De Vrije Fries
Comus Valerius. Ep. 93. De successione Nannii, nunc agendum est. Scripsit ad me Com. Valerius, is qui abhinc annos quattuor aut quinque vicariae illi operam quoties aegrotaret praestitit, si dignus ea lectione habeatur se libenter tum reipublicae tum suae utilitatis causa (non enim habet autud unde vivat) suscepturam: Si animos adolescentium spectes nullum alium omnibus votis exoptant quam ipsum; si judicia doctorum hominem primus in sermone ac factus, in docendo darus, in omni genere liberalitatis apprime eruditus, in vita communis humanus, nitidus, breviter totus teres atque rotundus etc. Cf. ep. 108. Een waardige opvolger van Nannius, geb. 1512 te Oudewater, te Leusden 1578. Foppens, p. 220, alwaar zijn afbeeldsel. Ep. 108. Bij Hoynck v. P., Aeneias I. Petronius Taraj geb. te Workum in 1514, med. doctor, hoogleeraar in de Grieksche taal te Doornay, Leyden en Franeker, aldaar 1588; Foppens, 947, Jöcher, II, 1520. Zie verder M. A. Telting, Eenige levensabipurijen van Dr. Pieter Taraj toegedicht, Fr. Volksalmanac 1861, blz. 1 — 15; J. M. van Beyma thoe Kingma hield in 1830 over hem een redevoering, zie Verhalen Fr. Gencblad blz. 84. Y&câet d'Escury, IV, 1, 215, de Jonge, Nederlands Femenie, blz. 356, Navorseher, IV, 95 en 372, Bijblad 1855 y p. CXXIX, y. Gappard, (herzigt) p. 34, 35, Catalogus Provincialis Bibliotheca v. Friedand, p. 5, 14. Auctiustinus. Een gekroonde Spanjaard, geb. 1516, Nuntius 1554 in Engeland, als bisschop van Taragona 1586. Jöcher, I, 271. Nicolaus en Henricus Mameranus. Ep. 205, 283. Luxemburgers, de laatste boekdrukker te Keulen. Zie over Nicolaus, Foppens, p. 914, en over Henricus, p. 456. De eerste werd, oud zijnde, waanzinnig, en als Poeta Laureatus verscheen hij nimmer in het openbaar dan geheuwd. Nicolaus gaf bij Henricus Mameranus enkele van zijn geschriften uit, zoo als de voor ons liggende Catalogue expeditionum rerum in principum ac civium Germaniae contra Carolum F, Ao 1546, Col. 1550. Hoppers zegt, ep. 205, „Mameranus obtulit ... suos asinus libros nos senatui." Zenocarus, Ep. 174, is Snoeckaart van Schauwenburg, een Bruggenaar, heer van de Binkhorst en raadsheer in Holland. Het werk had tot titel: De republicae vita et gestis Caroli V Augusti, libri VII, Grandavi 1560, fol. Zie Foppens p. 426. Bidcanius, Ep. 260, Bonaventura Vulcanus of de Smet, geb. te Brugge 1588, werd in 1578 hoogleraar in de Griekse taal te Leiden, f SLijl. 1614. Hij beschonk de Leidse boekerij. Zijne talrijke werken vindt men opgeteld bij Foppens, p. 142 - 143. Agricola, van Bafflo, bij Groningen, geb. 1442; leerde vooral te Heidelberg en Worms, een voorlooper van Erasmus en Luther, t 1485. Zie v. d. Aa, en de aldaar aangeh. bronnen, benevens de Jonge, Ned en Venetie, blz. 341, Verdagen en berichten, 2e deel, door de Vereeniging tot bevordering der oude Ned. letterkunde, IV, 1847, p. 45. HOPPERS EKAAT. 183 Severus, van Aquitaine, schreef een Historia aacra in 2 boeken. Jöcher, p. 1890. Nicolaus, een criticus uit Boulogne. Onderwees te Parijs en Bordeaux, f te Rochelle, 1572. Jöcher, p. 1340. Ep. 207. Jaart van Afrika door een Arabier. In ep. 61 staat ,,Aphricae descriptio ab abro quodam lingua Arabica scrisse conscripta deinde in Gallicam translata." Zeker het werk: Joannis Leonis Africani De topographia Africae descriptio, libri IX (recens in Latinam lingua conversi Joanne Fusiano interprete) Antverpiae 1556, 8°. In het Nederlands bekend als Pertinentie beschrijving van Afrika, getekend uit de Reis-boeken van Johannes Leo Africanus, Botterd. 1665, 4to, met platen. Ep. 189. Ep. 253. Jan van Zuren, "Scripsit ad me Joannes Sure nus, cabine Harlemensis, homo doctus rogans ut nobis suam typographiam quam illic instituit suaque quaedam postulata, quae pensionarius ejus urbis secum allaturus est amplitudini vestrae commendem." Vgl. Jac. Elbing, Verh. over den oorsprong enz. der boekdruk-kunst blz. 319 volg. Sylvestr. Ep. 177. "Rogatus hic Antverpiae a veteri amico Sylvio... novam typographiam instituit. Datum fit illi negotium, ut libros ordinis aurei Velves impresseret, in quibus specimen... minime contemptendum ediBuit industriae ac artis, etc." Fisius. Ep. 211, 214. Geboren 1520 te Kampen, was lang bibliothecaris en secretaris van den kardinaal Granvelle, stierf 1604 te Xanten als kanunnik en schoollasticus der H. Victorikerk. Foppens, p. 1108, Jöcher, II, 643. Hippolytus van Poock, president van het hof van Friesland, 1549, later van dat van Utrecht, aldaar in 1568 gestorven. Zie Naamrol der raden 'Hofs van Miestland' Leeuw. 1742, blz. 13, en de aldaar aangeh. bronnen. Verder de penning op hem, bij van Loon> Ned. historie. Hij bezat zelf een penningkabinet, beziggesteld door Golius in 1556. Sermon, Notice p. 397, De plaats in ep. 225, luidt aldus: „ Nuncio adfert mihi ab domino Hippolito praeside, ipsum nec do quid antiquitatis Frisonicae abhinc paucos dies accepisse, quod Komae fertur existare. Cujus propediem nos participes facturus est. Suspicor esse titulum illum quem in aede divi Michaelis tres nostrates, nobiles qui in exercitu Caroli contra Saracenos militaverant, fixere de tres denis marcis argenti annuis quas ad nostrates excipiendos, in eo Xenodochio consecrarunt. Credo me tibi ex templo aliquando misisse. Videbimus an cum Persiniano convenit." Ep. 172. „ Antiquitates Frisicae etc" Het slot: „Curabo interea temporis ut exempla descripturus, wijst op charters uit de 13de eeuw. Zoo leest men nog in ep. 226: „Adrianus Michaelem Herlingensem illum prefectum aggerum apud nos: habet apud se maris nostri cum omnibus et brevibus