None
IMMC.COM%282020%29795%20final.NLD.xhtml.1_NL_ACT_part1_v2.docx







EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 9.12.2020
COM(2020) 795 final
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S
Een terrorismebestrijdingsagenda voor de EU: anticiperen, voorkomen, beschermen en reageren








I.
Inleiding


De Europese Unie is een unieke ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, waar iedereen erop moet kunnen vertrouwen dat zijn of haar vrijheid en veiligheid worden gegarandeerd en goed worden beschermd. Democratie, de rechtsstaat, respect voor de grondrechten, met name het recht op privacy, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst en respect voor diversiteit vormen de fundamenten van onze Unie.
De recente golf van aanslagen op Europees grondgebied heeft ons er op een pijnlijke manier aan herinnerd dat terrorisme een reëel en actueel gevaar blijft. Naarmate deze dreiging zich verder ontwikkelt, moeten we ook onze samenwerking blijven aanpassen om gelijke tred te houden. Het grensoverschrijdende karakter van terroristische netwerken vereist een sterke collectieve aanpak op EU-niveau, waarmee we onze pluralistische samenleving, onze gemeenschappelijke waarden en onze Europese manier van leven beschermen en ondersteunen. Burgers hebben het recht zich veilig te voelen in hun eigen huis en op straat, maar ook online. De EU heeft een sleutelrol te vervullen om die veiligheid tot stand te brengen.
 Het feit dat het terreurdreigingsniveau in de EU nog steeds hoog is, maakt de situatie alleen maar prangender. De jihadistische dreiging van of geïnspireerd door Da’esh, Al-Qaeda en de aan hen verbonden organisaties blijft bestaan
1
. De dreiging van gewelddadige rechtse en linkse extremisten neemt toe. Ook in de aard van de aanslagen is een verschuiving te merken. De overgrote meerderheid van de recente aanslagen werd uitgevoerd door individuen die alleen handelden — vaak met beperkte voorbereiding en gemakkelijk verkrijgbare wapens — en dichtbevolkte of erg symbolische plaatsen als doelwit namen. Hoewel aanslagen uitgevoerd door een enkele dader waarschijnlijk zullen blijven voorkomen, kunnen ook meer gecoördineerde aanslagen niet worden uitgesloten. De EU moet ook voorbereid zijn op de gevaren van nieuwe en opkomende technologieën, zoals kwaadwillig gebruik van drones, kunstmatige intelligentie en chemisch, biologisch, radiologisch en nucleair materiaal. De verspreiding van radicale ideologieën en terroristische handleidingen wordt versneld door het gebruik van online propaganda, waarbij sociale media vaak worden ingezet als een integraal onderdeel van de aanslag zelf.
 In de afgelopen twee decennia is de Europese samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding gestaag toegenomen. Dit heeft de lidstaten geholpen om hun capaciteit uit te breiden en zo de veiligheid van hun burgers te garanderen. We beschikken over uitgebreide netwerken om informatie te delen, ondersteund door EU-databanken die steeds beter met elkaar in verbinding staan en door een betere politiële en justitiële samenwerking. Dit helpt ons om verbanden te leggen over de grenzen heen. We hebben ook krachtige instrumenten ontwikkeld waarmee we terroristen de middelen kunnen ontnemen om te handelen, bijvoorbeeld als het gaat om vuurwapens, precursoren voor explosieven, terrorismefinanciering en het strafbaar stellen van reizen met terroristisch oogmerk. De stand van zaken van deze inspanningen wordt uiteengezet in het voortgangsverslag over de veiligheidsunie
2
. Toch moeten we onze collectieve inspanningen nog verder opdrijven, met name om de aantrekkingskracht van extremistische ideologieën tegen te gaan en de openbare ruimten die het doelwit zijn van terroristen, beter te beschermen. We moeten ook een einde maken aan de valse tweedeling tussen online en offline, door de respectieve veiligheidsomgevingen op elkaar af te stemmen en de rechtshandhavings- en justitiële autoriteiten uit te rusten met de middelen om het recht in beide ruimten af te dwingen.
 Deze nieuwe terrorismebestrijdingsagenda, die is aangekondigd in de EU-strategie voor de veiligheidsunie
3
, brengt bestaande en nieuwe werkterreinen samen in een gezamenlijke aanpak om terrorisme te bestrijden. Deze aanpak zal in overleg met de lidstaten worden voorgesteld, in samenwerking met het Europees Parlement en de Raad
4
, en ook met de betrokkenheid van de samenleving in haar geheel: burgers, gemeenschappen, geloofsgemeenschappen, het maatschappelijk middenveld, onderzoekers, bedrijven en particuliere partners. De agenda bouwt voort op wat de afgelopen jaren al is bereikt en bevat een reeks maatregelen die op nationaal, Europees en internationaal niveau op vier fronten moeten worden genomen.
Ten eerste moeten we beter kunnen anticiperen op bestaande en nieuwe bedreigingen in Europa. Informatie delen en een multidisciplinaire cultuur van samenwerking op meerdere niveaus blijven van cruciaal belang voor een solide dreigingsanalyse die de basis kan vormen voor een toekomstbestendig terrorismebestrijdingsbeleid.
Ten tweede moeten we werken aan het voorkomen van aanslagen, door radicalisering en extremistische ideologieën aan te pakken en doeltreffender tegen te gaan voordat ze voet aan de grond krijgen. Daarbij moeten we duidelijk maken dat respect voor de Europese manier van leven, de Europese democratische waarden en alles wat dit vertegenwoordigt niet facultatief is. In deze agenda worden manieren uiteengezet om in de eerste plaats de lokale actoren te ondersteunen en meer veerkrachtige gemeenschappen op te bouwen, in nauwe samenwerking met de lidstaten en met inachtneming van het feit dat sommige aanslagen ook zijn uitgevoerd door Europeanen die in onze samenlevingen zijn opgegroeid en die zijn geradicaliseerd zonder ooit een conflictgebied te hebben bezocht.
 Ten derde moeten we, om de Europeanen op een doeltreffende manier te beschermen, onze kwetsbare punten aanpakken, zowel in openbare ruimten als wat betreft kritieke infrastructuren die essentieel zijn voor de werking van onze samenlevingen en economie. Het is van essentieel belang dat we het beheer van de EU-buitengrenzen moderniseren via nieuwe en verbeterde grootschalige EU-informatiesystemen, met versterkte steun van Frontex en eu-LISA, en dat we zorgen voor systematische controles aan de buitengrenzen van de EU. Dit is nodig om de veiligheidskloof te dichten die anders zou ontstaan als buitenlandse terroristische strijders worden teruggestuurd.
Ten vierde moeten we, om te kunnen reageren op aanslagen wanneer die zich voordoen, optimaal gebruikmaken van de operationele steun die EU-agentschappen zoals Europol en Eurojust kunnen bieden. We moeten er ook voor zorgen dat we over het juiste rechtskader beschikken om daders voor het gerecht te brengen en te garanderen dat de slachtoffers de steun en bescherming krijgen die ze nodig hebben.
5

