Het leeskabinet; mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen, 1868, 01-01-1868 
//Hans, hoe zijt gij in de stad gekomen?" vroeg Bertha nu. // Ik ben er in den nacht met vijfhonderd man in stilte ingedrongen. Wij zijn echter zeer in het naauw geweest; maar op het uiterst oogenblik bestormde en veroverde het leger de stad. God heeft ons bijgestaan." — //Maar gij hebt mij nog niet gezegd hoe erg uwe wond is." — //Die is onbeduidend; slechts het vleesch is doorgehouwen." — //En hoe is het in de stad? waar is de ellendige Jan Beukelsz?"— // Geheel Munster is een bloedbad. Er is woedend gevochten, het paleis is veroverd, Jan Beukelsz. is gevangen. Ik wilde hem gaarne mede gevangen nemen, maar had te veel haast om hierheen te komen; want hij had zich verborgen bij de Egidiuspoort. Ik zag, hier heengaande, hem juist te voorschijn halen. Een kind had hem verraden. //Waag het niet," hoorde ik hem roepen, // uwe hand aan den gezalfde des Heeren te slaan!" Maar hij werd met bespotting beantwoord en ruw aangegrepen. Toen bood hij groole schatten, als men hem liet ontkomen; maar de soldeniers riepen: //Weg met den strookoning, den lafhartigen tiran!" Ook Krechting is al gegrepen. De andere hoofden zoekt men nog." Hans verhaalde na deze algemeene mededeelingen nog verscheidene bijzonderheden van den strijd Bertha hoorde huiverend van de gevaren, waarin hij verkeerd had, en van den ijselijken kamp, die zelfs nu nog niet geëindigd was; want nu en dan hoorde men nog schieten en rumoer. De blijdschap echter over aller redding verdroug dit gevoel eu deed hun de geluiden van jammer en moord, die van buiten nog in het stille klooster doordrongen, naauwelijks meer opmerken. Nu was de beurt aan Bertha om te verhalen van haren toestand en lijden in de laatste dagen. Hans was hevig ontroerd , toen hij dit alles aanhoorde. Maar nu eischten zijne uitgeputte krachten, na de bovenmatige overspanning, herstelling en rust; hij legde zich met het hoofd op de tafel en viel weldra in slaap. Ook Catharina was na de eerste opgewondenheid in een gezonden slaap gezonken. Slechts Bertha bleef waken. Zij gaf zich aan blijde gedachten over en dankte vurig den Heer. Met een zalig gevoel sloeg zij nu en dan den blik op de twee slapenden, die haar op aarde het dierbaarst waren. Na een paar uren ontwaakte Catharina en rigtte zich van haar leger op. //Gevoelt gij u nu beter, moeder?" vroeg Bertha. — //Ja, kind!" antwoordde zij: //ik ben een ander mensch geworden. Hoe zullen wij nog lang genoeg leven om den Heer onzen dank te betuigen voor zijne genade !" Toen Hans wat later ontwaakte, gevoelde hij zich verkwikt en gesterkt. Hij wiesch zijn gelaat; Bertha bond den doek, waarin zijn arm hing, beter vast, en nu maakte men zich gereed, om, zoodra het op de straat geheel rustig was geworden, het klooster te verlaten. Door de gunstige beschikking van den bevelhebber van het bisschoppelijk leger werd den verdienstelijken Hans een huis op de markt ter beschikking gegeven, welks bewoners bij de bestorming waren gesneuveld, en waar de vrouwen alle gemakken vonden, die zij konden wenschen. Hier was Hans besloten haar nu eenige weken te laten blijven, tot Catharina geheel tot hare krachten zou zijn teruggekomen. VI. DE AFLOOP. Nadat de stad was veroverd, streden de Wederdoopers nog verscheidene uren met den moed der wanhoop. Overal vroedde de dood. Zelfs vrouwen -werden niet gespaard; want vele werden aangetroffen met de wapens in de hand, ja sommige hadden getracht de bisschoppelijke soldaten te vergiftigen. Meer dan vijfduizend menschen verloren in den vreeselijken strijd het leven. Op den Lamberti-toren waren vier wachters, die zich geruimen tijd tegen eene menigte bisschoppelijken verdedigden. Eindelijk waren er drie gesneuveld, maar toch bleef de vierde nog tegenstand bieden. Toen hij overweldigd was, wierp men hem met de drie lijken van den toren naar beneden. Möllenhecke was nog vóór de inneming der stad, op bevel van Jan Beukelsz., omgebragt. Dirk Boekbinder was in den strijd bij de bestorming omgekomen , maar van Rothman werd niets ontdekt. Later liep er een gerucht, dat hij ontkomen was , en op eene stinse in Friesland rustig leefde. !Nog verscheidene dagen na de inneming der stad werden vele Wederdoopers uit allerlei schuilplaatsen te voorschijn gehaald of door den honger daaruit gedreven. Zij geleken spookachtige gestalten en werden met geheele massa's opgehangen, terwijl hunne goederen ten voordeele van het land werden verbeurd verklaard. Toen de eerste strijd was geëindigd, ging het moorden in regterlijke vonnissen over. Een aantal vrouwen werd genade aangeboden, indien zij haar geloof wilden afzweren; maar de meeste weigerden tot dien prijs het leven te redden. Evenwel werden er nog vele op bevel van den bisschop gespaard en onder bedreiging der doodstraf uit het land verbannen. Knipperdolling werd eenige dagen vruchteloos gezocht, maar toch eindelijk gevonden. Hij had zich in eene kleine woning bij den stadsmuur verborgen, om van daar te ontkomen, en toen dit niet gelukte, was hij bij eene vrouw, die hij kende, in huis gevlugt. Daar men wist dat hij nog in de stad was, werd een prijs opzijn hoofd gesteld , waarop de vrouw, die hem verborgen had, hem heeft verraden. Vier dagen na den val der stad deed de bisschop plegtig zijnen intogt binnen hare muren. De sleutels der poorten, de kroon, scepter en andere kostbaarheden van der Wederdoopers koning werden hem te gemoet gedragen. Toen de bisschop op het paleis was gekomen, verlangde hij al degenen voor zich te zien verschijnen, die zich bij de bestorming der stad verdienstelijk hadden gemaakt, en in de eerste plaats Hans van Langerhuizen en degenen die met hem het eerste