suis (insulae?) pulchram rimam descriptionem cujus velim exemplum fieri curares. "Ego vero hic fecissem sed nemo fuit inventus cui recte mandaretur quod si nec istic inveniatur scribam ad authorem ipsum, qui mihi notus est." Ep. 31. "Valde optarem ut Staurus nostris usus navigationis per suam civitatem redderetur ad quam quidem rem commoveor tum ipso amore civitatis si modo civitas dicenda est ac non potius sinus tantum, ac statio male fida carinis, ex qua stirpe satis antiqua sum oriundus tum vero rei ipsius acerbitate, qua totius olim Frisiae nobilissimo emporio, nunc ad vicum fere reducto usus aquae contra veterem possessionem et in totias oppiduli ruinam aufertur, idque in gratiam illius arcis, quae rebus cum vicinis pacatis, nec magnum nunc usum praestat... etc." — In ep. 59 vraagt hij om hulp, nam of vetus navigatio restituatur vel nova fossa ducatur.. ne ab habitatoribus oppidulum desertum sit. Voorregten van Stavoren. Ep. 78. "Exhibent privilegia Ludovici undecimi, Caroli octavi, Ludovici duodecimi et Francisci regum Galliae." Oud gedicht. Ep. 92. 65) Ep. 84. „Berum Frisicum collectanea, quam tibi unim paro, ubi perfecta fuerit, ipse ad te adferam." Ep. 66. „Collectanea mea rerum Frisicarum jam incipio dîsponere, disposita post aliquot septimanas mittam." Ep. 67. „Descriptionem orientalis Frisiae expressenda suscepit Sixtus Hemma filius Hettonis. Si placet opus, dabo totam Frisiam veterem ab Ehenos ad Viseum usque describendam.'' Ep. 145. „Ubi veneo adferam studia mea Frisonica particulam quam libenter ut puto videbis, dedi enim Jacobo Daventrio descriptionem Frisiae tibi unam et mihi alteram, ea forma qua Plinius, Tacitus, Ptolomaeus et alii veteres eam describunt, cum omnibus populis ac gentibus, quae aliquando sedem ibi habuerunt.'' G. de Wal, Oratio, p. 102. 66) Ep. 2, 3, 4, 5. 67) Ep. 4. 68) Rebuffus. Een Fransch regtsgeleerde, hoogleeraar te Montpellier en Parijs, bloeide omstreeks het jaar 1550, tot 1557. Jöcher, H, p. 819. 69) Ep. 34 en 76. 70) Ep. 19, 28, 30 etc. 71) Oujadus. De beroemdste regtsgeleerde van zijnen tijd, geb. te Toulouse, 1520, overleden te Bourges, in 1590. 72) Jetake Hoytema. Genealogie van den Frieschen adel van Münster. A. van Halmael en J. M. de Haan-Hettema, I, blz. 1624, H, blz. 1324 en Nalezing, blz. 4, was zij een dochter van Jelle Bouwes van Hoytema en Mintje (of Clementia) van Aytta, zuster van Viglius. 73) Ep. 10, 4 April 1555. Zij woonde bij Hoppers in. Stijntje had dit zoo beschikt. „Christina famula vel oeconomus tuae dominationis, putabat neptem non numerandum apud me esse posse.'' Ep. 8, 18 December 1554. (74) IVank van der Bergh. Ep. 16, 6 Mei 1555, en ep. 41, 20 April 1556. Het Stamboek zegt, II, blz. 13, Nr. 24, dat hij K. Ms. raad eerst in Holland was. Zie ook ep. 78, 79, 96. (75) Ep. 122, 123. (76) Zie ep. 16. (77) Ep. 175, 177, 181. (78) Jacob Hessel. Ep. 191. Hij was, toen hij Jetske van Hoytema huwde, weduwnaar van Isabella Monick, bij wie hij een zoon had, later raadsheer in Holland. Stamb. H, Nalezingen, p. 4. Zie verder van der Aa, in voce, deel H., blz. 717, en de aldaar aangehechte bronnen. (79) Ep. 195, 196, 197. (80) Ep. 200. (81) Ep. 205 en 223. (82) Ep. LXVII, bij Hoynck van Papendrecht, I, p. 495, en bij Gabbema, p. 174. (83) Wagenaar, Vaderlandse geschiedenis VI, blz. 251. (84) „Coniunx certe Hesselius pessime habuit, quod his causis se tantopere involverit." Hoynck, I. 1. (85) Wagenaar, VI, blz. 233. (86) Folckert. Doodgeschoten in het beleg van Steenwijk, 1592, en Mannen Hesselius. Stamboek, II, blz. 13, Nr. 24. (87) Ep. 102, 103, 109. (88) Ep. 187. (89) Montzima, Bints van Aytta, zuster van Viglius, gehuwd met Popke van Montzima, had onder anderen twee dochters, Bauck en Ydt. Zie Stamboek, II, 13, noot (22), en zie ep. 199. (90) Motzima. Ep. 155. (91) Ep. 170, 173. (92) Ep. 181. (93) Pauw. Ep. 189, 190, 192. „Ego interim Pauem suspensum tenebo." (94) Hoynck, I, p. 54. (95) Ep. 206 etc. (96) Su Rombout of Rumoldus, patroon der stad Mechelen. Bij het jubelfeest van 1825 werd een penning geslagen. Ep. 259. (97) Ep. 207. (98) Ep. 72. (99) Maandag een ongelukkige dag, P. C. Hooft schreef in 1627 aan Leonora Hellemans, die een Antwerpsche van afkomst en uit Brabant (van Zevenbergen) was. Zie Gwe, 1862, I, blz. 214: „Dat meer is, UE. kwam zop verre, dat ze mij toestond ik mogt het woord „liefste," „ door UE. gesproken, aanvaarde voor de eerste letter van het woordje „ja," en vertrouwde UE. zich alzoo „ of de volkomenheid van hare bewilliging nieuwers (ner gens) als aan den maandag gehouden had, omdat UE. moeder den maandag voor eenen ongelukkigen dag achtte!" (100) Ep. 264. „Suaviter mecum risi, amplissime domine praeses, quod de duabus missis una die non audieunda Hispanos praedicare nuper ajebat." De procureur generaal, Jan Druyst, cum suis, in der saecken geintendeert, voer de hoeden van Vriesland bij de procureur generaal des keizers, ons aanzienlijkste heeren. Die welke voer de zelfde hoed heeft, hebben doen verdenken in persoon Jan Druyst, Albert Pelser en Jan Meynertsz Pelser, op den dag des tegenworstigers, ter causen dat zij de penningen op hen geleend uit grachten van den omme slacht bij de oudere man, schepenen, recht en raad en advies bij mijn heeren de stadhouder en raad, tot fortificatie der stad Sneeck gemaakt, geweigerd hebben te betalen, en dat meer is niet alleen geweigerd maar ook executie hen gekundigd te wederstaan, ja dat erger is, dat zij om de zelfde executie en onmogelijke tijden gegaan, hebben met muitering en andere omstandigheden de gemeente in grooten getal op de marktplaatsen binnen Sneeck voorzien. VABIA. 