Friesch volksblad, jrg 7, 1882-1883, no. 360, 03-06-1883 
No. 360, 3 Juni 1883 Zevende Jaargang i minui himm Dit blad verschijnt eiken Zondag. Prijs per half jaar ƒ 2,—, franco per post door geheel Nederland. Prijs der advertentiën 50 ets., zoolang ze niet meer dan 7 regels beloopen. Elke regel meer kost 5 cent, Groote letters worden berekend naar plaatsruimte. Braaf is braaf en slecht is slecht, Of het vriend of vijand doet. Daarom jongens houdt u goed, ~ Dat ge trouw uw meening zegt, Dat ge spreken durft in 't recht: „Dat is braaf en dat is slecht." J. P. Heije. Uitgever en Redacteur: 0. STELLINGWERF, te Leeuwarden. Brieven, ingezonden stukken, enz. franco te zenden aan bovengenoemde. Aan dsn Heer J. G. de VRIES te Akkerwoude. Waarde Heer! Alvorens ik overga, om nog naar aanleiding van enkele punten in uw schrijven mijne bedenkingen daartegen te openbaren, moet ik nog wel een derde spook , dat in uwe verbeelding bestaat en waartegen gij meent te moeten vechten, u doen kennen als een wezen, dat in werkelijkheid niet bestaat en waarvoor gij dus niet bang behoeft te zijn. Gij schrijft: „De volksman beklaagt hem (den arbeider), dat er minder kroegen kuunen opgericht worden om hem zijne spaarpenningen afhandig te maken. De volksman zeg ik; zou het waar zijn, dat deze het viel met hem meent? De goedgezinde werkman heeft de kroeg niet noodig. Hij denkt aan vrouw en kinderen en niet aan de kroeg. Hij koopt brood en eieren voor zijn geld en hij kan dat evengoed, als zijn collega den jenever. Zijn collega heeft dagelijks 30 of 50 centen noodig voor den opwekkenden borrel, die hem lam maakt; de niet-drinker werkt te lustiger , naar mate hij beter gevoed is. Jenever voedt niet, maar verslapt; verslapt niet alleen het lichaam, maar ook den geest. De eerste borrel maakt een tweede en derde noodzakelijk en al weet hij, dat hij zich zelf en de zijnen te gronde richt, het zien van den romer maakt het hem onmogelijk, de kroeg voorbij te gaan. „Velen, die het met ons volk goed meenen, betreuren het, dat het getal kroegen beperkt is geworden en dat aanleiding om de zuurverdiende penningen om niet uit te geven, verminderd is. De werkman heeft daar recht op , zegt men , en de regeering tastte mis, toen zij hem deze voetangels en klemmen gedeeltelijk weg nam." FEUILLETONS Sounöer oansjean en floclis ireat. 1 <**>>■ ■ SLOT. (4.) It wier krekt fjirtsien dagen neidat Jet by Anton en hjar kornd wier, dat hja en Anton wer lyk as alle jounen togearre yn de keamer sieten ; mar nou sieten beide by de tafel. Dat wier yn lang net bard. Oars siet Jet altiid foar it bêd, om daedlik klear to wêzen, as Anna yn de koarts tige wyld waerd en ut it bêd vvoe, om lyk as hja faken gülde, de earmoed to üntkommen. Den koe Jet hjar wol aerdich ta rest bringe, mar om't it nea lang dürre, as de selde skrikbyl len kamen werom , bleau Jet meastal sa ticht müchlik by hjar. Nou hoefde dat lyk wol net mear. De krêft fen 'e siikte wier britsen en Anna laei stil slomjende der hinne. Nou koe min earst sjean, ho min hja wést hie en ho'n bytsje krêft hjar oerbleaun wier. Mar al ho bleek en meager hja der nou ek ütseach, it wier Anton en Jet en al de bern, biljeawen Koas, dy er it measte fen fielde, hwet great ünk hjarren boppe de holle hongen hie, nou folie rommer om it hert. Ommers, dokter hied er de neimiddeis, lyk as alle dagen, wer west en dy hie by it hinnegean wol tofreden sein: „sjea sa! it liket nou bést, astante Jet nou mar foar stilte en forsterkjende middels soarget, is de frou bihalden!" Mei blydskip hieden alle hüsgenoaten hitn sa praten heard; hja wisten: oan dat bitingst scoe grif foldien wirde en dos Is u dit ernst? Welke volksmannen betreuren het verdwijnen van kroegen? Wel kan men van meening zijn , dat bij de nieuwe drankwet de staat zijne bevoegdheid te buiten is gegaan, het eigendomsrecht op onbillijke wijze aantastte, enz., maar een volksman, die er zich in verheugt, dat de arbeider zijne penningen aan den jenever verkwist, kunt gi] niet aanwijzen, en zeer zeker zou het volk hem niet volgen. Daarvoor behoeft gij geene vrees te koesteren. Of meent gij, dat de meerderheid des volks verdierlijkt is ? Maar dan geeft gij ten minste toe, wat gij juist wildet bestrijden, n.1. Wat gij op de volksleiders tegen hebt, n.1. dat 7,ij het volk afkeerig maken van zwaren handenarbeid , die er toch altijd zal moeten blijven, daar meen ik u te moeten antwoorden, dat de invoering ' o van algemeen stemrecht juist zal strekken,omhandenarbeid meer in eere te brengen. Dat men juist hen, die zwaar arbeiden, als onmondigen beschouwt, tegen wie men zonder blozen allerlei verwijtingen mag doen hooren , waardoor men zelf den schijn van fatsoenlijk man verkrijgt, dat is de bron van het kwaad waarop gij wijst en deze zal door het algemeen stemrecht grootendeels gedempt worden. Het algemeen stemrecht loochent de spreuk: „het werk is voor de dornmen." Vreesde ik niet , al te uitvoerig te worden , ik ik zou nog menig ondergeschikt punt in uw schrijven willen bespreken. Op enkele moet ik wel ter loops wijzen. Gij zegt o.a. dat ik heb beweerd, dat de kolonisatie door de rijken werd tegengewerkt, omdat