6
Aan de basis van deze aanpak ligt de noodzaak om te blijven hameren op uitvoering en handhaving. Om de voordelen te benutten van een EU-brede harmonisatie en samenwerking is het van fundamenteel belang dat er geen hiaten of vertragingen zijn in de manier waarop we belangrijke instrumenten in de praktijk omzetten, zoals de richtlijn inzake terrorismebestrijding, de vuurwapenrichtlijn en het rechtskader voor de bestrijding van witwaspraktijken en terrorismefinanciering. 


Tot slot is de internationale betrokkenheid bij alle vier de pijlers van deze agenda van essentieel belang om de veiligheid binnen de EU te verbeteren door de samenwerking te vergemakkelijken en de capaciteitsopbouw te bevorderen.
II.  EEN STRATEGIE MET VIER PIJLERS VOOR TERRORISMEBESTRIJDING: ANTICIPEREN, VOORKOMEN, BESCHERMEN EN REAGEREN


1. ANTICIPEREN


Anticiperen op blinde vlekken blijft een belangrijk middel om de reactie van Europa op terrorisme te versterken en voorop te blijven.
 Strategische inlichtingen en dreigingsanalyse


Strategische inlichtingen zijn van groot belang voor de ontwikkeling en vormgeving van een steeds meer op dreigingen gebaseerd EU-beleid en EU-wetgeving op het gebied van terrorismebestrijding om beter te kunnen anticiperen op die dreigingen. Een antiterrorismebeleid dat klaar is voor de toekomst moet gebaseerd zijn op solide dreigingsanalysen, met name van de nationale veiligheids- en inlichtingendiensten. In deze context is de rol en deskundigheid van het Inlichtingen- en situatiecentrum van de Europese Unie (EU-IntCEN) als het gaat om de belangrijkste bedreigingen, tendensen en modus operandi voor de interne veiligheid van de EU van vitaal belang om ons situationeel bewustzijn te verbeteren en onze risicobeoordelingen te ondersteunen. EU-IntCEN is in hoge mate afhankelijk van de kwaliteit van de inbreng die door de lidstaten wordt geleverd en die zij moeten trachten verder te verbeteren. De lidstaten moeten er daarom voor zorgen dat EU-IntCEN kan rekenen op nauwkeurige en actuele inbreng en voldoende middelen. De Commissie en de EDEO zullen streven naar een betere integratie van de strategische inlichtingen in het terrorismebestrijdingsbeleid. Belangrijk daarbij is een verdere dialoog om de samenwerking te versterken, voortbouwend op bestaande structuren en op het werk van de EU-coördinator voor terrorismebestrijding.
 Risicobeoordelingen en paraatheid




Met doelgerichte risicobeoordelingen kunnen belanghebbenden uit verschillende sectoren bestaande tekortkomingen aan het licht brengen en zodoende beter anticiperen op mogelijke aanslagen. De Commissie zal nieuwe manieren voorstellen om de activiteiten op het gebied van risicobeoordeling en intercollegiale toetsing aan te moedigen voor maatregelen die erop gericht zijn om beter te anticiperen op terroristische dreigingen. Als onderdeel van het komende voorstel over de veerkracht van kritieke entiteiten zal de Commissie voorstellen om adviesmissies op te zetten om de gastlidstaten en de exploitanten van kritieke infrastructuur van bijzonder Europees belang te ondersteunen bij het vergroten van hun veerkracht ten aanzien van verstoringen, met inbegrip van de anticipatie op mogelijke terroristische acties. Dit zal voortbouwen op de ervaring van een groep veiligheidsadviseurs die momenteel worden opgeleid en die op verzoek kunnen worden ingezet: de EU-adviesmissies voor de bescherming van de veiligheid.  


De risicobeoordelingen voor de luchtvaartveiligheid in de EU zullen verder worden ontwikkeld om de reactietijd na incidenten en de uitwisseling van informatie te verbeteren, inclusief de deelname van gelijkgestemde derde landen, met name de VS, Australië en Canada. De Commissie zal ook een nieuw werkterrein op het gebied van risicobeoordelingen lanceren om de veiligheid van het transport op zee te garanderen. Tot slot zullen gezamenlijke opleidingen en oefeningen een belangrijke rol spelen bij de inspanningen om de paraatheid en veerkracht van de lidstaten, de EU-instellingen en -organen en de internationale partners te versterken
7.
 Versterking van de capaciteit voor vroegtijdige opsporing


De cruciale rol die moderne technologie kan spelen bij het plegen van terreur werd duidelijk na de extreemrechtse terroristische aanslag op een synagoge in het Duitse Halle in 2019, waarbij de aanslagpleger verschillende wapens had gebouwd met behulp van een 3D-printer. We moeten beter anticiperen op de manier waarop technologie de terroristische dreiging beïnvloedt zodat we de handhavingsautoriteiten van de juiste instrumenten kunnen voorzien.
8

9

10
Het EU-veiligheidsonderzoek zal zich richten op verschillende modi operandi, waarbij wordt voortgebouwd op initiatieven die bedoeld zijn om de capaciteit van de handhavingsautoriteiten te vergroten op het gebied van analytische oplossingen en de verwerking van grote hoeveelheden online-inhoud. Het door de EU gefinancierde veiligheidsonderzoek zal ook de capaciteit voor vroegtijdige opsporing van potentiële terroristische dreigingen verhogen, met name door het gebruik van kunstmatige intelligentie te onderzoeken om grote hoeveelheden gegevens efficiënter en nauwkeuriger te kunnen verwerken, naast projecten als RED-Alert en PREVISION. Het kan ook helpen in de zoektocht naar nieuwe manieren om radicalisering aan te pakken.
Tot slot zal in het kader van het toekomstige onderzoeksprogramma Horizon Europa het onderzoekaspect verder worden geïntegreerd in de cyclus van het veiligheidsbeleid zodat de resultaten nog meer effect kunnen sorteren om tegemoet te komen aan de vastgestelde handhavingsbehoeften. Met het voorgestelde versterkte mandaat zou Europol de Commissie kunnen bijstaan bij de identificatie van belangrijke onderzoeksthema’s en de opstelling en uitvoering van de EU-kaderprogramma’s voor onderzoek en innovatie die relevant zijn voor de rechtshandhaving.
 Voorop blijven: de rol van nieuwe technologieën


