Algemeene konst- en letter-bode, voor het jaar ..., jrg 68, 1856, no. 48, 29-11-1856 
ACHT en zestigste jaargang. nieuwe reeks, derde jaargang. ALGEMEESE KOSST- ES LETTERBODE. ONDER REDACTIE YAN Br. R. C. BAKHUIZEN van den BRINK, M. F. A. G. CAMPBELL, Jhr. Mr. J. de WITTE van CITTERS P. M. NETSCHER, J. TIDEMAN , Mr. S. C. SNELLEN van VOLLENHOVEN en T. van WESTRHEENE, Wz. 1856. No. 48. 29 NOVEMBER. e uitgave geschiedt wekelijks, op Zatnrdag, door DE EJUTA LOOSJES te aarlem en MARTIKIJS \IJIIOFF te ’sGrav en ha ge. Aan den laatste jl!eve men alle stukken, de REDACTIE betreffende, franco toe te zenden. Prijs van den jaargang met register ƒlo,—, franco per post/10,75. —Afzonderlijke Nummers 20 cents. Advertentie» van boekwerken worden berekend tegen 10 cents den regel, behalve het zegelgeld; deze in te zenden aan de erven loosjes. BERIGTEN. ’s Gkavenhage , 28 November 1856. Boorde afgevaardigden der Doopsgezinde gec'ete'^e ■^ms^er^am > u>tmakende de Algemeene Doopsgezinde So*S 'n kunne a'gemeene vergadering tot hoogleeraar aan het Barium der Doopsgezinden aldaar benoemd de heer S. Hoekstra, ’ > thans leeraar der Doopsgezinde gemeente te Rotterdam. leest inde Nieuwe Rotterdamsohe Courant: ;i kunnen nu met genoegen vermelden , dat de commissie voor de ïoi,'gti"g te Rotterdam vaneen nationaal gedenkteeken ter eere van «is bestaat uit de heeren J. F. Hoffmann , mr. Aart Veder, lar 'aQ htyckevorsel Hz., mr. A. Bogaers , Edwd. L. dacobson , >Sr T' van Reesema en C. G. Schutze van Houten alhier; pto'j H. B. Boot, prof. J. Bosscha, mr. J. van Lennep en des Amorie van der Hoeven , te Amsterdam ; dr. R. C. l,a .u'2en van den Brink, mr. D. H. Levyssohn Norman , P. J. ' van en klorgh , te ’s Gravenhage. «i j6r'anS zal die commissie eene uitnoodiging tot de natie rigten e Selegenheid tot inschrijving openstellen”. gtav 1)e hoogleeraar Forchhammer ,te Kiel, heeft eene kaart doen de peretl Van zee tusschen Tenedos en Klein-Azie, waarop voor aao Ste maa* oneffenheden van den bodem door arceringen zijn t eZ6n’ even a's thans gewoonlijk op landkaarten geschiedt. hoojjiaait is bestemd om bij het werk gevoegd te worden, dat de over de bouwvallen van Troje zal uitgeven; tot taattag lleeft eene door de enSelsohe admiraliteit uifgegevene I{Ce(jsgeilomen. waarbij hij zijne eigene waarnemingen gevoegd heeft. heet pa 1852, in het conSres der Nalurforscher te VViesbaden, had de taaft °rchhannner de wenschelijkheid van die behandeling der zeebesproken; bijstelt voor. daaraan den naarn van hentheo°^e kaarten te geven (van ftérdog , den lonischen vorm van °?.) op Volgens het Bulletin du Bibliophile Beige berust te Hamburg een handschrift, hetwelk eene is a^lsse^ng tusschen Adriaan VI, Karei V en anderen bevat. Het be]jen ? uit de verzameling van Uffenbach ,en wel sinls lang cW(I * rnaar heden niet gebruikt geworden. De archivaris Garijjg eu de Commission royale d'histoire hebben thans de rege-Weg aanSezocht om den senaat van Hamburg langs diplomatischen gebn ult te no°digen » dit handschrift aan Belgische geleerden ten ■öüie s^aau* ho0l>t SCHLAND. —** Den lOen November overleed, in zijne ge*iijw^aats Vogtendorf, de hoogleeraar dr. Johann Gaspar Zeuss. Soovegj 0C en *^ geboren, studeerde te Munchen en gevoelde voor de aldaar bloeijende