zij dan geen millionairs konden worden : ik moet hier opmerken, dat ik alleen de vraag opwierp, of, zoo er overbevolking was, de volksvertegenwoordigers, door het algemeen stemrecht gekozen, niet aan kolonisatie zouden denken, daar er in Indië genoeg land braak ligt, en ik waagde het erbij te voegen: „maar zoo'n kolonisatie staat misschien het millionair worden van enkelen in den weg." Ik s[ rak dus alleen vooronderstellenderwijze en in het geloof, dat als er werkelyk eene kolonisatie in Indië beproefd werd, zulks het maken van overgroote winsten door de particuliere pachlers van die woeste gronden zou bemoeilijken. Zoo las ik nog onlangs eene beschouwing, waarin het gevaarlijk geacht werd voor ons prestige in de Oost, als daar eene Europeesche arbeidersbevolking was. In elk geval liet gij mij veel meer zeggen dan ik zei, en dit noem ik niet fair. Dan moet ik u ook nog wijzen op eene fout in uw betoog. Gij spreekt van het volk, dat geen belasting betaalt; waar is dat volk ? Of zijn indifecte belastingen geene belastingen? De heer Ter Haar, dien ik vroeger noemde, beweerde in dezelfde rede, waaruit ik reeds een en ander heb aangehaald, dat het grootste deel der rijksbelastingen juist door het volk wordt betaald en niet door de welgestelden, gelijk men geneigd is te gelooven. Nu is zeker het beweren van een rechtsgeleerde geen evangelie; maar ik zou u toch den raad willen geven, er eens over na te denken. Laat ik nu echter terugkeeren tot de hoofdkwes- koe min better tiden forwachtsje. Anton foei ek in nije striel fen hope yn 't gemoet. It wier him ek noflik, dat Jet nou ris by de tafel sitte koe. Dochs praten hja wer net folie togearre. Nou en den stie Jet op, om op de teannen ris nei de sike to sjean. Meastal sliepte Anna en kaem Jet ya ienen wer by Anton, om him yn it ear to lusterjen: »hwet leit hja rêstich!" hwerop Anton bliid knikte. Mar ienkear bleau hja hwet langer by it bêd stean; hwent it kaem hjar foar, dat Anna hwet sizze woe. Dat wier ek fêst sa en dêrom bügde Jet hjar foaroer en nou hearde hja Anna diidlik sizzen : „Jet!" Daedlik naem hja de tearehanfen de sike yn hjarres en sei: „hwet is der, Anna? kin 'k hwet for jou dwaen ?" Do sloech de sike de eagen op en fliisfere seaft:»Jet, soargje for Koas !" Seaft drflkt Jet hjar han; »ja, dat scil ik dwaenv hear!" seit hja sunich. In tankbere blik fen Anna seit hjar, dat hja hjar andert forstien het. Mei in glimke om de müle leit hja der nou en fait wer yn 'e slom. Yet efkes bljuwt Jet stean ; mar as hja sjocht, dat de sike sliept, lit hja hjar han los en giet op Anton ta, dy bjar freegjend oansjocht; hy het net forstien, hwet wirden der wixele binne, hwet wichtige saek, ek foar him, der bispritsen is! Ta andert fettet Jet him by de han en fiert him nei de hoeke fen 'e keamer, sa fier müchlik fen 't bêdsté ou. „Anton!" seit hja en sjocht him lyk oan: » Anton ! siz, hwet is hjir bard ? siz my alles ; ik wol helpe; mar earsi mat ik witte, ho jimrne üngelokkich wirden binne. Fortrou my, broer! alles kin mülk yet torjuchte komme." Dêr stie nou de greatë heareboer tsjinoer syn sister! Hwet fielt er him seis lyts! Mar hjar frjeunlik wêzen en hjar Ijeafdefol each jout him moed en by forhellet hjar alles, hwet him troch eigen skild en bykommend ünk oerkomd is. De doarpsklok hie al lang toalf üre slein do Anton litpraet wier en nou wist Jet den alles. Hja stie forbüke en siet in amerij stil foar hjar hinne to sjean. Dy eagenblikken fen stilte wieren foar Anton in swiere straffe, mar ek de ienichste, dy 't er krige. Gjin forwyt kaem oer Jet hjar lippen, wylst hjar broer dêr tsjiu hjar oer siet as immen, dy anstouns syn fonnis fornimme scil. Mei in djippe sucht gyng Jet einlings oerein en op it bêdsté ta. Do 't hja seacli, dat de sike yet altiid seaft slomme, sette hja de doarren ta : „it is net nedich, dat wy to nacht beide weitsje," sei hja tsjin him: sik wol graech hwet lizzen gean yn de oare keamer. As Anna my nedich het, klopje my den mar. Lit my oars allinne bljuwe, ik scil der ris oer tinke, ho ik it beste helpe kin." Mei in frjeunlik knikje gyng Jet ta de keamer ut, klaeide hjar lit en gyng op bêd; mar net om to sliepen, né, dér koe net folie fen komme! Hja hie yn de léste üren to folie bilibbe en bigoun heal lüd yn hjar seis to praten en to rekkenjen. It waerd al wer dei, do hja it mei hjar seis iens like to wêzen. „Ja, ja, sei hja heal yn 'e dodze : „sa kin it en sa mat it!" en do draeide hja hiar om en foei fêst yn 'e sliep. Mei it oanbrekken fen 'e dei wier Anton ek lizz;en gien. Hy hie al sa faek nei Anna sjoen en jimmer hjar sliepende foun, dat er it mar ris weage om ek hwet to resten. tie , of door het algemeen stemrecht verbetering kan gebracht worden in den stoffelijken toestand van de groote massa. Zoo min als gij, verwacht ik van staatssocialisme heil. Ik wil juist een tegenovergestelden weg op, n.1. dien van beperking der staatsmacht. Ik ben erg bang voor uitbreiding van de ambtenaarswereld. Maar is het volk dat ook ni t ? Nooit heb ik beweerd, dat het algemeen stemrecht direct een geheel anderen, veel beteren toestandin bet leven zal roepen; maar ik ben vast