binnendringen in de stad hadden bewerkt. Hans werd voor zijn zetel geleid. //Hoogwaardige," sprak de bevelhebber Wrede,//dit is de jongman, die het plan tot de verovering heeft aangegeven, die de eerste vijfhonderd man heeft binnengebragt en aan hunne spits zich heeft staande gehouden." — //Jongman," zeide de bisschop , met vriendelijken blik Hans aanziende, // hoe is uw naam en waar behoort gij te huis ?" — // Ik heet Hans van Langerhuizen, hoogwaarde heer, en woon te Amsterdam." — // En gij waart herwaarts gekomen, zoo als ik gehoord heb, om eene verloofde te bevrijden ?" — v Zoo is het, genadige!" — // Grij hebt uwe taak met zeldzamen moed en geluk volbragt en daardoor tevens aan mij en mijn land de grootste dienst bewezen. Meer dan aan iemand is de redding van het bisdom Munster uit de handen der Wederdoopers aan u te danken. Gij hebt u een waardige zoon der kerk betoond" — //Vergeef mij, hoogwaarde heer! ik ben de leer van Luther toegedaan." — //Ha zoo, dit wist ik niet," antwoordde de bisschop, zonder echter de minste ontevredenheid te doen blijien. //Maar al behoort gij niet tot onze kerk, gij hebt als een braaf Christen, wakker burger en dapper man gehandeld en eene groote daad verrigt, die mij en het geheele bisdom van Munster voor altijd tot uwen schuldenaar maakt. Ben ik aan de hoplieden, die met u den eersten aanval bestuurden, belooning en dank schuldig, hoeveel te meer aan u! Zij zijn in mijne dienst, trekken mijne soldij en hebben mij trouw gezworen; gij hadt geen den minsten pligt jegens het bisdom te vervullen: zeg mij, dappere Langerhuizen, hoe ik u kan beloonen! Geef mij een wensch te kennen, en zoo het eenigzitis mogelijk is, zal ik dien vervullen" — // Hoogwaarde heer ," antwoordde Hans , // wat ik gedaan heb, deed ik om mijne verloofde te redden en de zaak van orde en regt tegen de ondeugd voor te staan ; daarvoor waagde ik met een goed geweten mijn leven uit gevoel van pligt en in de overtuiging van naar Gods wil te handelen. Ik deed het echter niet om loon. Ik dank God dat mijne poginogelukt is en ben ook u dankbaar voor uwe goede meening en lof, hoogwaardige heer! Maar dit alles is voor mij belooning genoeg; iets anders verlang en wil ik niet." — //Gij zijt een edel ir.ensch, Hans van Langerhuizen!" hernam de bisschop. De bisschop zag hem na en zeide tot den bevelhebber Wrede: //Uit zulke stof zijn groote en edele menschen gevormd; mogten velen, mogen wij allen op hem gelijken !" Frans van Waldeck bleef niet lang in Munster vertoeven. Het was hem onaangenaam en stuitend het tooneel van wanorde en verwoesting te aanschouwen, dat de stad sedert de bestorming opleverde,, en bovendien begonnen zich ook gevallen van pest in Munster voor te doen , zoodat de vorst zich haastte om weder naar zijn liefelijk Iburg terug te keeren. Munster hernam allengs weêr zijn vroeger voorkomen. Bertha en hare moeder genoten voor het eerst na langen tijd eene ongekende rust en tevredenheid, en voedden de schoonste hoop op de toekomst; hierdoor werd dan ook de droefheid over haar verlies gematigd en het verlangen om naar Amsterdam te vertrekken getemperd. Hans had tijding naar zijne ouders gezonden om hen gerust te stellen, en haastte zich nu ook niet om de reis te aanvaarden. De beide vrouwen wonnen allengs hare krachten terug, en eerst toen Catharina volkomen hersteld was, maakten zij aanstalten voor haar vertrek. Zoo als Hans beloofd had, begaf hij zich met de vrouwen naar het slot Iburg, waar zij door den kerkvorst zeer minzaam werden ontvangen. De bisschop schonk Hans, met zijne zegenwenschen op zijn aanstaand huwelijk, een gouden gedenkpenning, welke zijne verdiensten meldde. Toen Hans zijne dankbaarheid voor dat eerbewijs te kennen gaf, zeide bisschop: //Nu moet gij bovendien een bruidsgeschenk van mij aannemen. Ik zal dit straks in den wagen laten brengen, waarmede ik u naar Holland laat voeren." — //Hoogwaarde heer," antwoordde Hans, //ik zal, omdat het uw verlangen is en ik uwe groote edelmoedigheid ondervonden heb , met dankerkentenis uwe weldaden aannemen." — //En," liet Bertha volgen, //wij zullen dagelijks den zegen des Heeren over u afbidden , genadige heer!" —//Doe dat, mijne dochter!" zeide de bisschop : // het gebed des regtvaardigen vermag veel. En al sta ik in het stuk der hervorming niet geheel op uwe zijde — toch hoop ik door den zelfden Zaligmaker als gij behouden te worden." Toen zij afscheid van den bisschop hadden genomen, stond een fraaije, sterke reiswagen, met twee forsche paarden bespannen en een knecht voorop gezeten, gereed, die hen naar Amsterdam zou voeren. Zoodra zij in den wagen waren gestegen, kwam een dienaar met een zwaren zak geld aandragen en beurde dien in den wagen met de woorden: //Zijn hoogwaarde laat u zeggen, dat dit het bruidsgeschenk is , dat hij u wil aanbieden." — // Betuig den hoogwaarden heer mijn ootmoedigen dank," zeide Hans, die zoowel als de vrouwen verrast den zwaren zak — die later tot zijne verrassing bleek duizend goudguldens te bevatten — aanstaarde. In drie dagen werd de reis van Iburg naar Amsterdam afgelegd, en toen het kleine reisgezelschap de blijdschap smaakte van in de geliefde geboortestad te zijn aangekomen , namen beide vrouwen baren intrek bij de ouders van Hans. De voerman van den bisschop bragt een schrijven van dezen aan de Amsterdamsche regering over, waarin de groote verdiensten des jongmans uitvoerig waren vermeld, en keerde, toen zijn last volbragt was, weder naar Westfalen terug. Dirk Kuiper's woning, waarin Bertha geboren was, werd nu door den nieuwen eigenaar bewoond, en Hans bespeurde met leedwezen, hoe moeder en dochter, als zij haar vroeger huis voorbijgingen, het met weemoedige blikken aanzagen, en