Technologieën om bedreigingen op te sporen kunnen tot bezorgdheid aanleiding gevende voorwerpen en stoffen, zoals bommen of materialen voor het maken van bommen, opsporen. De Commissie werkt samen met de particuliere sector om de prestaties van dergelijke opsporingstechnologieën ook buiten de luchtvaart
11
 te verbeteren. Dit moet de mogelijke ontwikkeling van vrijwillige EU-eisen voor opsporingstechnologieën ondersteunen zodat deze technologieën de bedreigingen opsporen die zij moeten opsporen, zonder de mobiliteit van de burgers aan te tasten. Bovendien is in 2019 in de schoot van het EU-spoorwegveiligheidsplatform een document met goede praktijken vastgesteld inzake beveiligingstechnologieën die zijn aangepast aan de spoorwegen. In dit document worden oplossingen voorgesteld zoals willekeurige of gerichte controles met behulp van mobiele detectieapparatuur.
Nieuwe technologieën kunnen bijdragen aan de bescherming van openbare ruimten als ze op een welomschreven, doelgerichte en evenredige manier worden gebruikt. In het geval van een ernstige terroristische dreiging
12
 is er mogelijk een veiligheidsrol weggelegd voor identificatietechnologieën waarmee rondtrekkende terroristen kunnen worden opgespoord door een afbeelding van hun gezicht te vergelijken met een referentiedatabank. Bovendien kan de identificatie van bepaalde categorieën voorwerpen (bijvoorbeeld achtergelaten bagage) of verdacht gedrag zeer nuttig zijn om bedreigingen op te sporen. Kunstmatige intelligentie speelt een sleutelrol bij de ontwikkeling van instrumenten waarmee potentiële bedreigingen nauwkeurig en doelgericht kunnen worden geïdentificeerd. In de beschouwingen van de Commissie over het gebruik van kunstmatige intelligentie
13
 zal daarom rekening worden gehouden met de veiligheidsoverwegingen, op voorwaarde dat die de grondrechten eerbiedigen. De Commissie staat klaar om projecten te financieren voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën in het kader van de Stedenagenda voor de EU en zij ondersteunt de uitwisseling van beste praktijken op dit gebied in overeenstemming met het EU-recht.
 De ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (KI) zullen een grote invloed hebben op het vermogen van de rechtshandhavingsautoriteiten om te reageren op terroristische dreigingen. Rechtshandhavingsautoriteiten ontwikkelen nu al innovatieve oplossingen op basis van KI-technologie, bijvoorbeeld om terroristische online-inhoud te identificeren en de verspreiding ervan tegen te gaan, om te voorkomen dat terroristen nieuwe accounts aanmaken op sociale media en om symbolen op te sporen. Een belangrijk aspect voor de ontwikkeling van betrouwbare KI-toepassingen is dat algoritmen worden getraind met gegevens die relevant, verifieerbaar, van goede kwaliteit en voldoende gevarieerd zijn om vooringenomenheid ten aanzien van bijvoorbeeld geslacht of ras tot een minimum te beperken. KI-toepassingen moeten worden ontwikkeld en gebruikt met de nodige waarborgen voor de rechten en vrijheden, in overeenstemming met de relevante wetgeving en voldoende gedocumenteerd om de rechtmatigheid van hun gebruik te kunnen vaststellen. De Commissie zal onderzoeken hoe de rechtshandhavings- en justitiële autoriteiten de voordelen van KI kunnen benutten in volledige overeenstemming met het EU-recht.
14
Voorop blijven betekent ook dat nieuwe bedreigingen die kunnen ontstaan door nieuwe technologieën moeten worden aangepakt. Drones (onbemande vliegtuigsystemen) kunnen worden misbruikt om te worden ingezet tegen openbare ruimten, personen en kritieke infrastructuur. Hoewel de EU het moeilijker heeft gemaakt om bepaalde soorten drones voor kwaadaardige doeleinden te gebruiken, zal de dreiging waarschijnlijk toenemen door het snelle innovatietempo en de gemakkelijke toegang tot drones. Om deze uitdaging het hoofd te bieden, zal de Commissie onderzoeken of het mogelijk is om in 2021 een EU-handboek uit te brengen om steden te beschermen tegen niet-coöperatieve drones.
 Om bescherming te bieden tegen het kwaadwillige gebruik van drones moeten ook betrouwbare technologieën voor tegenmaatregelen beschikbaar zijn. Via het Europees programma voor het testen van maatregelen tegen onbemande luchtvaartsystemen zal een gemeenschappelijke methode worden opgesteld om verschillende systemen te evalueren die door de politie en andere veiligheidsdiensten kunnen worden ingezet om potentieel kwaadaardige drones op te sporen, te traceren en te identificeren. De resultaten van deze tests zullen met de hele EU worden gedeeld.
Integratie van prognoses in de beleidscyclus



15
De bescherming van de burgers begint met een beter begrip van de toekomstige bedreigingen. Daartoe moeten prognoses op een structurele manier worden geïntegreerd in de ontwikkeling van het terrorismebestrijdingsbeleid. De Commissie zal streven naar een dialoog tussen vooraanstaande deskundigen op het gebied van terrorismebestrijding uit de rechtshandhaving, de inlichtingendiensten en de academische wereld om nieuwe risico’s op te sporen en gebieden te belichten waarop de Europese Unie en haar lidstaten sterker moeten optreden. De Commissie zal hiervoor gebruikmaken van bestaande structuren, met nauwe betrokkenheid van Europol, Eurojust en de EDEO, alsook van EU-IntCEN. Het resultaat van deze dialoog kan vervolgens worden meegenomen in de beleidsdiscussies, zoals de besprekingen van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken over de interne veiligheid.
 KERNACTIESDe Commissie zal:risicobeoordelingen en intercollegiale toetsingen ontwikkelen, met inzet van EU-veiligheidsadviseurs op verzoek;EU-veiligheidsonderzoek financieren om de capaciteit voor vroegtijdige opsporing te versterken en nieuwe technologieën te ontwikkelen in het kader van de Stedenagenda voor de EU;nagaan hoe nieuwe technologieën kunnen bijdragen aan de veiligheid, en strategische inlichtingen- en dreigingsanalysen beter integreren om een toekomstgericht beleid te ondersteunen.De lidstaten worden aangespoord om:het EU-IntCEN te blijven voorzien van de nodige middelen en inbreng van hoge kwaliteit.KERNACTIESDe Commissie zal:risicobeoordelingen en intercollegiale toetsingen ontwikkelen, met inzet van EU-veiligheidsadviseurs op verzoek;EU-veiligheidsonderzoek financieren om de capaciteit voor vroegtijdige opsporing te versterken en nieuwe technologieën te ontwikkelen in het kader van de Stedenagenda voor de EU;nagaan hoe nieuwe technologieën kunnen bijdragen aan de veiligheid, en strategische inlichtingen- en dreigingsanalysen beter integreren om een toekomstgericht beleid te ondersteunen.De lidstaten worden aangespoord om:het EU-IntCEN te blijven voorzien van de nodige middelen en inbreng van hoge kwaliteit.
2. VOORKOMEN


