampen heeft de Commissie in 2008 nieuwe projecten gelanceerd in zuidelijk Afrika, Centraal- Azië, zuidoost-Azië en Centraal-Amerika, voor in totaal 32,3 miljoen EUr (via dipecho- programma’s). Uit de begrotingslijn voor paraatheid bij rampen werden projecten gefinancierd ten behoeve van bijna 20 miljoen personen.  Regionale aanpak Samenwerking met de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan en de landen en gebieden overzee Financiële samenwerking Op 1 juli zijn de kredieten van het tiende Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) voor de periode 2008-2013 beschikbaar gekomen, na de inwerkingtreding van de herziene Overeenkomst van Cotonou (zie hieronder). Voor zeven Afrikaanse landen (Burkina Faso, Ghana, Mali, Mozambique, Oeganda, rwanda en zambia) is een nieuw instrument, het MdG-contract (Millennium development Goals — millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling), ingezet. Het MdG-contract is een vorm van beter voorspelbare algemene begrotingssteun op lange termijn, die de Europese Unie in het kader van het tiende EOF verstrekt aan bepaalde ACS-staten. Het doel is om de begunstigde landen te helpen om de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling sneller te verwezenlijken. In 2008 vormden de MdG-contracten 61 % (1,521 miljard EUr) van de totale vastleggingen aan begrotingssteun. daarnaast is voor de periode 2008-2010 uit het tiende EOF 300 miljoen EUr vrijgemaakt voor de Vredesfaciliteit voor Afrika. daarmee wordt gestreefd naar uitbreiding van de 210 EUrOPA IN dE WErELd capaciteit van de Afrikaanse Unie om operaties te leiden die zijn gericht op de opbouw en handhaving van de vrede in Afrika. In 2008 bedroegen de uitgaven van het EOF voor de ACS-staten en de LGO in totaal 4,889 miljard EUr. de verdeling van dit bedrag wordt vermeld in tabel 3. de Commissie heeft 60 jaarlijkse actieprogramma’s goedgekeurd. In 2008 is het grootse deel van de EOF- vastleggingen besteed aan gezondheidszorg (218 miljoen EUr) en aan de sector bestuur en maatschappelijk middenveld (345 miljoen EUr). 51 % van de in 2008 goedgekeurde nieuwe programma’s is besteed aan programma’s voor sectorale begrotingssteun. TABEL 3 Steunmaatregelen van het EOF voor ACS-staten en LGO in 2008 Regio Afrika Caribisch gebied Stille Oceaan LGO Niet-geografische programma’s Totaal (in miljoen EUR) Uitgetrokken bedrag 2008 3 939 126 12 18 795 4 890 Herziening van de Overeenkomst van Cotonou Op 28 april heeft de raad zijn goedkeuring gehecht aan de herziening van de Overeenkomst van Cotonou (1), waarbij de betrekkingen tussen de Europese Unie en de ACS-staten worden geregeld (de onderhandelingen hierover waren in 2005 afge- rond). Met dit besluit worden nieuwe bepalingen opgenomen in de Overeenkomst van Cotonou, met name inzake de bestrijding van terrorisme en de proliferatie van mas- savernietigingswapens, financiële bepalingen en de politieke dialoog over de mensen- rechten, de democratische beginselen en de rechtsstaat.  Nadat de overeenkomst door alle partijen was geratificeerd, is zij op 1 juli in werking getreden. Regionale economische partnerschapsovereenkomsten Op 15 oktober is een economische partnerschapsovereenkomst (EPO) ondertekend tus- sen de Euyropese Unie en de landen van het Caribisch gebied (Cariforum) (2). dit is de eerste echt volledige noord-zuidovereenkomst op het gebied van handel en ontwikke- ling in de wereldeconomie. de overeenkomst omvat een pakket maatregelen ter stimu- lering van de contacten, investeringen, innovatie en duurzame ontwikkeling, alsmede de opzet van een regionale markt tussen de Caribische landen en armoedebestrijding. (1) (2) Besluit 2008/373/EG (PB L 129 van 17. 5. 2008 en PB L 132 van 22. 5. 2008). PB L 289 van 30. 10. 2008. BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 211 Op 26 november is een tijdelijke EPO ondertekend tussen de Europese Unie en Ivoorkust (1). Met betrekking tot de andere tijdelijke EPO’s met landen in Afrika en de Stille Oceaan heeft de Commissie op 10 juli twee voorstellen gepresenteerd inzake de tijde- lijke EPO’s met Centraal-Afrika (2) (momenteel betreft dit Kameroen) en Ghana (3). Op 18 september heeft de Commissie twee voorstellen gepresenteerd inzake de tijdelijke EPO met de zuid-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap (4). Ook heeft de Commissie op 30 september vergelijkbare voorstellen ingediend voor de Oost-Afrikaanse Gemeenschap (EAC) (5) en op 17 december voor de staten van de Stille Oceaan (6) en oostelijk en zui- delijk Afrika (ESA) (7). de tijdelijke overeenkomsten zijn een fase op weg naar algemene EPO’s, waarover in 2008 is onderhandeld met hele regio’s. Staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan Op 1 oktober heeft de Commissie de mededeling „regionale integratie voor ontwik- keling in ACS-landen” aangenomen (8). Hierin worden vijf uitdagingen en prioriteiten beschreven waarmee de Europese Unie ontwikkelingslanden zou kunnen helpen om optimaal te profiteren van de voordelen van regionale integratie: versterking van de regionale instellingen; opbouw van beter geïntegreerde regionale markten; versterking van de regionale dimensie van de ontwikkeling van het bedrijfsleven; uitbreiding van de infrastructuur, vooral door de nationale netwerken op elkaar aan te sluiten; de regio’s helpen om gezamenlijk de belangrijkste uitdagingen met betrekking tot duurzame ont- wikkeling te inventariseren. de nieuwe impuls van deze steun wordt gebaseerd op een beter gestructureerde en intensievere strategische dialoog tussen de Europese Unie en de ACS-regio’s, meer en beter samenhangende financiële steun van de Unie en een geactualiseerde handelscomponent in het kader van de EPO’s.  Afrika In haar mededeling van 17 oktober (9) heeft de Commissie een strategisch initiatief van de Europese Unie gepresenteerd voor de trilaterale samenwerking tussen de Europese Unie, Afrika en China (10). de Commissie stelt daarin voor om geleidelijk een aantal ge- bieden te identificeren waarop trilaterale samenwerking mogelijk is en deze samen- (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) COM(2008) 438 en COM(2008) 439. COM(2008) 445 en COM(2008) 446. COM(2008) 440 en COM(2008) 441. COM(2008) 562 en COM(2008) 565. COM(2008) 521 en COM(2008) 522. COM(2008) 857 en COM(2008) 858. COM(2008) 863. COM(2008) 604. COM(2008) 654. zie hoofdstuk V, deel 2, „Betrekkingen met de opkomende economieën”, onder „China”. 