Tijdschrift voor entomologie
VERSLAG. 21 De vraag, wat zich uit de twee verschillende groepen van poppen zou ontwikkelen. Het resultaat is geweest, dat de spoedig uitkomende poppen alle de rood bestoven vorm (ook wel serabonaria genoemd) leverden, de overwinterde poppen alle de effen geel vorm (type). Het aantal bedroeg resp. 9 en 18. Deze uitkomst is inderdaad van belang, daar zij verkregen is, zonder dat op de voorwerpen ook de geringste invloed werd geëxerceerd, daar zij en als rups en als pop alle naast elkaar onder dezelfde omstandigheden geleefd hadden. Spr. kan zich niet herinneren, dat een dergelijk resultaat reeds door anderen werd verkregen. Het nauwe verband tusschen den tijd van verschijnen en het schubbenkleed springt in het oog; of het een het ander medebrengt, dan wel of beide door een gemeenschappelijke oorzaak geregeerd worden, zou een punt van discussie kunnen uitwaken; zeker is het echter, dat het al of niet zich snel ontwikkelen zich gedecideerd heeft ten tijde, dat de voorwerpen zich steeds onder volkomen gelijke omstandigheden bevonden. De oorzaak daarvan zal, gelijk wellicht altijd indien van een teelt zich een gedeelte vroeger, een ander later ontwikkelt, wel in de voorwerpen zelf gezocht moeten worden. De beste verklaring zou wellicht zijn, dat de dieren uit inwendige oorzaken gevariëerd hebben wat betreft de al of niet snelheid van ontwikkeling en dat het schubbenkleed geïnfluenceerd is door de alsdan verschillend geworden uitwendige omstandigheden. Eene serie voorwerpen van Sarrothripa revayana Schiff. wordt nu besproken; van deze soort werd een zeer groot aantal jongere en oudere rupsen, sommige zelfs juist uitgekomen, door Mr. A. Brants en Spr. op een excursie in Augustus 1896 te Laag Soeren gebuitgemaakt. Nu bestaat er een in vele boeken voorkomend verhaal, dat deze soort, behalve op eik, ook op wilg zou leven, en dat de exemplaren, welke zich met de laatstgenoemde plant gevoed hebben, (altijd of soms?) de gedeeltelijk groene var. degenerana 1) Talrijk zijn daarentegen de gevallen, waarin een dergelijke uitkomst bereikt werd door het brengen der dieren onder verschillende omstandigheden (temperatuur enz), 22 VERSLAG. Zouden opleveren. Bij ons te lande komt de soort genoeg voor, doch werd, zoover Spr bekend is, nog nimmer op wolwilg aangetroffen. Spr verdeelde nu zijn rupsen in twee partijen, elk van minstens 100 stuks, van welke de ene met eik, de andere met de zachtbladerige toppen van wolwilgtakjes gevoed werd (de oudere bladeren aten zij in het geheel niet). Terwijl nu de kweekerij op eik het gewone verloop had en in het laatst van September en in October een groot aantal vlinders leverde, bleek het al dadelijk, dat de op wolwilg geplaatste rupsen met dit voedsel allesbehalve ingenomen waren. De grote massa der rupsen stierf van lieve lede, de overige groeiden slecht en bleven klein en geelachtig groen en liepen dikwijls van het voedsel af. Toch kwamen er nog een 7-tal vlinders van; deze waren klein van stuk. De gemiddelde maat voor de vlucht der eik-exemplaren bedroeg 25 mm. (23 tot 27), voor die der wolwilg-exemplaren 18 mm. (17 tot 20 doch meest onder 19). Geen der 7 voorwerpen geleek ook maar in de verte op de var. degenerana. Toch waren de variaties onder hen groot genoeg; behalve eenige, welke met de meer algemeen voorkomende vormen overeenstemden, ontwikkelde zich namelijk een zeer zuiver exemplaar van de var. punctana Hb. (die N. B. gezegd wordt, alleen uit eik-rupsen te kunnen komen) en een exemplaar van den onlangs afgebeelden grijzen vorm van de var. ramosana Hb. Uit de eik-rupsen kwam evenzeer een vlinder gelijk aan den laatst genoemden, doch veel groter. De var. ramosana met bruine grondkleur werd niet verkregen. Alles overziende, meent Spr te mogen conclusie trekken, dat het ontstaan der var. degenerana uit wol wilg-rupsen zeer onwaarschijnlijk genoemd moet worden, ja dat wellicht het geheele voorkomen der soort op wolwilg een groote uitzondering op den regel is. Thanks vermeldt de heer Oudemans de namen van enige vlinders, door hem in den afgeloopen zomer binnen Amsterdam gevangen en welke daar stellig niet te huis behooren. Zij worden vooral genoemd als vrij zekere voorbeelden van door den mensch, zij het dan ook onbewust, geïmporteerde soorten ; hoe licht kunnen toch = ——— P — —_—_ —_ 1) Tijdschr. v. Entom., Deel XXXIX, p. 171, PI. 8, Fig. 6. VERSLAG. 23 b. v. met de talrijke, aangevoerde heesters en jonge boomen in secties in het een of ander stadium worden medegebracht. De meeste opmerkelijke soorten waren: Ocneria monacha L., Dianthoecia conspersa Schiff, en Bupalus piniarius L. Ten slotte vertoont Spr. nog een drietal insecten, welke om verschillende redenen merkwaardig zijn. Vooreerst het reeds in het Tijdschrift vermelde exemplaar van Bombyx lanestris L., dat als rups te Beek (Z.