Aan de basis van de Europese Unie ligt een reeks krachtige waarden. Onze onderwijs-, gezondheids- en welzijnssystemen zijn van nature inclusief, maar ze zijn onlosmakelijk verbonden met de acceptatie van de waarden die eraan ten grondslag liggen. Onze Europese levenswijze — die gelijkstaat met inclusieve en tolerante samenlevingen — is niet facultatief en we moeten al het mogelijke doen om diegenen tegen te houden die haar proberen te ondermijnen — van binnenuit of van buitenaf.
 Bestrijding van extremistische ideologieën online


Terroristen en gewelddadige extremisten maken in toenemende mate gebruik van het internet om hun extremistische ideologieën te verspreiden, onder meer door middel van livestreaming en verheerlijking van terroristische aanslagen. Het antwoord moet komen van alle actoren — nationale autoriteiten, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld — en op alle niveaus (nationaal, Europees en internationaal). De vaststelling en uitvoering van de voorgestelde verordening betreffende de aanpak van de verspreiding van terroristische online-inhoud zou de lidstaten in staat moeten stellen om dergelijke inhoud snel te verwijderen en zou bedrijven ertoe verplichten sneller te reageren om misbruik van hun platforms voor de verspreiding van terroristische inhoud te voorkomen. De vaststelling door het Europees Parlement en de Raad is dan ook dringend. Zodra het voorstel is goedgekeurd, zal de Commissie onlinedienstverleners en nationale autoriteiten ondersteunen om de verordening op doeltreffende wijze toe te passen.
Meer in het algemeen zal de Commissie een wet inzake digitale diensten voorstellen waarmee de horizontale regels zullen worden opgewaardeerd zodat digitale dienstverleners op een verantwoorde manier te werk gaan en gebruikers over doeltreffende middelen beschikken om illegale inhoud te melden. In het voorstel wordt de toenemende maatschappelijke rol van zeer grote onlineplatforms erkend en het bevat verplichtingen om de risico’s van hun systemen te beoordelen, niet alleen met betrekking tot illegale inhoud en producten, maar ook als het gaat om systemische risico’s voor de bescherming van het algemeen belang, zoals de volksgezondheid en de openbare veiligheid, en van de grondrechten, ook tegen manipulatieve technieken.
 Het EU-internetforum zal richtsnoeren ontwikkelen om op te treden tegen online en publiek toegankelijk materiaal van extremistische aard en de kennis hierover verder verspreiden. Het EU-internetforum ontwikkelde het EU-protocol voor crisisrespons, een vrijwillig mechanisme om een snelle, collectieve en grensoverschrijdende reactie op de virale verspreiding van terroristische en gewelddadige extremistische online-inhoud te helpen coördineren
16
. Het is van essentieel belang dat de partners uit de industrie dit protocol volledig operationeel maken. De Commissie zal, in samenwerking met Europol, steun verlenen aan de ontwikkeling van verdere richtsnoeren voor de uitvoering van het EU-crisisprotocol om een virale verspreiding van terroristische en gewelddadige extremistische online-inhoud aan te pakken. De middelen en de capaciteit van de Europol-eenheid voor de melding van internetuitingen moeten worden versterkt om alle soorten terroristische inhoud die verschijnt op onlineplatforms te controleren en door te verwijzen, 24 uur per dag en 7 dagen per week.
 Terroristische inhoud is afkomstig van en wordt verspreid vanuit de hele wereld. Daarom zal de Commissie haar betrokkenheid bij internationale partners vergroten, met name bij het wereldwijd internetforum ter bestrijding van terrorisme voor een wereldwijde operationele respons, evenals bij partnerregeringen, in overeenstemming met de Christchurch Call for Action
17
 om wereldwijd te streven naar minimumnormen, onder meer op het gebied van transparantie. 




Als reactie op de verspreiding van racistische en xenofobe haatzaaiende uitlatingen op het internet heeft de Commissie in 2016 de ondertekening van de EU-gedragscode voor de bestrijding van illegale haatzaaiende uitlatingen op het internet aangemoedigd
18
. De Commissie zal in 2021 een initiatief voorstellen om de lijst van misdrijven op EU-niveau op grond van artikel 83, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de EU uit te breiden naar haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen, ongeacht of deze gebaseerd zijn op ras, etniciteit, godsdienst, geslacht of seksuele geaardheid. De lidstaten moeten hun inspanningen opvoeren om de nieuwe bepalingen van de richtlijn audiovisuele mediadiensten met betrekking tot haatzaaiende uitlatingen op onlinevideoplatforms volledig uit te voeren.
De Commissie zal de lidstaten ondersteunen bij de ontwikkeling van hun strategische communicatiecapaciteit om te reageren na een aanslag door expertise uit te wisselen op lokaal en nationaal niveau. Dit is niet alleen noodzakelijk in de nasleep van een terroristische aanslag, maar zou ook een onafgebroken preventieve oefening moeten zijn voor de overheid. De Commissie zal de lidstaten daarom bijstaan zodat ze deze uitdagingen kunnen aangaan en de door het maatschappelijk middenveld ontwikkelde alternatieve verhalen en tegengeluiden beter kunnen verspreiden. De Commissie zal ook soortgelijke inspanningen op nationaal niveau ondersteunen. Het programma voor de versterking van het maatschappelijk middenveld van de Commissie zal in 2022 worden geëvalueerd om daaruit lessen te trekken.
 Tegelijkertijd moeten zowel de EU als de lidstaten er voortdurend op toezien dat projecten die niet verenigbaar zijn met de Europese waarden of een illegale agenda nastreven, geen steun krijgen van de overheid en de Europese fondsen.
Lokale actoren ondersteunen voor meer veerkrachtige gemeenschappen



