2004/337/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ — Υπόθεση COMP/E-1/36.212 — Αυτογραφικό χαρτί [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2001) 4573] (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Ten tijde van de inbreuk die het voorwerp uit- maakt van deze beschikking, waren de volgende onder- nemingen lid van de AEMCP: Arjo Wiggins Appleton (AWA), Cartiere Sottrici Binda, Copigraph (15), Papierfa- brik August Koehler, Papeteries Mougeot, Stora Feld- mühle (later Stora Carbonless Paper en thans Mitsubishi HiTech Paper Bielefeld) (16), Zanders Feinpapiere, Sap- pi (17), en Torraspapel. Bij deze producenten is in hoge mate sprake van verticale integratie van de productie van basispapier en chemicaliën. (15) Volgens het verslag van MHA, voor de AEMCP opgesteld in 1996, bedroeg de omvang van de markt voor zelfko- piërend papier in de EU in 1995 circa 850 miljoen ecu. Het verslag raamde de productiecapaciteit voor zelfko- piërend papier voor datzelfde jaar in West-Europa (EER en Zwitserland) op 1 010 000 ton, waarvan de AEMCP- leden 890 000 ton voor hun rekening namen (ofwel 88 %). Wanneer de Oost-Europese productiecapaciteit (13) Antwoord van Carrs op de mededeling van punten van bezwaar, dossier blz. 20341-20342. (14) Verslag MHA, december 1996, blz. 42 (dossier blz. 1122) (15) Bolloré, de moedermaatschappij van Copigraph, was rechtstreeks betroken bij het kartel tezamen met haar dochteronderneming (zie overweging (353) tot (356)); ter vergemakkelijking van de beschrij- ving en analyse van de zaak wordt hierna naar beide verwezen met „Copigraph”. (16) Hierna „Stora” genoemd. (17) Verscheidene dochterondernemingen van Sappi Limited waren betrokken bij het kartel (zie overwegingen (357) tot (359)); ter ver- gemakkelijking van de beschrijving en de analyse van deze zaak wordt hierna naar alle verwezen met „Sappi”. TABEL 1 (a) Marktaandelen van AEMCP-leden in 1995 op basis van ramingen van Sappi en AWA (19) (in %) AWA Stora Koehler Zanders Torraspapel Copigraph Sappi Mougeot 30-35 15-18 12-15 10-12 Ongeveer 8 Ongeveer 5 Ongeveer 4 Ongeveer 3 (17) Naast de AEMCP-leden was een aantal niet-geïntegreerde producenten actief, waaronder drukkers van formulieren die zelfkopiërend papier produceren voor hun eigen behoefte of overwegend leveren aan plaatselijke markten en basispapier („support”) en chemicaliën inkopen bij andere leveranciers (20). De voornaamste niet-AEMCP ondernemingen waren Carrs (Verenigd Koninkrijk), Fabriano (Italië), Hauffe (Duitsland), Bartsch (Duitsland), Zicuñaga (Spanje) en Divipa (Spanje). Deze beschikking is tevens gericht tot drie van deze kleine ondernemin- gen, namelijk Carrs, Divipa en Zicuñaga. Voorts is bekend dat twee Oost-Europese producenten zelfkopië- rend papier vervaardigen, namelijk Aero (Slovenië) en Krkonosské (Tsjechische Republiek) (21).  (18) In tabel 1 (b) is te zien wat de totale omvang was van elk van de adressaten van onderhavige beschikking in 2000, en wordt een indicatie gegeven van hun relatieve belang in de EER-markt voor zelfkopiërend papier in (18) Verslag MHA, december 1996, blz. 44 (dossier blz. 1124); door de Commissie van de producenten verkregen gegevens wijzen erop dat het cijfer van de marktomvang enigszins hoger zou kunnen zijn, zie tabel 1. b). (19) Dossier blz. 217 (document van Sappi), 3262-3265 (document van AWA). (20) Euroforms, januari 1991 (dossier blz. 3188). (21) Verslag MHA, december 1996, blz. 42-43 (dossier blz. 1122-1123). 21. 4. 2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/7 1994 en 1995. Deze cijfers zijn gebaseerd op de ant- woorden van de ondernemingen op de verzoeken om informatie en schattingen van de Commissie (22). TABEL 1 (b) De omvang van de onderneming en haar relatieve belang in de EER-markt voor zelfkopiërend papier (23) Onderneming Totale omzet van de betreffende ondernemingen of groepen ondernemingen (in EUR) voor 2000 Omzet in zelf- kopiërend papier (M. EUR) en geraamde marktaandelen in de EER voor 1994 Omzet in zelf- kopiërend papier (M. EUR) en geraamde marktaandelen in de EER voor 1995 AWA 5 524 138 000 369,9 (32,8 %) 380,4 (31,7 %) MHTP (STORA) 236 220 000 161,7 (14,3 %) 161,9 (13,5 %) ZANDERS 579 787 000 135,3 (12,0 %) 147,3 (12,3 %) KOEHLER 487 775 000 111,4 (9,9 %) 119,6 (10,0 %) TORRASPAPEL 814 876 000 61,4 (5,4 %) 82,8 (6,9 %) BOLLORE 4 240 000 000 56,4 (5,0 %) (Copigraph) 60,0 (5,0 %) (Copigraph) SAPPI 5 106 061 000 39,2 (3,5 %) 39,5 (3,3 %) MOUGEOT 139 589 000 30,2 (2,7 %) 30,9 (2,6 %) DIVIPA 24 641 000 20,5 (1,8 %) 23,1 (1,9 %) ZICUNAGA 110 932 000 16,8 (1,5 %) 19,9 (1,7 %) CARRS 33 128 000 11,6 (1,0 %) 13,8 (1,2 %) 1. 2. 2. 2. Vraagzijde (19) De voornaamste afnemers in de sector zelfkopiërend papier zijn drukkers, die het verwerken tot formulieren (22) De verkopen voor de jaren 1994 en 1995 worden genoemd als voorbeeld. Het relatieve aandeel van de verkopen van zelfkopië- rend papier van elke onderneming varieerde mogelijk van jaar tot jaar gedurende de periode waarin de inbreuk werd gepleegd.  De ramingen van de marktaandelen zijn rechtstreeks afgeleid van de door de ondernemingen verstrekte gegevens (uitgezonderd Copi- graph voor wie het marktaandeel is gebaseerd op de informatie dat het in 1995 een marktaandeel had van 5 %) en worden louter genoemd ter indicatie. De ramingen van de marktaandelen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de ondernemingen in tabel 1 (b) tezamen 90 % van de EER-markt in handen hadden. (23) Alle omzetcijfers die worden genoemd in deze beschikking luiden in ecu of euro, afhankelijk wat van toepassing is. Wisselkoersen voor de euro zijn de officiële jaarlijkse (of, naar gelang het geval, maandelijkse) gemiddelde wisselkoersen zoals gepubliceerd door de Commissie voor de berekening van omzetcijfers. en rollen voor bedrijven. Sommige drukkers gebruiken rollen, andere vellen. In 1995 werkten naar schatting 2 000 drukkers met rollen en 47 000 drukkers met vel- len (24). (20) Rollen worden hoofdzakelijk rechtstreeks aan de druk- kers verkocht of via de tussenhandel, terwijl vellen voor- namelijk worden gedistribueerd via de tussenhandel. (21) Volgens Sappi heeft de tussenhandel aanzienlijke markt- macht, hetgeen hoofdzakelijk verklaard wordt door de overcapaciteit van de productie (25). De handelaren ver- langen uniforme en regelmatige leveringen. Ook verlan- gen zij korte levertijden en aanpassing van de leveringen aan hun specifieke behoeften met betrekking tot formu- lieren en afmetingen, teneinde hun eigen voorraden te reduceren (26). Carrs heeft verklaard de ervaring te heb- ben dat handelaren over het algemeen waar mogelijk proberen de prijzen van de vellen te verhogen en de producenten aanmoedigen hun prijzen te verhogen (27). (22) Aangezien zelfkopiërend papier een merkproduct is, bestaat er een sterke band tussen de leveranciers en han- delaren. Leveranciers hebben over het algemeen een duurzame handelsrelatie met hun handelaren. Dit is ten- minste gedeeltelijk te verklaren door de hoge kosten die een overschakeling naar een andere handelaar met zich brengt wegens de door hen aangehouden voorraden en de investeringen die worden gedaan in merkgebonden reclame (28). (23) Volgens Sappi nemen met name AWA, Stora en Torras- papel zelf de distributie geheel of ten dele voor hun rekening via hun eigen handelsbedrijven. Sommige kleine producenten, die hoofdzakelijk lokale markten bedienen, verkopen vaak eveneens rechtstreeks aan eind- gebruikers. De andere producenten van zelfkopiërend papier verkopen hun product hoofdzakelijk aan onaf- hankelijke handelaren (29).  (24) In 1993 bedroeg het aantal voor rollen geschikte drukpersen naar schatting 1 260 en het aantal voor vellen geschikte persen 44 200 (dossier blz. 3134-3135; zie ook dossier blz. 340). (25) Dossier blz. 220. (26) Dossier blz. 339. (27) Antwoord van Carrs op de mededeling van punten van bezwaar, dossier blz. 20352. (28) Dossier blz. 4628. (29) Bijdrage van Sappi van 22. 12. 1996 (dossier blz. 220). MHTP heeft in haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar ver- klaard (dossier blz. 20404) dat zij (of voorheen Stora Carbonless Paper) hoofdzakelijk zelfkopiërend papier verkoopt aan papier- groothandelaren (de totaliteit van door haar geproduceerde vellen en meer dan 95 % van de door haar geproduceerde rollen) en dat het zich niet bezighoudt met een deel of de totaliteit van de distri- butiefunctie. MHTP geeft echter niet aan of zij eigenaar is van enkele van de handelsbedrijven zoals Sappi verklaart. L 115/8 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 1. 2. 2. 3. Ontwikkeling van het aanbod en de vraag in West-Europa, 1990-1996 (24) De West-Europese markt voor zelfkopiërend papier ken- In 1995 merkt zich door structurele overcapaciteit. bedroeg de benuttingsgraad van de capaciteit 65 % (30). De capaciteit is in het afgelopen decennium niet uit- gebreid. De vraag gaf daarentegen in de jaren negentig een daling te zien, en verwacht werd dat deze achteruit- gang zich zou voortzetten (31). (25) De vraag naar zelfkopiërend papier groeide in de jaren tachtig snel toen het in de plaats kwam van eenmalig bruikbaar carbonpapier (one-time carbon, OTC). Terwijl de Europese markt volwassen werd, nam het aantal elek- tronische transacties sterk toe, hetgeen van invloed was op de vraag. In 1990 lag het verbruik van zelfkopiërend papier in West-Europa (het grondgebied dat in 1994 de EER werd plus Zwitserland) ruim 700 000 ton; daarna nam de groei van de vraag af tot nul, en begon in 1995 en 1996 te dalen (32). (26) Medio jaren negentig was het verbruik het hoogst in Duitsland, gevolgd door Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk op een gedeelde tweede plaats. Italië was de op drie na grootste verbruiker in Europa, gevolgd door de Benelux-landen op de vijfde plaats (33). (27) In de jaren negentig traden er grote kortetermijnfluctua- ties op in het West-Europese verbruik. De grootste schommelingen werden gesignaleerd in 1994/95 en in het najaar van 1996.  