212 EUrOPA IN dE WErELd werking indien mogelijk om te zetten in verbintenissen binnen internationale fora. In eerste instantie zou de trilaterale samenwerking zich moeten richten op de volgende sectoren: vrede en veiligheid in Afrika, steun voor Afrikaanse infrastructuur, duurzaam beheer van het milieu en de natuurlijke hulpbronnen, landbouw en voedselzekerheid. In zijn conclusies van 10 november meent de raad dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan de samenwerking op het gebied van vrede en veiligheid, waar de Europese Unie en China samen kunnen bijdragen aan de stabiliteit van de landen in Afrika en de uitbreiding van de Afrikaanse capaciteit op het gebied van crisisbeheer. Op 17 oktober heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd (1) waarin het eerste jaar wordt geëvalueerd van de uitvoering van het nieuwe strategische partnerschap tussen de Europese Unie en Afrika (dat in december 2007 in Lissabon was aangenomen en een actieplan omvat voor de periode 2008-2010 dat zich richt op acht sectorale part- nerschappen). In de mededeling wordt een overzicht gegeven van de eerste resultaten met betrekking tot de algemene politieke doelstellingen van de gezamenlijke strategie en de uivoering van de acht partnerschappen. de belangrijkste uitdagingen worden beschreven, evenals belangrijke aanbevelingen over hoe beter en sneller vooruitgang kan worden geboekt. Op bilateraal niveau heeft de Europese Unie in 2008 veel aandacht besteed aan de ontwikkeling van de politieke en humanitaire situatie in de regio darfur (Soedan), het oosten van Tsjaad en het noordoosten van de Centraal-Afrikaanse republiek, Somalië en zimbabwe, de eerbiediging van de mensenrechten, de democratie en de rechtsstaat in landen als Guinea, Kenia, Mauritanië en zimbabwe en de stabilisering in Boeroendi, de democratische republiek Congo en Ivoorkust.  de Europese Unie heeft ook een ver- kiezingswaarnemingsmissie ingezet bij de verkiezingen die op 7 december in Ghana plaatsvonden (2). Caribisch gebied Op 17 mei heeft in Lima (Peru) een topontmoeting plaatsgevonden tussen de Europese Unie en de landen van het Caribische forum, direct na de topontmoeting tussen de Europese Unie en de landen van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied (3). de be- langrijkste thema’s waren de betrekkingen tussen het Cariforum en de Europese Unie, de regionale integratie en de samenwerking tussen de Cariforum-landen, de uitvoering van de economische partnerschapsovereenkomst, de energiekosten, de voedselprijzen en het duurzame beheer van de natuurlijke hulpbronnen. Het tijdens deze top aangenomen communiqué omvat een gezamenlijke verkla- ring over het partnerschap tussen het Cariforum en de Europese Unie, waarin met (1) (2) (3) COM(2008) 617. IP/08/1674. zie hoofdstuk V, deel 3, „regionale aanpak”, onder „Samenwerking met de landen in Latijns-Amerika”. BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 213 name de steungebieden voor het tiende regionale programma van het Europees Ontwikkelingsfonds worden vastgesteld, alsmede een verklaring over klimaatveran- dering en energie. Stille Oceaan Op 27 en 28 november vond op de Kaaimaneilanden het forum plaats van de eilanden in de Stille Oceaan en de Europese Unie. Tijdens de Europese ontwikkelingsdagen, die van 15 tot en met 17 november in Straatsburg plaatsvonden, hebben het forum van de eilanden in de Stille ceaan en de Europese Unie een gezamenlijke verklaring inzake klimaatverandering goedgekeurd, waarin beide partijen bevestigen dat zij bezorgd zijn over de opwarming van de aarde en dat zij streven naar een ambitieus internationaal verdrag ter opvolging van het Verdrag van Kyoto. Landen en gebieden overzee Op 25 juni heeft de Commissie een groenboek gepresenteerd over de toekomst van de betrekkingen tussen de Europese Unie en de landen en gebieden overzee (LGO) (1). Het groenboek moet een brede discussie op gang brengen over de vraag of de huidige rege- ling moet worden vervangen door een innovatieve strategie voor de LGO. deze strategie moet worden afgestemd op de specifieke status, diversiteit en problemen van de LGO en op hun ontwikkelingspotentieel in het licht van de mondialisering. deze strategie moet geheel of gedeeltelijk in de plaats komen van de huidige regeling wanneer het LGO-besluit verstrijkt (31 december 2013).  Samenwerking met de landen in Azië Op 8 mei heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen over de commer- ciële en economische betrekkingen met de Associatie van zuidoost-Aziatische Staten (ASEAN), waarin wordt benadrukt dat een overeenkomst met de ASEAN zou moeten leiden tot verbetering en vereenvoudiging van de oorsprongsregels, harmonisatie van de normen, transparantie van de regelgeving, vereenvoudiging van de administratieve procedures en afschaffing van belastingen. de ASEAN heeft steun ontvangen op het gebied van het luchtvervoer, intellectuele-eigendomsrechten en onderhandelingen over vrijhandel. Tegelijkertijd zijn op bilateraal niveau grote vorderingen gemaakt met de onderhandelingen over partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten met verschillende ASEAN-landen, op basis van de in 2004 door de raad goedgekeurde onderhandelingsrichtsnoeren. (1) COM(2008) 383 (PB C 10 van 15. 1. 2009). 214 EUrOPA IN dE WErELd Op 30 juni en 1 juli zijn in Brussel ongeveer 150 vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers uit 43 Europese en Aziatische landen samengekomen tijdens een eerste forum tussen de sociale partners. dit forum beoogde een bredere samenwerking tussen de twee regio’s tot stand te brengen op het gebied van de verbetering van de arbeids- en levensomstandigheden. Wat betreft regionale samenwerking heeft van 1 tot en met 3 augustus in Sri Lanka de vijftiende top van de zuid-Aziatische Associatie voor regionale Samenwerking (SAArC) plaatsgevonden. Bij die gelegenheid kon de Europese Unie (als waarnemer) herinne- ren aan haar betrokkenheid bij de regio en haar steun voor het proces van regionale integratie. Op 24 en 25 oktober vond in Peking de zevende ASEM-top (Asia-Europe Meeting) plaats. de ASEM heeft zes nieuwe leden officieel verwelkomd en omvat voortaan bijna heel Azië en Europa. de top werd bepaald door besprekingen over de aanpak van de internatio- nale financiële crisis. Ook werd gesproken over mondiaal bestuur, duurzame ontwikke- ling, commerciële en economische aangelegenheden en de interculturele dialoog. Er is een verklaring over duurzame ontwikkeling aangenomen (waarin de nadruk wordt gelegd op de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling, energiezekerheid, klimaat- verandering en sociale cohesie). Op bilateraal niveau heeft de Europese Unie de situatie in Myanmar nauwlettend ge- volgd. Vanwege de aanhoudende ernstige schendingen van de mensenrechten heeft de raad op 25 februari (1) en op 29 april (2) besloten de beperkende maatregelen tegen het militaire bewind in het land te verlengen en uit te breiden.  