overtuigd, dat het stemrecht een krachtig middel zal zijn, om het lagere volk op te heffen , om het gevoel van eigenwaarde te geven. Het zal er toe bijdragen dat de°spreuk: „arbeid adelt" niet langer den arbeider als bittere spot, in de ooren klinkt. Gevoel van eigenwaarde (gij erkent dit zeker met mij ?) zal al dadelijk gunstig op den stoffelijken toestand des volks werken. De verschillende partijen zullen het belang inzien, dat men zich met kracht aan de volksontwikkeling wijdt en. . . . hoe meer ontwikkeling er bij het voliv komt, hoe meer het zal inzien, welk eene macht het vereenigd zal kunnen ontwikkelen. Als ik in de bladen lees, dat in Engeland en Schotland de coöperatieve vereenigingen (de groote van Londen niet meegerekend) voor 26 i,468,196 gulden in een jaar omzetten, dan blijkt uit deze cijfers, hoe de massa gemakkelijk met vereende krachten kapitaal tegenover kapitaal kan zetten, en zoo de overmacht der kapitalisten kan breken. Nu weet ik wel (het bleek onlangs bij de verkiezing te Leeuwarden) dat kruideniers, enz. zich ergeren aan de coöperatie, doch het volk ergert zich ook als het zoovele winkelheeren ziet, die toch voor een groot deel van hen moeten bestaan, er lekker van leven en ... . soms nog minachtend den neus optrekken voor „dat gemeene volk". Gij blijft er bij, dat zij, die het meest in de belasting betalen, ook het meeste belang bij een zuinig beheer van den staat hebben, en cius ook de meeste rechten moeten kunnen doen gelden. Ik stel daar tegenover, dat zoo de belastingen evenredig zijn verdeeld , men meer betaalt, naar mate men meer aan den staat ter bescherming heeft toe te vertrouwen, en dan vraag ik: „aan wie draagt de staat tegenwoordig den plicht, om te beschermen, om rust en orde te handhaven, op? Drukt de bloedbelasting niet het zwaarst op den minderen man? En dan durft gij betoogen, dat hij eigenlijk geene lasten heeft en dus ook geen aanspraak op rechten kan laten gelden !" Gij schijnt ook maar niet op het ideete kannen komen , dat het vólk , als het stemrecht krijgt , daarom nog niet mannen uit den langsto 11 stand in de besturen zal kiezen. Het is zoo dom niet, dat het niet weet, dat, om te besturen, er kennis van zaken noodig is; maar uit de ontwikkelden zal het zeker zijne stem geven aan dezulken, van wie het geene minachting ondervonden heeft. ,| n | De moarns wier it sa stil yn de keamer, dat Koas him üngerêst makke. De jonge hie al wit ho lang yn de gong liarke, as er ek hwet hearde, it forfeelde him; sa stil mülk die er de keamersdoar op en roun op de teannen by al de bédden lans. Do er by Jet stie, bügde er him oer hjar hinne en flilstere : „ingel! dat isjouwirk!" Da sliepende hearde it net. Sêft gyng Koas de keamer wer üt. De jonge wist wol, hwet moike al dien hie, bied er it witten, hwet hja oan syn mem tasein hie, yet dwaen to scillen, hwet scoed er den wol sein ha! Fen dy üre ou kaem der wer nij libben yn it bus fen Anton Bolt. Anna waerd alle dagen sterker en alhowol it lang dürre, foardat hja wer sa flink en soun as earen wier, it kaem njunkelytsen allegearie wer yn oarder. Ifc bitsjür fen 'e hushalding koe hja dochs yet net alhiel op hjar nimme; mar dat hoefde ek net. Jet hie hjar berteplakje for goed f'orlitten en wier by hjar broer ynkomd. „Dat wier ek folie aerdiger as sa allinne mei in faem to wenjen," sei hja, as de lju hjar fregen, hwerom hja hjar ald thüö forlitten hie. Mar dat wier de saek net. As Anton deselde man for it each fen 'e wrald bliuwe scoe, den moast Jet hjar frij libben farwol sizze. Do de skilden bitelle wieren, ünthjitte Anton hjar, dat er better oppasse scoe. Hy ha!de trou wird. Hy bleau folie mear by honk as earen en bimoaide him ek folie mear mei de boerkerij. De opfieding fen do bern koed er gerest oan de beide froulju oerlitten. En do it tiid wier, dat Koas nei de hegeskoalle gean moast, do brocbten syn heit en mem him nei Grins. It wier de earste kear, dat hja wer mei nei stêd ride koe. De hieltiid kamen hjar fen blydskip en tankberens de triennen yn de eagen, as hja nei Koas seach, Leiders zullen het volk zeer Keker somwijlen bedriegen ; maar het bedrog komt uit en het algemeen stemrecht is dan weer het middel om misstappen te herstellen. Geloof mij, mijnheer De Vries! ik ben geen dweeper, ik sluit mijne oogen niet voor de werkelijkheid; het is mij er wel het allerminst om te doen, het volk op t8 ruien; maar ik betreur het, dat; zoovelen blind schijnen te zijn voor de teekenen des tijds , niet bespeuren dat de maatschappelijke dampkring onzuiver en er misschien storm in aantocht is. Hoe langer hoe kleiner wordt het getal van hen , die zich met een wissel op de eeuwigheid blijde maken, en daardoor getroost, zonder morren allerlei ellende en ontbering verduren. Is hier te lande alles nog tamelijk kalm en rustig, ik beschouw dit als een gelukkige omstandigheid , als een gunstig oogen blik, om het volk het recht, waarop het aanspraak heeft, toe te kennen. Wacht men tot het volk met geweld zijn recht eiscbt,dan is het te laat; dan is de toenadering tusschen de verschillende standen, die ik van het algemeen stemrecht verwach^ niet meer te verkrijgen; dan