-Limburg) gevonden werd en na eenmalige overwintering (deze soort overwintert dikwijls meermalen) op 10 April 1896 uitkwam. De bij ons uiterst zeldzame soort was in zeer vele jaren in ons land niet meer aangetroffen, — Vervolgens een vrij gaaf, manlijk voorwerp van Agrotis nigrum L., dat zeer laat in het jaar, nl. den 10e October 1897 op 'smeer' gevangen werd. Gewoonlijk ziet men deze dieren niet meer na augustus, hoogstens nog in het begin van september, — Eindelijk een manlijk voorwerp van Melolontha vulgaris F., met een anormaal rechterspriet. Deze is nl. gegaffeld; het tweede lid draagt, behalve aan zijn top, ook op zijn midden een derde lid. Aan het normale derde lid sluiten zich de gewone zeven bladen aan, welke echter klein zijn. De zijtak draagt echter een dubbel stel van zeven bladen, van welke de onderste drie paren twee aan twee verenigd zijn. Dit voorwerp zal nader door Spr. in het Tijdschrift worden behandeld en afgebeeld. Het werd in Mei 1894 nabij het Katerveer te Zwolle gevangen door de heer E. Heimans, die het met grooten welwillendheid aan spreker afstond. De heer Uyttenboogaart deelt mede, dat de exemplaren van Lamia textor L., welke hij te Tiel, waar deze soort op wilgenhakhout bepaald schadelijk is, op jong hout ving, kleiner zijn, dan die, welke hij op oud hout aantrof. Daar het hakhout om de drie jaren in dezen streek gekapt wordt, is het onderzoek naar de oorzaak van de grootte van de voorwerpen gemakkelijk en hoopt hij hierop later nog terug te komen. ee 24 u VERSLAG. Nog vertoont Spreker een doosje gevuld met een onnoemlijk aantal bladluizen, die hij op de schors van een populier vond. Het verschijnsel deed zich voor, dat tegen de noordkant van de boom de bladluizen dicht opeengehoor waren, terwijl op de andere zijden geen exemplaren werden aangetroffen, wat reeds vroeger is waargenomen en zijne oorzaak vindt in het trekken van deze diertjes. Ten laatste doet Spreker mededeeling van het feit, dat de bid sprinkhaan steeds noordelijker wordt aangetroffen en thans reeds tot Coblentz is doorgedrongen. Dit Zuid-Europeesche insect was reeds in Tirol algemeen verbreid, doch was hem zulk een noordelijke vindplaats als Coblentz nog niet bekend. De heer Veth stelt ter bezichtiging een tweetal springende of dansende boonen, waarvan men in den laatsten tijd herhaaldelijk heeft hooren spreken. Dit springen of dansen wordt teweeggebracht door larven van insecten. Voor zover hem bekend is, werd dit verschijnsel waargenomen bij de vruchten van de Mexicaanse Sebastiana pavonina en andere soorten van dit geslacht, behorend tot de familie der Euphorbiaceën en bij die van de Zuid-Europeesche Lamarckia gallica. De vruchten van Sebastiana worden bewoond door de larven van Curvocapsa saltitans Westwood, (Carp. Dehaisiana Luc.), een vlindersoort tot de Tortricina behorend en die van Tamarix door die van een snuitkever, Narophyes tamaricis Gyll. De vertoonde voorwerpen zijn de derde delen van de vrucht van Sebastiana en de benaming van boon is dus geheel onjuist. Elk van deze derde delen heeft twee platte binnenvlakten en een bolle buitenvlakte. Liggen ze op de bolle buitenvlakte, zodanig ziet men ze in een schommelende beweging geraken; rusten ze op een van de vlakke zijden, dan kan een voorwaartshuppelen worden waargenomen. Ook wentelen zij zich zelfs soms van de vlakke op de bolle zijde geheel om. In elk der vruchtdeelen bevindt zich een rupsje, dat zoodra men een opening in zijn omhulsel maakt, deze dadelijk weer met een spinsel sluit. Reeds in juni is het binnenste der vrucht geheel leeggevreten, doch de rupsjes houden zich nog tot maart van het volgend jaar in hun omhulsel op, waarna zij daarin verpoppen. Het schommelen der voorwerpen wordt nu verklaard, doordat het rupsje langs de wanden klimt en daardoor het zwaartepunt verplaatst. Het opspringen en huppelen komt tot stand, doordat de kop der rups tegen de wand van het vruchtje aanslaat, terwijl zij zich met de achterste poten stevig vasthoudt. Om het vlindertje in staat te stellen het vruchtje te verlaten, bijt de rups een meer of minder cirkelvormig plaatje uit een der wanden, zodat dit er los in blijft zitten. Kort voor het uitkomen stoot nu de pop dit dekseltje weg. Nog langer laat spreker rondgaan een doos met Cetoniden en Cerambyciden, afkomstig uit Nyassaland (Britsch Centraal Afrika), zijnde enkele der meest in het oog loopende vormen uit een collectie, die hij dezer dagen ontving. De heer Leesberg wijst op de onvermoeide werkkracht van ons medelid Wasmann, van wie hij kort geleden weer een viertal interessante brochures mocht ontvangen: 1°. Een stuk uit de Annalen van het Museum te Genua getiteld: «Neue Termitophilen und Termiten aus Indien,» waarin een nieuwe coleoptera-familie met nieuwe soorten wordt beschreven; nl, de Rhysopauidae met de genera Rhysopaus, Xenostermes en Arazelius, waarbij drie fraaie afbeeldingen. 2°. Een «Note sur la chasse des coléoptères Myrmecophiles et Termitophiles,» met vele wetenschappelijke bijzonderheden over de jacht op deze insecten en vooral ook over de conservatie voor de biologische studies. 30. Een zeer omvangrijke arbeid, liefst in het Portugees in het «Bulletin du Musée de Para» (Brazilie) van Juni 1896 getiteld: «Os hospedes dos formigues et dos Termites no Brasil», waarin al weder vele nieuwe soorten worden beschreven en afgebeeld. Gelukkig is dit stuk ook in het Duits verschenen, en wel zooals de schrijver hem meldde in de «Verhandlungen der Zool. Bot. Gesellschaft zu Wien 1895». 