Proposition de Décision du Parlement européen et du Conseil relative au septième programme-cadre de la Communauté européenne pour des activités de recherche, de développement technologique et de démonstration (2007-2013) {SEC(2005) 430} {SEC(2005) 431}
This would be supported by a coherent set of independent studies, the interim evaluation and other evaluation activities carried out over the life-time of the Framework Programme, as listed above. The report of this exercise would be presented to all interested stakeholders, including the Parliament and Council. Furthermore, this report could feed into future ex ante evaluation and impact assessments by the Commission. An independent ex post programme evaluation would be undertaken 2 years after the end of the 6th Framework Programme. Evaluation methods to include: expert panels; sampled analyses, case studies and surveys; longitudinal studies; studies coordinated with Members States; where appropriate, cost-benefit analysis or follow-on macroeconomic impact analysis. 7. ANTI-FRAUD MEASURES Measures will be taken to ensure that the same anti-fraud measures taken in the sixth framework programmes’ rules for participation and contracts will be brought forward and reinforced in the seventh framework programmes. These include measures such a financial collective responsibility, sanctions against overcharging, measures to ensure the effective recovery of amounts due to the Commission, and administrative and legal measures taken to ensure full compliance with the Financial Regulation and its provisions regarding procedures for selecting and financing grants and services rendered to the Commission. LT 99 LT 8. DETAILS OF RESOURCES 8. 1. Objectives of the proposal in terms of their financial cost Year 2007 Year 2008 Year 2009 Year 2010 Year 2011 Year 2012 Year 2013 TOTAL No. output s Total cost No. output s Total cost No. output s Total cost No. output s Total cost No. output s Total cost No. output s Total cost No. output s Total cost No. output s Total cost Commitment appropriations in EUR million (to 3 decimal places) Cash prices59 597,48 3 713,569 of (Headings Objectives, actions and outputs should be provided) OPERATIONA L OBJECTIVE No. 1 60 (Fission Fusione) and 356,88 6 444,59 1 567,90 3 585,57 2 689,75 1 3. 955,754 EURATOM INDIRECT ACTIONS OPERATIONA L OBJECTIVE No. 2 1 EURATOM DIRECT ACTIONS- JRC TOTAL COST 101,53 3 104,58 1 107,75 0 110,94 8 114,26 5 117,70 3 122,087 458,41 9 549,17 2 675,65 3 696,52 0 711,74 8 807,45 3 835,65 5 778,867 4. 734,62 1 59 60 The Euratom programme covers the period 2007-2011. The figures for 2012 and 2013 are only for information. As described under Section 5. 3. LT 100 8. 2. Administrative Expenditure 8. 2. 1.  Number and type of human resources Types of post Officials or temporary staff61 (XX 01 01) Staff to be assigned to management of the action using existing and/or additional resources (number of posts/FTEs) Year 2007 Year 2008 Year 2009 Year 2010 Year 2011 Year 2012 Year 2013 A*/AD 17 17 17 17 17 17 17 B*, C*/AST 26 26 26 26 26 26 26 Staff financed62 by art. XX 01 02 Other staff63 financed by art. XX 01 05 A*/AD 572 + 13 572 +22 572 +13 572+5 B*, C*/AST 566 + 2 566 + 3 566 +2 566 572 566 572 566 572 566 TOTAL 1181 + 15 1181 + 15 1181 + 25 1181 + 15 1181 + 5 1181 1181 The EURATOM programme covers the period 2007-2011. The figures for 2012 are only for information 8. 2. 2. Description of tasks deriving from the action Implementation of the Framework Programme 61 62 63 Cost of which is NOT covered by the reference amount. Cost of which is NOT covered by the reference amount. Cost of which is included within the reference amount. Moreover during the period 2007-2010 the added staff is related to ITER. LT 101 LT 8. 2. 3. Sources of human resources (statutory) (When more than one source is stated, please indicate the number of posts originating from each of the sources) ⌧ Posts currently allocated to the management of the programme to be replaced or extended ⌧ Posts pre-allocated within the APS/PDB exercise for year 2005 ⌧ Posts to be requested in the next APS/PDB procedure (2006) ⌧ (cid:133) Posts to be redeployed using existing resources within the managing service (internal redeployment) Posts required for year n although not foreseen in the APS/PDB exercise of the year in question 8. 2. 4. Other Administrative expenditure included in reference amount (XX 01 05 – Expenditure on administrative management) EUR million (to 3 decimal places) Cash Prices Budget line (number and heading) Year 2007 Year 2008 Year 2009 Year 2010 Year 2011 Year 2012 Year 2013 TOTAL Technical 1 administrative (including costs) related and assistance staff Executive agencies64 Other and technical administrative assistance Statutory staff 14,772 15,067 15,369 15,676 15,990 16,309 16,636 109,819 162,731 175,727 182,576 187,624 188,656 172,029 175,469 1. 224,812 xx. 01 05 01 132,100 137,665 142,206 145,659 141,128 143,951 146,830 989,539 External staff xx.  01 05 02 12,736 19,810 21,752 22,975 8,157 8,321 8,487 102,239 64 Reference should be made to the specific legislative financial statement for the Executive Agency(ies) concerned. LT 102 LT Other administrative expenses xx. 01 05 03 17,895 18,253 18,618 18,990 19,370 19,757 20,152 133,034 Total administrative assistance Technical and 177,503 190,795 197,945 203,300 184,645 188,338 192,105 1. 334,631 The EURATOM programme covers the period 2007-2011. The figures for 2012 and 2013 are only for information 8. 2. 5. Financial cost of human resources and associated costs not included in the reference amount EUR million (to 3 decimal places) cash prices Type of human resources Year 2007 Year 2008 Year Year 2009 2010 Year 2011 Year 2012 Year 2013 TOTAL Officials and temporary staff (08 0101 and ) Staff financed by Art XX 01 02 (auxiliary, END, contract staff, etc. ) Total cost of Human Resources and associated costs (NOT in reference amount) 4,986 5,085 5,187 5,291 5,397 5,504 5,615 37,064 4,986 5,085 5,187 5,291 5,397 5,504 5,615 37,064 Calculation– Administrative expenditures Have been calculated taking into account the following hypothesis: - the number of official staff on the ex part A of the budget for DG RTD and JCR remain at 2006 level - for the part related to budget lines XX. 01. 05 2006 number of staff and related expenditures have been increased by 60 posts between 2007 and 2010 for ITER. - expenditures increased by the 2% each year according to the inflation foreseen such as indicated in Fiche 1 REV (working document of commission services related to the financial perspectives), - the assumption of 108 000 € for each official and temporary staff and 70. 000 € for the external staff. LT 103 LT - the amounts related to the agencies do not include officials that should be transferred from the staff of the Directorates General Calculation– Staff financed under art. XX 01 02 Reference should be made to Point 8. 2. 1, if applicable 8. 2.  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 6. 4. 2005 COM(2005) 119 definitief 2005/0043 (COD) 2005/0044 (CNS) Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007 tot 2013) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voor onderzoeks- en opleidingsactiviteiten inzake kernenergie (2007-2011) (door de Commissie ingediend) {SEC(2005) 430} {SEC(2005) 431} NL NL TOELICHTING 1. CONTEXT VAN HET VOORSTEL De politieke context en doelstellingen betreffende dit voorstel zijn opgenomen in de tegelijkertijd door de Commissie ingediende Mededeling “Bouwen aan de EOR van kennis voor groei”1. Kennis staat centraal in de Lissabon-agenda, en onderbouwt alle elementen ervan. Onderzoek en technologie zijn, samen met onderwijs en innovatie, de componenten van de “kennisdriehoek”. Om de “meest dynamische en concurrerende kenniseconomie in de wereld” te worden en bovendien het “Europese model” te behouden, moet Europa zijn onderzoeksinspanning verhogen tot 3% van het BBP van de EU en zijn capaciteiten op dit gebied beter benutten door het omzetten van wetenschappelijke resultaten in nieuwe producten, procédés en diensten. Aan de zijde van de lidstaten en in nauwe samenwerking ermee moet de EU, beginnend met het kaderprogramma voor onderzoek, haar wettelijke en financiële instrumenten mobiliseren voor dit doel. 2. VOORAFGAAND OVERLEG Bij de opstelling van de onderhavige voorstellen heeft de Commissie, in het kader van breed overleg, rekening gehouden met de zienswijzen die door de andere EU-instellingen, met name het Europees Parlement en de inclusief de wetenschappelijke wereld en industrie, zijn geformuleerd. lidstaten, en door veel stakeholders, Dit voorstel steunt ook op een grondige effectbeoordeling. Deze effectbeoordeling werd gebaseerd op inbreng van stakeholders, interne en externe evaluaties en andere studies, en bijdragen van erkende Europese experts op het gebied van evaluatie en effectbeoordeling. De bevinding van de beoordeling was dat Europa geconfronteerd wordt met veel economische, sociale en ecologische uitdagingen die mede door wetenschap en technologie kunnen worden aangepakt; dat het Europese wetenschappelijke en technologische systeem evenwel zwakke plekken heeft; en dat de EU onderzoek met succes ondersteund heeft via vroegere kaderprogramma's. 3. JURIDISCHE ASPECTEN Het voorstel voor het EG-kaderprogramma, dat de periode 2007-2013 bestrijkt, is gebaseerd op titel XVIII van het Verdrag, artikelen 163 tot 171, die voorziet in een EU- het financiële en onderzoeksbeleid meerjarenkaderprogramma voor onderzoek.  ervan, met instrumenten name de 1 COM(2005) 118. NL 2 NL Teneinde de excellentie te versterken en het gemiddelde niveau van het onderzoek in Europa op te trekken, is het basisprincipe het stimuleren, organiseren en benutten van alle vormen van samenwerking in onderzoek, gaande van samenwerking bij gezamenlijke projecten en netwerken tot de coördinatie van nationale onderzoeksprogramma’s, concurrentie op Europees niveau alsmede de gezamenlijke uitvoering van grote technologie-initiatieven en de gemeenschappelijke ontwikkeling van infrastructuren van Europese dimensie en van Europees belang. Wegens de stijgende kosten van onderzoek en de noodzaak om kritische massa’s van mankracht en middelen samen te brengen alsmede op te voorschijn komende behoeften of het best op Europees niveau te dekken behoeften in te spelen, is de omvang van de actie evenredig met het volume van de behoeften in de EU-25. Teneinde het effect van de financiële steun van de EU te maximaliseren, worden onder het zevende kaderprogramma de verbanden en complementariteiten met zowel de nationale activiteiten en beleidslijnen als met andere EU-acties en –financieringsbronnen versterkt. 