geven haat en wraak en afgunst den toon aan ; dan maar ik wil niet op de vrees werken. Vrees is altoos eene slechte raadgeefster. Ik wil, dat men het volk recht doe } en gij, die volgens uwe eigene verklaring in beginsel niet tegen algemeen stemrecht zijt, die dus het recht van het volk erkent, (want gij zijt zeker wel in beginsel tegen, onrecht?) hoe zoudt gijoordeelen over hem , die, na op onrechtmatige wijze alleen in het bezit gekomen te zijn van eene nalatenschap, en terwijl hij het recht van andere familieleden erkende, toch de goederen onder zich behield, onder voorwendsel, dat die anderen het beheer over hun deel niet toevertrouwd is, dat zij niet voor zich zeiven kunnen oppassen? Als de benadeelde, of wilt ge liever , de als onmondig behandelde familieleden beweren, dat de man, die zich zeiven tot hun voogd maakte, uit lage zelfzucht zoo handelt, zouden zij dan zoo heel ver mis zijn? Laat ik nu nog met enkele woorden herhalen , waarom ik voor algemeen stemrecht ben. ïk beschouw de invoering van 't algemeen stemrecht als een daad van recht, als een middel om toenadering te brengen tusschen de verschillende standen, als een uitstekend middel tot volksontwikkeling, als een middel om eene geweldige revolutie, een verzet tegen de wettige macht te voorkomen, daar dit bg algemeen stemrecht verzet tegen zich zelf zou zijn, als .... ja, ook als een middel, om de wetgeving zoodanig te veranderen, dat b.v. de door u beklaagde werkgevers, die achteruitgaan, terwijl hun werkvolk onbezorgd leeft, (zonder er echter zulk een goed leventje van te nemen als die achteruitgaande lui) , het wat minder gemakkelijk te maken, failliet te gaan en kort daarna weer voor groot heer te spelen en zich weer ver boven een eerlijken arbeider verheven te achten. En hiermede, waarde heer! neem ik thans afscheid van U. Ik mag thans geene meerdere ruimte van het Volksblad vragen. Misschien tot weerziens? Hoogachtend : Jan de Zaaieii. dy nést Anton op de foarbank siet en sa fleurich mei heit en de froulju praette. Jet seach mei wolbihagen nei dat lokkige trijetal, lokkich troch hjar! Godtank, dat hja it dwaen koe! Do 't Anna wer safier better wier, dat hja it witte mocht, hie Anton it hjar forhelle, .dat Jet fen foarnimmen wier, by hjarren yn to wenjen en dat hja den ek for Koas en de oare bern soargje scoe. O, hwet fielde hja hjar do lokkich; mar hja doarst it earst bast net fen Jetoannimrne. Mar Jet sei: »hark ris Anna! ik haw for my seis allinne fiers to folie en nou is it folie better, dat ik hjir by jimme kom. Den is mines, jimmes ek en ik kin fen myn jikl by myn libben wille haw we. Is dat net folie better as dat er nei myn dea forlange wird? As jimme nou lokkich binne, bin ik it mei!" Dat wier in wier wird fen Jet. Hja hie in bulte opoffere, mar hja woun der in skat fen ljeafde by. Alderljeafde^en alderlok, hja krige der in rom diel fen mei. Wy wolle yet efkes fiif jier fierder sjean. Yn in grinzer doarpstsjerke forkringt de ien de oar, om in goed sitplak to krijen. Mannichien mat him mei in steanplak tofreden stelle. Nou 't de klok bigjint to lieden, sjocht elk mei bilangstelliug nei de doar, hwertroch dominy mei de tsjerkerie en yet immen binnenkomme mat. Hwa dy simmen" is, lêzer ? Dominy het it forline wike oukiudige , it is Koas Bolt, de aldste soan fen boer Antou, dy „kandidaat tot de heilige dienst" is en op syn berteplak for de earste kear preekje scil. Sjoch, der is er al! 't is yet deselde knappe, flinke jonge; mar hy is hwet earnstiger wirden, dat him lykwol net misstiet. Langsum giet er by de stoel op , en as er boppe INGEZONDEN. lat is tegenwoordig Liberaal? Mijnheer de Redacteur ! Wat is tegenwoordig liberaal? Deze vraag doe ik mij in den laatsten tijd herhaaldelijk en ik kan er maar geen passend antwoord op vinden. Liberaal beteekent, zooals ik mij heb laten vertellen , vrijzinnig en daaruit meen ik te mogen opmaken, dat iemand, die zich liberaal noemt, de vrijheid moet liefhebben, vrijheid in doen en laten voor zich zeiven en anderen moet verlangen, voor zoover die vrijheid bestaanbaar is met orde en recht. Vrijheid om te onderdrukken mag er dus niet zijn, d. w. z. de een mag den ander niet beletten, de vruchten van zijnen arbeid te genieten , mag ze hem niet tegen zijn wil afhandig maken en evenmin mag de een den ander dwingen, zus of zoo te denken of in strijd met zijne overtuiging te handelen , zoolang dit niet tot daden leidt, die de orde der maatschappij verstoren. Ik meende verder , dat het tot de kenmerken der liberale partij behoorde , dat zij de volks-souvereiniteit huldigde, den wil des volks eerbiedigde en dus het volk of liever aan de meerderheid het recht toekende, om de wetgeving van den staat te regelen en gehoorzaamheid te eischen. Dit sluit nu niet in, dat men erkent, dat de meerderheid gelijk heeft, doch wel, dat men in het gevoel voor recht bij de meerderheid des volks gelooft en overtuigd is , dat zoo eene meerderheid voor eene wijle onrecht pleegt, zij spoedig minderheid zal worden , zoodat liet recht het veiligst is in de handen des volks, veiliger dan in handen van één persoon of van eenige bevoorrechten , te