4°. Een allergeestigste beschrijving van het geslacht Zomechusa uit de «Stimmen aus Maria Laach» Freiburg in B. 1897. Astes Heft getiteld «Selbstbiographie einer Zomechusa», met aanhaling van de geheele rijke literatuur over dit onderwerp. De Zomechusa strumosa wordt hier sprekend ingevoerd en op zulk een geestige wijze, dat spreker niet kon nalaten daaruit enige staaltjes voor te lezen: «Onze Geschiedenis op Aarde is om veel duizenden jaren ouder dan de Geschiedenis van de Mensheid, die haar zo trots de wereldgeschiedenis noemt; want jij, Mensen, hebt pas op de zesde Scheppingsdag het licht van de wereld erblikken, wij zijn echter al spätestens op de vijfde. Wij zijn namelijk Kikkers, Kurzkieuwen, Ameibasten. Das dürfte zum Beweis für unsere Existenz und für das hohe Alter unseres Geschlechtes genügen. Schon zur mesozoischen Zeit, wo statt der Dampfschiffe noch die riesigen Saurier die Herren des Meeres waren und die gewaltigen Mastodonten und andere Dickhäuter als Krone der sichtbaren Schöpfung auf dem Festland umherspazierten, schon damals waren wir da. "Mein Name ist Zomechusa strumosa. Ich bin beiläufig 6 mm. lang und deren 2 breit, für einen Kurzflügler eine ganz stattliche Erscheinung. . . . . An den Seiten meines Hinterleibes seht ihr etwas Gelbes, was aus der Ferne eucheren goldenen Offiziersepauletten gleich. Das sind meine Ordenszeichen, die schon erwähnten Haarbüschel. Wie hoch meine Rangstufe unter den echten Gästen sei, könnt ihr bereits ahnen, wenn ihr meine Epauletten zählt; es sind deren drei und eine halbe auf jeder Seite, also im ganzen sieben; so viel tragen bei euch kaum die ältesten Generale!" Vergelde waar de schrijver spreekt over de apenliefde bij de mieren. "Kurzum, nur jene Lomechusa-Larven kommen zur Entwicklung, die von den Ameisen nach der Einbettung gänzlich vergessen werden. . . . . Aber ach, nur wenige unserer Larven schauen diesen seligen Tag! Das Lebensschifflein der leisten strandet an jener verderblichen Klippe, welche die Affenliebe der Ameisen heiszt" (namentlich dat de mieren de cocons van Lomechusa voor hun eigen cocons ansehen, en daar eerstgenoemde veel teerder zijn, diese verntelen). VERSLAG. 27 En ten laatste: "Wat zou gebeuren, indien alle Lomela-Larven gelukkig tot ontwikkeling kwamen? De kolonies van de roodbruine roofwespmier worden van het aanzicht van de aarde verdwijnen en wijzelf met hen: ons hele geslacht is ja op hun gastvrijheid aanwezig. Het is dan ook alleen voor ons welzijn, dat onze vermenigvuldiging wijze schranken worden gesteld, en zwaro op een zo zachte en milde manier — door de overgroote liefde van de wespmieren ten oura ons." Dit zijn slechts enkele korte aanhalings uit dit stuk, dat spreker verder ten zeerste aanbevelt voor lezing. De heer Schuyt laat ter bezichtiging rondgaan enige variëteiten van Zygaena Carniolica Scop. en occitanica de Villers, waaronder enige van Carniolica v. Taurica Stgr., dat zulk een sterke overgang tot Z. occitanica vormt, dat hij twijfel oppert of men in dit geval wel met twee afzonderlijke soorten te doen heeft. Beide variëren sterk en als enig doorslaand kenmerk wordt gewoonlijk aangegeven de aanwezigheid van rood in de halve maanvormige vlek bij den achterrand der voorvleugels van Carniolica, wat bij occitanica ontbreekt. Nog wenscht spreker te vragen, welke de functies zijn van de bewegelijke uitstulpende wratjes, welke zich op ring 9 en 10 aan de rugzijde van de Lipariden-rupsen bevinden. Hoffmann schrijft hierover: "auf dem 9ten und 40ten Ringe ist ein mit einem trichterförmig vertieften Wärzchen, welches kegelförmig vorgeschoben werden kann." De President antwoordt op de vraag van den heer Schuyt, dat de bedoelde wratjes als verdedigingsmiddelen der Lipariden-rupsen moeten worden beschouwd en wat de twee vertoonde Zygaeniden aangaat, zoo gelooft spreker zeker dat de specifieke rechten van vele soorten van dit geslacht nog lang niet gevestigd zijn en dus verder toetsing daarvan, hoogst gewenscht mag zijn. De President bedankt de leden voor hun belangrijke mededelingen en moedigt de heer Kobus ten zeerste aan, wanneer hij weer in Indië is teruggekeerd, toch alle insecten te verzamelen, die onder zijn bereik mochten komen. Hij heeft in deze vergadering kunnen zien, hoezeer de leden het op prijs stellen, wanneer zij insecten uit de tropen ontvangen en dat deze dan aan een nauwkeurige bestudering worden onderworpen. Daarop sluit hij de vergadering. VERSLAG VAN DE TWEEKSG-VIJFTIGSTE ZOMERVERGADERING DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING, GEHOUDEN TE BERGEN OP ZOOM op Zaterdag 17 Juli 1897, des morgens ten 11 uur, Eere-Voorzitter de heer Mr. A. F. A. Leesberg. Met hem zijn tegenwoordig de heeren: A. van den Brandt, Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts, Jhr. J. B. Humalda van Eysinga, H. W. Groll, D. ter Haar, D. van der Hoop, K. J. W. Kempers, H. J. H. Latiers, Dr. J. G. de Man, Dr. J. C. H. de Meyere, Dr. A. C. Oudemans Jsz., Mr. M. C. Piepers, L. J. van Rhijn, Dr. A. J. van Rossum, P. J. M. Schuyt, P. C. T. Snellen en F. M. van der Wulp. Van de heeren K. Bisschop van Tuinen, Mr. A. Brants, Mr. A. J. F. Fokker, Dr. A. W. M. van Hasselt, J. Jaspers Jr., Dr. F. W. O. Kallenbach, A. A. van Pelt Lechner, Dr. J. Th. Oude mans, H. C. Redeke, C. Ritsema Cz. en Dr. H. J. Veth is bericht ontvangen, dat zij verhinderd zijn de vergadering bij te wonen. De Eere-Voorzitter, Mr. A. F. A. Leesberg opent de vergadering met de volgende toespraak: Tijdschr. v. Entom. XL. 3 30. VERSLAG. Mijnheer! Het is mij aangenaam van deze plaats, mij door Uwe vergadering te Lochem verleden jaar aangewezen, U welkom te heeten op de Zomervergadering der Nederlandsche Entomologische Vereniging, thans voor de 52ste maal te houden; in het bijzonder den heer Jhr. J.B. van Eysinga, die voor het eerst onze vergadering bijwoont. Hij zal ontwaren, dat niet alleen wetenschappelijke banden de leden vereenigen, maar ook oprechte vriendschap in onze vereniging