4. BUDGETTAIRE IMPLICATIE Het bijgevoegde “financieel memorandum bij het besluit” behandelt de budgettaire implicaties en de mankracht en administratieve middelen. 5. VEREENVOUDIGING Een hoofdkenmerk van het zevende kaderprogramma is een belangrijke vereenvoudiging van de werking ervan ten opzichte van de vorige kaderprogramma's. De in dit verband beoogde maatregelen worden beschreven in het werkdocument betreffende uitvoering dat het voorstel begeleidt. Deze hebben betrekking op de gehele financieringscyclus, inclusief de vereenvoudiging van financieringssystemen, administratieve en financiële regels en procedures alsmede de leesbaarheid en gebruikersvriendelijkheid van documenten. De Commissie is voornemens onder haar verantwoordelijkheid activiteiten te externaliseren die een groot aantal kleine verrichtingen genereren. Een uitvoerend agentschap wordt met name belast met het beheer van de Marie Curie-acties, de ondersteuning van KMO’s alsmede administratieve taken in verband met andere onderzoeksprojecten, inclusief collaboratieve onderzoeksprojecten. Deze benadering wordt tevens gevolgd voor de uitvoering van de activiteiten van de Europese Onderzoeksraad (ERC). 6. INHOUD Het zevende kaderprogramma wordt georganiseerd volgens vier specifieke programma’s, die overeenstemmen met vier belangrijke doelstellingen van het Europese onderzoeksbeleid: – Samenwerking steun verleend voor de hele waaier van transnationaal Er wordt van gaande samenwerkingsverband collaboratieve van coördinatie netwerken onderzoeksprogramma’s. Internationale samenwerking tussen de EU en derde landen is een integrerend onderdeel van deze actie.  onderzoeksactiviteiten, tot uitgevoerde en projecten de in NL 3 NL – Ideeën van Er wordt op alle wetenschappelijke en technologische gebieden, inclusief op het gebied en geesteswetenschappen, een autonome Europese Onderzoeksraad opgericht ter ondersteuning van door onderzoekers aangestuurd “grensverleggend onderzoek” dat wordt uitgevoerd door individuele teams die concurreren op Europees niveau. sociaal-economische wetenschappen engineering, – Mensen De “Marie Curie-acties” genoemde activiteiten ter ondersteuning van de opleiding en loopbaanontwikkeling van onderzoekers worden versterkt, met een betere focus op loopbaanontwikkeling en versterkte sleutelaspecten van vaardigheden en koppelingen met nationale systemen. – Capaciteiten Er wordt steun verleend voor sleutelaspecten van Europese onderzoeks- en innovatiecapaciteiten: onderzoeksinfrastructuren; onderzoek ten behoeve van KMO's; regionale door onderzoek aangestuurde clusters; ontsluiting van het volledige onderzoekspotentieel in de “convergentieregio’s” van de EU; kwesties op het gebied van “wetenschap in de maatschappij”; “horizontale” activiteiten voor internationale samenwerking. Via deze vier specifieke programma’s wordt ernaar gestreefd de totstandbrenging van Europese kernen van excellentie mogelijk te maken. Bovendien Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek. is er een specifiek programma voor de niet-nucleaire acties van het Het programma Samenwerking wordt georganiseerd volgens subprogramma’s, die zoveel mogelijk operationeel autonoom zijn, maar tegelijkertijd coherentie en consistentie vertonen en gezamenlijke, themaoverschrijdende benaderingen van onderzoeksthema’s van gemeenschappelijk belang mogelijk maken. Voor het onderdeel “Samenwerking” zijn de volgende negen thema’s vastgesteld: – – – – – – – – – Gezondheid; Voeding, landbouw en biotechnologie; Informatie- en communicatietechnologieën; Nanowetenschappen, productietechnologieën; nanotechnologieën, materialen en nieuwe Energie; Milieu (inclusief klimaatverandering); Vervoer (inclusief luchtvaart); Sociaal-economische wetenschappen en geesteswetenschappen; Veiligheid en ruimtevaart. NL 4 NL 2005/0043 (COD) Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007 tot 2013) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 166, lid 1, Gezien het voorstel van de Commissie2, Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité3, Gezien het advies van het Comité van de Regio’s4, Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag5, Overwegende hetgeen volgt: (1) (2) (3) De Gemeenschap heeft als doelstelling de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de communautaire industrie te versterken en een hoog niveau van concurrentievermogen te verzekeren.  Daartoe bevordert de Gemeenschap alle onderzoeksactiviteiten die nodig worden geacht, met name door het stimuleren van de ondernemingen, ("KMO's"), onderzoekscentra en universiteiten bij hun activiteiten voor onderzoek en technologische ontwikkeling. inclusief kleine en middelgrote ondernemingen De centrale rol van het onderzoek bij het verzekeren van het concurrentievermogen en de economische groei werd erkend door de Europese Raad van Lissabon die er de nadruk op legde dat kennis en innovatie de kern zijn van de economische vooruitgang, inclusief de groei van de werkgelegenheid in Europa. In overeenstemming met de Lissabon-strategie heeft de Europese Raad van Barcelona als streefcijfer vastgesteld de Europese onderzoeksinspanningen op te trekken tot 3% van het BBP van de EU, waarvan twee derde uit particuliere investeringen moet afkomstig zijn. 2 3 4 5 PB C , , blz. PB C , , blz. PB C , , blz. PB C , , blz. NL 5 NL (4) (5) (6) (7) (8) (9) Het Europees Parlement heeft herhaaldelijk het belang van onderzoek, technologische ontwikkeling en de vergrote rol van kennis voor de economische groei beklemtoond, het meest recentelijk in zijn richtsnoeren voor toekomstig EU-beleid ter ondersteuning van onderzoek van maart 20056. Rekening houdend met de onderzoeksbehoeften van al het communautair beleid en bouwend op uitgebreide steun van de Europese industrie, de wetenschappelijke wereld, universiteiten en andere belanghebbende kringen dient de Gemeenschap de wetenschappelijke en technologische doelstellingen vast te stellen die in de periode 2007 tot 2013 op grond van haar zevende kaderprogramma bereikt moeten worden. Deze doelstellingen dienen voort te bouwen op de prestaties van het zesde totstandbrenging van de Europese kaderprogramma met betrekking Onderzoeksruimte en zetten deze voort op weg naar de ontwikkeling van een kenniseconomie en –maatschappij in Europa. Van deze doelstellingen zijn de volgende vooral belangrijk: tot de Er dient ondersteuning te worden verleend voor transnationale samenwerking op elke schaal in geheel de EU. De dynamiek, creativiteit en excellentie van het Europese grensverleggende onderzoek moet worden verhoogd. Het menselijk potentieel in onderzoek en technologie in Europa moet kwantitatief en kwalitatief worden versterkt. (10) De onderzoeks- en innovatiecapaciteiten in geheel Europa moeten worden versterkt en het optimale gebruik ervan moet worden verzekerd. transnationale samenwerking (11) Teneinde deze doelstellingen te realiseren, is het nodig vier types van activiteiten te bevorderen: thema's (“Samenwerking”), door onderzoekers aangestuurd onderzoek op basis van het initiatief van de onderzoekswereld (“Ideeën”), ondersteuning van individuele onderzoekers onderzoekscapaciteiten (“Capaciteiten”).  inzake beleidsgedefinieerde ondersteuning (“Mensen”), van en (12) (13) (14) In het kader van “Samenwerking” moet ondersteuning worden verleend voor transnationale samenwerking op elke schaal in geheel de Europese Unie en daarbuiten, op een aantal thematische gebieden die overeenstemmen met belangrijke terreinen van kennis- en technologiebevordering, waar onderzoek moet worden ondersteund en versterkt om Europese sociale, economische, ecologische en industriële uitdagingen aan te pakken. In het kader van “Ideeën” moeten activiteiten worden uitgevoerd door een Europese Onderzoeksraad (“ERC”), die een hoge mate van autonomie moet genieten. In het kader van “Mensen” moeten individuen worden gestimuleerd om onderzoeker te worden, moeten Europese onderzoekers worden aangemoedigd om in Europa te 6 Nog niet bekendgemaakt in het PB. NL 6 NL blijven, moeten onderzoekers uit de hele wereld naar Europa worden aangetrokken en moet Europa aantrekkelijker gemaakt worden voor de beste onderzoekers. (15) In het kader van “Capaciteiten” moeten het gebruik en de ontwikkeling van innovatieve onderzoeksinfrastructuren worden geoptimaliseerd; moeten de capaciteiten van KMO's en hun vermogen om van onderzoek te profiteren worden versterkt; moet de ontwikkeling van regionale door onderzoek aangestuurde clusters worden ondersteund; moet het onderzoekspotentieel in de convergentieregio's en ultraperifere regio's van de EU worden ontsloten; moeten wetenschap en maatschappij dichter bij elkaar worden gebracht voor de harmonieuze integratie van wetenschap en technologie in de Europese maatschappij; en moeten horizontale acties en maatregelen ter ondersteuning van internationale samenwerking worden ondernomen. (16) Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek moet bijdragen tot het bereiken van de bovengenoemde doelstellingen door het uitvoeren van eigen acties en door het verlenen van klantgestuurde ondersteuning voor de uitvoering van EU-beleid. (17) Het zevende kaderprogramma complementeert de activiteiten die worden uitgevoerd in de lidstaten alsmede andere communautaire acties die nodig zijn voor de algemene strategische inspanning voor de verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen, naast met name die betreffende de Structuurfondsen, landbouw, onderwijs, opleiding, concurrentievermogen en innovatie, industrie, werkgelegenheid en milieu. (18) De op grond van dit kaderprogramma ondersteunde innovatie- en KMO-gerelateerde activiteiten moeten de activiteiten aanvullen die worden ondernomen op grond van het kaderprogramma voor Concurrentievermogen en innovatie.  (19) Gezien de op grote schaal gesteunde verruimde draagwijdte van de acties van het kaderprogramma, het hefboomeffect van de financiering op nationale en particuliere investeringen, de noodzaak om de Gemeenschap in staat te stellen om nieuwe wetenschappelijke en technologische uitdagingen aan te pakken, de vitale rol die de steunverlening van de Gemeenschap speelt bij het efficiënter en effectiever maken van het Europese onderzoekssysteem en de bijdrage van een groter zevende kaderprogramma tot het nieuw leven inblazen van de Lissabon-strategie is er dringend behoefte aan verdubbeling van het onderzoeksbudget van de EU7. (20) Rekening houdend met de evaluatie halverwege van het gebruik van nieuwe instrumenten op grond van het zesde kaderprogramma en de vijfjarenbeoordeling van het kaderprogramma is een nieuwe benadering gedefinieerd die het mogelijk moet maken dat de beleidsdoelstellingen van het onderzoeksbeleid van de EU gemakkelijker, efficiënter en flexibeler worden bereikt. Hiertoe moet, om de verschillende acties te ondersteunen, alleen of in combinatie een kleiner geheel van eenvoudiger “financieringssystemen” worden gebruikt die meer flexibiliteit en vrijheid bieden. (21) Aangezien de doelstelling van de in overeenstemming met artikel 163 van het Verdrag te nemen maatregelen door het bevorderen van de totstandbrenging van een kennismaatschappij en kenniseconomie in Europa niet voldoende door de lidstaten kan 7 Zoals reeds toegelicht in de Commissiemededelingen COM(2004) 101 van 26. 2. 2004 en COM(2004) 487 van 14. 7. 2004 betreffende de financiële vooruitzichten 2007-2013. NL 7 NL worden verwezenlijkt en derhalve beter op het niveau van de Gemeenschap kan worden verwezenlijkt, mag de Gemeenschap maatregelen vaststellen overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel zoals neergelegd in artikel 5 van het Verdrag. In overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel, zoals neergelegd in dat artikel, gaat dit kaderprogramma niet verder dan hetgeen nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken. (22) De uitvoering van het zevende kaderprogramma kan aanleiding geven tot extra programma's die gepaard gaan met de deelneming van slechts bepaalde lidstaten, de deelneming van de Gemeenschap aan programma's die door verschillende lidstaten worden ondernomen, of het opzetten van gemeenschappelijke ondernemingen of andere regelingen in de zin van de artikelen 168, 169 en 171 van het Verdrag. (23) De Gemeenschap heeft een aantal internationale overeenkomsten op het gebied van onderzoek gesloten en er moeten inspanningen worden geleverd om de internationale onderzoekssamenwerking te versterken met het oog op het verder integreren van de Gemeenschap in de wereldwijde onderzoeksgemeenschap. (24) Het zevende kaderprogramma moet bijdragen tot het bevorderen van duurzame ontwikkeling en milieubescherming.  (25) De uit hoofde van dit kaderprogramma ondersteunde onderzoeksactiviteiten moeten worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen, inclusief die welke weergegeven zijn in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Er wordt en zal rekening worden gehouden met de opinies van de Europese groep ethiek van de exacte wetenschappen en de nieuwe technologieën. (26) Op grond van het zevende kaderprogramma zal op passende wijze rekening worden gehouden met de rol van vrouwen in wetenschap en onderzoek met het oog op het verder uitbreiden van hun actieve rol in het onderzoek. (27) Dit besluit stelt een financieel kader in voor de gehele duur van het programma dat de voornaamste referentie vormt voor de begrotingsautoriteit, in de zin van punt […] van het Interinstitutioneel Akkoord van […]. tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de begrotingsdiscipline en de verbetering van de begrotingsprocedure. (28) Er dienen tevens passende maatregelen te worden genomen om onregelmatigheden en fraude tegen te gaan en de nodige stappen moeten worden gezet om verloren gegane, ten onrechte betaalde of onjuist gebruikte middelen in overeenstemming met Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen8, Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad van 11 november 1996 betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd ter bescherming van de financiële belangen van de tegen fraudes en andere onregelmatigheden9 en Europese Gemeenschappen Verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei recupereren te 8 9 PB L 312 van 23. 12. 1995, blz. 1. PB L 292 van 15. 11. 1996, blz. 2. NL 8 NL 1999 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF)10. (29) Het is belangrijk om deugdelijk financieel beheer van het zevende kaderprogramma en de uitvoering ervan op een zo effectief en gebruikersvriendelijk mogelijke wijze, alsmede toegangsgemak voor alle deelnemers te verzekeren. Het is nodig de naleving te verzekeren van Verordening (EG, Euratom) nr.  1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen; en van de eisen van vereenvoudiging en betere regelgeving, BESLUITEN: Artikel 1 Vaststelling van het kaderprogramma Voor de periode van 1 januari 2007 tot 31 december 2013 wordt het kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, hierna het “zevende kaderprogramma”, vastgesteld. Artikel 2 Doelstellingen en activiteiten (1) (2) Het zevende kaderprogramma ondersteunt de in de leden 2 tot 5 bedoelde activiteiten. De doelstellingen en de grote lijnen van deze activiteiten zijn opgenomen in bijlage I. Samenwerking: ondersteunen van de hele waaier van onderzoeksacties die in transnationaal samenwerkingsverband worden uitgevoerd op de volgende thematische gebieden: (a) Gezondheid; (b) Voeding, landbouw en biotechnologie; (c) Informatie- en communicatietechnologieën; (d) Nanowetenschappen, productietechnologieën; (e) Energie; nanotechnologieën, materialen en nieuwe (f) Milieu (inclusief klimaatverandering); (g) Vervoer (inclusief luchtvaart); (h) Sociaal-economische wetenschappen en geesteswetenschappen; 10 PB L 136 van 31. 5. 1999, blz. 1. NL 9 NL (i) Veiligheid en ruimtevaart. (3) Ideeën: ondersteunen van “door onderzoekers aangestuurd” onderzoek dat op alle gebieden wordt uitgevoerd door op Europees niveau concurrerende individuele teams. (4) Mensen: kwantitatief en kwalitatief versterken van het menselijk potentieel in onderzoek en technologie in Europa. (5) Capaciteiten: ondersteuning van sleutelelementen van de Europese onderzoeks- en innovatiecapaciteiten zoals onderzoeksinfrastructuren; regionale door onderzoek aangestuurde clusters; de ontwikkeling van een volledig onderzoekspotentieel in de convergentieregio’s en ultraperifere regio's van de Gemeenschap; onderzoek ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's); kwesties op het gebied van internationale de maatschappij”; in “wetenschap samenwerkingsactiviteiten. horizontale (6) eigen zevende kaderprogramma ondersteunt ook de niet-nucleaire Het wetenschappelijke en technische acties die door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) worden uitgevoerd zoals bepaald in bijlage I. Het zevende kaderprogramma wordt uitgevoerd via specifieke programma's. Deze programma's stellen precieze doelstellingen en de nadere uitvoeringsregels vast. Artikel 3 Artikel 4 Totaal maximumbedrag en deelbedrag voor elk programma 1. Het totale maximumbedrag van de financiële deelneming van de Gemeenschap in dit zevende kaderprogramma bedraagt 72726 miljoen EUR. Dat bedrag wordt als volgt verdeeld over de activiteiten en acties bedoeld in de leden 2 tot 6 van artikel 2 (in miljoen EUR): Samenwerking Ideeën Mensen Capaciteiten Niet-nucleaire Gemeenschappelijk Onderzoek acties van Centrum 44432 11862 7129 7486 het voor 1817 2.  De indicatieve verdeling over de thematische gebieden van elke activiteit bedoeld in lid 1 is opgenomen in bijlage II. NL 10 NL 3. De nadere kaderprogramma zijn opgenomen in bijlage III. regels voor de communautaire financiële deelneming in dit Artikel 5 Bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen Voor de op grond van dit besluit gefinancierde communautaire acties zijn Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 en Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van toepassing op elke inbreuk op een bepaling van Gemeenschapsrecht, inclusief niet-nakoming van een contractuele verplichting bedongen op basis van het programma, als gevolg van een handelen of nalaten van een marktdeelnemer dat een nadelig effect heeft of zou hebben op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen of door hen beheerde budgetten door een ongerechtvaardigde uitgave. Artikel 6 Alle onderzoeksactiviteiten die worden uitgevoerd op grond van het zevende kaderprogramma worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen. Artikel 7 Voortgangscontrole en evaluatie 1 2 Uiterlijk in 2010 verricht de Commissie, bijgestaan door externe deskundigen, een tussentijdse evaluatie van dit kaderprogramma en de specifieke programma’s ervan in termen van de kwaliteit van de lopende onderzoeksactiviteiten en voortgang in de zin van de doelstellingen. Twee jaar na de voltooiing van dit kaderprogramma laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een externe evaluatie uitvoeren van de achtergrond, uitvoering en prestaties ervan. De Commissie deelt de conclusies daarvan, vergezeld van haar opmerkingen, mee aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio’s. Gedaan te Brussel, Voor het Europees Parlement De voorzitter Voor de Raad De voorzitter NL 11 NL BIJLAGE I WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN, GROTE LIJNEN VAN DE THEMA'S EN ACTIVITEITEN Het zevende kaderprogramma wordt uitgevoerd om de in artikel 163 van het Verdrag beschreven algemene doelstellingen na te streven door, bouwend op een Europese onderzoeksruimte, bij te dragen tot de totstandbrenging van een kennismaatschappij. Het versterkt de excellentie in het wetenschappelijke en technologische onderzoek via de volgende vier programma's: samenwerking, ideeën, mensen en capaciteiten. I SAMENWERKING In dit onderdeel van het zevende kaderprogramma wordt steun verleend voor transnationale samenwerking op elke schaal binnen de Europese Unie en daarbuiten op een aantal thematische gebieden die overeenstemmen met belangrijke terreinen van kennis- en technologiebevordering waar onderzoek moet worden ondersteund en versterkt om Europese sociale, economische, ecologische en industriële uitdagingen aan te pakken. De overkoepelende doelstelling is bij te dragen tot duurzame ontwikkeling.  