school van nieuwere ges^elde Sc^ers» dat hij zich de historische studie ten levensdoel hulp ’ 6 er lyde begon de vergelijkende taalstudie een gewigtig slag v°or den geschiedvorscher te worden en op dezen grondde ]yj- 8 Zeuss zijne verdere onderzoekingen. Hij bleef vele jaren bij cen *n de betrekking van gouverneur werkzaam, terwijl 6ll8 nasporingen deed inde rijksbibliotheek ®cJien n 1837 verscheen zijn eerste werk, getiteld: Hie Heut- Von ac^arstamme; in 1839: Hie Herkunft der Baiern bet lyU ar^omannen lin 1842, nadat hij tot hoogleeraar aan Gïli Ulïl l0 Spiers beroepen was: Tradiiiones possessionesque erstÖr° 6nSeS * 1843: Hie freie Reichsstadt Speier vor ihrer ln het jaar 1847 werd hij als hoogleeraar inde genaar •^l,inchen beroepen ; hij gaf echter aan deze roeping °or» maar aanvaardde in 1850 het hoogleeraarambt aan het lyceum te Bamberg. Aldaar schreef hij zijne beroemde Grammatica Celtica, welke in 1853 in tweededen te Leipzig verschenen is; zij is het resultaat van zijne talrijke onderzoekingen en nasporingen inde boekerijen van Karlsruhe , St. Gallen, Würzburg, Milaan, Turijn, Parijs, Londen en Oxford. —** De gansche geleerde wereld weet, welke bibliographische schatten de boekerijen der hoogleeraren Fr. H. vonder Hagen te Berlijn , Schneidewin te Göttingen en Brugnatelli te Pavia bevatten ; de eerste en tweede zijn gelijk men weet van philologischarchaeologischen aard , terwijl de laatstgenoemde een rijkdom van astronomische en mathematische werken uit de XVe en XVleeeuw bevat. Alle drie deze boekerijen zullen inde maand Januarij aanstaande te Berlijn bij Friedlander in het openbaar worden geveild. De boekerij van vonder Hagen is voornamelijk beroemd wegens hare duitsche incunabelen , handschriften , zeldzaamheden en nieuwere werken betreffende lexicograiie , taalkunde en kritiek. Zij is de vrucht vaneen vijftigjarig onvermoeid streven. De nalatenschap van den prins Emil van Hessen-Darmstadt zal eerdaags ter dekking zijner schulden worden verkocht ; daarin bevindt zich eene belangrijke bijdrage voor de geschiedenis van den tegenwoordigen tijd : eene briefwisseling met den Russischen keizer Nicolaas. ITALIË. —** Den 4en November jl. stierf te Rome, inden ouderdom van 75 jaren, de hoogleeraar F Orioli, geboortig uit Bieda inde provincie Viterbo. Hij wijdde zich aan onderscheiden vakken van geleerdheid, voornamelijk physika, geschiedenis der middeleeuwen , staatkunde en archaeologie. Hij heelt geene groote werken nagelaten , maar tallooze kleinere geschriften en artikels in tijdschriften. bladen, waarin 124 arbeiders werkzaam zijn, behooren vier snelen twee handpersen , waarmede 10300 afdrukken in het uur kunnen geleverd worden. CORRESPONDENTIE. Aan de redactie van den Algemeene Ko?tSt~ en Letterbode, Wel Ed. Heereu! Mijne //verklaring” in het voorlaatste nommer van uw Bode heeft de tedere bekommering vaneen kerkelijk dagbladschrijver gewekt, die het (na eenige nuchteren aanmerkingen omtrent den godgeleerden doctorsgraad) beklaagt, van rnij, in mijne betrekking, zulk eene verklaring te zien uitgaan. Om eeus voor al aan soortgelijke bespiegelingen een einde te maken , veroorloof ik mij hier te doen opmerken: 1. dat die verklaring blootelijk de herhaling is van ’t geen ik lang voorde aanvaarding dier betrekking; O meer uitvoerig heb betoogd; 2. dat ik die verklaring niet in die betrekking heb gedaan ; 8. dat ik, in geen geval, mijn vrijheid van denken en schrijven afhankelijk begeer te stellen van mijn maatschappelijk beroep; veel minder van de willekeurige eischen mij, op voorwendsel van dat beroep, dooreen of ander kerkelijk duisterling hij moge dan ook geen bisschop maar een dominee zijn gedaan. Gelooft mij met de meeste achting Uw. Dw. Deventert 20 Nov. 1856. van Vloten. 