Volgens een studie die in 1996 in opdracht van het AEMCP werd uitgevoerd door Mikulski Hall Associates, „was alom de opvatting dat deze fluctu- aties grotendeels te wijten waren aan voorraadwijzigin- gen, hoofdzakelijk onder invloed van gewijzigde prijs- niveaus”. De studie ging echter niet in op specifieke wij- zigingen van de omstandigheden aan de vraag- of -aan- bodzijde die deze fluctuaties konden verklaren. De enige ontwikkeling die duidelijk uit de studie naar voren kwam, was dat de groei van de vraag naar zelfkopiërend papier in West-Europa reeds sinds enige jaren onder druk stond. De studie vestigde voornamelijk de aandacht op de tendens van een vermindering van het aantal duplicaten in meervoudige formulierensets. De belang- rijkste factor die verantwoordelijk was voor de afname van de vraag naar zelfkopiërend papier was echter de afgenomen behoefte aan formulierensets tengevolge van het toenemende gebruik van elektronische gegevensuit- wisseling (EDI), elektronische media en streepjescodesys- temen, in combinatie met de verschuiving naar non-im- pact printers (laser of ink jet) (34). (28) In West-Europa bleef het aantal leveringen door AEMCP- leveranciers tussen 1990 en 1996 stabiel, op net 600 000 ton, terwijl de leveringen door niet-AEMCP- producenten daalden van 112 000 ton in 1990 tot net iets meer dan 70 000 ton in 1996. In dezelfde periode trad een halvering op van de invoer van buiten West-Eu- ropa (35). In 1990 was het aandeel van de invoer 1,4 %, terwijl het in 1996 was gedaald tot ongeveer 0,7 %. In tabel 2 is een samenvatting opgenomen van de verande- ringen in leveringen en verbruik in de Europese markt (36). (30) Cijfers berekend op basis van de informatie die is verstrekt in het verslag van MHA, december 1996, blz. 40 (dossier blz. 1120). (31) Verslag MHA, december 1996, blz. 4 (dossier blz. 1084). (32) Verslag MHA, december 1996, blz. 3, 18-20 (dossier blz. 1083 en blz. 1098-1100). (33) PPI, februari 1997, dossier blz. 2787. (34) Verslag MHA, december 1996, blz. 3, 9, 20-21 (dossier blz. 1083, 1089, 1100-1101) en Verslag MHA May 1997, blz. 60 (dossier blz. 11670). (35) Verslag MHA, december 1996, blz. 3 (dossier blz. 1083). (36) Verslag MHA, december 1996, blz. 19 (dossier blz. 1099). 21. 4.  2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/9 TABEL 2 Levering en verbruik van zelfkopiërend papier, 1990-96 Leveringen West-Europa (in 1 000 t) AEMCP Niet-AEMCP Import Totaal verbruik 590 628 632 618 645 570 610 112 97 85 76 89 82 74 10 10 8 7 6 5 5 712 735 725 701 740 657 689 Verbruik (in 1 000 t) % mutatie op jaarbasis + 5,3 + 3,2 – 1,4 – 3,3 + 5,5 – 11,2 + 4,9 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 (*) (*) Schatting Bron: Verslag MHA, december 1996. 1. 2. 2. 4. Grensoverschrijdend handelsverkeer grensoverschrijdend handelsverkeer op het grondgebied van de EER. (29) In de EER is de productie van zelfkopiërend papier geconcentreerd en de fabrieken bevinden zich in vijf lid- staten van de Gemeenschap: België, Frankrijk, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In het algemeen ver- kopen de producenten hun producten echter in de gehele EER en lijken transportkosten geen belemmering te vormen voor het handelsverkeer in dit gebied (37). 1. 2. 3. DE PRODUCENTEN 1. 2. 3. 1. Arjo Wiggins Appleton (30) De Commissie beschikt over gedetailleerde informatie over de verkopen in het gebied dat in 1994 de EER werd, per land, en deze betreft het merendeel van de referentieperiode voor het kartel, voor de volgende ondernemingen: AWA, Divipa, Koehler, Mougeot, Sappi, Stora, Torraspapel, Zanders en Zicuñaga (38). Deze gege- vens tonen aan dat ten tijde van de inbreuk meer dan 56 % van de geaggregeerde afzet van deze ondernemin- gen in de EER plaatshad buiten hun respectieve binnen- landse markten (d. w. z. de landen waar zich hun produc- tiefaciliteiten bevinden). (31) De referentieperiode voor het kartel kenmerkte zich voorts door aanzienlijke handelsstromen tussen de Gemeenschap en de verschillende EVA-landen. In 1994 werden aanzienlijke hoeveelheden zelfkopiërend papier verkocht aan Oostenrijk, Finland en Zweden. Vanaf 1994 was er ook sprake van handelsstromen met IJsland en Noorwegen. Er is derhalve sprake van omvangrijk (37) Volgens Sappi bedragen de gemiddelde transportkosten voor leve- ringen in Europa < 10 % van de leverprijs. Dossier blz. 215. (38) Voor 1992 beschikt de Commissie over gedetailleerde cijfers voor zes ondernemingen, voor 1993 1994 voor acht ondernemingen en voor de jaren 1995-1997 voor negen ondernemingen. (32) Arjo Wiggins Appleton plc werd op 29 november 2001 omgevormd tot Arjo Wiggins Appleton Limited.  Zij is de moedermaatschappij, hierna „AWA” genoemd, van de Arjo Wiggins-groep die wereldwijd meer dan 150 doch- terondernemingen omvat. Zij houdt zich onder meer bezig met de productie en de distributie van zelfkopië- rende, thermische, fijne, gecoate en speciale papiersoor- ten. De groep heeft aanzienlijke activiteiten in geheel Europa en Noord-Amerika, evenals belangen in andere delen van de wereld. De groep is 's werelds grootste fabrikant van zelfkopiërend papier, met aandelen van meer dan 30 % in de Europese markt en 50 % in de Noord-Amerikaanse markt. Zelfkopiërend papier viel onder de divisie Arjo Wiggins Carbonless Paper Ope- ration (CPO) totdat in 1998 een divisie Carbonless & Thermal werd opgezet. AWA heeft fabrieken voor zelf- kopiërend papier in België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 1. 2. 3. 2. Binda (33) Cartiere Sottrici Binda SpA, sinds mei 1996 Binda SpA genaamd, produceerde zelfkopiërend papier tot oktober 1993. Toen beëindigde Binda de productie en sloot ver- L 115/10 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 schillende optieovereenkomsten met AWA voor de ver- koop van haar handelsmerk „Biplura” en verscheidene machines voor de productie van zelfkopiërend papier. De opties werden niet volledig uitgeoefend en AWA ver- wierf in 1995 het handelsmerk „Biplura” en één machine van Binda. Binda ging voort met de productie van rug- papier en papier met castcoating tot augustus 1998, toen het bedrijf in liquidatie ging (39). 1. 2. 3. 5. Divipa (38) Distribuidora Vizcaína de Papeles SL, hierna „Divipa” genoemd, is een Spaanse onderneming die zelfkopiërend papier op grote rollen inkoopt en deze verwerkt tot vel- len en kleinere rollen voor de verkoop in Spanje. (34) In deze beschikking wordt Binda genoemd voor het doel van de beschrijving van de feitelijke situatie. Gezien het verdwijnen van deze onderneming en de afwezigheid van enige wettelijke of economische opvolger, is het voor de Commissie echter niet mogelijk deze beschik- king te richten tot enige natuurlijke of rechtspersoon wegens de gedragingen van Binda tot oktober 1993. (35) (36) (37) 1. 2. 3. 3. Carrs Carrs Paper Limited, hierna „Carrs” genoemd, is statutair gevestigd in de West Midlands, in het Verenigd Konink- rijk. De rechtstreekse moedermaatschappij van de onder- neming is Carrs (Birmingham) Limited, een onder- neming gevestigd in Engeland en Wales. Carrs produ- ceert en verkoopt zelfkopiërend papier (bijna uitsluitend vellen) in het Verenigd Koninkrijk en exporteert over- wegend naar Ierland en Denemarken.  Carrs is een innoverend bedrijf op de markt voor zelfko- piërend papier en vervulde een leidende rol bij de over- schakeling van blauw naar zwart zelfkopiërend papier in 1983. Als eerste kwam het in 1991 met laser/copier- kwaliteiten. In 1992 lanceerde Carrs Signal Plus, een product dat werd aangeprezen als het eerste drukker- vriendelijke zelfkopiërende papier. 1. 2. 3. 4. Copigraph totdat het Copigraph SA was een volledige dochteronderneming van de Franse onderneming Bolloré SA (voorheen in bekend als Bolloré Technologies SA), november 1998 werd overgenomen door AWA. Copi- graph SA was onderdeel van de divisie speciale papier- soorten van Bolloré. Bolloré produceerde basispapier in haar fabriek in Thonon dat werd gecoat in Thonon in de Malesherbes-vestiging van Copigraph in Frankrijk en in de Wülfrath-vestiging die toebehoorde aan Eupaco grafische Papiere GmbH & Co KG in Duitsland (Bolloré verwierf Eupaco in 1992 en sloot de coating-faciliteiten in 1995) (40). Toen Copigraph nog zelfkopiërend papier als eindproduct verkocht, waren haar voornaamste markten in de EER Frankrijk en Duitsland. (39) (40) (41) (42) 1. 2. 3. 6. Koehler Papierfabrik August Koehler AG, statutair gevestigd te Oberkirch, Duitsland, is de moedermaatschappij van de in particuliere handen zijnde Koehler groep, en voorts eigenaar van het volledige kapitaal van Reacto Papier GmbH, Hannover, en Koehler Kehl GmbH, Kehl. Koehler produceert zelfkopiërend papier, fijn papier en ther- misch papier. 1. 2. 3. 