De voor EU-actie vastgestelde negen thema’s zijn de volgende: (1) Gezondheid; (2) Voeding, landbouw en biotechnologie; (3) Informatie- en communicatietechnologieën; (4) Nanowetenschappen, productietechnologieën; (5) Energie; nanotechnologieën, materialen en nieuwe (6) Milieu (inclusief klimaatverandering); (7) Vervoer (inclusief luchtvaart); (8) Sociaal-economische wetenschappen en geesteswetenschappen; (9) Veiligheid en ruimtevaart. Deze thema’s worden op relatief hoog niveau in grote lijnen gedefinieerd, zodat zij aan te passen zijn aan zich ontwikkelende behoeften en kansen die mogelijk ontstaan in de loop van het zevende kaderprogramma. Voor elk van de thema’s is een reeks activiteiten vastgesteld die de voor communautaire steun beoogde grote lijnen aangeven. Deze zijn vastgesteld op basis van de bijdrage ervan tot de doelstellingen van de EU, inclusief de overgang naar een kennismaatschappij, het relevante Europese onderzoekspotentieel en de toegevoegde waarde van steunverlening op EU-niveau voor deze onderwerpen. Er wordt vooral aandacht besteed aan prioritaire wetenschappelijke gebieden die themaoverschrijdend zijn zoals mariene wetenschappen en technologieën. NL 12 NL Multidisciplinariteit wordt themaoverschrijdende benaderingen voor onderwerpen op het gebied van onderzoek en technologie die relevant zijn voor meer dan één thema. gezamenlijke gestimuleerd door Met name bij onderwerpen met een industriële relevantie werden de thema’s vastgesteld op basis van onder andere de werkzaamheden van de verschillende “Europese technologieplatforms”, opgezet op gebieden waar Europa’s concurrentievermogen, economische groei en welvaart afhangen van belangrijke vooruitgang op het gebied van termijn. De Europese onderzoek technologieplatforms verenigen, onder industriële leiding, de stakeholders teneinde een strategische onderzoeksagenda te bepalen en uit te voeren. Dit kaderprogramma zal bijdragen tot de verwezenlijking van deze strategische onderzoeksagenda’s voor zover deze echte Europese toegevoegde waarde bieden. technologie op middellange lange tot en De negen thema’s omvatten ook onderzoek dat nodig is voor het onderbouwen van de formulering, uitvoering en beoordeling van EU-beleid, onder meer op het gebied van gezondheid, veiligheid, consumentenbescherming, energie, milieu, ontwikkelingshulp, visserij, maritieme aangelegenheden, landbouw, dierenwelzijn, vervoer, onderwijs en opleiding, werkgelegenheid, sociale zaken, cohesie, en justitie en binnenlandse zaken naast prenormatief en conormatief onderzoek dat relevant is voor het verbeteren van de kwaliteit van normen en de uitvoering ervan.  Onder elk thema wordt naast deze activiteiten voorzien in de mogelijkheid om twee types van kansen en behoeften op een open en flexibele wijze te behandelen: • Opkomende via behoeften: spontane onderzoeksvoorstellen die gericht zijn op het vaststellen of verder verkennen, op een gegeven gebied en/of op het raakvlak van verschillende disciplines, van nieuwe wetenschappelijke en technologische kansen, met name in verband met een potentieel voor belangrijke doorbraken; specifieke steun voor • Onvoorziene beleidsbehoeften: om op flexibele wijze in te spelen op nieuwe beleidsbehoeften die in de loop van het kaderprogramma ontstaan, zoals onvoorziene ontwikkelingen of gebeurtenissen die een snelle reactie vereisen zoals nieuwe epidemieën, rijzende bezorgdheid over voedselveiligheid of natuurrampen. Teneinde de verspreiding en het gebruik van de voortbrengselen van het EU-onderzoek te versterken wordt de verbreiding van kennis en de overdracht van resultaten, ook onder de beleidsmakers, ondersteund op alle thematische gebieden, inclusief via de financiering van netwerkinitiatieven, seminars en evenementen, bijstand door externe deskundigen en informatie- en elektronische diensten met name CORDIS. Acties ter ondersteuning van innovatie vinden plaats onder het programma Concurrentievermogen en innovatie. Steun wordt eveneens verleend voor initiatieven die gericht zijn op het aangaan van de dialoog over wetenschappelijke vraagstukken en onderzoeksresultaten met een breed publiek buiten de onderzoekswereld, en op het gebied van wetenschapscommunicatie en -onderwijs. Er wordt rekening gehouden met ethische beginselen en genderaspecten. Binnen al deze thema’s wordt steun voor transnationale samenwerking geïmplementeerd via: • Collaboratief onderzoek; NL 13 NL • Gezamenlijke technologie-initiatieven; • Coördinatie van onderzoeksprogramma’s; • Internationale samenwerking. Collaboratief onderzoek Collaboratief onderzoek vormt het grootste deel en de kern van de onderzoeksfinanciering van de EU. Het doel is op de belangrijkste gebieden van kennisbevordering excellente onderzoeksprojecten en -netwerken tot stand te brengen waarmee onderzoekers en investeringen uit Europa en de hele wereld kunnen worden aangetrokken. Hiertoe wordt collaboratief onderzoek ondersteund via een waaier van financieringssystemen: collaboratieve projecten; netwerken van excellentie, coördinatie/ondersteuningsacties (zie bijlage III). Gezamenlijke technologie-initiatieven In een beperkt aantal gevallen verantwoorden de reikwijdte van de OTO-doelstelling en de omvang van de betrokken middelen het opzetten van publiek/private partnerschappen op lange termijn in de vorm van gezamenlijke technologie-initiatieven.  Deze initiatieven, die overwegend voortvloeien uit de werkzaamheden van de Europese technologieplatforms en betrekking hebben op één of een klein aantal geselecteerde aspecten van onderzoek op hun gebied, combineren investeringen van de particuliere sector en nationale en Europese openbare financiering, inclusief subsidiefinanciering uit het kaderprogramma voor onderzoek en technologie- initiatieven kunnen hun grondslag vinden in artikel 171 van het Verdrag (dit kan de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming inhouden) of de besluiten tot vaststelling van specifieke programma’s in overeenstemming met artikel 166 van het Verdrag. leningfinanciering van de Europese Investeringsbank. Gezamenlijke Potentiële gezamenlijke technologie-initiatieven worden vastgesteld op basis van een reeks criteria inclusief: – Toegevoegde waarde van steunverlening op Europees niveau. – Mate en duidelijkheid van definiëring van de na te streven doelstelling. – – – – Sterkte van de financiële en middelentoezegging van de industrie. Omvang van het effect op het industriële concurrentievermogen en de groei. Belang van de bijdrage tot bredere beleidsdoelstellingen. Geschiktheid om extra nationale steun aan te trekken en een hefboomwerking te hebben op de huidige of toekomstige industriële financiering. – Ongeschiktheid van bestaande instrumenten om de doelstelling te bereiken. Er wordt speciale aandacht besteed aan de algemene coherentie en coördinatie tussen gezamenlijke technologie-initiatieven en nationale programma’s en projecten op dezelfde gebieden. NL 14 NL Coördinatie van niet-communautaire onderzoeksprogramma’s De actie op dit gebied maakt gebruik van twee belangrijke instrumenten: de ERA-NET- regeling en de deelneming van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde nationale onderzoeksprogramma’s (Verdrag artikel 169). De actie kan betrekking hebben op onderwerpen die niet direct verband houden met de negen thema's voor zover deze voldoende toegevoegde EU-waarde hebben. De actie wordt ook gebruikt voor het verhogen van de complementariteit en synergie tussen het kaderprogramma en activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van intergouvernementele structuren zoals EUREKA en COST11. De ERA-NET-regeling ontwikkelt en versterkt de coördinatie van nationale en regionale onderzoeksactiviteiten door: – – Aan actoren die publieke onderzoeksprogramma’s uitvoeren een kader aan te bieden om de coördinatie van hun activiteiten te intensiveren. Eén en ander omvat steun voor nieuwe ERA-NET’s alsmede voor het verbreden en verdiepen van het bereik van bestaande ERA-NET’s, b. v.  door partnerschapsuitbreiding en wederzijdse openstelling van de programma’s; Het verlenen van extra financiële steun van de EU aan die deelnemers welke een gemeenschappelijk fonds in het leven roepen met het oog op het organiseren van gezamenlijke uitnodigingen tot het indienen van voorstellen in het kader van hun respectieve nationale en regionale programma's (“ERA-NET PLUS”). De deelname van de Gemeenschap aan op basis van artikel 169 gezamenlijk uitgevoerde nationale onderzoeksprogramma's is vooral relevant voor Europese samenwerking op grote schaal met “variabele geometrie” tussen lidstaten die gemeenschappelijke behoeften en/of belangen hebben. Dergelijke artikel 169-initiatieven worden opgestart op gebieden die moeten worden vastgesteld in nauwe samenwerking met de lidstaten, inclusief de mogelijke samenwerking met intergouvernementele programma's, op basis van een reeks criteria: – – – – – – Relevantie voor EU-doelstellingen. Duidelijke definiëring van de na te streven doelstelling en relevantie ervan voor de doelstellingen van dit kaderprogramma. Aanwezigheid van een reeds bestaande grondslag (bestaande of beoogde nationale onderzoeksprogramma’s). Europese toegevoegde waarde. Kritische massa in termen van omvang van en aantal betrokken programma's, gelijkenissen tussen daarin aan bod komende activiteiten. Efficiëntie van artikel 169 als het meest adequate middel om de doelstellingen te bereiken. 11 Daartoe behoort financiële steun voor de beheers- en coördinatieactiviteiten van COST. NL 15 NL Internationale samenwerking Dit onderdeel van het kaderprogramma heeft betrekking op de volgende internationale samenwerkingsacties: • Openstelling van alle activiteiten die op de thematische gebieden worden uitgevoerd voor onderzoekers en onderzoeksinstellingen uit alle derde landen, waarbij men zich zeer inspant om hen aan te moedigen deze kans aan te grijpen. In met nauwe samenhang • Specifieke samenwerkingsacties op elk thematisch gebied met bepaalde derde landen bij wederzijdse belangstelling om samen te werken rond bepaalde onderwerpen. bilaterale samenwerkingsovereenkomsten of multilaterale dialoog tussen de EU en deze landen of groepen van landen fungeren deze acties als geprivilegieerde instrumenten om uitvoering te geven aan de samenwerking tussen de EU en deze landen. Het gaat met name om: acties gericht op het versterken van de onderzoekscapaciteiten buurlanden; samenwerkingsactiviteiten gericht op ontwikkelingslanden en opkomende landen die geconcentreerd zijn op hun bijzondere behoeften op gebieden zoals gezondheid, landbouw, visserij en milieu, en uitgevoerd worden onder financiële voorwaarden die aangepast zijn aan hun mogelijkheden. kandidaat-lidstaten van de en van onderdeel Dit internationale samenwerkingsacties op elk thematisch gebied en over de thema's heen. Deze worden uitgevoerd in samenhang met de acties op grond van de onderdelen "Mensen" en "Capaciteiten" van het kaderprogramma.  