1) Zie met name: Bs faculteit der godgeleerdheid en hare toekomst. Den Haag 1852. MED EDEELINGEN. De twee Amsterdamsche Tentoonstellingen van Kunstwerken in 1856. I. Inde Koninklijke Akademie van Beeldende kunsten. Wanneer het verslag eener tentoonstelling zoo achteraan komt als ditmaal het onze omtrent de beide, welke dit jaar te Amsterdam werden gebonden, dan bestaan er meer dan ooit afdoende redenen om zich tot het vermelden vau de meeste belangrijke werken te bepalen, en alles wat niet van blijvende waarde is of tot blijvende waarschuwing kan strekken, ter zijde te laten liggen. Zoo Herinnering al niet een beter gekozen woord mag heeten dan Verslag zeker is het toch dat wij, om eenige voldoening van ons werk te kunnen smaken, uit den aard der zaak ons beperkt zien tot datgene, wat of bij de bezoekers der beide tentoonstellingen het levendigst in de herinnering moet zijn gebleven, bf in die van anderen, welke de expositiëu niet zagen, verdient bewaard te blijven. Zonder verdere inleiding verplaatsen wij dan onze lezers nog eens met hunne verbeelding inde zaal, welke men na het Oudemannenhuis te zijn binuengetreden, het eerst in oogenschouw nam. Eene levensgroote schilderij van Israéls boeide er dadelijk ieders aandacht. De titel was: langs het Kerkhof en de voorstelling die vaneen visscher, met een negen a tienjarigen knaap aan de hand, en met een veel jonger meisje nog op den arm, langs de plek in het duin gaande, waar meer dan waarschijnlijk het stoffelijk overblijfsel eener dierbare vrouw is te rusten gelegd. Wij zien het met ontroering hoe de zwaar beproefde manden blik niet eenmaal durft ter zijde wenden naar die noodlottige plek; hoe het jongsken hem vragend aanziet, en het aanvallige kind op zijn arm zelfs inde verte geen denkbeeld heeft van vaders natnelooze smart. De uitdrukking, de tegenstelling vau kinderlijke onwetendheid en rijpe, maar treurige ervaring is voortreffelijk in deze schilderij , die zeker door menigeen met weemoedige aandoening zal zijn aangestaard. De kleur is in harmonie met het onderwerp, alleen de behandeling misschien hier en daar wat veronachtzaamd. Wij vernemen dat het kunstwerk door de akademie is aangekocht, en van gausclier harte juichen wij het besluit toe dat aan Israëls voortreffidijk geslaagde schepping eene plaats verzekert, waar zij nog door menigeen zal kunnen worden genoten. Eene andere, eveneens levensgroote schilderij (halve figuren) in deze zaal was de Muiderkring van M. Calisch. Het doet ons leed te moeten betuigen dat, terwijl Israëls bij ons een heerlijken, diepen indruk achterliet, de voorstelling van Calisch ons volslagen onbevredigd liet. Zijn dat onze groote mannen en vrouwen der XVIIde eeuw, die wasachtige, geaffecteerd poserende figuren? Zijn dat gelaatstrekken van