189 In grooten oproer opgebracht, aldaar zij mijn heeren complotten niet alleen hebben willen afwijzen, hebben de voorzieningen gedenkten executie, maar ook de omstandigheden als vooraf gemaakt, zeggend die voorzieningen procureur-soort was niet dan een simple muitering en van kwaad consequentie, dat zijzelf allen anderen ten voorbeeld behoorde gestraft te worden. Versoekkend daarom de voorzieningen procureur generaal en tegendringer ten voorzien dag toe, dat de gedaagden bij sentence van de hoed uit Vriesland eeuwige dagen gebannen zouden worden, en hoorde goeden gebraght, niettemin opdat de gedaagden, die de executeur hadden te dag van de executie aan hun persoon gedaan niet willen verschijnen, en daarom niet van nood en was deszelfde gedaagden in hun proces te horen, heeft niettemin de voorzieningen procureur ten voorzien. Vallen daghe deselven gedaagd en nijet te vergelijken, opdat zij nu oft in toekomende tijden geen reden en zouden mogen pretenderen van hueren vuytgebleven, ex habundante geaccuzejert de contumacie en versocht de selne geciteerd te hebben, om hen van de voorsz. contumacie te reinigen. Die hem ook gegunt is en den dag daarop gebrachte heeft, den 17de dag des voordraven maand, en aldaar die gedaagde tenseluit nog niet en zijn gecompareerd, heeft de voorsz. procureur generaal gecontendeerd, ten einde en genoeg als hiervermeld, dat die gedaagde en elk van hen desonderlijk zouden worden verklard contumaces en van alle verontschuldigingen en uitsluitingen, zowel peremptoir als de clinatiek en andersins zouden worden verstekken, en vooruit tot eeuwighe daggen op hunne hals gebanneerd en hunne goederen beide roerlijk en onroerlijk geconfisqueerd, verzoeking de voorsz. procureur generaal recht en expeditie van justitie. Voordat dit rijpelik geleid en geconsidereerd hebben tgene des men in dezen behoort te overwegen, in den naam en vanwege onsz. voorsz. allergrootste heren 's keizers, koning van Germanië, van Spanje etc., aartshertogen van Oostenrijk, hertogen van Bourbonnen, van Brabant etc, graaf van Holland, Zeland en heer van Friesland. Verklaard de voorsz. gedaagden contumaces te zijn en verstekken deszelfde van alle verontschuldigingen en uitsluitingen, zowel peremptoir als de clinatiek en andersins, en bannen vooruit deszelfde uiten land van Friesland, zonder daarin te mogen komen bij verborgene huizen, en confisqueert vooruit alle hunne goederen beide roerlijk en onroerlijk. Actum Leeuwarden den 20de December aan het jaar 1729. (Medegegeven door Mr. W.W. Buma.) Brief van Sibrandus Lubbertus, hoogleeraar in de godgeleerdheid te Franeker, aan Johannes Saelma, raad 's Huis van Friesland. S. Amplissime et consultissime vir, Jucunda est mihi recordatio dulcissimorum colloquiorum, quae Langwierda in Oost-Frisland, in 1556 vel 1557. Genooot onderwijs te Bremen, Wittenberg, Marburg, Geneve en Nenstadt, werd eerst krankebezoeker en prediker te Emmen in 1583 en in 1585, bij de oprichting der Franeker hogeschool met Martijn Lydius en Henricus Antonides aldaar beroepen, om de godgeleerde vakken te onderwijzen. Hij verkreeg eerst daarna, in 1587, de doctorale graad te Heidelberg. Een van de steunpilaren van de synode te Dordrecht in 1618 was hij onvermoeid altijd werkzaam en gereed tot strijd tegen Roomschen en van hem in gevolenten verschillende Hervormden, waarvoor zyn talrijke soms scherpe geschriften komen getekend. Zyn bijbelse onderwijzer Sixtinus Amama verhaalt ons, dat hij gereed ging tot drie uren 's morgens en 's avonds in zijn bibliotheek, werkte. Domus reversas inveDi diversas litteras ex Hollandia, Germania et Suetia ad me scriptas, sed in his nihil erat de publicis rebus, quod currantibus novelis ut vulgo loquuntur non comprehendatur. Mitte opstond, om zich in zijn bibliotheek op te stellen. Veertig jaar lang was hij te Franeker, door zyn deftigheid en gestrengheid, de schrik der dartelende jongelingschap, waarvoor de meesten als mannen hem later dank zegden. Hij overleed 10/11 Januari 1625 te Franeker, hetgeen hij, geroepen naar Heidelberg, 1596, niet had willen verlaten. Zie verder over hem de Orationis funebres van Amama, in 1625 te Franeker niet gegeven, en aan Lubbertus' vriend, Joh. Saeckma, opgedragen. Bajle, Dictionnaire historique, 1730, t. II, p. 196/197, Vriemoet, Athenae Frisicae, p. 1 — 19, Jöcher, I, p. 1853, Foppens, p. 1095, Vrije Fris, VIII, 285—288. Over zyn twisten met Com. Vorstins, Huijge de Groot enz., zie de geschriften vermeld bij H. C. Rogge, Bibliotheca enz., 1861, I, p. 32—34, 37, Catalogus Kon. Acad., dl. I, st. 1, p. 222, Nrs. 526—536, 541, 543, 548—550, 552—554, 675—676, 781, Catalogus FV. Gen., p. 231—236, Inden, Hugo de Groot, blz. 65 — 69 en 79, M'AA. C. van Hensdorp, De vrijheid der drukpers hier te lande uit een historisch oogpunt beschouwd, Haarlem 1847, p. 13, Nau, IV, 208, Het beeld van Dirk Raphaël, Kampen, hoven in de lijst van zyn tijd, de dagen der Dordtse synode, door Chonia (J. C. Kinderman, Luth. predikant te Dordrecht), 's-Gravenhage 1853, 1, p. 159, Bacherns, Gesch. der kerkh. in Groningen. (2) Joh. Sacama, Sakama, Saackma, Saeckema, en Saekma, geb. te KoUam in 1572. Studeerde te Franeker, Heidelberg en Basel, werd procuraar generaal bij het hof van Friesland in 1600, en nam als raadsheer daarin in 1603, zittend. Na den dood van zijn vriend Lubbertus, werd hij in 1626 curator van Frieslands hogeschool enz., en stierf in 1637. Hij gaf nimmer iets in het licht, zoo ver ons bekend is. Zie G. de Wal, Oratio p. 122 — 124, Naamrol p. 