kaderprogramma betrekking heeft het op NL 16 NL THEMA’S 1. Gezondheid Doelstelling Verbetering van de gezondheid van de burgers van Europa en opvoering van het concurrentievermogen van Europese industrieën en bedrijven in de gezondheidssector, waarbij tevens aandacht wordt besteed aan mondiale gezondheidsaspecten zoals opkomende epidemieën. De nadruk zal liggen op translationeel onderzoek (omzetting van fundamentele ontdekkingen in klinische toepassingen), de ontwikkeling en validering van nieuwe therapieën, methoden voor gezondheidsbevordering en preventie, -technologieën, alsmede duurzame en efficiënte en diagnose-instrumenten en gezondheidszorgstelsels. Achtergrond De sequentiebepaling van het menselijk genoom en de recente vorderingen bij de post- genomica hebben revolutionaire gevolgen gehad voor het onderzoek naar gezondheid en ziekten bij de mens. Om de enorme hoeveelheden gegevens te integreren en inzicht te krijgen in de fundamentele biologische processen moet er een kritische massa van know how en middelen op uiteenlopende gebieden worden opgebouwd, die op nationaal niveau niet beschikbaar is. Voor significante vorderingen bij translationeel gezondheidsonderzoek, dat van cruciaal belang is om ervoor te zorgen dat het biomedisch onderzoek praktische voordelen oplevert, is er ook een multidisciplinaire en pan-Europese aanpak nodig waarbij verschillende stakeholders worden betrokken. Met een dergelijke aanpak kan Europa een effectievere bijdrage leveren tot internationale activiteiten voor de bestrijding van ziekten die van mondiaal belang zijn. Voor veel ziekten (zoals kanker, hart- en vaatziekten en psychische en neurologische aandoeningen, met name die welke samenhangen met veroudering, zoals de ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson) is klinisch onderzoek alleen mogelijk via internationale trials in verschillende centra om in een kort tijdsbestek het benodigde aantal patiënten te halen. Epidemiologisch onderzoek vereist een grote verscheidenheid aan populaties en internationale netwerken om significante conclusies te kunnen trekken. Ook voor de ontwikkeling van nieuwe diagnostica en therapieën voor zeldzame ziekten is een internationale aanpak nodig om het aantal patiënten voor elke studie op te voeren. Bovendien maakt de uitvoering van onderzoek onder impuls van het gezondheidsbeleid op Europees niveau een vergelijking mogelijk van de modellen, de systemen, de gegevens en het patiëntenmateriaal in nationale databanken en biobanken. Krachtig EU-gebaseerd biomedisch onderzoek zal bijdragen tot een verbetering van het concurrentievermogen van de Europese sectoren biotechnologie voor de gezondheidszorg, medische technologie en farmaceutische industrie. De EU moet ook een actieve rol spelen bij het creëren van een klimaat dat bevorderlijk is voor innovatie in de farmaceutische sector, met name om het succes van klinisch onderzoek te maximaliseren.  De economische impulsen voor de biotechnologie voor de gezondheidszorg en de medische technologie komen vooral van onderzoeksgebaseerde KMO’s. Hoewel Europa nu meer biotechnologiebedrijven heeft dan de VS, zijn dit voor het grootste deel kleine bedrijven die minder volwassen zijn dan hun concurrenten. Publiek-privaat onderzoek op EU-niveau zal de ontwikkeling van deze bedrijven vergemakkelijken. EU-onderzoek zal ook bijdragen tot de ontwikkeling van nieuwe NL 17 NL normen en standaards voor het creëren van een adequaat wetgevingskader voor nieuwe medische technologie (bijvoorbeeld regeneratieve geneeskunde). Nu volgt een beschrijving van de activiteiten die aan de orde zullen komen, waaronder ook onderzoek dat met het oog op beleid essentieel is. Twee strategische onderwerpen, namelijk de gezondheid van kinderen en de gezondheid van de vergrijzende bevolking, zullen de activiteiten overspannen. Onderzoeksagenda’s die zijn opgesteld door Europese technologieplatforms, zoals het platform voor innovatieve geneesmiddelen, zullen indien van toepassing worden ondersteund. Als aanvulling hierop en naar aanleiding van nieuwe beleidsbehoeften kunnen aanvullende acties worden gesteund, bijvoorbeeld op het gebied van het gezondheidsbeleid en gezondheid en veiligheid op het werk. Activiteiten • Biotechnologie, universele instrumenten en technologieën voor de gezondheid van de mens – “High throughput” onderzoek. Katalyse van experimentele vorderingen bij biomedisch onderzoek door de bevordering van het genereren, standaardiseren, verwerven en analyseren van gegevens. – Detectie, diagnose en monitoring. Met de nadruk op niet-invasieve of minimaal invasieve benaderingen. – Prognose van de geschiktheid, veiligheid en werkzaamheid van therapieën. Ontwikkeling en validering van biologische markers, in vivo en in vitro methoden en modellen, met inbegrip van simulatie, farmacogenomica, benaderingen voor targeting en alternatieven voor dierproeven. – Innovatieve therapeutische benaderingen en ingrepen. Consolidatie en waarborging van verdere ontwikkelingen op het gebied van geavanceerde therapieën en technologieën die mogelijkheden bieden voor toepassing bij vele ziekten en aandoeningen. • Translationeel onderzoek voor de gezondheid van de mens – Integratie van biologische gegevens en processen: grootschalige gegevensverzameling, systeembiologie. Generatie en analyse van de enorme hoeveelheid gegevens die nodig is om een beter inzicht te krijgen in de complexe regulerende netwerken van duizenden genen en genproducten die belangrijke biologische processen besturen. – Onderzoek naar de hersenen en gerelateerde ziekten, ontwikkeling van de mens en veroudering. Exploratie van het gezonde verouderingsproces en de manier waarop genen en omgeving, zowel onder normale omstandigheden als bij hersenziekten, met hersenactiviteit interageren. – Translationeel onderzoek bij infectieziekten.  Onderzoek naar de resistentie tegen antibiotica, de mondiale bedreiging door hiv/aids, malaria en tuberculose en epidemieën in opkomst (bijvoorbeeld sars en zeer pathogene influenza). – Translationeel onderzoek bij belangrijke ziekten: kanker, hart- en vaatziekten, diabetes/obesitas; zeldzame ziekten; en andere chronische aandoeningen (bijvoorbeeld NL 18 NL osteoartritis). Ontwikkeling van patiëntgerichte strategieën van preventie tot diagnose en behandeling, met inbegrip van klinisch onderzoek. • Optimalisering van de verstrekking van gezondheidszorg aan de burgers van Europa – Klinische resultaten omzetten in klinische besluitvorming en de manier waarop de resultaten van klinisch onderzoek in klinische praktijk worden omgezet, waarbij met name aandacht wordt besteed aan de specifieke aspecten bij kinderen, vrouwen en ouderen. in klinische praktijk. Inzicht krijgen – Kwaliteit, efficiëntie en solidariteit van gezondheidszorgstelsels met inbegrip van stelsels in overgang. Effectieve ingrepen omzetten in managementbeslissingen, zorgen voor een adequaat aanbod van mankracht, factoren analyseren die van invloed zijn op gelijke toegang tot kwalitatief hoogwaardige gezondheidszorg, waaronder analyses van veranderingen in de bevolking (bijvoorbeeld vergrijzing, mobiliteit en migratie en veranderingen in de werkomgeving). – Verbeterde preventie van ziekte en een beter gebruik van geneesmiddelen. Efficiënte ingrepen voor de volksgezondheid ontwikkelen, waarbij wordt gekeken naar determinanten van gezondheid in ruimere zin (zoals stress, voeding of milieufactoren). Identificatie van succesvolle ingrepen in verschillende gezondheidszorgkaders ter verbetering van het voorschrijven van geneesmiddelen en ter verbetering van het gebruik van geneesmiddelen door de patiënt (waaronder aspecten van geneesmiddelenbewaking). – Adequaat van gebruik -technologieën. Veiligheidsaspecten op lange termijn en monitoring van het grootschalige gebruik van nieuwe medische technologieën (met inbegrip van apparatuur) en geavanceerde therapieën waardoor een hoog beschermingsniveau voor de volksgezondheid wordt gewaarborgd. gezondheidstherapieën nieuwe en 2. Voeding, landbouw en biotechnologie Doelstelling Een Europese kennisgebaseerde bio-economie12 opbouwen door wetenschap, industrie en andere stakeholders bijeen te brengen teneinde nieuwe en opkomende mogelijkheden voor onderzoek te benutten die op sociale en economische uitdagingen gericht zijn: de toenemende vraag naar voeding die veiliger, gezonder en kwalitatief hoogwaardiger is en naar een duurzamer gebruik en een duurzamere productie van hernieuwbare biologische rijkdommen; het stijgende risico op epizoötieën en zoönosen en aan de voeding gerelateerde aandoeningen; bedreigingen voor de duurzaamheid en continuïteit van de landbouw- en visserijproductie ten gevolge van met name klimaatverandering; en de toenemende vraag naar kwalitatief hoogwaardige voeding, die rekening houdend met het welzijn van dieren en de rurale context wordt geproduceerd.  