heerscht. Reeds éénmaal, zoo ik mij niet vergis, vergaderden wij te Bergen op Zoom en wel onder voorzitterschap van Mr. A.J.F. Fokker, en bewijst uw talrijke opkomst mij, dat de keuze van deze plaats goed was gezien en dat gij allen gaarne te Bergen op Zoom zijt teruggekeerd. Hoewel geen Noord-Brabander, noch van geboorte, noch van inwoning, ben ik toch door vele familiebanden aan deze provincie gehecht en daardoor ook dikwijls in de gelegenheid geweest, haar rijke flora en fauna te bewonderen en te leren kennen. Moge deze vergadering en ook onze voorgenomen excursie naar het landelijke Putten alweder de vriendschapsbanden, die ons onderling in de zoo geliefde wetenschap der Entomologie verbinden, in deze dagen vaster knopen. Moge onze excursie door goed weer en rijke vangst worden bekroond en mogen onder mijn leiding, waarvoor ik ruimschoots op Uw bekende welwillendheid reken, de wetenschappelijke mededelingen tal van nieuwe gezichtspunten in de Entomologie openen. Voordracht gehouden door M.W. Beekman te Bergen op Zoom op zaterdag 9 juli 1910. Ik verklaar de vergadering geopend en verzoek thans de voorzitter het Jaarverslag uit te brengen, dat aldus luidt: Mijnheeren Nog geheel vervuld van de aangename herinneringen, die onze 51ste Zomervergadering, op 20 Juni 1896 te Lochem onder de leiding van Mr. A. Brants gehouden, bij mij heeft nagelaten, zie ik mij weer de welkom te taak opgelegd, U een jaarverslag over het wel en wee onzer vereeniging sedert bovenvermeld tijdstip aan te bieden. Beginnen wij met het ernstige gedeelte onzer lotgevallen, met het "wee". Dit werd ons, helaas! in het afgelopen jaar niet gespaard. De Nederlandsche Entomologische Vereeniging verloor door den dood niet minder dan vier leden, meest sinds lang aan haar verbonden. Het zijn de heeren: A. A. van Bemmelen, lid sedert 1855-1856. W. Roelofs, » 1887-1888, Dr. J. W. Schubart, » 1857-1858. en Emile Seipgens, » 1876-1877. Ofschoon onder de rubriek «Gewone leden» gerangschikt, waren de meeste van hen daarom toch geene «gewone» mensen. Wat A. A. van Bemmelen als directeur der Rotterdamsche diergaarde, een van de voornaamste zoölogische inrichtingen van ons land, is geweest, behoef ik hier niet breedvoerig te vermelden, daarvoor is mijn Verslag ook de aangewezen plaats niet, maar zeker mag het wel opzettelijk in het licht worden gesteld, dat hij de man was, die het eerst de aandacht der entomologen vestigde op het zeer belangrijk onderwerp van het trekken der insecten. In het kwartier, getiteld: Handelingen der Nederlandsche Entomologische Vereeniging, uitgegeven van 1854—1857 en de bescheiden voorlooper van ons Tijdschrift, vinden wij van p. 81—103 een uitgebreide en met zorg bewerkte mededeeling over het bovenvermelde onderwerp, die stellig nog met vrucht kan worden geraadpleegd, ja, naar het mij voorkomt, een blijvende waarde bezit. Zij doet het ons betreuren dat de heer van Bemmelen later geen gelegenheid meer heeft gevonden om, zooals zijn wensch was, zijn waarnemingen en mededeelingen over hetzelfde onderwerp voort te zetten! De sinds 1857 geheel veranderde aard van zijn werk maakte het hem, zich werkdadig met de Entomologie bezig te houden, al bleef hij in onze geliefkoosde wetenschap een levendig belang stellen. Wijlen onze collega W. Roelofs mocht in tweederlei opzicht een merkwaardig man heeten. Niet alleen was hij een Coleopteroloog van de eerste rang en in het bijzonder een autoriteit wat betreft de zeer uitgebreide en moeilijke familie der Curculioniden of Snuitkevers, maar alle kunstlievenden, in en buiten ons land, kenden hem ook als een beroemd schilder, die zijn kunst hartstochtelijk beminde. Hij mocht dus wel een logenstraf hebben van de uitspraak, dat niemand twee heeren kan dienen. Zoowel als entomoloog en als schilder was Roelofs beide even uitmuntend. Hoe aantrekkelijk bovendien zijn omgang, door zijn beminnelijk karakter, door zijn eenvoud en zijn wellevendheid was voor hen die met hem verkeerden, kunnen onder anderen zij getuigen, die gewoon zijn, de gezellige Haagse bijeenkomsten te bezoeken. Roelofs schreef vrij wat over Coleoptera — ook ons Tijdschrift verrijkte hij met enkele bijdragen — doch sinds hij Brussel, waar hij lang had gewoond, verliet en zich te ’s Gravenhage vestigde, minder, daar hij zich bij zijn verhuizing tevens van zijn verzameling Coleoptera had ontdaan. Hoewel zijn gezondheid in de beide laatste jaren wankelend was, liet hij zich toch nog bewegen om op nieuw zijn woonplaats naar België over te brengen; het was echter alleen om er zijn graf te vinden. Slechts weinige dagen na zijn vertrek uit het vaderland ontsliet hij. Roelofs was een Amsterdammer van geboorte. Al wat over de goede eigenschappen die hart en geest sieren van Roelofs kon worden vermeld, mag ook van Emile Seipgens worden gezegd. Mij dunkt dat ieder die hem kende, hem genegen moest zijn. Ook hij hield zich met de studie der Coleoptera bezig doch was meer als goed verzamelaar, een der medewerkers van Dr. Everts, trad echter niet als entomologisch auteur op. Daarentegen heeft hij zich, door zijn Limburgse novellen, een gevestigde naam gemaakt als letterkundige. VERSLAG, Wat Dr. J. W. Schubart aangaat, zoo geloof ik niet, dat hij onder de werkende entomologen behoorde, doch zijn bijna veertigjarig lidmaatschap is toch een sprekend bewijs van het belang, dat hij in onze Vereeniging stelde. Voor zijn lidmaatschap bedankte de heer W.G. Huet te Leiden, terwijl het Bestuur zich verplicht zag aan te nemen, uithoofde van het niet voldoen der contributie, dat het lid Otto Netscher van zijn betrekking tot onze Vereeniging afzag. Hij werd dus geschrapt. Daarentegen traden toe, als begunstigers: Mevr. de Wed. A. A. Lechner, geb. van Pelt, te Arnhem, Jhr. A. F. Meyer, te Arnhem; als buitenlandsch lid: de heer Julius Weiss, te Deidesheim, en als gewoon lid, de heeren: Jhr. J. B. Humalda van Eysinga, te Wageningen, H. J. Lycklama à Nijeholt, te Rotterdam, en Tiddo Folmer, te Utrecht. De Vereeniging telt dus: 21 Begunstigers, 9 Eereleden, 10 Correspondeerende leden, 4 Buitenlandsche leden en 99 Gewone leden. 