De elementen der sociale wetenschap
Ik zal spreken over de ziekten der geslachtsorganen, waaraan mannen en vrouwen het meest zijn blootgesteld in de jaren volgende op de puberteit. Dit tijdperk is, met uitzondering der twee eerste jaren van het leven, tegenwoordig wel het gevaarlijkste, niet zoozeer omdat een groot aantal in den loop daarvan sterven, dan wel omdat dan de grond wordt gelegd tot vele chronische ziekten, die het gelieele overige leven kunnen vergallen. Het groote gevaar van dat tijdperk ligt in de geslachtsdeelen. Dan eerst komen deze voor het geluk van een iegelijk zoo invloedrijke machten in het spel met al de deerniswaarde onkunde der jeugd — aan wie de maatschappij in haar geheel daarin niets toegeeft — ten opzichte der wetten van deze organen. Geen andere tak van kennis is zoo gehuld in onwetendheid, vooroordeel, bekrompenheid als die der geslachtsdeelen met hun aard en plichten. Dien onteerenden sluier op te lichten en de eenvoudige en schoone natuurwetten waaraan ook deze deelen onderworpen zijn in het licht te stellen door het jongste onderzoek daarover verspreid, ziedaar wat ik mij daarbij voorstel. Het is niet genoeg dat alle menschen de wetten der gezondheid leeren kennen, waarover ettelijke onlangs uitgegeven werken over physiologie zulke voortreffelijke conclusiën hebben gegeven; het is niet minder noodzakelijk, dat wij met de geschiedenis der ziekten kennis maken, want het is even belangrijk, de straf te kennen volgende op het vergrijp, als het loon voor de inachtneming. De voorname oorzaken van de deerniswaarde onkunde, van het vooroordeel ten opzichte van sexueele toestanden, zijn ten eerste de valsche moreele opiniën daarover, ten tweede de daarmee verbonden voorstellingen van geheimzinnigheid en schaamte, waarvan de maatschappij zich moet losmaken indien wij zullen ontsnappen aan de tallooze kwalen, die het menschdom tegenwoordig in de gedaante van ziekten teisteren. Heimelijkheid baart onwetendheid, die, zelve zonde, de moeder der zonde is: een iegelijk moest zich derhalve van zulke gevoelens ten opzichte van sexueele toestanden trachten te bevrijden en dit deel der natuur, niet minder dan het andere, met dien kalmen en onpartijdigen geest onderzoeken, door het streven tiaar waarheid gevorderd. De puberteit bij het mannelijk geslacht. Dit t|jdperk, gewoonlijk op vijftien- of zestienjarigen leeftijd invallend, gaat met belangrijke veranderingen in het lichaam gepaard, die niet de ontwikkeling der telingsorganen in verband staan. Indien anatomie en physiologie evenzeer bestudeerd werden als de doode talen, zoa het onnoodig zijn aan iemand van liberale opvoeding, het wezen dier veranderingen te verklaren. Zij bestaan, als gezegd is, in de voortbrenging van een nieuwe afscheiding, zaad genoemd, door de zaadballen, in gelijktijdigen groei der telingsorganen en toeneming van het geheele lichaam in kracht en mannelijkheid. Met deze nieuwe lichamelijke ontwikkeling komen de nieuwe en overweldigende gewaarwerdingen der geslachtsdrift, terwijl de jongeling tot frissche energie in denken en handelen wordt aangespoord. In dezen tijd eischen de zinnen en die deelen onzer natuur, die wij ons ongelukkigerwijze hebben aangewend als een soort van slaven of vijanden van den geest te beschouwen, vrjj spel, en indien die dierlijke tochten geminacht of onverstandig onderdrukt worden, loopt het geheele organisme gevaar ziek te worden. Het is de tijd voor de vroolijkheid der jeugd, voor vermaken waarin beide geslachten zich in vriendschappelijken omgang vereenigen; voor hartstochtelijke liefde, met hare hoop en vrees, lief en leed'; in éen woord voor het opdoen van een voorraad ervaring, die wij bestemd zijn meer uit de oefening onzer hartstochten dan wel uit de reflexie te putten. »De mensch, die reflecteert, is een bedorven wezen," sprak Eousseau, en die paradox, hoe overdreven ook, is maar al te dikwijls toepasselijk op de door zorg en hoofdbreken vóór den tjjd verzwakte jeugd onzer dagen. Want er heerscht bij ons een treurig gebrek aan vermaken, zoo noodig voor de gezondheid en het geluk der jeugd, en maar al te vaak wordt de vrije en vrooljjke omgang, die tusschen beide geslachten moest plaats vinden, door onze ascetische zedeleer veroordeeld en door ziekelijke schuwheid en schaamte teruggedrongen, die het prettigste gezelschap ongenietbaar maken. Hoe vaak zien wij jonge lieden op hunne boeken turen, totdat zij denkmachines worden, of zoo door en door vergeestelijkt dat het al den schijn heeft of zij hunne lichamen vaarwel hebben gezegd, of met zoo n valschen smaak dat zij eindelijk schier niet meer in staat zijn tot een krachtige mannelijke liefde. Die onhebbelijkheden zijn te wijten aan verkeerde voorstellingen aangaande hunne plich ten jegens zich zelf en hunne medemenschen, aan onkunde aangaande de groote sexueele wetten, die ik u zoo goed mogelijk zal trachten te verklaren. Er is een physiologische wet van het hoogste belang en algemeene toepassing in onze constitutie, namelijk dat elk afzonderlijk lid, om krachtig en gezond te zijn, een behoorlijke mate van oefening en wel van normale oefening verlangt. Het oog moet licht hebben, de ledematen beweging, het verstand stof tot denken en onze begeerten en hartstochten normale bevrediging: anders zullen zjj onvermijdelijk zwak of ziek worden. Zoowel overdreven als niet genoegzame oefening is nadeelig: om een harmonische lichamelijke constitutie te bezitten, (waarin wij evenveel eer moesten stellen als in het bezit van een liarmonischen geest) moeten wij aan die wet gehoorzamen. De telingoorganen zijn daaraan even goed onderworpen als ieder ander orgaan ; van daar de verplichting en de noodzakelijkheid hun een behoorlijke oefening te verschaffen, van den tijd bunner rijpheid af, met de puberteit aanvangend, tot aan den tijd van hun verval. Als dit verwaarloosd wordt, verzwakken zij en hoewel in sommige gevallen volgens een andere merkwaardige physiologische wet, andere deelen van het organisme plaatsvervangend optreden voor de niet geoefende geslachtsorganen, m. a. w. hoewel door de richting van den geest naar andere onderwerpen, en door de verbetering van het lichaam door middel van flinke beweging (vaak wordt die raad dan ook door de artsen aan de jeugd van beide geslachten