Onze steden moeten betere toegang krijgen tot financiering, begeleiding en opleiding om de huidige uitdagingen aan te pakken en hun veerkracht te vergroten. De Commissie ondersteunt de lokale preventiecoördinatoren via het netwerk voor voorlichting over radicalisering. Voorts bevordert de Commissie de strategische dialoog tussen steden in het kader van het initiatief “EU-steden tegen radicalisering”. Om de veerkracht te vergroten, is het ook belangrijk om de gemeenschappen te betrekken en te versterken door middel van een bottom-upbenadering, in nauwe samenwerking met de lidstaten. Het netwerk voor voorlichting over radicalisering zal beste praktijken identificeren, buurtpolitiewerk
19
 ondersteunen en betrokkenheid aanmoedigen om het vertrouwen met en tussen de gemeenschappen te vergroten.
Door inclusie te bevorderen en kansen te bieden aan risicojongeren via onderwijs, cultuur, jeugd en sport kan verder worden bijgedragen aan de preventie van radicalisering en aan de cohesie binnen de EU. De Commissie zal de inspanningen van de lidstaten en andere belanghebbenden op het gebied van integratie en sociale inclusie blijven steunen via de maatregelen die zijn opgenomen in het actieplan voor integratie en inclusie
20.
Gezien de belangrijke rol van niet-formeel onderwijs in de radicalisering en de mogelijke verbanden met extremistische ideologieën, zal de Commissie de samenwerking tussen scholen, gemeenschappen (met inbegrip van geloofsgemeenschappen), jeugdwerkers, maatschappelijk werkers en maatschappelijke organisaties faciliteren. De Commissie zal de lidstaten ook steunen bij de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken wat betreft de contacten tussen religieuze en gemeenschapsleiders inzake de preventie van radicalisering, met inbegrip van degenen die actief zijn in scholen en gevangenissen.
 Echte of vermeende sociale uitsluiting, discriminatie en marginalisering kunnen de vatbaarheid voor een radicaal discours vergroten en de sociale cohesie verder bedreigen. De Commissie zal daarom ook de actie in het kader van haar actieplan tegen racisme voortzetten.
21
 


Gevangenissen, rehabilitatie en re-integratie


Radicaliseringsprocessen moeten zo vroeg mogelijk worden opgepikt, zodat tijdig werk kan worden gemaakt van deradicalisering. We zullen het optreden van de EU op drie belangrijke gebieden versterken: gevangenissen, rehabilitatie en re-integratie. Ten eerste door de beste aanpak te identificeren wat betreft het beheer en de risicobeoordeling van geradicaliseerde gevangenen en terroristische daders
22
, alsmede door opleiding van professionals te ondersteunen die op dit gebied actief zijn
23
. Ten tweede door, voortbouwend op de inzichten van het rehabilitatiehandboek van het netwerk voor voorlichting over radicalisering,
24
 de lidstaten te ondersteunen om meer op maat gesneden begeleiding te voorzien bij de rehabilitatie en re-integratie van radicale gevangenen, ook na hun vrijlating. Ten derde door de ontwikkeling van een methodologie met gemeenschappelijke normen en indicatoren om de doeltreffendheid van re-integratieprogramma’s te evalueren
25
. Bij alle inspanningen met betrekking tot de rehabilitatie en re-integratie van kinderen moet rekening worden gehouden met hun specifieke behoeften en rechten
26.
 Buitenlandse terroristische strijders en hun familieleden, waaronder zij die zich momenteel in detentiecentra en kampen in het noordoosten van Syrië bevinden, brengen specifieke en complexe uitdagingen met zich mee, waarvoor coördinatie tussen de betrokkenen op alle niveaus nodig is.  De Commissie zal de lidstaten verder ondersteunen bij de uitwisseling van beste praktijken en zal ook meer steun verlenen aan de opleiding van mensen op het terrein en aan de uitwisseling van kennis en informatie op dit gebied, met inachtneming van de specifieke behoeften en rechten van kinderen van buitenlandse terroristische strijders. Daarnaast zal de Commissie ook steun verlenen aan de lidstaten zodat zij hun inspanningen kunnen opvoeren om buitenlandse terroristische strijders te vervolgen door desbetreffende activiteiten op lokaal, nationaal en internationaal niveau te ondersteunen.
Consolidatie van kennis en ondersteuning



27

28

29
Met het oog op een meer gecoördineerde actie en een gestructureerde outreach op nationaal niveau zal de Commissie in een eerste fase steun verlenen aan de oprichting en verdere ontwikkeling van nationale netwerken met relevante actoren, inclusief mensen op het terrein en nationale expertisecentra. In een tweede fase zal de Commissie de oprichting voorstellen van een EU-kenniscentrum voor de preventie van radicalisering, bedoeld voor beleidsmakers, mensen op het terrein en onderzoekers. Dit EU-kenniscentrum zou dan kennis en deskundigheid verspreiden en ook de volledige benutting aanmoedigen van de financieringsmogelijkheden in het kader van de verschillende EU-programma’s, interventies evalueren, beste praktijken certificeren en gerichte steun bieden aan de betrokkenen op nationaal en lokaal niveau. Het zou ook een toekomstig EU-centrum voor terrorismeslachtoffers kunnen integreren om expertise en steun te bieden aan nationale autoriteiten en organisaties voor slachtofferhulp. Andere relevante gebieden zijn onderzoek, informatieverstrekking over radicale ideologieën, organisaties en netwerken en de verspreiding van alternatieve verhalen en tegengeluiden, evenals samenwerking met religieuze en gemeenschapsleiders.
 Tot slot zal de Commissie, voortbouwend op onderzoek, richtsnoeren ontwikkelen voor de lidstaten en andere belanghebbenden wat betreft alleen handelende daders, met inbegrip van risicobeoordelingen en mogelijke reacties op dit fenomeen.
KERNACTIES


De Commissie zal:


·een wet inzake digitale diensten voorstellen;


·in samenwerking met Europol richtsnoeren uitvaardigen voor de uitvoering van het EU-crisisprotocol;


·de lidstaten helpen om strategische communicatie te ontwikkelen en de verspreiding van alternatieve verhalen en tegengeluiden te verbeteren;


·richtsnoeren verstrekken voor het beheer en de risicobeoordeling in gevangenissen en voor vroegtijdige rehabilitatie en re-integratie;