hen, die door geest, vernuft, geleerdheid poëtische vlugt hebben geschitterd? Helaas, het onderwerp is en schoon , het heeft reeds meer dan een van onze kunstenaars behandeling uitgelokt, maar nog altijd zien wij verlangend uit D iets meer dan eeue flaauwe afschaduwing , of onnatuurlijke verin10 king van wat den naam van het Muiderslot verbindt aan de glorierijk herinneringen van ons vaderland. Wanneer een kunstenaar zich niet kan wagen aan het bewa en veraanschouwelijken van die herinneringen, zonder zich aan e nederlaag bloot te stellen, dan prijzen wij hem verstandig, zo° zich bepaalt om het eenvoudige huiselijke genre te schilderen 10 de naauvvgezetheid en het fijne gevoel voor kleur en harmon16’ waarvan onze oude meesters hem het voorbeeld hebben gegev'c0’ en, zoo mogelijk, met wat meer omzigtigheid inde keuze der derwerpen, dan door die groote mannen soms is gebruikt, merkten ze hier met genoegen op, de kunstwerken onzer g schilders, welke van zulk een streven getuigen. Fran eken berg zijne Oudervreugde, eene schilderij vol verdienste van kleur eö handeling, maar wat zwak geteekend ; Vetten met zijne KindeTlV liefkozing, eenvoudig en waar van toon en allerliefst van uitdi kingj Hollander, die zich in zijn Gebed voor den maaltijd gewaagd aan eene voorstelling uit het Drentsche volksleven, eQ zl ook daarin even goed kolorist toonde als hij steeds is geweest. bel volgde eene dergelijke rigting, maar gewijzigd naar de ginselen der welhaast uitgebloeide romantieke school; zijne kamer bood eene wonderlijke, fantastische mengelmoes aan van cessoires en stilleven, waarbij de figuren weinig te beteekenen. den, maar over het geheel lag het waas vaneen, wel niet natuurlijk, maar toch aantrekkelijk koloriet. Daarmede redde wat bij kleingeestig gecomposeerde en behandelde schilderijen> 'L als de Receptie-zaal van Heyligers, geheel verloren gaat"" eer van het genre en de kunstwaarde van zijn werk. Met Wittkamp’s Geuzen , Hink geteekend, maar met weinig drukking inde theatraal geposeerde beelden , nemen wij van de figuurschilderijen om ons te wenden tot de overige ge in deze zaal vertegenwoordigd. Koelman verplaatste ons in Ha‘ aan het strand der Middellandsche zee, waar een achtspan ois hijgt en zwoegt inden barneudeu zonnegloed onder het voorts* vau een vervaarlijk blok marmer. Er is gloed en leven in die v stelling, zoo treffend waar van koloriet en zoo meesterlijk b® deld, dat wij hem gaarne het gemaniëreerde in enkele détail5 geven. De landschappen met vee van de Haas voerden ons onze noordelijke streken terug; de schilder is hoogst ge*uv' in het teruggeven van het algemeen aspect der gekozene na tafereelen, jammer slechts dat bij eene beschouwing op den kel de oppervlakkigheid, jade onwaarheid der geschilderde het oog springt. Degelijker was van Everdingen, ofschoon 'VIJ moeten waarschuwen voor het overdrijven van den grijzen toot* dit landschap. Burnier viel ineen tegenovergesteld uiterste e° onnatuurlijke geele toon van zijne landschappen maakt die befaa ongenietbaar. op Jan Weissenbruch en S, L. Verveer hielden hier den r°el^eji van onze stadsgezigtschilders. De eerste is degelijk, vol 'vaal en natuur in zijne voorstellingen; de andere bevallig en c-e0‘ van kleur en toets. Liep beider rigting niet zoo