De werkmansbode; orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond, jrg 4, 1880, no. 46, 13-11-1880 
18 m. VIEKDE JAARGANG. No. 46 DE WERKMANSBODE. Orgaan »nn hel Jiigcmccn licclcrfctHiïscfi 3^ïerf!Eic(lcn'Rcrhoml . AieEMEES MEÜWS- EN ADYEETENTIEBLAD Zaterdag 13 November. Prijs per 3 maanden: Toor Amsterdam 0.60. Franco per post. . . . • • . „ id. Afzonderlijke Jiommers 4 Cent». Al wat de Redactie of Administratie betreft, gelieve men te adresseeren aan B. H. HELÖT. BLOEMSTRAAT tta. AMSTERDAi^ Prijs der Advertentien: van I—s regels ƒ 0.25. •i elke regel daarboven „ 0.05. Ij . Dienstaanbiedingen 3 Cents per regel. Dit Blad verschijnt des Zaterdags. Tweeërlei strekking. In het vorige nummer hebbefi wg met een enkel woord kondschap gedaan van een adres, door 21 Nederlanders, ingezetenen (leden van het Comité voor Algemeen Stemrecht) bg de Tweede Kamer der Staten-Geueraal ingezonden. Dit adres bevat een eerbiedig verzoek aan de Tweede Kamer, om „de Regeering uit te noodigen, of zelf het initiatief te nemen, tot een herziening der Grondwet in dien zin, dat onder zoodanige waarborgen voor de vrgheid der verkiezingen als noodig zullen worden bevonden, het algemeen stemrecht voor de Rgks-, Provinciale- en Gemeentelgke vertegenwoordiging in Nederland worde ingevoerd." En meer dan dit verzoek behelst het adres, en het wgkt in dit opzicht van zgns gelijken af, dat het niet slechts vraagt wat verlangd wordt,maar dit tevens bepleit, bepleit op een wijze die niet alleen ernstig en waardig mag worden genoemd, maar tevens wetensehappelgk, geUjk van dit Comité, welks leden meerendeels wetenschappelijk gevormd zgn, kon worden verwacht. Als zoodanig is dit adres, dat 21 bladzgden druks beslaat en in den vorm eener brochure in den handel is gebracht, uitmuntende lectuur voor allen hetzg zg zich voor- of tegenstanders van algemeen stemrecht noemen en ook zelfs voor hen die zich tot heden nog niet hebben ingelaten met dit vraagstuk der vraagstukken van den dag, of zoo wel ingelaten er nog niet genoeg over nagedacht, zich willens of niet, daarover nog geen meening gevestigd hebben. Maar ook als verweerschrift doet het adres uitmuntend dienst. Verlangend zien wg dan ook reeds uit, wat het rapport zal behelzen der Commissie voor de verzoekschriften, en zoo deze, naar aloud gebruik, het deponneeren ter Griffie adviseert, wat de kamerleden zullen zeggen, als zij aanstonds, waarschgnlijk reeds bg de algemeene beschouwingen over de staatsbegrooting, er goedschiks niet buiten kunnen blgven het adres aan te halen. Want met exceptiën en uitvluchten, waarmede men tot heden gewoon is geweest zich op het Binnenhof van vraagstukken de uitbreiding der kiesbevoegdheid en grondwetsherziening op dat punt rakende, af te maken, maakt men zich van zulk een adres niet af. En wat zal de houding zgn van de groote pers, die op het wijde veld der exceptiën de Kamer steeds trouwbar tig dient, waar het aankomt op de bestendiging van de macht dargenen die haar thans bezitten. Tot heden heeft zg gezwegen, althans zoo goed als gezwegen, voor zoover zij alleen als nieuws de aankomst van het adres in de Kamer heeft vermeld. Mag dit zwggen, constateeren, toestemmen beeten. Voeit zg, door het de juiste gronden rakende adres zich hare wapens stuk voor stuk uit de handen geslagen, de argumenten, onder welke benaming zij ge woon is hare excepties de wereld in te zenden, weerlegd? ’t Is niet te gelooven. In zoo’n korten tijd schudt men geen vooroordeelen af. Toch schgnt zg te aarzelen, en anders zoo bij de pinken om de publieke opinie voor te lichten, zoo op haar stokpaardje om op de Kamer te influenceereii en te trachten haar te doen gelooven, dat wat zij verkondigd, de „publieke opinie" is, Kwggt zg in deze belangrgke aangelegenheid bewonderenswaardig laag stil. Maar er is ook een stilstand die aan broeiing doet denken. Is dat hier het geval ? en wg gelooven het allezins dan wee u! als de storm losbreekt. Intus.schen, wij zgn verlangend en zien nieuwsgierig uit wat komen zal. Trachten wg nog, hoe moeielgk dit ons schgut, met een kort woord den iuhoud van het adres mede te deelen, in de hoop daardoor velen tot de lezing er van op te wekken. Het adres, of liever het deel er van dat pleitschnft zou mogen heeten, vangt aan met de beteekenis in het licht te stellen der constitutioneele monarchie, de regeeringsvorm dien wg ia Nederland hebben, en in dit geschrift terecht genoemd wordt: „eene transactie tusschen eenhoofdig gezag en volksregeering, ten doel hebbende de voordeelen van beide regeeringsvormen zooveel mogelgk te vereenigen." Waar de transactie ook tot de moeielgkheid aanleiding moge gegeven hebben, „om het eenhoofdig gezag tot een inkrimping zguer bevoegdheid, of de natie tot een bescheiden gebruik harer staatkundige vrgheid op te leiden", in Nederland niet, waar het volk door een geschiedenis van drie eeuwen zich aan een heilzame vereeuiging vau gezag en vrgheid heeft leeren gewennen en waar het in het Huis van Oranje een Vorstenhuis heeft, „dat zgu opkomst dankt aan den strgd tegen staatkundige en godsdienstige verdrukking, dien het, in vereeuiging niet met eenige volks- klasse, maar met de geheele natie zonder onderscheid van rang of stand ondernam.