32 — 33, Vondels werken, door van Lennep, IV, Nalezing, p. 3. (3) S. Lubbertus had een uitgebreide briefwisseling. In 1823 werden op Te Waters verkooping onder de HS., blz. 34, N° 13, 800 brieven aan Lubbertus gericht, voor £625 gekocht voor rekening van Sir Thomas Phillips, baronet te Middle-Hill, in Worcester-shire, Nav., VIII, p. 336 en 225. Zie ook Te Water, Verbond der Edelearest, III, blz. 52. Sommige brieven van S. Lubbertus zijn uitgegeven. Als bij Gabbema, Ceru, II, N° 61, p. 385, en Cent. III, p. 720. Vgl. Cent. III, 81, 82, 87, II, 304 — 305. Zie ook van Bappard, Overzicht, p. 86, 187. (4) Currantes (sic) Novellae, d.i. couranten of hoopiram, als algemeen bekend in 1622 vermeld te vinden, is iets vreemds. (5) Philibertus Melanchthon (1497-1560), de leerling en biograaf van Melanchthon. (6) Didymus de Moabitisch (± 400), een tegenstander van Jerome, die hem de byname afdissendus (verstrooier) gaf. 192 VIA. tibi secundum titel opem Melanchthonis in quo est oratio Didimi pro Lutgero, mitto item libello de disciplina ecclesiastica sed die Kirchenordnung von der Pfalz. Parentationem eorum qui Pragae odissent, tam cito invenire non potui, simul atque invenero faciam ut haberes. Apologiam Bohemorum accepi mutuam, peto ut eam diligenter custodias ut eam suo domino tempete restituisse possem. Vale vir praestantissime. Fran. A°. 1622, 18 Junii. Lectissimae matronae uxori tuae et filiis salutem plurimam dico: iterum vale te dignissimum observantissimi Lubbertus. Haec classis videtur idem in synodo proponere velle quod Bolswerdiana. Opschrift: Aan mijn heer, mijn heer Sakama, raad ordinaris in Friesland, met een pak boeken. De bode is betaald. Jöcher, I, p. 142, vermeldt een uitgave van Meilanchtons Oraties in 6 delen, S^,, te Straatsburg uitgegeven, en van zonne werken in eenige folianten te Wittenberg, 1562 uitgegeven. De eerste zijn waarlijk de bedoelde in den brief. Didymus (Gahrid) was de eerste Luthersche leeraar te Altenburg in de 16de eeuw. Luther schatte hem hoog. Jöcher, p. 902. Sakama's echtgenoot was Hylck Boner, zijn zonen waren Tarquinius, die grietman van Dantumadeel werd, 1631, en Theodorus, die Everhardus Boner als raadsheer in het hof van Friesland, in 1638, opvolgde. De Wal, Oratio, p. 123, Sminia, 123, Naamrol, p. 38. Medegedeeld door J. D. ABIA. 198. Missive der Theologie Faculteit der Akademie te Franeker aan prinses Albertina Agnes betuigende haar grote bewogenheid en vreude over de benoeming van J. van der Wosten als een hevig voorvechter van de Arminiaanse factie enz., 1677. Doorluchtigste prinses. Gelijk de universiteit van Friesland in gemeen tot nog toe heeft reden gehad, altijd dankbaar te erkennen uw hoogheden omstandigheid omtrent derzelfde zaken, als heeft zich in het bijzonder de theologische faculteit daartoe verplicht bevonden. Weshalven zich ook de gesamentelijke professoren, die faculteit constituerende, hebben na Leuven waardig te vinden, om haar verplichtingen aangaande bij uw hoogheden eerbiedigst af te leggen. Doch hebben ze het ongeluk gehad, just op die morgen te komen, als uw hoogheden alreeds vertrokken was. Sullen derhalve, onder het welnemen van uw hoogheden, tegenwijze wij bij monde daarbij hadden te voegen, met onderdanigsten respect, door deze brief voor te dragen. Als namentlijk, dat wij ons ten hoogsten zouden gelukkig geacht hebben, Doctor van der Waijen tot onze collega te zien, bij aldien hij was tot nog toe gebleven, die hij was voor jaren. Maar zijn E. nu aan genomen hebben die sentimenten, ja zelfs een hevig voorvechter geworden zijnde, die hij in voortijdige voorraad voor gevaarlijk en pernicieus heeft geoordeeld als die van de Annianiensche factie, en Godse kerke in nabijgelegen provincies soo deerlijk hebben ontrustet, tot droeve tijd van vrome, irreparabele verlies van kracht, en spot der genen, die daar buiten zijn. Zoo vinden wij ons ambt en Godse halve, genoodsaaktt , bij uw hoogheden uit te leggen. besemers, dat wij over dit beroep niet weinig verset staan, ook niet zonder bekommertheid en vrees zijn, dat zij, met voornoemde sentimenten zo seer ingenomen zijnde, niet zal nalaten de zelfde in onse academie, zo publiekelijk als privaat, in te scherpen en voort te planten, en dat deszelfde van al zodanighe gevaarlijke effecten mochten zijn als elders, den vrede bannende uit de academie en kerke, en bij gevolg ook uit de politiek, gelijk zulks doorgaans de schadelijke nasleep is van zodanighe driften. U hoogheid zelf, en hare altijd genoeg gepresene ilustre voorbeelders nevens de Staten van den lande, hebben haar, om diergelijke onheilen voor te komen, tot het hoogste daaraan gelegen zien laten, noch onlangs in de zaak van Doekkeri om zodanige pogingen uit de academie en kerke te weren, daarbij door haar dan niet alleen onsterfelijken roem bij de posteriteit en hare nakomelingen hebben opge ticht, maar ook zelf de gesegende vruchten daar van tot contementement geseild. En ten ware wij ons alsnog van gelijkmoedig levend en vredesliefde van U hoogheid verschoon kregen, zou onze bekommertheid en vrees te grooter zijn, mijn dat volle vertrouwen hebbende van U hoogheid, funderen daarop onze meest onderdanige bedoeling, dat U hoogheid geloofde mochten, door haar hoogwijs beleid en autoriteit, voor. Door van der Walje daar toe te verplichten, om zich binnen de palen van de Hebreeuwse taal privatie te houden, zonder zich in de theologische verschillen, die anders de kerke ontroeren, te mengen, ofte zijn lessen en colleges daar toe te verlengen. En alhoewel de resolutie van haar Edele Mog. in de raad heeft, dat zij als E. met professor theologiae geintituleert wordt, zo vertrouwen wij echter, gezien wij ook van terzijde bericht zijn, dat zulks alleen tituleer is, zonder dat hij in effect de theologie zal hebben te doceren, veel minder als een evenlid van de theologische faculteit mee const. VARIA. 