volslagen ni c dan zouden wij bijna hier den wensch uiten dat de genoemde stenaars elkander wederkeerig iets van hunne goede mogten óverdoen. Hoogst verdienstelijk waren de IJ-gezigteïl VV. A. herinneren allereerst aan de fraaije portretten, door N. en de Bloeme geëxposeerd. Bij den eerste eene flinke, behandeling, een doorgaans natuurlijk koloriet, voortreffelijk Ij,, let daraesportret, niet al te zuiver in dat vaneen hoofdoflicier; A J*B Bloeme eene fijnheid van toon en modelé in het vleesch, Ake de eenigzins kleingeestige behandeling der accessoires, de j “e>d en matheid der versierselen van den generaals-uniform vergeten. Altman, wat scherp in sommige deelen, leverde er even als Lingeman een goed portret. 4t ar t*e krüon dezer zaal was het heerlijk liiviergezigt van Waldorp, ’ °fschoon men, niet zonder grond, bedenkingen heeft iugebragt den blaauwaohtig konden toon van het geheel, toch altijd v°orheeld bleef van geniale, breede en toch volledige opvatting j natuur. Er was lucht, ruimte, waarheid in dat tafereel, j den beschouwer geheel verplaatste op een van onze rivieren niet „eSt bijzonder karakter en hare eigenaardige stuffaadje. En daarj Cll3 bet schoone Gezigl op de llooglandsche kerkte Leiden van dj nS8r wat was het natuurlijk en tevens bevallig, wat waren AJ*uhen en steenen degelijk en stevig, wat speelde er een lucht 18 opene ruimte, wat was die stoffaa.lje karakteristieken geesv ’ IVat was er eindelijk een licht en eene helderheid tot zelf inde Cf ®ate schaduwpartijen! Waarlijk, Waldorp en Springer be-Brk en *le*‘ Sevaar der mededinging niet teschroornen met zoo vele 2a] schoone producten uit den vreemde, als inde aangrenzende 'Varen tentoongesteld. Paneeltje, klein maar rein, handhaafde hier den welverdienden C®1 Van Bosboom, als kolorist en als dichterlijk kerkschilder. baj reP»tatién hadden hier hetzelfde voorregt. J. A. Kruseman p0 “khans wat anders van zich doen verwachten, waar hij het ),0 let van wijlen des Amorie van der Hoeven exposeerde, dan deze ot ei'ige figuur ZOnder leven. Zijn Laatste der zenen Macabeën, opz. °°u er niet veel uitdrukking in die figuren was, muntte ten bciC6 Van k^eur en behandeling verre boven genoemd portret uit. C"ar*2e's lezende monnik, niet veel meer dan eene studie, was 2.°°^ari*o niet onverdienstelijk, maar veel kracht school er toch ln de schilderij. Met een woord van lof voor Leickert’s Strand- leeren wij tot de zeegezigten en landschappen terug, waarbij dje Ö°§ Ideste’s Duingezigt opmerkten, dat, ondanks groote verleg. ea van behandeling en uitvoerigheid, werd ontsierd door eene tJ® l,lcht. Louis Meijer’s kleinere schilderijen getuigden onge-Scjj j Vaneen geoefend en gemakkelijk penseel, maar evenmin als het- – „toonde hij zich hier in zijne volle kracht. Ook Lies, ket aan onderwerp en de donnés haperde, hetzij hij een niet* gelukki§ oogenblik heeft gehad, was in zijn familie-tafereel Roestige en talentvolle kunstenaar, dien wij steeds zoo en van ganscher harte in hem huldigden. vonden wij verrassenden vooruitgang bij anderen, had in zijn Rolland&ch landschap met vee een goeden, en t°on aangeslagen. Zijn streven moet, meer dan vroeger, v°ei‘en tot waarheid en oorspronkelijkheid. Tom was in hettea Sonre bevallig genoeg van compositie en kleur, maar