zelfs nog het hoofd omkeerden , als zij het ware voorbijgegaan Zij spraken er echter nooit over, dat zij het verlies van het huis betreurden, waarschijnlijk omdat er toch niets meer aan te veranderen was. Uit Munster hoorden zij weinig meer; want de zaak der Wederdoopers was met den val der stad te gronde gegaan. Jan van Leiden, Knipperdolling en Krechting zaten nog te Iburg gevangen, het lot afwachtende dat de bisschop over hen beschikken zou. Jan Beukelsz. droeg zijne gevangenschap met de zelfde zwakheid en overmoed, waarmede hij als koning geregeerd had, nu eens teekenen gevende van moedeloosheid, soms ook van berouw, dan weder met honende spotzucht. De bisschop zou hem het liefst met zijne handlangers spoedig uit den weg hebben geruimd, maar zijne raadslieden meenden dat het noodig was een afschrikkend voorbeeld te stellen, te meer daar de Wederdoopers nog niet geheel waren uitgeroeid. Derhalve liet hij hen in een kooi sluiten en door het land rondvoeren, totdat Jan van Leiden's ligtzinnige, spottende redenen tot het volk dit verder onmogelijk maakten. Later werd hij van Knipperdolling en Krechting gescheiden, die elders in een gevangenis werden geplaatst, waar twee Luthersche geestelijken, waarbij Antoni Corvinus was, hen bezochten en vele moeite deden om hen tot berouw te brengen ; maar zij gaven slechts grove en ruwe antw:oorden, en wezen met somberen wrok elke poging van dien aard af. Zij schenen ernstige dweepers tp zijn. Knipperdolling beweerde ook toen nog, dat het bezit van vele vrouwen onder de middelen der regtvaardigmaking behoorde. Ook Jan Beukelsz werd somwijlen door geestelijken bezocht , en redetwistte meer beschaafd en verstandig. Hij gaf toe in sommigen opzigten gedwaald en misdaan te hebben ; maar op anderen tijd sprak hij hoogst ligtzinnig, en over het geheel bleek het, dat het hem even weinig ernst was met zijne leer als met zijn berouw. Meer dan zes maanden zaten de Wederdoopers-hoofden gevangen, en toen men hun eindelijk den dood aanzeide en Jan van Leiden vroeg of hij een priester begeerde, antwoordde hij, dat hij zich in zijn uiterste gaarne van verstandigen raad zou bedienen. Op zijn verlangen werd hem des bisschops kapellaan gezonden , en tuet dezen sprekende , betuigde hij berouw te gevoelen dat hij zoovelen in het ongeluk had gebragt, en erkende den dood dubbel verdiend te hebben; doch kort hierna verklaarde hij voor de regtbank, wel teg£n de overheid, maar niet tegen God te hebben gezondigd. Zoo wankelde de ellendige verleider tot zijn einde toe. Den 23 Januarij 1536 ondergingen de drie ongelukkigen op de markt te Munster, naar de zeden van dien tijd, een gruwzamen dood, welks beschrijving wij onze lezers besparen. Overeenkomstig hunne verschillende geaardheden stierven Knipperdolling en Krechting somber en zwijgend, maar Jan van Leiden luid jammerende. Hij was ongetwijfeld een mensch van groote talenten, van groote zwakheid van karakter en verderfelijke hartstogten; hij had een bloeijende stad en duizende menschen in het verderf gestort, en zijne straf was dan ook wel verdiend, ofschoon wij de wreedheid, die baar vergezelde, verfoeijen. De lijken der teregtgestelden werden in ijzeren kooijen aan den toren der Lamberti-kerk opgehangen. Daar verging hun gebeente in de lucht, maar de kooijen hangen er nog heden ten dage. De mare der vreeselijke teregtstelling verbreidde zich heinde en ver, en te Amsterdam hoorden Bertha, Catharina en Hans ze met huivering verhalen, en dankten God, die hen zoo merkwaardig gered had uit de handen van den gevaarlijken man, die nu de regtvaardige gevolgen zijner euveldaden had geoogst. In den avond van den dag, toen Hans met Bertha ondertrouwd was, had hij zich, tot verwondering zijner bruid, van zijne maagschap en der aanwezige gasten onbemerkt uit het gezelschap en het huis verwijderd. Niemand wist wat dit beteekende of waar hij gebleven was Eindelijk echter trad hij weêr binnen. Hij hield een groot beschreven perkament in de hand. Op Bertha toetredende, omhelsde hij haar, en zeide, haar het papier overreikende: //Zie hier, mijne lieve! dit is mijn bruidsgeschenk." Verwonderd sloeg zij het perkament open. Het was de koopbrief, waarbij de het vorige jaar verkochte woning van Dirk Kuiper nu door den nieuwen eigenaar aan Hans was verkocht. // Ik heb het wel wat duur betaald," fluisterde hij; //maar een vierde gedeelte van het geld van den bisschop was er toch toereikend voor, en ik wilde het voor niets liever besteden. Is dit geschenk naar uw genoegen, mijne lieve bruid?" — //Dank, mijn lieve, goede Hans !" juichte Bertha met tranen van ontroering in de oogen. //Niets kan mij gelukkiger maken. Nu zullen wij in het huis, waarin ik geboren en opgevoed ben , te zamen leven. Gij hadt mij geen grooter vreugde kunnen bereiden ! En wat zal moeder zeggen!" Toen Catharina het nieuws werd medegedeeld, weende ook deze van blijde verrukking, dat zij hare geliefde woning , het huis harer voorouders, weêr betrekken en daarin, omringd van hare kinderen, hare dagen slijten zou. Niet lang na hun huwelijk namen zij daar reeds hunnen intrek, en door onderlinge liefde verbonden, leidden zij een hoogst gelukkig leven. Hans nam de brouwerij van zijn vader over, waartoe het geld van den bisschop hem in staat stelde. Door bekwaamheid, ijver en regtschapenheid deed hij zijne zaken bloeijen en won hij de achting zijner stadgenooten; en toen hij op middelbaren leeftijd gekomen en een rijk burger geworden was, nam hij zelfs eene plaats in onder de regeringsleden zijner vaderstad. Op oude lijsten , die de namen van Amsterdamsche magistraten behelzen , zal men nog den naam van Hans van Langerhuizen kunnen vinden. BE PilMBOOMSilAAN XE EIO BE JANEIKO. DE PALMBOOMENLAAN IN DEN BOTANISCHEN TUIN VAN BIO DE JANEIRO. 