gegeven, als de gezondheid door onbevredigde geslachtsdrift lijdt), — hoewel zoodoende in sommige gevallen gezondheid en kracht schijnbaar behouden blijven, geschiedt zulks toch betrekkelijk zelden en slechts onder zeer gunstige omstandigheden. En zelfs dan nog is m. i de gezondheid niet volmaakt, als een orgaan of hartstocht plaatsvervangend optreedt en dus dubbel werk verricht. Ik ben overtuigd dat, als wij onzen gezondheidsmaatstaf grooter nemen dan dit in den tegenwoordigen ziekelijken toestand der maatschapgij in zwang is, dergelijke afwijkingen van den regel niet ontvankelijk zullen verklaard worden. Wanneer aan den anderen kant van de geslachtsorganen misbruik wordt gemaakt, zullen zij eveneens ziek worden, gelijk ook buitensporige overgave aan het gevoel der liefde aan de schoonheid van het moreele karakter afbreuk doet. Als voorbeelden van dat bederf kan men ettelijke erotische dichters en de buitensporigheden der najagers van vermaken aanvoeren, bij wie al het andere aan dien éénen hartstocht geofferd wordt. Wanneer voorts de oefening niet normaal is, zullen de gevolgen nog erger zijn, want de natuur gedoogt geen afwijking van hare wetten. Door de schoonste en teederste regeling heeft zjj onze gezondheid en ons geluk met de natuurlijke en normale wijze van sexueele. bevrediging /oo nauw verbonden, dat wij in t minst niet daarvan kunnen afwijken zonder schade te ljjden. Iedereen zal inzien, dat dit het geval is bij de nadeelige gewoonte deizelfbevlekking; maar niet zoo algemeen wordt erkend, dat zelfs bij de geslachtelijke gemeenschap de opwekkende en verheffende invloed des te grooter is, naarmate de passie sterker en waarachtiger is. Er moet werkelijke, diepe liefde aanwezig zijn vrij van alle vrees en argwaan, dan zal de uitwerking op den mènsch de beste zijn. is ze veil of moet ze zich verbergen, in welk geval de geest achterdochtig, ongerust, of, met name bij de vrouw apathisch is, dan kan ze niet op normale wijze bevredigd worden' Ik ga nu over de ziekten dw geslachtsorganen spreken welke uit onkunde en verwaarloozing dezer wetten van gezonde oefe ning ontstaan. Dit is een hoogst belangrijke klasse van ziekten, die men de geslachtsixefctQii zou kunnen noemen, tot onderscheiding van de venerische ziekten, waarvan ze volstrekt verschillend zijn. De eerstgenoemde ontstaan uit de verwaarloozing der wetten van gezonde oefening en zijn niet besmettelijk, terwijl laatstgenoemde door besmetting voortgeplant worden en van geheel verschillenden aard zijn. r Nadeelige gevolgen der onthouding. Zeer onnoozel is de meening, dat onze voornaamste plichten ten opzichte onzer begeerten en hartstochten de toepassing der zelfverloochening is. Deze eigenschap is volstrekt niet altijd een deugd: even dikwijls is bet een ondeugd en onvoorwaardelijk moest men ze in geen geval ophemelen. Elke natuurlijke begeerte, gelijk elk lichaamsorgaan, is bestemd normale oefening en bevrediging te hebben en daarnaar streven moest zoowel ieder individu als de maatschappij in haar geheel. Het is steeds een teeken van onvolkomenheid in individu of maatschappij, als eigeen zorg gedragen wordt voor de normale behoeften van alle leden. Tegenwoordig en ten onzent is onthouding of zelfverloochening in zake de geslachtsliefde veel meer een misdaad tegen de natuur dan wel een deugd: in plaats van lof verdient0ze blaam, zooals wij kunnen leeren uit de wijze waarop de rechtvaardige natuur dat straft. Zoo vaak wij een leefwijze door ziekte gevolgd zien, kunnen wij er op aan, dat ze verkeerd en zondig was; want de natuur is onfeilbaar. Sexueele onthouding sleept meermalen gevolgen met zich die zeer zeker niet minder ernstig zijn dan sexueele uitspatting en veel verraderlijker en gevaarlijker, aangezien men ze niet zoo algemeen kent. Terwijl de eerste de beste moralist de verderfelijke gevolgen der uitspatting in alkgeuren en kleuren schilderen kan, weten slechts zeer weinigen dat de keerzijde dier schilderij voor het onpartijdig en geoefend oog even deerniswaard is. De jongeling treedt het puberteitstjjdperk in met een verbeeldingskracht, blakend voor liefde en romantische beelden, geput uit hetgeen hjj las of droomde : dat alles verkrijgt door de nieuwe lichaamsontwikkeling tienvoudige kracht. Wanneer daaraan geen natuurlijke uitweg wordt geopend, kunnen de gevolgen verschrikkelijk zijn. Door het ascetisme onzer zedeleer tot zich zelf beperkt, staat hij bloot aan het gevaar zich te gewennen aan de eenzame bevrediging zjjner begeerten, een gewoonte, welker verderfelijke uitwerking ik zal beschrijven in het hoofdstuk over masturbatie of zelfbevlekking. Wanneer dat niet het geval is, wanneer hjj, bewerkt door de theoretisch heerschende, maar volstrekt niet algemeen in praktijk gebrachte denkbeelden over moraal, zich van alle sexueele bevrediging onthoudt, stelt hij zich bloot aan de volgende kwalen, waarvan wij maar al te veel voorbeelden om ons heen zien. Door erotische beelden vervolgd en door menigvuldige erectiën gekweld, strijdt de vurige jongeling, de citadel zijner kuischheid dapper verdedigend; hij neemt zijn toevlucht tot zijn studiën, tot harden lichaamsarbeid, tot het platonisme; de ongelukkige philosopheert over de liefde in plaats van ze te ondervinden en heeft eindelijk misschien het ongelukkig succes dat de sterke sexueele begeerten en erectiën verdwijnen. Doch niet straffeloos wordt die zegepraal behaald op een deel onzer natuur. Hij wordt nu onrustig en ontevreden, hij verliest zijn vroolijkheid en de veerkracht van zijn geest, hij wordt door prikkelbaarheid der zenuwen gekweld en waarschijnlïj lï door slechte spijsvertering, die zoo vaak de zorgen des gedk& vergezelt ; zwak en uitgeput, is hij niet in staat zijn aandacht gevestigd te houden op de onderwerpen, die hij zou willen studeeren ; zijn geest, weleer levendig en elastisch, is troebel en traag geworden, en in stede van aangedaan te worden door de objectieve en onwederstaanbare hartstocht der jeugd, wordt hij ziekelijk, schuw, zich hullend in subjectieve bespiegelingen, zoodat de gedachte alleen aan het bjjzjjn van vrouwen hem dikwjjls tegenstaat. Arme jongen ! Moet dat het resultaat zijn van een vermeend goed gedrag? Neen, het is de straf voor een onphysiologisch doorgebrachte jeugd. Als wij tot den eersten