195 Tweearen, 't welk onzes geringen oordeel het veiligste zonde zijn voor de gemeene mste. Dit u hoogheits goede meninge zijnde, zal deszelfde de eere gegeven worden van de vrede der kerken, als een ware voedster en soothrouwe derzelfde, gepreserveerd te hebben, waarover alle eer waardighe dienaars Godts, de klassen en schodan van Friesland constituerende, u hoogheit met opgeheven handen zullen zeggen, en bidden, dat de God van de vrede zijne genade over uw hoogheits persoon en illustre familie na lichaam en ziel, moegelijk gebieden, en wij sulks voor anderen wensende en doende verblijven, Dorichtige prinses, Uw hoogheits Getrouwste dienaren in de Heere, De gesamentlijke professoren der theologische faculteit in de academie van Friesland (9), Franeker, den 20 Novemb. 1677. Het origineel was dus getekend door Kies. Arnoldas, 1651 - 1680, Henricus Das Witsius, 1675 - 1680, en Joannes Mark, 1676 - 1682, hoogleraren in de godgeleerdheid te Franeker. Vriemoet, Athenae Franciscanae p. 562, bericht ons, dat Henna zijn poging vrachteloos was, en dat Joannes Tan der Waejen reeds den 6den December van datzelfde jaar 1677 zijn ziele intradde hield. Van der Waeyen was bovendien volstrekt geen man, om zich door oppositie te laten afschrikken. Den 12de Juli 1639 te Amsterdam geboren, was hij destijds in de volle kracht des levens, en reeds gestoken door de destijds zo welige groeiende diskussies op het theologisch gebied. Na dit toe te lezen was hij leeraar der Hervormde gemeente te Spanga, 1662-1665, te Leeuwarden 1665-1672, te Middelburg 1672-1677, geweest was, had hij laatstgenoemde stad weder verlaten, zwichtend voor een partij, die hem van Cartesiaansche en Coccejaansche ketterij beschuldigde. Zeker was dit voorval de aanleiding tot het schrijven van de drie hoogleeraren, waarvan een, H. Witsius, van der Waeijen persoonlijk als collega te Leeuwarden gekend had. Ja, wat meer is, v.d. Waeijen en Witsius hadden in 1670, toen zij leeraars aldaar waren, gezamenlijk een geschrift uitgegeven, getiteld: Eénstige betuigingen aan de afwonnen kinderen der kerk, tegen de gronden van Zabadi, Amst. 1670, 12d. (Vriemoet, p. 573). Van der Waeijen was hoogleeraar te Franeker tot zijn dood, in 1701 vallende. Zijn krachtige houding in het heetse oorlogsjaar 1672, toen hij het college voor leergebouw leidde, terwijl hij in privé zijn woning dienst uitmaakte, was blijk gegeven van een stelvaardige en Godvriendelijke persoon. Bemontseer ik ondergeschrevene, met behoorlijke reventie, wat jaar tot welstand van de Academie en Gods kerke, zo volgt: Mijn heeren: Die de Academie, de welke tot grote kosten van het land Christi et ecclesiae opgericht is, en als nog onderhouden wordt, aanmerkt, moet zich nevens deselije ten aanzien van de theologische faculteit bedruwen over twee quaedes: Ten eerste de ongeordenden en het los leven der mensen, die tot de heilige dienst des evangeliums geëigend zijn en het meerendeels vreemdelingen van het vaderland. Deze hebben hun tijd meestal met onordentelijk studeren en verspilling van de philosophie en talen (vliegen willen dat zij vleugels hebben), of in leegheid en drinken overbrengen, en alsdan, na twee of drie jaar doorlopen, dringen tot de kerkeondienst, uit medelijden met hun ongestuisdheden, die niet is te stutten. Het water aan de lippen gekomen, hij een doorn van een Leidenaar predikant was, die de regering in eenen bangen nacht moed insprak, gij zoudt zelf in zijn Rechtsinnige leere en oprechtheid getucht, mag bij het nageslacht wel eens in herinnering gebracht worden. Zijne bestryding van B. Bekker is zijn meest bekende geschrift. Deze zag in 1693 het licht. Men kan daaruit opmaken, dat hij in 1677 nog met zulk een erg neoloog of nieuwlichter was, als zulke aanstaande collega's van hem dachten. (Medegegeven door J.J.) VAÖK. 19f ten II, dat hieraan de predikstoelen so met ongeordendeerde abgelten worden bezet, en ontstaan onredelijke ergernissen, tot beschimping van de kerk en dierbare naam Gods. Om deze beide quaedes weg te nemen, en weer te verminderen, sukkens mijn achtens twee dinghen Voor remedie kunnen dienen. Eerst een inspecteur alumnorum, tot het welke een vroom ernstig man, die, op behoorlijke instructie, na de onlangs gemaakte goede wetten, achtens waardig op de studie en leven der voortgangen. Want waarom ook de goede wetten, indien ze niet gehandhaald of ter executie gesteld worden? Sodanighe inspectie kunnen de rector magnificus en professores niet nemen noch hebben, om redenen. Ende een honderd of twee guldens so te besteden en is niet voldoende gehouden. Ten tweeden, dat gereguleerd werd bij de staten van het land, dat niemand, zowel voortgangen als andere studenten en kandidaten, toegelaten mag worden ad examina dassium, dan die ten minste gradum magis terii in de Academie heeft bekomen: dus zal de onwetende worden geweerd, voor noch zal dit voordeel hier uit ontstaan, dat men zulke ongeërvaren minderjarige, steunende op drie dingen: 1. Een domme vrije moedwilligheid. 2. Een losse tong. 3. En vaste herinnering, niet dringen en zal tot zulke een hoog-werdelijk ambt, als het regeeren der gemeente van Jezus Christus en het prediken des Heilige Evangeliums is. Van welke de apostel der heidenen zei: Wie is hier toe bequaam? 