liet <p2niBte van het pittige der behandeling nog wel iets te wenk]eju °Ver- Wanneer men van deze zaal een zijblik sloeg inde 4e2e\aangonzende, dan kon men hij Simon van den Berg juist ei^enschap bijzonder gelukkig zien uitkomen en evenzeer Hopfijn gevoel voor kleur en harmonie waarderen. Te leyetl * *iens beste schilderij , een wit hondenkopje, dat, als met sea(j e2l®ld, uit de lijst kwam kijken, ongelukkigerwijze verha-Wietls ec‘1t was opgehangen , deelde dit voorregt met van Pelt, van jQS aldensen op ie verhevene plaats bijna niets te zien was. hi*erB eerstvolgende nummer hopen wijde verbeelding onzer t6 voeren naar Vo^ceD^e zalen, waar de werken der e> duitsche en belgische meesters waren tentoongesteld. (Vervolg ineen volgend nummer.) OAANKONDIG!NGEN EN BEOO3OEEÜNGEN, ten n^rzoeh naar hetgeen, de Bijbel leert van booze gees»ie?l enevens eene beantwoording der vraag: hoe moet ’woorden duivel en satanas verstaan? door C. A. ï. q emeritus predikant. ïe Amsterdam bij ' -“uhrmann. 1856. er. B°. k,. dat to ,i Doek ’ "e^s titel niet zeer uitlokkend klinkt, maar een onderwerp behandelt, een naauwkeurig onderzoek waardig, om daardoor velerlei dwaalbegrippen uit den weg te ruimen , en heldere denkbeelden te verspreiden omtrent de godsdienst inden Bijbel gepredikt. De schrijver verzoekt in zijne voorrede, alle recensenten van zijn werk dringend, zijne pogingen tot bestrijding van ongeloof en bijgeloof niet te verhinderen door aan eenige bijzonderheden te hechten , waarmede zij niet instemmen, en daarover een veroordeelend vonnis uitte spreken. Liever wil hij, dat wie niet met zijne zienswijze instemt een ander en beter wrerk schrijve. Al meenen wij dat de Schr. door dit verzoek de kritiek weinig ontwapenen zal en ook zijn werk aan haar scherpziend oog niet zal ontkomen: gaarne willen wij aan zijne bede gehoor geven, namelijk aan de eerste (het overige is wat veel gevergd). ïe meer kunnen wij dit doen, omdat hier niet de plaats is voor eene naauwkeurige en uitvoerige recensie. Wij bepalen ons bij eene inhoudsopgave voor hen die het boek niet kennen, en bij eene beoordeeling van het standpunt waarop de Schr. zich bevindt en waaruit hij zijn onderwerp heeft behandeld. Daaruit vloeit van zelf de meerdere of mindere waarde voort die het werk bezit voor de wetenschap en door billijke gevolgtrekking ook voor de gemeente , waarvoor het meer bepaald is bestemd. Na eene korte inleiding, waarin de waarschijnlijkheid van het bestaan vaneen satan of duivel, die de mensoheu tot het kwade verleidt, a priori wordt behandeld en ontkend, spreekt de Soh. over de Engelen die hun beginsel niet bewaard hebben (2 Petr. 2 v. 4. Jud. 6); over den boozen geest, zooals die uitdrukking ontelbare malen inden Bijbel voorkomt; over de slang inde paradijs-gesohiedenis; over den Satan ; over den Diabolos (J. verzoeking inde woestijn en andere pil.); over de Daemonen, die worden voorgesteld als afgoden, als ondeugden, terwijl de gedaemoniseerden met onzinnigen worden gelijk gesteld ; eindelijk over Beëlsebul. Uit deze beschouwingen maakt de Schr. de volgende theoretische gevolgtrekkingen: het geloof aan een persoonlijken duivel is stuitend voor de eer van God en van Christus. Des schrijvers voorstelling is bevorderlijk aan den eerbied voor