* Is die transactie, die samenwerking tusschen gezag en vrgheid nog niet Volkomen bereikt, bestaat er dus nog een breede kloof «ftusscben het ideaal en de werkelgkheid, dan schgnt dit voornamelijk te wijten aan- een min juiste opvatting der vertegenwoordiging die tot heden toe bij de meerderheid der Nederlandsche Staatslieden gangbaar is." De schrijver toont vervolgens aan Waarin die min juiste opvatting bestaat, en hoezeer deze strijd met het beginsel dér Grondwet, om met de volgende clausule te eindigen : „Wat aan eene volksvertegenwoordiging boven een staadsraad kleur en geur schenkt, is het bewustzijn dat hier niet uitsluitend individuëele gevoelens worden uitgesproken, maar iedere redevoeritig en iedere stem de zienswpze van een deel der natie uitdrukt, de wetenschap dat hier niet slechts talenten en karakters vergaderd zijn, maar dat het volk met zijn wenschen en antipathiën, met zijn deugden en gebreken, hier in kort bestek bijeen is." Er volgt nu een verdediging dezer beschouwingen, waarna aangetoond wordt, hoezeer tengevolge de „min juiste opvatting" bovengenoemd, „het prestige van de Staten-Generaal en van onzen regeeringsvorm geleden heeft, naarmate de natie dieper gevoelt, dat zg iets meer en iets anders is dan het kleine hoopje gelukkigen, die voor zich zelf en voor hun medeburgers de afgevaardigden hebben aan te wijzen." Op de vraag „of de groote hoop het zwaard der kiesbevoegdheid beter (zal) weten te hanteeren dan het beperkt aantal burgers, dat thans tot het gebruik van dit machtig wapen wordt toegéi aten", is het antwoordt: „Wij weten het niet? maar wèl kunnen wg Zeggen dat indien een klein aantal kiezers slechts hoog begaafde, onbevooroordeelde afgevaardigden vermocht aan te wijzen, en de geheele natie daarentegen slechts een Parlement wist af te vaardigen, met haar eigen gebreken in ruime mate behept, wg dan ook nog zouden meenen, dat het algemeen belang met deze middelmatige beter dan met deze talentvolle Vertegenwoordiging gediend was." En verder: „Een vrgheidlievend volk bereikt een hoogeren van welvaart en tevredenheid, wanneer het gebrekkig bestuurd wordt overeenkomstig zgne wenschen, dan wanneer het zich vruchteloos inspant om de opgedrongen weldaden te begrijpen van een bestuur, dat j naiaat het aangewezen middel toe te passen om de nationale eigenaardigheden, laat het zpn gebreken, te leeren kennen en te eerbiedigen." Voorts wordt gewezen op „de overtuiging (die) zich bij het volk (heeft) gevestigd, dat de hier te lande geldende begrippen van het kiesrecht in strgd zijn met de gelijkheid van alle burgers voor de wet"; en waar ontkend mocht worden dat dit het geval niet is, terecht aangetoond, dat de gevolgen van het tegenwoordige kiesstelsel in beginsel en in de praktgk daartoe leidt. De „theoretische verdediging van dé bestaande beperking van het kiesrecht" wordt wederlegd met de geschiedenis der grondwetsherziening, welk betoog met de volgende volzin eindigt: „Wijselijk heeft men zich dan ook in 1848 van elk debat over de mérites van den census onthouden, besloten, als men was om zich de rechtstreeksche verkiezingen niet zonder belangrijke beperkingen te laten afdwingen." Daar nu de „census als maatstaf van kiesbevoegdheid" theoretisch onhoudbaar big kt, wordt het overbodig geacht, de „onoverkomelgke practische bezwaren, die tegen ons kiesstelsel zgn aan te voeren, te ontvouwen." Terloops wordt dan ook slechts de onmogelgkheid aan getoond, de kiesbevoegdheid „anders dan door een herziening der Grondwet te regelen", ’t geen trouwens de Tweede Kamer reeds den 24en Mei 1876 heeft erkend. Het stelsel der capaciteiten wordt afgekeurd, omdat er geen grens te trekken is om het volk in bekwamen en onbekwamen te scheiden, en omdat „bekwaamheid geen monopolie (is) van gegoeden, gepromoveerden en ambtenaren, maar schuilt in alle klassen der iftaatschappg; en het hoofdvereischte van een goeden kiezer, zelfstandigheid, niet uitsluitend, ja wellicht niet het meest in de klasse der ambtenaren (wordt) gevonden." De tegenstanders, die beweren dat de slechte werking van het algemeen stemrecht, in andere landen waarschuwende Toorbeelden zoudenople veren ,word t gewezen op den gunstigen invloed die het algemeen stemrecht na korter of langer tijd in die landen heeft uitgeoefend, waaruit men deze conclussie wel zou kunnen trekken: „dat het algemeen stemrecht de strekking heeft om de kracht en energie der volken te verhoogen, zonder echter een panacee te zgn voor alle maatschappelgke kwalen." Hen die het algemeen stemrecht" in Nederland afkenren, met het oog op de resultaten welke dat recht in de Hervormde kerk heeft opgeleverd, wordt aangetoond, dat juist het stemrecht de kerk voor ontbinding heeft behoedt. Hetgeen