9 Ie studie der natuurwetenschappen bevindt zich in de jonge staten der Nieuwe Wereld op nog geen hoog standpunt. In de Vereenigde Staten laten de industrieele en commercieele drokten weinig tijd tot wetenschappelijke studiën. In Zuid-Amerika wordt de vooruitgang in kunsten en wetenschappen tegengehouden door het gemis van veiligheid , de veelvuldige politieke omwentelingen, het gebrek aan financieele hulpbronnen, en men mag wel zeggen dat bovenal de zinnelijkheid der Kreolen van Spaansche en Portugesche afkomst als den grootsten hinderpaal mag worden aangemerkt. Men zou er derhalve te vergeefs naar wetenschappelijke inrigtingen zoeken, welke zich met die lieten vergelijken, waarop de groote natiën van Europa met regt trotsch zijn. De hoofdstad van Brazilië, Bio de Janeiro, bezit een botanischen tuin, die zich evenzeer door zijne ligging en uitgestrektheid als door de schoonheid zijner planten onderscheidt , doch voor welke de natuur zelve meer heeft gedaan dan de nienschen. Deze tuin ligt een uur van de stad, achter den Carcovado, en tusschen dezen berg en de zee. Eene prachtige heg van boomen en lianen scheidt hem van den weg. Een bevallig riviertje, dat zich murmelend door een steenen bed heeft gekronkeld, vormt eindelijk een waterval. Het interessantste van het geheel is echter eene waarlijk monumenteele laan van reusachtige palmboomen. Geen door de kunst opgerigte zuilengang kan zich met deze wonderbaar schoone natuurlijke kolonade meten, waarbij de kunstenaar slechts de regte lijn heeft opgegeven. De hoogte en regelmatigheid van de graauwachtige stammen dezer palmen, de lijnen der bladeren, die nog in den stam ontschieten en met hunne kleur er toe bijdragen om den laatsten op steen te doen gelijken, de toppen der zuilen in het schoonste groen, de elegante kroonbladeren , die zich tegen elkander neigen, eindelijk het kleine grasperk aan den voet van iederen palmboom — alles is in harmonie bij dit ge- 1868. IY. 14 denkteeken der natuur, waartoe de kunst slechts weinig geholpen heeft. Achter deze laan verheft zich de Carcovado, om alles tot een schoon geheel te vormen. GEVLEUGELDE WOORDEN. AANHALINGEN UIT HET LATIJN. (Vervolg.) Virgilius, de vriend van Horatius, heeft ons in zijne Eclo- . gae menig bekend vers nagelaten. Yers 6 der eerste: Deus nobis haec otia fecit, (Een God heeft ons dien tijd gegeven), gelijk Tityrus, onder een schaduwrijke beukenboom met zijne herdersfluit gezeten, den met de kudde treurig in de verte voorttrekkenden Meliboeus aanspreekt, is reeds menigmaal tot inscriptie op huizen gebezigd. In vers 104 van de derde Ecloga noodigt Damoetas Menalcas in den beurtzang, die in het 60ste begint met: Ab Jove principium! (Met Jupiter zij ons begin!) uit om hem te zeggen, in welke streek de hemel slechts drie vademen breed is; en, voegt hij er bij, indien gij mij dat kunt zeggen, eris mihi magnus Apollo. (Zult gij voor mij de groote Apollo zijn.) Dienovereenkomstig pleegt men vragen, waarop men geen antwoord verwacht, van deze spreuk te vergezellen. Een woord als dat in vers 93: Latei anguis in herbn, (Er loert eene slang in het gras) gaat door zijne treffende kortheid en toepasselijkheid ligt uit zijne bijzondere beteekenis in een gevleugeld woord over. DE EALMENLAAN INDEN BOTAfflSCHEN TUJN TE KIS DE JANEIRO C.C.A.Iast . Steena.v.?.Blommsrs. ts 's [ïa^6. Het eerste boek van de Georgica levert iu vers 30 de beteekenis van een verafgelegen land: UUima Thule; (Het afgelegen Thule;) Het tweede boek van vers 28: &'ed fiigit interea , fugit irreparalile tempus; (Maar dus voortgaande, vervliegt ook de onherroepelijke tijd;) Yers 176 van boek IV, waarin Virgilius den arbeid der bijen met de bliksem smedende Cyclopen vergelijkt (zie ook Ecloga 1, 24): Si parva Heet componere magnis. (Indien het veroorloofd is het kleine met het groote te vergelijken.) Virgilius roept in zijn Aeneide, boek 1,11, uit, terwijl hij zich gereed maakt om het lijden te bezingen, dat Aeneas door de wraak van J uno te wachten heeft, welke het oordeel van Paris, die boven haar aan eene andere de voorkeur heeft, gegeven, volgens B. I, 26, — alta mente repostum (— diep in de ziel gelegd was). Deswegens bewoog zij den God der winden om de vloot van Aeneas met zulk een storm te teisteren, dat de zee tot in hare grondvesten werd opgeruid, en Neptunus naar boven kwam, om de winden met zijn beroemd: Qvos ego.' (Ik zal je reis!) tot stilte te brengen. Het woord van Aeneas, II, 3: Infundum, regina, juhes renovare dolorem, is in de vertaling van Schiller: O Königin, Du weekst der alten Wunde TJnnennbar schmerzlic/ies Gefühl, in Duitschland een gevleugeld woord geworden. Niet minder beroemd is de waarschuwing van Laokoon, B. II, 49, toen hij het reusachtige paard voor de muren van Troje ontdekt: 14 * Quidquid id est, timeo Danaos, et dona ferentes, (Het zij zoo het wil, ik vrees de Grieken, ook wanneer zij geschenken brengen.) Onze taal is door dit vers van Yirgilius, bij een verdacht geschenk, dat voordeel belooft en met nadeel dreigt, met de uitdrukking geschenk der Danaos verrijkt. Veel wordt ook aangehaald uit B. II, v. 204: Per varios casus, per tot discrimina rerum (Door velerlei lotgevallen, door zoo vele gevaren.) Zoo mede de woorden van den priester Panthus, toen Troje in brand stond, B. II, v. 325: Fuimus Troes. (Wij zijn Trojanen geweest.) Toen Aeneas, bij zijne vlugt uit Troje, zijne vrouw Creusa verliest, terugkeert, haar vergeefs zoekt en luid haren naam roept, verschijnt hem hare schim. Nadat hij dit aan Dido verhaald heeft, voegt hij er bij, B II, v. 774: Obstupui, steteruntque comae, et vox faucibus haesit. (Ik stond versteld, de haren rezen mij