Het Europees Parlement en de raad betreurden het proces rond het constitutionele referendum, dat elke demo- cratische legitimiteit ontbeerde, en hebben de autoriteiten van het land opgeroepen om maatregelen te treffen voor de overgang naar een democratisch gekozen regering. Na de humanitaire crisis als gevolg van de orkaan Nargis hebben zij het gebrek aan samenwerking van de autoriteiten van Myanmar veroordeeld. de Europese Unie heeft verkiezingswaarnemingsmissies ingezet bij de parlementsver- kiezingen in Pakistan (18 februari), Cambodja (27 juli) en Bangladesh (18 december) om deze landen te helpen bij de overgang naar democratie. Wat betreft de financiële ontwikkelingssamenwerking heeft de Commissie in 2008 tien jaarlijkse actieprogramma’s goedgekeurd, alsmede een jaarlijks actieplan voor Azië, voor in totaal 651 miljoen EUr in het kader van het financieringsinstrument voor ontwikke- lingssamenwerking (dCI) voor de periode 2007-2013 (3). deze actieplannen horen bij het eerste indicatieve meerjarenprogramma voor de periode 2007-2010. (1) (2) (3) Verordening (EG) nr. 194/2008 (PB L 66 van 10. 3. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/349/GBVB (PB L 116 van 30. 4. 2008). Verordening (EG) nr. 1905/2006 (PB L 378 van 27. 12. 2006). BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 215 Om in Azië duurzame ontwikkeling te bevorderen en armoede te bestrijden zijn nieuwe programma’s opgezet op het gebied van gezondheidszorg (Afghanistan, Vietnam) en so- ciale hulp (Bangladesh, Laos en Vietnam). de bijdrage van de Commissie aan de vermin- dering van extreme armoede en honger omvat ook nieuwe maatregelen op het gebied van voedselhulp, alsmede activiteiten om de effecten van de stijging van de voedselprij- zen tegen te gaan (Afghanistan) en voedselhulp (Cambodja, Laos, Myanmar en Noord- Korea). de Commissie heeft ook een eerste project opgezet voor de democratische Volksrepubliek Korea waarmee in de toekomst ontwikkelingsprojecten kunnen worden uitgevoerd als vooruitgang wordt geboekt met het zespartijenoverleg. de steun heeft ook betrekking op de onderwijssector ter verbetering van het algemene en beroepsonderwijs (India en Pakistan) en het hoger onderwijs via het programma Erasmus Mundus (China, India en acties op regionaal niveau). Andere programma’s rich- ten zich op beter bestuur (Bangladesh, Cambodja, China en Laos). Op handelsgebied heeft de Commissie steun verleend aan Bangladesh, Indonesië en Pakistan. Ook is de Commissie steun blijven verlenen aan vluchtelingen en ontheemden, met name via nieuwe acties op de Filippijnen en Sri Lanka.  In verband met de klimaatverandering (1) en de achteruitgang van het milieu heeft China steun ontvangen om het milieu beter te integreren in het beleid (programma’s met betrekking tot het Centrum voor schone energie, milieubeheer en het Instituut voor hernieuwbare en schone energie (Icarus)). daarnaast zijn ook twee nieuwe regio- nale programma’s gelanceerd: het FLEGT-programma ter bevordering van het actieplan tegen de handel in illegaal gekapt hout en het Switch-programma ter bevordering van duurzame productie en consumptie in Azië. de Commissie is in 2008 verdergegaan met de tweede fase van de voorbereidende maatregelen ter bevordering van de economische en wetenschappelijke uitwisselin- gen (China, India) en heeft voorbereidende maatregelen goedgekeurd voor een groep Aziatische landen met een middeninkomen (maatregelen ter bevordering van de weder- zijdse samenwerking tussen de Europese Unie en Azië en het programma „EU-Malaysia Services Sector dialogue and EU Outreach”). Samenwerking met de landen in Centraal-Azië Op 20 februari heeft het Europees Parlement in een resolutie de strategie van de Europese Unie ten aanzien van de landen in Centraal-Azië verwelkomd (Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan, Tadzjikistan en Turkmenistan). Het Europees Parlement wil dat deze regio beter geïntegreerd wordt in de mondiale handel en economie en dat democratie, goed bestuur, de rechtsstaat en de mensenrechten integrerend onderdeel uitmaken van de EU-strategie voor Centraal-Azië. (1) zie hoofdstuk V, deel 3, „Ontwikkelingsbeleid”, onder „Integratie van klimaatverandering in ontwikkelingssamenwerking”. 216 EUrOPA IN dE WErELd Op 16 juni heeft de raad samen met de raad en de Commissie een tussentijds verslag aangenomen over de uitvoering van de EU-strategie voor Centraal-Azië. de Europese raad van 19 en 20 juni verheugde zich over de bemoedigende vorderingen en hoopt dat het partnerschap tussen de Europese Unie en Centraal-Azië nog verder zal worden versterkt. Op 18 september heeft in Parijs het eerste veiligheidsforum tussen de Europese Unie en Centraal-Azië plaatsgevonden. Er werden drie hoofdthema’s besproken: terroristische bedreigingen en non-proliferatie van wapens, bestrijding van drugs- en mensensmokkel en veiligheid op het gebied van de energievoorziening en het milieu. Op bilateraal niveau hebben in de loop van 2008 verschillende vergaderingen plaatsge- vonden van de Samenwerkingsraad: met Kirgizië (22 juli), Kazachstan en Oezbekistan (16 september). Tijdens deze vergaderingen werden bilaterale aangelegenheden en de uitvoering van de strategie voor Centraal-Azië besproken.  Op 13 oktober verheugde de raad zich over de vorderingen die Oezbekistan sinds een jaar boekt op het gebied van de eerbiediging van de rechtsstaat en de bescherming van de mensenrechten, hoewel er op bepaalde punten nog reden is tot bezorgdheid. Besloten werd het verblijfsverbod voor bepaalde personen niet te verlengen, maar het wapenembargo werd wel met twaalf maanden verlengd. In het kader van de EU-strategie voor Centraal-Azië heeft de Gemeenschap steun ver- leend voor het onderwijs (Kirgizië en Turkmenistan), gezondheidszorg (Tadzjikistan), beter bestuur (Kazachstan, Oezbekistan en Tadzjikistan), de hervorming van de sociale zekerheid (Kirgizië) en armoedebestrijding (Tadzjikistan). In totaal is in 2008 63,35 miljoen EUr vrijgemaakt voor programma’s ten behoeve van Centraal-Azië (in het kader van het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamen- werking voor de periode 2007-2013 (1)). Samenwerking met de landen in Latijns-Amerika Op 16 mei vond in Lima (Peru) de vijfde top tussen de Europese Unie en Latijns-Amerika en het Caribisch gebied plaats. de tijdens deze top aangenomen verklaring omvat „de agenda van Lima voor gezamenlijk optreden” met concrete maatregelen en verbinte- nissen over de twee belangrijkste thema’s van de top: sociale cohesie (bestrijding van armoede, ongelijkheid en uitsluiting) en duurzame ontwikkeling (milieu, klimaatveran- dering en energie). In dit verband is besloten het project „Euroclima” te starten om de diverse milieubeleidslijnen in Latijns-Amerika beter te coördineren. (1) Verordening (EG) nr. 1905/2006 (PB L 378 van 27. 