dus veeleer een bewgs is, dat „de stembus is de veiligheidsklep voor de bezwaren van een volk tegen zijn bestuur. Men sluite haar, en vroeg of laat zal de spanning, i niet door, regelmatige uitlating van j stoom op gelijke hoogte gehouden, zoo | groot worden, dat de ketel springt." | Dat gelgk nog beweerd wordt „ons j Tolk te onwetend is om voor algemeen I stemrecht geschikt te zgn," wordt, zoo i dit waarlijk het geval is, beantwoord ! met een reclame (?) voor de regeerende t klassen, die daar de schuld van zijn en ! die, ofschoon zij steeds betuigd hebben i „dat het algömeen stemrecht door leerplicht moet wordeu voorafgegaan, de ? invoering van den leerplicht hebben : verzuimd." Overigens wordt verzekerd i dat ons volk niet onwetender is dan het Frausche of Engelscbo. Nog wordt een bladzijde gewijd tegeu devrees, dat bij algemeen stemrecht „de nieuwe kiezers voor een groot deel slechts zullen stemmen, zooals geestelijken, werkgevers of andere invloed- personen hen zullen voorschrijven." Hierouitreut wordt terecht opgemei'kt, dat ïinduin dit argument bewgskracht ’ heeft", het teveel bewijst, doordieu „het alieen tegen algemeen stemrecht maar evenzeer tegen ieder ander kiesstelsil (kan) wordeu gekeerd" en het uitoefenen dier pressie, hoe ongeoorloofd overigens, dus .moeielijker wordt „naar mate hot aantal kiezers stggt." Tot zoover onze aanteekeningen. Ons besieK en ook de welvoegelijkheid veroorloofden ons niet meer, hoe groot de ; verleiding ook was. Hieruit mag de i hooge belangrijkheid van het adres als | verweerschrift wordeu afgeleid en dus ' ook de weuschelijkheid, dat ieder er kenviis mede maakt. «fp den weg: naar bezufnigiu»:. ' Dè Tweede Kamer der Staten-Generaal behandelde Dinsdag de begrooting van den i der gevabgenen.' Deze begrooting is i in uitgaaf ƒ 38,000 lager geraamd dan de i vorige, vi'egens de inkrimping der weverijen ! en 'ómdat de gevangenen arbeid voor parti- I euliereii verrichten, die winstgevender is. De ? Minister verzekerde bij zijn mededeeling nóg, ; dat- bij.-’t plan heeft om zooveel; mogolgk tegen te gaan dat de* arbeid in de gevangenissen aan) be vrijen ar h e id een nadoeli-j gen concurrentie aan doe. Een j verzekering waarvan wg gaarne kota nemen, (' met de opmerking evenwel, dat ' blijkens ' % Ministers verzo.kèring, er nog te veel govan- > geniiarbeid is die togen den vrijen arbeid ' concuree-rt,'terwijl de woorden „zooveel iflc- ' gelijk" ons voor de toekomst niet oeheel ' gerust stelltdi. \\ : , Ahar ~;it tiinn- daargelaten. . . 'i er nu f 38,000 w-aarsclignlijk ! mindér bcboevüu te worden ultgegeven,meende j de Afinister wel ƒ 1980, dus nog geen twee,.], r’ '• ' • i’-i i duizend gulden te mogen aanvragen tot ver. hooging der salarissen van de bazen en meesf terknechts. Deze verhooging nu werd ernstig j bestreden door den heer Oorver H00ft,... „omdat onze financieele toestand tot greote [ zuinigheid dringt", waarna die heer voorstelde ’ het amendement te schrappen. .De heer van D e 1 d e n ondersteunde het amendement, ook uit een oogpunt van zuinigheid en omdat I het ’t eerste onderdeel der staatsbegrooting betrof. Wel verdedigde de Minister van I Justitie zijn voorstel en schaarde de heer B er g s m a zich aan zgn zijde door bestrijding van het amendement Oorver Hooft, maar het hielp alles niet; de Kamer Igdt zóó aan zuinigheidsmanie, dat zij het amendement ihet 38 tegen 14 stemmen aannam. Zullen de Kamerleden dezelfde zuinigheid in acht nemen als het de salarissen geldt van groote ambtenaren, hunsgelijken, de vrienden en neefjes, die niet, om in de noodzakelgke behoefte van hun gezin beter te kunnen voorzien, naar ƒ1.— salaris behoeven te hunkeren gelgk meesterknechts in de gevangenissen? Zullen de heeren diezelfde zuinigheid in acht nemen bij de vaststelling der begroeting voor de uitgaven die de Kamer behoeft? Er zou op die begroeting anders nog al wat te bezuinigen zijn. Eu wg raden den heer Oorver Hooft, zoo vol van zuinigheid,aau,tot het doen van een voorstel, om zijn piedeleden het presentiegeld te onthouden, wanneer z{j om redenen buiten ziekte, hun plicht verzaken en niet ter vergadering komen. Wanneer, gelijk nog bg de behandeling van j het strafwetboek bijna geregeld plaats had, I en in ’t algemeen geregeld plaats heeft, ge-I middeld een dertigtal afwezig is zou dit, I de zittingtgd op honderd vijftig dagen bej rakend, een sommetje van omstreeks f 25.000 ! per jaar bedragen. 