12 De term “bio-economie” omvat alle industrieën en economische sectoren die biologische rijkdommen produceren, beheren en anderszins exploiteren en verwante diensten, toeleverende of afnemende sectoren zoals landbouw, voedingsmiddelen, visserij en bosbouw. NL 19 NL Achtergrond Innovaties en de vooruitgang van de kennis op het gebied van het duurzaam beheer, de duurzame productie en het duurzaam gebruik van biologische rijkdommen (micro- leggen voor nieuwe, duurzame, organismen, planten en dieren) zullen de basis milieuefficiënte en concurrerende producten voor de landbouw-, visserij-, voedingsmiddelen-, gezondheids- en houtsector en andere sectoren. Overeenkomstig de Europese strategie voor biowetenschappen en biotechnologie13 zal dit bijdragen tot een verbetering van het concurrentievermogen van Europese biotechnologie- en voedingsmiddelenbedrijven, met name technisch hoogwaardige KMO’s, terwijl het maatschappelijk welzijn en de welvaart worden verbeterd. Onderzoek naar de veiligheid van voedsel- en voederketens, aan de voeding gerelateerde ziekten, voedingskeuzes en de effecten van voeding op de gezondheid zal helpen bij de bestrijding van aan de voeding gerelateerde aandoeningen (zoals obesitas en allergieën) en infectieziekten (zoals overdraagbare spongiforme encefalopathieën en vogelgriep), terwijl het belangrijke bijdragen levert tot de uitvoering van bestaande en de toekomstige beleidslijnen en regelgeving op het gebied van de formulering van volksgezondheid, de gezondheid van dieren en planten en de bescherming van de consument. De diversiteit van de Europese industrieën op deze gebieden biedt weliswaar voordelen en kansen, maar leidt ook tot een versnipperde benadering van vergelijkbare problemen. Deze kunnen beter worden aangepakt door meer samenwerking en gedeelde deskundigheid, bijvoorbeeld bij nieuwe methodologieën, processen en standaards die voortvloeien uit veranderingen in de EU-wetgeving. Verschillende Europese tot de vaststelling van technologieplatforms dragen bij gemeenschappelijke onderzoeksprioriteiten op het gebied van bijvoorbeeld plantengenomica en de biotechnologie, de bosbouw en de houtsector, de algehele gezondheid van dieren, veehouderij, voedingsmiddelen en industriële biotechnologie. Het onderzoek zal ook de kennisbasis opleveren die nodig is voor de ondersteuning van14: het gemeenschappelijk landbouwbeleid; landbouw en handelsaspecten; regelgeving voor de voedselveiligheid; gezondheid, ziektebestrijding en normen voor welzijn bij dieren in de Gemeenschap; en de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid teneinde te komen tot een duurzame ontwikkeling van visserij en aqua?cultuur. Er zijn ook voorzieningen getroffen voor een flexibele reactie op nieuwe beleidsbehoeften, met name in verband met nieuwe maatschappelijke of economische tendensen.  Activiteiten • Duurzame productie en duurzaam beheer van biologische rijkdommen van grond, bossen en het aquatisch milieu: ontsluitend onderzoek, met inbegrip van “omica”- technologie zoals genomica, proteomica, metabolomica, systeembiologie en convergerende technologieën voor micro-organismen, planten en dieren, waaronder exploitatie van hun biodiversiteit; verbeterde gewassen en productiesystemen, inclusief biologische landbouw, regelingen voor kwaliteitsproductie en GGO-effecten; duurzame, concurrerende en multifunctionele landbouw en bosbouw; plattelandsontwikkeling; welzijn van dieren, veehouderij en dierlijke productie; gezondheid van planten; duurzame en concurrerende 13 14 “Biowetenschappen en biotechnologie – een strategie voor Europa” - COM(2002) 27. Aanvullend onderzoek op het gebied van het duurzaam beheer en het behoud van natuurlijke rijkdommen komt aan de orde bij het thema “Milieu (inclusief klimaatverandering)”. NL 20 NL visserij en aquacultuur; infectieziekten bij dieren, met inbegrip van zoönosen; een veilige verwijdering van dierlijk afval; behoud, beheer en exploitatie van levende aquatische rijkdommen; ontwikkeling van de instrumenten die beleidsmakers en anderen die een rol spelen bij landbouw en plattelandsontwikkeling, nodig hebben (landschap, methoden voor landbeheer enz. ). • “Fork to farm”: voeding, gezondheid en welzijn: voor consument, maatschappij, industrie en gezondheid relevante aspecten van voeding en diervoeders, met inbegrip van gedrags- en cognitiewetenschappen; voeding, aan de voeding gerelateerde ziekten en aandoeningen, waaronder obesitas; innovatieve technologie voor de verwerking van voedingsmiddelen en diervoeders (inclusief verpakking); verbeterde kwaliteit en veiligheid, zowel chemisch als microbiologisch, van voedingsmiddelen, dranken en diervoeders; integriteit (en controle) van de voedselketen; milieueffecten op en van voedsel/voederketens; het concept “totale voedselketen” schaal- en schelpdieren); traceerbaarheid. (inclusief • Biowetenschappen en biotechnologie voor duurzame non-food producten en processen: verbeteringen op het gebied van gewassen, grondstoffen, mariene producten en biomassa (inclusief mariene rijkdommen) voor energie, milieu, en producten met een hoge inclusief nieuwe toegevoegde waarde zoals materialen en chemische stoffen, landbouwsystemen, bioprocessen en bioraffinage-concepten; biokatalyse; producten en processen van de bosbouw en de houtsector; milieusanering en schonere processen. 3. Informatie- en communicatietechnologieën Doelstelling (ICT) zo in staat stellen de toekomstige ontwikkelingen informatie- en Europa communicatietechnologie te sturen dat aan de maatschappelijke en economische behoeften wordt voldaan. De activiteiten zullen het wetenschappelijke en technologische fundament van de ICT in Europa verstevigen, de innovatie helpen stimuleren door toepassing van ICT en ervoor zorgen dat de vooruitgang in de ICT snel wordt omgezet in voordelen voor de burger, het bedrijfsleven, de industrie en de overheden in Europa.  te beheersen en in de Achtergrond Informatie- en communicatietechnologie is essentieel voor de toekomst van Europa en voor de uitvoering van de Agenda van Lissabon. Productiviteitsstijgingen in de economie zijn voor de helft te danken aan de effecten van de ICT op producten, diensten en bedrijfsprocessen. De ICT is de belangrijkste factor voor de vergroting van het innovatievermogen en de creativiteit en voor de beheersing van veranderingen in de waardeketens in de industrie en de dienstensector. De ICT is noodzakelijk om aan de groeiende vraag naar maatschappelijke en gezondheidszorg te kunnen voldoen en om diensten op gebieden van openbaar belang zoals onderwijs, scholing, veiligheid, energie, vervoer en milieu te kunnen moderniseren. Voorts heeft de ICT ook een katalyserend effect op de vooruitgang in andere gebieden van wetenschap en technologie, en transformeert zij de wijze waarop wetenschappers onderzoek bedrijven, samenwerken en innoveren. Door de toenemende economische en maatschappelijke behoeften, alsmede de steeds verdere popularisering van de ICT en de noodzaak om de technologische grenzen te verleggen, raakt NL 21 NL de agenda voor onderzoek steeds voller. Om de technologie dichter bij de mensen te brengen en beter af te stemmen op de behoeften van organisaties dient de complexiteit van de technologie te worden verborgen terwijl de functionaliteit op verzoek juist zichtbaar moet worden gemaakt; voorts dient de technologie eenvoudig te gebruiken, toegankelijk en betaalbaar te zijn; ten slotte moeten er nieuwe, op ICT gebaseerde toepassingen, oplossingen en diensten worden aangeboden die betrouwbaar zijn en aan de omstandigheden en voorkeuren van de gebruikers kunnen worden aangepast. Onder invloed van de vraag naar "meer waar voor minder geld" zijn ICT-onderzoekers wereldwijd betrokken bij een wedloop om tot een steeds verdergaande miniaturisering te komen, de convergentie van computer-, communicatie- en mediatechnologie en de convergentie met andere relevante wetenschappen en disciplines te leren beheersen, en om systemen te bouwen die kunnen leren en zichzelf kunnen aanpassen. Al die inspanningen hebben tot een golf van nieuwe technologieën geleid. Bij de ICT-onderzoeksactiviteiten zal tevens worden geput uit een breder gamma van wetenschappelijke en technologische disciplines, zoals bio- en levenswetenschappen, psychologie, pedagogie, en cognitieve en sociale wetenschappen. De ICT is een van de meest onderzoeksintensieve sectoren. In alle grote economieën is de ICT-onderzoekinspanning goed voor één derde van het totale budget voor onderzoek.  Ofschoon Europa al een industriële en technologische leiderschapsrol speelt op belangrijke ICT-gebieden, loopt het bij de investeringen in ICT-onderzoek nog achter op zijn belangrijkste tegenspelers. Alleen door een hernieuwde en intensievere gezamenlijke inspanning op Europees niveau kunnen wij erin slagen optimaal te profiteren van de door de ICT geboden kansen. De ICT-onderzoeksactiviteiten zullen in nauwe samenhang met beleidsacties voor de verbreiding van ICT en wetgeving worden opgezet in het kader van een allesomvattende, holistische strategie. De prioriteiten zijn vastgesteld na uitvoerig overleg waarbij rekening is gehouden met de bijdragen van allerlei Europese Technologieplatforms en industriële initiatieven op gebieden zoals nano-elektronica, ingebedde systemen, mobiele communicatie, elektronische media, robotica en software, diensten en grids. Activiteiten • Technologische pijlers van de ICT – Nano-elektronica, fotonica en geïntegreerde micro/nano-systemen: verlegging van de grenzen van de miniaturisering, integratie, variatie en dichtheid; verbetering van de prestaties en de mogelijkheden tot verlaging van de vervaardigingskosten; bevordering van de integratie van ICT in allerlei toepassingen; interfaces; basisonderzoek waarbij nieuwe concepten worden verkend. – Alom toegankelijke communicatienetwerken capaciteit: alomtegenwoordige toegang via heterogene netwerken – vaste, mobiele, draadloze en omroepnetwerken, variërend van netwerken in de persoonlijke omgeving tot die met regionale of wereldwijde omvang –, waardoor een naadloze overdracht van steeds grotere hoeveelheden data en diensten mogelijk wordt, ongeacht plaats of tijdstip. onbegrensde met – Ingebedde systemen, computers en besturing: krachtige, veilige en gedistribueerde computer- en communicatiesystemen die zijn ingebed in objecten of andere fysieke infrastructuren waarmee controle van en aanpassing aan de omgeving mogelijk is. NL 22 NL – Software, grids, veiligheid en betrouwbaarheid: ontwikkeling van dynamische, adaptieve, software en diensten, alsmede nieuwe betrouwbare en vertrouwenwekkende verwerkingsarchitecturen, en deze tevens als utiliteitsprogramma's aanbieden. – Kennissystemen, cognitieve systemen en leersystemen: verwerving en benutting van in web- en multimedia-inhoud verwerkte kennis; op biologische systemen geïnspireerde artificiële systemen die in staat zijn tot perceptie, begrijpen, adaptief leren en ontwikkeling, en autonoom handelen; leren door machines en mensen op basis van een beter inzicht in de menselijke kennisverwerving. – Simulatie, visualisering, interactie en gemengde realiteit: hulpmiddelen voor innovatief en creatief ontwerpen van producten, diensten en digitale media en voor natuurlijke, op taal gebaseerde en contextrijke interactie en communicatie.  