7. Mougeot Papeteries Mougeot SA, hierna „Mougeot” genoemd, is een Franse onderneming die statutair gevestigd is in Laval-sur-Vologne, in de Vogezen, Frankrijk, en onder de zeggenschap valt van de familie […] (*). Mougeot pro- duceert zelfkopiërend papier in Frankrijk en haar voor- naamste exportmarkten zijn het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Oostenrijk. Afgezien van zelfkopiërend papier vervaardigt Mougeot papierproducten voor hygiënisch en huishoudelijk gebruik en wegwerpluiers die worden verkocht onder merknamen van de distribu- teurs. 1. 2. 3. 8. Sappi Sappi Limited, hierna „Sappi” genoemd, is een inter- nationale onderneming die statutair is gevestigd in de Republiek Zuid-Afrika. Het is de moedermaatschappij van de Sappi-bedrijvengroep. Sappi werd actief op de Europese markt voor zelfkopië- rend papier in 1990 toen zij de Transcript-fabriek over- nam van DRG in het Verenigd Koninkrijk.  Na het betre- den van de markt was zij actief in Europa via haar doch- teronderneming Sappi UK Limited die werd opgezet in 1993 met een andere dochteronderneming van Sappi Limited (Hannoversche Papierfabriken Alfeld-Gronau AG), een Europese verkooporganisatie in de vorm van een joint venture, Sappi Europe SA. Sinds mei 1995 is Sappi Europe Limited de Europese houdstermaatschappij waaraan Sappi UK Limited en Hannoversche Papierfabri- ken Alfeld-Gronau AG rapporteren (41). In april 1998, na de overname van KNP Leykam (de grootste produ- cent in Europa van gecoat houtvrij papier), werd de Sap- pi-groep geherstructureerd. Thans bestaat deze uit twee operationele divisies, Sappi Fine Paper plc en Sappi Forest Products. De kernactiviteiten van Sappi Fine Paper (39) Dossier blz. 7793 en blz. 19752-19755. (40) Dossier blz. 414-415 en 13352. (*) Informatie tussen vierkante haken met een asterisk vervangt ver- trouwelijke informatie die uit de tekst is geschrapt. (41) Dossier blz. 19-20, 26-28. 21. 4. 2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/11 zijn gecoat en ongecoat houtvrij papier, houthoudend papier, gecoat en ongecoat speciaal papier en rugpapier. De activiteiten van Sappi Fine Paper worden beheerd via drie regionale dochterondernemingen, Sappi Fine Paper Europa, Noord-Amerika en Zuid-Afrika. De fabriek voor zelfkopiërend papier van Sappi, de Transcript-fabriek, is eigendom van Sappi UK limited, een dochteronder- neming van Sappi Fine Paper plc. 1. 2. 3. 9. Stora (43) In 1990 werd de Duitse papierproducent Feldmühle Aktiengesellschaft overgenomen door Stora Kopparbergs Bergslags AB, een internationale industriële groep, statu- tair gevestigd te Zweden, die zich bezighoudt met de productie en de verkoop van producten van de houtver- werkende industrie, met name papier, karton, pulp en gezaagd hout. Stora Feldmühle was een volledige doch- ter van Stora Kopparbergs Bergslags AB. Tot het einde van 1992 werden de activiteiten met betrekking tot zelf- kopiërend papier rechtstreeks uitgevoerd door Stora Feldmühle AG, dat lid was van de AEMCP. Aan het begin van 1993 werden deze activiteiten ondergebracht in een nieuwe volledige dochter van Stora Feldmühle, die de naam Stora Carbonless Paper GmbH kreeg. Stora Carbonless Paper GmbH produceert zelfkopiërend papier in Duitsland en verkoopt het door heel Europa. (44) In november 1998 stemde de Commissie in met een concentratie tussen Stora Kopparbergs Bergslags AB en een Finse groep in de houtindustrie, Enso Oyj. In het kader hiervan verwierf Enso Oyj 100 % van het aan- delenkapitaal van Stora Kopparbergs Bergslags AB.  De nieuwe onderneming, Stora Enso Oyj (Stora Enso), werd aan het einde van 1998 actief (42). (45) Onmiddellijk na de voltooiing van de concentratie ver- kocht Stora Enso een meerderheidsbelang in de dochter- onderneming die zelfkopiërend papier produceert, Stora Carbonless Paper, aan Mitsubishi Paper Mills Ltd, evenals een minderheidsbelang aan Mitsubishi Corporation, met ingang van 31 december 1998. Stora Enso heeft nog altijd een minderheidsbelang in Stora Carbonless Paper GmbH, die sinds de transactie met Mitsubishi HiTech werd omgedoopt tot Paper Bielefeld GmbH. 1. 2. 3. 10. Torraspapel (46) De Torraspapel-groep, hierna „Torraspapel” genoemd, houdt zich voornamelijk bezig met de fabricage en ver- koop van kwalitatief hoogstaande papierproducten voor bedrukken, beschrijven en andere toepassingen. De moe- dermaatschappij van de groep is Torraspapel SA. De activiteiten van de groep met betrekking tot zelfkopië- rend papier worden beheerd door een volledige dochter- onderneming, Sarriopapel y Celulosa SA, hierna „Sarrió” te Leitza, genoemd, die een productievestiging heeft Spanje. De groep produceerde tot 1991 geen zelfkopië- rend papier, toen Grupo Torras SA (de toenmalige moe- dermaatschappij van de Torraspapel-groep) via haar dochteronderneming Sarriopapel y Celulosa, alle niet- kartonactiviteiten van Sarrió SA overnam (43). (47) In 1999 verwierf de CVC-groep, een particuliere kapi- taalverstrekker die zich bezighoudt met het verstrekken van diensten op het gebied van fondsbeheer en beleg- gingsadvies, de volledige zeggenschap over Torraspapel (zaak COMP M. 1728). Daarvoor was CVC niet actief op de markt voor zelfkopiërend papier. (48) De groep is marktleider op de papiermarkten in Spanje, en heeft een sterke aanwezigheid in Portugal, Frankrijk, Duitsland, Italië en het Verenigd Koninkrijk. 1. 2. 3. 11. Zanders (49) (50) Zanders Feinpapiere AG, hierna „Zanders” genoemd, is een Duitse onderneming die statutair is gevestigd te Ber- gisch Gladblach, met productievestigingen in Bergisch Gladblach en Düren, beide in Duitsland. Zanders produ- ceert voornamelijk gecoat papier en karton, alsmede zelfkopiërend papier en speciaal papier. Tot januari 2001 was Zanders onderdeel van de inter- nationale divisie van International Paper, een in de VS gevestigde onderneming die hout- en papierproducten vervaardigt. De Duitse dochteronderneming van Inter- national Paper, International Paper Deutschland Inc. & Co. Holdings KG, was eigenaar van circa 72 % van de aandelen van Zanders. International Paper behoort tot 's werelds grootste producenten van kwalitatief hoogstaand druk- en schrijfpapier.  (51) Op 14 november 2000 ontving de Commissie een aan- melding van een voorgenomen concentratie waarbij Metsä-Serla Corporation, een in Finland gebaseerd hout- verwerkend bedrijf, de volledige zeggenschap zou ver- werven over Zanders Feinpapiere AG (zaak COMP/ M. 2245-Metsä-Serla/Zanders). De Commissie gaf in december 2000 het groene licht voor de concentratie. Op 3 januari 2001 rondden Metsä-Serla en International Paper de verwerving van de zeggenschap over Zanders door Metsä-Serla af. Op 6 april 2001 veranderde Metsä- Serla haar naam in M-real. (42) Zie Beschikking 1999/641/EG van de Commissie van 25 november (43) Zie de beschikking van de Commissie van 24 februari 1992 in 1998 in zaak IV/M. 1225, (PB L 254 van 29. 9. 1999, blz. 9). zaak IV/M. 166 — Torras/Sarrió. L 115/12 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 1. 2. 3. 12. Zicuñaga 1. 3. 2. HET ONDERZOEK (52) Papelera Guipuzcoana de Zicuñaga SA, hierna „Zicuña- ga” genoemd, behoort tot de in Madrid gebaseerde Iber- papel-groep. Holding en moedermaatschappij van de groep is Iberpapel Gestión SA, opgericht in 1997. Deze onderneming is op verschillende terreinen van de papierindustrie actief. Zicuñaga is eigenaar van 100 % van de aandelen van Papeteries de l'Atlantique SA, gevestigd te Hendaye, Frankrijk, dat sinds 1992 zelfko- piërend papier vervaardigt. (55) Naar aanleiding van de door Sappi verstrekte informatie gaf de Commissie, bij beschikkingen gedateerd 23 januari 1997, een aantal producenten van zelfkopiërend papier opdracht zich te onderwerpen aan verificaties uit hoofde van artikel 14, lid 3, van Verordening nr. 17. Deze verificaties hadden plaats op 18 en 19 februari 1997 in de kantoren van de volgende ondernemingen: Arjo Wiggins België SA, Papeteries Mougeot SA, Torras- papel SA, Sarriopapel y Celulosa SA, Grupo Torras SA. 1. 2. 4. ASSOCIATION OF EUROPEAN MANUFACTURERS OF CARBONLESS PAPER, HIERNA „AEMCP” GENOEMD (56) De verificaties uit hoofde van artikel 14, lid 2, van Ver- ordening nr. 17 werden uitgevoerd tussen juli en decem- ber 1997 in de kantoren van de volgende producent: (EPI), totdat (53) De AEMCP werd opgericht in 1981 door negen onder- nemingen (44). Tot het begin van de jaren negentig func- tioneerde deze als een geaffilieerde productgroep van the EPI het Europees papierinstituut fuseerde met CEPAC, een andere brancheorganisatie in de papierindustrie, waaruit de Confederation of the European Paper Industries (CEPI) ontstond.  Na deze fusie begon de toenmalige voorzitter van de AEMCP, [een medewerker van AWA]*, met een „wederoprichting” van de vereniging, met als doel de formele en wettelijke ves- tiging van de vereniging in België. Het resultaat was dat de volgende ondernemingen op 13 september 1993 de nieuwe statuten ondertekenden: Arjo Wiggins Appleton plc, Copigraph SA, Koehler AG, Papeteries Mougeot SA, Alfred Rose, Sappi Europe Ltd, Stora Feldmühle AG, Tor- raspapel SA en Zanders Feinpapiere AG. De vereniging werd goedgekeurd als een internationale vereniging naar Belgisch recht in 1994. — op 2, 3 en 4 juli, Sappi Limited, Sappi Europe Limi- ted en Sappi (UK) Limited; — op 21 en 22 oktober 1997, Arjo Wiggins Appleton PLC. , Arjo Wiggins Europe Holdings Ltd. , Arjo Wig- gins SA en haar dochteronderneming Guerimand SA; — op 23 en 24 oktober 1997, Papeteries Mougeot SA; — op 6 en 7 november 1997, Torraspapel SA en Sarriopapel y Celulosa SA; — op 20 en 21 november 1997, Unipapel, Sociedade Comercial de Celulose e Papel Lda; — op 4 en 5 december 1997, Stora Carbonless Paper GmbH, en 1. 