12. 2006). BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 217 de top werd op 15 mei voorafgegaan door het tweede handelsforum tussen de Europese Unie en de landen van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, waarbij de belangrijk- ste ondernemingen uit beide regio’s samenkwamen. Na de top vonden subregionale topontmoetingen plaats in de vorm van bijeenkomsten van de trojka van de Europese Unie met Chili, Mexico, de Andesgemeenschap, Centraal-Amerika, het Cariforum en de Mercosur. Op bilateraal niveau hebben de betrekkingen met Mexico een krachtige impuls ge- kregen. Op 15 juli heeft de Commissie voorgesteld een strategisch partnerschap in te stellen (1) om de bestaande politieke dialoog om te bouwen tot een doeltreffender instrument om de standpunten inzake bilaterale vraagstukken beter op elkaar af te stem- men en mondiale problemen van wederzijds belang beter aan te pakken. Tijdens zijn vergadering van 13 oktober heeft de raad dit strategisch partnerschap goedgekeurd.  Op 23 juni heeft de raad besloten alle maatregelen tegen Cuba op te heffen, zodat de Europese Unie de algemene politieke dialoog met dit land kan hervatten. de raad heeft de Cubaanse inspanningen met betrekking tot liberalisering ondersteund en heeft de regering aangemoedigd om hiermee verder te gaan. Ook heeft de raad de Cubaanse regering uitgenodigd de mensenrechtensituatie te verbeteren, met name door de politieke gevangenen vrij te laten, inclusief degenen die in 2003 zijn gearresteerd en veroordeeld. Op 24 oktober is de samenwerking tussen de Commissie en Cuba hervat met de ondertekening van een gemeenschappelijke verklaring, waarin het algemene kader wordt vastgesteld voor de toekomstige samenwerking op terreinen van weder- zijds belang (2). Wat betreft de financiële ontwikkelingssamenwerking heeft de Commissie in 2008 348 miljoen EUr vastgelegd voor programma’s ten behoeve van Latijns-Amerika (in het ka- der van het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking voor de periode 2007-2013 (3)). dit totaalbedrag is verdeeld over 14 jaarlijkse actieprogramma’s, met 24 maatregelen voor heel Latijns-Amerika (3 op regionaal niveau, 3 op subregionaal niveau en 18 op bilateraal niveau). de belangrijkste steunsectoren zijn onderwijs en cul- tuur (7 acties), handel en regionale integratie (7 acties), sociale cohesie en economische ontwikkeling (4 acties), bestuur en mensenrechten (4 acties) en 2 acties op het gebied van milieubescherming (1 tegen klimaatverandering en 1 voor een beter beheer van stroomgebieden). Samenwerking met de Golfstaten, Iran en Jemen Op 26 mei zijn in Brussel de vergadering van de Samenwerkingsraad en de ministeri- ele bijeenkomst tussen de Europese Unie en de Samenwerkingsraad van de Golfstaten (1) (2) (3) COM(2008) 447. IP/08/1578. Verordening (EG) nr. 1905/2006 (PB L 378 van 27. 12. 2006). 218 EUrOPA IN dE WErELd gehouden. daarbij is gesproken over de uitvoering van de samenwerkingsovereen- komst, met name de recente initiatieven van de Commissie op het gebied van publieke diplomatie en energie, de onderhandelingen over vrijhandelsovereenkomsten, de regio- nale situatie en politieke vraagstukken van algemeen belang. de besprekingen werden voortgezet tijdens een vergadering in de marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 23 september in New York. Op bilateraal niveau volgde de Europese Unie de ontwikkelingen rond het nucleaire programma van Iran nauwlettend en trof zij ook maatregelen in verband hiermee. de Europese Unie heeft in juni, augustus en november (1) een serie beperkende maatregelen getroffen tegen Iran.  deze sancties strekken enerzijds tot uitbreiding van de bevriezing van de tegoeden van personen en entiteiten die zich bezighouden met of rechtstreeks betrokken zijn bij proliferatiegevoelige nucleaire activiteiten van Iran en hebben ander- zijds betrekking op de verstrekking van exportkredieten en garanties, waakzaamheid van Europese financiële instellingen ten aanzien van Iraanse banken en de inspectie van vracht van bepaalde Iraanse bedrijven. Ook verschillende resoluties van het Europees Parlement hebben betrekking op de pro- liferatiegevoeligheid van het Iraanse nucleaire programma en de mensenrechtensitua tie in Iran. Parallel hieraan heeft de Europese Unie een begin gemaakt met publieke diplo- matie om Iran te laten zien dat Europa bereid is zich te engageren zodra Iran bewijst concreet samen te werken ten aanzien van het nucleaire dossier. Op 10 juni hebben de Commissie en de regering van Jemen in Sanaa het vijftiende sa- menwerkingscomité georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst zijn de politieke en veilig- heidssituatie in Jemen besproken, evenals de economische en commerciële uitdagingen waarmee het land wordt geconfronteerd. de uitvoering van de communautaire ontwik- kelingssamenwerking, waarmee in 2007-2008 51 miljoen EUr is gemoeid, is geëvalueerd en er zijn concrete maatregelen uitgevoerd om deze hulp doeltreffender te maken. Op 27 oktober heeft in Sanaa de vijfde politieke dialoog met Jemen plaatsgevonden, waarbij is gesproken over de door de regering van Jemen in gang gezette hervormingen, de mensenrechten, de veiligheid en de regionale geopolitieke situatie. Algemene verwijzingen en andere nuttige links • • • directoraat-generaal Buitenlandse betrekkingen: http://ec. europa. eu/external_relations/index_en. htm directoraat-generaal Humanitaire hulp: http://ec. europa. eu/echo/index_en. htm dienst voor samenwerking EuropeAid: http://ec. europa. eu/europeaid/index_nl. htm (1) Gemeenschappelijke Standpunten 2008/479/GBVB (PB L 163 van 24. 6. 2008) en 2008/652/GBVB (PB L 213 van 8. 8. 2008) en Besluit 2008/842/GBVB (PB L 300 van 11. 11. 2008). BIJdrAGE TOT dE VEILIGHEId IN dE WErELd 219 • • • • Mensenrechten: http://ec. europa. eu/external_relations/human_rights/intro/index. htm http://www. consilium. europa. eu/showPage. asp?lang=nl&id=822&mode=g&name= http://www. europarl. europa. eu/committees/droi_home_en. htm Ontwikkelingssamenwerking en directoraat-generaal Ontwikkeling: http://ec. europa. eu/development/index_en. cfm Millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling: http://www. un. org/millenniumgoals/ Partnerschapsovereenkomst van Cotonou: http://ec. europa. eu/development/geographical/cotonouintro_en. cfm Deel 4 Bijdrage tot de veiligheid in de wereld Context De Europese Unie wil de levensomstandigheden in de partnerlanden verbeteren en de voor- waarden scheppen voor duurzame ontwikkeling. Zij streeft daarom naar een effectief multi- lateralisme en ondersteunt diverse vredes- en wederopbouwinspanningen. Zij maakt daarvoor gebruik van de instrumenten en actiemiddelen die zij de afgelopen jaren heeft opgezet.  