1 Van de ambtenaren in de gevangenissen, • die 4 a 500 gld per jaar verdienen,verlangt men j zeker dat zij alle werkdagen procent zullen I zijn, mag dat dan ook niet verlangd worden j van de Éamerleden die f 2000 per jaar ge- j ; nieten op de weinige dagen dat er zitting is? , De Arnh. Ct. verwacht, dat de Kamer j ' tegenover de andere uitgaven dezelfde zul- | ; nigheid in acht zal nemen, zoodat niet eens \ \ de rentewet noodig zal zijn, | i Stattstlck. -voop werklieden. j Het iiitmrmtende denkbeeld van den Heer \ Domela Nicnweuhnis moet op krachtige wijze ! worden in practijk gebracht, maiir wanneer ' dit aan den enkelen werkman wordt over; gelaten, zal er, vrees ik, weinig van komen; de besturen moeten dus de zaak ter harte nemen en behoeven daartoe betrekkelijk wei-I'nig to doen. ' 1 Ik geef in bedenking dat het bestuur van | elke vakvereeniging iemand tracht te vinden, 1 die zich belast met het- verspreiden en weder verzamelen van de lijsten niet vragen; in j plaatsen waar geen vakvereenigingeu zijn, | doet het de werkliedenvereeniging. Wanneer I de aangewezene een ijverig man is, zal het hem wel gelukken lijsten, geheel of ten deele, behoorlijk ingevuld te kr%en door de be' trokken personen. Mogelijk, en dit zou hoogst weuschijnlijk \ en nuttig zijn, zullen de aldus gevormde i werklieden-statisticussen zich dan kunnen I vereenigen tot een blijvend bureau vobr arbeiders-statistiek, die jaarlijks of, liever nog, driemaandelijksch hunne opgaven aan een algemeenen secretaris toezenden en jaarlijks | een vergadering houden, waarop de mid- I I dolen wordeu besproken, om de statistiek j ; hoe langer hoe meer aan haar doel, een i . met cijfers bewezen overzicht van den fo.e- I stand, te doen beantwoorden, j En wanneer nu vereenigingen en particu( lieren mot een jaarlijksohe kleine bijdrage j steunen, is dat doel bereikbaar; de bijdrage ; behoeft niet groot te .zgn, want het meeste I hangt af van den ijver en de geschiktheid der : correspondenten. I Het hooge belang, dat de werkliedenbej weging bij een goede statistiek heeft, eischt ’ spoedige uitvoering. i Amsterdam, Nov. ’BO. J. A. E, ' Spinoza-vercertitg, > N. toont zich, in ’t vorige nommer, min of meer gebelgd over mgn weerspraak zijner besohouwingeh, en meent dat ikzeverkeeid -'ïico opgeva;. Ik zal daarover niet met hem twisten; ’t was mij alleen te doen, tegen de I ónjaiste gevolgtrekkingen te .wanrg)Chuwen, ! die, me.ening, voor de. hand lagen. j.En .dat. i4j, .meer als. lig,.daa,reiiboveü een „ijehaanpete .tegenateliing maakte tegen „mani'.l '» nen des bloeds," gelijk hij ze betitelde. Toch I- konden dezen alleen zoo genoemd worden, g omdat zij ’t hunne voor ’t vaderland stort. ten; een daad, die hen van Spinoza zeker B den lof van „edelaardigheid" zou hebben e doen erlangsu. N. schijnt daarentegen liever 1 den krijgsmoed, ook waar hij voor de goede £ zaak der vrgheid in de bres springt, te vert onwaarden, en ook daartegen kom ik op. ï Ik hou in ’t algemeen niet van dat opzetten 1 van den „neer-" tegen den „weerstand" r gelijk men zich plag uit te drukken-—f, – maar zie liever, in ’t belang van land en' , volk, alle standen en beroepen samengaan 1 en de handen volijvrig in een slaan, t Wat N.’s armoede betreft, die, naar hg schrijft, hem weêrhoudeu zou voor een i standbeeld van Spinoza te Amsterdam werkt zaam te wezen, ik kan dat niet inzien. Ik. ) bedoelde toch niet liyo. maar zijn ■ zedelijken steun bg zulk een pogen, en in ! mijn oog is de laatste volstrekt niet van 1 den eersten afhankelijk. v. VL Mededeelingen. Het adres van den heer Th. G. Lasthugzen, Penningmeester van het Algemeen Nederlandsch Werklieden-verbond enz., is van af 1“ November a. s., Marnixkade CS (boven.) Secretarissen van Afdeelingen, ook van ’t Begrafenisfonds enz., gelieven hiervan nota te nemen. Woensdagavond trad in de Werkl.-Vereeniging te Hoogeveen als spreker op de heer Urban, van Groningen, Na een inleidend woord 'met het oog op ' den Dankdag en waarbij spr. toonde niet voel simpathie te hebbén'voor de oflicieele danki en bededagen evenmin als voor dé kerk, die : hiervan ook alweder ledige vormen had ge; maakt. De kerk die ja, eenmaal aan weten- f j schap eii beschaving diensten had bewezen, j j maar die tevens later zoo menige edele en ' I fime geest heeft geknakt of uitgebanneri; I j die kerk ’t zij ze Homo, Genève ofDord ! I in haie banier voert -- is de. vijandin van ! vooruitgang en beschaving, doodt, de energie I en verlamd de geestkracht,, harer kinderen, en geeft voedsel aan de zoogen. „Ohristelijke Sociaal-democraten." | r Het eigenlijk onderwerp der rede ly.as de I ' bespreking van twee programma’s; In de S I eerste plaats dan het programma (of de al- ) gemeene inzichten en wenschen) van de So- I ciaal-democvatische partg, zoo als dat van de i geestverwanten in Duifsuhlaud is ovorgeno-d men. Sedert Juni ’7S gaat die partij voort i zich hier iu Nederland te organiseeron; zij l I verspreidt bladen en brochures, zend hare ’ ! agenten nit, heeft in de voornaamste steden ' i hare vereenigingen en schijnt ruim van geld- ; j middelen te zijn voorzien. | ] Ze wil: afWhaffing van particulieren eigen-j I dom (alles lost zich in den staat op); de i – kinderen worden op bun derde of vijfde jaar ! ■ aan de zorgen der ouders onttrokken en in ; ; gestichten opgevoed, ontvangen allen gelijke j ’ opleiding en de staat beslist over het werk : waarvoor ieder het gesehikste is; afschaffing ( van het staande legér; opheffing van allen : s vrouwenarbeid die onzedélijk of ongezond is; i rechtspraak door het volk (instelling van |’i jury’s); kosteloos recht enz. enz. 1 1 tïpr. verklaart zich den toestand door de i ? I S.