3. PROCEDURE — op 9 en 10 december 1997, Papierfabrik August Koehler AG. 1. 3. 1. OORSPRONG VAN DE ZAAK (57) Met goedvinden van Sappi vond op 25 juli 1997 een bezoek plaats aan de kantoren van de dochteronder- neming van Sappi te Brussel, Sappi Europe SA. (54) In het najaar van 1996 verstrekte de papiergroep Sappi de Commissie informatie en documenten die voor de Commissie aanleiding waren om te vermoeden dat er sprake was of was geweest van een geheim prijskartel in de sector zelfkopiërend papier, waarin Sappi een rol speelde als producent. Sappi beriep zich op de bepalin- gen van de Bekendmaking van de Commissie inzake de niet-oplegging of de vermindering van geldboeten in kartelzaken clementieregeling” genoemd (45)). (hierna „de (44) Wiggins Teape, Feldmühle, Koehler, Zanders, Ahlström (beëindigde de productie in 1991), Binda (beëindigde de productie in 1993), DRG, Sarrió en Reed (beëindigde de productie in 1986) (dossier blz. 165). (45) PB C 207 van 18. 7. 1996, blz. 4. 1. 3. 3. VERZOEKEN OM INFORMATIE (58) Op 8 maart 1999 richtte de Commissie verzoeken om informatie overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr.  17 aan Arjo Wiggins Appleton plc, Papeteries Mou- geot SA, Torraspapel SA, Cartiere Sottrici Binda SpA, Carrs Paper Ltd, Distribuidora Vizcaína de Papeles SL, Ekman Iberica SA en Papelera Guipuzcoana de Zicuñaga SA. Op 15 maart 1999 werden tevens verzoeken om informatie overeenkomstig artikel 11 van Verordening nr. 17 gericht tot Papierfabrik August Koehler AG, Stora Carbonless Paper GmbH en Zanders Feinpapiere AG, als- mede op 20 december 1999 aan Copigraph SA. 21. 4. 2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/13 (59) Verdere verzoeken overeenkomstig artikel 11 van Ver- ordening nr. 17 werden gezonden aan Carrs Paper Ltd, Stora Carbonless Paper GmbH en Torraspapel SA. (60) In de verzoeken werd de ondernemingen gevraagd infor- matie te verstrekken over hun bekendmakingen van prijsverhogingen, afzetvolumes, afnemers, omzet en bij- eenkomsten met concurrenten. Dezelfde vragen werden gesteld aan Sappi. van Verordening nr. 17 benaderde Mougeot de Commis- sie en verklaarde zich bereid haar medewerking aan het onderzoek naar het kartel te verlenen overeenkomstig de clementieregeling. Mougeot gaf toe dat er een prijs- kartel voor zelfkopiërend papier bestond, alsmede eraan te hebben deelgenomen van oktober 1993 tot juli 1995, en verstrekte de Commissie informatie over de structuur van het kartel en, met name, over de individuele bijeen- komsten voor de vaststelling van de prijzen door de ver- tegenwoordigers van de betrokken ondernemingen (49). (61) AWA, Stora en Copigraph gaven in hun antwoorden op het verzoek om informatie hun deelname toe aan multi- laterale kartelbijeenkomsten van producenten van zelfko- piërend papier. AWA verstrekte een lijst van bijeenkom- sten of groepen bijeenkomsten die niet door de beugel konden („improper”) tussen concurrenten van 1992 tot 1998 waar „ook gesproken werd over de prijzen van zelfkopiërend papier, met inbegrip van historische ten- densen, maar tevens een uitwisseling van voornemens betreffende de bekendmaking van prijsverhogingen” (46). De meeste (en de best gedocumenteerde) van deze bij- eenkomsten werden gehouden in de periode 1992-1995. Stora bekende deelname aan bijeenkomsten met concur- renten waar „niet alleen gesproken werd over de alge- mene economische situatie in de bedrijfstak, maar ook over de prijzen”, maar verklaarde dat „de concurrenten geen prijsverhogin- bereikten gen” (47). Deze bijeenkomsten vonden plaats in de peri- ode tussen eind 1992 en medio-1995. Copigraph gaf toe te hebben deelgenomen aan bijeenkomsten met concur- renten waar „de prijzen van rollen zelfkopiërend papier aan de orde kwamen” (48).  Meer bepaald herinnert een directeur van Copigraph twee of drie bijeenkomsten te hebben bijgewoond in 1993 en 1994. overeenkomst over 1. 3. 5. DE ADMINISTRATIEVE PROCEDURE (63) Op 26 juli 2000 leidde de Commissie in deze zaak de procedure in en gaf haar goedkeuring voor een medede- ling van punten van bezwaar ten aanzien van de vol- gende ondernemingen: Arjo Wiggins Appleton plc, Binda SpA, Bolloré SA, Carrs Paper Ltd, Copigraph SA, Distribuidora Vizcaína de Papeles SL, Iberpapel Gestión SA, International Paper, Mitsubishi HiTech Paper Biele- feld GmbH, hierna „MHTP (Stora)” genoemd, Mitsubishi Paper Mills Ltd, Papelera Guipuzcoana de Zicuñaga SA, Papeteries Mougeot SA, Papierfabrik August Koehler AG, Sappi Limited, Stora Enso Oyj, Torraspapel SA en Zanders Feinpapiere AG. (64) Alle adressaten van de mededeling van punten van International Paper bezwaar, uitgezonderd Binda SpA, en Mitsubishi Paper Mills Ltd, hebben schriftelijk opmer- kingen kenbaar gemaakt in antwoord op de bezwaren van de Commissie. (65) De ondernemingen hadden toegang tot het onderzoeks- dossier van de Commissie via een kopie van het bestand op CD-ROM, die hen op 1 augustus werd toegestuurd. 1. 3. 4. ALGEMENE VERKLARINGEN VAN DE PRODUCENTEN VOORDAT ZIJ DE MEDEDELING VAN PUNTEN VAN BEZWAAR ONTVINGEN (66) (62) Mougeot en Sappi hebben toegegeven te hebben deel- genomen aan multilaterale kartelbijeenkomsten van pro- ducenten van zelfkopiërend papier. Zoals reeds beschre- ven, verstrekte Sappi de Commissie bewijsmateriaal omtrent het bestaan van het kartel. Na ontvangst van het verzoek om informatie overeenkomstig artikel 11 (46) Originele Engelse tekst: „self copying paper prices were also dis- cussed, including discussion of historical trends, but also extending to an exchange of intentions regarding announcements of price increases”, dossier blz. 7828-7829. (47) Originele Duitse tekst: „nicht nur die allgemeine wirtschaftliche Situation der Branche erörtert, sondern auch über Preise gespro- chen wurde” … „[Z]wischen den Wettbewerbern [wurde] kein Ein- vernehmen über Preiserhöhungen erzielt”, dossier blz. 9044. (48) Originele Engelse tekst: „self copying paper reels prices were rai- sed”, dossier blz. 13353. In haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar voerde Koehler aan dat het verlenen van toe- gang tot een dossier door toezending van een CD-ROM niet voldoet aan de beginselen van de Commissie zoals door haarzelf neergelegd in haar Mededeling betreffende toegang tot een dossier (50) op basis van de jurispruden- tie.  Koehler voerde aan dat de desbetreffende onder- neming niet kan nagaan of de CD-ROM daadwerkelijk alle documenten bevat waarover de Commissie beschikt en waartoe haar toegang moet worden verleend, of de documenten als zodanig volledig zijn en of de gescande documenten al dan niet onvolledig zijn geregistreerd. Koehler verzocht derhalve om toegang tot het dossier door middel van raadpleging van het dossier ten kantore (49) Dossier blz. 7647-7658. (50) Mededeling van de Commissie inzake de interne procedureregels voor de behandeling van verzoeken om toegang tot een dossier bij de toepassing van de artikelen 85 en 86 (thans artikelen 81 en 82) van het Verdrag, van de artikelen 65 en 66 van het EGKS-Verdrag en van Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad, PB C 23 van 23. 1. 1997, blz. 3. L 115/14 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 van de Commissie in aanvulling op de toegang tot het dossier die haar werd gegeven via een CD-ROM (51). (67) Tezamen met de CD-ROM ontvingen de ondernemingen een opsomming van alle documenten in het onderzoeks- dossier (met een doorlopende paginanummering), waar- uit voor elk document de mate van toegankelijkheid blijkt. Voorts is Koehler medegedeeld dat de CD-ROM partijen volledige toegang verleent tot alle documenten die in het bezit van de Commissie zijn gekomen gedu- rende het onderzoek, alleen uitgezonderd bedrijfsgehei- men of andere vertrouwelijke informatie. Koehler werd een bevestiging van die informatie aangeboden door de raadadviseur-auditeur, maar heeft van deze mogelijkheid geen gebruik gemaakt (52). (68) Op 8 en 9 maart 2001 vond een mondelinge hoorzit- ting plaats over deze zaak. De volgende ondernemingen namen daaraan deel: Arjo Wiggins Appleton plc, Carrs Paper Ltd, Distribuidora Vizcaína de Papeles SL, Mitsu- bishi HiTech Paper Bielefeld GmbH, Papelera Guipuzco- ana de Zicuñaga SA, Papeteries Mougeot SA, Papierfa- brik August Koehler AG, Sappi Limited, Torraspapel SA en Zanders Feinpapiere AG. nationale sales managers hadden het contact met hun tegenhangers bij andere fabrikanten niet volledig verbro- ken. […] Waar dit gebeurde, was dit het resultaat van lokale initiatieven van nationale managers en dient dit niet beschouwd te worden als een voortzetting van het kartel dat bestond tot de zomer van 1995 (59)”. Mitsu- bishi HiTech/ Stora heeft niet betwist dat er sprake was van een inbreuk gedurende de periode van 1992 tot zomer/najaar 1995 (60).  (71) Sommige ondernemingen die alle heimelijke afspraken ontkenden in hun antwoorden op de verzoeken om informatie van de Commissie, hebben in hun antwoor- den op de Mededeling van bezwaar hun deelname aan het kartel toegegeven. Carrs heeft toegegeven te hebben deelgenomen aan bijeenkomsten in het Verenigd Koninkrijk gedurende de periode van januari 1993 tot maart 1997, waarbij de omvang van haar deelname gedurende deze periode varieerde (61). Koehler heeft sommige van de feiten voor de periode van najaar 1993 tot en met mei 1995 niet betwist (62). Zanders heeft de beschrijving van het kartel door de Commissie ten aan- zien van de periode van 1992 tot najaar 1995 niet betwist (63). 