meer, daar natuurlijk ieder mensch en evenzeer iedere stand geneigd is, zijne belangen als de hoogste belangen te beschouwen, en dus eene vertegenwoordiging, gekozen door het geheele volk, ook alle verschillende en soms tegenstrijdige belangen vertegenwoordigt, die men dan moet trachten te verzoenen. En nu — wat zie ik ? Eene menigte liberalen (ten minste zij heeten zoo!) die zich met alle macht tegen het algemeen stemrecht verklaren, omdat het volk zoo vreeselijk dom is en de tegenwoordige kiezers zoo heel veel verstand van politiek hebben en zich niet door enkelen laten leiden, die zij gezag toekennen. Maar dit nu eens daargelaten : wat moet men zeggen van eene vereeniging, die het algemeen is, bliuwt er stean en sjocht de gemeinte oer. Earst met syn each dat fen syn heit. Anton sjocht him oan; mar net lang rêst it each fen Koas op him. It siket syn mem en den . . . dêrnêst syn moike. Hwet er omgiet yn de jonge man syn gemoet, dat is net to sizzen, like min as yn dy trije oare herten, sa nau oan him forboun. Mar my tinkt, min kin it hearre en fiele, nou Koas de bannen gearnimt en de eagen slüt en mei in kleare stimme bigjint: »Wij danken U, Hetnelsche Vader ! uiteen overvol gemoed voor deze ure, waarin," ensfh. Né, dat is gjin lippetael, dy wirden binne wier ! . . . . Anna krige hjar winsk. Koas, hjar eachappel, spriek op dizze moarn de segen oer hjar holle üt. O, ho great, ho lokkich fielde hja hjar; mar it wier nou gjin heechmoed, dy hjar de holle bügje liet, om't de minsken nei hjar seagen. Né, om de minsken tocht hja net, wol oan ien, dy nest hjar sit en ek mei djippe heling hjar jonge preekjen en tankjen heard het. It is Jet , dat lytse, breklike wyfke. Hja wit net hwet hja dwaen scil, skrieme of laitsje, hja kin fen beiden wol. Dy Koas het hjar sa weak makke; oars is hja jimmer sa bidaerd, mar hjoed Koas wit it net, dat moike him en dominy okkerjouns biharke het. It wier tafallich ; mar moike hearde dat Koas sei : „ja dominy, oan moike haw ik nést Gód to tankjen, dat ik snein myn ljeafste dream forfold sjean scil!" hwerop dominy forwündere frege : „dat lytse wyfke sounder oansjean ?" Ja, andere Koas (en Jet waerd er hast kei fen, sa plechtich en djip wier de toan, hwerop hjar ijeaveling dat sei): „sounder oansjean, mar dochs great!" S. V. D. S. I stemrecht wensehelijk acht en daarvoor ijvert en | die toch in een enkel geval de meerderheid wil | belemmeren in het regeeren naar haren wil en aan j 1/3 X 1 het recht wil laten 2/3 — 1 te dwarsboomen ] in zijne plannen? En zie, dat wil het Algemeen j Nederlandsch Werkliedenverbond, dat onlangs in ( zijne jaarvergadering met algemeene stemmen, be- jj halve die van zijnen voorzitter , (die buiten stemming bleef,) den wenscli uitsprak, dat bij eene herziening der grondwet art. 194, dat het onderwijs regelt , onveranderd mocht blijven, zoodat het wil | dat de antirevolutionaire partij, vereenigd met de | Katholieke, eerst 2/3 van de zetels in de eerste en jj tweede kamer moet veroveren , alvorens het onderwijs naar haren zin te mogen regelen. Welk een wantrouwen in de stem des volks, en dat van die zijde ! Zouden de HH. werklieden, die zoo krachtig voor het behoud van art. 194 der grondwet stre- j den, soms ook een algemeen stemrecht wenschen ij met uitsluiting van de leden van Patrimonium , van de orthodoxe werklieden-vereeniging ? Toch heet het Algemeen Nederlandsch Werklieden-verbond liberaal, doch alleen de voorzitter stemde niet met de massa meê en toonde daardoor, de inconsequentie, waaraan men zich schuldig maakte, j te gevoelen. Hoe men in de groote vergadering van de vereeniging Volksonderwijs zal spreken en stemmen over het al of niet veranderen van art. 194 der grondwet is , geloof ik , niet moeilijk te raden. Toen de heer Kerdijk onlangs in het Volksblad maar «enigszins liet uitkomen , dat men de regeling van het onderwijs ook wel aan den gewonen wetgever kon overlaten en men dus bij de grondwetsherziening in dit opzicht wel toegevend kan zijn, toen begon er al een storm tegen hem op te steken en de afdeeling Krommenie hief een alarmkreet aan. Men moet nu niet meenen , dat de HH. van Krommenie geen aanspraak meer maken op den naam van liberaal. In theorie zal het bij hen ook wel waar zijn, dat aan den staat niet het recht toekomt om te beslissen wat men al of niet heeft te gelooven: eene onfeilbare staatskerk, daarvan gruwt men, maar .... eene onfeilbare staatsschool, dat is heel wat anders. 