De Europee Unie werkt in het kader van haar gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbe- leid aan conflictpreventie en voert in het buitenland politiële en militaire missies uit. Ook strijdt zij tegen het internationale terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens en antipersoneelmijnen. Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid Algemene aspecten Het stabiliteitsinstrument (1), dat de Europese Unie in staat stelt crises en conflicten te bestrijden en crisissituaties en dreigende conflicten te beheersen en de vrede te herstel- len, is sinds dit jaar volledig operationeel. de Commissie kan daardoor in crisissituaties (1) Verordening (EG) nr. 1717/2006 (PB L 327 van 24. 11. 2006). 220 EUrOPA IN dE WErELd veel slagvaardiger optreden, ook al doordat crisisbeheersing het voornaamste onderdeel van het stabiliteitsinstrument is. In 2008 is in het kader van het stabiliteitsinstrument in totaal 135,6 miljoen EUr uitge- trokken voor het optreden bij crises en crisisparaatheid. de ondersteunde maatregelen betreffen een breed thematisch spectrum: versterking van het vertrouwen en bemidde- ling (Filippijnen, Sri Lanka), ondersteuning van regionale capaciteit voor vredesopbouw (Centraal-Afrikaanse republiek, democratische republiek Congo), steun voor plaatselijk bestuur na een conflict (Atjeh in Indonesië), steun voor interim-bestuursmissies (Kosovo, Somalië), steun bij verkiezingen (Georgië, Libanon, zambia), steun voor de rechtsstaat en het rechtsstelsel (Afghanistan, Kirgizië, Kosovo), steun aan ontheemden (Syrië) en be- strijding van het gebruik van hulpbronnen voor het financieren van conflicten (satelliet- beelden voor het Kimberley-proces, atlas van natuurlijke rijkdommen en conflicten). In het kader van het stabiliteitsinstrument is 12 miljoen EUr uitgetrokken voor gerichte hulp aan speciale tribunalen en initiatieven op het gebied van overgangsjustitie overal ter wereld, waardoor subsidieovereenkomsten konden worden ondertekend voor de periode van juni 2008 tot en met december 2009. In 2008 is in dit verband steun verleend aan het Speciale Tribunaal voor Sierra Leone en aan de instelling van een waarheids- en verzoeningscommissie op de Salomonseilanden. Op 11 april heeft de Commissie het jaarverslag over het stabiliteitsinstrument in 2007 uitgebracht (1). Op 16 juni heeft de raad het verslag goedgekeurd over de activiteiten van de Europese Unie in het kader van het programma voor conflictpreventie. de raad heeft op 26 mei het jaarverslag voor 2007 uitgebracht over de belangrijkste aspecten en fundamentele keuzes op het gebied van het gemeenschappelijk buiten- lands en veiligheidsbeleid.  Bij het tienjarig bestaan van het Statuut van rome inzake het Internationaal Strafhof, waarbij dit Strafhof werd opgericht, heeft de Europese Unie op 16 juli verklaard dat het Statuut een essentiële bijdrage heeft geleverd aan de handhaving van de vrede en de versterking van de internationale veiligheid. de Europese Unie en haar lidstaten hebben zich ertoe verbonden de universele geldigheid van het Statuut van rome te bevorderen en de integriteit ervan te beschermen. zij hebben alle staten die nog geen partij bij het Statuut zijn uitgenodigd dit zo snel mogelijk te ratificeren. (1) COM(2008) 181 (PB C 202 van 8. 8. 2008). BIJdrAGE TOT dE VEILIGHEId IN dE WErELd 221 Uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid In de loop van het jaar heeft de raad in het kader van het gemeenschappelijk buiten- lands en veiligheidsbeleid (GBVB) gemeenschappelijke optredens en gemeenschap- pelijke standpunten vastgesteld over de volgende onderwerpen: • Balkan: — — — — — — — — — — verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie in Bosnië-Herzegovina (1); verlenging en wijziging van Gemeenschappelijk Standpunt 2004/133/GBVB betreffende restrictieve maatregelen tegen extremisten in de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië (2); verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie in de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië (3); benoeming van een speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie in Kosovo (4); de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo, EULEX Kosovo ( benoeming van het hoofd van de rechtsstaatmissie van de Europese Unie voor Kosovo, EULEX Kosovo (6); wijziging en verlenging van Gemeenschappelijk Optreden 2006/304/GBVB betref- fende de instelling van een planningsteam van de Europese Unie (EUPT Kosovo) met betrekking tot een mogelijke EU-crisisbeheersingsoperatie op het gebied van de rechtsstaat en eventueel op andere gebieden in Kosovo (7); verlenging van de maatregelen ter ondersteuning van de daadwerkelijke uitvoe- ring van het mandaat van het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY)(8); uitvoering van Gemeenschappelijk Standpunt 2004/293/GBVB tot verlenging van de maatregelen ter ondersteuning van de daadwerkelijke uitvoering van het mandaat van het ICTY (9); uitvoering van Gemeenschappelijk Standpunt 2004/694/GBVB betreffende aan- vullende maatregelen ter ondersteuning van de daadwerkelijke uitvoering van het mandaat van het ICTY (10) en de verlenging daarvan (11); 5); (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) Gemeenschappelijk Optreden 2008/130/GBVB (PB L 43 van 19. 2. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/104/GBVB (PB L 36 van 9. 2. 2008).  Gemeenschappelijk Optreden 2008/129/GBVB (PB L 43 van 19. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/123/GBVB (PB L 42 van 16. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/124/GBVB (PB L 42 van 16. 2. 2008). Besluit EULEX/1/2008 (PB L 42 van 16. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/228/GBVB (PB L 75 van 18. 3. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/223/GBVB (PB L 70 van 14. 3. 2008). Besluit 2008/732/GBVB (PB L 247 van 16. 9. 2008). Besluit 2008/733/GBVB (PB L 247 van 16. 9. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/761/GBVB (PB L 260 van 30. 9. 2008). 