1. 4. BESCHRIJVING VAN DE INBREUK (69) In hun schriftelijke antwoorden op de mededeling van punten van bezwaar ontkenden Torraspapel (53), Divi- pa (54) en Zicuñaga (55) enigerlei deelname aan enige heimelijke afspraken. De meeste adressaten van de mededeling van punten van bezwaar hebben daarente- gen het bestaan van het kartel en hun deelname eraan toegegeven. 1. 4. 1. INLEIDING (70) De ondernemingen die eerder hun deelname aan het kartel erkend hadden, hebben de bevindingen van de Commissie zoals beschreven in de mededeling van pun- ten van bezwaar grotendeels onbetwist gelaten, met uit- zondering van de periode na de zomer van 1995. Meer bepaald heeft Sappi verklaard haar deelname „te hebben beëindigd voordat zij de Commissie benaderde op 19 september 1996” (56). Mougeot heeft bevestigd te heb- ben deelgenomen aan het kartel van september 1993 tot de zomer van 1995 (57), evenals Copigraph (58). AWA heeft de feiten zoals beschreven in de mededeling van punten van bezwaar niet weersproken maar met betrek- king tot de periode na de zomer van 1995 verklaard dat „er incidentele bijeenkomsten waren tussen sales mana- gers op nationaal niveau. […] Enkele van de individuele (51) Antwoord van Koehler op de mededeling van punten van bezwaar, dossier blz. 20733-20735. (52) Dossier blz. 20739-20740. (53) Dossier blz. 20439. (54) Dossier blz. 19592. (55) Dossier blz. 18468. (56) Originele Engelse tekst: „ended prior to its approach of the Com- mission op 19 September 1996”, dossier blz. 20603. (57) Dossier blz. 19717. (58) Dossier blz. 19563. (72) De meeste adressaten van onderhavige beschikking heb- ben hun deelname aan het kartel erkend. Deze onder- nemingen hebben echter in enkele gevallen een andere beschrijving en andere begin- en einddata verstrekt met betrekking het bestaan van het kartel.  De ondernemin- gen die de feiten hebben erkend, hebben in geen enkel geval het bestaan van het kartel betwist gedurende de periode van september 1993 tot het voorjaar of de zomer van 1995. (73) Met betrekking tot de begindatum ontkennen Copi- graph, Koehler en Mougeot enigerlei deelname aan het (59) Originele Engelse tekst: „there were occasional meetings between sales managers at national level. […] [S]ome of its individual natio- nal sales managers had not entirely broken contacts with their counterparts in other producenten. […] However, where it occur- red it resulted from local initiatives by national managers en should not be viewed as a continuation of the cartel that existed until summer 1995”, dossier blz. 19733. (60) Dossier blz. 20403. (61) Dossier blz. 20358: Carrs heeft verklaard gedurende 1993 en 1994 actief bijeenkomsten in het Verenigd Koninkrijk te hebben bij- gewoond. Daarna woonde zij gewoonlijk de bijeenkomsten niet langer bij maar werd telefonisch op de hoogte gehouden van de conclusies van deze bijeenkomsten, meestal door AWA. (62) Dossier blz. 20703 en 20721. (63) Dossier blz. 20506. 21. 4. 2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/15 kartel vóór september 1993, en Stora (MHTP) vóór eind 1992. Verklaringen van Sappi suggereren echter dat er reeds sprake was van contacten met het karakter van heimelijke afspraken tussen de Europese producenten van zelfkopiërend papier ten tijde van de oprichting van hun branche-organisatie, de AEMCP, in 1981, en in het bijzonder vanaf medio-1980 (64). Uit de door Sappi ver- strekte bewijzen blijkt dat er kartelbijeenkomsten plaats- vonden vanaf 1989 tot aan de bijeenkomst op 2 februari 1995 in Frankfurt. (74) De Commissie zal in onderhavige zaak haar beoordeling beperken tot de periode vanaf januari 1992, aangezien zij vanaf deze datum beschikt over met elkaar overeen- stemmende verklaringen van deelnemers aan het kartel en gestaafde bewijzen van regelmatige heimelijke contac- ten tussen producenten van zelfkopiërend papier. (75) Met betrekking tot de einddatum, zoals beschreven in de mededeling van punten van bezwaar, bestaat enig ver- moeden dat ten minste enkele elementen van de heime- lijke afspraken die ten laatste in januari 1992 werden gemaakt, ook na september 1995 werden voortgezet. Alle partijen met uitzondering van AWA, Carrs en Sappi ontkennen echter enige voortzetting van hun deelname aan de heimelijke afspraken na september 1995 — met inbegrip van partijen die hun deelname voorafgaand daaraan hebben toegegeven (Copigraph, Koehler, Mou- geot, Stora, Zanders).  De verklaringen van AWA, Carrs en Sappi wijken voorts onderling sterk af met betrek- king tot de aard en de data van de vermeende heimelijke contacten. Ten slotte zijn de verklaringen niet voldoende gedocumenteerd of gestaafd door afdoend bewijs om te concluderen dat de gedragingen die het voorwerp uitma- ken in deze procedure, na september 1995 werden voortgezet. (64) Sappi heeft de Commissie een verklaring ter hand gesteld van één van haar werknemers die sedert de jaren zeventig actief is op het gebied van de verkoop van zelfkopiërend papier: „He had first sus- pected that there was collusion in zelfkopiërend papier in about the mid 1980[s] because of comments made by senior manage- ment … He would have believed that the collusion involved Arjo Wiggins, Köhler and Stora Feldmühle, among others. He had been aware of bilateral exchanges of information from about the mid/ late 1980s” (dossier blz. 4656). In een andere verklaring van een werknemer van Sappi wordt gesuggereerd dat er sprake was van heimelijke contacten en bijeenkomsten van concurrenten in de periode van 1991 tot 1993 op het niveau van de gehele Gemeen- schap. Deze werknemer van Sappi „believed that there was collu- sion through these contacts and that there were discussions between suppliers about prices at an EC-wide level”, dossier blz. 4652-4653. Deze werknemer stapte in 1988 over naar DRG en werkte tussen mei 1991 en maart 1993 voor [een medewerker van Sappi]* gebaseerd in de Transcript-fabriek. (76) Derhalve zal de Commissie zich in onderhavige zaak bij haar beoordeling beperken tot de periode tot september 1995, de periode waarover zij over gestaafd bewijs beschikt van het bestaan van het kartel. 1. 4. 2. BASISBEGINSELEN VAN HET KARTEL 1. 4. 2. 1. Doelstellingen (77) Het onderzoek van de Commissie bracht aan het licht dat de partijen bij het kartel overeenstemming bereikten over een algeheel concurrentieverstorend plan met als voornaamste doelstelling het verbeteren van de winst- gevendheid van de deelnemers door collectief de prijzen te verhogen. In het kader van dit algehele plan was de voornaamste doelstelling van het kartel het maken van afspraken over prijsverhogingen en over het tijdschema van de doorvoering ervan (concrete data voor de ver- hogingen). Dit werd bereikt door middel van het houden van kartelbijeenkomsten op verschillende niveaus (alge- meen, nationaal of regionaal).  (78) Uit bewijsmateriaal met betrekking tot de algemene kar- telbijeenkomsten blijkt dat het plan ten uitvoer werd gelegd door middel van bijeenkomsten waarop de deel- nemers afspraken maakte over verschillende opeenvol- gende prijsverhogingen uitgedrukt in een percentage voor elk EER-land. Op de nationale en regionale kartel- bijeenkomsten maakten de kartelleden afspraken over procentuele prijsverhogingen en werd in de meeste gevallen ook gecontroleerd of de eerder vastgestelde prijsverhogingen conform de afspraken waren doorge- voerd. Voor de Spaanse en Portugese markten werd in plaats van een procentuele verhoging door partijen vaak een afspraak gemaakt over een richtprijs voor elk type product (CB, CFB en CF). Deze richtprijs was een mini- mumprijs. (79) In een document dat werd aangetroffen in de kantoren van Sappi wordt de vorm van de overeengekomen prijs- verhogingen, ten minste met betrekking tot de Spaanse markt, als volgt verklaard: „Met het oog op de afspraken wordt over de inkoopprijs gesproken in het geval van rollen, maar over de verkoopprijs in het geval van vel- len, waarbij het aan elke leverancier wordt overgelaten om te beslissen welke marge aan de handelaren wordt gelaten” (65). De termen „inkoopprijzen” en „verkoop- (65) Originele Engelse tekst: „On the agreement taken, reels are discus- sed in terms of buying price, but sheets are discussed as selling price en is left to each supplier the margin he wants their mer- chants to obtain. ”, dossier blz. 2011. L 115/16 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 prijzen” komen ook voor in een ander document dat is aangetroffen in de kantoren van Sappi, waarin een over- zicht wordt gegeven van de prijsverhogingen voor de Britse markt vanaf 7 februari 1994 tot november 1995 (66). Aangezien de distributie van vellen hoofd- zakelijk geschiedt via handelsbedrijven, betekent dit dat de prijzen voor vellen werden overeengekomen in de vorm van de prijzen voor de handelsbedrijven. Rollen worden daarentegen rechtstreeks verkocht aan eind- gebruikers of via handelsbedrijven, en de prijzen voor rollen werden klaarblijkelijk afgesproken in de vorm van de prijzen voor eindgebruikers. Aangezien dit handels- patroon voor alle EER-landen gold, is het waarschijnlijk dat over de prijsverhogingen voor het gehele gebied op dezelfde wijze afspraken werden gemaakt. (80) Met betrekking tot de prijzen voor rollen kwamen de producenten voorts overeen de prijzen te differentiëren afhankelijk van de koopkracht van de afnemer, tenmin- ste op de Spaanse en Portugese markten.  