't Is wel eene liberale leus, dat alle schakeeringen in het volksleven, alle denkbeelden en meeningen zich vrij moeten kunnen ontwikkelen langs den natuurlijken weg en dat daarmeê de waarheid liet best wordt gediend , daar deze wordt geboren uit den strijd der meeningen, maar dat geldt niet van de meeningen van orthodoxen en katholieken; die clerica.len kan men niet laten begaan. Krommenie wil het vaderland bewaren voor de „ontzettende ramp" die over het land zou komen, als de clericalen eens den baas werden. Het zou, zoo meent men , den vrede en de volksontwikkeling in gevaar brengen. Vergeten de HH. van Krommenie, dat juist de neutrale school den binnenlandschen vrede verstoort? Weten zij niet, dat juist het feit der afscheiding den verbroken vrede tusschen Hervormden en Christelijk gereformeerden weer eenigermate heeft hersteld? Vergeten zij ook, dat het juist de heerschappij der clericalen in Belgie was, die daar bij de liberale partij zulk een ijver wekte voor de volksontwikkeling ? Zou de liberale partij, als het moest, minder vermogen, dan de antirevolutionaire partij ? Is het leunen op den staat niet eene der hoofdoorzaken van de verslapping der liberale partij ? Mijnheer de Redacteur ! Ik begrijp er niets meer van, wat tegenwoordig liberaal heet. Ik begin er waarlijk aan te twijfelen of niet de antirevolutionairen den liberalen hun program hebben ontfutseld. Wie helpt mij uit den droom ? Mijnheer de Redacteur ! ' Uw Dw. Dienaar, Q. Q. Een enkel woord naar aanleiding van het schrijven van K. te L. in het vorig no. van dit blad. Volgens belofte zou ik nog nader terugkomen op het schrijven van K. te L., naar aanleiding van de meeting, door eenige heeren uitgeschreven, ten einde te L. eene afdeeling van het Noord-Nederlandscb bond voor Algemeen Stemrecht te vesti,gen, en op Zondag 20 Mei gehouden. De heer K. zegt, naar de vergadering te zijn gegaan, om bekeerd te worden, doch onbekeerd de zaal verlaten te hebben. Nu, dit is geen wonder. Op plotselinge bekeeringen zal het bond, hoop ik, niet gesteld zijn. Menschen, die zich maar dadelijk laten meeslepen , ontbreekt bet veelal aan degelijkheid en het: „gauw heet en gauw koud" is in den regel op hen van toepassing. Eene overtuiging ontstaat slechts langzaam en na veel wikken en wegen. De gronden, die K. aanvoert, om zijn tegenzin in Algemeen Stemrecht te rechtvaardigen, komen mij echter zwak voor. 't Is waar: „wie zich aan een ander spiegelt, spiegelt zich zacht", en het is dus goed om de werking van het algemeen stemrecht in andere landen na te gaan, doch wie vergelijkingen wil maken en uit hetgeen hij ziet, besluiten wil trekken, moet eerst zorgen, volledige kennis van zaken te hebben. Als de heer K. op de uitkomsten wijst, die de volksstemming in Frankrijk onder het tweede keizerrijk had, dan bedenke hij, hoe laag de volksontwikkeling daar destijds stond, ja nog staat. Hij boude ook rekening met het volkskarakter en bedenke ook eens , of het tweede keizerrijk wel zoo verschrikkelijk was, of Napoleon III ook niet zeer veel voor Frankrijk heeft gedaan. Hoe zou men over Napoleon geoordeeld hebben , als de oorlogskans hem gunstig ware geweest? Dan had men hem verheerlijkt en de volkskeuze geroemd. Waarom wendt de heer K. zijn oog niet naar Zwitserland, dat veel beter met ons land kan vergeleken worden ! Maar t is waar: de kiezers in Dokkum hebben ongeschikte lui gekozen en als dit nu hunne besten zijn. . .. Laat ons toch eerlijk zijn tegenover de antirevolutionairen. Laat ons eerst op daden wachten, die de ongeschiktheid van orthodoxe bestuursleden bewijzen, alvorens hen te veroordeelen. Vergeet niet, dat de orthodoxen jaren achtereen stelselmatig uit de meeste besturen geweerd zijn ; dat de ondervinding hunne leermeesteres alzoo niet was, dat juist omdat de antirevolutionaire partij de onderliggende was, alle eerzuchtige baantjesjagers, waaraan de liberale partij zoo rijk is, haar den rug toekeerden. Zoodra de partij tot macht komt, zal haar het heirleger van eigenbelangzoekers toevallen en daaronder zijn zeker bekwame lui genoeg. Geloof mij, als de antirevolutionaire partij vijfentwintig jaar meester van de besturen was geweest, zou zij over de liberale partij precies zoo kunnen spreken, als K. thans over haar. De anti-revolutionairen winnen terrein, niet omdat de domheid groot wordt, maar omdat zij in vrijzinnigheid de liberalen vooruit zijn. De liberalen durven hunne eigene beginselen niet meer toepassen. Velen verwachten steeds heil van den staat. Ik voorzie, wat prof. Spruyt in De Tijdspiegel van Maart wensehelijk noemde, dat eene vereeniging tot stand zal komen tusschen een groot deel der anti-revolutinairen en dat deel der liberale partij , dat tegen uitbreiding van het staatsgezag ijvert. De heer K. moet ook niet vergeten, dat op dit oogenblik de strijd der kerkelijke partijen op één doel is gericht en zij bij hare keuze er wel voor gezorgd heeft, een of meer bekwame mannen te kiezen, die het leger kunnen aanvoeren. Is dat niet voldoende? Neen, als de heer Iv, geene andere grieven heeft tegen het algemeen stemrecht, dan vertrouw ik, dat hij spoedig zijn afkeer zal hebben overwonnen. St. Oan PEKE TOEK Jl\ to Freantsjer. Béste Frjeun ! Jou brief haw ik lézen en ik tankje jou foar jou andert. Ik wier oérs fen doel, om net werom to skriuwen; mar der komme dingen yn jou brief foar, dy 'tiknet fetsje kin. Der stiet bygelyks, dat riedsleden, „noch middellijk noch onmiddellijk" dielnimme meije oan ünderhanske forhiering fen gemeintegoed of sa, mar is dat net mis, frjeun? Hwent mynhear Schaaf het ommers in frije keamer yn it gemeintehüs en forliiert it gêrs fen de pündiken. (*) Ek wol ik jou nou meidiele, dat it net teikene stik fen de commisje stellich yn de büse bleaun wier, as Mr. Trip er net oer bigoun wier to praten ; mar it kaem, nei 't hy bitanke