143 Over den staat der geldmiddelen onzer Vereeniging wacht ons het bericht van den Penningmeester, waarnaar ik zoo vrij ben, te verwijzen evenals naar dat van onzen Bibliothecaris, over den toestand der beide boekverzamelingen. !) Van ons Tijdschrift zagen de afleveringen 1 en 2 van deel 39 op 18 Juni 1896 het licht, 3 en 4 op 23 December van het zelfde jaar. Aan den wensch van verschillende leden, dat iedere jaargang ook binnen een jaarkring zou verschijnen, is dus voldaan. Dit laatste is niet ingekomen. Men zie verder het Verslag der Vergadering. 34 VERSLAG. Dit is vooral kunnen geschieden, omdat de Redactie heeft besloten, voortaan den kleurendruk, — inderdaad reeds sedert jaren gedeeltelijk gebezigd — thans voor alle platen aan te wenden. Van het volgende, of 40ste deel, is aflevering 1 juist verschenen en aan de in teekenen toegezonden, aflevering 2 is op de pers en voor de afleveringen 3 en 4 is reeds ruimschoots stof voorhanden. In mijn voorgaand Verslag zeide ik, dat, behalve de juist verschenen Catalogus der Diptera van Zuid-Azië door ons ere-lid F. M. van der Wulp, nog andere belangrijke werken over Entomologie bij leden onzer Vereeniging onderhanden waren. Met de uitgave van een dier werken werd inderdaad spoedig daarna een begin gemaakt en een tweede is op de pers. Van het eerstvermelde, getiteld: de Nederlandsche insecten; door Dr. J. Th. Oudemans, uitgegeven door de firma Martinus Nijhoff, zagen reeds verscheidene afleveringen het licht. Dit werk vervangt het uitverkochte van wijden Dr. Snellen van Vollenhoven, de Gelede dieren van Nederland, dat in 1861 bij A. C. Kruseman werd uitgegeven. Ik zal het hier niet nader bespreken, want ik meen te kunnen volstaan met te verwijzen naar de zeer waardeerende aankondiging door Dr. H. J. Veth, in de juist verschenen eerste aflevering van het 40ste deel van ons Tijdschrift, waarmede ik geheel instem en wil alleen den wens uiten, dat het aan schrijver en uitgever moge gelukken deze belangrijke onderneming te bekwamer tijde tot een goed einde te brengen. Niet minder belangrijk is het tweede werk hetwelk ik op het oog heb, de bewerking der Coleoptera van Nederland, door Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts. Toen wijlen Dr. J. A. Herklots in 1851 de zoo belangrijke uitgave der Bouwstoffen voor een Fauna van Nederland ondernam, zeide hij wel is waar in de voorrede op pag. III «Lijsten dus, uit alle klassen van dieren, uit alle oorden van ons vaderland bijeen te brengen, is het hoofddoel van dit boek » maar hij hoopte toch dat het bij die «Lijsten» niet zou blijven maar dat zij zouden leiden tot het samenstellen van goede hand leidingen voor de beoefenaars der Dierkunde. Nog geruimen tijd nadat de uitgave der Bouwstoffen was begonnen, liet het zich echter niet aanzien, dat de hoop van Dr. Herklots spoedig vervuld zou worden, want in de Gelede dieren van Nederland, als boven vermeld, in 1861 uitgegeven, riep Dr. Snellen van Vollenhoven op p. 114 van deel I eenige zins moedeloos uit: «Hoeveel jaren zullen nog verloopen eer die Fauna het licht zal zien!» Toch is het sedert anders geworden; de orde der Lepidoptera werd geheel bewerkt, de Hemiptera Heteroptera ook, van een bewerking der Diptera verscheen het eerste deel, ook de Thysanura zijn beschreven en nu wacht ons in het werk van Dr. Everts, den grondige kenner der orde, een beschrijving der in Nederland waargenomen Coleoptera. Wenschen wij hem van harte geluk ermee, dat hij in zijn zoo belangrijke onderneming, waarbij hij sedert vele jaren arbeidt, zo ver geslaagd is. Geholpen door een staf van trouwe medewerkers, die ook hier een bewijs leverden van dat voorbeeldig onderling hulpbetoon, waarvan Generaal van Hasselt in zijn brief aan de Vergadering te Lochem gewaagd had, vermeerderde door hun vlijtige nasporingen het aantal der als inlandsch bekende soorten, volgens Dr. Snellen van Vollenhoven in 1861 ruim 1300 (zie Gel. Dieren I p. 145), tot ruim 3000. Heeft zijn werk eenmaal het licht gezien, dan zal Dr. Everts voor zich een onvergankelijk gedrochten hebben gesticht en te gelijk aan de beoefenaars der Coleopterologie in Nederland een onschatbare dienst hebben bewezen door hen een vaste basis voor hunne verdere studies te geven. Ik geloof ook wel de firma Nijhoff, die met deze uitgave ondernam, mag gelukwensen en de leden van onze Vereeniging aan te bevelen, haar krachtig te steunen. Aan het eind van mijn Verslag gekomen zijnde, geloof ik, dat wij met voldoening op het verleden kunnen terugzien. Maar laat het daarbij niet blijven. Altijd voorwaarts! zij onze leuze. Er is nog veel te doen. De Eere-Voorzitter bedankt hierop de heer Snellen voor de zakelijke wijze, waarop hij in zijn verslag de toestand der Vereeniging heeft geschetst en verzoekt thans de Penningmeester zijn verslag betreffende de financiële toestand der Vereeniging uit te brengen. Deze deelt thans het volgende mede: Algemeene Kas. Ontvang. Saldo van vorige rekening J 766,07 Contributie van leden en begunstigers 764,50 Storting van de heer J. Weiss, als buitenlandsch lid 35.