2 Kor. II. Welke de bediening, ook in de Heilige Schrift ouderlingen, ten aansien van zorgen, voorzichtigheid en jaarrekeningen, worden genoemd. Sonde mede geraden zijl, dat niemand ad examina classium, dan met voorweten en advies der heeren curatores academici, werd toegelaten. Alszo tot zulken ambt gaande ab omnibus (1 Tim. III, 7, 8), en daarom ook publico ecclesiae & provinciae nomine debeant procurari. Hiermede WEE. God bevolende, Is en blijft WW. Edel, onderdanig dienaar, Christianus Schotanus (2), V. D. M. & S. S. Prof. V. Verklaring van Jacobus van der Waerden (11), zoon van den vermaarden hoogleeraar in de godgeleerdheid aan de Franekerse akademie, en zijne eerste vrouw Aletta van Holland, 24 October 1704. Verklaar ik ondergeschrevene, dat ik voorlees Woensdag, zijnde den 22 Oct. 1704, des avonds ten vijf uur, met de ordinairus trekschuit, ben gevaren van Harlingen naar Franeker, in geselschap van mijn neef Danker Kempenaer, secretaris van het college ter admiraliteit tot Harlingen, mijn beide zusters, en mijn swager Dominee Johannes Creyghton, bedienaar des goddelijken woords. Hij werd geboren in 1666 en stierf in 1743. Na volbracht stadie tot J.U.D. gepromoveerd, en na burgemeester van Franeker en secretaris van het college ter admiraliteit in Friesland te zijn geweest, werd hij grietman van Hemelamer Oldephaert en Noordwolde, en bekleedde de aanzienlijkste staatscommissieën. In 1690 was hij lid der staten generaal, en van 1713 - 1740 meestal lid van het College van gedeputeerden. Zo door bekwaamheid als ervaring was hij een regent van veel invloed en bijzonder voorstander van het Huis van Nassau. Ook aan de provincie Friesland bewees hij vele diensten. Een groot deel der lage moerassige landen onder Nijega zijn door hem ingepolderd. Hij bewoonde en verbeterde de staat Grovestins, te Eoudam. Zijne vrouw was Herbertha de With, die hem overleefde en 85 jaren oud werd. Een aantal dochters was gehuwd aan den raadpensionaris van der Heim. uit de nagel, papier van J. van Leeuwarden. Tot Leeuwarden. Dat ik in de trekschuit heb ontmoet een slechte persoon, mij doen onbekend, doch, gelijk mij naderhand bericht is, alhier woonachtig, genaamd Geert Roos, die door de drank ziek onbevaak was. Dat deze schuine, over mij zittende, eerst met mijn neef, de secretaris de Kempenaer, in woorden geraakte, denselven op een zeer onbeleefde wijze bejeegde, en naderhand, na dat deze storm bedaard was, in lange en in brede verhaalde van een slechte veldslag, waarin aan de ene zijde alleen over de twee en vijftig duizend mensen gebleven waren, tegen ik met veel aandacht aanhoorde, niet weinig ontsteld over de dieren eeden en vervloekingen waar mee hij zijn zeggen bevestigde. Dit een tijd lang geduurd hebbende, springt hij eindelijk zeer onverwacht op, en vraagt mij met een zeer vergramd gelaat, wat man ik was? wat ik hem had uit te lachen? of ik bij de veldslag was geweest? en zo niet, waarom ik hem niet geloven wilde? dat hij een eerlijk man was, etc, waarop ik antwoordde, dat ik hem immers geen reden gegeven had om mij zo te bejegenen, dat ik hem niet uitlachte, en maar aanhoorde, 't geven hij verhaalde; hij echter daar mee niet tevreden, begint weer met voorloopigheid tegen mij uit te varen; waarop ik het zwijgen doende, zag ik, dat hij met zijn linkerhand in zijn zak tastte, en na een weinig in deszelfde omgewoed te hebben, die daar weer uit haalde, en op zijn schoot tegen zijn lijf aan legde: dat mij denken gaf, of hij mogelijk wel een mes kon hebben uitgehaalt. Ik hem dan sterk na de handen zien, om op te passen, werd van mijn zwager, die naast mij en rechts over hem zat, gewaarschuwd in 't Latijn, met deze woorden: "Habeat cultrum", waarop ik, aanstonds opstaande, mij naar achteren begaf, om de schipper te doen aankomsten, en hem aan land te zetten; hij, dit ziend, wilde mij eerst naar achteren volgen, doch daar in belet, trok hij buiten de schuit te geraakten. 200 VARIA. springende door het verkeerde lijk met het een beetje in het water, 't geen mij geleegentheid gaf om onder te komen, en zo mijn reis te voet na Franeker te vervorderen. Dit alles de oprechte waarheid zijnde, neem ik aan hetzelfde, des noodzakelijke, nader onder eed te bevestigen. Franeker, den 24 Oct. 1704. J. V. D. VTAEIJEN. VOEGSEL. Indien het aangenaam is voor het Bestuur van het Friesch Gemertschap om in het tegenwoordige Nummer van de Vrije Fries den arbeid van drie Hollandsche geleerden betreffend Friesland te mogen mededeelen, dan meent men te doen ten aanzien van het eerste stuk te herinneren, dat het daarin bedoelde Klooster of de Abdij van Mariëngaard gelegen was benoorden Leeuwarden, ten zuidwesten van het aanzienlijke dorp Hallum, geraakt Ferwerderadeel, waar sedert een boerderij, op een vrij hooge terp gelegen, zijn plaats heeft vervangen en nog aanwijst, en dat een geschiedenis van dit klooster is gegeven in den Friesche Volks Almanak voor 1842, bl. 86, door Prof. E. J. Diest, die destijds Predikant te Hallum was. Ten aanzien van het tweede stuk: de Grafsteen van Rinsumageest zijn wij verplicht hier een paar drukfouten te herstellen, en te verzoeken op bl. 146, regel 10 van boven, in plaats van linkerwang, te lezen: linkerarm; alsmede op bl. 147, regel 2 van boven, voor: 1041 te lezen: 1541. Red. Verder dient het volgende gevoegd te worden bij bl. 173: Drantius. Onze gissing bl. 174, dat Drantius en Druitius de zelfde persoon zouden zijn, vonden wij bevestigd, toen wij hen in DRiuTnis, den inqaisiteur^ blj van der âa, dl. ÏV , bl. 3&0, herkenden. Maar aanleiding van onze op roeping