en ouskie nomd en min in healüre kofjedronken hie, yette teikene foar it ljocht. Hja sizze, dat er aldergikste oanmerkingen yn makke wirde^ op it hüs, dat it nije gemeintehüs wirde moast, sa as: 1. »dat (*) Men bedenke , dat verhuring van grasgewas geen onderhandsche verhuring is, en zijn wij wel ingelicht, dan bestaat er een kon. besluit, waarbij een notaris het recht tot het doen van zulke verhuringen wordt toegekend. Eene andere vraag ons gesteld, of de burgemeester, die niet^ in de gemeente woont, wel ambtenaar van den burgerlijken stand kan zijn, meenen wij toestemmend te moeten beantwoorden, daar de gemeentewet hieromtrent niets bepaalt en het elders, b.v. in Franekeradeel, ook het geval is. Red. it noarden wol ris deilis wirde kin mei it suden, as de biwenners fen it léste hjar sin krije mei de forpleatsing fen it gemeintehüs"; 2. „dat üs riedsleden fen de Stienser kant to goed binne, om efkes foar de spoarhikke to wachtsjen, as it barre mocht, dat dizze in amerij ticht siet, om in trein troch to litten, krekt as er riedsforgearringe wêze mat"; 3. de keamers binne, howol 't hja folie greater binne as yn 't alde gemeintehüs, dêr to lyts , en de riedseal, dêr 't seis finsters yn binne , wylst er yn 't alde mar trije foun wirde, is to tsjuster" (!) 4. De riedsleden fen de noardkant binne wend, om hjar fortarringen en foardielen yn de stêd to bringen, seit it rapport, en om omwend to wirden, dat liket hjar raer ta, Hja wolle it ljeaver sa mar bliuvve litte." De siktaris Bolman mat it stik oars tige lüd oplézen hawwe, hwent de nieaste rapportslju wieren tsjin forpleatsing en dat stie him, tink ik, wol oan. Heit sei: „hwet dogge hja ek mei mynhear Schaaf yn de commisje? it bloed krüpt, dêr't it net gean kin." It rapport seit ek: „it hüs wier sterk en tige kreas yn oarder, net to djür, mar ek hegernöch yn priis; ek dat it publyk teild is, en it do safolle net opbringe koe", mar dat is in grouwe leagen , om't it nea op'e boerden wést het. Om de bopperomte to forhieren, dat karden se ou, en dat mat min priisgje, hwent hja scille dv romte wol brüke kinne foar de kaerten fen de gemeinte bygelyks. Op it ald gemeintehüs binne dy allegearre op in lyts keamerke oprölle en as er den hwet neisjoen wirde mat, springe se yen tomjitte. It béste is den mar om fjouwer balstiennen mei to nimmen en dizze op de hoeken to lizzen. By de nije stimming yn July kinne jy der grif op oan, dat hjir hwet to dwaen komt. Folie scil der öfhingje fen de stimmerij yn de ried oer it foarstel. To Huzum hawwe hja in kiesforieniging , dy hjit: „Gelijk Recht." Ik woe wol, dat dy hjir ris in forgearringe halde mei frije tagong. Min koe den ris mei enoar oerlizze, hwet riedsleden min hawwe mat. Wy matte net ien, mar wol in stik of trije hawwe, dy 't tige prate kinne. Us boargemaster het séofficier wést en sokke hearen binne trochentiid wol foar goed op fjouweren bislein. Kinne hja net oer bakboard sile, den probearje hja it oer stjürboard; wol it net foar de wyn, den lavearje hja by de wyn op; wol it net to flot mei de pikbroeken, den kin in oarlam in hele bulte ütrjuchtsje. Mar witte jy wol, hwet heit seit: »hja keare it op in djür net, soan ! As ik riedslid wier, den stirnde ik er foar, den hie ik de eare ek mei.'' En nou de groetenis fen us allegearre. Jou frjeun , Stiens, 31 Maije 1883. S. P. NOATEN MEI WJUKKEN. 't Is sneintomoarn ; de rêstdei scil bigjinne ; Mar botte rêstich is 't just net yn mannich hüs. Ek master rint yet yn 'e süs ; Syn klean binn' wei. Hwet scil de man bigjinne! Syn wiif is foart; hja 's nei hjar dochter ta, ïïwaens man teach nei Amerika. Hy liet syii wyfke stiltsjes thüs. Sa 'n houlik, nou, dat is in krjus! Ja, master hie al sein : „als ik mij niet bedrieg, »Dan is die vent zoo'n eendaagsvlieg ; »Hij komt, liij gromt, hij bromt, hij gonst, hij gaat, » En k spreek maar niet van't geen hij achterlaat!" Mar master mat nei tsjerke, de man moat oargelspylje; Wier 'r timmerfeint, hy woe sa Ijeaf wol seagefylje. Hy het sa faek al op dat oargel wést; Min krijt yens nocht op 't lést! Lykwol, hy moat; mar 't tsjustere each forriedt, Mei eltse trêd, ho min de mütse stiet. Hy komt op 't oargel oan en neat to ier. (De püstertraper tinkt: »üs spylman sjocht net (blier!") Hy slacht it noatboek iepen en om syn grize holle Bromt mannich mich; 't is krekt as wolle Hja master pleagje, lykwol, dy set yn Psalm twa en fjirtich, mei de püster goedfol wyn. De bril earst goed to skoar; de miggen sett' hjar dol, Dat master sjocht al gau in michje oan foar in sol. It michje krüpt hwet heger, wylst 't folk nei 't (oargel sjocht. Mar master spilet troch en ringen fljocht; It michje foart. — »Zal jelui me ook bedriege !" Ropt master nou forheard: »kunne ook de nooten (vliege ?" L. J. J. HENNAERDERADIEL. Langlêsten haw ik jou al ris forhelle, dat it praet gyng, dat de helpdominy • fen Spannum, dy 't, as de echte dominy foart is, de foargong op bigraffenissen het, en al 65 jier ald is, net langer widner bliuwe woe, mar in jonge widdou utkard hie, om him op syn ienliklibbenspaed selskip to halden. Nou kin ik jou sizze, dat it houlik net allinne op 't gemeintehQs sletten