Πράσινο ßιßλίο - Ευρωπαϊκή στρατηγική για αειφόρο, ανταγωνιστική και ασφαλή ενέργεια {SEC(2006) 317}
Uit die overwegingen kunnen wij een aantal actiepunten voor de toekomst distilleren: • er moet zo spoedig mogelijk een Europese Waarnemingspost voor Energievoorziening worden opgericht die de vraag- en aanbodpatronen op de communautaire energiemarkten volgt, mogelijke tekortkomingen op het gebied van infrastructuur en voorziening in een vroege fase opspoort en het werk van het Internationale Energieagentschap op EU-niveau aanvult; tussen de informatie-uitwisseling en goedkeuren van gemeenschappelijke Europese veiligheids- • de veiligheid van het netwerk moet worden verbeterd door een versterking van de transportnetbeheerders bij het samenwerking en definiëren en betrouwbaarheidsnormen. De transportnetbeheerders moeten op een meer formele manier worden gegroepeerd; deze groep kan voortbouwen op het werk dat na de stroomonderbrekingen van 2003 is opgestart en dient verslag uit te brengen bij de Europese, voor energie bevoegde regelgevende instanties. Die groep zou dan kunnen uitgroeien tot een Europees Centrum voor Energienetwerken, dat informatie in dit verband verzamelt, analyseert en publiceert en de regelingen die door de bevoegde regelgevers zijn goedgekeurd, ten uitvoer legt; • met betrekking tot de materiële veiligheid van de infrastructuur moet de nadruk liggen op de volgende twee aspecten. Ten eerste, de ontwikkeling van een mechanisme om op zeer korte termijn solidair op te treden en eventueel hulp te verlenen indien de essentiële infrastructuur van een land wordt beschadigd en dat land daardoor met problemen te kampen heeft. Ten tweede, de vaststelling van gemeenschappelijke normen of maatregelen ter bescherming van de infrastructuur. (ii) Het optreden van de EU ten aanzien van noodvoorraden olie en gas en de voorkoming van onderbrekingen moet worden herzien Gezien het mondiale karakter van de oliemarkt, vergen belangrijke onderbrekingen in de voorziening, zelfs al doen die zich lokaal of regionaal voor, een mondiale reactie. Het Internationale Energieagentschap heeft daarvan een goed voorbeeld gegeven toen het naar aanleiding van de orkaan Katrina besloot de noodvoorraden aan te spreken. Maatregelen van de Gemeenschap in dit verband moeten dan ook in overeenstemming zijn met dit mondiale mechanisme. Hierbij dient te worden opgemerkt dat een meer gecoördineerde reactie van de NL 9 NL Gemeenschap raadzaam zou zijn, wanneer het IEA beslist voorraden ter beschikking te stellen. De Commissie heeft trouwens een nieuw wetgevingsvoorstel opgesteld dat hierbij kan helpen en ervoor moet zorgen dat de gegevens over de toestand van de communautaire olievoorraden vaker en transparanter worden bekendgemaakt.  Voorts moeten de bestaande richtlijnen over de continue voorziening met elektriciteit en gas worden getoetst om na te gaan of zij geschikte instrumenten zijn om onderbrekingen in de voorziening op te vangen. Een aantal recent opgedane ervaringen heeft namelijk belangrijke vragen opgeworpen, onder meer of Europa over voldoende gasvoorraden beschikt om onderbrekingen in de voorziening op korte termijn te overbruggen. Naar aanleiding van de toetsing van de betrokken richtlijnen moet men zich ook afvragen of de juiste signalen worden gegeven om de investeringen die de komende jaren in de Europese gas- en elektriciteitsmarkten moeten worden gedaan, aan te trekken, met inbegrip van investeringen met het oog op de continuïteit van de voorziening en infrastructuur voor wederzijdse bijstand. Hierbij kan onder meer worden gedacht aan een nieuwe wetgevingsvoorstel over de gasvoorraden, waarmee wordt gegarandeerd dat de EU onderbrekingen in de voorziening op korte termijn kan overbruggen op een manier die de solidariteit tussen de lidstaten respecteert en rekening houdt met de verschillen in opslagcapaciteit in de EU. 2. 3. Onze energievoorziening veiligstellen en concurrerend maken: naar een meer duurzame, efficiënte en gediversifieerde energiemix Alle lidstaten en energiebedrijven kiezen hun eigen energiemix. De door één lidstaat gemaakte keuze heeft echter onvermijdelijk haar weerslag op de energiezekerheid van zijn buurlanden en van de Gemeenschap in haar geheel, alsook op concurrentievermogen en milieu. Het is bijvoorbeeld zo dat: • de beslissing van een lidstaat om voor energieopwekking voor een groot deel of uitsluitend van aardgas te gebruik te maken, van grote invloed is op de continuïteit van de energievoorziening van zijn buurlanden wanneer er zich een gastekort voordoet; • beslissingen van lidstaten op het vlak van kernenergie ook beduidende gevolgen kunnen hebben voor andere lidstaten, waar het gaat om de afhankelijkheid van de EU van ingevoerde fossiele brandstoffen en om CO2-emissies. Met de strategische evaluatie van de energiesituatie in de EU zou een duidelijk Europees raamwerk voor nationale besluiten met betrekking tot de energiemix worden geboden. Hiermee zouden alle voor- en nadelen van verschillende energiebronnen, van endogene kleine hernieuwbare waterkrachtprojecten steenkool en kernenergie, de energie-efficiëntie en de doorwerkingseffecten van deze veranderingen voor de EU in haar geheel moeten worden geanalyseerd.  Een en ander zou op een standaardmethodiek kunnen worden gebaseerd energiebronnen tot biobrandstoffen als wind, biomassa, en en bruinkool Steenkool de bijvoorbeeld elektriciteitsopwekking van de EU voor hun rekening: de realiteit van de klimaatverandering impliceert dat deze energieproductie alleen duurzaam is indien er tegelijkertijd op het niveau van de EU in commerciële koolstofopslag en schone steenkooltechnologieën wordt voorzien. ongeveer nemen derde van een De evaluatie zou voor de betrokken lidstaten tevens een transparant en objectief debat mogelijk moeten maken over de toekomstige rol van kernenergie in de EU. Kernenergie wordt momenteel voor ongeveer een derde van de elektriciteitsproductie van de EU gebruikt NL 10 NL en vormt, hoewel de grootste aandacht dient te worden besteed aan de kernafval- en kernveiligheidsproblematiek, in Europa momenteel de belangrijkste bron van grotendeels koolstofvrije energie. De EU kan een nuttige rol spelen bij de zorg dat, met het oog op een goed geïnformeerd, objectief en transparant debat, alle kosten, voordelen en nadelen van kernenergie in kaart worden gebracht. Voorts kan het nodig zijn overeenstemming te bereiken over een algemene strategische doelstelling waarbij de doelstellingen duurzaam energiegebruik, concurrentievermogen en continuïteit van de voorziening tot een evenwichtig geheel worden gecombineerd. Deze zou moeten worden ontwikkeld op basis van een grondige effectbeoordeling en zou een benchmark moeten zijn op basis waarvan de zich ontwikkelende energiemix van de EU kan worden beoordeeld, en zou de EU moeten helpen om de toenemende afhankelijkheid van energie-invoer een halt toe te roepen. Een mogelijke doelstelling is bijvoorbeeld een minimumaandeel van de totale energiemix van de EU te betrekken uit veilige en koolstofarme energiebronnen. Door middel van een dergelijke benchmark zouden de potentiële risico’s van invoerafhankelijkheid tot uitdrukking worden gebracht, een algemeen streven naar de ontwikkeling op lange termijn van koolstofarme energiebronnen worden vastgelegd en de vaststelling mogelijk worden van de in hoofdzaak interne maatregelen die nodig zijn om deze doelstellingen te realiseren. De vrijheid van de lidstaten om te kiezen uit verschillende energiebronnen zou hierin worden gecombineerd met de behoefte van de hele EU aan een energiemix die in zijn geheel genomen voldoet aan de kerndoelstellingen. De strategische evaluatie van de energiesituatie in de EU zou instrumenteel kunnen zijn voor het voorstel en de daaropvolgende monitoring van dergelijke doelstellingen die door de Raad en het Parlement worden vastgesteld. 2. 4.  Een geïntegreerde aanpak van de klimaatverandering Effectieve maatregelen om iets te doen aan de klimaatverandering zijn dringend nodig en de EU moet het voorbeeld blijven geven en bovenal streven naar zo breed mogelijke internationale actie. Europa moet ambitieus zijn en moet optreden op een geïntegreerde wijze die bevorderlijk is voor de realisering van de Lissabondoelstellingen van de EU. De EU is al toonaangevend waar het erom gaat economische groei los te koppelen van toenemend energieverbruik. Haar maatregelen zijn een combinatie van robuuste wetgevingsinitiatieven en energie-efficiëntieprogramma’s met stimulering van concurrerende en effectieve hernieuwbare energie. Toch is de verbintenis van de EU om de klimaatverandering te bestrijden een langetermijnverbintenis. Om de verwachte stijging van de mondiale temperaturen tot het overeengekomen streefcijfer van maximaal 2 graden boven pre-industriële niveaus te beperken, moeten de mondiale broeikasgasemissies uiterlijk in 2025 pieken en vervolgens met minstens 15%, maar misschien wel met 50% naar beneden ten opzichte van de niveaus van 1990. Deze enorme uitdaging betekent dat Europa, met name op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie, nu moet handelen. Maatregelen inzake hernieuwbare energiebronnen en energie-efficiëntie zullen, naast het aanpakken van de klimaatverandering, bijdragen continuïteit van de energievoorziening, en de groeiende afhankelijkheid van de EU van ingevoerde energie helpen beperken. Dergelijke maatregelen zouden ook kunnen leiden tot het creëren van veel hooggekwalificeerde banen in Europa en tot het instandhouden van Europa’s technologische leiderschap in een snelgroeiende mondiale sector. tot de NL 11 NL In dit verband schept de regeling voor de handel in emissierechten van de EU een flexibel en kostenefficiënt kader voor een meer klimaatvriendelijke energieproductie. De volledige herziening van de regeling voor de handel in emissierechten van de EU biedt een kans voor het uitbreiden en verder verbeteren van de werking van deze regeling. Bovendien levert de regeling voor de handel in emissierechten van de EU de kern voor een zich geleidelijk uitbreidende mondiale koolstofmarkt, waardoor het Europese bedrijfsleven al direct het voortouw neemt. (i) Meer maken van minder: voorgaan op het gebied van energie-efficiëntie Een effectief energie-efficiëntiebeleid betekent niet dat comfort of gemak wordt opgeofferd. Het betekent ook niet dat het concurrentievermogen wordt afgebouwd. In feite betekent een effectief beleid op dit gebied het tegenovergestelde: het doen van kosteneffectieve investeringen ter vermindering van de energieverspilling, waardoor de levensstandaarden toenemen en geld wordt bespaard, en het gebruiken van prijssignalen, die zouden leiden tot meer verantwoord, economisch en rationeel gebruik van energie.  