222 • • EUrOPA IN dE WErELd zuidelijke Kaukasus: — wijziging en verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor de zuidelijke Kaukasus (1); verdere bijdrage van de Europese Unie tot het proces voor een regeling van het conflict in Georgië/zuid-Ossetië (2); instelling van de waarnemingsmissie van de Europese Unie in Georgië, EUMM Georgia (3); wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2008/736/GBVB inzake de waarne- mingsmissie van de Europese Unie in Georgië, EUMM Georgia (4); benoeming van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor de crisis in Georgië (5); instelling van een onafhankelijke internationale onderzoeksmissie voor het con- flict in Georgië (6); — — — — — Azië: — wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2007/369/GBVB inzake de totstand- brenging van de politiemissie van de Europese Unie in Afghanistan (EUPOL Afghanistan) (7); benoeming van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor Afghanistan (8); verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor Afghanistan (9) en wijziging van dat mandaat (10); verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor Centraal-Azië (11); wijziging van de restrictieve maatregelen tegen Oezbekistan ( 12); — — — — (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) Gemeenschappelijk Optreden 2008/132/GBVB (PB L 43 van 19. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/450/GBVB (PB L 157 van 17. 6. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/736/GBVB (PB L 248 van 17. 9. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/759/GBVB (PB L 259 van 27. 9. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/760/GBVB (PB L 259 van 27. 9. 2008). Besluit 2008/901/GBVB (PB L 323 van 3. 12. 2008). Gemeenschappelijke Optredens 2008/229/GBVB (PB L 75 van 18. 3. 2008) en 2008/643/GBVB (PB L 207 van 5. 8. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/612/GBVB (PB L 197 van 25. 7. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/131/GBVB (PB L 43 van 19. 2. 2008).  Gemeenschappelijk Optreden 2008/481/GBVB (PB L 163 van 24. 6. 2008). Gemeenschappelijke Optredens 2008/107/GBVB (PB L 38 van 13. 2. 2008) en 2008/900/GBVB (PB L 323 van 3. 12. 2008). Gemeenschappelijke Standpunten 2008/348/GBVB (PB L 116 van 30. 4. 2008) en 2008/843/GBVB (PB L 300 van 11. 11. 2008). BIJdrAGE TOT dE VEILIGHEId IN dE WErELd 223 • Afrika: — — — — — — — — — — — — sluiting van een overeenkomst tussen de Europese Unie en Kameroen betref- fende de status van de door de Europese Unie geleide troepenmacht tijdens de doorreis over het grondgebied van Kameroen (1); start van de militaire operatie van de Europese Unie in Tsjaad en de Centraal- Afrikaanse republiek (EUFOr Tchad/rCA) (2); wijziging en verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het gebied van de Grote Meren in Afrika (3); wijziging en verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor Soedan (4); aanvaarding van bijdragen van derde staten aan de militaire operatie van de Europese Unie in Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse republiek (5); benoeming van het hoofd van de adviserende en bijstandverlenende missie van de Europese Unie op het gebied van hervorming van de veiligheidssector in de democratische republiek Congo (EUSEC rd Congo) (6); missie van de Europese Unie ter ondersteuning van de hervorming van de vei- ligheidssector in Guinee-Bissau (EU SSr Guinee-Bissau) (7); beperkende maatregelen tegen Liberia ( wijziging van Gemeenschappelijk Standpunt 98/409/GBVB inzake Sierra Leone (9); instelling van beperkende maatregelen tegen de democratische republiek Congo en intrekking van Gemeenschappelijk Standpunt 2005/440/GBVB (10); wijziging en verlenging van Gemeenschappelijk Optreden 2007/405/GBVB inzake de politiemissie van de Europese Unie op het gebied van de hervorming van de veiligheidssector en haar interface met justitie in de democratische republiek Congo (EUPOL rd Congo) (11); wijziging en verlenging van Gemeenschappelijk Optreden 2007/406/GBVB inzake de adviserende en bijstandverlenende missie van de Europese Unie op het gebied van hervorming van de veiligheidssector in de democratische republiek Congo (EUSEC rd Congo) (12); 8); (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) Besluit 2008/178/GBVB (PB L 57 van 1. 3. 2008). Besluit 2008/101/GBVB (PB L 34 van 8. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/108/GBVB (PB L 38 van 13. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/110/GBVB (PB L 38 van 13. 2. 2008). Besluit CHAd/1/2008 (PB L 56 van 29. 2. 2008).  Besluit EUSEC/1/2008 (PB L 56 van 29. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/112/GBVB (PB L 40 van 14. 2. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/109/GBVB (PB L 38 van 13. 2. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/81/GBVB (PB L 24 van 29. 1. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/369/GBVB (PB L 127 van 15. 5. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/485/GBVB (PB L 164 van 25. 6. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/491/GBVB (PB L 168 van 28. 6. 2008). 224 — — — — — EUrOPA IN dE WErELd 2) en uitvoering (3) van Gemeenschappelijk Standpunt 2004/161/GBVB uitvoering van Gemeenschappelijk Standpunt 2004/161/GBVB houdende ver- lenging van beperkende maatregelen tegen zimbabwe (1); wijziging ( houdende verlenging van beperkende maatregelen tegen zimbabwe; militaire coördinatie door de Europese Unie ter ondersteuning van resolutie 1816 (2008) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (EU NAVCO) (4); verlenging van de beperkende maatregelen tegen Ivoorkust ( start van de militaire operatie van de Europese Unie die moet bijdragen tot het ontmoedigen, het voorkomen en het bestrijden van piraterij en gewapende over- vallen voor de Somalische kust (Atalanta) (6); 5); • • Indische Oceaan: — — instelling van beperkende maatregelen tegen de onwettige regering van Anjouan in de Unie der Comoren (7); intrekking van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/187/GBVB van de raad van 3 maart 2008 betreffende beperkende maatregelen tegen de onwettige regering van Anjouan in de Unie der Comoren (8); Midden-Oosten: — verlenging en wijziging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het vredesproces in het Midden-Oosten (9); wijziging van Gemeenschappelijk Standpunt 2003/495/GBVB over Irak ( wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2005/889/GBVB tot instelling van een missie van de Europese Unie voor bijstandverlening inzake grensbeheer aan de grensovergang bij rafah (EU BAM rafah) (11); uitvoering van Gemeenschappelijk Optreden 2005/797/GBVB betreffende de politiemissie van de Europese Unie voor de Palestijnse gebieden (12); wijziging en verlenging van Gemeenschappelijk Optreden 2005/190/GBVB inzake de geïntegreerde rechtsstaatmissie van de Europese Unie voor Irak, EUJUST LEX (13); 10); — — — — (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) Besluit 2008/605/GBVB (PB L 194 van 23. 7. 2008). Gemleenschappelijk Optreden 2008/632/GBVB (PB L 205 du 1. 8. 2008). Besluit 2008/922/GBVB (PB L 331 van 10. 12. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/749/GBVB (PB L 252 van 20. 9. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/873/GBVB (PB L 308 van 19. 11. 