— Ontvangen renten 103.145 Totalen f 41,668,745 Uitgaaf. Onkosten van vergaderingen f 16,50 Lokaalhuur voor de bibliotheek en vergoeding aan de concierge 230,70 Vergoeding aan de Bibliothecaris 100.— Aankoop en inbinden van boeken 170,795 Drukken van verslagen, circulaires, etc. 5.— Bijdrage aan de Phytopathologische Vereeniging 10,90 Premie van assurantie 24,84 Voorschotten aan de Secretaris 18,87 Penningmeester 14,35 Voorzitter 5,60 Belegging van kapitaal, aankoop van f 100.— Cert. 3 pct. N. W.S. 99,37 856,34 Batig saldo f 812,375 Fonds voor de uitgave van het Tijdschrift. Ontvang. Saldo van vorige rekening f 413,18 Subsidie van het Rijk 500.— Geleverde exemplaren aan de leden. 246.— Verkochte exemplaren door de boekhandel. 230.80 Verkochte vroegere jaargangen. 73.50 Bijdragen van begunstigers. 110.— Total. 1,633.48 Uitgaaf. Drukloon. 454.92 Vervaardigen van platen. 9528.— Kosten van verzending en voorschotten aan de Commissie van Redactie. 43.16 Premie van assurantie (voor de op lagen van vroegere jaargangen). 3.40 Zegel en leges op de Rijkssubsidie geheven. 1.90 Total. 1,031.38 Batig saldo 7,602.10 Fonds der bibliotheek Hartogh Heys van de Lier. Ontvang. Saldo van vorige rekening. 49,685 Toelage van Mevrouw Hartogh Heys van Lier. 400.— Total. 449,685 Uitgaaf. Aankoop en inbinden van boeken. 342,575 Aandeel in de lokaalhuur. 100.— Premie van assurantie. 9.55 Total. 422,125 Batig saldo 27.56 Op voorstel van de Voorzitter belasten de heeren Kempers en ter Haar zich met het nazien der rekening en stellen zij voor, na een woord van dank gebracht te hebben aan de Penningmeester, deze voor zijn beheer te dechargeren, waarmee de vergadering zich vereenigt. In aansluiting aan zijn verslag, deelt de Voorzitter thans mede, dat van de Bibliothecaris bericht is ontvangen, dat deze door familieomstandigheden verhinderd is de vergadering bij te wonen; 'doch tevens, dat het verslag omtrent den toestand der bibliotheken niet in de vergadering is ingezonden. Hierover ontstaat een levendig debat, waarbij voornamelijk betoogd wordt de wenschelijkheid, dat de leden op de hoogte worden gehouden van de aanwinsten van de bibliotheken, hetzij door schenking, hetzij door aankoop. Vooral is het gedurende eenige jaren achterwege blijven van genoemd verslag reeds zeer te betreuren, doordien de catalogi der bibliotheken nog steeds op zich laten wachten. De aanwezige leden spreken dan ook de wens uit, dat het bestuur maatregelen neemt, om hierin verandering te brengen. De Voorzitter betuigt zijn leedwelen over het niet verschijnen van de bedoelde catalogi en zal thans zorg dragen, dat klachten hierover niet meer zullen inkomen. Tevens is het de Voorzitter aangenaam, thans te kunnen medelijden, dat het werk van Dr. Everts over de Inlandsche Coleoptera, nu ter perse is. Het Bestuur heeft gemeend, de uitgave hiervan te moeten steunen en is verzekerd, dat de leden met dit besluit zullen instemmen. Voor het eerste deel van bedoeld werk is aan Dr. Everts f 125. — uit het fonds van Eyndhoven toegezegd, terwijl een bijdrage voor het tweede deel later zal worden besproken. Thans is aan de orde de benoeming van twee leden in de Commissie van Redactie van het Tijdschrift voor Entomologie, zijnde de Heeren Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts en Mr. A. F. A. Leesberg aan de beurt van aftreding. Beide leden worden met bijna algemeene stemmen herbenoemd en verklaren zich gaarne bereid deze benoeming te aanvaarden. Het voorstel van het Bestuur tot benoeming van den heer VERSLAG. 39 Dr. L. Zehntner te Pasaroean tot correspondeerend lid der Vereeniging wordt met algemeenen bijval ontvangen en wordt, nadat de Voor zitter er op gewezen heeft, welke belangrijke onderzoekingen ge noemde entomoloog in Ned.-Indië heeft gedaan, den Secretaris opgedragen dezen van zijne benoeming kennis te geven. Als plaats, waar de volgende Zomervergadering zal gehouden worden, wordt Venlo bepaald, nadat nog eerst een stemming tusschen deze plaats en Amersfoort is gehouden. De heer A. van den Brandt wordt tot Eere-Voorzitter voor deze vergadering benoemd en verklaart zich gaarne bereid deze benoeming te aanvaarden, de wenscher bijvoegende, dat de dan aanwezige leden de schoone omstreken van Venlo kunnen leeren kennen onder betere weersgesteldheid, dan het geval was, toen de Vereeniging aldaar in 1894 vergaderde. De huishoudelijke aangelegenheden thans behandeld zijnde, stelt de Eere-Voorzitter voor de gebruikelijke pauze te houden. Na de pauze vertoont de heer Snellen in de eerste plaats een exemplaar van Sphinx convolvuli, hem door ons medelid, den heer P. T. Sijthoff te Bandoeng, West-Java, toegezonden. Dit voorwerp, dat de heer Sijthoff dood tegen een boomstam had gevonden, is met spitse, doornachtige uitwassen, zijnde zwammen, bezet die er een allerzonderlijk voorkomen aan geven. De heer Sijthoff wist dan ook in het begin niet wat hij zag. Een dergelijk voorwerp, mede een Sphingide en met nog langer doornen bezet, is in het werk van Cramer, Uitlandsche Kapellen, deel III pl. 267 fig. A, B afgebeeld en op p. 267 Sphinx Achemenides uit Suriname genoemd. Cramer herkende echter de aard van die doornachtige