In dit verband kunnen marktinstrumenten, inclusief het communautaire energiebelastingkader, zeer efficiënt zijn. Hoewel Europa nu al een van de meest energie-efficiënte regio’s ter wereld is, kan nog veel meer worden gedaan. In haar Groenboek over energie-efficiëntie van 2005 toonde de Commissie aan dat tot 20% van het energiegebruik van de EU kan worden bespaard: dit zou erop neerkomen dat wel 60 miljard euro minder wordt besteed aan energie, dat een belangrijke bijdrage wordt geleverd tot de continuïteit van de energievoorziening en dat in de direct betrokken sectoren tot 1 miljoen nieuwe banen worden gecreëerd. Een nuttig instrument in dat verband is het cohesiebeleid van de EU, waar als doelstellingen zijn vastgesteld het ondersteunen van energie-efficiëntie, de ontwikkeling van hernieuwbare en alternatieve energiebronnen en investeringen in netwerken waar de markt aantoonbaar tekortschiet. De Commissie doet een beroep op de lidstaten en de regio’s om, wanneer zij hun nationale strategische referentiekaders en operationele programma's voor 2007-2013 opstellen, ter ondersteuning van de huidige strategie effectief gebruik te maken van de mogelijkheden die het cohesiebeleid biedt. De Commissie zal dit jaar een Actieplan inzake energie-efficiëntie voorstellen om dit potentieel te realiseren. Deze inspanning vereist consistente steun en vastberadenheid op het allerhoogste politieke niveau instrumenten, zoals subsidies en belastingprikkels, zijn in nationale handen, en het nationale niveau heeft de sleutel in handen om het publiek ervan te overtuigen dat energie-efficiëntie reële besparingen kan opleveren. Maar het EU-niveau kan een beslissende impact hebben, en in het actieplan zullen concrete maatregelen worden voorgesteld om dit 20%-potentieel te bereiken in 2020. in Europa. Veel Mogelijke maatregelen zijn: – Gerichte energie-efficiëntiecampagnes op lange termijn, inclusief energie-efficiëntie van gebouwen, met name openbare gebouwen. – Een belangrijke inspanning om de energie-efficiëntie in de vervoerssector te verbeteren en in het bijzonder om snel het stedelijk openbaar vervoer te verbeteren in de grootste steden van Europa. NL 12 NL – Het aanwenden van financiële investeringen door commerciële banken bedrijven die energiediensten verlenen. instrumenten voor het katalyseren van in energie-efficiëntieprojecten en – Mechanismen voor het stimuleren van investeringen in energie-efficiëntieprojecten en bedrijven die energiediensten verlenen. – Een Europawijd systeem van “witte certificaten”, verhandelbare certificaten op inzake grond waarvan bedrijven die beter doen dan minimumnormen energie-efficiëntie, dit succes kunnen “verkopen” aan andere bedrijven die er niet in geslaagd zijn aan deze normen te voldoen.  – Om consumenten en producenten de weg te wijzen, moet men zich meer richten op het bepalen en tonen van de energieprestatie van de belangrijkste energiegebruikende producten, met name apparatuur, voertuigen en industriële uitrusting. Het kan aangewezen zijn op dit gebied minimumnormen vast te stellen. Tenslotte moet energie-efficiëntie een mondiale prioriteit worden. Het actieplan kan fungeren als een “springplank” om in nauwe samenwerking met het IEA en de Wereldbank soortgelijke maatregelen wereldwijd te katalyseren. De EU moet een internationale overeenkomst inzake energie-efficiëntie, waarbij zowel ontwikkelde als ontwikkelingslanden betrokken zijn, en de uitbreiding van de Energy Star-Overeenkomst voorstellen en bevorderen. (ii) Vergroten van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen Sinds 1990 is de EU betrokken bij een ambitieus en succesvol plan om wereldleider te worden op het gebied van hernieuwbare energie. Eén voorbeeld: de tot nu toe door de EU geïnstalleerde windenergiecapaciteit levert evenveel energie als 50 kolencentrales, en de kosten zijn in de afgelopen 15 jaar gehalveerd. De markt voor hernieuwbare energie van de EU heeft een jaarlijkse omzet van 15 miljard euro (de helft van de wereldmarkt), geeft werk aan zowat 300 000 mensen en is een belangrijke exporteur. Hernieuwbare energie begint nu prijscompetitief te worden ten opzichte van fossiele brandstoffen. in het EU-verbruik In 2001 is op EU-niveau overeengekomen dat het aandeel van elektriciteit uit hernieuwbare in 2010 21% moet bedragen. In 2003 werd energiebronnen overeengekomen dat minstens 5,75% van alle benzine en diesel biobrandstof moet zijn in 2010. In een aantal landen is het gebruik van hernieuwbare energie sterk gestegen als gevolg van ondersteunende nationale beleidskaders. Maar bij de huidige trends zal de EU beide haar streefcijfers klimaatveranderingsdoelstellingen op langere termijn halen en haar afhankelijkheid van de invoer van fossiele brandstoffen verminderen, dan zal zij deze streefcijfers moeten halen en zelfs overschrijden. Hernieuwbare energie is al de derde bron van elektriciteitsopwekking wereldwijd (na steenkool en gas) en heeft het potentieel om nog verder te groeien, met alle ecologische en economische voordelen van dien. mislopen. Wil procentpunten met EU 1-2 de Om het potentieel van hernieuwbare energie te benutten, dient het beleidskader ondersteunend te werken en met name het versterken van de concurrentiepositie van dergelijke energiebronnen te stimuleren met inachtneming van de concurrentieregels. Terwijl bepaalde bronnen van koolstofarme eigen energie al levensvatbaar zijn, hebben andere - zoals off-shore wind-, golf- en getijenergie - positieve stimulering nodig om te worden gerealiseerd.  NL 13 NL Het volledige potentieel van hernieuwbare energie zal enkel worden gerealiseerd via een verbintenis op lange termijn om hernieuwbare energie te ontwikkelen en te installeren. Parallel aan de strategische evaluatie van de energiesituatie in de EU zal de Commissie met een stappenplan voor hernieuwbare energie komen. Dit plan zou betrekking hebben op inzake hernieuwbare essentiële kwesties met het oog op een effectief EU-beleid energiebronnen: – een actief programma met specifieke maatregelen om te waarborgen dat de bestaande streefcijfers worden gehaald; – nagaan welke streefcijfers of doelstellingen na 2010 noodzakelijk zijn en de aard van dergelijke streefcijfers bepalen, om te zorgen voor zekerheid op lange termijn voor de industrie en de investeerders, alsmede voor de actieprogramma’s en maatregelen die nodig zijn om een en ander tot een realiteit te maken. Dergelijke streefcijfers kunnen worden aangevuld met uitgebreide operationele streefcijfers inzake elektriciteit, brandstoffen en eventueel verwarming; – een nieuwe communautaire richtlijn inzake verwarming en koeling ter aanvulling van het communautaire energiebesparingskader; – een gedetailleerd plan op korte, middellange en lange termijn om de afhankelijkheid van de EU van ingevoerde olie te stabiliseren en geleidelijk te verminderen. Hierbij moet worden voortgebouwd op het bestaande Actieplan biomassa2 en de Strategie voor biobrandstoffen3. – onderzoeks-, demonstratie- en markttoepassingsinitiatieven om schone en hernieuwbare energiebronnen marktrijp te maken. Het stappenplan zou gebaseerd zijn op een grondige effectbeoordeling, waarbij de hernieuwbare energiebronnen vergeleken worden met de andere beschikbare opties. (iii) Vastlegging en geologische opslag van koolstof schone Vastlegging en geologische opslag van koolstof, een derde fossielebrandstoftechnologieën, bijna-nulemissietechnologie uit te werken. Deze technologie wordt vandaag al op rendabele wijze toegepast met het oog op een grotere terugwinning van olie of gas. Het kan bijzonder belangrijk zijn voor landen die kiezen voor verder gebruik van steenkool als veilige en overvloedige energiebron. in combinatie met om mogelijkheid een is Deze technologie moet echter worden gestimuleerd om de nodige economische prikkels te creëren, rechtszekerheid te verschaffen voor de privé-sector en milieu-integriteit te waarborgen. O&O en grootschalige demonstratieprojecten zijn nodig om de kosten van deze technologie te verminderen; ook marktgerichte prikkels zoals een systeem van verhandelbare emissierechten kunnen hiervan een rendabele optie voor de langere termijn maken. 2 3 Mededeling van de Commissie – “Actieplan biomassa” - COM(2005) 628 van 7. 12. 2005. Mededeling van de Commissie – “Een EU-strategie voor biobrandstoffen” - COM(2006) 34 van 8. 2. 2006. NL 14 NL 2. 5.  