2008). Besluit 2008/918/GBVB (PB L 330 van 9. 12. 2008).  Gemeenschappelijk Standpunt 2008/187/GBVB (PB L 59 van 4. 3. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/611/GBVB (PB L 197 van 25. 7. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/133/GBVB (PB L 43 van 19. 2. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/186/GBVB (PB L 59 van 4. 3. 2008). Gemeenschappelijke Optredens 2008/379/GBVB (PB L 130 van 20. 5. 2008) en 2008/862/GBVB (PB L 306 van 15. 11. 2008). Besluit 2008/134/GBVB (PB L 43 van 19. 2. 2008). Gemeenschappelijke Optredens 2008/304/GBVB (PB L 105 van 15. 4. 2008) en 2008/480/GBVB (PB L 163 van 24. 6. 2008). BIJdrAGE TOT dE VEILIGHEId IN dE WErELd 225 — — — — wijziging van Besluit 2008/134/GBVB betreffende de politiemissie van de Europese Unie voor de Palestijnse gebieden (1); tijdelijke opvang van een aantal Palestijnen door lidstaten van de Europese Unie (2); 3); beperkende maatregelen tegen Iran ( wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2005/797/GBVB betreffende de poli- tiemissie van de Europese Unie voor de Palestijnse gebieden (4); • • Oost-Europa: — overige thema’s ( — verlenging van het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor Moldavië (5); verlenging met één jaar van de beperkende maatregelen tegen bepaalde func- tionarissen van Belarus (6); 7) en regio’s: wijziging van Besluit 2001/80/GBVB houdende instelling van de Militaire Staf van de Europese Unie (8); wijziging van Gemeenschappelijk Optreden 2004/551/GBVB betreffende de oprichting van het Europees defensieagentschap (9); oprichting van een Europese Veiligheids- en defensieacademie (EVdA) en intrek- king van Gemeenschappelijk Optreden 2005/575/GBVB (10); instelling van een mechanisme voor het beheer van de financiering van de ge- meenschappelijke kosten van de operaties van de Europese Unie die gevolgen hebben op militair of defensiegebied (Athena) (11); vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie (12). — — — — — (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) Besluit 2008/482/GBVB (PB L 163 van 24. 6. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/822/GBVB (PB L 285 van 29. 10. 2008). Gemeenschappelijke Standpunten 2008/479/GBVB (PB L 163 van 24. 6. 2008) en 2008/652/GBVB (PB L 213 van 8. 8. 2008) en Besluit 2008/842/GBVB (PB L 300 van 11. 11. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/958/GBVB (PB L 338 van 17. 12. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/106/GBVB (PB L 38 van 13. 2. 2008). Gemeenschappelijke Standpunten 2008/288/GBVB (PB L 95 van 8. 4. 2008) en 2008/844/GBVB (PB L 300 van 11. 11. 2008).  Gemeenschappelijke optredens in verband met non-proliferatie worden besproken in hoofdstuk V, deel 4, „Europese veiligheidsstrategie en Europees veiligheids- en defensiebeleid”, onder „Non-proliferatie”. Besluit 2008/298/GBVB (PB L 102 van 12. 4. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/299/GBVB (PB L 102 van 12. 4. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/550/GBVB (PB L 176 van 4. 7. 2008). Besluit 2008/975/GBVB (PB L 345 van 23. 12. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB (PB L 335 van 13. 12. 2008). 226 EUrOPA IN dE WErELd Europese veiligheidsstrategie en Europees veiligheids- en defensiebeleid Algemene aspecten Naar aanleiding van het verzoek van de Europese raad van december 2007 heeft de secretaris-generaal en hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buiten- lands en veiligheidsbeleid, in samenwerking met de Commissie, aan de Europese raad van december 2008 verslag uitgebracht over de uitvoering van de in 2003 ingestelde Europese veiligheidsstrategie. Het verslag biedt aanknopingspunten om de Europese veiligheidsstrategie te verbeteren en vervolledigen. Het laat zien dat de in 2003 aan- gegeven bedreigingen nog steeds bestaan, maar dat ook nieuwe risico’s zijn ontstaan die de veiligheid van de Europese Unie direct of indirect kunnen bedreigen en die de Europese Unie wereldwijd moet aanpakken. de Europese raad van 11 en 12 december heeft een verklaring aangenomen over de aanscherping van het Europees veiligheids- en defensiebeleid, waarmee hij uiting geeft aan zijn voornemen dit beleid een nieuw elan te geven. de Europese raad heeft de analyse onderschreven van het verslag over de uitvoering van de in 2003 ingestelde Europese veiligheidsstrategie en zijn goedkeuring gehecht aan de verklaringen van de raad van 8 december 2008 over de versterking van de vermogens van het Europees veiligheids- en defensiebeleid en de internationale veiligheid. de raad heeft op 16 juni het verslag van het voorzitterschap over het Europees veilig- heids- en defensiebeleid goedgekeurd. dit verslag betreft alle relevante vraagstukken in het kader van dit beleid die in de eerste helft van 2008 zijn onderzocht. Het verslag van het voorzitterschap over de tweede helft van 2008 is op 8 december goedgekeurd. de raad heeft tijdens de zitting van 10 november conclusies over het Europees veilig- heids- en defensiebeleid goedgekeurd, waarin een overzicht werd gegeven van de recen- te ontwikkelingen en projecten op dit gebied. Onder andere kwamen aan de orde: ope- raties in het kader van het Europees veiligheids- en defensiebeleid, de westelijke Balkan, Afghanistan, de civiele vermogens voor crisisbeheersing, de militaire vermogens en het Europees defensieagentschap en een aantal initiatieven van het voorzitterschap.  de raad heeft op 28 januari een EU-opleidingsprogramma goedgekeurd over het Europees veiligheids- en defensiebeleid in de periode 2008-2010. de structuur van het programma stemt overeen met de belangrijkste betrokkenen bij de opleidingen (de Europese Veiligheids- en defensieacademie en de Europese Politieacademie) en de ver- schillende onderwerpen in het kader van het Europees veiligheids- en defensiebeleid (civiele, civiel-militaire en militaire opleidingsactiviteiten). BIJdrAGE TOT dE VEILIGHEId IN dE WErELd 227 de Europese Veiligheids- en defensieacademie is opgericht bij een gemeenschappelijk optreden dat de raad op 23 juni heeft goedgekeurd (1). de academie heeft als taak op- leidingen te bieden op het gebied van het Europees veiligheids- en defensiebeleid op strategisch niveau. Op 10 november heeft de raad richtsnoeren goedgekeurd voor het identificeren en in de praktijk brengen van lessen en beste praktijken in civiele missies in het kader van het Europees veiligheids- en defensiebeleid. de raad heeft ook zijn steun gegeven aan het besluit om een op het Erasmus-programma geïnspireerd initiatief te lanceren, om de uitwisseling van jonge Europese officieren te bevorderen. Non-proliferatie In het kader van de strategie van de Europese Unie ter bestrijding van de illegale accu- mulatie