schakel dezer kwalenketen opklimmen, dan zullen wjj ontdekken, dat die bestaat uit verzwakking der telingsorganen door gebrek aan oefening, daargelaten de hoogst verderfelijke uitwerking van het terugdringen eener machtige natuurlijke begeerte op den ganschen geest. Aan menigvuldige opwekking door orotische voorstellingen onderworpen, hebben de telingsorganen alle normale oefening ontbeerd en de gevolgen komen nu aan 't licht. Als die ziekte wortel heeft geschoten, verzinkt de jongeling van lieverlede in sombere hypochondrie, die" in min • of meerdere mate verzwakking door zaadverlies onvermijdelijk vergezelt. Misschien schept hij zich een stelsel van analyse, die, al naar gelang zijner gemoedsrichting, tot een hopeloos scepticisme of religieuse zwaarmoedigheid voert. De maatschappij wekt afkeer bij hem op, de liefde zijner vrienden is hem tot last. Zijn gezondheid wordt ondermijnd en alle sy*iiptomen wijzen op zenuwzwakte ; deze namelijk is altjjd het gevolg van veelvuldig zaadverlies. De nacht brengt geen troost aan na den droevigen dag ; want hij leeft in gestadige vrees voor nachtelijke polluties, die hem zoo verzwakken dat hij s morgens een gevoel heeft alsof hij dooi' een zwaar gewicht aan zijn legerstede wordt gekluisterd. Van den eenen arts loopt hij naar den anderen, waarschijnlijk met meer nadeel dan baat; want behalve het natuurlijke geneesmiddel, de geslachtelijke gemeenschap namelijk, kan al het andere hem weinig baten, wél zeer schaden. En hoe weinig artsen zijn er, die, schoon ze 't weten, den moed hebben, den patiënt dit éenige physiologische geneesmiddel voor te schrijven, het zelfs maar te noemen! Neen, in hunne vrees voor de heerschende dwaalbegrippen over moraliteit , verzaken zij hun plicht : de heiligheid der wetten van het lichaam tegen alle veroordeelen te handhaven. In het gunstigste geval zal een wetenschappelijke arts den ongelukkigen martelaar der onthouding zeggen, dat het huwelijk zijn éenige redding is; doch dat is als de aanblik van het verwijderde strand voor den drenkeling. Voor een hypochondrischen en aan onvermogen lijdenden man zou het een hoogst onbekookte en immoreele daad zijn, het geluk van een ander met het zijne aan een zoo onzekere kans te wagen , aangenomen de mogelijkheid om zoo eensklaps zijn rouwgewaad te verwisselen met het bruiloftskleed. Het ware en éenige geneesmiddel tegen de nadeelige gevolgen der onthouding is een matig genot der geslachtelijke gemeenschap, vrjje studie, beweging en vermaken in de spen lucht en verdere bevrediging van de behoeften onzer dierlijke natuur. Door het een en ander zal gezondheid en levenslust gewoonlijk spoedig en gemakkeljjk her teld worden, wel te ver- staan wanneer de ziekte niet te ver gevorderd en het lichaam niet door onnatuurlijke behandeling uitgeput is. De kracht van 't lichaam zal terugkeeren raet edel zelfvertrouwen en mannelijk voorkomen, zonder welke de jeugd haar naam niet verdient. Jlen werpe niet tegen, dat er menschen zijn, die tamelijk sterk en gezond blijven, hoewel zij een strenge onthouding in acht nemen. Dat mag waar zijn in sommige gevallen bij sterke naturen, niet zeer erotische temperamenten, een niet al te zittend of studeerend leven leidend; maar niets is onwijsgeeriger dan de bewering dat hetgeen de éen met betrekkelijke straffeloosheid kan doen, even doenlijk is voor een ander. Volstrekte geslachtelijke onthouding is in ieder geval een kwaad en in 't bijzonder in de jaren onmiddellijk volgende op de puberteit, aangezien de voorstellingen van sexueelen aard dan het levendigst en krachtigst zijn, zoowel omdat ze de aantrekkelijkheid van het nieuwe hebben als omdat dit tijdperk instinctmatig zinnelijker is. In lateitijd, als het lichaam in stevigheid gewonnen heeft, als de geest grooter rust en zelfbeheersching heeft verkregen, voornamelijk als de geslachtsdrift ter rechter tijd op natuurlijke wijze behoorlijk bevredigd is, zijn de nadeelige gevolgen der onthouding niet zoo groot. Als wij om ons heen blikken, kunnen wij de verschillende graden dier nadeelige gevolgen waarnemen. Bjj sommige jonge lieden kunnen zij stijgen tot de uiterste grens van aanhoudende groote zwakte der geslachtsorganen en van algeheel verlies van geestes- en lichaamsenergie ; terwijl in de meeste gevallen slechts minder graden van lichaamszwakte en prikkelbaarheid des geestes, neerslachtigheid, traagheid worden voortgebracht, waarbij dofheid en beneveling van geest een zeer frequent en kenmerkend symptoom is. Doch in geen geval wordt de physische en moreele natuur van een mensch, bij strenge onthouding, zoo goed ontwikkeld als onder den prikkel van matig, regelmatig geslachtsgenot. De erkenning van deze onomstootelijke waarheid wordt belemmerd door het feit, dat buiten de huwelijksgemeenschap, die voor den jongeling ontoegankelijk is, het geslachtsgenot volgens de heerschende denkbeelden over moraal, als zoo verfoeielijk staat aangeschreven, dat de jongeling, die zich daaraan overgeeft, noodzakelijk in zekere mate zjjn goeden naam kwijt raakt, daargelaten nog dat hij zich blootstelt aan de gevaren van venerische ziekten, tot dusverre zoo schandelijk verwaarloosd en geminacht. Derhalve staat het jonge mensch voor het volgende dilemma: óf hij moet onthouding in acht nemen en zich zoodoende ellendig, onbevredigd of ziek gevoelen, aangezien hij de geweldigste hartstocht onderdrukt, van welker behoorlijke bevrediging de geheele ontwikkeling van zijn jeugd en inannelijken leeftijd zoo bjj uitnemendheid afhankeljjk is, hij moet voorts aan zijn plichten tegenover de lichaamseeredienst ontrouw worden, die een behoorlijke oefening van alle lichaamsdeelen vordert; 5f hjj moet, de gebo- den zyner natuur gehoorzamend, zich behelpen met een sexueelen omgang, die gewoonlijk, beter gezegd zonder uitzondering, allervernederendst is, waarbjj ware liefde, waardigheid, oprechtheid en gevoel van recht verdrongen worden door veilheid, achterdocht en onhartelijkheid, gevoegd bij het sombere besef van zonde en verlies van eer; zonder nog te spreken van het altoos dreigend gevaar voor de venerische ziekten, die zijn geheele leven kunnen verwoesten en wegens haren aard, oorsprong, en het onteerende licht, waaronder de maatschappij ze plaatst, van alle ziekten, de smadelijkste en bitterste