Bevorderen van energietechnologie innovatie: een strategisch plan voor Europese De ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologieën is essentieel om de continuïteit en de duurzaamheid van de energievoorziening, alsmede het concurrentievermogen van de industrie te waarborgen. Onderzoek op het gebied van energie heeft de energie-efficiëntie (bijv. in automotoren) en energiediversiteit via hernieuwbare energiebronnen sterk bevorderd. De uitdagingen die in het verschiet liggen, zijn dermate groot dat de inspanningen moeten worden opgevoerd. Dit vergt inspanningen op de lange termijn. Onderzoek heeft het bijvoorbeeld mogelijk gemaakt de efficiëntie van steenkoolcentrales in de voorbije dertig jaar met 30% te verbeteren. Het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal heeft bijgedragen tot de financiering van dit onderzoek met Europees geld. Door verdere technologische ontwikkelingen kan de CO2-uitstoot aanzienlijk worden teruggeschroefd. Onderzoek kan tevens commerciële opportuniteiten opleveren. De internationale markt voor energie-efficiënte en koolstofarme technologieën groeit snel en zal de volgende jaren goed zijn voor een omzet van miljarden euro's. Europa moet ervoor zorgen dat zijn industrie kan uitgroeien tot mondiale marktleider voor deze nieuwe generatie technologieën en processen. In het 7e Kaderprogramma wordt gesteld dat voor onze energieproblemen geen eenduidige oplossing bestaat en wordt een breed scala van technologieën naar voren geschoven: hernieuwbare energie, gebruik maken van schone steenkool en koolstofvastlegging en -opslag in de industrie, de ontwikkeling van economisch leefbare biobrandstoffen voor vervoer, nieuwe energiedragers zoals waterstof, milieuvriendelijk gebruik van energie (bijv. brandstofcellen) en energie-efficiëntie, alsmede geavanceerde kernsplijtingstechnologieën en de ontwikkeling van kernfusie via de tenuitvoerlegging van de ITER-Overeenkomst. De EU dient de nodige middelen vrij te maken voor een strategisch plan voor energietechnologie. Dit moet de ontwikkeling van veelbelovende energietechnologieën bevorderen en tevens de voorwaarden creëren om deze technologieën op een efficiënte wijze daadwerkelijk ingang te doen vinden op de Europese markt en de wereldmarkt. Er moet onderzoek worden verricht op terreinen waar veel energie wordt verbruikt - huisvesting, vervoer, landbouw, de agro-industrie en materialen. Het voorgestelde Europees Instituut voor Technologie (EIT) kan een belangrijke bijdrage leveren om deze doelstellingen te bereiken. Het plan dient de Europese inspanningen inzake onderzoek te versterken om overlappingen van nationale technologie- en onderzoeksprogramma’s te voorkomen en de klemtoon te leggen op overeengekomen Europese doelstellingen. Door de industrie gestuurde Europese technologieplatforms op het gebied van biobrandstoffen, waterstof en brandstofcellen, fotovoltaïsche cellen, schone steenkool en elektriciteitsnetten dragen bij tot de ontwikkeling van de afgesproken onderzoeksagenda’s en benuttingsstrategieën.  De EU dient te onderzoeken op welke manier een strategisch beleid inzake energieonderzoek kan worden gefinancierd, waarbij wordt gestreefd naar een verdere integratie en coördinatie van communautaire en nationale onderzoeks- en innovatieprogramma’s en budgetten. Op basis van de ervaring en de resultaten van de Europese technologieplatforms moeten hooggeplaatste belanghebbenden en beleidsmakers ertoe worden aangezet een Europese visie NL 15 NL te ontwikkelen inzake de transformatie van het energiesysteem en de optimalisering van het onderzoek in het algemeen. Zo nodig, met name om leidinggevende markten voor energie-innovatie te ontwikkelen, moet Europa grootschalige geïntegreerde acties opzetten met de noodzakelijke kritische massa, door de particuliere sector, de lidstaten en de Europese Commissie te laten samenwerken in het kader van openbare/partculiere partnerschappen of via de integratie van nationale en communautaire onderzoeksprogramma's op het gebied van energie. Het langetermijnproject inzake energie ITER en het internationaal gecoördineerde Generation IV-initiatief met het oog op de ontwikkeling van nog veiligere en duurzamere reactoren zijn voorbeelden van gecoördineerde EU-acties in het kader van specifieke doelstellingen. Europa dient tevens te investeren toekomstige energiebronnen, zoals waterstof en grootschalige brandstofcellen, hernieuwbare-energietechnologieën, met name geconcentreerde zonnecollectoren en, op nog langere termijn, methaanhydraten. Tevens moet worden onderzocht hoe de middelen van de Europese Investeringsbank kunnen worden aangewend om marktgerichte O&O-activiteiten op dit gebied te bevorderen en de samenwerking te versterken op gebieden van gemeenschappelijk belang. in andere mogelijke koolstofvastlegging –opslag, en Acties om de technologische ontwikkeling te versnellen en de kosten van nieuwe energietechnologieën te drukken moeten worden aangevuld met beleidsmaatregelen om de markten open te stellen en de marktpenetratie van bestaande technologieën met een gunstige invloed op de klimaatverandering te verzekeren. De concurrentie met gevestigde technologieën en de hoge, niet terug te draaien investeringen in het huidige sterk op fossiele brandstoffen en een gecentraliseerde opwekking van energie gebaseerde energiesysteem vormen een grote barrière voor nieuwe technologieën. De EU-regeling inzake emissiehandel, de groene certificaten, de terugleveringstarieven en andere maatregelen kunnen ervoor zorgen dat de invoering van, de overschakeling naar of het gebruik van milieuvriendelijke energieproductie financieel haalbaar wordt. Deze maatregelen kunnen een sterk beleidssignaal zijn voor de markt en een stabiel klimaat creëren waarin bedrijven de vereiste beslissingen kunnen treffen voor investeringen op lange termijn. Het Programma Intelligente Energie – Europa zal de nodige instrumenten en mechanismen aanreiken om de niet-technische barrières voor de introductie van nieuwe en doeltreffende energietechnologieën te overwinnen 2. 6.  Naar een coherent extern energiebeleid De grote energieproblemen waarmee Europa geconfronteerd wordt, vergen een coherent en pro-actief extern beleid, wil Europa in staat zijn een meer doeltreffende internationale rol te spelen en de gemeenschappelijke problemen met zijn energiepartners overal ter wereld aan te pakken. Voor een duurzame, concurrerende en continue energievoorziening is een coherent extern beleid van essentieel belang. Aldus zou met het verleden gebroken worden en zou duidelijk blijken dat de lidstaten er vastberaden naar streven gemeenschappelijke oplossingen te vinden voor gedeelde problemen. De eerste stap is op communautair niveau overeenstemming te bereiken over de doelstellingen van een extern energiebeleid en over hetgeen er zowel op communautair als op nationaal niveau moet gebeuren om dit tot stand te brengen. Hoe doeltreffend en coherent het extern energiebeleid van de EU wordt, hangt af van de vorderingen die er met het interne beleid, en in het bijzonder met de totstandbrenging van de interne energiemarkt, worden gemaakt. Bovengenoemde strategische evaluatie van de energiesituatie in de EU zou als grondslag voor deze gemeenschappelijke visie dienen. Hierbij zou het gaan om een inventaris NL 16 NL en een actieplan voor de Europese Raad, het bijhouden van de gemaakte vorderingen, en het onderkennen van nieuwe uitdagingen en de manieren waarop deze moeten worden aangepakt. In het verlengde van deze activiteiten zouden dan, op een nog nader uit te werken wijze, op communautair niveau door de lidstaten en de Commissie geregeld formele beleidsdiscussies worden gehouden. Hierbij zou dan, in een passende institutionele vorm, sprake zijn van één enkel referentiepunt voor alle Europese energieactoren op communautair en nationaal niveau. Hierdoor zou niet alleen een doeltreffende uitwisseling van informatie mogelijk worden maar ook een reële coördinatie van de aanpak: aldus zou de EU in staat worden gesteld om echt “met één stem te spreken”. De voordelen van deze benadering voor de externe dimensie zouden bijzonder groot zijn. Hiermee zouden een aantal centrale doelstellingen en instrumenten gediend zijn: (i) Een duidelijk beleid voor een veilige en gediversifieerde energievoorziening Een dergelijk beleid is noodzakelijk zowel voor de EU in haar geheel als voor bepaalde lidstaten of regio’s, en is bijzonder geschikt in het geval van gas.  Hiertoe zouden bij bovengenoemde evaluatie duidelijk omlijnde prioriteiten voor de modernisering van bestaande en de aanleg van nieuwe infrastructuren kunnen worden voorgesteld die nodig zijn om de energievoorziening van de EU veilig te stellen, vooral wat nieuwe gas- en oliepijpleidingen en LNG-terminals, alsmede de toepassing van de regels voor doorvoer en toegang van derden op bestaande pijpleidingen betreft. Voorbeelden zijn ondermeer onafhankelijke leveranties via pijpleidingen uit de Kaspische regio, Noord-Afrika en het Midden-Oosten aan afnemers in het hart van de EU, nieuwe LNG-terminals voor markten die momenteel geen concurrentie tussen gasleveranciers kennen, en Centraal-Europese oliepijplijnen ter vergemakkelijking van Kaspische olieleveranties aan de EU via Oekraïne, Roemenië en Bulgarije. Bovendien zou bij deze evaluatie kunnen worden erkend dat er inderdaad concrete politieke, financiële en regelgevingsmaatregelen nodig zijn om het bedrijfsleven actief te steunen bij de uitvoering van dergelijke projecten. De nieuwe EU-Afrikastrategie, waarbij interconnecties van energiesystemen als een prioriteit worden beschouwd, zou Europa eveneens kunnen helpen zijn olie- en gasaanvoer te diversifiëren. Energiepartnerschappen met producenten, doorvoerlanden en andere internationale (ii) actoren De EU en haar energiepartners zijn onderling afhankelijk. Dit komt op bilateraal en regionaal niveau naar voren bij enkele specifieke EU-energiedialogen met een aantal producerende en doorvoerlanden4. Evenzo zijn energievraagstukken een steeds vaker terugkerend onderwerp bij de politieke dialogen van de EU – ook via multilaterale fora als de G8 - met andere belangrijke energieverbruikers (zoals de VS, China en India). Deze dialogen zouden moeten worden gesitueerd binnen de door de evaluatie geboden gemeenschappelijke visie (a) Dialoog met belangrijke energieproducenten/leveranciers De EU onderhoudt een geheel van gevestigde betrekkingen met belangrijke internationale energieleveranciers, waaronder de OPEC en de Raad voor Samenwerking van de Golfstaten. Een nieuw initiatief is bijzonder wenselijk in het geval van Rusland, de grootste 4 Met name Rusland, Noorwegen, Oekraïne, de Kaspische regio, de Middellandse-Zeelanden, de OPEC en de Raad voor Samenwerking van de Golfstaten. NL 17 NL energieleverancier van de EU. De EU is de grootste energieafnemer van Rusland en derhalve een essentiële en gelijkwaardige partner in deze relatie. De ontwikkeling van een gemeenschappelijk extern energiebeleid zou bij het energiepartnerschap met Rusland op zowel communautair als nationaal niveau een radicale verandering teweeg moeten brengen. Een echt partnerschap zou voor beide partijen zekerheid en voorspelbaarheid te bieden hebben, en het pad kunnen effenen voor de nodige langetermijninvesteringen in nieuwe capaciteit.  