Drie documen- ten waarin verslag wordt gedaan van bijeenkomsten met betrekking tot de Spaanse markt en één document waarin verslag wordt gedaan van een bijeenkomst met betrekking tot de Portugese markt, tonen aan dat de afnemers van rollen waren verdeeld in drie groepen — A, B en C — en dat de overeengekomen richtprijzen voor elk van deze groepen verschillend waren (67). Voorts bevat het document over de bijeenkomst met betrekking tot de Portugese markt, gehouden op 9 februari 1994, een „vaststelling van een minimumprijs naargelang de potentiële aankopen” en een „indeling van afnemers naargelang de potentiële aankopen” (68). Gedu- rende het onderzoek bij Unipapel (de agent van Sappi op de Portugese markt), bevestigde [een medewerker van Unipapel]* dat afnemers werden op grond van hun koopkracht werden ingedeeld in de categorieën A, B en C (69). (81) Teneinde te verzekeren dat de afgesproken prijsverhogin- gen ook daadwerkelijk werden doorgevoerd, werden op sommige nationale kartelbijeenkomsten verkoopquota toegekend en marktaandelen vastgesteld voor elke deel- nemer (70). Uit de afspraken over volumes en marktaan- delen blijkt dat de deelnemers afwijkingen van het gemeenschappelijke plan wensten te voorkomen en zich wilden weerhouden van concurrentie met betrekking tot andere commerciële aspecten. Dit wordt geïllustreerd door de volgende verklaring van Mougeot: „[een mede- werker van AWA]* voegde hieraan toe dat dit slechts een prijsprobleem was en geen volumeprobleem, en zegde toe dat hij er met betrekking tot het laatste punt op zou toezien dat de problemen werden opgelost zodra we deelnamen aan het herstellen van de winstgevend- heid” (71). (66) Dossier blz. 2245. (67) Dossier blz. 8, 4476, 1839, 47-51. (68) Originele Engelse tekst: „definition of a minimum price according to potential of purchases” en „customer classification according to potential of purchases”, dossier blz. 50. (69) Dossier blz. 4520. (70) Zie hoofdstuk Toewijzing van afzetquota en marktverdelling. (71) Originele Franse tekst: „[Un employé d'AWA]* a précisé qu'il ne s'agissait que d'un problème de prix et non de volume mais que sur ce point i1 se chargerait de régler ces problèmes dès l'instant où l'on participerait à la restauration de la rentabilité. ” (dossier blz. 7648). 1. 4. 2. 2.  Organisatie (82) De kartelbijeenkomsten hadden plaats op twee duidelijk onderscheiden niveaus — algemene kartelbijeenkomsten bijgewoond door de algemeen directeuren, commercieel directeuren of hun equivalenten in de branche van zelf- kopiërend papier, en nationale of regionale kartelbijeen- komsten die werden bijgewoond door nationale of regionale sales managers, vaak vergezeld door die direc- teuren. Verklaringen van Mougeot en Sappi ondersteu- nen de conclusies van de Commissie met betrekking tot de structuur van het kartel (72). a) Algemene kartelbijeenkomsten (83) De planning en coördinatie van het kartel voor de gehele EER vond plaats tijdens algemene kartelbijeen- komsten die bijeen werden geroepen als verkapte offi- ciele bijeenkomsten van de branche-organisatie, AEMCP. (84) Tijdens de algemene kartelbijeenkomsten besloten de deelnemers in beginsel over de tijdstippen en de bedra- gen (in procenten) van de prijsverhogingen voor elk EER-land. Zij maakten afspraken voor verscheidene opeenvolgende verschillende maanden. prijsverhogingen voor (85) De AEMCP-bijeenkomsten fungeerden tenminste vanaf januari 1992 tot september 1993 als kartelbijeenkom- sten. Vanaf dat tijdstip vonden afzonderlijke algemene kartelbijeenkomsten plaats ter gelegenheid van officiële AEMCP-bijeenkomsten (voorafgaand of erna) (zie over- wegingen (107) tot (109)). (86) De Commissie heeft afschriften ontvangen van de notu- len van de officiële AEMCP-bijeenkomsten vanaf de bij- eenkomst van 23 januari 1992 (73). Officiële AEMCP-bij- eenkomsten werden van 1992 tot 1995 vijf maal per jaar gehouden. In bijlage I, tabel A is een lijst opge- nomen van officiële AEMCP-bijeenkomsten vanaf 1992 en van algemene kartelbijeenkomsten waarvoor bewijs- materiaal bestaat, te beginnen met de bijeenkomst in september 1993 waarop werd besloten de functies van branche-organisatie en kartel te scheiden. (72) Dossier blz. 9936, 11596-11598. (73) Zie bijvoorbeeld dossier blz. 72 en 3973-3976 (notulen van de bij- eenkomsten zijn te vinden in het dossier op blz. 73-197, 3978-4173 en 4732-4750). De bijeenkomsten werden eerst bijeen- geroepen als de EPI AEMCP-productgroepbijeenkomsten en daarna, vanaf het einde van 1993, als de Bijeenkomsten van de algemene vergadering van AEMCP. In bijlage bij de notulen van de AEMCP- bijeenkomst van 1. 12. 1995 is een lijst opgenomen van voorzitters en secretarissen van de vereniging vanaf april 1981 (dossier blz. 186). Uit deze lijst blijkt dat jaarlijks een voorzitter en secretaris van de vereniging werden benoemd van één van de deelnemende ondernemingen en dat beide telkens van dezelfde onderneming afkomstig waren. 21. 4.  2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/17 (87) De AEMCP-bijeenkomsten werden gewoonlijk goed bezocht; ten tijde van de inbreuk werden deze bij- gewoond door alle toenmalige leden van de AEMCP: AWA, Binda, Copigraph, Koehler, Mougeot, Sappi, Stora, Torraspapel/Sarrió (74) en Zanders. De aanwezigheid werd gecontroleerd en bij eventuele afwezigheid werd de leden gevraagd naar de redenen. Zo vermelden bij- voorbeeld de notulen van de AEMCP-bijeenkomst van 29 februari 1996, dat Sarrió voor de tweede opeenvol- gende maal afwezig was, en dat de voorzitter contact zou opnemen met de onderneming om te informeren naar de reden voor de afwezigheid (75). (88) De aanwezigheid van elke producent op de officiële AEMCP-bijeenkomsten van januari 1992 tot de zomer van 1995 is te zien in bijlage I, tabel B. b) Nationale en regionale kartelbijeenkomsten In haar verklaring bevestigt Mougeot ook uitgevoerd. dat de deelnemers aan deze bijeenkomst afspraken maakten over te nemen stappen om de prijsverhogingen in de praktijk ten uitvoer te leggen. (92) Nationale en regionale kartelbijeenkomsten werden gewoonlijk gehouden tussen één en drie maanden voor- afgaand aan de tenuitvoerlegging van elke prijsverhoging die werd overeengekomen op een algemene kartelbijeen- komst. Soms werd een nationale kartelbijeenkomst ook gebruikt om verscheidene opeenvolgende prijsverhogin- gen overeen te komen. (93) De Commissie beschikt over bewijs dat nationale of regionale kartelbijeenkomsten werden gehouden voor de volgende markten: Frankrijk, Portugal en Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Ierland (77), Oostenrijk, Duits- land, Italië, Benelux en de Noordse landen (overwegin- gen (129) tot (188)). (89) De algemene kartelbijeenkomsten werden gevolgd door een reeks nationale of regionale kartelbijeenkomsten. Deze hadden ten doel te verzekeren dat op elke markt de tijdens de algemene kartelbijeenkomsten overeen- gekomen prijsverhogingen werden doorgevoerd. Klaar- blijkelijk zouden de prijsverhogingen, overeengekomen tijdens de kartelbijeenkomsten door de hoogste directeu- ren, niet daadwerkelijk zijn doorgevoerd zonder de deel- name van de regionale en nationale managers. (94) Alle toenmalige AEMCP-leden woonden enkele of alle nationale of regionale kartelbijeenkomsten bij, en ook enkele niet-leden waren aanwezig bij verscheidene natio- nale kartelbijeenkomsten. Van de niet-leden woonden in het bijzonder Divipa en Zicuñaga de bijeenkomsten met betrekking tot de Spaanse markt bij, en Carrs de bijeen- komsten met betrekking tot de Britse markt. (90) Met betrekking tot de redenen voor het houden van kar- telbijeenkomsten voor elke markt (d. w. z.  afzonderlijke nationale/regionale markten) heeft Mougeot verklaard dat „AWA van mening was dat, tenzij de voor lokale markten verantwoordelijke managers erbij waren betrok- ken, er weinig kans was dat de gewenste resultaten wer- den bereikt, hetgeen verklaarde waarom er voor elke afzonderlijke markt bijeenkomsten werden gehouden”. Mougeot verklaarde voorts dat „de lokale managers door hun superieuren werd verteld dat zij een prijsverhoging wensten en onderling moesten besluiten hoe de ver- hoging in de praktijk gestalte werd gegeven” (76). (91) Op de nationale en regionale kartelbijeenkomsten wer- den de op Europees niveau afgesproken prijsverhogin- gen bevestigd of zonodig herzien, en werd gecontroleerd of de eerder overeengekomen prijsverhogingen waren (74) Vertegenwoordigers van zowel Torraspapel SA als Sarriopapel y Celulosa SA namen deel aan de AEMCP-bijeenkomsten. (75) Dossier blz. 187-190. (76) Originele Franse tekst: „il était considéré par AWA que sans impli- cation des responsables locaux des maartés, il y avait peu de chances d'atteindre les résultats escomptés, expliquant par-là même la tenue des réunions maarté par maarté” … „les responsables locaux informés par leurs dirigeants d'une volonté de hausse de prix étaient chargés de définir entre eux les modalités pratiques pour obtenir cette hausse”. (dossier blz. 11597). c) Andere contacten tussen producenten (95) De leden van het kartel die niet aanwezig waren op een kartelbijeenkomst werden door andere leden van het kartel op de hoogte gebracht van wat er was besloten, meestal telefonisch. Mougeot heeft beschreven hoe zij informatie ontving over overeengekomen prijsverhogin- gen wanneer zij niet deelnam aan sommige kartelbijeen- komsten: „Papeteries Mougeot werd gebeld door het ene of het andere bedrijf, meestal AWA, en op hoogte gebracht van de details van de prijsverhogingen per markt. Dit duurde in essentie tot medio 1995” (78). (96) Incidenteel was het nodig het overeengekomen tijd- schema voor de uitvoering van prijsverhogingen te wij- zigen, maar er was geen tijd noch noodzaak voor een (77) Uit het bewijsmateriaal, met name de informatie over prijsver- hogingen, blijkt dat de markten van het Verenigd Koninkrijk en van Ierland als één regio werden beschouwd. (78) Originele Franse tekst: „Les Papeteries Mougeot recevait des uns ou des autres, le plus souvent d'AWA, des coups de téléphone annon- çant les modalités de hausses de prix par maarté. Ceci a été essen- tiellement pratiqué jusqu'à mi 1995” (dossier blz. 11598). L 115/18 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 nieuwe bijeenkomst.  