-D. gedroomd, onbegrijpelijk en <üe zou t Iz. i. ook veel overeenkomst hebirén met i j die in een groot klooster of tuchthtiis!, .; .f. _ Hoeveel goede i*n schoone gedachten er ook , in de boginseieii van de S.-D. Als b. V. art, 3 van onze grondwet nitdrukt dat alle burgers gelgk zijn voor de wet dan wordt dit door het B. W. tot een leugen gemaakt; want als er verschil bestaat tnsscheu patroon en knecht, of, tnsschen verhugrder en huurder, dan wordeu de eer- I sten voor den rechter gelooft, de laatsteu ( niet; een arine steelt van honger of uit j wanhoop een stek brood, hg moet dat misj drijf inet een gevangenisstraf boeten ; de rjjke die diefstal pleegt tienmaal zoo laaghartig, daar ’t voor verkwisting of overdaad geschiedt, wordt ook geoordeeld, maar' kan zich in de pistole en dus voor geld een goede bediening koopen. Ja een schurk als Kerdijk . werd bjj zijn vervoer als gevangene to fatj soenlijk geacht voor een , spoorxjjtuig 3do i klasse, „mijnheer" kreeg 2de. , Art. 177 def grondwet: „Het dragonder t wapenen tot bewaring derunafhankelijkheid I van den staat is een eerste'{dicht van lederen staatsburger," .... is een doode letter. Alleen het geld 'beslist daarover. Hior drukt , de zwaarte ,van dien plicht alleen op de werklieden, en dubbel, omdat door de plaatsvervanging,.de minst ontwikkelde en lieder-Igksto efementpn de plaats van den meer beschaafde vervullen en de omgang daarmede vaak verderfelijke vrachten draagt. Evenzoo is art. 74: ',,De'Staten-Gencraal vertegenwoordigen het geheele Nederlandseho volk." .... een frase Dat zoude waar zjjn als dat volk het recht tot kiezen van vertegenwoordigers werd gegeven, doch tot zoo lang zijn slechts de kiezers vertegenwoordigd, en kiezer is alleen hij die een bepaalde som aan direkte belasting betaald. Hoe onrechtvaardig deze regeling is springt in ’t oog, als men weet dat bijna iedere króeghoudef kiezer is en daarentegen een groot getal ontwikkelde burgers, waaronder profes-" soren, doctors, onderwijzers enz. van dat recht ziju verstoken omdat hnu aanslag, soms precies 21/3 et., té laag is.. De waarheid is dat. het rfcht ,om wetten te maken in Nederland voor geld te koop is. En vraagt men nu om kerstelling van die grief dan heet dat; «revolntie-maken", of mien antwoordt in gempede : het volk is daar nog’ niet rijp ! Dit antwoord kan alleen oorsprong vinden in onkunde, want onkunde, want onderzocht men het men zou tot andere resultaten komen. De werklieden zullen dan ook volhouden met hun eisok ,zeggende -..maak ons dan rijp j geef onderwp kosteloos on verpacht, ook vooibexoidoud eu, voprtgezet onderwijs, (alleen lezen en soiu-y--ven is-niet; voidóehdo), en.,.', neem weg die schande dtit”'er pog’ ongeveer 80 duizend kinderen vaii alle onderwijs vèrstoken rondloopcn. ‘ : (.Irondvrctsherzicning uadet men'vraffen onV ■ JiorstoE ,vau zqo menige onrechtvaardigheid te kvygen. ;Eip – . nin i kóiirè ; ,als,he,p’ toch ,gcbéurvif, •‘\riit in de omsTaViaighedon’.pipt <m- . denkbaar 'éf'lÖj oi' ’ !n – •••■'tin nso r:v • ■■ den van onzen koning en de niet-troonsbeïtijsring van prina een regentschap werd ingesteld, dan zou die herziening nog lange jaren op zich dóen" wachten, want gedurende een rfegentscliap mag zoo iets niet plaats hebben. De heer TJrban gedacht nóg even den ondminister Kappeyne, die ons volk noemde f het volk dat barricaden op- cb'troonen omver wierp" en die lust bad te sterven eer dat volk atemrecht verleend werd; en besloot zijn rede met een beschouwing over de_ eed-kwestie. • -. Na er op gewezen te hebben dat bp de behandeling van het strafwetboek gebleken is dat men een belanrijke schrede voorwaarts is gegaan door een valsche verklaring gelj'k te stellen met meineed, toonde spr. met een reeks van voorbeelden aan, hoe ontzettend veel misbruik er van den eed ggmaakt wordt, en hoe gedachtenlooa men die formule elkander voor- en na zegt. Spr. hield een warm pleidooi voor hen die uit overtuiging weigerden den eed te doen, gaf een nadere uitlegging van de gewoonlpk gebezigde woorden, noemde de eed onzedelyk en meendedat zoo' men dezelfde straf bepaalde op bet valsobelpk afleggen eener verklaring, die inroeping van straffen (den eed)’ best kan gemist borden, ’t geen zeker meer in overeenstemming zou, zijn met de bedoelingen van Jezus Aiw ja zij ja en nw neen, neen ! aan een ieder bekend zijn. Wij hebben getracht in bovenstaande eenigzins den loop en inboud dezer belangrijke rede weer te geven, 'cjle een publiek meer dan twee uren boeide. Nadat de pres. der vereen, de heer Essel- den spreker namens de verg. had dank gezegd, droeg het lid E. v. d. Veen een grappig gedicht voor getiteld „de mislukte huwelijksadvertentie" en allen keerden in opgewekte stemming huiswaarts. {lngezonden) ilet bestuur der Werkliedenvereeniging tc Hoogeveen, beeft na Irekomen machtiging der vergadering, een