uitwassen zeer goed en tekent aan, dat zich toenmaals reeds verscheidene dergelijke exemplaren in de verzamelingen bevonden en wel niet alleen vlinders, maar ook andere insecten. Spreker had er echter nog nooit een gezien. Verder deelt de heer Snellen mede, dat hij op den eerste Juni laatstleden aan den Hoek van Holland komende, met het doel daar een excursie te houden, verrast werd door het zien eener zeer groote menigte Libelluliden. Reeds even voor het eindpunt der spoorlijn had hij dien overvloed van korenbouten opgemerkt, maar zag er tusschen de huizen en verder binnenwaarts, op de duinen nog meer. Het was toen 3 uur in den namiddag. Tot den avond toe bleven de dieren lustig en onvermoeid rondvliegen maar begaven zich toen voor en na ter ruste. Volgens bericht van iemand die spreker er naar vroeg, waren de insecten ongeveer tegen den middag komen opzetten; van waar, was niet opgemerkt. De wind was zuidwest, middelmatig sterk en het was niet bijzonder warm. Alle de voorwerpen die spreker ving, behoorden tot Libellula quadrimaculata. Eene dergelijke waarneming, dezelfde soort betreffende, is mede gedeeld door den heer N.H. de Graaf, Handelingen der Nederlandse Entomologische Vereeniging p. 104 en in de tabel van den heer van Bemmelen, op. cit. p. 101, 102 zijn een aantal gevallen over zwermen van quadrimaculata vermeld. De heer Everts vestigt de aandacht op het zeer belangrijke «Illustrated Zeitschrift für Entomologie, officiële Organ der Berliner entomologische Gesellschaft ». Daarin treft men telkens merkwaardige opstellen aan van Duitse en Oostenrijksche entomologen. Niet alleen systematische, maar ook biologische bijdragen komen daarin herhaaldelijk voor. Bepaalde wijst spreker op een stuk in band II n°. 18, over «die Lautausserungen der Käfer » van Sigm. Schenkling, met een plaat. Daarin wordt in beknopte vorm een overzicht gegeven van de verschillende wijzen, hoe het geluid bij deze insecten wordt voortgebracht. Eerst omschrijft Schenkling «das Summen, das Klopfen, das Knipsen, das Schiessen en das Stridulieren »; daarop wordt het stridulatie-orgaan bij 9 verschillende Coleoptera-families besproken. Wegens het vele belangwekkende is dit tijdschrift zeer aan te bevelen. De heer van den Brandt wenscht naar aanleiding van de onderstelling, geuit in de vorige zomervergadering, dat Plusia moneta F. thans weer minder voorkomt, te constateren, dat hij na die tijd nog één exemplaar heeft gevonden. In de maanden Mei en Juni van dit jaar heeft hij ondanks al zijn zoeken op de oude vindplaatsen en ook in andere tuinen, waar Aconitum-struiken groeien, geen spoor van rups of pop meer ontdekt, zoodat hij hieruit besluit, dat deze mooie vlinder thans onze streken verlaten heeft. VERSLAG. 41 Daarentegen kan hij melding maken van een andere nog zeldzame vlindersoort Zrastria venustula Hbn., bij de kapel van Genoy ten noorden van Venlo in buitengewoon groot aantal vliegend door hem aangetroffen. Zij vlogen in de avond van den 10den Juni bij een zoute, warme lucht in een jong dennenbosch tusschen het gras. In korte tijd had hij er een dertigtal gevangen, doch de meeste exemplaren waren beschadigd, doordien het vangnet door de mist vochtig was geworden. De mooie rooskleurige tint van het vlindertje was hierdoor verdwenen. Daar de rups op braamstruiken leeft en deze echter niet in de nabijheid groeiden, vermoedt hij, dat de vlinders in het dennenbosch een schuilplaats tegen de vochtige lucht gezocht hebben. Tevens laat hij ter bezichtiging rondgaan een exemplaar, door hem den 24sten Augustus bij Venlo gevangen, van een vlinder soort welke hij vermoedt, dat Acronycta cuspis Hbn. zal zijn, naar de kenmerken die de heer Caland voor deze soort in het Tijdschrift voor Entomologie deel XXXIX, pag. Lxxv, aangaf, oordeelende. De heer Schuyt laat ter bezichtiging rondgaan enige geprepareerde rupsjes van Microlepidoptera, als Grapholitha suffusana Zell., Retinia Buoliana W.V., Tineola biselliella Humm., enz., die allen hun natuurlijke kleur en vorm behouden hebben. Zij waren geprepareerd op de wijze door Dr. C.H. Hinneberg te Potsdam toegepast; diens manier van prepareren verschilt eenigszinds van die, door Dr. Oudemans beschreven. De rupsjes worden op de gewone wijze van hun inwendige organen ontdaan en op een glazen buisje geschoven, dat natuurlijk zoo fijn mogelijk moet zijn en waaraan de endeldarm van zelf blijft kleven. Daarna wordt het velletje door middel van een spuitslang opgeblazen en gedroogd, doch in plaats Van een prepareeroven wordt hiertoe een eenvoudige drievoet van koperdraad gebruikt, waarop een stuk blik, niet horizontaal maar schuins op de manier van een paneel op een schildersezel gelegd is. Onder deze drievoet wordt een brandende spirituslamp gezet, die het blik spoedig genoegzaam verhit om daarbij in weinige minuten de rups te drogen. Deze methode brengt spreker gedurende de vergadering in toepassing en worden de resultaten zeer geroemd. De heer van Rossum herinnert er aan dat op de laatste wintervergadering (Verslag in het Tijdschrift voor Entomologie Deel XL p. 15) Dr. J. Th. Oudemans de goedheid had, namens hem te deelen dat de opkweeking der parthenogenetische en der uit kruising ontstane Cimex-larven, (waarvan hij exemplaren vertoonde op de zomervergadering te Lochem) voorspoedig is gegaan. Nadere bijzonderheden omtrent groei, vervelling, enz. dezer larven hoopt hij later in een uitvoeriger opstel mede te kunnen