Nieuwe vooruitzichten om binnen de ICT te kunnen profiteren van andere wetenschappelijke en technologische vakgebieden, zoals inzichten uit de natuurkunde, de biotechnologie, de ten behoeve van de miniaturisering van ICT- materiaal- en componenten tot op een schaal die compatibel is en waarbij interactie mogelijk is met levende organismen teneinde de prestaties van de systeemtechniek en de informatieverwerking te verbeteren, alsmede ten behoeve van de modellering en simulatie van de levende wereld. levenswetenschappen, • Integratie van technologieën – Persoonlijke omgevingen: apparaten, accessoires, wearables en implantaten voor persoonlijke communicatie en computing; de interfaces ervan en de aansluiting ervan op diensten en hulpbronnen. – Thuisomgevingen: communicatie, bewaking, besturing, hulpverlening; naadloze interoperabiliteit en toepassing van alle componenten; interactieve digitale inhoud en diensten. – Robotsystemen: geavanceerde autonome systemen; cognitie, besturing, vermogen tot handelen, natuurlijke interactie; miniaturisering. – Intelligente infrastructuren: gereedschappen om de voor het dagelijks leven essentiële infrastructuren efficiënter, gemakkelijker aanpasbaar, onderhoudsvriendelijker, robuuster in gebruik en storingsbestendiger te maken. • Toepassingsonderzoek – ICT als antwoord op maatschappelijke uitdagingen: nieuwe systemen en diensten op gebieden van openbaar belang ter verbetering van de kwaliteit, efficiëntie, toegankelijkheid en inclusiviteit; gebruiksvriendelijke toepassingen, integratie van nieuwe technologieën en initiatieven zoals "ambient assisted living": – in de gezondheidszorg: verbetering van de ziektepreventie, vroegtijdige diagnose en persoonlijke afstemming; zelfstandigheid, veiligheid en mobiliteit van patiënten; een gezondheidsinformatieomgeving voor de ontdekking van kennis; NL 23 NL – – – – verbetering van de inclusie en gelijkwaardige deelname, alsmede bestrijding van de digitale kloof; hulpverleningstechnologie; design-for- all; voor mobiliteit: intelligente op ICT gebaseerde vervoerssystemen en voertuigen waarmee mensen en goederen veilig, comfortabel en efficiënt kunnen worden vervoerd; ter ondersteuning van milieu en duurzame ontwikkeling: vermindering van de kwetsbaarheid en mitigatie van de consequenties van natuurrampen en industriële ongevallen; voor overheden: efficiëntie, openheid en verantwoordingsplicht, met het oog op een overheidsdienst van wereldklasse en de contacten met burgers en bedrijven ter ondersteuning van de democratie. – ICT ten behoeve van inhoud, creativiteit en persoonlijke ontplooiing: – – – nieuwe mediaparadigma's en nieuwe vormen van inhoud; creatie van interactieve digitale inhoud; verrijking van de gebruikerservaring; kosteneffectieve levering van inhoud; met technologie ondersteund leren; adaptieve en gecontextualiseerde leeroplossingen; actief leren; op ICT gebaseerde systemen ter ondersteuning van de toegankelijkheid en tijdsbenutting van digitale culturele bronnen en middelen, in het bijzonder in een meertalige omgeving.  – ICT ter ondersteuning van bedrijfsleven en industrie: – – nieuwe vormen van dynamische, in netwerken opgenomen coöperatieve bedrijfsprocessen, geoptimaliseerde digitale arbeidsorganisatie en collaboratieve werkomgevingen; ecosystemen, fabricage: snel en adaptief ontwerpen, produceren en leveren van volledig op maat gemaakte goederen; digitale en virtuele productie; modellerings-, simulatie- en presentatiehulpmiddelen; geminiaturiseerde en geïntegreerde ICT-producten. – ICT ter ondersteuning van vertrouwen en betrouwbaarheid: identiteitsbeheer; authenticatie rechten en bronnen; en autorisatie; privacyverbeteringstechnologie; beheer van bescherming tegen computercriminaliteit. • Technologieën van de toekomst of in opkomst: ondersteuning van grensverleggend onderzoek naar belangrijke ICT en de combinatie ervan met andere relevante terreinen en disciplines; het koesteren van innovatieve ideeën en radicaal nieuwe gebruiksvormen, en het verkennen van nieuwe mogelijkheden voor routekaarten voor het ICT-onderzoek. NL 24 NL 4. Nanowetenschappen, productietechnologieën Doelstelling nanotechnologieën, materialen en nieuwe Het concurrentievermogen van de Europese industrie verbeteren en deze van een hulpbronnenintensieve industrie omzetten in een kennisintensieve industrie door de ontwikkeling van doorbraakkennis voor nieuwe toepassingen aan het raakvlak van uiteenlopende technologieën en disciplines. Achtergrond De teruggang van de industriële activiteit lijkt zich niet langer te beperken tot traditionele, arbeidsintensieve sectoren, maar zich nu ook uit te breiden tot intermediaire sectoren – de traditionele bolwerken van de Europese industrie – en zelfs tot een aantal sectoren van geavanceerde technologie. Deze trend kan en moet worden gekeerd door in Europa een krachtige, op kennis gebaseerde en kennisintensieve industrie op te bouwen. Dit behelst onder meer de modernisering van de huidige KMO-basis en de oprichting van nieuwe KMO's door de verspreiding van kennis en expertise via collaboratieve programma's. De EU bekleedt een leiderschapspositie op gebieden zoals nanotechnologie, materialen en productietechnologieën, die evenwel versterkt moet worden om de EU-positie binnen de uiterst competitieve, wereldwijde context veilig te stellen en te verbeteren. De Europese Technologieplatforms op gebieden zoals nano-elektronica, fabricage, staal, chemie, vervoersindustrie, bouw, industriële veiligheid, textiel, pulp en papier dragen bij tot de vaststelling van gezamenlijke onderzoeksprioriteiten en -doelstellingen. Naast de voor de industrie relevante prioriteiten en de integratie daarvan met het oog op sectorale toepassingen zal ook aandacht worden geschonken aan relevante beleids-, regelgevings-, normalisatie- en impactkwesties, onder meer door flexibel te reageren op eventuele nieuwe beleidsbehoeften.  Activiteiten • Nanowetenschappen en nanotechnologieën – Het verwerven van nieuwe kennis over grootteafhankelijke en interfaceverschijnselen; nanoschaalbesturing van materiaaleigenschappen voor nieuwe toepassingen; integratie van technologieën op nanoschaal; eigenschappen; nanomotoren; zelfassemblerende nanomachines en nanosystemen; methoden en gereedschappen voor het karakteriseren en manipuleren in de nanodimensie; nano- en ultraprecisietechnologieën in de chemie; de gevolgen voor de veiligheid van de mens, de gezondheid en het milieu; metrologie, nomenclatuur en normen; verkenning van nieuwe concepten en benaderingen voor integratie en convergentie van opkomende sectorale technologieën. toepassingen, waaronder de • Materialen – Het verwerven van nieuwe kennis over materialen met hoge prestaties voor nieuwe producten en processen; op kennis gebaseerde materialen met op maat vervaardigde simulaties; hogere complexiteit; eigenschappen; betrouwbaardere ontwerpen en milieucompatibiliteit; integratie van nano-, moleculair en macroniveau in de chemische NL 25 NL technologie en de metaalverwerking; nieuwe nanomaterialen; biomaterialen en hybride materialen, met inbegrip van het ontwerp en de controle van de verwerking ervan. • Nieuwe productie – Het scheppen van de voorwaarden en de middelen voor kennisintensieve productie, waaronder de constructie, ontwikkeling en validatie van nieuwe paradigma's om in te spelen op de nieuwe behoeften van de industrie; ontwikkeling van algemene productiemiddelen voor adaptieve, in netwerken opgenomen en op kennis gebaseerde productiewijzen; ontwikkeling van nieuwe technische concepten om gebruik te maken van de convergentie van technologieën (zoals nano-, bio-, informatie- en kennistechnologie en de bijbehorende technische vereisten) voor de volgende generatie van producten en diensten met hoge toegevoegde waarde, alsmede aanpassing aan de veranderende behoeften. • Integratie van technologieën voor industriële toepassingen – Integratie van nieuwe kennis en technologieën op het gebied van nanotechnologie, materialen en productie in sectorale en multisectorale toepassingen zoals gezondheidszorg, bouw, vervoer, energie, chemie, milieu, textiel en kleding, pulp en papier, en mechanica. 5. Energie Doelstelling Omzetting van het huidige op fossiele brandstoffen gebaseerde energiesysteem in een duurzamer systeem op basis van een gevarieerde combinatie van energiebronnen en energiedragers, gecombineerd met een verbeterde energie-efficiëntie, teneinde het hoofd te bieden aan de urgente problemen in verband met de continuïteit van de energievoorziening en klimaatverandering en daarbij tevens het concurrentievermogen van de energiesector van Europa op te voeren. Achtergrond Energiesystemen worden met grote uitdagingen geconfronteerd.  