adres gezonden aan den Eaad der gemeente, waarin zij ’ verzoekt Ie milde toepassing der regeling tot heffing van schoolgeld in een vorige vergadering van den Haad vastgesteld, en 2e het te keer gaan van allen arbeid van kinderen beneden 13 jaar, met ul de middelen wimrover de Baad'' te beschikken heeft. Omtrent de-regeling tot heffing van het! sctioolgcld, wor(K in het adres opgemerkt, dat de v'creeniging niet geheel gerust is, daar tot heden de schoolgeldhefang on-CTenredig xwaar op don minderen man drukt, 200 zelfs, dat lieden die in de laagst;, klasse van den hoofdelijken omslag, dus voor ƒ 1,T)0 of ƒ 1,40 waren aangeslagen, drie a viermaal zooveel voor hot onderwijs hunner kinderen moesten betalen.. En wat het te. koor gaan van kinderuT'oeid betreft, lozen we, dat zoo ergens, te Hoogéveen een strafbepaling op den arljeid nuttig zal kunnen werken, tot bevordering van getrouw scboolbtzoek. Niet zelden toch worden zulke meisjes boodschap!oopsters en dc jongens als koedrpvers gebezigd, terwgl in de veldstreken vele; kinderen van de school worden gehouden tot het verrichlOß van veen- en huisarbeid. | lu de Zondagavond gehouden vergadering der werKliedenvereeniging te Groningen, die als gewoonlijk druk bezocht was, kon de secretaris luededeeling doen vaii een ingekomen brief van den pas in functie getreden burgemeester, inhoudende een \voord van sympathie voor het streven der vereeniging en zijn voornemen om als donateur der'vereeniginU te worden oßgenomeu. kon de'secretaris mededeelen dat dc grond is gelegd voor het pensioenfonds, 10l welks oprichting vroeger werd besloten, liet bestuur heeft, om bedragen voor dit fonds, een aantal circulaires verzonden en die door den secretaris terug doen halen. De hi»er Urban kon mededeelen, en tevens een woord van dank uitbrengen, voor de gvoote welwillendheid waarmede hij met een enkele uitzondering, bij zijn bezoeken overal is ontvangen. He inschrijvingen waren als giften ineens ƒ 236.-r, toezeggingen, ■. >r. die giften het volgende jaar te herhaicai ■ lis, direct aan eontanton ƒ3O, makende I’’.: c.;nige bijdragen waarvoor nog staande u' y ovgadei'iiig werd .gebakend ƒ 4503. ri. ;i.n aftrek der onkostSi'aa*u drukwerk, de iie.:, ri.en cu uicasseciidge-a, ceu som vau min-■■tens ■ . Terwijl als een doorslaand eewjs \'a,L:. sympathie 'der. jneergegoedcn voor * de vereeniging nog vermeld kon worden, dat 17 van de meestgegoede ingezetenen zich da donateurs én zich 9 als gewoon lid hebben laten inschrijven. 1 ' Deze mededeelingen werden met gejuich door de vergadering begroet; den secretaris werd een woord van dank toegebracht voor zgn ijver in 'dezen betoond. Door het lid Olm werd een colectie boeken toegezegd voor de bibliotheek en op voorstel van de 2e bibliothecaris werd besloten ƒ 12.50 luit de lijst van Bolle ten dienste der bibliotheek af te zonderen. Door den secretaris werd daarop foorgelezen aan den gemeenteraad, om de in- E.emming der vereeniging te betuigen, met et verzoek van eenige medebnrgers, om meter grond in bruikleen voor een openbaren speeltuin; Hiertoe werd besloten. Het ziekenfonds der vereeniging verkeerde in het afgeloopen kwartaal in een guiptigen toestand. Het vorige kwartaal was in kas \f 139.77, waarbij aan cqntributiën werd lontvangen ƒ48.06 en aan ziekengeld uitbe!taald ƒ 12.80, zoodat er op ’t einde van ’t kwartaal een kas was van ƒ 175-.03. Nog werden de statuten voor de op te richten bouwvereeniging voorgelezen en alle artikelen' zonder wijziging aangenomen, waarna de president de vergadering sloot. In de Zondag 31 Qct. te Famsum gehouden vergadering der worklieden-véTeeniging ,/Exelsior" te Delfzijl, onder leiding van den heer D. Nanning, swretaris der werkliedenvereeniging te Appingadam, werd in verband met een in de DéZ/s.' C't. geplaatst artikel: „Wat zijn de'oorzaken van drankniisbrnik?* na een levendige gedachten wisseling besloten: gedurende de vergadering geen sterken drank, te. Mede werft naar aanlelumg van de circulaire, in zake de uitvoering der wet op het onderwijs, door het Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond aan de werklieden-vereenigingen gezonden, besloten, een adres tot den Eaad der gemeente te richten, met verzoek om voorziening in ’tgeen te dien opzichte in de regeling van het lager onderwigs nog ontbreekt. Op een vraag hoe ’t met, de voorgenomen is gesteld, antwoordt een ler leden.dat deze met hgt oog op de \^rerk-, taamheden, die men van de nieuwe spoor-- veglijn Groningen-Dölfzijl verwacht, voorjoopig was uitgesteld. Daar echter, tegen krwachting, van de aanbesteding dier lijn jog niets is vernomen en ’t vooruitzicht van dezen winter daarbij werk te vinden, itis verijdeld wordt , werd besloten, den. secretaris en het lid Komdeur op te dragen, I informatiön in te winnen omtrent een lading j „vlinten" opdat deze _ nog zoo mogelijk ■ tegen 1 Januari aanwezig zijn. ' ' Een voorstel tot aanschaffing van een , kleed, waarmede een afgestorvene tijdens de ; overbrenging