zijn. Tot genezing dier groote kwalen moest iedere menschenvriend, en in t bijzonder de jongeling er op uit zijn, een juister kennis op te doen van dit zoo belangrijk onderwerp, zoowel physissh als moreel, om de massa onkunde en heimelijkheid op te ruimen, die er zich om heen heeft gezet ten koste van zoo menig slachtoffer. Het niet uit het oog te verliezen beginsel is het volgende : een behoorlijke en natuurlijke oefening der organen, bevrediging der daarmee verbonden begeerten moet aan ieder individu verschaft worden; de constitutie eener maatschappij, die dat onmogelijk maakt, ljjdt aan een hoofdgebrek, dat wij met geduld en vlijt moeten trachten weg te nemen ; onthouding en uitspatting zijn even verderfelijk ; een individu is even schuldig wanneer hij geest of lichaam ondermijnt door te groote onderdrukking, als wanneer hij hunne harmonie door buitensporige overgave aan die natuurljjke lusten verwoest; het ideaal van een goed karakter is even onbestaanbaar met buitensluiting of onvolkomen bevrediging van de sexueele hartstochten, als met die van iedere andere natuurlijke eigenschap of deugd. Wij moeten dus leeren inzien dat een iegelijk, die geen behoorlijke mate van geslachtelijken omgang heeft, een onnutuurljjk en zondig leven leidt en er op rekenen kan dat de natuur hem dat betaald zal zetten. Ik weet heel goed hoe ingewikkeld en lastig vele sociale vragen zijn in verband met deze betrekkingen tusschen de geslachten ; maar die problemen zijn onmogel[jk op te lossen wanneer de phvsische wetten der geslachtsdeelen buiten rekening worden gelaten; niets dan verwarring en ellende kan voortspruiten uit de geheimzinnige wijze waarop men die dingen tegenwoordig behandelt. De jeugd van beide geslachten lijdt tegenwoordig schier zonder uitzondering, in meer of mindere mate, a,an de nadeelige gevolgen dier onkunde ; met name het vrouwelijk geslacht (men denke aan de prostitutie!) bevindt zich in den ontzettendsten, hartverscheurendsten toestand van vernedering en ellende, waartoe ooit een klasse van menschelijke wezens — niet eens met uitzondering der slavernij — in de wereldgeschiedenis gekomen is; zulke kwalen zijn meer dan voldoende om het gebrekkige onzer tegenwoordige moraal aan te toonen en ons aan te sporen al onze krachten in te sp innen tot verkrijging van beter inzicht in een zoo hoogst gewichtige zaak Nadeelige gevolgen der uitspatting. De nadeelige gevolgen van buitensporig geslachtsgenot ontmoet men ten onzent niet zoo dikwijls als die van onthouding of zelfbevlekking. Reden daarvan is, dat er vele natuurlijke hinderpalen zijn tegen buitensporig geslachtsgenot, en dat dit bij zelfbevlekking het geval niet is. Trouwens alle onnatuurlijke bevrediging der geslachtsdrift is pliysisch en moreel veel gevaarlijker dan de natuurlijke. Sexueele buitensporigheden komen meer voort uit onwetendheid en onnadenkendheid dan wel uit uitsluitende zinnelijkheid. Niets is er misschien, waarin de constitutiën meer uit elkander loopen, dan in den graad van sexueel vermogen. De oorzaak van dat verschil ligt in de allereerste plaats in het nerveuse temperament, daar degenen, die erotischen aanleg hebben, bij overigens gelijke gegevens, geschikter zijn tot overdreven geslachtsgenot en daardoor minder worden aangedaan, dan de lymphatici. Een tweede oorzaak is de min of meer krachtige spierontwikkeling, met name de min- of meerdere kracht der geslachtsorganen ; ook in hooge mate de levenswijze. Hij, die veel beweging neemt buiten, op het land en goed leeft, is minder blootgesteld aan de nadeelige werking van menigvuldig geslachtsgenot, dan hij die zich met hoofdarbeid bezig houdt, of die traag is. Niets schijnt grooter invloed op de verzwakking van de sexueele kracht te oefenen dan overdreven inspanning van de hersenen. Daarom Ijjdt iemand van deze categorie al zeer spoedig door kleine excessen, die een ander niet schaden. Hoewel het moeilijk is in een zaak, waarin de constitutiën zoozeer verschillen, een algemeenen regel te stellen, zou men toch kunnen zeggen dat de bijslaap tweemaal in de week ongeveer gemiddeld voor de meerderheid der stadsbewoners voldoende is, terwijl zij, die een zwakke gezondheid hebben, met eenmaal 's weeks of zelfs minder, zich doorgaans moeten tevredenstellen. Het beste is dat een iegelijk zich late leiden door zijn eigen gewaarwordingen : zoodra men zich door geslachtsgenot in 't minst uitgeput of ontzenuwd voelt, begrijpe men dat de natuurlijke krachten overschreden zjjn en neme zich strengelijk in acht. Uitspattingen zijn zeer dikwijls het gevolg van onkunde omtrent de mate van geslachteljjke gemeenschap, die een constitutie voegt; ook van de zucht zich aangenaam te maken en niet te kort te schieten in hetgeen men te recht als een bewijs van mannelijke kracht aanziet. Geen man moest zich evenwel door zulke beweegredenen laten verleiden, zjjn krachten te overschrijden en evenmin moesten de vrouwen een zoo gevaarlijke dwaling aankleven. Veel onheil wordt daardoor aangericht, wanneer twee menschen met uiteen- loopende constitutie zich met elkaar vereenigen, gelijk dat zoo dikwijls bij huwelijken gezien wordt. Of de vrouw put den man uit, öf omgekeerd, en de zwakste wordt aanhoudend in verzoeking gebracht, zijn krachten te overschrijden. Het meest zijn het jonggetrouwden, die te lijden hebben van sexueele excessen, vooral als <e zwak van constitutie zijn en van een prikkelbaar temperament; ook jonge lieden die een buitensporig leven leiden en tevens veel studeeren. De droevige gevolgen hebben veel overeenkomst met die der onthouding: toenemende zwakte, nerveuse prikkelbaarheid, verlies van eetlust, slechte spijsvertering, hypochondrie, levensmoeheid en afkeer van vrouwen: besluiteloosheid, matheid, alle kenteekenen van nerveuse uitputting, die op de verkwisting van de kostelijke vloeistof noodzakelijkerwijze volgen. Voor de geslachtsdeelen is aanleg tot ontsteking^ prikkelbaarheid en zwakte het gevolg en er kunnen zich onwillekeurige zaadloozingen voordoen, den patiënt tot aan den rand van het verderf voerend. Wat de behandeling aangaat der uit buitensporig geslachtsgenot ontstaande ziekten, is het voldoende, in lichte gevallen aan onkunde te wijten, den patiënt ernstig aan te raden, matiger te zijn, beweging te nemen, stortbaden en