Tevens zou zo’n partnerschap eerlijke en wederzijdse toegang tot markten en infrastructuren inhouden, met inbegrip van toegang door derden tot pijpleidingen. Er zou een begin moeten worden gemaakt met de voorbereiding van een energie-initiatief dat op deze beginselen is gebaseerd. De resultaten hiervan zouden dan kunnen worden geïntegreerd in het raamwerk voor de betrekkingen tussen de EU en Rusland dat in 2007 in de plaats zou moeten komen van de huidige Partnerschaps en Samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Rusland. Bovendien zou men zich in de G8 zwaardere inspanningen moeten getroosten om te bereiken dat Rusland het Verdrag inzake het Energiehandvest spoedig ratificeert en dat de onderhandelingen over het Doorvoerprotocol worden afgerond. (b) Ontwikkeling van een Pan-Europese energiegemeenschap In overeenstemming met het Europese nabuurschapsbeleid en de daarvan deel uitmakende actieplannen (en in aanvulling op de huidige werkzaamheden in het kader van partnerschaps-, samenwerkings- en associatieovereenkomsten), heeft de EU reeds enige tijd haar energiemarkt verder voor haar buurlanden opengesteld en zich ingespannen om deze steeds dichter bij de interne markt van de EU te brengen. De totstandbrenging van een “gemeenschappelijke regelgevingsruimte” rond Europa zou een geleidelijke ontwikkeling van gemeenschappelijke regels voor handel, doorvoer en milieuvraagstukken, alsmede een harmonisatie en integratie van de markt impliceren. Aldus zou men voor de EU en haar buurlanden een voorspelbare en transparante markt creëren, die investeringen en groei zou stimuleren en ook voor de continuïteit van de energievoorziening bevorderlijk zou zijn. Bestaande communautaire financieringsinstrumenten kunnen verder worden uitgebouwd en nieuwe overeenkomsten of andere typen initiatieven, voor andere partners, zijn mogelijk. handelsbetrekkingen dialogen, politieke en Zo zou men, voortbouwend op het Verdrag tot oprichting van de energiegemeenschap met partners in Zuid-Oost-Europa, alsook op de ontwikkeling van de elektriciteitsmarkt met de Maghreblanden en de gasmarkt met de Mashreklanden, door middel van een nieuw verdrag èn via bilaterale overeenkomsten een Pan-Europese energiegemeenschap tot stand kunnen brengen. Een aantal belangrijke strategische partners, waaronder Turkije en Oekraïne, kunnen worden aangemoedigd om aan te sluiten bij het Verdrag voor een Zuid-Oost-Europese Energiegemeenschap. De Kaspische en mediterrane landen zijn belangrijke gasleveranciers en doorvoerlanden. Algerije wordt steeds belangrijker als gasleverancier van de EU, en een specifiek energiepartnerschap met dit land zou daarom het overwegen waard kunnen zijn.  Aangezien Noorwegen een van de belangrijkste strategische energiepartners van de EU is, moet dat land de nodige ondersteuning krijgen voor de duurzame exploitatie van nieuwe energiebronnen in het noordelijke deel van Europa en moet het kunnen toetreden tot de Zuid-Oost-Europese Energiegemeenschap. Een en ander zou ook een duidelijker kader opleveren voor de bevordering van optimale communautaire langetermijninvesteringen in Trans-Europese energienetwerken en hun verbindingen met derde landen, en leiden tot een maximale impact van de EU-middelen voor de energiesector in derde landen op de continuïteit van de energievoorziening. Dit is met NL 18 NL name belangrijk voor het nieuwe nabuurschapsinstrument en voor de financiering door de EIB en de EBWO. Samenwerkingsprogramma's en leningsubsidies voor externe strategische energie-infrastructuur zijn in dit verband essentieel. (iii) Doeltreffend reageren op externe crisissituaties Men dient zich te beraden over de beste manier om op externe energiecrises te reageren. Bij recente ervaringen met problemen rond olie en gas is gebleken hoe noodzakelijk het is dat de Gemeenschap snel en op volledig gecoördineerde wijze kan reageren wanneer dergelijke situaties zich voordoen. De EU heeft geen formeel instrument voor de aanpak van kwesties in verband met externe energieleveranties. Deze taak zou kunnen worden toevertrouwd aan een nieuw, formeler, specifiek instrument dat bij noodsituaties rond de energiebevoorrading zou moeten worden ingezet. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan een monitoringsysteem om ons bij een dreigende externe energiecrisis vroegtijdig te waarschuwen en om zodoende te garanderen dat wij in een dergelijke situatie beter kunnen reageren. (iv) Energie integreren in andere beleidssectoren met een externe dimensie en zoals energie-efficiëntie klimaatverandering, Op politiek niveau kunnen de energiedoelstellingen door een gemeenschappelijk Europees extern energiebeleid beter worden geïntegreerd in de algemene betrekkingen met derde landen en het beleid om die landen te ondersteunen. Dit betekent dat in de betrekkingen met wereldpartners die met dezelfde uitdagingen energie- en milieugebied worden geconfronteerd – zoals de VS, Canada, China, Japan en India –, meer de nadruk moet worden gelegd op hernieuwbare onderwerpen energiebronnen, onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technologieën, wereldwijde toegang tot de markt en investeringstrends, met betere resultaten in multilaterale fora als de VN, het IEA en de G8. Indien deze landen het gebruik van fossiele brandstoffen terugdringen, is dat ook gunstig voor de continuïteit van de Europese energievoorziening.  De EU zou de bilaterale en multilaterale samenwerking met deze landen op een hoger niveau kunnen tillen om rationeel energiegebruik op wereldschaal te bevorderen, de vervuiling terug te dringen en de industriële en technologische samenwerking inzake de ontwikkeling, demonstratie hernieuwbare energiebronnen en fossielebrandstoftechnieken met koolstofvastlegging en geologische opslag, te stimuleren. Er moeten met name meer inspanningen worden gedaan om het geografische toepassingsgebied van de EU-regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten uit te breiden en, zoals reeds vermeld, als eerste stap zou de EU het sluiten van een internationale overeenkomst inzake energie-efficiëntie moeten voorstellen en aanmoedigen. Bovendien kan meer aandacht worden besteed aan technologische samenwerking, in het bijzonder met andere energieverbruikende landen. toepassing schone energie-efficiënte technologieën, van en Voorts kan een beter gebruik worden gemaakt van handelsbeleidsinstrumenten om doelstellingen als de niet-discriminerende doorvoer van energie en de ontwikkeling van een stabieler investeringsklimaat te bevorderen. De EU dient druk uit te oefenen om de bestaande WTO-regels en -beginselen op dit vlak beter te doen naleven. Bilaterale en regionale initiatieven dienen op deze regels te zijn gebaseerd. Dergelijke overeenkomsten kunnen bepalingen bevatten inzake het openstellen van de markten, investeringen, convergentie van de regelgeving inzake doorvoer via pijpleidingen en de toegang daartoe, en mededinging. Stringentere marktgerichte bepalingen op het gebied van energie en handelsgerelateerde energieaspecten kunnen op die manier worden geïntegreerd in bestaande en toekomstige EU- overeenkomsten met derde landen. NL 19 NL (v) Energie om ontwikkeling te bevorderen Voor ontwikkelingslanden is de toegang tot energie een topprioriteit. De Afrikaanse gebieden ten zuiden van de Sahara hebben op wereldschaal het minst toegang tot moderne energiediensten. Terzelfder tijd benut Afrika slechts 7% van zijn waterkrachtpotentieel. De EU dient een tweesporenbeleid te volgen via het energie-initiatief van de Europese Unie door in de ontwikkelingsprogramma’s sterker de nadruk te leggen op energie-efficiëntie. De ontwikkeling van hernieuwbare energie en kleinschalige projecten voor de opwekking van energie zouden veel landen bijvoorbeeld helpen om hun afhankelijkheid van ingevoerde olie te verminderen en het leven van miljoenen mensen verbeteren. De invoering van het mechanisme voor de ontwikkeling van schone energie in het kader van het Kyoto-protocol kan investeringen in dergelijke energieprojecten in ontwikkelingslanden bevorderen. 3. CONCLUSIES Dit Groenboek heeft tot doel de nieuwe energieproblemen waarmee Europa wordt geconfronteerd, uiteen te zetten, een aanzet tot debat te geven en mogelijke maatregelen op Europees niveau te suggereren. Van groot belang is dat een dergelijk debat op een geïntegreerde manier verloopt.  Elke lidstaat zal keuzes maken die uitgaan van de nationale voorkeuren van die lidstaat. Hierbij mag echter niet uit het oog worden verloren dat, in een wereld van mondiale onderlinge afhankelijkheid, het energiebeleid per definitie een Europese dimensie heeft. Europa moet met zijn energiebeleid drie hoofddoelstellingen nastreven: • Duurzaamheid: (i) door de ontwikkeling van concurrerende hernieuwbare energiebronnen en andere koolstofarme bronnen en dragers, met name alternatieve transportbrandstoffen, (ii) door het terugdringen van de vraag naar energie in Europa, en (iii) door het voortouw te nemen in het kader van internationale inspanningen om de klimaatverandering een halt toe te roepen en de plaatselijke luchtkwaliteit te verbeteren; • Concurrentievermogen: (i) door erop toe te zien dat de openstelling van de energiemarkt de consument en de economie in haar geheel voordeel oplevert en door tegelijkertijd de investeringen in de productie van schone energie en in energie-efficiency te bevorderen, (ii) door de impact van de hogere internationale energieprijzen op de economie en de burgers van de EU te milderen, en (iii) door de positie van Europa aan de spits van de ontwikkeling van energietechnologie te verzekeren; • Continuïteit van de voorziening: door de toenemende afhankelijkheid van ingevoerde energie in de EU aan te pakken via (i) een geïntegreerde benadering (vermindering van de vraag, diversificatie van de energiemix van de EU door het gebruik van concurrerende hernieuwbare energie die in de EU is geproduceerd, op te drijven, diversificatie van voor de energie-invoer gebruikte bevoorradingsbronnen en -routes), (ii) de ontwikkeling van een raamwerk om met het oog op de toenemende vraag naar energie adequate investeringen te bevorderen, (iii) maatregelen om de EU beter toe te rusten voor de aanpak van noodsituaties, (iv) de verbetering van de voorwaarden voor Europese bedrijven die toegang tot de mondiale hulpbronnen willen, en (v) maatregelen om de toegang tot energie voor alle burgers en bedrijven te garanderen. NL 20 NL Deze doelstellingen kunnen alleen worden bereikt als ze worden ingepast in een overkoepelend raamwerk: het eerste strategische energieverslag van de EU. Hieraan kan nog een strategische doelstelling worden toegevoegd als tegenwicht voor de doelstellingen duurzaam energiegebruik, concurrentievermogen en continue voorziening; in het kader van die strategische doelstelling zouden bijvoorbeeld inspanningen worden geleverd om een minimumaandeel van de totale communautaire energiemix uit veilige en koolstofarme energiebronnen te halen.  