naar de laatste rustplaats ge- j dekt zon kunnen worden, vond geen bijval; i de meeste leden zagen hierin onnoodige! weelde. • j i Nadat nog eenige punten van minder al- belang waren behartigd, sloot de Voorzitter de vergadering met een rede en de volgende dichtregelen: .0, mor en mompel niet, wees moedig! AVaardeer al ’t goede, kweek geen grief, Bevrijding komt en vindt u spoedig, Ziin kennis n en arbeid lief. J.l. Zondag hield de Werkliedenvereeni-1 ging „Harmonie" te Appingadam een ver- , gadering. Na de gewone orde: openen en notulen lezen; tad de bestuursverkiezing plaats. Herkozen werd met algemeene stemmen J-_Hovingb Ezn. als president, tot secretaris in plaats van E. Nanning, die voor herkiezing bedankte, D. Nanning. Terwgl nog tot leden van het bestuur gekozen werden D. Broos ipn E. Levin. De voorzitter installeerde de nieuw gekozenen en richtte bg die gelegenheid een woord van dank tot den afgetreden secretaris, voor diens gver gedurende 6 jaren in het belang der vereeniging, getoond. Nadat nog de secretaris met een opwekkend woord de leden had toegesproken, werd overgegaan tot behandeling der punten. Allereerst was het bekende schrigven aan de orde van het Ceatr.-Bcst. Alg. Nederl. WerkL-Verbond; d|!, voorzitter meende, daij wat het onderwija aangaat, daarover te pingadani niet valt te klagen, terwijl de beperking van 'dén kinderarbeid van gemeentewege, reeds door ,de vereeniging van Burge- meesters in de provincie is ter hand genomen 1). Voorts werd besloten ten 2en male èen verzoek tot" den Gemeenteraad te richten om in een der schooUocaleü te mogen vergaderen. De werkzaamheden hiermede afgeloopen zgnde, werd het woord gegeven aan den heer A. Wagenaar, vice-voorzitter, ter bespreking van een op te richten fonds »Voorzorg in den Winter». .. Na een voorafgaande rede, omtrent den toestand van de werklieden in ’t algemeen, kwam spreker tot de slotsom, dat de menscli iets zijn eigen moet kunnen noemen. Want, hoören we niet altijd verrolgde spreker ’ wanneer de boomen hunne bladeren laten vallen en de warme morgens koeler worden: de Winter is in aantocht? Ja, men hoort uit menig mond: »ik schrik voor den Winter", doch men schrikt evenwel niet voorden winter, maar voor de behoefte, die hg meebrengt. Men hoort de zucht: hoe aardappelen, turf enz. te zullen krggen, doch heeft men wel eens nagedacht wat Schiller zegt? iets moet de mensch zijn eigen kunnen noemen? en met dat eigen kan en moet hg gaan overleggen. • Neem bijv. vier perioden in ’tjaar, waarin de werkman naar tgd en omstandigheden loon verdient, dan zal hg in dertien zomerweken 60 cent per week kunnen storten, vervolgens dertien weken 30 cent, -dertien weken 26 cent en dertien weken 20 Cent, dit zal te samen een som worden van ƒ17.55. Wanneer nu inenig lid aan dit fonds deelneemt, dan zal in ’t groot kunnen Worden gekocht en goede waar verkrijgbaar s^n. Na bespreking hierover, werd besloten ’t volgende jaar zulk eem fonds op te richten. De voorzitter dankte de heer Wagenaar voor zijne rede en öe aanwezigen voor hunne opkomst, daarna sloot hij de verg., die gevolgd werd door een bijeenkomst van jonge lieden en ongehuwde leden, tot oprichting van een tooneelgezelsehap, ter opluistering der vergaderingen en om werkzaam te z\jn voor liefdadige doeleinden. Ook hiertoe werd besloten. 1) Dat alles kan zeer waar zijn, maar een burgemeester is de gemeenteraad niet. Al hebben nn de burgemeesters der povincie de wenschelijkheid erkend, dat van gemeentewege een Verordening op het arbeiden van kinderen in’t leven geroepen wordt, is het dan nog zoo zeker 4at in iedere gemeente de Kaad hetzelfde doet? 2ou een adres ter ondersteuning van hetgeen | de burgemeester wil dus wel overbodig zijn? Haast je maar niet. De 2e penningmeester van Patrimoninm’s bestuur, de voorzitter tevens der afdeeling IJselmonde, had des heeren Kater’s aandacht gevestigd op het ontwerp nieuw Nederlandsch strafwetboek, dat, volgens Kater altgd, op een geheel verkeerden basis rust. Onder meer wordt daarin.altyd weer volgens Kater, ;/het ziekelpk philantropische dezes tgds" boven »het recht onzes Gods gesteld" of in goed Hollandsch gesproken, de d o o dstrafniet weder ingevoerd. Nu bestond hot plan, aan den Koning te verzoeken de doodstraf weder in de wet te brengen, maar daarover moesten Patrimonium’s afdeelingen worden geraadpleegd, en terwijl men daarmede doende was, heeft «de [ Kamer, die zich zeer wel bewust is dat zp niet bet volk vertegenwoordigd," lijk vermoedende wat Patriinünium 'vn zijn ' schild voerde en bevreesd dat de impulsie van dien kant te sterk zou worden) met een voortvarendheid (die elk heeft toegejucht) als in de jaarboeken der liberalistische coterie te vergeefs zal worden gezocht," besloten het strafwetboek in behandeling te nemen, en gelijk algemeen bekend is (en door honderdduizenden met onverdeelde sympatie is vernomen) met overgroote meerderheid van ' stemmen een voorstel, tot wederinvoering der doodstraf verworpen. Daar