·de uitwisseling van beste praktijken bevorderen tussen de lidstaten wat betreft de behandeling van terugkerende buitenlandse terroristische strijders en hun familieleden;


·voorstellen om een EU-kenniscentrum voor de preventie van radicalisering op te richten, alsook nationale netwerken van belanghebbenden en nationale centra ondersteunen.
Het Europees Parlement en de Raad worden aangespoord om:


·de verordening ter voorkoming van de verspreiding van terroristische online-inhoud met spoed vast te stellen.
De Commissie en de lidstaten zullen:


·ervoor zorgen dat projecten die onverenigbaar zijn met de Europese waarden of die een illegale agenda nastreven, geen steun uit overheidsmiddelen ontvangen; de veerkracht van gemeenschappen vergroten door middel van de maatregelen die zijn opgenomen in het actieplan voor integratie en inclusie.
3. BESCHERMEN


In het kader van de versterking van terrorismebestrijding moeten ook de kwetsbaarheden worden aangepakt die door terroristen kunnen worden uitgebuit of aangevallen. Door onze grenzen beter te beveiligen en terroristen de middelen te ontnemen om terroristische handelingen uit te voeren, kunnen we ons beschermen tegen mogelijke aanslagen.
 Mensen beschermen in openbare ruimten



30
Terroristische aanslagen zijn vooral gericht tegen mensen in openbare ruimten, die door hun open en toegankelijke karakter bijzonder kwetsbaar zijn. We moeten het open karakter van deze ruimten beschermen en ze tegelijkertijd veiliger maken via sterkere fysieke beschermingsmaatregelen zodat mensen er vrij en veilig kunnen rondlopen, zonder er een versterkte vesting van te maken. Daarom zal de Commissie op EU-niveau meer inspanningen leveren om het principe van beveiliging door ontwerp te promoten, waarbij veiligheid wordt ingebouwd in openbare ruimten (gebouwen en infrastructuren) vanaf de start van de ontwerpfase en de stadsontwikkeling. De Commissie zal een virtueel architectuurboek voor stedelijke vormgeving uitgeven, dat als inspiratiebron kan dienen voor overheden om veiligheidsaspecten te integreren in het ontwerp van toekomstige en de renovatie van bestaande openbare ruimten.
Het EU-forum voor de bescherming van openbare ruimten heeft een grote groep mensen bijeengebracht die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van openbare ruimten. Het gaat onder meer om de overheden van EU-lidstaten en om particuliere exploitanten, die bijvoorbeeld verantwoordelijk zijn voor winkelcentra, vervoersdiensten of horecagelegenheden. Er kan veel worden geleerd uit de verschillende ervaringen op het gebied van bescherming van openbare ruimten
31
. De Commissie is vastbesloten om dit forum, dat kennis moet verzamelen, consolideren en verspreiden, te versterken en de EU-belofte inzake stedelijke veiligheid en veerkracht te ondersteunen, maar ook om via gerichte financiering de bescherming van openbare ruimten te helpen verbeteren
32
. De Commissie zal ook de mogelijkheid onderzoeken om minimumeisen vast te stellen voor degenen die verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van de veiligheid van openbare ruimten, om duidelijk te maken wat er van de exploitanten van openbare ruimten kan worden verwacht.
 Gebedshuizen hebben een bijzonder hoge symbolische waarde en zijn vaak het doelwit geweest van terroristen. We moeten kerken, moskeeën en synagogen, alsook andere religieuze plaatsen in de EU beter beschermen. We moeten ook de samenwerking tussen de verschillende geloofsgemeenschappen en de relevante nationale autoriteiten bevorderen wanneer zij ervaringen uitwisselen. Vanaf 2021 wil de Commissie in nauwe samenwerking met de lidstaten projecten ondersteunen die de fysieke bescherming van gebedshuizen verbeteren.
Steden als ruggengraat van de openbare veiligheid



De lokale en regionale overheden spelen een sleutelrol bij de bescherming van openbare ruimten en de preventie van radicalisering. In samenwerking met de Stedenagenda voor het EU-partnerschap voor veiligheid in openbare ruimten en voortbouwend op het succesvolle initiatief “EU-steden tegen radicalisering” zal de Commissie een EU-belofte inzake stedelijke veiligheid en veerkracht voorstellen, waarin de basisbeginselen en -doelstellingen voor de lokale autoriteiten op deze gebieden worden uiteengezet. De Commissie zal bovendien geïnteresseerde steden oproepen een positieve agenda op te stellen om radicalisering te voorkomen en tegen te gaan en de kwetsbaarheid van openbare ruimten aan te pakken. Steden die deelnemen aan de belofte zullen deel uitmaken van een EU-breed initiatief van Steden tegen radicalisering en terrorisme, waarmee de Commissie de uitwisseling van goede praktijken zal vergemakkelijken en ondersteuning zal bieden aan projecten onder leiding van steden en aan intercollegiale adviezen. De Commissie zal alle beschikbare financieringsinstrumenten inzetten om de uitvoering van de belofte te ondersteunen.
 Naast het Fonds voor interne veiligheid kunnen ook middelen van het EU-cohesiebeleid worden gebruikt om de openbare veiligheid in steden te verbeteren via investeringen die gericht zijn op de verbetering van de sociale cohesie, integratie en veerkracht om zo radicalisering te voorkomen en de openbare infrastructuur op te waarderen. De Commissie zal met de lidstaten samenwerken om de beschikbare financieringsmogelijkheden beter bekend te maken en roept de lidstaten op om ten volle gebruik te maken van de middelen van het EU-cohesiebeleid en dergelijke investeringen op te nemen in hun programma’s voor de periode na 2020. De investeringen die voortvloeien uit geïntegreerde strategieën voor duurzame stadsontwikkeling zullen, zoals voorgesteld door de Commissie, goed zijn voor meer dan 6 % van de toewijzing uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling.    