te bergen, en de woorden bleven mij in de keel steken.) Het zelfde zegt hij B. III, v. 48, nadat hij verhaald heeft, hoe de stem van den vermoorden Polydorus uit de aarde zich weeklagende doet hooren. Aan dezen, een zoon van Priamus, had de Thracische koning, naar wien hij met eene groote som goud gezonden was, juist om dit goud laten ter dood brengen. B. III, v. 57: Auri sacra fames! (O onheilige honger naar goud!) V. 175 van B. IY bevat de aan de heerlijke beschrijving der Faam ontleende woorden: Viresque acquirit evndo. (Al voortgaande, neemt zij toe in krachten.) Het zelfde boek, v. 625, bevat de woorden van Dido, welke de groote keurvorst bij de onderteekening van den vrede te Saint-Germain-en-Laye op 29 Julij 1679 aanhaalde: Fxoriare aliquis nostris ex ossibus ulior. (Een wreker mag uit mijn stof opstaan.) Yers 95 van B. VI bevat de woorden, welke de Cumaeische Sibylle tot Aeneas rigt: Tu ne cede malis, sed contra audentior ito. (Ontwijk bet ongeluk niet, maar ga het stout te gemoet.) De medgezel van Aeneas, de fidus Achates (getrouwe Achates), waarvan B. YI, v. 158 en ook elders gesproken wordt, is de algemeene aanduiding voor een getrouw vriend geworden. Toen Aeneas den weg naar het schimmenrijk wil inslaan, wordt hem door de Sibylle toegeroepen, B. YI, v. 126: Faxilis descensus Averno. (Gemakkelijk is het nederdalen in het schimmenrijk.) Het veel aangehaalde v. 312 van B. YII: Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo .(Wanneer ik den hemelsche magten niet leiden kan, zal ik de hel in beweging zetten) haalde ook de minister-president von Bismarck op 21 Januarij 1861 in het huis der afgevaardigden aan. Uit B. IX, v, 641, worden de door Apollo aan Julusna een glorierijk wapenfeit van den laatste gerigte woorden: bic itur ad astra! (Zoo stijgt men op naar de sterren!) dikwijls als devies gebezigd. Een alledaagach woord levert v. 283 van B. XI: Exporto credite. (Geloof het van hem, die het zelf bij ondervinding heeft.) DE REIZENDE VOORLEZERS IN DE VEREENIGDE STATEN VAN NOORD-AMERIKA. \v ij bevinden ons in het //Verre Westenmet andere woorden op de Amerikaansche prairiën, honderd geographische mijlen ten westen van den Missouri, en omstreeks halverwege tusschen den Atlantischen en den Stillen Oceaan. Honderden uren in den omtrek vindt men geen huis, noch eenig spoor van menschen. Daar komt plotseling voor de eerste maal de spoortrein aanbruisen, die de beide kusten van het Amerikaansche vasteland zal verbinden, en niet lang duurt het, of daarop volgen alle teekenen en blijken van het trans-atlantische leven: de boerderij, de werkloodsen , het dorp, de kerk, het schoolgebouw, de dagbladpers, en, als het kenmerkendst Amerikaansche van alles, het wel ingerigte stelsel van openbare populaire voordragten. Naauwelijks zien wij de nieuwe city in het westen tot een paar honderd primitive woongebouwen aangewassen, of, behalve den goochelaar, het rondtrekkende paardenspel en de blikken dominees , moet men ook den lecturer hebben, die de geesten in de wildernis beschaving zal inboezemen ; men wil hem zien, den redenaar, den dichter, den wijsgeer, al zou men hem ook duizenden van Engelsche mijlen uit een der oostelijke steden ontbieden. Schielijk worden de toebereidselen tot een bijzonderen cursus van openlijke voordragten gemaakt, waarmede doorgaans een paar concerten worden zamengesmolten. Men roept eene vergadering bijeen, bestemt meestal een gedeelte der winst, die men hoopt dat de onderneming zal opleveren, tot het een of ander doel van weldadigheid, verzekert zich door de onderteekening van welgezinde mannen voor een mogelijk deficit, en benoemt het Lecture-Commitee, uit welks leden de secretaris, de penningmeester en de president, welke laatste de voordragende heer en bij het publiek heeft voor te stelieu, worden gekozen. De voorlezing is nu de wekelijksche gebeurtenis van het plaatsje, waarvoor alle anderen moeten wijken, en zij lokt allerlei toehoorders , zelfs uit verre afstanden. Het getal van deze winter-voorlezingen bedraagt doorgaans van zes tot twintig, die over godsdienst, natuurwetenschappen, nijverheid, geschiedenis, wijsbegeerte en poëzy handelen. Eerst bestaat ieder bijzondere locale organisatie op zichzelve; spoedig echter vereenigen zich eenige naburige cities, om de onderneming gemeenschappelijk te bevorderen, en aldus eenige geliefkoosde Iccturers in de zelfde reisrigting engagementen te kunnen aanbieden. Op deze wijze is van lieverlede een wel georganiseerd en veel vertakt stelsel van letterkundige vereenigingen in het Westen ontstaan, welks gebied zich van Pittsburg in Pennsylvanië tot aan Laurence in Kansas uitstrekt. De agent van deze associatiën, zekere mijnheer Torbert te Dubuque in Iowa, heeftin den afgeloopen winter contracten gesloten met vijf-en-dertig leciurers en honderd en tien letterkundige vereenigingen, en daardoor aan iedere stad op zichzelve een noemenswaardigen cursus van regelmatige voordragten en aan eiken lecturer een aanzienlijk getal voordeelige engagementen verschaft. Telkens in het najaar zendt hij eene lijst van voorlezers rond met hunne verschillende onderwerpen, waarover zij zullen lezen, en de prijzen, waarvoor zij te bekomen zijn, en laat het dan aan iedere vereeniging over, uit deze lijst eene keuze te doen. Zoodra de lecturer de kunst verstaan heeft om zich een naam te maken , heeft hij verder geen moeite met de zaak Hij stelt zijne eischen — al het andere bezorgt de agent — en begeeft zich daarop, met een gedrukten circulaire in den zak, waarop achtereenvolgens zijne twaalf of honderd — naar het is uitgevallen — engagementen gedrukt zijn, op reis naar het Westen. Misschien heeft hij de namen van vele steden, waar hij voordragten