van en handel in handvuurwapens en lichte wapens en munitie daarvoor heeft de raad op 12 februari een gemeenschappelijk optreden (2) goedgekeurd ter ondersteu- ning van het internationale instrument waarmee staten tijdig en op betrouwbare wijze illegale handvuurwapens en lichte wapens kunnen identificeren en traceren. Op 17 maart heeft de raad een gemeenschappelijk optreden goedgekeurd ter on- dersteuning van de EU-activiteiten om bij derde landen de controle op wapenuitvoer en de beginselen en criteria van de EU-gedragscode betreffende wapenuitvoer te bevorderen (3). Over de EU-gedragscode inzake wapenuitvoer heeft het Europees Parlement op 13 maart een resolutie aangenomen. Het Parlement verzocht de lidstaten die tegen een juridisch bindende gedragscode zijn, hun standpunt te heroverwegen. Het was van oordeel dat de bijdrage van de Europese Unie aan een internationaal bindend verdrag inzake de wapenhandel aan geloofwaardigheid zou winnen als haar eigen stelsel voor de wapenuitvoer juridisch bindend zou worden. Op 8 december heeft de raad een gemeenschappelijk standpunt aangenomen waarbij gemeenschappelijke voorschriften worden vastgesteld voor de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie (4). dit gemeenschappelijk standpunt komt in de plaats van de gedragscode over dit onderwerp.  Voor de uitvoering van de EU-strategie ter bestrijding van de verspreiding van massa- vernietigingswapens heeft de raad een aantal gemeenschappelijke optredens goed- gekeurd ter ondersteuning van specifieke activiteiten van de Internationale Organisatie (1) (2) (3) (4) Gemeenschappelijk Optreden 2008/550/GBVB (PB L 176 van 4. 7. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/113/GBVB (PB L 40 van 14. 2. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/230/GBVB (PB L 75 van 18. 3. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/944/GBVB (PB L 335 van 13. 2. 2008). 228 EUrOPA IN dE WErELd voor Atoomenergie (14 april) (1), van de Wereldgezondheidsorganisatie (14 april) (2) en van de Voorbereidende Commissie van de Verdragsorganisatie voor een alomvattend verbod op kernproeven (15 juli) (3). Verder heeft de raad op 14 mei een gemeenschap- pelijk optreden goedgekeurd ter ondersteuning van de uitvoering van resolutie 1540 (2004) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (4) en op 10 november een ge- meenschappelijk optreden ter ondersteuning van het verdrag inzake biologische en toxinewapens (5). Op 8 december heeft de raad het document „Nieuwe actielijnen voor de Europese Unie in de strijd tegen de proliferatie van massavernietigingswapens en de overbrengingsmiddelen daarvoor” goedgekeurd. Tijdens de raadszitting van 18 en 19 december werd een besluit goedgekeurd ter ondersteuning van de Haagse gedragscode tegen de verspreiding van ballistische raketten. Op 24 november heeft de raad richtsnoeren goedgekeurd voor het optreden van de Gemeenschap op het gebied van mijnbestrijding in de periode 2008-2013 (6). de raad heeft op 23 juni een gemeenschappelijk optreden goedgekeurd ter onder- steuning van de universele toepassing en uitvoering van het Verdrag van 1997 inzake het verbod van het gebruik, de aanleg van voorraden, de productie en de overdracht van antipersoneelmijnen en inzake de vernietiging van deze wapens in het kader van de Europese veiligheidsstrategie (7). Het internationale verdrag tegen clustermunitie (dat in mei in dublin is goedgekeurd) is op 4 december opengesteld voor ondertekening. Terrorisme de raad heeft op 30 mei een EU-verklaring aangenomen waarin steun wordt uitgespro- ken voor het mondiale initiatief ter bestrijding van nucleair terrorisme. de raad heeft verder conclusies aangenomen betreffende versterking van de samenwerking bij de bestrijding van radicalisering en rekrutering van terroristen (8 juli) en een document inzake de herziene strategie betreffende de financiering van terrorisme (17 juli). Op 16 december heeft de raad de gemeenschappelijke standpunten over de toepassing van specifieke maatregelen ter bestrijding van terrorisme geactualiseerd (8).  (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) Gemeenschappelijk Optreden 2008/314/GBVB (PB L 107 van 17. 4. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/307/GBVB (PB L 106 van 16. 4. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/588/GBVB (PB L 189 van 17. 7. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/368/GBVB (PB L 127 van 15. 5. 2008). Gemeenschappelijk Optreden 2008/858/GBVB (PB L 302 van 13. 11. 2008). SEC(2008) 2913. Gemeenschappelijk Optreden 2008/487/GBVB (PB L 165 van 26. 6. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/959/GBVB (PB L 338 van 17. 12. 2008). BIJdrAGE TOT dE VEILIGHEId IN dE WErELd 229 Bijdrage tot de stabiliteit op de Balkan en in de zuidelijke Kaukasus Als bijdrage aan de stabiliteit op de Balkan heeft de raad op 4 februari besloten een rechtsstaatmissie in Kosovo (1) in te stellen (EULEX Kosovo) (2) en een speciale verte- genwoordiger van de Europese Unie in Kosovo te benoemen (3). de missie moet de autoriteiten van Kosovo bijstaan op alle gebieden die met de rechtsstaat samenhangen, met name politie, justitie, douane en het gevangeniswezen. Wat de zuidelijke Kaukasus betreft, heeft de raad op 15 september besloten een ci- viele waarnemingsmissie in te stellen in Georgië (EUMM Georgia) (4) en een speciale EU- vertegenwoordiger voor de crisis in Georgië te benoemen (5). de missie moet bijdragen tot de stabiliteit in heel Georgië en de aangrenzende gebieden, overeenkomstig het zes- puntenakkoord van 12 augustus en de daarna vastgestelde uitvoeringsmaatregelen. Bijdrage tot vrede en veiligheid in Afrika Soedan/Darfur de raad heeft in zijn conclusies van 16 juni zijn grote bezorgdheid uitgesproken over de verslechtering van de veiligheidssituatie in Soedan, waardoor de uitvoering van het algemeen vredesakkoord en een vreedzame regeling van het conflict in darfur ernstig in gevaar waren gekomen. de raad benadrukte dat de inzet van de gezamenlijke Verenigde Naties/Afrikaanse Unie-vredeshandhavingsmissie in darfur (Unamid) moest worden versneld. de raad memoreerde verder dat EUFOr Tchad/rCA (zie hieronder) met de VN-missie in Tsjaad (Minurcat) een belangrijke bijdrage leverde aan de veiligheid in de regio en daarmee bijdroeg aan het consolideren van vrede en verzoening in de regio, onder meer door de humanitaire situatie te verbeteren. Tsjaad en Centraal-Afrikaanse Republiek de militaire operatie van de Europese Unie in Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse republiek (EUFOr Tchad/rCA) is op 28 januari van start gegaan. EUFOr Tchad/rCA is een militaire overgangsoperatie, die gecoördineerd wordt met de VN-missie Minurcat. 