deelen. Op de zomervergadering te Lochem (1896) had spreker tevens bericht dat hij bezig was een proef te nemen of de wesp van Cimbex lutea L. bij enigszins langdurig verblijf op beukenbladeren er wellicht toe overgaan zou hierop eieren te leggen. Gedurende acht dagen heeft hij er een op laten vertoeven: zij wendde geen enkele poging aan om in het beukenblad te zagen. Hij plaatste haar toen op takken van wilg; terstonds ging zij zagen en leggen, hoewel dit haar meer moeite scheen te veroorzaken dan het zagen in gladde bladeren. Een andere wesp welke nog later, 23 Juni, verschenen was, begon eerst na een paar dagen op Salix caprea te leggen, maar gaf dikwijls de pogingen op om dan een ander blad te zoeken. Aan de jonge viltige bladen werd de voorkeur gegeven boven de kale oudere die harder zijn. Beide wespen waren afkomstig uit larven die met gladbladerige wilg gevoed waren; zij legden hare eieren dus op voedsel dat zij in larventoestand niet gebruikt hadden. Over het geheel hebben zij weinig eieren gelegd; zij bleven hiermee bezig tot den 9de Juli toen zij beiden stierven. Uit deze onbevruchte eieren, die bij lange tusschenpozen gelegd werden, zijn geen larven te voorschijn gekomen; slechts in een paar eitjes kon spreker een begin van larvenontwikkeling waarnemen; zij werden later alle nattig of verdroogden. Het was spreker door andere bezigheden niet mogelijk geweest zooveel zorgen aan deze eieren te wijden als aan de kweeking op gladde wilg in de vorige maand. Aangezien het gebleken is dat de op waardenwilgen gevonden larven zonder enig bezwaar groot te brengen zijn met bladen van wolwilg, zal het waarschijnlijk doelmatiger zijn deze proef te herhalen met wespen wier larven dit laatste voedsel reeds gebruikten. Wellicht is het mogelijk dan uit te maken of de rode op wolwilg levende Cimbex-larve een variétéit van Cimbex lutea is, waarvoor zij door Brischke en Zaddach gehouden wordt. Konow houdt echter de op wolwilg levende voor een eigen soort Cimex capreae n. sp. Zie: Konow, Über die Tenthrinden Gattungen Cimbex und Trichiosoma (Wiener Entomologische Zeitung). Zeit. XVI Jahrg. 1897 p. 105). Spreker heeft ook een wesp van Cimbex luteus langere tijd op kamperfoelie doen verblijven. Volgens Kuwert zou die Loniceren-Sträucher oft im August ganz entlaubt dastehen, ten gevolge van vreters van deze Cimbex-larven (Zie: Kaltenbach, Die Pflanzen Feinde aus der Klasse der Insecten, p. 305). De wesp heeft niet de minste pogingen aangewend om in deze bladeren te zagen, en bij herhaalde proeven weigerden de larven ook steeds dit voedsel te gebruiken. Spreker komt thans tot enige resultaten welke hij in de zomer van 1897 heeft verkregen. Uit 28 cocons der parthenogenetische larven van Cimex luteus L. verschenen na éénjarige overwintering van 29 Mei tot 1 Juli 17 wespen welke alle van het manlijk geslacht waren. Hoewel er nog 11 cocons over zijn en hieruit na tweejarige overwintering misschien vrouwelijke exemplaren te voorschijn zouden kunnen komen, is na het verkregen resultaat de veronderstelling niet te gewaagd dat bij deze Cimbices, even als bij de honingbijen, uit Onbevruchte eieren slechts mannetjes ontstaan. Er zijn bij deze parthenogenetische wespen wel eenige kleine exemplaren, maar over het algemeen zijn zij toch ongeveer van dezelfde grootte als de mannelijke wilgenwespen die spreker vroeger gekweekt of in de omgeving van Arnhem gevangen had. Zij werden met suikerwater gevoed en konden op deze wijze 8 à 12 dagen in het leven gehouden worden. Uit een van deze parthenogenetische larven verscheen 17 Mei een sluipwesp: Paniscus glaucopterus L. De larve was tijdens het ververschen van het voedsel, bij vergissing met een wilgentakje verwijderd. Bij het tellen bleek dat er een larve te weinig was, en daarom werd spreker verhinderd de wilgentakjes terstond na te zien, en deze voorloopig geplaatst bij ander vers voedsel dat zich buiten bevond. De volgende morgen circa 8 uur werd de larve daar ook weer gevonden, maar zij bezat een verdacht zwart plekje achter de kop. Zij werd afzonderlijk bewaard en het vermoeden dat zij aangestoken zou zijn werd bevestigd door de verschijning van de Paniscus uit de cocon. Spreker heeft in zijn stadstuintje deze sluipwesp nooit waargenomen. In de vroege morgenuren van den 13den Juli 1896, moet er toch een bespeurd hebben dat aldaar een slachtoffer te vinden was, waarin zij een ei kon deponeeren. Uit de 13 cocons van larven welke door kruising van Cimb. fagus Zadd. x Cimb. lutea L. 2 ontstaan waren, verschenen van 40 Mei tot 14 Juni, na één jaar overwintering 11 manlijke wespen. Sommige exemplaren zijn iets groter dan de parthenogenetische; de donkere zoom aan spits en achterrand der vleugels is bij beide duidelijk waar te nemen. Overigens zijn de vleugels bij deze zoowel als bij de parthenogenetische wespen kleurloos; maar bij sommige exemplaren namen zij na eenige dagen een eenigszinds blauw tintje aan. Een dezer wespen onderscheidde zich door de kleur der monddeelen welke in het oogloopend rooder was; bij een andere was de thorax dof, welke bij de overigen glimmend was. De beharing van thorax en schedel is over het algemeen geringer bij deze exemplaren dan bij de parthenogenetische; een kenmerkend verschil tussen beide wespen kon spreker niet constateren. Dat er ook uit deze cocons alleen mannetjes voortkwamen, geeft te denken; hoewel hij de copulatie van Cimb. fagus met Cimb. lutea niet heeft waargenomen. 