Bij deze gelegenheden hielden de concurrenten elkaar rechtstreeks op de hoogte van hun voornemens met betrekking tot de gedragslijn die zij zouden volgen. Deze contacten lijken meestal te hebben plaatsgehad per telefoon en er zijn geen sporen van, maar er zijn twee documenten waaruit blijkt hoe AWA Sappi informeerde over haar beslissing om enkele data voor prijshogingen te herzien. Het eerste is een faxbe- richt waarin AWA Sappi ervan in kennis stelt dat de prijsverhoging van juni 1993 moet worden ingetrokken omdat concurrenten hebben nagelaten hun prijzen te verhogen (79). Het tweede, eveneens afkomstig van Sap- pi, bevat de volgende tekst: „Na ons telefoongesprek ver- nam [een medewerker van Sappi]* van ARJ/W [Arjo Wiggins] dat zij hebben besloten in Scandinavië een maand later te gaan. Bijv. 1/5/94” (80). kopen van individuele producenten weergegeven voor de jaren 1992, 1993 en 1994, de „voorspelde” verkopen voor 1995 en de „begrootte” verkopen voor 1996 in het Benelux-gebied (83). Bij AWA werden vergelijkbare tabel- len aangetroffen met gegevens over de verkopen van individuele producenten op de Britse, Spaanse en Portu- gese markten in 1995 (en zelfs 1996 en „voorspellingen” voor 1997) (84). Het tweede type tabellen dat werd aan- getroffen, geeft een overzicht van de aandelen van de producenten in de Nederlandse, Belgische/Luxemburgse en totale Benelux-markten in 1993 en 1994, alsmede „geraamde” aandelen voor 1995 (en „voorspelde” aan- delen voor 1996) (85). Weer een andere reeks tabellen bevat informatie omtrent de procentuele groei of afname van de verkopen van elke producent in het Benelux-ge- bied voor de tijdvakken 1993/94, 1994/95, 1995/96 en 1992/95 (86). De cijfers met betrekking tot marktaan- delen en groei zijn tot op één decimaal nauwkeurig. Alle tabellen zijn gedateerd in december 1995 (87). 1. 4. 2. 3. Toezicht en sancties (97) De producenten van zelfkopiërend papier wisselden individuele, vertrouwelijke informatie uit ter vergemak- kelijking van het bereiken van overeenkomsten over prijsverhogingen en verkoopquota en om te controleren of de gemaakte afspraken werden nagekomen. Op de nationale of regionale kartelbijeenkomsten wisselden de deelnemers gedetailleerde en individuele informatie uit over hun prijzen en afzetvolumes (81). Mougeot heeft zowel de uitwisseling van informatie met betrekking tot prijzen als met betrekking tot volumes bevestigd, en de rol benadrukt die hierbij werd gespeeld door AWA (82). (100) Evenzo nauwkeurige informatie omtrent marktaandelen (één decimaal) zijn de handgeschreven aantekeningen die de vertegenwoordiger van Mougeot maakte tijdens de bijeenkomst te Genève op 6 december 1994 (88).  Hierin wordt melding gemaakt van de aandelen in de Franse markt in 1994 en 1995 (aandelen voor 1995 overeengekomen tijdens de bijeenkomst) voor AWA, Copigraph, Zanders, Sarrió (Torraspapel), Koehler, Feld- mühle (Stora) en Mougeot. Uit de notulen van deze bij- eenkomst en verklaringen van de ondernemingen is tevens gebleken dat leden van het kartel gegevens uit- wisselden met betrekking tot hun individuele afzetvolu- mes (89). (98) De officiële samenwerking tussen de AEMCP-leden bin- nen de vereniging omvat de vergaring en verspreiding van statistisch informatie over leveringen van zelfkopië- rend papier. Sinds het einde van 1994 werden de statis- tische werkzaamheden verricht door Deloitte & Touche, daarvoor werd dit gedaan door COPACEL. AEMCP-leden verstrekten individuele maandelijkse aan Deloitte & Touche, die alle informatie combineerde en geaggregeerde statistieken produceerde voor de landen in West-Europa, en gecombineerde statistieken voor zowel de andere Europese landen en de overzeese mark- ten. Aan deze geaggregeerde statistieken ten behoeve van de AEMCP-leden waren geen afzetvolumes of indivi- duele producenten af te lezen. gegevens (99) Ten kantore van AWA trof de Commissie evenwel ook tabellen aan met gedetailleerde informatie omtrent de individuele verkopen van producenten van zelfkopiërend papier. In het eerste type tabel zijn de jaarlijkse ver- (79) Dossier blz. 10005-10006. (80) Originele Engelse tekst: „After our call I [a Sappi employee]* was advised by ARJ/W [Arjo Wiggins] that they have decided to go one month later in Scaninavia. E. g. 1/5/94”, dossier blz. 2482. (81) Zie hoofdstuk Toewijzing van afzetquota en marktverdeling. (82) Dossier blz. 11493 en 11598. (101) De tabellen die werden aangetroffen in de kantoren van AWA en de notulen en aantekeningen van de kartelbij- eenkomsten bevestigen dat, met het oog op het toezicht op de werking van het systeem voor de vaststelling van prijzen en afzetquota, tenminste de AEMCP-leden infor- matie uitwisselden met betrekking tot hun individuele (83) Dossier blz. 940, 942-943, 945, 948, 3378-3380. Voor het jaar 1992 alleen met betrekking tot België en Luxemburg. (84) Dossier blz. 3414, 3641, 3643. Voor Portugal alleen betreffende het jaar 1996. (85) Dossier blz. 3381-3383 en 946. Tabellen van dit type werden eveneens aangetroffen voor de Britse en Spaanse markten voor de periode 1995 tot 1997 („raming”) en voor de Portugese markt voor het jaar 1996 (dossier blz. 3415, 3642, 3644; zie ook dossier blz. 3265, waarin ook gedetailleerde informatie m. b. t. tot marktaan- delen voor de voornaamste concurrenten op Europees niveau).  (86) Dossier blz. 3384-3386 en 947. (87) De ondernemingen worden in de tabellen in twee groepen inge- deeld: AEMCP-leden (AWA, Feldmühle (Stora), Koehler, Zanders, Sappi, Sarrió (Torraspapel), Copigraph en Mougeot) en buiten- staanders (Molineus, Hauffe, Carrs, Jujo, Nashua etc. ). Voor de AEMCP-leden geven de tabellen volledige informatie voor elk jaar, voor de buitenstaanders wordt slechts gedeeltelijke informatie gege- ven. (88) Dossier blz. 7657-7658. (89) Informatie over afzetvolumes werd uitgewisseld op tenminste de volgende bijeenkomsten: 30. 9. 1993 in Barcelona, 1. 10. 1993 in Paris, 9. 2. 1994 in Lissabon, voorjaar 1994 in Nogentel en 6. 12. 1994 in Genève. Zie voor nadere informatie onder 1. 4. 4. 2. 21. 4. 2004 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 115/19 en marktaandelen buiten de officiële afzetvolumes afspraken voor de verzameling en verspreiding van sta- tistische informatie binnen de AEMCP. delijk laten zien waartoe hij in staat was door in Italië Binda uit de markt te drukken” (94). (102) Voorts werd gebruik gemaakt van standaardbrieven om de prijsverhogingen bekend te maken aan de afnemers om de afspraken inzake prijsverhogingen uit te voeren. Volgens Mougeot eiste [een medewerker van AWA]* dat prijsverhogingen aan de afnemers werden medegedeeld door middel van standaardbrieven aan de afnemers (90). Mougeot heeft bevestigd dat AWA en „enkele van de voornaamste spelers op deze markt” dergelijke bekend- makingen van prijsverhogingen gebruikten (91). De Commissie heeft talrijke standaardbrieven aangetroffen en ontvangen van verscheidene producenten. (103) Mougeot heeft aangevoerd de in haar kantoren gevon- den standaardbrieven waarin prijsverhogingen worden aangekondigd, te hebben ontvangen van afnemers. Zelfs indien afnemers soms als het kanaal fungeerden voor de bekendmakingen, dan nog lijdt het geen twijfel dat ten minste AWA haar concurrenten rechtstreeks op de hoogte hield van haar bekendmakingen van prijsver- hogingen. Dit wordt bevestigd door een reeks bekend- makingen van prijsverhogingen van AWA aan haar afne- mers welke werden aangetroffen in de Londense kan- toren van Sappi, tezamen met een getekend kaartje van AWA „with compliments” van Arjo Wiggins België s. a. (92). (104) In het verslag van Mougeot van de bijeenkomst van 1 oktober 1993 staat dat er sancties stonden op niet-nako- ming van de afspraken: „[Een medewerker van AWA]* heeft zeer uitdrukkelijk verklaard niet-nakoming van deze prijsverhogingen niet te tolereren en „zich persoon- lijk te zullen bezighouden” met eenieder die „zich niet aan de regels van het spel hield”” (93).  