te doen heeft, nog nooit hooren noemen ; maar dat doet niets tot de zaak ■ hij is zeker dat hij overal een publiek vindt en zijne dollars in den zak steekt. Op iedere plaats wacht hem bij zijne aankomst altijd een man van het voorlezing comité op , en de een herkent terstond den anderen door eene zekere vrijmetselarij der oogen, die maar zelden faalt. Met één woord, de machinerie van het geheel grijpt zoo goed in elkander en werkt zoo juist en doelmatig, dat aan eene stoornis naauwelijks te denken valt, indien niet onverhoopt een groote sneeuwstorm twintig lecturers te gelijk op even zoo vele spoorwegen blokkeert en daardoor het publiek van twintig verschillende plaatsen vruchteloos laat wachten; want geen voorlezing, die om de eene of andere reden verijdeld wordt, kan worden ingehaald: de lecturer moet terstond naar de volgende stad snellen , die op zijn route ligt, en daar op den bepaalden dag aankomen. Een zeer opgewekt leven is het, dat deze voorlezers leiden. Al ware ook het publiek nog zoo vervelend en onverschillig, reeds het vooruitzigt op het materieele voordeel zijner werkzaamheden zou zijne belangstelling wekken en gaande houden. Doch het publiek is zelden vervelend en onverschillig, en het is reeds de moeite waard er tegenover op te treden en het in het gezigt te zien. Zeker moet een lecturer nacht aan nacht op den spoorweg doorbrengen en in een slaapcoupé zoo goed het gaan wil trachten te rusten , terwijl zijn schommelbed de eene mijl voor en de andere na voortgeroefroefd wordt. Naauwelijks is de dag aangebroken, of hij moet zich uit zijne sluimering rukken, om eene boerenkar te beklimmen en midden in de wildernis, bevende van koude, een ontbijt te gebruiken, dat ons niet bevallen zou; en zoo gaat het verder en verder, tot hij bij het vallen van den avond ter plaatse zijner bestemming aankomt en in het hoogste toppunt van menschelijke afgematheid en uitputting naar de zaal moet snellen, waar het publiek reeds vol ongeduld op hem zit te wachten. Hier echter verandert op eens het tooneel. Met den glans der schitterende gasvlammen keeren kracht en geestdrift bij hem terug, even als het voetlicht den van repeteeren afgematten tooneelspeler nieuw leven inboezemt. De schitterend verlichte zaal begroet hem als een oude bekende, de gezigten vertoonen zich aan zijn oog als vertrouwde vrienden , en het publiek komt hem voor alsof het met hem van het oosten naar het westen gestoomd was. Onder alle omstandigheden zullen die mannen en vrouwen lagchen op de plaatsen, waar hunne voorgangers hebben gelagchen , en applaudiseeren waar deze dit gedaan heb- ben; en indien het ook moeijelijk valt nieuw leven te gieten in eene inleiding, die reeds vier weken achtereen, precies op het zelfde uur, haren pligt heeft moeten doen, is zoo iets toch mogelijk. Eene nieuwe toespeling, een nieuw denkbeeld doet zich op; met ieder minuut vliet de stroom der welsprekendheid voller, tot eindelijk de lecturer met een welgelukt slotwoord , vol dankbaarheid jegens de toegevendheid des publieks, het spreekgestoelte verlaat en met betamelijke bescheidenheid de complimenten van den president ontvangt. In antwoord op deze beleefdheden prijst hij de beschaving zijner toehoorders, even als de architectuur en acustiek der ^tadhuiszaal, waar de voorlezing gehouden is, en schudt vervolgens al de leden van het comité en andere toonaangevende notabiliteiten welmeenend de hand. Thans is alles vrede in hem , en met het bewustzijn van welvervulden pligt keert hij naar zijn hotel terug , of geniet de gastvrijheid van een klein huisgezin in het Westen, waar hij met alle mogelijke vriendelijkheid wordt overladen, voor welke men geen andere wederdienst van hem verwacht, dan dat hij eens wat vertellen zal van het nieuws uit de plaatsen," die hij is doorgetrokken. Weg is nu alle inspanning en uitputting; met de gemakkelijk verworven populariteit verkrijgt zijn geest nieuwe veerkracht, en zijn leven als lecturer komt hem voor een goed en winstgevend leven te zijn. Ook den anderen dag, terwijl hij een honderd dollars rijker in de koele morgenlucht nieuwe velden en dreven te gemoet stoomt, blijft zijne stemming opgewekt, en eerst dan, wanneer de avond valt, overkomt hem weder al het gevoel van eenzaamheid en tredmolenwerk, dat hij drijft, en dat nog verhoogd wordt door het alles behalve aangenaam verblijf in de Amerikaansche hotels en de slechte stations-restauratiën, met hunne zware, onverteerbare spijzen, ter plaatse waar de trein stilhoudt. Terwijl hij in zijn reiscostuum meestal onbekend voorttrekt, moet hij zijn buurman laten vertellen, hoe de lecturer — die hij zelf is — er wel uitziet, die daar en daar de voorlezing heeft gehouden, en hem aanraadt om hem eens te komen hooren, of het hem afraadt, omdat hij zoo door zijn neus sprak of zulke malle gezigten trok. Op die wijze komt hij te weten, dat de belangstelling van het publiek dikwijls in geheel andere 1 oorzaken gelegen was dan in zijne eigene verdiensten. Zoo herinnert zich de Amerikaansche lecturer, aan wien wij deze mededeeling te danken hebben, eene spoorwegreis, waarop niet alleen de passagiers, maar zelfs de machinist en verdere ambtenaren bijna uitsluitend over de voordragt van dien avond spraken, en verzekerden, dat zij er zich veel van beloofden. Zulk eene in het oog loopende belangstelling scheen hem zoo min aan den naam, dien hij had, als aan zijne voorlezingen zelve te beantwoorden; hij kon zich inderdaad de reden van deze buitengewone sympathie niet verklaren, doch nam haar als een aangenaam yerschijnsel mede op weg Toen hij langs een kleinen zijtak, dien men was ingeslagen, zijn doel naderde, wendde de conducteur geen oog meer van hem af; hij was nog de eenige