Een dergelijk scenario combineert de vrijheid van de lidstaten om tussen verschillende energiebronnen te kiezen en de behoefte van de hele EU aan een energiemix die, in zijn geheel genomen, voldoet aan de drie kerndoelstellingen. In dit Groenboek wordt een aantal concrete voorstellen gedaan om die drie doelstellingen te bereiken. NL 21 NL 1. De EU moet werk maken van de voltooiing van de interne gas- en elektriciteitsmarkten. Hiertoe kan het volgende worden ondernomen: – de ontwikkeling van een Europees Net, onder meer aan de hand van een Europese netcode; overweging van de mogelijkheid een Europese regelgever en een Europees Centrum voor Energienetwerken in te stellen; – verbetering van de interconnectie; – ontwikkeling van een raamwerk om nieuwe investeringen te bevorderen; – efficiëntere voortzetting van de ontbundeling; – krachtige bevordering van het concurrentievermogen, onder meer via betere coördinatie tussen de regelgevers, de mededingingsautoriteiten en de Commissie. Deze aspecten moeten prioritair worden aangepakt. De Commissie zal een definitief besluit nemen over eventuele aanvullende maatregelen om de snelle voltooiing van echt concurrerende, Europawijde elektriciteits- en gasmarkten te garanderen, en zal tegen het einde van dit jaar met voorstellen in dit verband komen. 2. De EU moet erop toezien dat continue voorziening en solidariteit tussen de lidstaten in de interne energiemarkt gegarandeerd zijn. Hiertoe moet in concreto worden gewerkt aan de volgende aspecten: – aanpassing van de bestaande communautaire wetgeving over olie- en gasvoorraden aan de actuele uitdagingen; – oprichting van een Europese Waarnemingspost voor Energievoorziening, ter verbetering van de transparantie over kwesties betreffende de continuïteit van de energievoorziening in de EU; – verbetering van de veiligheid van het netwerk door middel van meer samenwerking tussen de netbeheerders en eventueel de officiële groepering van netbeheerders op Europees niveau; – verbetering van de materiële veiligheid van de infrastructuur, eventueel aan de hand van gemeenschappelijke normen; – verbetering van de transparantie over energievoorraden op Europees niveau. 3. 4. In de Gemeenschap moet een breed debat over verschillende energiebronnen worden gehouden, met onder meer aandacht voor de kosten en de bijdrage tot de klimaatverandering, om ons ervan te vergewissen dat de energiemix van de EU doorgaans voldoet continuïteit van voorziening, concurrentievermogen en duurzame ontwikkeling. aan de doelstellingen De manier waarop Europa de problemen die samenhangen met de klimaatverandering aanpakt, moet in overeenstemming zijn met de doelstellingen van Lissabon.  De Commissie zou de volgende maatregelen aan de Raad en het Parlement kunnen voorstellen: NL 22 NL (i) energie-efficiëntie moet duidelijk als prioriteit worden aangemerkt. De EU zou tegen 2020 20 % van de energie die zij anders zou hebben verbruikt, moeten besparen, en een overeenkomst moeten bereiken over een reeks concrete maatregelen met het oog daarop: – campagnes over energie-efficiëntie, onder meer over de energie-efficiëntie van gebouwen; – gebruik van financiële instrumenten en mechanismen om investeringen te bevorderen; – opvoeren van de inspanningen met betrekking tot vervoer; – invoering van een Europees systeem voor de verhandeling van "witte certificaten"; – betere voorlichting over de energieprestatie van sommige apparaten, voertuigen en industriële apparatuur, en eventueel minimumprestatienormen, (ii) voor hernieuwbare energiebronnen moet een stappenplan voor de lange termijn worden vastgesteld, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan de volgende elementen: – een extra inspanning om de bestaande doelstellingen te halen; – bestudering van de vraag welke streefcijfers of doelstellingen nodig zijn voor de periode na 2010; – de opstelling van een nieuwe communautaire richtlijn over verwarming en koeling; – een gedetailleerd plan om de afhankelijkheid van de EU van ingevoerde olie te stabiliseren en geleidelijk te verminderen; – initiatieven om schone en hernieuwbare energiebronnen marktrijp te maken. Er moet een strategisch plan voor energietechnologie worden opgesteld, dat optimaal gebruik maakt van Europa's middelen, voortbouwt op de Europese technologieplatforms gemeenschappelijke de mogelijkheid technologie-initiatieven of gemeenschappelijke ondernemingen op te zetten om leidinggevende markten voor energie-innovatie te ontwikkelen. Dit plan moet zo spoedig mogelijk ter bekrachtiging aan de Raad en het Europees Parlement worden overgelegd. biedt en Er moet een gemeenschappelijk buitenlands energiebeleid worden gevoerd. Wil de EU het hoofd kunnen bieden aan problemen als de sterk stijgende en schommelende energieprijzen, de toenemende afhankelijkheid van ingevoerde energie, de sterk groeiende mondiale vraag naar energie en de opwarming van de aarde, dan heeft zij een duidelijk afgebakend buitenlands energiebeleid nodig dat op nationaal en op communautair niveau uniform wordt toegepast. Met het oog daarop stelt de Commissie voor om: 5. 6.  KOMISIJA EVROPSKIH SKUPNOSTI Bruselj, 8. 3. 2006 COM(2006) 105 konč. ZELENA KNJIGA Evropska strategija za trajnostno, konkurenčno in varno energijo {SEC(2006) 317} SL SL VSEBINA 1. 2. 2. 1. 2. 2. 2. 3. 2. 4. 2. 5. 2. 6. 3. Energetska strategija za Evropo: uravnoteženje trajnostnega razvoja, konkurenčnosti in varnosti oskrbe. 3 Šest prednostnih področij. 5 Energija za rast in delovna mesta v Evropi: zaokrožitev notranjih evropskih trgov z električno energijo in plinom. 5 Notranji energetski trg, ki zagotavlja varnost oskrbe: solidarnost med državami članicami. 8 Obravnavanje varnosti in konkurenčnosti oskrbe z energijo: k bolj trajnostni, učinkoviti in raznoliki mešanici energetskih virov. 9 Celovit pristop za boj proti podnebnim spremembam. 10 Spodbujanje inovacij: strateški načrt evropske energetske tehnologije. 13 K skladni zunanji energetski politiki. 14 Zaključki. 18 SL 2 SL ZELENA KNJIGA Evropska strategija za trajnostno, konkurenčno in varno energijo (Besedilo velja za EGP) 1. ENERGETSKA STRATEGIJA ZA EVROPO: URAVNOTEŽENJE TRAJNOSTNEGA RAZVOJA, KONKURENČNOSTI IN VARNOSTI OSKRBE Evropa je vstopila v novo energetsko obdobje. • Nujno so potrebna vlaganja. V naslednjih 20 letih bo treba samo v Evropi nameniti okoli tisoč milijard eurov sredstev za pokritje pričakovanega povpraševanja po energiji in zamenjavo zastarele infrastrukture. • Naša odvisnost od uvoza narašča. Unija danes 50 % potreb po energiji pokrije z uvozom. Če ne bomo povečali konkurenčnosti domačih virov energije, bo ta delež v naslednjih 20 do 30 letih narasel na 70 % – del tega bo uvožen iz regij, ki jim grozi negotovost. • Zaloge so zgoščene v nekaj državah. Danes približno polovica plina, porabljenega v EU, prihaja iz samo treh držav (Rusije, Norveške in Alžirije). Glede na sedanje trende bi se odvisnost od uvoza plina v naslednjih 25 letih povečala na 80 %. • Svetovno povpraševanje po energiji se povečuje. Pričakuje se, da se bodo do leta 2030 svetovno povpraševanje po energiji in emisije CO2 povečali za približno 60 %. Svetovna poraba nafte se je od leta 1994 povečala za 20 %, svetovno povpraševanje po nafti pa bo predvidoma naraščalo po stopnji 1,6 % letno. • Cene nafte in plina naraščajo. V EU so se v zadnjih dveh letih skoraj podvojile in sledijo jim tudi cene električne energije. To predstavlja težavo za porabnike. Glede na naraščajoče svetovno povpraševanje po fosilnih gorivih, preobremenjene dobavne verige in naraščajočo odvisnost od uvoza se visoke cene nafte in plina po vsej verjetnosti ne bodo znižale. Vendar lahko spodbudijo večjo energetsko učinkovitost in inovativnost.  • Podnebje se vse bolj segreva. Po podatkih Medvladnega foruma o podnebnih spremembah (IPCC) se je zaradi emisij toplogrednih plinov Zemlja že segrela za 0,6 stopinj. Če ne bomo ukrepali, se bo temperatura do konca tega stoletja povečala od 1,4 do 5,8 stopinj. Vse svetovne regije, vključno z EU, se bodo soočile z resnimi posledicami za svoja gospodarstva in ekosisteme. • Evropa še ni razvila notranjih trgov z energijo, ki bi bili v celoti konkurenčni. Šele ko bodo takšni trgi obstajali, bodo državljani in podjetja v EU uživali vse koristi varnosti oskrbe in nižjih cen. Da se doseže ta cilj, je treba razviti medsebojne povezave, vzpostaviti učinkovite zakonodajne in ureditvene okvire in jih v celoti uporabljati v praksi ter dosledno izvajati pravila Skupnosti o konkurenci. Poleg tega bi moralo biti utrjevanje energetskega sektorja tržno pogojeno, če naj se Evropa uspešno odzove na številne izzive, s katerimi se sooča, in ustrezno vlaga v prihodnost. SL 3 SL To je nova energetska podoba 21. stoletja. Zanjo je značilno, da so svetovne gospodarske regije pri zagotavljanju varnosti oskrbe z energijo in stabilnih gospodarskih razmer ter pri zagotavljanju učinkovitih ukrepov proti podnebnim spremembam odvisne druga od druge. Učinke te podobe neposredno občutimo vsi. Dostop do energije je temeljnega pomena v vsakodnevnem življenju vsakega Evropejca. Višje cene, grožnje varnosti oskrbe z energijo in sprememb evropskega podnebja vplivajo na naše državljane. Trajnostna, konkurenčna in varna energije je eden od temeljev našega vsakdanjega življenja. Ta nova podoba zahteva skupen evropski odziv. Oktobra in decembra 2005 so to ugotovili tudi voditelji držav in vlad na srečanjih na vrhu in pozvali Komisijo, naj nadaljuje s pobudami. Nedavni dogodki so potrdili, da se je treba odzvati na ta izziv. Pristop, ki bi temeljil samo na 25 posameznih energetskih politikah, ni dovolj. EU razpolaga s sredstvi, ki bi lahko pomagala. Z več kot 450 milijoni porabnikov predstavlja drugi največji energetski trg na svetu. Če deluje skupaj, je dovolj močna, da zaščiti in uveljavi svoje interese. EU ni samo dovolj velika, ampak ima tudi politična sredstva, potrebna za soočenje s to novo energetsko podobo. EU je vodilna na svetu na področju upravljanja povpraševanja, spodbujanja novih in obnovljivih oblik energije ter razvoja tehnologij na osnovi nizke vsebnosti ogljika. Če bo EU podprla novo skupno politiko s skupnim stališčem do energetskih vprašanj, lahko Evropa vodi svetovno iskanje rešitev energetskih vprašanj.  Evropa mora nemudoma ukrepati: v energetskem sektorju je potrebnih veliko let, da se začnejo uporabljati inovacije. Poleg tega mora še naprej spodbujati raznolikost v zvezi z vrsto energije, državo porekla in tranzitom. Na ta način bo ustvarila pogoje za rast, delovna mesta, večjo varnost in boljše okolje. Na tem področju je bil po letu 2000, ko je Komisija izdala Zeleno knjigo o varnosti oskrbe z energijo, dosežen določen napredek, vendar je glede na nedaven razvoj dogodkov na energetskih trgih potreben nov zagon na evropski ravni. V tej zeleni knjigi so podani predlogi in možnosti, ki bi lahko služili kot podlaga za celovitejšo evropsko energetsko politiko. Na spomladanskem zasedanju sta Evropski svet in Evropski parlament vabljena, da se odzoveta na to zeleno knjigo, ki naj bi spodbudila tudi obsežno javno razpravo. Komisija bo nato predstavila konkretne predloge za ukrepanje. V tej zeleni knjigi je določenih šest ključnih področij, na katerih je treba ukrepati, da bi se odzvali na izzive, s katerimi se soočamo. Najbolj temeljno vprašanje je, ali obstaja soglasje glede potrebe po razvoju nove, skupne evropske strategije za energijo ter ali naj bodo trajnost, konkurenčnost in varnost ključna načela, na katerih bi ta strategija temeljila. Iz tega izhajajo naslednja vprašanja: 1. Konkurenčnost in notranji trg z energijo. Ali obstaja soglasje glede temeljnega pomena dejanskega enotnega trga, ki bi podprl skupno evropsko strategijo za energijo? Kako se lahko odstranijo ovire pri izvajanju obstoječih ukrepov? Katere nove ukrepe je treba sprejeti, da bi dosegli ta cilj? Kako lahko EU spodbudi znatne naložbe, ki so potrebne v energetskem sektorju? Kako zagotoviti, da bi vsi Evropejci uživali dostop do energije po primernih cenah in da bi notranji trg z energijo prispeval k ohranitvi ravni zaposlenosti? 2. Diverzifikacija mešanice energetskih virov. Kaj bi morala storiti EU, da bi Evropa kot celota spodbujala podnebju prijazno diverzifikacijo oskrbe z energijo? SL 4 SL 3. 4. 5. 6. Solidarnost. Katere ukrepe je treba sprejeti na ravni Skupnosti, da bi preprečili nastanek kriz, povezanih z oskrbo z energijo, in da bi jih obvladovali, če vseeno nastanejo? Trajnostni razvoj.  Kako se lahko skupna evropska strategija za energijo najbolje odzove na podnebne spremembe ter uravnoteži cilje varstva okolja, konkurenčnosti in varnosti oskrbe? Kateri nadaljnji ukrepi so potrebni na ravni Skupnosti, da se doseže obstoječe cilje? Ali so primerni nadaljnji cilji? Kako lahko zagotovimo dolgoročnejši zanesljiv in predvidljiv naložbeni okvir za nadaljnji razvoj čistih in obnovljivih virov energije v EU? Inovacije in tehnologija. Kakšne ukrepe je treba sprejeti tako na ravni Skupnosti kot tudi na nacionalni ravni za zagotovitev, da Evropa ostane vodilna v svetu na področju energetskih tehnologij? S kakšnimi instrumenti se lahko to na najboljši način doseže? Zunanja politika. Ali mora obstajati skupna zunanja energetska politika, da bi EU lahko enoglasno nastopala? Kako lahko Skupnost in države članice spodbujajo raznolikost oskrbe, zlasti oskrbe s plinom? Ali mora EU razviti nova partnerstva s svojimi sosedi, vključno z Rusijo, ter z drugimi glavnimi proizvajalci in porabniki na svetu? Razvoj evropske energetske politike bo dolgoročen izziv. Za to je potreben jasen, vendar prilagodljiv okvir: jasen v smislu, da predstavlja skupen pristop s podporo na najvišji ravni, prilagodljiv pa v smislu potrebe po rednem dopolnjevanju. Kot podlago procesu Komisija tako predlaga, da se Svetu in Parlamentu redno predloži strateški pregled energetske politike EU, ki bo zajemal vprašanja, opredeljena v tej zeleni knjigi. To bi pomenilo pregled stanja in akcijski načrt za spomladansko zasedanje Evropskega sveta, s katerim bi spremljali napredek ter opredelili nove izzive in odzive na vseh področjih energetske politike. 2. ŠEST PREDNOSTNIH PODROČIJ 2. 1. Energija za rast in delovna mesta v Evropi: zaokrožitev notranjih evropskih trgov z električno energijo in plinom Trajnostna, konkurenčna in varna energija se lahko doseže le z odprtimi in konkurenčnimi energetskimi trgi, ki temeljijo na konkurenci med podjetji, ki si želijo postati vseevropski konkurenti in ne prevladujoči nacionalni akterji. Odprti trgi in ne protekcionizem bodo okrepili Evropo in ji omogočili, da se spopade s svojimi težavami. Resnično konkurenčen enoten evropski trg z električno energijo in plinom bi znižal cene, izboljšal varnost oskrbe1 in povečal konkurenčnost. Poleg tega bi pripomogel k varovanju okolja, saj se podjetja na konkurenco odzovejo z zapiranjem energetsko neučinkovitih obratov. Julija 2007 bodo imeli vsi porabniki v EU, z zelo redkimi izjemami, zakonsko pravico do nakupa električne energije in plina od katerega koli ponudnika v EU. To pomeni veliko priložnost za Evropo. Kljub velikemu napredku na področju vzpostavitve konkurenčnega trga, pa delo še ni končano.  Številni trgi ostajajo v veliki meri nacionalni in na njih prevladuje peščica podjetij. 1 „Lessons from liberalised electricity markets“. IEA, 2005. SL 5 SL Številne razlike so tudi v pristopu držav članic do odpiranja trgov, kar onemogoča razvoj resnično konkurenčnega evropskega trga, na primer zaradi pristojnosti regulatorjev, stopnje neodvisnosti omrežnih operaterjev od konkurence, pravil omrežij, režimov uravnavanja in skladiščenja plina. Do konca leta 2006 bodo vse države članice začele uporabljati drugo direktivo o električni energiji in drugo direktivo o plinu, Komisija pa bo zaključila preiskavo o konkurenčnosti pri delovanju evropskih trgov s plinom in električno energijo. Nato bo na podlagi celovite presoje vpliva sprejeta končna odločitev o morebitnih potrebnih dodatnih zakonodajnih ukrepih: zlasti za zagotovitev nediskriminacijskega dostopa do omrežja, zadostnih omrežnih zmogljivosti, likvidnosti na trgih s plinom in električno energijo ter učinkovite regulacije. Kljub temu je že znano, da bo treba posebno pozornost nameniti petim ključnim področjem: (i) Evropsko omrežje Za razvoj dejanskega evropskega trga z električno energijo in plinom potrebujejo porabniki enotno evropsko omrežje. To je mogoče doseči z zagotovitvijo enotnih pravil in standardov glede zadev, ki vplivajo na čezmejno trgovino. Na tem področju je sicer opazen določen napredek, vendar je prepočasen. Kodeks evropskega omrežja bi lahko spodbudil usklajene ali vsaj enakovredne pogoje za dostop do omrežja. Določil bi skupna pravila glede regulativnih zadev, ki vplivajo na čezmejno trgovino. Strokovnjaki so se začeli s tem ukvarjati na regionalni osnovi, zlasti regulatorji na področju energije v okviru Sveta evropskih regulatorjev na področju energije in Skupine evropskih regulatorjev. Vendar bo potreben dodaten in hitrejši napredek, preden bodo lahko vsa podjetja in zasebni porabniki kupovali električno energijo in plin od dobaviteljev v drugih državah članicah. Zato bo Komisija pregledala, (i) kaj je treba storiti, da bi se obravnavale razlike med obstoječimi enakovrednimi pristojnostmi in neodvisnostjo nacionalnih regulatorjev ter (ii) ali so obstoječe oblike sodelovanja med nacionalnimi regulatorji in operaterji nacionalnih omrežij zadostne, in ali je potrebno tesnejše sodelovanje – na primer z evropskim regulatorjem na področju energije, da bi se soočili s čezmejnimi vprašanji. Takšen regulator bi lahko odločal o skupnih pravilih in pristopih, kot je na primer kodeks evropskega omrežja in bi deloval skupaj z omrežnimi operaterji. Tudi Evropsko središče za energetska omrežja bi lahko omrežne operaterje povezalo v formalnem organu, ki bi prispeval k razvoju kodeksa evropskega omrežja.  (ii) Prednostni načrt medsebojnega povezovanja fizičnih zmogljivosti ni mogoče vzpostaviti Voditelji držav in vlad so se leta 2002 na Evropskem svetu v Barceloni dogovorili o načrtu za dvig ravni medsebojne povezanosti držav članic na najmanj 10 %. Vendar napredek ni zadovoljiv. Brez dodatnih resnično konkurenčnega in enotnega evropskega trga: to je ključnega pomena zlasti za države, kot so Irska in Malta ali baltske države, ki bi še naprej ostale „energetski otok“, ki je v veliki meri odrezan od preostalega dela Skupnosti. Enako je potrebna tudi dodatna zmogljivost za medsebojno povezovanje na področju električne energije med številnimi območji, zlasti med Francijo in Španijo, da se omogoči razvoj prave konkurence med tema dvema državama. Podobno obstaja potreba po novih naložbah v infrastrukturo na trgih s plinom. V številnih državah članicah je treba sprejeti ukrepe za sprostitev zmogljivosti, ki so v skladu z dolgoročnimi pogodbami za električno energijo in plin rezervirane za nekdaj ustaljena podjetja. Medsebojno povezovanje je odločilen mehanizem za solidarnost. SL 6 SL Treba je spodbujati tudi zasebna in javna vlaganja v infrastrukturo ter pospešiti postopke izdajanja dovoljenj. Večje medsebojno povezovanje v evropskem električnem omrežju pomeni manjšo potrebo po prostih zmogljivostih, sčasoma pa tudi nižje stroške. To je za Evropo v času, ko njene nekdanje presežne zmogljivosti postajajo preteklost, zelo pomembno. Komisija bo do konca leta 2006 določila posamezne ukrepe, za katere meni, da so pomembni na ravni držav članic. Določila bo tudi nadaljnje ukrepe na ravni Skupnosti, kot je na primer učinkovitejša raba instrumentov vseevropskega omrežja. V zvezi s tem so pomembni tudi odnosi s Švico, ki je glavna tranzitna država za električno energijo. (iii) Vlaganje v proizvodne zmogljivosti EU bo v naslednjih 20 letih potrebovala znatne naložbe, da bo lahko nadomestila zastarele zmogljivosti za proizvodnjo električne energije in zadostila povpraševanju. To vključuje tudi zmogljivosti za premostitev povečanega povpraševanja. Obstajati morajo potrebne rezerve, s katerimi je mogoče preprečiti motnje oskrbe v času povečanega povpraševanja in ki služijo kot podpora za nestalne obnovljive vire energije. Za pravočasne in trajnostne naložbe je potreben pravilno delujoč trg, ki omogoča potrebne cenovne signale, spodbude, regulativno stabilnost in dostop do finančnih sredstev. (iv) Enakovredni pogoji: pomen ločevanja Glede stopnje in učinkovitosti ločevanja prenosa in distribucije od konkurenčnih dejavnosti še naprej obstajajo občutne razlike. To pomeni, da se stopnje odprtosti nacionalnih trgov za pravično in svobodno konkurenco v praksi razlikujejo.  Določbe druge direktive o električni energiji in druge direktive o plinu, ki se nanašajo na ločevanje, je treba v celoti izvajati, ne zgolj formalno, ampak tudi tako, da se izrazi njihov dejanski namen. Če ne bo prišlo do napredka glede zagotavljanja enakovrednih pogojev, bo treba preučiti nadaljnje ukrepe na ravni Skupnosti. (v) Spodbujanje konkurenčnosti evropske industrije Eden najpomembnejših ciljev notranjega trga z energijo je spodbujanje konkurenčnosti industrije EU in tako prispevati k rasti in delovnim mestom. Industrijska konkurenčnost zahteva dobro oblikovan, stabilen in predvidljiv regulativni okvir, ki spoštuje tržne mehanizme. Energetska politika mora torej dati prednost stroškovno učinkovitim možnostim ter biti osnovana na temeljiti ekonomski analizi različnih političnih možnosti in njihovega vpliva na cene energije. Zanesljiva razpoložljivost energije po dostopnih cenah je bistvenega pomena. Ključni so tudi integrirani in konkurenčni trgi z električno energijo in plinom, na katerih je čim manj motenj oskrbe. Nova skupina na visoki ravni za energijo, okolje in igrala pomembno vlogo pri določanju načinov za spodbujanje konkurenčnost bo konkurenčnosti v vseh sektorjih prizadete industrije. V zvezi s tem je treba na primer preučiti, kateri je najboljši način za prilagoditev legitimnih potreb energetsko intenzivne industrije in hkrati upoštevati pravila o konkurenci. Sklepe v zvezi s tem vprašanjem je treba vključiti v poročilo o notranjem trgu, ki bo predvidoma objavljeno konec leta 2006. Poleg tega je treba preučiti, kako na najboljši način zagotoviti učinkovito usklajevanje med Komisijo, nacionalnimi regulatorji na področju energije in nacionalnimi pristojnimi organi. SL 7 SL 2. 2. Notranji energetski trg, ki zagotavlja varnost oskrbe: solidarnost med državami članicami (i) Povečanje varnosti oskrbe na notranjem trgu Liberalizirani in konkurenčni trgi prispevajo k varnosti oskrbe, tako da udeležence v industrijskem sektorju usmerjajo k naložbam. Vendar je treba za učinkovito konkurenco poskrbeti, da je trg transparenten in predvidljiv. Ključnega pomena pri zagotavljanju te predvidljivosti je fizična varnost evropske energetske infrastrukture pred tveganji naravnih nesreč in terorističnih groženj, kot tudi varnost pred političnimi tveganji, vključno s prekinitvijo dobave. Razvoj inteligentnih električnih omrežij, upravljanje povpraševanja in porazdeljena proizvodnja energije bi lahko koristili v času nenadnega pomanjkanja. To kaže na več področij za morebitne prihodnje ukrepe: • Čimprejšnja ustanovitev evropskega observatorija oskrbe z energijo, namenjenega spremljanju vzorcev povpraševanja in ponudbe na energetskih trgih EU, zgodnjemu ugotavljanju verjetnih izpadov infrastrukture in oskrbe ter dopolnjevanju dejavnosti Mednarodne agencije za energijo na ravni EU.  • Izboljšanje varnosti omrežja s pomočjo okrepljenega sodelovanja in izmenjave informacij med upravljavci prenosnih sistemov pri opredeljevanju in dogovarjanju o skupnih evropskih standardih na področju varnosti in zanesljivosti. Bolj formalno združenje upravljavcev prenosnih sistemov, ki bi poročalo regulatorjem EU na področju energije in Komisiji, bi lahko nadaljevalo delo, ki se je po prekinitvah energije v letu 2003 začelo na tem področju. To bi se lahko razvilo v evropsko središče za energetska omrežja, ki bi imelo pooblastila za zbiranje, analiziranje in objavljanje ustreznih informacij, pa tudi za izvajanje shem, ki bi jih odobrile ustrezne regulativne institucije. • Na področju fizične varnosti infrastrukture je treba dodatno preučiti dva glavna ukrepa. Prvič, razvili bi lahko mehanizem, s katerim bi zagotovili hitro solidarnost in morebitno pomoč državi, ki se sooča s težavami zaradi poškodb na svoji osnovni infrastrukturi. Drugič, sprejeli bi lahko skupne standarde ali ukrepe za zaščito infrastrukture. (ii) Ponovni razmislek o pristopu EU do varnostnih zalog nafte in plina ter preprečevanje motenj oskrbe Trg z nafto je svetovni trg, zato večje motnje oskrbe, čeprav so na lokalni ali regionalni ravni, zahtevajo odziv v svetovnem merilu. Sprostitev varnostnih zalog, ki jo je organizirala IEA po orkanu Katrina, je dosegla svoj namen. Vsak odločnejši ukrep Skupnosti na tem področju bi zato moral biti skladen s tem svetovnim mehanizmom. To bi lahko vseeno pomenilo, da se mora Skupnosti bolj usklajeno odzvati v primeru odločitve IEA o sprostitvi zalog. K temu bi zlasti pripomogel nov zakonodajni predlog Komisije, s katerim bi zagotovila rednejše in transparentnejše objavljanje stanja naftnih zalog Skupnosti in prispevala k boljši preglednosti na naftnih trgih. Poleg tega bi bilo treba ponovno preučiti obstoječe direktive o varnosti oskrbe s plinom in električno energijo, da bi zagotovili njihovo primernost za razreševanje morebitnih motenj SL 8 SL oskrbe. Nedavne izkušnje so izpostavile pomembna vprašanja, vključno s tem, ali evropske zaloge plina zadoščajo za premostitev kratkoročnejših motenj oskrbe. S tem pregledom bi morali tudi preučiti, ali obstajajo primerni signali, s katerimi bi v prihodnjih letih spodbudili potrebne naložbe v evropske trge s plinom in električno energijo, vključno z naložbami v varnost oskrbe in infrastrukture, da bi se omogočila medsebojna pomoč. Del tega bi bil lahko med drugim nov zakonodajni predlog o zalogah plina, s katerim bi zagotovili takšno zmožnost odziva EU na kratkoročnejše izredne motnje oskrbe s plinom, ki zagotavlja solidarnost med državami članicami, ob upoštevanju različnih možnosti skladiščenja v različnih delih EU. 2. 3.  Obravnavanje varnosti in konkurenčnosti oskrbe z energijo: k bolj trajnostni, učinkoviti in raznoliki mešanici energetskih virov Vsaka država članica in energetska družba sama izbere mešanico energetskih virov. Vendar izbira posamezne države članice neizogibno vpliva na varnost oskrbe z energijo pri njenih sosedah in v Skupnosti kot celoti, vpliva pa tudi na konkurenčnost in okolje. Na primer: • če pride do pomanjkanja plina, ima odločitev posamezne države članice, da se bo pri proizvodnji energije v veliki meri ali v celoti opirala na zemeljski plin, velik vpliv na varnost oskrbe z energijo v njenih sosedah; • odločitve držav članic glede uporabe jedrske energije imajo lahko prav tako zelo občutne posledice za druge države članice v smislu odvisnosti EU od uvoženih fosilnih goriv in emisij CO2. S strateškim pregledom energetske politike EU bi zagotovili jasen evropski okvir za odločitve posameznih držav članic glede mešanice energetskih virov. Analizirati bi moral vse prednosti in pomanjkljivost različnih virov energije, in sicer od domačih obnovljivih virov energije, kot so veter, biomasa, biogoriva, majhne hidroelektrarne in energetska učinkovitost, do premoga in jedrske energije, ter posledične učinke teh sprememb na EU kot celoto. Temeljil bi lahko na standardni metodologiji. Trenutno se na primer v EU približno tretjina električne energije proizvede iz premoga in lignita: zaradi podnebnih sprememb se takšna proizvodnja lahko nadaljuje samo, če na ravni EU hkrati obstajajo tudi komercialna sekvestracija ogljika in tehnologije čistega premoga. Ta strateški pregled bi moral omogočiti tudi transparentno in objektivno razpravo o prihodnji vlogi jedrske energije v EU, namenjeno zadevnim državam članicam. V EU se trenutno približno tretjina električne energije proizvede s pomočjo jedrske energije, ki ob posebni pozornosti, ki jo je treba nameniti vprašanjem jedrskih odpadkov in varnosti, predstavlja v Evropi največji vir energije, ki v večji meri ne vsebuje ogljika. EU lahko poskrbi, da bodo za namene dobro informirane, objektive in transparentne razprave ugotovljeni vsi stroški, prednosti in pomanjkljivosti jedrske energije. Poleg tega bi bilo primerno določiti splošen strateški cilj, ki bi uravnotežil cilje trajnostne porabe energije, konkurenčnosti in varnosti dobave. Ta bi se moral razviti na podlagi temeljite presoje vpliva in zagotoviti primerjalno vrednost, na podlagi katere bi se lahko presodila nastajajoča mešanica energetskih virov EU in ki bi EU pomagala omejiti naraščajočo odvisnost od uvoza. Eden od ciljev bi lahko bil, na primer, da morajo varni viri energije in viri energije z nizko vsebnostjo ogljika predstavljati določen najnižji delež skupne mešanice energetskih virov EU.  