Gevraagd naar het controlemechanisme en de redenen voor de autoriteit van [deze medewerker van AWA]* en AWA antwoordde Mougeot: „Voor zover ons bekend waren er geen con- tracten, documenten of wettelijke omstandigheden die AWA enigerlei autoriteit verleenden. Deze onderneming bevond zich echter in een positie van moreel en eco- nomisch leider op de markt. Voor de oudere fabrikanten was [een medewerker van AWA]* de man die erin was geslaagd met AWA zelfkopiërend papier te lanceren in Europa en vervolgens ook in de VS goede resultaten te behalen. Het financiële en industriële gewicht van AWA stelde haar in staat te verklaren dat mocht een ver- hoging niet worden uitgevoerd, AWA de markt onder zware druk zou zetten met een prijsbeleid waardoor de meesten het onderspit zouden delven. Hij heeft heel dui- (90) Dossier blz. 7649. (91) Dossier blz. 7655. Originele Franse tekst: „certaines des principaux intervenants sur ce marché”. (92) Dossier blz. 2485-2491. (93) Nadruk toegevoegd. Originele Franse tekst: „[Un employé d'AWA]* a très explicitement indiqué qu'il ne tolérerait pas que cette hausse de prix ne soit pas suivie et qu'il „s'occuperait personnellement” de tous ceux qui ne „joueraient pas le jeu”” (dossier blz. 7648). (105) AWA was (en is) onmiskenbaar de grootste producent van zelfkopiërend papier in Europa, met een marktaan- deel in de EER van circa 30-35 %. Ook had zij veruit de meeste productiecapaciteit, een tweevoud van de op één na en de op twee na grootste concurrent in de EER. Klaarblijkelijk zou AWA echter niet in staat zijn geweest om haar grootste concurrenten, Stora en Zanders, „te verpletteren”. (106) Klaarblijkelijk hadden de dreigingen van AWA meer effect op de kleinere concurrenten. Mougeot heeft ver- klaard dat de dreigingen en sancties gezien de kleine omvang van hun productie beperkt bleven tot dreigin- gen en verwijten („reproches”), waarop zij antwoordden door te beloven alle toekomstige prijsverhogingen te zullen volgen. Er zijn echter aanwijzingen dat AWA krachtiger optrad tegen Torraspapel (een andere kleine producent) teneinde de nakoming van de afspraken te verzekeren. Op de bijeenkomst over de Franse markt die plaatsvond op 6 december 1994 ontstond enige onenig- heid tussen de leden van het kartel over de juistheid van de informatie met betrekking tot prijsverhogingen en volumes die tijdens de vergadering werd uitgewis- seld (95).  Teneinde de gepresenteerde cijfers te contro- leren, had [een medewerker van AWA]*, die twijfels had omtrent de door Sarrió (Torraspapel) verstrekte gege- vens, toestemming gevraagd en gekregen om ten kan- tore van Sarrió een audit uit te voeren van de informatie van Sarrió met betrekking tot afzetvolumes (96). 1. 4. 3. DE KARTELBIJEENKOMSTEN EN ANDERE HEIMELIJKE CONTACTEN 1. 4. 3. 1. Algemene kartelbijeenkomsten a) Algemene kartelbijeenkomsten tot de herstructurering van de AEMCP in 1993 (107) Sappi heeft toegegeven dat er sprake was van heimelijke afspraken tussen de concurrerende fabrikanten tijdens (94) Originele Franse tekst: „Il n'y avait pas à notre connaissance de contrats, documents ou situations juridiques permettant à AWA de revendiquer une quelconque autorité. En revanche, ces derniers avaient une position de leader moral et économique sur le marché. [Un employé d'AWA]* était pour les anciens fabricants celui qui avait lancé avec succès l'autocopiant en Europe pour AWA, puis obtenu des résultats flatteurs aux Etats-Unis. La présence financière et industrielle de AWA lui permettait de déclarer que pour le cas où ces hausses ne seraient pas répercutées, AWA faisait son affaire de complètement écraser le marché en appliquant une politique de prix qui laisserait le plus grand nombre „sur le carreau”. Il fit d'ail- leurs une parfaite démonstration de sa capacité en écrasant BINDA en Italie”. (dossier blz. 11494). (95) Verklaring van Mougeot van 14. 4. 1999 (dossier blz. 7653). (96) Verklaring van Mougeot van 29. 6. 1999 (dossier blz. 11493-11494). L 115/20 NL Publicatieblad van de Europese Unie 21. 4. 2004 regelmatige bijeenkomsten die plaatshadden vanaf ten- minste 1992. Een werknemer van Sappi heeft verklaard dat deze bijeenkomsten vanaf 1991 werden gehouden op „het niveau van de hele EG”. AWA heeft eveneens toegegeven dat dergelijke bijeenkomsten plaatsvonden vanaf begin 1992. Voorts beschikt de Commissie over uitvoerig bewijs van regelmatige bijeenkomsten en con- tacten op nationaal of regionaal niveau voor de periode vanaf januari 1992. Het bewijs betreft meer bepaald bij- eenkomsten met betrekking tot de Spaanse en Portugese markten. Andere bijeenkomsten en contacten vanaf dezelfde periode hebben betrekking op de markten in Frankrijk, Italië, de Noordse landen en het Verenigd Koninkrijk.  (108) Mougeot, dat lid werd van de AEMCP aan het einde van 1992 (97), heeft een verklaring afgelegd over de inhoud van een officiële AEMCP-bijeenkomst die plaatsvond in 1993, waaruit de Commissie afleidt dat de „weder- oprichting” („reconstitution”) van de vereniging tevens een herstructurering van het kartel behelsde. Mougeot heeft verklaard: „Waarschijnlijk ter gelegenheid van de officiële AEMCP-bijeenkomst in Frankfurt op 14 septem- ber 1993, of op de bijeenkomst die daaraan voorafging, maar hoe dan ook toen [een medewerker van AWA]* de leiding kreeg over de divisie zelfkopiërend papier van AWA, had hij duidelijk besloten voor de „niet-officiële” bijeenkomsten de voornaamste producenten van zelfko- piërend papier voor elke markt uit te nodigen, en de organisatie van de officiële AEMCP-bijeenkomsten te wij- zigen. [Deze medewerker van AWA]* besloot dat er voortaan altijd een advocaat aanwezig zou zijn bij alle AEMCP-bijeenkomsten om deze een officieel karakter te geven en kritiek te voorkomen. Alle gesprekken in ver- band met prijzen dienden niet langer op deze bijeen- komsten aan de orde te komen, maar uitsluitend nog tij- dens de „onofficiële” bijeenkomsten” (98). (109) Uit de voorgaande verklaring blijkt dat de verkiezing van [een medewerker van AWA]* tot voorzitter van de AEMCP op 9 februari 1993 (99) de aanzet was tot de (97) Mougeot heeft verklaard te zijn voorgesteld aan de AEMCP als aspirant-lid op 25. 11. 1992, en voor het eerst een bijeenkomst te hebben bijgewoond als lid op 9. 2. 1993. Desalniettemin was [een medewerker van Mougeot]* reeds aanwezig op AEMCP-bijeenkom- sten sinds 26. 5 en 10. 9. 1992; dossier blz. 3996 en 4001. (98) Originele Franse tekst: „Sans doute à l'occasion de la réunion offi- cielle de l'AEMCP du 14 septembre 1993 à Francfort ou à celle d'avant, en tout cas lors de l'entrée en fonction de [un employé d'AWA]* à la tête de la Direction Générale de la branche autocopi- ant d'AWA. [Il]* a clairement décidé de convoquer à des réunions „non-officielles” les principaux producteurs de l'autocopiant mar- ché par marché, et de modifier l'organisation des réunions officiel- les de l'AEMCP. Désormais, [il]* a décidé qu'un avocat assisterait à chaque réunion de l'AEMCP pour donner à celles-ci un caractère officiel et insusceptible de critique. En revanche il décida que tout ce qui concernerait les prix n'y serait plus abordé mais uniquement traité lors de réunions „non-officielles”. ” (dossier blz. 7647). (99) Dossier blz. 74-82.  Klaarblijkelijk was [een medewerker van AWA]* aan het hoofd komen te staan van de divisie zelfkopiërend papier van AWA net voordat deze bijeenkomst plaatshad. In de notulen van de bijeenkomst wordt uitdrukkelijk melding gemaakt van zijn terugkeer naar Europa en wordt vermeld: „[an AWA employee]* … takes the Chair in place of […]* who has left ARJO WIGGINS”. herstructurering van het kartel. Ook blijkt hieruit dat [een medewerker van AWA]* de andere AEMCP-leden op de AEMCP-bijeenkomst van 14 september 1993 (of de daaraan voorafgaande bijeenkomst) (100) in kennis stelde van zijn beslissing kartelbijeenkomsten van de te organiseren producenten van zelfkopiërend papier buiten het kader van de bijeenkomsten van de vereni- ging. Klaarblijkelijk bereikten de AEMCP-leden naar aan- leiding van het voorstel van AWA consensus over de scheiding tussen de activiteiten van de vereniging en de kartelactiviteiten. (110) Aangezien de eerste officiële AEMCP-bijeenkomst in aan- wezigheid van een advocaat plaatsvond op 18 november 1993 (101), werden tenminste vanaf die datum de kartel- activiteiten daadwerkelijk overgebracht van de „officiële” AEMCP-bijeenkomsten naar de „niet-officiële” bijeen- komsten, d. w. z. de algemene kartelbijeenkomsten en de nationale/regionale kartelbijeenkomsten. (111) Aldus bevestigt de verklaring van Mougeot dat voor- afgaand aan de wederoprichting van de AEMCP de prijs- afspraken voor zelfkopiërend papier werden gemaakt tij- dens de officiële AEMCP-bijeenkomsten, en dat deze afspraken nadien buiten deze bijeenkomsten gemaakt werden. (112) De volgende beschrijving van een werknemer van Sappi die vanaf februari 1993 werkzaam was voor Sappi Europe SA, met betrekking tot de deelname van zijn toenmalige meerderen en collega's aan de kartelbijeen- komsten, bevestigt dat er tijdens de officiële AEMCP-bij- eenkomsten of tijdens bijeenkomsten die bij die gelegen- heid plaatshadden, prijsafspraken werden gemaakt: „Hij geeft daarentegen toe sterke vermoedens te hebben gehad en bijna zeker te zijn geweest dat [twee medewer- kers van Sappi]* bijeenkomsten met concurrenten had- den bijgewoond. Hij herinnert zich dat de een of de ander inclusief AEMCP-bijeenkomsten, met een zeer vastomlijnd beeld van de door te voeren prijsverhogingen en dat zij zich betrekkelijk weinig zorgen maakten over de reacties van concurrenten. Hij wist dat zij van tijd tot tijd ontmoetin- gen hadden met concurrenten maar kende geen details omtrent de structuur. Hij veronderstelde dat de heime- lijke afspraken betrekking hadden op prijzen en de gehele EG omvatten” (102). bijeenkomsten, terugkeerden van (100) De bijeenkomst van AEMCP die voorafging aan de bijeenkomst van 14. 9. 1993 werd gehouden te Zürich op 7. 7. 