vreemdeling in den trein, en dus zonder twijfel de spreker en held van dien avond. Eindelijk naderde hem de ambtenaar en zeide: //Ik vermoed, mijnheer, dat gij lecturer zijt ? Gij weet waarschijnlijk niet, dat de president van de letterkundige vereeniging, waar gij lezen zult, en die u dezen avond aan het publiek moest voorstellen, op dit oogenblik wegens zaken afwezig is; gij zult derhalve door den vice-president worden voorgesteld, en deze is de machinist van onzen trein." Nu was de zaak duidelijk. Al de belangstelling, welke het reizend publiek scheen bezig te houden, was niets dan een esprit du corps, en juist, toen het uur der voordragt kwam, stelde de machinist, heel deftig in het zwart gekleed, den lecturer aan de verbeidende menigte voor, om des anderen daags weder de locomotief te besturen, die den voorlezer naar eene volgende leeszaal bragt. Wij hebben tot dusverre alleen van het lecture-stelsel in het Westen der Vereenigde Staten gesproken, omdat het daar allerwege het best georganiseerd is en het meest karakteristieke stempel draagt. In de meer geciviliseerde staten van het Oosten deelt het zijne beteekenis met vele andere inrigtingen van dien aard, en heeft ook eene centraliseerende organisatie niet zoo zeer noodlg. De lecturers zijn daar gemakkelijker te bekomen en in staat de noodlge schikkingen tot hunne voordragten zelve te maken. Intusschen heeft een genootschap te Nieuw-York, het American liierary bureau, begonnen de practijk van het Westen ook bij de voorlezingen der Atlantische Staten in te voeren. In den vorigen winter had zij reeds voor acht verschillende staten met dertig lecturers een contract gesloten, om zich in het volgende saizoen nog verder uit te breiden. Hoe groot het getal van deze in Noord-Amerika bestaande letterkundige vereenigingen is , laat zich niet met zekerheid bepalen; men zou het echter eer te laag dan te hoog schatten, indien men haar cijfer ten westen van het Alleghanygebergte op tweehonderd en ten oosten daarvan op vijf a zeshonderd aannam. Het middelpunt der geheele inrigting is Massachusetts, inzonderheid Boston , dat wel als de Amerikaansche hoofdplaats van geestontwikkeling beschouwd mag worden, Te Nieuw-York daarentegen heeft het stelsel, gelijk in al de middenstaten der Unie, slechts weinig wortel gevat, en in de voormalige slavenstaten is het nog niet voorgekomen. Omstreeks veertig jaar oud, heeft het aan den grooten Amerikaanschen schoolhervormer, Horace Mann , zijn ontstaan te danken. Toen had men nog geen lecturers van beroep ; advokaten, doctors en dominees uit de plaats zelve en hare omstreken waren de voorlezers , en hielden hunne voordragten niet om den broode, maar alleen ter liefde der zaak en ter wille der volksbeschaving. Toen echter eenige dezer mannen zich eene zekere populariteit hadden verworven , breidde zich de kring hunner voorlezingen uit en namen zij een entreegeld aan. In het eerst golden vijftien dollars als den hoogsten prijs voor eene dergelijke vooidragt; gewoonlijk echter verlangde men slechts acht a tien dollars per avond , en er verliep menig jaar voor dat vijf-en-twintig tot vijftig dollars de gewone prijs voor eene enkele voordragt werd. Zelfs heden nog worden in het oosten der Yereenigde Staten de lecturers veel lager betaald dan in het westen, vooreerst omdat men hen niet uit zoo verren afstand behoeft te laten komen, en ten tweede omdat de vele publieke vermakelijkheden, die men er aantreft, ermede in concurrentie treden. Met den leclurer van beroep is echter het karakter van deze voordi-agten geheel veranderd. Oorspronkelijk waren wetenschappen en poëzii de onderwerpen er van; thans vormt politiek bijna haar eenig thema. Het publiek wil thans ieder publiek persoon, inzonderheid ieder bekend reformer, van aangezigt tot aangezigt zien en al het gewigt zijner woorden gevoelen. Onbetwistbaar heeft deze rigting van het publiek hare goede werking gehad. Alle groote vragen van den dag zijn op die wijze besproken, en worden het ook nog, zoo als bij voorbeeld op dit oogenblik de vraag over het stemregt der vrouwen; zij kunnen natuurlijk nergens kalmer en beter toegelicht en opgehelderd worden dan van den katheder eener voorlezingzaal, waar de staatsman alleen spreekt, slechts zijne eigene meening te kennen geeft, en geen persoon noch partij compromiteert. Deze groote voordeelen worden intusschen door even zoo groote nadeelen opgewogen. Wat de politieke wetenschap heeft gewonnen, hebben kunst en andere wetenschappen verloren; de hartstogtelijke redenaar heeft den bedaard toelichtenden geleerde verdrongen. Wanneer Sumner het goddelijke strafgeregt op een misdadigen president inroept of Anna Dickinson voor de emancipatie van haar geslacht pleit, daar vindt Longfellow voor zijne verklaring van Dunte of Lowell voor die van Hamlet geen publiek meer. Alleen Agassiz als natuurkundig en Emerson als wijsgeerig en letterkundig lecturer, hebben hunne oude populariteit nog behouden en mogen zich bij voorduring over volle zalen verheugen, wanneer zij optreden. Zien wij derhalve kunsten en wetenschappen uit de gewone voorlezingen helaas bijna geheel verbannen , zoo vinden wij die in eenige groote steden onder de bescherming van daar bestaande genootschappen, zoo als het Cooper Instiiution te Nieuw-York en de LowellLectures te Boston, toch nog in vollen bloei, en beide inrigtingen hebben grooten invloed op de algemeene volksbeschaving. De prijs, die den lecturer word toegekend, is natuurlijk verschillend en rigt zich naar zijne populariteit. De populairste er van is de hierboven genoemde dame Anna Dickinson, Deze ontvangt voor eene enkele voorlezing tweehonderd en meer dollars van de vereenigingen, die een contract roet haar