de H. S., voor de Protestantsche kerk ; heilzaam voor het welzijn der maatschappij. Evenzoo ontleent hij daaruit deze prahlikale gevolgtrekkingen; dat zijne wijze van zien een slagboom is tegen het ongeloof, dienstig is om het bijgeloof te weren , nuttig als waarschuwing tegen de zonde, in alle opzigten leerzaam, ten hoogste bemoedigend. Het standpunt waarop de Schr. zich tegenover den Bijbel bevindt, is dat van de meeste godgeleerden van vroeger tijd en waarop zich de gemeente voor het grootste gedeelte nog heden ten dage beweegt. Plij beschouwt den Bijbel als eene verzameling van bewijsplaatsen vóór of tegen de eene of andere waarheid. Gelukt het hem die bewijsplaatsen door sommigen aangevoerd, vóór het denkbeeld dat hij bespreekt, van hare kracht te berooven, dan is in zijn oog ook dat denkbeeld als onwaar gebleken. Van eene historische interpretatie, zooals die inden jongsten tijd meer en meer wordt aangewend en door elk die haar regt kent, als de eenige. ware moet worden beschouwd , is bij hem geen spoor te vinden. Yan bevooroordeeldheid is hij verder niet vrij te pleiten. Dat de Joden in Jezus dagen aan een persoonlijken duivel en aan daemonen geloofden, zal wel niet te ontkennen zijn. Theorie der Slatisiik in Grundzügen von dr. Eberhard A. JoNaK, professor an derk.k. Carl-Ferdinands-Universitat zu Prag. Wien. Braunmüller. 1856. B°. VIII. and 210 S. Bijna alle die vakken van menschelijke kennis, welke thans gewoonlijk als «staatswetenschappen” worden aangeduid, verkeeren nog ineen tijdperk, waarin het meestal gewaagd zoude zijn om hun den eernaam van wetenschap reeds toe te kennen. Ónmogelijk schijnt het immers vooralsnog om met eenigzins voldoende juistheid hunnen oinvang te beschrijven, en te zeggen over welke onderwerpen zij zich uitstrekken kunnen en over welke niet. Eveneens is het nog bij verre na niet altijd uitgemaakt, wat het doel is, dat door hunne beoefening moet worden bereikt. Nu is het onmogelijk eenen staat te besturen zonder het verrigten van daden, die eene meer dan oppervlakkige kennis der wetenschap zouden vereischen , wil de regering zich niet aan bijna onvermijdelijke misrekening bloot stellen. Geen wonder dus dat zoo dikwijls door regeringen gedwaald wordt; geen wonder tevens dat de wetenschap zoo weinig vorderingen , door hetgeen de praktijk zoude leeren, gemaakt heeft, daar die praktijk meestal zoo goed ais stelselloos is. Hoe dikwijls heeft, om een enkel voorbeeld te noemen. het eene volk het andere niet beoorloogd, en vrede gemaakt, voor dat het mogelijk werd om een werk ais de Groot’s de Jure belli et pacis te kunnen schrijven, en hoelang is dat niet als orakeltaal geëerbiedigd, terwijl de wetenschap weder is blijven stilstaan. Het hier aangekondigde werk is, dunkt ons, zeer geschikt om hen te overtuigen, die deze onbevredigende hoewel niet ontmoedigende, geringschatting der tegenwoordige ontwikkeling vaneen zoo voornamen tak van menschelijke kennis te sterk mogten vinden. De daarin behandelde wetenschap, «de jongste der staatswetenschappen” genoemd (bl. 3), kan , van het tijdstip van hare eerste zelfstandige ontwikkeling inde zeventiende eeuw, In elke harer schreden worden nagegaan. Het blijkt uit dat onderzoek, door den schrijver met veel naanwkeurigheid in het eerste