Takšna primerjalna vrednost bi odražala možna tveganja SL 9 SL odvisnosti od uvoza, ugotovila splošno prizadevanje za dolgoročni razvoj energetskih virov z nizko vsebnostjo ogljika in omogočila določitev bistvenih internih ukrepov, potrebnih za doseganje teh ciljev. Združevala bi svobodo držav članic, da izbirajo med različnimi viri energije in potrebo EU kot celote po mešanici energetskih virov, ki v splošnem izpolnjuje ključne energetske cilje. Strateški pregled energetske politike EU bi lahko služil kot instrument za predlog in poznejše spremljanje vseh takšnih ciljev, glede katerih sta se dogovorila Svet in Parlament. 2. 4. Celovit pristop za boj proti podnebnim spremembam Nujni so učinkoviti ukrepi za reševanje vprašanja podnebnih sprememb in EU mora nadaljevati z dobrim zgledom ter si predvsem prizadevati za najobsežnejši možni mednarodni ukrep. Evropa mora biti ambiciozna in mora delovati na celovit način, ki spodbuja uresničevanje lizbonskih ciljev EU. EU je pri pristopih, ki pomenijo ločevanje gospodarske rasti od naraščajoče porabe energije, že v ospredju. Njeni ukrepi združujejo trdne zakonodajne pobude in programe za energetsko učinkovitost ter spodbude za konkurenčne in učinkovite obnovljive vire energije. Toda zaveza EU, da se bo borila proti podnebnim spremembam, je dolgoročne narave. Če želimo omejiti bližajoči se dvig globalnih temperatur na dogovorjeno raven, ki je največ 2 stopinji nad predindustrijskimi vrednostmi, bi morale globalne emisije toplogrednih plinov doseči najvišjo vrednost najkasneje do leta 2025, nato pa bi se morale glede na ravni iz leta 1990 zmanjšati za najmanj 15 %, ali pa celo za 50 %. Zaradi tega ogromnega izziva mora Evropa takoj ukrepati, še posebej na področju energetske učinkovitosti in obnovljivih virov energije. Ukrepi glede obnovljivih virov energije in energetske učinkovitosti bodo poleg boja proti podnebnim spremembam prispevali k varnosti oskrbe z energijo in pomagali omejiti naraščajočo odvisnost EU od uvožene energije. Z njimi bi lahko ustvarili tudi številna visokokakovostna delovna mesta in ohranili tehnološko prednost Evrope v hitro rastočem svetovnem sektorju. V zvezi s tem ustvarja shema EU za trgovanje z emisijami prožen in stroškovno učinkovit okvir za podnebju prijaznejšo proizvodnjo energije. Celovit pregled sheme EU za trgovanje z emisijami omogoča razširitev in dodatno izboljšanje delovanja sheme. Poleg tega tvori shema EU za trgovanje z emisijami jedro postopne širitve svetovnega trga z ogljikom in na ta način evropska podjetja postavlja v vodilni položaj. (i) Narediti več iz manj: vodilna vloga na področju energetske učinkovitosti Učinkovita politika za energetsko učinkovitost ne pomeni manjšega udobja ali pripravnosti. Niti ne pomeni slabše konkurenčnosti.  V bistvu učinkovita politika na tem področju pomeni ravno nasprotno, in sicer izvajanje stroškovno učinkovitih naložb z namenom zmanjševanja količine neizkoriščene energije, s čimer dvignemo življenjski standard in prihranimo denar, ter uporabo cenovnih signalov, ki bi privedli do bolj odgovorne, gospodarne in racionalne rabe energije. Tržno usmerjeni instrumenti, vključno z okvirom Skupnosti za davek na energijo, so v zvezi s tem lahko zelo uspešno orodje. Čeprav je Evropa že ena od najbolj energetsko učinkovitih regij na svetu, lahko na tem področju doseže veliko več. Komisija je v Zeleni knjigi o energetski učinkovitosti iz leta 2005 SL 10 SL ugotovila, da bi lahko EU prihranila do 20 % porabe energije: kar pomeni, da bi lahko pri energiji prihranila kar 60 milijard EUR, močno prispevala k varnosti energije in ustvarila do en milijon novih delovnih mest v neposredno vpletenih sektorjih. Eden od koristnih instrumentov v zvezi s tem je kohezijska politika EU, ki kot cilje določa podporo energetski učinkovitosti, razvoj obnovljivih in alternativnih virov energije ter naložbe v omrežja, v katerih so dokazane tržne pomanjkljivosti. Komisija poziva države članice in regije, da pri pripravi svojih nacionalnih strateških referenčnih okvirov in operativnih programov za obdobje 2007–2013 učinkovito izkoristijo možnosti, ki jih predvideva kohezijska politika v podporo sedanji strategiji. Komisija bo letos predlagala Akcijski načrt o energetski učinkovitosti, s katerim želi izkoristiti ta potencial. Ta prizadevanja potrebujejo nenehno podporo in odločenost na najvišji politični ravni po vsej Evropi. Številna orodja, kot npr. subvencije in davčne spodbude, so v rokah držav članic, nacionalna raven pa je tudi ključna za ozaveščanje prebivalstva o resničnih prihrankih, ki jih prinaša energetska učinkovitost. Odločilen vpliv pa ima lahko tudi raven EU, zato bodo v akcijskem načrtu predlagani konkretni ukrepi za dosego tega potenciala 20 % do leta 2020.  Nekaj primerov možnih ukrepov: – dolgoročne, usmerjene kampanje za energetsko učinkovitost, ki bi vključevale tudi energetsko učinkovitost v zgradbah, zlasti javnih zgradbah; – močna prizadevanja za izboljšanje energetske učinkovitosti v prometnem sektorju in zlasti hitro izboljšanje javnega prevoza v večjih evropskih mestih; – izkoriščanje finančnih instrumentov za spodbujanje naložb komercialnih bank v energetsko učinkovite projekte in podjetja, ki nudijo energetske storitve; – mehanizmi za spodbujanje naložb v energetsko učinkovite projekte in podjetja, ki nudijo energetske storitve; – vseevropski sistem „belih certifikatov“, tržljivih certifikatov, ki bi podjetjem, ki so presegla minimalne standarde energetske učinkovitosti, omogočil, da „prodajo“ ta uspeh drugim, ki niso izpolnili teh standardov; – z namenom usmerjanja potrošnikov in proizvajalcev bo treba dati večji poudarek na ocenjevanje in prikazovanje energetske učinkovitosti najpomembnejših izdelkov, ki za delovanje potrebujejo energijo, vključno z aparati, vozili in industrijsko opremo. Primerno bi bilo določiti minimalne standarde na tem področju. Nenazadnje mora energetska učinkovitost postati prednostna naloga na svetovni ravni. Akcijski načrt lahko služi kot „izhodišče“ za spodbujanje podobnih ukrepov po vsem svetu, predvsem v tesnem sodelovanju z IEA in Svetovno banko. EU bi morala predlagati in spodbuditi oblikovanje mednarodnega sporazuma o energetski učinkovitosti, ki bi vključeval tako razvite države kot tudi države v razvoju in s katerim bi razširili obstoječi Sporazum Energy star. SL 11 SL (ii) Povečanje uporabe obnovljivih virov energije EU si od leta 1990 ambiciozno in uspešno prizadeva, da bi na področju obnovljivih virov energije postala vodilna v svetu. Na primer zdaj je namestila zmogljivosti za izkoriščanje energije vetra, ki so enakovredne 50 elektrarnam na premog, s stroški, ki so se v zadnjih 15 letih prepolovili. Trg z obnovljivimi viri energije v EU ima prihodek, ki letno presega 15 milijard EUR (polovica svetovnega trga), zaposluje okoli 300 000 ljudi in je pomemben izvoznik. Obnovljivi viri energije tako postajajo konkurenčni ceni fosilnih goriv. EU se je leta 2001 dogovorila, da bi moral delež električne energije iz obnovljivih virov energije v porabi EU do leta 2010 doseči 21 %. Leta 2003 se je dogovorila, da bi moral biti v bencinskem in dizelskem gorivu do leta 2010 vsaj 5,75-odstotni delež biogoriv. V številnih državah je opazno hitro naraščanje rabe obnovljivih virov energije, kar podpirajo nacionalni okviri politik. Toda glede na sedanje trende bo EU oba cilja zgrešila za 1 do 2 odstotni točki.  Če hoče EU doseči zastavljene dolgoročnejše cilje glede podnebnih sprememb in zmanjšati odvisnost od uvoza fosilnih goriv, bo te cilje morala ne le doseči, ampak tudi preseči. Na svetovni ravni so obnovljivi viri energije že dosegli tretje mesto med viri za proizvodnjo električne energije (za premogom in plinom), imajo pa tudi potencial, da se na podlagi posledičnih okoljskih in gospodarskih prednosti še povzpnejo. Da bi obnovljivi viri energije lahko dosegli svoj potencial, je treba poskrbeti za spodbuden politični okvir, ki bo zlasti podpiral povečanje konkurenčnosti takšnih virov energije, ob čemer se bodo v celoti upoštevala pravila konkurence. Medtem ko nekateri viri domače energije z nizko vsebnostjo ogljika ne potrebujejo več podpore, je nekatere druge, kot so priobalna vetrna energija, energija morskega valovanja in plimovanja, še treba aktivno podpirati. Celoten potencial obnovljivih virov energije se bo razvil le v primeru, če bo obstajala dolgoročnejša zaveza za razvoj in namestitev obnovljivih virov energije. Komisija bo poleg strateškega pregleda energetske politike EU predložila tudi časovni načrt za obnovljive vire energije. V njem bodo zajeta ključna vprašanja za učinkovito politiko EU na področju obnovljivih virov energije: – aktiven program s posebnimi ukrepi, ki bo zagotovil, da bodo obstoječi cilji izpolnjeni; – razmislek o tem, katere usmeritve ali cilji po letu 2010 so potrebni, ter vrste takšnih ciljev, da se industrijskemu sektorju in vlagateljem zagotovi dolgoročna varnost, kakor tudi potrebni aktivni programi in ukrepi, s katerimi bi to dosegli. Vse takšne cilje bi lahko dopolnili z razširjenimi operativnimi cilji glede električne energije, goriv in verjetno tudi ogrevanja; – nova direktiva Skupnosti o ogrevanju in ohlajanju, ki bo dopolnila okvir Skupnosti za varčevanje z energijo; – podroben kratko-, srednje- in dolgoročen načrt za ustalitev in postopno zmanjšanje odvisnosti EU od uvožene nafte. Temeljiti bi moral na obstoječem Akcijskem načrtu za biomaso2 in Strategiji za biogoriva3; 2 3 Sporočilo Komisije – „Akcijski načrt za biomaso“ - COM(2005) 628, 7. 12. 2005. Sporočilo Komisije – „Strategija EU za biogoriva“ - COM(2006) 34, 8. 2. 2006. SL 12 SL – pobude za raziskave, predstavitve in replikacijo trga, s katerimi bi čiste in obnovljive vire energije približali trgom. Časovni načrt bi temeljil na temeljiti presoji vpliva, s katero bi obnovljive vire energije primerjali z drugimi razpoložljivimi možnostmi. (iii) Zajem in geološko skladiščenje ogljika Tehnologija zajema in geološkega skladiščenja ogljika skupaj s tehnologijami čistih fosilnih goriv ponuja tretjo možnost tehnologije skoraj ničelnih emisij. 