is, mar ek yn de tsjerke bifestige, en ik kin der by fortelle, dat, al seagen de lju to Spannum hwet niget oan dit houlik, —fêst om't hja mienden, dat it kristendom fen de helpdominy echt Paulinisk wier en Paulus seit, dat net to trouwen better is, as it al to dwaen,— de dominy, de kristelike masters en de tsjerkfalden allegearre by de helpdominy op bisite wést hawwe, sadat dy de man fêst great gelyk joegen. Hy hie den ek, sa 't er sei, de God Jakobs rieplagge en nea in frouminske sa ljeaf hawn as dit, sadat min yette net wit, hwet er barre kin, hwent de Sara fen disse fader der geloavigen is krekt héal sa ald as de mem fen Izaak, do 't dizze to wrald kaem. En oars ... do 't David ald en kald waerd, hwet er do barde, dat wit de helpdominy fen S. fen seis ek wol. Né, Paulus en de Spannumers , dy 't it trouwen net goedkarre , binne mis. In geloavich widner to Wjelsryp bet ek tocht as de helpdominy fen S. Syn faem, in 20 jier jonger as by, bie al fjouwer jier fri^d mei in boerefeint. De jonge lju scoene dizze Maitiid trouwe en hja hiene al 't ien en oar by enoar koft, mar .... dêr komt it trouwen by de boer op en hy hellet de faem oer, om de feint rinne to litten en mei him yn 't houliksboatsje to stappen. Nou, in minskemage is greater as it hert, en de faem tocht fêst, dat hja, hwet de mage oangiet, better by in boer as by in feint torjuchte kEetn. Sa 't ik hear, hawwe de boer en de faem nou de geboadens oanjown. Sa sjogge jy wer, dat de ljeafde(?) yn it Heilige Lan syn krêft fiele lit en, as it Maitiidssintsje, alde strüken wer grien makket. OPSTERLAND. Aan de H.H. O. en R. van Gorredijk schijnt het niet duidelijk te zijn, waarom het vroeger raadslid C. Koopmans op nieuw in Opsterlands raad gaat zitten. Weten zij, Gorredijksters, dan niet, hoe men in hunne gemeente den heer C. K. als een degeljjk raadslid weet te waardeeren, in spijt van een laag gerucht, dat onlangs de ronde deed? Weten zij niet, dat de heer K. juist te voren een adres van ingezetenen uit Opsterland heeft ontvangen, dat hem een wakker man noemde en waarin men hem dringend versacht bij eventuëele herbenoeming, de betrekking aan te nemen? M. N. Wijt, de burgemeaster, verkreeg, niettegenstaande 's mans groote kennis van de gemeentewet slechts 78 stemmen. Is het dan zoo vreemd, dat de heer K. zich eene, zoo eervolle, benoeming laat welgevallen? P. Forliden snjeun wier it boaskjen to Bütenpost. Acht pearen stiene foar de boargemaster. De siktaris lies de (rou-akten op. Do 't er mei it léste pear oan 'e gong wier en de wirden foarlies: de bruid ter andere zijde" — pakte de brêgeman syn breid by de skouders en swaeide hjar om en om en plakte hjar oan syn oare side. De breid krige in holle as bloed , mar hy seach frij hwet permantich om him hinne, krekt as er sizze woe: „ik bin wizer as ien fen jitnme !" Dat de boargemaster en de oaren ek allegearre ris glim-, ken, om't it jong wyfke sa klear fiele litten waerd, dat hja „omstean ' leare scoe, scil nimmen forwounderje. ÖE SPROKKELAAR. In het „Zondags Leeuwarder Advertentieblad", las de Sprokkelaar de volgende advertentie: „OPEN BRIEF van Twee Dienstboden aan 't kantoor M Voorzon" ie Usiwafc Mijnheer! „Ik ben met mijn Nicht in de beste welstand in Amsterdam aangekomen en mijnheer Berger heeft ons van de Stoomboot afgehaald; wij zijn vriendelijk onthaald; wij hebben beiden eene rijke dienst, ieder 100 gulden, dus mijn Nicht van 17 jaar ook 100 gulden; U kunt gerust Dienstboden sturen , want ze hebben het hier zoo goed als bij Moeder te huis. Dus, zeg maar aan de Dienstmeiden, dat ze goed door U behandeld worden, want wij zijn best tevreden. Uw Dienaressen, SJOUKJE WESTRA, en mijn Nicht SJOUKJE WESTRA. „N.B. Dus gij KEUKEN-, KINDER-en WERKMEIDEN , wilt U nu naar Amsterdam of andere" plaatsen, komt dan maar aan 't Kantoor .DE VOORZORG", Burmaniastraat H no. 1, bij de Kerkstraat; elke dag bestaat er gelegenheid, om dadelijk te vertrekken naar rijke diensten, tegen hoog loon." De Sprokkelaar kent den heer of de heerenniet, die het bureau „de Voorzorg" hebben gevestigd, en zij schijnen het niet noodig te achten, hunne namen bij de advertentie bekend te maken. Het is echter wel degelijk eene vraag van gewicht aan wien de dienstmeisjes, die graag een hoog loon verdienen, hun vertrouwen schenken. Eerlijk gezegd, de 'Sprokkelaar is een beetje bang geworden voor dat lokken van meisjes naar Amsterdam in dezen, door de tentoonstelling zoo drukken tijd aldaar, sedert het aan het licht kwam, door de ontmaskering van zekeren Enuma, dat meisjes alles behalve op fraaie advertenties kunnen vertrouwen en groot gevaar loopen van in verkeerde handen te vallen. Men zij dus voorzichtig ! In „het Noorden" steekt Ds. De Jong niet ten onrechte den draak met de poging der liberale kiesvereeniging te Arnhem , die beproefde om een liberaal program te maken. Hij zegt o.a. »De liberale partij is niet meer één geheel. „Willen zij nog een program maken, dan moeten zij het laten bi] die algemeenheden, waar een ieder het meê eens is. Als de liberalen een goed begrensd program van beginselen maken, dan worden ze door dat program niet vereenigd, maar verdeeld. 