andere versterkende middelen aan te wenden en tevens niet te veel toe te geven aan de verslappende en ontzenuwende gevoelens van liefde en geslachtsgeno+, die bij overdrijving steeds afbreuk doen aan de schoonheid en gezondheid van het geheele karakter. Door uitsluitende overgave aan die gevoelens verliezen de zuidelijke en oostersche volken de kracht en schoonheid van hun karakter; zoo hebben weelderigheid en verwijfdheid zoovele trotsche rijken ondermijnd en verwoest. Het goede beginsel is dat alle deelen van ons wezen gelijk behoorlijke oefening erlangen, dat geen daarvan te veel achteruitgezet of te veel begunstigd worde : naar dat evenwicht moeten wij streven. Nadeelige gevolgen der zelfbevlekking. Ik ga thans over tot de beschouwing van een der ernstigste en veelvuldigste ziekteoorzaken bij de jeugd, welke meer constitutiën te gronde richt dan de oningewijde vermoedt. Ieder lezer van het werk van Lallemand, zal inzien, dat de groote meerderheid der ergste gevallen van zwakte door zaadverlies hieraan te wijten is. De kwade uitwerking daarvan bepaalt zich niet tot een volksklasse. maar is te vinden op alle sporten van de maatschappelijke ladder : geen klip waarop de gezondheid van meer individuen schipbreuk lijdt. De rampzalige gewoonte der zelfbevlekking of masturbatie, wordt dikwerf op school, ook elders, opgedaan, en meer als spel of uit onkunde omtrent de droevige gevolgen voortgezet, dan wel met ernstiger doel. Edoch die gewoonte krijgt macht over den jongeling en kan, als hij er niet van afgebracht wordt, langzamerhand over zijn rede zegevieren en schier onwederstaanbaar worden. Verscheidene gevallen, door Lallemand meegedeeld, toonen den verbazenden omvang dezer hebbelijkheid; sommige zjjner patienten bekenden dat zij gewoon waren geweest vijf a tien maal per dag, zaadloozingen uit te lokken en dat gedurende een lange tijdruimte. Bij anderen had een veel beperkter misbruik spoedig de ergste gevolgen ; want, zooals bij de buitensporige geslachtsgemeenschap, is de invloed ook hier zeer verschillend op de een of de andere constitutie. De een kan er zonder groote schade afkomen, terwijl een ander de prooi wordt van de zwaarste geslachtsziekten, die alle kracït ondermijnen. In den regel zijn jonge lieden, van schuwen, afgetrokken aard, de slachtoffers van dit kwaad; hunne blooheid verhindert hen de klove te dempen, die bij ons de geslachten van elkander scheidt. Anderen, die meer karakter hebben, mogen zich een tijd lang aan die gewoonte overgeven (hetgeen waarschijnlijk min of meer het geval met verreweg de meeste menschen is), doch zij geven ze spoedig op, de voorkeur gevend aan den natuurlijker en oneindig aangenamer bijslaap, en zoo wordt het geleden nadeel spoedig genezen. Doch bij den schuwen, studeerenden jongeling, of den sensualist, die zoozeer door dat nieuwe genot wordt beheerscht, dat hij z.ch over niets anders bekommert, neemt deze gewoonte, eenmaal wortel geschoten hebbend, gemakkelijk toe. Hoe meer daaraan wordt toegegeven, hoe zwakker de wil wordt, hoe bedorvener de verbeeldingskracht: de schuwheid neemt op ziekelijke wijze toe en die groote blooheid en angst is dan ook een der beslissendste kenmerken van de aanwezigheid der zelfbevlekking. Nadat deze een tijd lang is voortgezet, wordt, evenredigljjk aan de min of meer veelvuldige herhaling en de sterkte van het individu, de kracht der constitutie langzamerhand gebroken, of deze valt soms plotseling in duigen. Al de symptomen van uitputting en zwakte, die reeds als gevolgen van frequent zaadverlies beschreven werden, komen voor den dag. Er hebben zaadloozingen plaats bjj nacht en vervolgens ook bjj dag. Het gelaat wordt vaak bleek en ingevallen, de oogen zwak, het lichaam mager, het geheele zenuwstelsel aangedaan. Van lieverlede wordt men onbekwaam tot studie of eenige inspanning van den geest, in de ergste gevallen kan men tot idiotisme geraken. Lallemand deelt verscheidene gevallen mede, waarin idiotisme en krankzinnigheid aan een langdurige uitoefening dezer hebbelijkheid waren toe te schrijven. De moreele uitwerking is even treffend als de physische. Ziekelijke schuwheid en angst, voornamelijk in gezelschap van vrouwen, is meestal het gevolg en hier veel ingrijpender dan bü onthouding of uitspatting. De patiënt beeft het voorkomen van iemand, die zich een geheime schande bewust is. Arme jongen ! juist die zoo misplaatste vrees voor het oordeel van andere feilbare stervelingen is een der hoofdbeletselen, dis hem het ontsnappen aan dien poel van vertwijfeling beletten. Het spreekt van zelf dat bij menigeen alweer, stouter van aard, die schuwheid niet zoo in 't oog loopend is. Al deze symptomen staan in verband met verzwakking der geslachtsorganen door zelfbevlekking en de daaruit voortspruitende onwillekeurige zaadloozingen. Deze zijn meestal het eerste symptoom, dat, als gevolg zijner handelwjjze, de aandacht en ongerustheid van het jonge mensch gaande maakt. Wakker geschud uit zijn ziekelijke genietingen door herhaalde nachtelijke pollntiën (die ik in het hoofdstuk over zaadvloeiing of spermatorrhoea uitvoerig zal beschrijven), ziet hij zich met ontzetting in bet net der ziekte gewikkeld. Zijn verbeelding vertienvoudigt zijn werkelijk gevaar; ziende dat zijn kracht door die noodlottige vloeiing van dag tot dag afneemt, dat al zijn pogingen om ze'te doen ophouden, vergeefsch zijn, zoekt hij eindelijk geneeskundige hulp, neergedrukt door schaamte over zijn bekentenis, die naar zijn meening den geneesheer vreeselijk in 't oor zal klinken. Als hij eens wist hoe weinig de arts, die het ergste heeft gezien op het stuk van ziekte en onverstand, er aan denkt, zijn kinderachtige dwaasheid of zijn lijden te streng te beoordeelen. Wel hem, als hy zich wendt tot een welwillend en bekwaam man, die er op uit zal zijn de wonden van zijn bloedend geweten te verbinden en zijn ziekte te genezen — wee hem als hij zich wendt tot oen marktschreeuwer en onwetend empiricus, die uit het lijden zijner natuurgenooten juist zijn voordeel trekt. Het is een schande voor de geneeskunde en voor de menschheid, dat een zoo belangrijke klasse van ziekten als die der geslachtsorganen, een speculatie is geworden van onwetenschappelijke menschen, omdat de maatschappij en zelfs medici er met een ongunstig