Er zijn een aantal redenen om met spoed te werken aan de ontwikkeling van adequate en tijdige oplossingen: de alarmerende tendensen bij de mondiale vraag naar energie (die volgens de ramingen de komende 30 jaar met 60% zal stijgen), de noodzaak van een drastische ingreep in de emissie van broeikasgassen om de verwoestende gevolgen van klimaatverandering te beperken, de negatieve effecten van de vluchtigheid van de olieprijzen (vooral voor de vervoersector die sterk van olie afhankelijk is) en de geopolitieke instabiliteit in olieproducerende regio’s. Er moet worden gewerkt aan onderzoek en demonstratie die de meest milieu- en kosteneffectieve technologieën en maatregelen moeten opleveren om de EU in staat te stellen aan haar doelstellingen uit hoofde van het Protocol van Kyoto en daarna te voldoen en de toezeggingen van haar energiebeleid, zoals beschreven in het Groenboek over de continuïteit van de energievoorziening van 200015, te realiseren. Europa heeft zich bij een aantal energietechnologieën tot wereldleider ontwikkeld. Het is pionier op het gebied van moderne hernieuwbare energietechnologie, zoals bio-energie en 15 COM(2000) 769. NL 26 NL windenergie. De EU is ook een mondiale speler op het gebied van technologie voor elektriciteitsopwekking en -distributie en heeft een sterke positie bij het onderzoek op het gebied van koolstofvastlegging en -opslag. Deze posities worden echter sterk bedreigd door de concurrentie (met name uit de VS en Japan). Een ingrijpende transformatie van het energiesysteem vereist nieuwe technologie, waarbij de risico’s zo hoog zijn en de baten zo onzeker dat particuliere bedrijven niet alle investeringen kunnen leveren die voor onderzoek, ontwikkeling, demonstratie en toepassing nodig zijn. Bij het mobiliseren van particuliere investeringen moet steun van de overheid dan ook een cruciale rol spelen, en de Europese activiteiten en middelen moeten op een coherente en effectievere wijze worden gecombineerd om te concurreren met economieën die op grote schaal en consequent in soortgelijke technologieën investeren. Europese technologieplatforms spelen hierbij een cruciale rol doordat zij op een gecoördineerde wijze het benodigde onderzoek mobiliseren. Er wordt nu een overzicht gegeven van de activiteiten die worden ondernomen om de doelstelling te realiseren. Er is een specifiek onderdeel voor “kennis voor de energiebeleidsvorming” waarmee ook steun kan worden gegeven aan nieuwe beleidsbehoeften die naar voren komen, bijvoorbeeld in verband met de rol van het Europese energiebeleid bij de ontwikkeling van internationale activiteiten op het gebied van klimaatverandering, en instabiliteit of verstoring van de energievoorziening en de energieprijzen.  Activiteiten • Waterstof en brandstofcellen Geïntegreerde actie om een stevige leggen voor een concurrerende brandstofcel- en waterstofindustrie in de EU voor stationaire en draagbare toepassingen en de vervoersector. Het Europese technologieplatform voor waterstof en brandstofcellen ondersteunt deze activiteit door voorstellen te formuleren voor een geïntegreerde strategie voor onderzoek en toepassing. technologische grondslag te • Hernieuwbare elektriciteitsopwekking Technologie om de algehele omzettingsefficiëntie op te voeren, waardoor de kosten van elektriciteitsopwekking uit eigen hernieuwbare energiebronnen worden gedrukt, en ontwikkeling en demonstratie van technologie die geschikt is voor uiteenlopende regionale omstandigheden. • Productie van hernieuwbare brandstoffen Geïntegreerde omzettingstechnologie: ontwikkeling van vaste, vloeibare en gasvormige (inclusief waterstof) brandstoffen die uit hernieuwbare energiebronnen worden geproduceerd en verlaging van de kosten per eenheid daarvan, gericht op een kosteneffectieve productie en toepassing van koolstofneutrale brandstoffen, met name vloeibare biobrandstoffen voor het vervoer. • Hernieuwbare brandstoffen voor verwarming en koeling Technologie om de efficiëntie van verwarming en koeling met hernieuwbare energiebronnen op te voeren en de kosten daarvan te drukken, zodat deze onder uiteenlopende regionale omstandigheden kunnen worden gebruikt. NL 27 NL • Technologie voor de vastlegging en opslag van CO2 ten behoeve van elektriciteitsopwekking met nulemissie Een ingrijpende beperking van de milieueffecten van het gebruik van fossiele brandstoffen, gericht op zeer efficiënte elektriciteitscentrales met vrijwel nulemissie, op basis van technologie voor de vastlegging en opslag van CO2. • Schone technologie voor kolen Aanzienlijke verbeteringen in de efficiëntie, betrouwbaarheid en kosten van installaties via de ontwikkeling en demonstratie van schone technologie voor de omzetting van kolen. • Slimme energienetten Opvoering van de efficiëntie, veiligheid en betrouwbaarheid van de Europese systemen en netten voor elektriciteit en gas, bijvoorbeeld door de huidige elektriciteitsnetten om te zetten in een interactief (klanten/exploitanten) dienstennet, en opheffing van de belemmeringen voor een grootschalige toepassing en effectieve integratie van decentrale en hernieuwbare energiebronnen. • Energie-efficiëntie en energiebesparing Nieuwe concepten en technologieën voor de verbetering van de energie-efficiëntie en energiebesparing voor gebouwen, diensten en de industrie. Dit omvat de integratie van strategieën en technologieën voor energie-efficiëntie, het gebruik van nieuwe en hernieuwbare energietechnologieën en beheersing van de vraag naar energie. • Kennis voor de energiebeleidsvorming Ontwikkeling van instrumenten, methoden en modellen voor het beoordelen van de belangrijkste economische en sociale aspecten in verband met energietechnologie en voor het realiseren van kwantificeerbare doelstellingen en scenario’s voor de middellange en lange termijn. 6.  Milieu (inclusief klimaatverandering) Doelstelling Een duurzaam beheer van het milieu en zijn rijkdommen door onze kennis over de interacties tussen biosfeer, ecosystemen en menselijke activiteiten te verbeteren en nieuwe technologieën, instrumenten en diensten te ontwikkelen teneinde mondiale milieuaspecten op geïntegreerde wijze te kunnen benaderen. De nadruk zal liggen op prognoses van veranderingen in klimaatsystemen, ecologische systemen en aard- en oceaansystemen; op instrumenten en technologieën voor monitoring, preventie en vermindering van de druk op en risico’s voor het milieu, met inbegrip van de gezondheid, alsmede voor het behoud van het natuurlijke en door de mens gecreëerde milieu. Achtergrond Milieuproblemen zijn niet gebonden aan nationale grenzen en vergen een gecoördineerde aanpak op pan-Europees en vaak mondiaal niveau. De natuurlijke rijkdommen van de aarde NL 28 NL en het door de mens gecreëerde milieu staan bloot aan een hevige druk ten gevolge van de bevolkingsgroei, de verstedelijking, de voortdurende expansie van de landbouw, het vervoer en de energiesector, alsmede klimaatschommelingen en opwarming op lokale, regionale en wereldwijde schaal. Europa moet een nieuwe duurzame relatie met het milieu aangaan en daarbij tevens het concurrentievermogen verbeteren en de Europese industrie krachtiger maken. Gelet op de schaal, de omvang en de grote complexiteit van milieuonderzoek is samenwerking op EU-niveau nodig om een kritische massa te kunnen bereiken. Dit vergemakkelijkt gezamenlijke planning, het gebruik van gekoppelde en interoperabele databases en de ontwikkeling van coherente en grootschalige observatie- en prognosesystemen. Er is onderzoek op EU-niveau nodig voor de naleving van internationale verplichtingen zoals het Protocol van Kyoto, het VN-Verdrag inzake biologische diversiteit, de doelstellingen van de Wereldtop over duurzame ontwikkeling van 2002, het EU-waterinitiatief en bijdragen tot de Intergouvernementele Werkgroep voor klimaatverandering en het aardobservatie-initiatief. Daarnaast zijn er significante behoeften aan onderzoek die voortvloeien uit bestaand en komend beleid op EU-niveau, de uitvoering van het zesde milieuactieprogramma en de bijbehorende thematische strategieën, de actieplannen voor milieutechnologie en milieu en gezondheid, en richtlijnen zoals de water-kaderrichtlijn. De EU moet haar positie op de wereldmarkt voor milieutechnologie verbeteren. Deze technologie levert een bijdrage tot duurzame groei waarbij milieuefficiënte oplossingen voor milieuproblemen op uiteenlopende schaal worden geboden en ons cultureel erfgoed wordt innovatie en kunnen zakelijke beschermd. Milieueisen fungeren als prikkel voor mogelijkheden bieden. De Europese technologieplatforms voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen en voor duurzame chemie bevestigen de noodzaak van actie op EU-niveau en in onderstaande activiteiten is rekening gehouden met hun onderzoekagenda’s.  Ook bij andere platforms (bijvoorbeeld voor de bouwsector en voor bosbouw) speelt milieutechnologie een rol en hier is ook rekening mee gehouden. Er volgt nu een overzicht van een reeks activiteiten16 waarvan er vele direct relevant zijn voor de beleidsbehoeften. Er kan echter aanvullende ondersteuning worden gegeven aan nieuwe beleidsbehoeften de komen, duurzaamheidseffectbeoordelingen van EU-beleidsonderdelen; de follow-up van het post- Kyoto-beleid inzake klimaatverandering; en nieuw milieubeleid, bijvoorbeeld beleid, normen en regelgeving op maritiem gebied. verband met bijvoorbeeld voren naar die in Activiteiten • Klimaatverandering, verontreiniging en risico’s – Druk op het milieu en het klimaat: het functioneren van het klimaatsysteem en het systeem aarde; adaptatie- en mitigatiemaatregelen; verontreiniging in lucht, bodem en water; veranderingen in de samenstelling van de atmosfeer en de watercyclus; interacties tussen klimaat, landoppervlak en de oceaan; en effecten op de biodiversiteit en ecosystemen. 16 Aanvullend onderzoek op het gebied van de productie en het gebruik van biologische rijkdommen is opgenomen bij het thema “Voeding, landbouw en biotechnologie”. NL 29 NL – Milieu en gezondheid: interactie van milieustressoren met de gezondheid van de mens, inclusief identificatie van bronnen, koppeling met het binnenmilieu, effecten en nieuwe risicofactoren; geïntegreerde risicobeoordelingsmethoden voor toxische stoffen, met inbegrip van alternatieven voor dierproeven; kwantificering en kosten-batenanalyse van milieugezondheidsrisico’s en indicatoren voor preventiestrategieën. – Natuurgevaren: verbetering van prognose en geïntegreerde beoordelingen van gevaren – kwetsbaarheid – en risico’s voor rampen in verband met geologische gevaren (zoals aardbevingen, vulkanen en tsunami’s) en het klimaat (zoals stormen en overstromingen); ontwikkeling van systemen voor vroegtijdige waarschuwing en verbetering van strategieën voor preventie en mitigatie. • Duurzaam beheer van rijkdommen – Behoud en duurzaam beheer van natuurlijke en door de mens gecreëerde rijkdommen: ecosystemen; beheer van waterreserves; beheer en preventie van afval; bescherming en beheer van biodiversiteit, bodembescherming, bescherming van de zeebedding en kustgebieden, aanpak voor de bestrijding van woestijnvorming en bodemaantasting; bosbeheer; duurzaam beheer en duurzame planning van het stedelijk milieu, gegevensbeheer en informatiediensten; beoordeling en voorzorgen in verband met natuurlijke processen. – Evolutie van het mariene milieu: effecten van menselijke activiteiten op het mariene milieu en zijn rijkdommen; verontreiniging en eutrofiëring in regionale zeeën en kustgebieden; diepzee-ecosystemen; beoordeling van mariene biodiversiteit-tendensen, van ecosysteem- processen en van de oceaancirculatie; zeebedding-geologie. 