in de Navorscher, XII, 259, verwees onze vriend QuiESGENDo (Delprat) ous QaaT het berigt over Drutius, te vinden in het Recueil et Mémorial des troubles des Pays-Bas, van HoppERs^ opgenomen in de Analecta van Hoynck va.n Papendreght, vol. II ^ parsll, alwaar wij lecén, bl. 67, dat Paus Paul III ten jare 1537 tot »Inquisiteurs généraux pour tous les Pays-bas^' benoemd heeft Ruardus Tapper »el le docteur Mighel Drutius, Canoniste,. professeur ordinaire et chanoine de Louvain, les quels en ce temps et ces années suivantes exercérent leur ofBce sans obstacle quelconque." Hierbij teekent Hoyngk op bl. 118 aan, dat Drutius eigenlijk heette Drieux en le Leuven doctor juris werd 13 Sept. 1530. Hij geeft daarbij zijn grafscbrift, waaruit blijkt» datDRUiius geboren was te Vollerinchove , territorii Caslelensis; dal hij faoogleeraar, zelfs kanselier, der Leuvensche hoogeschool ge weest is, oiBciaal van den Bisschop van Luik^ » nec dod haereticae pravitatis inquisitor, fundator collegii Driugiani." Hij overleed 16 Sept. 1659 in den ouderdom van 64 jaren. Zie ook VAN Vloten, in de Navorscher, XHI, bl. 294. J. D. FRIESLAND IN 1813. HISTOEISCHE BIJZONDERHEDEN OMTBENT HETQBEN VÖÖB EN TIJDEKS DE VEELOSSING en HEKSTELLING VAK MEDERI1AMD9 VAN MIO TOT 1915, IH FRnBSliAlVD BH nrzovDBBHfliD TB liEEIJ WARDEM is voobgevallen;. DOOB W. EEKHOFF9 Archtvarius der atad Leeuuarderu ^M^ INLEIDING. In deze geschiedenis van onze vaderlandse geschiedenis, welke zoo spoedig uit de duistenschap licht, uit de verdrukking vrijheid, uit de smart vreugde deed geboren worden, als bij de heugelijke omwenteling van het jaar 1813 plaats vond; en niet dan met aandoening en deelgeneming kunnen wij denken aan de blijdschap, die het gemoed onze vaderen vervulde, toen zij zoo eensklaps uit het onverdragelijk geworden dwang van de Franse overheersing verloren werden, om weer in het genot te treden der lang ontbeerde vrijheid en onafhankelijkheid. Die overtuiging bezielde mij levendig, toen ik in de vergadering van het Friese Genootschap van den 9 April 1863 mij zag uitgenoodigd, om de merkwaardigste voorvallen, welke deze hoogst gewichtige gebeurtenis in Friesland en in het bijzonder te Leeuwarden vergezelden, op te sporen en namens het Genootschap uit te geven, nu Nederland in dit jaar de 50e verjaring van zijn verlossing en herstelling feestelijk wil herdenken. De vergadering vereenigde zich gaarne met het doel van de geschachten voorstellen, de heer M.W. W. Buma, om door zulk een geschrift vanwege het Genootschap een blijk van deelneming te geven in een feestviering, waarvan de geschiedkundige herinneringen den grondslag moeten maken; een grondslag, welke echter in Friesland buiten de algemeen bekende feiten, geheel ontbrak, omdat alle onze vaderlandse geschiedschrijvers wel de loop der omwenteling in Holland en sommige andere provincies vermeld hebben, doch geen enkel enige gewag heeft gemaakt van hetgeen gelijktijdig in Friesland is voorgevallen. Het bijbrengen van de merkwaardigste bijzonderheden dien aangaande zou alzoo niet alleen geschikt zijn om, als feestgave, de belangstelling der bewoners van dit gewest in de blinde gebeurtenis te verhoogen, maar het zou tevens een bijdrage kunnen worden tot de geschiedenis van Frieeland (aan wiens beoefening het Genootschap voornamelijk is gewijd), welke op dit oogenblik voor het algemeen de meeste waarde had. Tot aandrang van deze redenen werd er met recht bijgeroepen, dat zulk een arbeid thans te wenscherlijker geacht mogt worden, omdat de bronnen voor zulk een verhaal nu nog aanwezig zijn, zowel in schriftelijke en gedrukte bescheiden als wel voornamelijk in mondelijke mededeelingen van nog levende tijdgenooten, die deelnamen aan het beleid der zaken of daarvan nog geheugen dragen. Misschien heb ik roekeloos gehandeld met de volgende zaak, die moeilijke taak direct op mij te nemen, dewijl zij wellicht beter aan bekwamere handen was toegevertrouwd. De aantrekkelijkheid van het onderwerp was echter te groot, om tot een weigering te kunnen besluiten; te meer, omdat ik in mijn ambtsrelaties over velerlei bronnen kon beschikken; terwijl ik voorts vertrouwd, dat niemand mij zijn hulp en medewerking onthouden zou, waar ik die, bij de volvoering van dit voorstel, mocht inroepen. Die bronnen zijn mij in overvloed toegevloeid, deze hulp is mij door velen bereidwillig verleend, en nu ik de vrucht van maandenlange inspanning mijn landgenoten aanbied, mag ik zeker wel op hun goed vertrouwen rekenen, dat ik mij niet enkel tot 1813 bepaald, maar in de behandeling van het onderwerp ook de vorige en volgende belangrijke jaren opgenomen heb. Dat grotere veld van beschouwing, de rijkdom der bronnen, en het talrijke der brieven van nog levende tijdgenoten maakten het mij zeer moeilijk, de gestelde grenzen van dit geschrift niet te buiten te gaan en om den tijd, voor de uitgave bepaald, niet te overschrijden. Het onderwerp, waarvan ik voorloopig de voornaamste bijzonderheden bewijs, zal dus later door iemand, die meer tijd, studie en bekwaamheid heeft dan waarover ik beschikken kon, veel uitgebreider kunnen behandeld worden. Hartelijk wens ik, dat dit geschrift de waarde der vreugde gebeurtenissen in aller schatting moge verhoogen, en bij de feestelijke herdenking daarvan, onder dankbare erkentenis van onze tegenwoordige onschatbare voorregten, de liefde voor Vaderland en Koning moge versterken. Ten toppunt van grootheid en roem gestegen en door den meesten luister omgeven, bekrachtigde Keizer Napoleon op zijn paleis te Ramhouillet den 9 Juli 1810 het lang voorgenomen