oog op neerzien. Zoolang deze klasse van ziekten niet door allen met behoorlijken eerbied behandeld wordt, zonder groo ■ ter minachting dan andere vergrijpen tegen de natuurwetten en daaruit ontstaande ziekten, zoolang zullen onze oogen gekwetst worden door misselijke advertentiën van «zwijgende vrienden," .'genezing van geheime ziekten", enz. bij welker lezing de borst van den lezer van verontwaardiging gloeit, en, als hij zelf aan c ie ellendige ziekten lijdt, hem van schaamte doen ineenkrimpen. Reeds het bestaan van zulke advertentiën bewijst de verkeerde wijze waarop de geslachtsorganen en ziekten beschouwd worden en het is niet de empiricus, die daarvoor berisping verdient, maar c. e valsche schaamte, die van dat alles een geheimzinnigheid maakt en het zoo onvermijdelijk overlevert aan de ongelukkige en ex ploiteerende behandeling dezer klasse van menschen. Is de ellende, door die ziekten veroorzaakt, niet groot genoeg, zonder dat het besef van de verwijtingen of de verachting onzer medemenschen ... m piao-La vau nun uiep meaeiyaen; welke edele geest voelt niet de schoonheid van Lallemand's opmerking : «Moesten wö ' plaats van die ongelukkigen hard te vallen, niet liever medelijden met hen hebben, en beter nog, hen helpen ?" Laat ons nog een stap verder gaan op den weg van den waren arts, en als beginsel aannemen: alle menscheljjke wezens steeds te achten en te beminnen, in ieder geval niemand te haten, veel minder te verachten, maar integendeel allen naar vermogen lief te hebben en wel te doen. Nergens verliest de wereld die schoone beginselen van den medicus erger uit het oog dan in de geslachtelijke dingen. Die stand van zaken nu heeft al veel te lang geduurd; langer zoo kan het niet. Te groot is het aantal dergenen , die diep hebben geleden en zich diep vernederd gevoelen door de schandelijke >e andeling \an dingen, die met hunne hoogste belangen in zoon nauw verband staan: het ware te wenschen dat al degenen, die wat sexueele dingen aangaat met de waarheid overeenkomstigei , verstandiger denkbeelden voeden , met energie de handen in elkander sloegen ten einde een beter en gelukkiger toestand in het 'even te roepen. De tijden zijn voorbjj waarin de zoogenaamde dierlijke lusten door uitspatting de overige deelen van de menscheljjke natuur in gevaar brachten , en de sympathieën van de artsen deze laatsten alleen te beurt vielen; tegenwoordig is ons zinnelijk deel het stiefmoederlijk bedeelde, de philanthropie moet dus van richting veranderen. Men staat verbaasd over het weinige door de algeme-ene philanthropie tot nog toe gedaan voor deze sexueele ziekten , of beter gezegd voor ziekten in 't algemeen ; en toch, is er droeviger schouwspel dan de edele menschelijke geest, geslingerd op een zee van ellende , waarin deze en tallooze andere lichaamskwalen hem storten ? Ik zou mij niet zoo uitvoerig over deze dingen uitlaten, ware het niet dat dit oek zich ten doel stelt niet alleen aard en geneeswijze der ziekten te beschrjjven , maar ze ook te voorkomen. En hoe moeten ziekten voorkomen worden, als wij niet allen van derzelver eindelooze jammer en ellende doordrongen zijn , en evenzeer sympathie leeren koesteren voor physisch als voor moreel lijden.' Niets heeft de geneeskunde en de menschheid meer nadeel gedaan dan de kleingeestige voorstellingen, die op zoo'n vernederende wijze aan sommige deelen der menscbeljjke natuur, met name aan de geslachts- en zaadontlastingsorganen verbonden werden. Het lust ons. ongelukkige stervelingen die wij zijn, met deze lichaamsdeelen en de behoeften daarvan den spot te drijven of er een geheim van te maken. Wij willen gaarne zuiver geestelijk zjjn en beproeven ons boven die lichamelijke onfatsoenlijkheden te verheffen, we trachten ze te vergeten. Edoch , ze willen niet vergeten worden en het gansclie gewicht onzer dwaasheid valt terug op ons zelf. Als wij ze met de wetten er van, niet zoo goed eerbiedigen en onderzoeken als al het andere, dan zullen onze smarten het ons wel anders leeren begrepen. De ons nu bezighoudende ziekte , de zelfbevlekking, is een der noodlottigste voorbeelden dier onkunde. Wie zal den jongeling tegen deze gewoonte waarschuwen en hem onderwijzen in de wetten zijner geslachtelijke natuur? De maatschappij? Zjj houdt zich, met het voorkomen van beleedigde kieschheid, op een behoorlijken afstand. Het huisgezin ? In den kuiselijken kring is de bespreking dezer zaak streng verboden. De jongeling wordt zoodoende fuin zich zelf overgelaten , volkomen onwetend omtrent de middelen, hoe deze nieuwe kracht te besturen, die in dat tijdperk zijns levens zjjn geheele wezen absoluter beheerscht en moet beheerschen , dan schier welke andere neiging ook : zoo gaan dan duizenden te gronde zonder dat schier een hand ter redding uitgestoken wordt. Het ware en alleen deugdelijke geneesmiddel tegen deze verderfelijke gewoonte , is de onderwjjzing der jeugd in de wetten deigeslachtsorganen en een herziening der heerschende zedewetten — iets waarover ik later uitvoeriger zal handelen. Zoolang de tegenwoordige strenge wetten over de betrekkingen tusschen de geslachten voortduren, zal ook onze geheele jeugd van beide kunnen blootgesteld bljjven aan deze ziekten, alsmede aan andere sexueele en venerische kwalen. De masturbatie wordt slechts gepleegd, omdat een natuurlijke geslachtsgemeenschap niet kan verkregen worden, of omdat het verkrijgen er van moeielijk en gevaarlijk is. Was die gemeenschap zonder gevaar voor ziekten en verlies van goeden naam gemakkelijk te erlangen, dan zou men zelden of nooit zjjn toevlucht nemen tot masturbatie en een der vreeseljjkste en meest verspreide moreele en pliysische ziekteoorzaken zou uitgeroeid worden. Ik ga thans over tot de behandeling der uit masturbatie ontstaande kwalen. De poging om zulk een patiënt zonder natuurlijke geslachtsgemeenschap te genezen. als hij eens aan onvrijwillig zaadverlies laboreert, is vruchteloos. Natuurlijke werkzaamheid der geslachtsorganen is bij deze ziekte dubbel noodig , niet alleen om aan de verzwakte deelen een gezonde oefening te bezorgen , maar ook om een ziekelijke oefening te beletten; en overtuigd kunnen wij er van zijn dat zelfs in de gunstigste gevallen, als de wil van den patiënt nog krachtig is en zyn karakter nog weinig geleden