gesloten hebben. Men kan zich derhalve gemakkelijk voorstellen, welk eene voordeelige kostwinning die voorlezerij is Een enkele winter verschaft den redenaar niet zelden een aanzienlijk vermogen; zoo is bij voorbeeld de groote en hoogst belangrijke bibliotheek, welke Theodor Parker aan zijne vaderstad heeft nagelaten, alleen de vrucht van zijne voorlezingen geweest. Een ander beroemd lecturer, Theodor Tilton, is tevens uitgever van een zeer verbreid en invloedrijk godsdienstig weekblad, The New-YorJc Independent. Nu werden hem door de eigenaars van dit tijdschrift twaalfduizend dollars door de redactie geboden, indien hij zijne wintervoorlezingen staakte. Hij nam echter dat voorstel niet aan, maar vergenoegde zich met de zevenduizend dollars, die hij altijd ontvangen had, omdat zijne lezingen het verschil meer dan dubbel goedmaakten. Dat Dickens bij zijne jongste voorlezingen eiken avond honderden dollars in zijn zak heeft gestoken, behoeft ons onder zulke omstandigheden niet te verwonderen. HET KOMMANDO IN DE RESIDENTIE. Aan eene vrolijke tafel in Duitschland had zich het corps officieren eener kleine garnizoenstad vereenigd. De eerste toast op koning en vaderland was voorbij; daarop volgde die op de krijgsoversten , tot wier eere het afscheidsmaal gegeven werd. //Curt, nu is het uw beurt om in naam der overigen te bedanken!" fluisterde Erich von Brauneck den naast hem zittenden Curt von Eeldkirch toe. — //Mijne beurtP Ik ben de oudste niet." — //Dat is zoo; maar gij zijt toch de Demosthenes van het regiment." Hoe zacht deze weinige woorden ook waren gesproken, de naastbijgezetenen hadden ze toch gehoord; zij gaven dit luid te kennen, en terstond werd Curt von Eeldkirch benoemd om het woord in naam van den thans uit het garnizoen scheidende oflicieren te nemen. Hij voldeed aan dien wensch, betuigde op eenvoudige en toch welsprekende wijze aan zijne kameraden zijnen dank, en ledigde ten slotte , zijn glas op het welzijn van het regiment en een vrolijk wederzien. Nu waren de toasten geëindigd; want lange, schitterende redevoeringen zijn niet te huis onder de zonen van Mars, vrolijke gesprekken, met menig hartig woord doormengd, het verhaal van allerlei avonturen, en wat meer van dien aard is, alles door druivensap gekruid, deden de uren der aangezetenen spoedig voortsnellen, zoodat de pendule reeds een uur na middernacht wees, toen de laatsten het casino verlieten en hunne woningen opzochten. Curt en Erich, reeds sedert hunne jongelingsjaren door innige vriendschap verbonden, waren te gelijker tijd opgestaan, en gingen, gelijk zij iederen avond deden, te zamen naar huis. //Curt," vroeg Erich, toen zij aan zijne woning waren gekomen , //ik zie u toch morgen-ochtend bij mij ?" — u Zeker, beste vriend!" — //Ik heb slechts tot tien uur dienst, en het zou mij pleizier doen. als gij bij mij ontbeet Yeel heb ik u vóór u vertrek nog toe te vertrouwen; ik lioop in eene belangrijke zaak op uwen raad en bijstand." — //Leg niet te malen ! Dat spreekt immers tusschen ons van zelf. Tot morgen tien uur derhalve!" Met militaire stiptheid trad den anderen morgen ten tien ure Curt de woonkamer van zijnen vriend binnen. Yoor de sofa stond reeds de van al het noodige voorziene ontbijttafel gereed, en beide vrienden begonnen het daarop voorhandene dadelijk aan te spreken. Na een kwartieruurs was alles afgeloopen, en er werd eene cigaar opgestoken, waarna Erich zijnen vriend mededeelde wat hem op het hart lag. //Gij weet," dus begon hij, //het ontbreekt mij niet aan middelen en ik ben geheel onafhankelijk. Mijne ouders zijn dood, en ik ben sedert kort meerderjarig geworden, zoodat geen voogd meer op mijn doen of laten aanmerkingen zal maken. Maar gelijk in het leven van ieder mensch een maar is, dat er voor zorgt dat ons pleizier niet al te groot wordt, zoo is het ook bij mij. Een goede oude oom, wien ik de eeuwige zaligheid toewensch, heeft zich in het hoofd gezet, dat uit zekere freule Adèle von Ebenhof en mij volstrekt een paar moet worden. Het was dankbaarheid, welke hem dit plan ingaf. De oude Ebenhof, Adèle's vader, heeft hem namelijk bij eene vrij ingewikkelde zaak van eer ridderlijk ter zijde gestaan, en ten gevolge daarvan heeft hij bij zijn testament bepaald, dat ik slechts dan de erfgenaam van zijn groot vermogen zou wezen, indien ik na mijne meerderjarigheid met Adèle in het huwelijk trad. Heeft dit niet plaats, dan valt al wat hij nalaat aan eene liefdadige instelling. Gij ziet wel , Curt, dat dit ook tegenover de familie Ebenhof, die nu juist wel niet onbemiddeld, maar toch ook alles behalve rijk is, slechts een zeer betrekkelijke, ja twijfelachtige dankbaarheid genoemd kan worden, die Adèle, wanneer ik om hare hand vraag, om dat ellendige geld dwingt mij geen blaauwtje te laten loopen." — //Dat is nu alles goed en wel, of ook niet goed en niet wel," merkte Curt aan; //maar ik zie niet in wat ik daaraan doen kan." — //"Wacht maar een beetje; gij zult het terstond hooren." — //Ik hoor ; ga dus voort." — //De familie Ebenhof bewoont een kleine twee uren van de residentie, waar uw kommando u thans roept, een eenvoudig landgoed. Ik verzoek u nu daar eens heen te gaan — of gij wandelt of rijdt, of hoe gij het doet, is mij volstrekt onverschillig — en u daar onder mijn naam aan te melden, opdat gij daar Adèle, die ik nooit gezien heb, kunt leeren kennen, en mij dan een onpartijdig verslag over haar kunt geven." — //Maar Erich," riep Curt, //dat hebt gij toch zeker niet uitgedacht, toen gij regt nuchteren waart." — //Waarom? Het plan is heerlijk. Gij zijt een goed kenner van het vrouwelijk hart en zult Adèle kalm en onbevooroordeeld gadeslaan, dat mij in de gegeven omstandigheden onmogelijk zou wezen. 