gewigtige decreet, welks eerste regel: "Holland is met het Keizerrijk vereenigd" een einde maakte aan het zelfstandig bestaan van den eens zo machtige Nederlandschen staat. Hij wilde daar door tevens "een einde maken aan de tussenbesturen", welke, sedert zestien jaren, dit gedeelte van het Keizerrijk hadden gekweld! Reeds in 1806 had hij het voor nemen daartoe opgevat, doch uit toegeeflijkheid had hij "aan de Bataafsche natie een waardige dienst meenen te bewijzen door Prins Lodewijk, in een erfelijke waardigheid en met zodanigen titel, als met den aard des volks meest overeenkomstig scheen, aan haar hoofd te plaatsen". Maar nu deze broeder als Koning van Holland gedurende vier jaren vele zijner plannen had gedwarsboomd; nu het voor zijn strijd tegen Engeland zo gunstig gelegen Nederland zijn bedoelingen miskend en weerzong, (2) Daar deze bewerkings is geput uit de oorspronkelijke staatsstukken, welke zich in het Stedelijk en Provinciaal Archief bevinden, alsmede uit de dagbladen van die tijd, vooral de Leeuwarder en Friesche Couranten, welke den indruk der toenmalige gebeurtenissen op dat oogblik het best teruggeven, waarbij de werken van Schimmelpenninck, Urkum, Bobbink, Thobis en anderen zijn geraadpleegd, zo zou het te moeilijk vallen telkens elken schrijver of bron aan te halen. FBIBâLAND IN 1810. streefd had; nu het de bewijzen had gegeven, dat het de bouwstoffen eener nationale zelfregering miste, — nu werd hij tot deze daad gedrongen door de noodzakelijkheid en door zijn geest van politieke centralisatie, die geen nationale zelfstandigheid wist te waardeeren of gelden liet, wanneer die met zijn meer omvattende bedoelingen in strijd was. Of droeg dat besluit tevens geen vleugels van goede bedoelingen? Of vierde hij daarbij enkel zijn roemene heerschzucht bloot? Mogen wij de eerste miskennen, als wij aan het laatste niet twijfelen? Bij de uitvaardiging van dit decreet gaf hij toch te kennen, dat in de eenheid van het Rijksbestuur lag opgesloten, dat de inwoners van Holland nu voortaan de voorwerpen van leven zorgen zouden zijn, en dat hij zich over hun welvaart niet minder dan over die van zijn goede stad Parijs zou verblijden; terwijl hierdoor aan hunne nijverheid een ruim veld — van Amsterdam tot Rome — zou worden geopend, het geen hen zou veroorloven het tijdsverloop af te wachten van de uitbreiding der onderlinge handelsbetrekkingen in die streken, welke hunnen voorvaderen hebben beroemd gemaakt en de eer vandaag de Bataafsche en Hollandsche naam zoo zeer hebben verheven. Doch Keizer Napoleon had, van zijn hoog standpunt, waarlijk geen verontschuldiging of vleierij noodig jegens een natie, die, blijkens verschillende proeven van staatsregelingen, niet in staat was geweest zichzelf te regeren; die, na de mislukte proef van een Koninkship doorgestand te hebben, volgens zijn meening, niet meer verdiende een eigen natie te zijn; vooral nu het was gebleken, dat zij ook haar geldmiddelen niet FRIESLAND IN 1810. 207 had kunnen besturen, zodat zij zonder uitstel geholpen, ja van den ondergang gered moest worden(4). En wie anders kon redden dan hij, die in zijn toestand den moed en de macht had of althans gebrukt om een daad te verrichten, welke in veler oog ontzettend scheen en toch noodzakelijk was geworden? Hij wist en durde wat hij wilde; en zou Nederland voortschrijden op de baan van maatschappelijke en politieke ontwikkeling, waartoe zijne staatkunde zijn volken bestemde, dan moest het ontslagen worden van die schrikbarenden overlast van schulden, die in de laatste jaren zo verbazingend waren toegenomen, en met wiens behoud geen vereniging in het Fransche rijk mogelijk was. Daarom beval hij in art. 8 van dit decreet, dat de renten der publieke schuld over 1808 en 9, die de Hollandsche regering niet had kunnen niet betalen, even als die over 1810 niet verder dan voor een derde van het toenmalig bedrag onder de lasten zou den worden gebracht, zodat het kapitaal der Nederlandsche Staatsschuld, toen tot 1264 miljoen gld. gestegen, werd geklemd tot 421 miljoen (5). De overige artikelen van dit merkwaardige besluit hielden in, welk aandeel Holland zou bekomen in den Senaat, den Staatsraad, het Wetgevend Lichaam en het Hof van cassatie; dat de Hertog van Plaisance, de Beun, de Minister van buitenlandse zaken, die Napoleon het decreet voorstelde, daar tevens een opsomming der redenen bij, welke zulk een besluit noodzakelijk maakten, waaronder ook deze: „Holland is overladen met den last zijner publieke schuld, die 85 k 90 miljoenen franken rente bedraagt, dat is een vierde meer dan de schuld van het geheele vereenigde Keizerrijk. Men rekent dat Holland driemaal zoveel betaalt als Frankrijk. Het volk zucht onder den last van 23 soorten van onderscheidene belastingen; de Hollandsche natie bezwijkt onder de lasten; zij kan ze niet meer betalen. U. M. moet zich verklaren voor de vereeniging om het belang, ja om de redding van Holland; het is meer, daar het een noodzakelijk gevolg is van de vereeniging met België," enz. Zie Webevabinoh, Geschiedenis der Ned, Staatschuld, 43. Het besluit hield in dat de Aartsthesaurier des rijks, 's Keizers Stedehouder te Amsterdam zou zijn, totdat op 1 Januari 1811 de Franse administratie zou aanvangen; dat de bestaande belastingen zouden worden verlaat (hoewel te gelijk werd bevolen een heffing van de helft der waarde van alle aanwezige koloniale produkten), en dat nog in den loop dier maand het Wetgevend Lichaam een commissie van vijftien leden naar Parijs zou afvaardigen tot regeling van de grondslagen der vereeniging. 