heeft, deze niet lang weerstand zal bieden wanneer zijn begeerten geen .natuurlijken uitweg vinden , doch hij vroeg of laat in zekere mate tot zjjn vroegere gewoonte zal terugkeeren. Het is niet voldoende hem met het ware physiologische geneesmiddel bekend te maken, maar hy moet duidelijk de noodzakelijkheid en het natuurlijke, plichtmatige daarvan begrijpen, aangezien hij anders voor de toepassing er van dikwerf zal terugdeinzen , hetzij uit schaamte en besluiteloosheid , of uit vrees voor ziekte. Lr zijn medici, die, overtuigd door Lallemand's welsprekende aanbeveling van dit geneesmiddel in zulk een ziekte, het den patiënt wel aanraden, maar zoo flauw, met zoo weinig nadruk (als schaamden zij zich , als schertsten zij), dat de patiënt er zich niet om bekommert; trouwens het springt in t oog dat, by de bestaande sexueele toestanden onzer maatschappij, aan de opvolging van dien raad steeds groote hinderpalen in den weg moeten staan. Bij groote zwakte der genitaliën , moet de geslachtsgemeenschap aanvankelijk matig zijn, krachtens de algemeene wet voor de oefening van verzwakte organen: later, met toenemende gezondheid, kan men er vaker toe overgaan. Zoo handelende, wanneer de gezondheid bovendien door beweging en bad enz. versterkt wordt, zullen de symptomen van zwakte van lieverlede verdwijnen. Do naargeestige hypochondrie, de verwarring van den geest zullen als nevelen optrekken , de sexueele begeerten en erectiën sterker worden , de onvrijwillige zaadloozingen ophouden, en de patiënt zal zjjn gezondheid, levenslust, zelfvertrouwen herwinnen, zijn bedorven verbeeldingskracht zal beteren en hy zal aanvangen inde schoo11e wereld en de menscheninaatschappij behagen te scheppen. Er is geen merkwaardiger geestelijk verschijnsel dan die overgang langzaam en zonder ophouden — van de diepste zwaarmoedigheid tot het gezonde daglicht , onder den iuvloed dier zoo eenvoudige en natuurlijke middelen. Als de ziekte vergevorderd is, kan de genezing langzaam en bjjna onmerkbaar voorwaarts streven, twee, drie maanden , een jaar kunnen daartoe noodig zijn. In sommige gevallen , als de constitutie zwaar geleden heeft, kan men niet verwachten dat men weêr zoo volkomen gezond wordt als vroeger ; maar hoeveel overblijfselen van zenuwzwakte er ook stand houden, de patiënt zal toch onuitsprekelijk dankbaar zijn voor zyn gezegende beterschap. Er zijn vele hulpmiddelen bij de behandeling dezer kwaal, als b. v. in zeer erge gevallen cauterisatie der pisbuis, invoering eener sonde of bougie tot versterking van de pisbuis en andere dingen met het dieet in verband staande: van dat alles zal ik uitvoerig spreken in het hoofdstuk over zaadvloeiing; dat alles is ondergeschikt aan het voorname middel, de geslachtsgemeenschap, en mag slechts als voorbereiding of hulpmiddel dienst doen. De bespreking van deze ziekte zal ik besluiten met de mededeeling van een geval, dat ik zelf waargenomen heb en in menig opzicht hoogst leerrijk is. Een jongeling van ongeveer zestien jaren, met een opgewekt r werkzaam , erotisch temperament, maar beschaamd als een vrouw, hetgeen men zoo dikwijls aantreft, ontdekte toevalligerwijze hoe men eigenhandig sexueele bevrediging kon verkrijgen. Zeer in zijn schik over die gemakkelijke manier om zijn hartstochten bot te vieren , die voor zijn levendige verbeeldingskracht al lang een bron van onrust en kwelling waren geweest, gaf hjj daaraan toe en gewende zich, ongeveer een jaar lang, dagelijks twee a drie zaadloozingen uit te lokken. Gedurende dien tijd studeerde hjj aan een akademie met uitnemend gevolg. Aan 't einde van het jaar voelde hjj zijn gezondheid afnemen. Hij werd zwak , hardljjvig , begon 's nachts, gedurende den slaap, te lijden aan onvrijwillig zaadverlies. Zijn opgewekte fantasie, de onkunde aangaande lichamelijke ziekten vervulden hem met angst over deze symptomen. Hij las in de encyclopedie een artikel over onanie . door den een of anderen ouwerwetschen bangmaker opgesteld , en paste natuurlijk al de ergste gevolgen dezer ziekte op zijn eigen geval toe. Hij , de gunsteling der fortuin , bemind en bewonderd door allen , middelpunt van zooveel schoone verwachtingen, stond daar aan den rand van zoo'n afgrond van ellende en oneer , ten prooi aan den blaam en de verachting der gebeele wereld ? Arme jongeling I die éeue blik slingerde hum in den diepsten afgrond van menscheljjk ljjden! Ondanks al zijn schaamte was hij niet zoo zorgeloos of onwetend om zich door dat zaadverlies, dat hij zelf vergeefs bestreed , te laten vernielen zonder hulp te zoeken. Hij raadpleegde derhalve onder tranen van angst en schaamte, een geneesheer, dien hij kende. Deze stelde hem gerust, en zeide dat zjjn kwaal zeer algemeen was, van luttel beteekenis, gemakkelijk te genezen, en inderdaad, door het gebruik eener prikkelende zalf en tonische geneesmiddelen, hielden de zaadloozingen op. Hoe geheel anders zou zjjn lot geweest zjjn, wanneer het ware physiologische geneesmiddel, de bijslaap, toen was toegepast! Dan zou de zaak inderdaad een kleinigheid geweest zjjn en spoedig genezen. Doch de raedicus gaf slechts voorschriften tegen de uitwerking, zonder de oorzaak aan te tasten. Want in zoo'n geval zich . van masturbatie onthouden , is nog niet de oorzaak wegnemen : de organen, door onthouding van de normale geslachtsgemeenschap verzwakt, door zelfbevlekking benadeeld en meer nog door de onvrijwillige zaadloozingen uitgeput , moeten van geregelden bijslaap tot de gezondheid teruggebracht worden. In dit geval was de patiënt door deze eerste waarschuwing zoo verschrikt en bezat bovendien zooveel karakter, dat hy van zelfbevlekking onmiddellijk afzag. Een jaar of anderhalf verheugde hij zich in° een vrij goede gezondheid, uitgenomen veelvuldige hardlijvigheid, zeer frequent bij geslachtsziekten. Na verloop van dien tijd hij was steeds aan de akademie — merkte hij weêr op dat zijn gezondheid slechter werd, ditmaal met verscheidenheid van symptomen. Hij voelde een toenemende verwarring van den geest, onmacht om zijn gedachten bij zijn studiën te bepalen. Daar hij geen masturbatie meer pleegde en er geen kenteekenen van zaadverlies te bespeuren waren (ofschoon deze niettemin waarschijnlijk in den verraderlijken vorm van pollutiën bjj dag , later te beschrijven, plaats