Kritieke infrastructuur veerkrachtiger maken
   


Kritieke infrastructuur, waaronder vervoersknooppunten, elektriciteitscentrales, gezondheidsinfrastructuur en waterzuiveringsinstallaties, lopen het risico om terroristische doelwitten te worden. De exploitanten van kritieke infrastructuur zijn verantwoordelijk voor de levering van diensten die essentieel zijn om aan vitale maatschappelijke behoeften te voldoen. Tegelijkertijd worden deze exploitanten steeds afhankelijker van elkaar en worden ze geconfronteerd met een steeds complexere risico-omgeving. Dergelijke risico’s omvatten terreuraanslagen, natuurrampen, ongevallen en kwaadwillige dreigingen. Om de essentiële diensten in de hele EU te blijven garanderen en de betrouwbare werking van de interne markt te waarborgen, is het van vitaal belang dat kritieke exploitanten van essentiële diensten veerkrachtig zijn, d.w.z. voldoende voorbereid zijn om verstoringen te voorkomen, te beperken en te herstellen. De Commissie zal een reeks maatregelen vaststellen om de veerkracht van de exploitanten ten aanzien van zowel fysieke als digitale risico’s te vergroten.
 Beveiliging van de grenzen
   



33
Buitenlandse terroristen die illegaal uit Syrië waren teruggekeerd, waren betrokken bij de dodelijke aanslag in Parijs op 13 november 2015. Dit bracht de verwoestende gevolgen van de tekortkomingen in de grensbeveiliging aan het licht. Naar schatting 50 000 personen zijn naar Syrië en Irak gereisd om zich bij jihadistische groeperingen aan te sluiten, inclusief 5 000 personen uit de EU, waarvan ongeveer een derde zich nog steeds in het gebied bevindt. Om de veiligheid van onze burgers te garanderen is het van cruciaal belang dat de rechtshandhavingsinstanties zowel EU-burgers als niet-EU-burgers die van terrorisme worden verdacht aan de buitengrenzen kunnen opsporen. Europol, Frontex en eu-Lisa zullen de lidstaten blijven ondersteunen op het gebied van grensbeveiliging.
De werking van het Schengengebied zonder binnengrenzen moet worden versterkt. Op 30 november 2020 heeft de Commissie een Schengenforum georganiseerd om een alomvattend politiek debat op gang te brengen over een sterkere Schengenzone gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Dit zal worden meegenomen in de Schengenstrategie die de Commissie in 2021 wil presenteren en waarin zij manieren zal voorstellen om de Schengengrenscode te herzien, het evaluatiemechanisme en de Schengengovernance op te waarderen, de politiële samenwerking en informatie-uitwisseling te verbeteren en de buitengrenzen te versterken.
 Tegelijkertijd moeten de lidstaten dringend de modernisering van het beheer van de buitengrenzen afronden binnen de overeengekomen stappenplannen, met de ambitie om het modernste grensbeheersysteem te ontwikkelen
34
. Ondanks de geboekte vooruitgang moet er nog meer worden gedaan. Hoewel de lidstaten onder bepaalde voorwaarden afwijkingen kunnen toepassen, is het van belang dat zij snel voldoen aan de doelstelling om alle reizigers aan de buitengrenzen systematisch te controleren aan de hand van relevante databanken. Tegen midden 2021 zal de Commissie, in samenwerking met de lidstaten, richtsnoeren opstellen zodat eventuele afwijkingen in beperkte mate worden toegepast en aan de hoogste veiligheidsnormen voldoen.
De doeltreffendheid van systematische controles hangt af van de kwaliteit en interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen
35
. Nieuwe en opgewaardeerde, grootschalige EU-informatiesystemen
36
 zullen de veiligheid verbeteren en de controles aan de buitengrenzen doeltreffender en efficiënter maken. Dankzij de interoperabiliteit zal de nodige informatie onmiddellijk ter beschikking worden gesteld van de politieagenten en grenswachters die daarvan op de hoogte moeten zijn. Van cruciaal belang is het inreis-uitreissysteem (EES)
37
, een geautomatiseerd systeem voor de registratie van reizigers uit derde landen. Dit zal helpen om alle onderdanen van derde landen die het grondgebied van de lidstaten binnenkomen te identificeren en om identiteitsfraude op te sporen.
 38