zit Patrimonium nu. NiiVgêtSÏpleegd door de Kamer, of deze aan het'reeds zoolang voor openbare behandeling gereed liggende strafwetboek mocht beginnen, en niet gehoord of zij voor of tegen de doodstraf ia. Zp zal zich nu dus tot den Koning wenden, of dezen de doodstraf asjeblieft weer wil invoeren; Tot den Koning, die, toen de doodstraf nog bestond altijd gratie schonk; niettegenstaande Patrimonium’s bestuur toch moet of kan weten, dat «de Koning er volstrekt niets aan ken doen." Tot overmaat van ramp is het nieuwe strafwetboek reeds aangenomen en hebben zelfs al do anti révolutionaire Kamerleden,' ofschoon al hun pogingen om de doodstraf cr weer in te krijgfen zijn mislukt, toot gestemd. Men meldt ons uit den Haag. Donderdag 4 November, hield het bestmar der ’s Gravenhaagsche volksbroodbakkcrg, go-( naamd: ;,De Volharding" met de leden-aan-y deelhouders een algemeene vergadering, ton einde verslag uit te brengen der uitkomsten over 3 maanden. De voorzitter naaakte de opening de vergadering opmerkzahm op de gunstige uitkomst, vooral na de tegenwerking die ondervonden is. Daarna kreeg de penningmeester het woord, die na de inkomsten en uitgaven medegedeeld te hebben, constateerde, dat een netto winst behaald en aanwezig was van ƒ 47. Deze uitkomst gaf een algemeene tevredenheid. Verschillende sprekers voerden nn, nog het woord. Vooral de degelpheid van ’t brood werd besproken. Een der sprekesß wees er. op hoe 3 dagen, vóór dat wij begonnen te bakken, de bloemprijzen reeds lang ƒIS varrieerde en 1 kilo brood 20 cents terwp de bloem nu ƒ en, een kilo brood 19 cents kost. Wel een bewijs zeide spreker, althans het Igkt er veel op, dat men nu al met onze kleine zaak rekendenschap houdt, waarop bgna een «zoo gaat ie goed" ! losbarste. ~ Thans .kwam aan de orde een voorstel tot het doen eener inkoop van erwten en boonen. Ook dit denkbeeld vond een levendigen bijval op één na, ’t was de Heer v. 0., die minder voldaan was. ' Spreker zeide onder meer, dat die heerm laar aan die groene tafel wel op winstbejag schenen uit te zijn, maar dat hg voor zich ie winst van het brood te klein vond; waarop de voorzitter hem beleefd bedankte. Maar de leden waren hem niet zoo goed genegen, want met algemeene stemmen moest de ondankbare gerooieerd worden. Jammer, maar dat zoo iemand niet weet, dat de zaak zóó uit ’t niet is opgehaald, dat het eerste weekloon dep bakkers bpa uit ’t zakgeld der bestuurders moest worden, bijgepast. nog Benige vragen tot den voorzitter gericht waren, sloot hg, onder dankzegging voor de goede órde door de aanwezigen aan den dag gelegd, de vergadering. Het Nieuws van den Dag, dat de vorige week het bericht omtrent de vereeniging llSpaarzaamheid en Vertrouwen" van ons overnam, waarna het vervolgens in andere bladen de rondte deed, schreef, dat de proef met 6 uit Duitschland aangevoerde monsters genomen werd. Dat is onjuist. Zeker althans waren vp van de monsters door kooplieden te Amsterdam geleverd, en stellig waren er Hollandsche aardappelen hg. Overigens is dit waar, dat weinigen voor de herkomst hunner winter-aardappelen kunnen instaan, al zij ze ook aan de markt mt de Friesche of Zeeuwsche tjalken lossen. Bgna dagelijks toch worden tjalken aan de plaatsen der goederenstations uit de Duitsche waggons geladen en doen geen verdere reis dan door de grachten der stad naar de markt. De Arrondissementsrechtbank te Amsterdam heeft Dinsdag uitspraak gedaan in de bekende procedure K. Bis en de Amstcrdamsclie Spaarbank. Zij heeft daarbfl de Spaarbank in het gelgk gesteld en K. Eis niet-ontvankelijk verklaard in de door hem gedane vordering tot benoeming van scheidslieden. Zg heeft namelijk geoordeeld dat de eischer daarvoor het bestaan van een overeenkomst of compromis totdat einde buiten de bekende ih de livretten der spaarbank vermelde bepaling (dat bg verschil tusschen het spaarboekje en de boeken der bank niet het eerste maar de laatsten worden geloofd) had moeten aantonnen. Die in Amsterdam een dubbeltje te nüssen heeft, raden wij dringend aan Maandagavond een bezoek te brengen in de nAwr sterdamsche Werkmansbond", waar alsdan door een aantal vrienden een soiree wordt gegeven ten voordeele der weduwe van een vroeger bestuurslid der Meubelmakersvereeni- , ging iiA. E." met wijf jeugdige kinderen. Onder de medewerkers bevinden zich leden der Dilletanten-Club, ’tgeen elke aanbeveling omtrent de degelgkheid der uitvoering overbodig maakt. Die misschien Maandagavond niet goed van huis ken, zal weldoen een • kaartje te koopen voor een dubbeltje, hij bevordert dan toch het doel, waar het allen maar om te doen is. In, ’t Buitenst Vallaat (prov. Groningen) is een goede school, maar de weg er heen, de vonders nl., waarover de kindereh moeten. zoo slecht, dat de ouders genoodzaakt w<nrden hunne kinderen te hnis te hbhden. De hoofdonderwijzer verzocht daarop aan de Trimiden van het onderwüs honderd kwar- om de vonders in orde te maken. Of ze gekregen heeft wordt niet gemeld. 