grepen), vermocht hij niet tot ontdekking der oorzaak te geraken ; doch zijn medicus , een uitmuntend geneesheer , sprak hem van drang van bloed naar het hoofd , atsnijden van zijn haar, baden, beweging enz. Intiisschen werd de oorzaak zijner symptomen weldra duidelijk. Onvrijwillig zaadverlies begon op nieuw 's nachts , den ongelukkigen jongeling al zijn vorigen angst terugbezorgend. Ofschoon nu de vacantie met croote schreden naderde en hooge akademische onderscheidingen hem wachtten, gaf hij toch zonder aarzeling alles prijs, om al zjjn geestkracht aan zijn genezing te wijden. Hij wendde zich totdenzelfden arts , die inmiddels van Lallemand's groote werk gehoord had en zonder het nauwkeurig te lezen (hetgeen hem getoond zou hebben, hoe verkeerd zgn behandeling was), terstond de binnenwand der pisbuis cauteriseerde. Dit middel nu is slechts in laatster instantie aan te raden, wanneer het verwoestend zaadverlies door geen zachter middel tegen te houden is. In dit geval echter was de cauterisatie volstrekt niet raadzaam: de nachtelyke pollutiën grepen zelden meer plaats dan vier of vijf maal's weeks (hoewel ze waarschijnlijk gepaard gingen met pollutiën over dag, waarvan patiënt noch arts iets wisten) , veroorzaakt door onthouding van geslachtsgemeenschap. welke dubbel nadeelig was voor de reeds vroeger verzwakte organen. Een matige bijslaap zou ongetwijfeld aan de organen spoedig nieuwe kracht, aan den patiënt zijn gezondheid teruggegeven hebben. Doch het mocht met zoo wezen en nog dieper lijden zou den jongeling in het hart aantasten. , De cauterisatie veroorzaakte pijn en sterke vernauwing , zoouat een catheter moest ingebracht worden , na het vruchteloos aanwenden van baden enz. Het arme jonge mensch gevoelde zich al dien tijd diep ellendig en vernederd. Hij beproefde alle moeilijke lichaamsbewegingen te paard en te voet, gymnastiek, doch niets kon hem verlichting bezorgen. Eindelijk werden de nachtelijke polluties zeldzaam en hielden van lieverlede geheel en al op; doch in plaats van beter werd hij erger. Dat vreemd verschijnsel vindt men veel 111 zulke gevallen en het wordt door Lallemand bijzonder gereleveerd. Hij zegt dat zijn patienten hem dikwijls hadden medegedeeld, dat hun lijden na het ophouden der nachtelijke pollutiën verergerd was. In zulke gevallen is de oorzaak van het ophouden in de toenemende zwakte der organen te zoeken . die nu het zaad over dag ontlasten , bij stoelgang of urineeren , zonder eenig gevoel van wellust, hoogstens met een lichte kitteling. Wanneer zaa .1verlies over dag chronisch geworden is , dan is de ziekte vergevorderd. De jongeling verwaarloosde van nu aan al zijn studiën : zijn geestkracht verkwijnde in de somberste melancholie. Wéér besloot hjj op reis te gaan en hjj vond dat hij op die wjjze en door volkomen onthouding van studeeren zjjn ziekte in toom kon houden , hoewel in zjjn hoofd steeds hetzelfde gevoel van beneveling voortduurde. Door die middelen . onschatbaar voor de behandeling vooral van chronische ziekten , bleef zijn spierontwikkeling goed , en schijnbaar bezat hjj een sterke gezondheid. Dit laatste heeft Lallemand meermalen bjj patienten opgemerkt, terwijl toch hun zenuwstelsel op de vreeseljjkste wijze was aangetast en zij tot aan de grenzen van het idiotisme genaderd waren. Hjj zette zich thans voor eenige jaren op het vasteland neder, en door deze plaatsverandering en de daarmee verbonden afleidingen herkreeg hjj een vroolijke stemming , en de ongelukkige waagde het een schuchtere liefde op te vatten. Doch die schoone droom duurde niet lang. Niet langer zich van studie kunnende onthouden , begon hjj een vreemde taal te leeren , maar nauweljjks had hjj zich daarmee twee maanden begin gehouden, of zjjn gezondheid, dien kleinen last niet kunnende torschen , liet hem weêr erger dan vroeger in den steek. Zjjn slaap werd zoo onrustig, dat hij vreesde naar bed te gaan. Na een paar uur slapens, werd hij plotseling wakker rnet een drukkende gewaarwording in hoofd en maag, door een ijselijken droom veroorzaakt, zoodat hij zich nauwelijks op zijn kussen kon omdraaien. Na korten tijd gedommeld te hebben met een gevoel alsof zijn geheele lichaam , voornamelijk zijne hersens, in lood veranderd waren, viel hij andermaal in slaap , om na een korte poos op nieuw met datzelfde gevoel wakker te worden. En zoo ging de droevige nacht voorbij , dat hij 'smorgens zoo uitgeput was, dat hij bijna niet kon opstaan. Eenige nachtelijke pollutiën deden zich voor, maar hielden weldra op. Het lezen werd geheel en al onmogelijk, hetgeen nog niet het geval bij hem geweest was. De lezing van zelfs maar éen bladzijde van een licht te verteren boek, bezorgde hem drukking in 't hoofd , terwijl zijn maag begon te werken en te gisten , zooals hij het noemde , en als hij volhield, werden die gewaarwordingen weldra zoo overweldigend, dat hij gedwongen was op te houden. Hij verzonk in de diepste wanhoop en levenszatheid , terwijl hij van het voorwerp zijner liefde afkeerig werd. Hij gordde zijn lendenen tot een nieuwe reis, want daarin erkende hij het éenige middel tot beteugeling van zijn vijand, en zoo dwaalde hij eenzaam en somber een paar maanden rond. Dat gaf weêr wat verlichting en bij zijn thuiskomst waren zijn nachten niet meer zoo heel slecht, maar desniettemin leefde hij in een soort van lethargie, niet in staat een boek te openen: het grootste gedeelte van den dag bracht hij door op een bank in do open lucht, zoo gedrukt en dof , dat hij moeite deed om niet in te slapen ; hij meende anders dat hij wel maanden had kunnen slapen , daar hij zich bij het ontwaken steeds ineer uitgeput en slaperig voelde dan bij het inslapen. Wanneer 'snachts een zaadloozing plaats had , was de volgende dag nog eens zoo treurig. Zoodoende, door in de open lucht te leven , door volstrekte onthouding van lectuur , sliep hij langzamerhand de ergste sj'mptomen weg. Zijn nachten werden redelijk goed , zijn stemming en geest begonnen wat beter te worden , ofschoon hij nog in 't geheel niet in staat was om te lezen. Gelijk de bloem, zich steeds op nieuw onder de koesterende zon openend, zoodra de scherpe wind ophoudt, zoo trachtte zijn geest, bij elke verlichting zijner smarten, zich te ontplooien onder den warmen invloed van liefde en hoop. 