39
Het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (Etias), een systeem voor het verstrekken van autorisaties vóór afreis aan reizigers die zijn vrijgesteld van visumplicht, is net zo belangrijk. Aan de hand van een speciale Etias-watchlist zal informatie over personen die verdacht worden van of banden hebben met terroristische activiteiten beter kunnen worden ingezet, zodat de lidstaten deze informatie in overweging kunnen nemen bij het afgeven van reisautorisaties. Bovendien zal aan de hand van een controle in het toekomstige gecentraliseerde systeem met informatie van lidstaten die beschikken over veroordelingsgegevens van onderdanen van derde landen en staatlozen (Ecris-TCN) kunnen worden nagegaan of een bepaalde onderdaan van een derde land of personen met een dubbele nationaliteit van de EU en een derde land al eerder in de EU zijn veroordeeld voor ernstige misdrijven en in welke lidstaat dat is gebeurd. De interoperabiliteit tussen EES, Etias en Ecris-TCN zal leiden tot een meer systematische informatie-uitwisseling voor rechtshandhavers, grenswachters en migratiefunctionarissen, en zal bijdragen aan de bestrijding van identiteitsfraude. De lidstaten moeten deze systemen dan ook snel en volledig uitvoeren en de interoperabiliteit ervan mogelijk maken.
Met de drie nieuwe verordeningen inzake het Schengeninformatiesysteem (SIS) die in december 2018 in werking zijn getreden
40
 is een aantal maatregelen ingevoerd om de informatie-uitwisseling, onder meer over terreurverdachten, te verbeteren. Het is van cruciaal belang dat de lidstaten alle nieuwe SIS-functies zo snel mogelijk uitvoeren. De lidstaten moeten met name dringend de zoekfunctie voor vingerafdrukken in het SIS, namelijk het geautomatiseerd systeem voor de identificatie van vingerafdrukken (AFIS), uitrollen naar hun functionarissen, met name aan de buitengrenzen.
 Het is ook van essentieel belang dat informatie over buitenlandse terroristische strijders die wordt verstrekt door betrouwbare derde landen in het SIS wordt opgenomen. Samen met deze mededeling stelt de Commissie ook een versterkt mandaat voor Europol voor en een wijziging van de verordening voor de oprichting, de werking en het gebruik van het Schengeninformatiesysteem (SIS) zodat Europol in overleg met de lidstaten specifieke signaleringen kan aanmaken in het SIS. Er moet dringend werk worden gemaakt van de door de lidstaten besproken invoering van de vrijwillige procedure om voorlopige en toekomstige gegevens te verwerken die door derde landen worden verstrekt. Tegelijkertijd moeten de lidstaten worden aangemoedigd om de mededelingen van Interpol over terrorismeverdachten beschikbaar te stellen voor de eerstelijnsgrenscontroles.
Bovendien moeten de lidstaten volgens de nieuwe regels niet alleen een inreisverbod van maximaal vijf jaar uitvaardigen als onderdeel van een terugkeerbesluit
41
, maar ook signaleringen invoeren in het SIS over onderdanen van derde landen voor wie een terugkeerbesluit geldt (vanaf 2022), en over weigeringen van toegang en verblijf. Dit zou de terugkeerbesluiten en weigeringen van toegang en verblijf zichtbaar maken voor alle autoriteiten die toegang hebben tot het SIS. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat in dergelijke signaleringen ook is opgenomen of de onderdaan van een derde land een ernstige bedreiging vormt voor de veiligheid en of de persoon betrokken was bij activiteiten die verband houden met terrorisme.
 De verwerking van vooraf te verstrekken passagiersgegevens (API) en persoonsgegevens van passagiers (PNR) speelt een essentiële rol bij de identificatie, voorkoming, opsporing en verstoring van terrorisme en andere ernstige misdrijven. Om het gebruik van API-gegevens te stroomlijnen, onder meer voor de bestrijding van terrorisme, zal de Commissie een voorstel indienen om de API-richtlijn in 2021 te herzien en te overwegen om deze gegevens te gebruiken voor de bestrijding van zware criminaliteit, de doeltreffendheid van het gebruik van API-gegevens te verbeteren en de samenhang met andere instrumenten, zoals het inreis-/uitreissysteem, het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie en het PNR-systeem te vergroten.
Het gebruik en de analyse van PNR-gegevens is een essentieel instrument voor de bestrijding van terrorisme en georganiseerde misdaad, zowel in de EU als wereldwijd. Door bewaarde PNR-gegevens te analyseren, kunnen onbekende bedreigingen worden geïdentificeerd. Het biedt de rechtshandhavingsautoriteiten ook inlichtingen over criminele activiteiten, waardoor zij verdachte reispatronen kunnen opsporen en medeplichtigen van terroristen en criminelen kunnen identificeren. De Commissie dringt er bij de lidstaten die dat nog niet doen op aan om ook PNR-gegevens te verzamelen voor vluchten binnen de EU. De Commissie zal zich blijven inzetten om de doorgifte van PNR-gegevens te vergemakkelijken, in volledige overeenstemming met de wettelijke vereisten van de EU zoals die door het Hof zijn verduidelijkt in het kader van de nieuwe PNR-normen die door de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) zijn vastgesteld. De volledige uitvoering van het huidige PNR-kader en de bestaande bilaterale samenwerking met derde landen, zoals de VS en Australië, blijven van cruciaal belang. Tegelijkertijd zijn er sinds 2010, toen de Commissie voor het laatst haar externe PNR-beleid bijstelde, wereldwijde trends en nieuwe realiteiten
42
 ontstaan, waarmee rekening zal worden gehouden in de herziening van de externe EU-strategie voor de doorgifte van PNR-gegevens volgend jaar.
 In het licht van de terroristische dreiging voor de luchtvaart moeten de inspanningen worden voortgezet om de veiligheid in deze sector te verbeteren. De Commissie zal mogelijkheden onderzoeken om een Europees rechtskader te creëren en uit te voeren om veiligheidsfunctionarissen in te zetten op vluchten (meereizende beveiligingsagenten).
Terroristen de middelen ontnemen om aan te vallen





43

44
Om een bestaande lacune weg te werken, zal de Commissie een uitvoeringsverordening vaststellen in het kader van de vuurwapenrichtlijn, waarbij een systeem wordt opgezet voor de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten over weigeringen van vergunningen voor het verkrijgen van een vuurwapen. Op die manier zal iemand die om veiligheidsredenen geen vergunning kreeg voor een vuurwapen in de ene lidstaat, geen vergelijkbaar verzoek kunnen indienen in een andere lidstaat. Deze werkzaamheden worden aangevuld met het EU-actieplan inzake illegale vuurwapenhandel. De nationale knooppunten voor vuurwapens zijn van essentieel belang voor de ontwikkeling van onderbouwde kennis over de dreiging van vuurwapens door samenwerking tussen de verschillende diensten en grensoverschrijdende uitwisseling van informatie en inlichtingen mogelijk te maken. In het kader van de prioriteit “vuurwapens” van het Europees multidisciplinair platform tegen criminaliteitsdreiging (Empact) zal de Commissie in 2021 een scorebord publiceren om te laten zien hoe ver de lidstaten zijn gevorderd met de oprichting van dergelijke knooppunten.
 De dreiging die uitgaat van zelfgemaakte explosieven is nog steeds groot, zoals aangetoond door diverse aanslagen in de EU
45
. De EU heeft de meest geavanceerde wetgeving ter wereld ontwikkeld om de toegang tot precursoren voor explosieven
46
 te beperken en verdachte transacties op te sporen die erop kunnen wijzen dat terroristen zelfgemaakte explosieven maken. Het is daarom van cruciaal belang dat de lidstaten de nieuwe regels, die op 1 februari 2021 in werking treden, volledig uitvoeren en handhaven. Dit betekent ook dat moet worden voorkomen dat personen de controles kunnen omzeilen door precursoren voor explosieven online te kopen.
 Er blijft bezorgdheid bestaan over de risico’s verbonden aan chemische, biologische, radiologische en nucleaire (CBRN) materialen
47
. In 2017 waren terroristen van plan om een bom te laten ontploffen in een Australisch vliegtuig en een chemisch wapen te bouwen, op basis van instructies van Da’esh
48
. In 2018 probeerde een terrorist in Duitsland het zeer giftige ricine te maken
49
. De potentiële schade van een CBRN-aanslag is extreem hoog. De Commissie geeft met name prioriteit aan de dreiging die uitgaat van chemische stoffen. Op basis van de aanpak waarmee de toegang tot precursoren van explosieven wordt gereguleerd, bestudeert de Commissie de haalbaarheid om de toegang te beperken tot bepaalde gevaarlijke chemische stoffen. Deze inspanning zal in 2021 worden afgerond. In 2020 heeft de Commissie de lidstaten diverse instrumenten ter beschikking gesteld
50
 die kunnen worden gebruikt om de bioveiligheid te verhogen en zij zal nagaan hoe de samenwerking tegen biologische bedreigingen op EU-niveau kan worden verbeterd. Vanaf begin 2021 zal de Commissie ook een gezamenlijke actie van 18 landen steunen om de paraatheid op het gebied van de volksgezondheid en de reactiecapaciteit bij biologische en chemische terreuraanslagen te verbeteren en de sectoroverschrijdende samenwerking (gezondheid, veiligheid en civiele bescherming) te intensiveren.