gedeelte van zijn werk ingesteld, dat het gevoel der noodzakelijkheid om, hij het iu rekening brengen van feiten, zich niet met algemeene uitdrukkingen te vergenoegen, èu theorische èn praktische staatslieden naar opgaven in cijfers deed omzien. Hoewel nu die naauwkeurige kennis der feiten, die zich in cijfers veraanschouwelijkt, bij elke wetenschap onmisbaar is, zoo deed die eerste openbaring der behoefte den staatsman voor de wetenschap zelve als zijn bijzonder doel beschouwen: het verzamelen en rangschikken van feiten, in cijfers uitgedrukt, om daaruit de waarde van regeringsmaatregelen te kunnen beoordeelen. Van daar het barbaarsche woord statistica van het bijna even barbaarsche statista, waarmede in het toenmalige latijn werd uitgedrukt hetgeen nu nog wel onder "een politicus” verstaan wmrdt. Die vaische plooi, aan het begrip der wetenschap gegeven, is nog niet uitgewischt; wij vreezen dat ook dit werk bijdragen zal om de dwaling te bestendigen. De schrijver geeft deze definitie: "Die Statistik ist die Darstellung der Lebensthatigkeit des Staates” (bl. 163). Het zal wel noodig zijn om dc uitlegging dezer woorden, die de schrijver doet voorafgaan, hier bij te voegen: "Die thatsachliche Verwircklichuug der für das Leben der Mensehheit durch die Weltordnung gegebenen Gesetze als ein Dasein anfgefasst, ist die Thatigkeit des menschlichen Lebens die im dem Laufe der Zeiten fortgesetzte und sich fortbüdende Thatigkeit des menscMichen Lebens selbst in seiner Eniwickelung. Das Leben der Mensehheit aber hat seine bestimmte Organisation; diese ist durch den Staat gegeben; jenes Leben bethatigt sich im Staate und durch den Staat. Daher ist denn das Leben der Mensehheit auch das Leben des Staates in seiner Entw'ickelung, daher ist die Thatigkeit innerhalb des menschlichen Lebens auch die Lebensthatigkeit des Staates.” Bedriegen wij ons niet, zoo blijft door die opvatting het begrip der wetenschap eenzijdig en daardoor onvolledig. Wij meenen te mogen betwijfelen of hetgeen thans onder Statistiek verstaan wordt, zoo bepaald ouder den term van «staatswetenschap” valt, en of het niet veeleer eene onafhankelijke wetenschap is, even als lezen, schrijven, rekenen, teekenen, die door zoovele andere wetenschappen als hulpmiddelen aangewend worden. Geen vak vau wetenschap kan beoefend worden zonder naauwkeurige kennis vau zekere reeksen van feiten. Daarom is het tegenwoordig geene zeldzaamheid zoogenaamde statistische «'erken door sterrekundigeu, meteorologen en geneeskundigen te zien uitgeven. Het op rigtige wijs verzamelen dier feiten en het toetsen van hunne juistheid aan reeds verkregen resultaten Buis eene wetenschap op zich zelve, wier wetten met tamelijk gruote zekerheid zijn nagespoord, zoodat reeds regels voor de praktis toepassing kunnen gegeven worden. Gaat de statisticus nu over verzamelde feiten redeneren, rangschikt hij ze tot bereiking yaa eenig doel, dan zal hij ónmogelijk een goed werk kunnen leverelJ zonder de kennis van eenige endere wetenschap. Om slee*1 een enkel dikwijls voorkomend geval te noemen: statistische gaven omtrent bevolking zijn dan alleen van waarde, wann de keus der feiten eu de inrigting der tabellen door 1611133 geschied is, die inde theorie der bevolking geen vreemdeling ' Die noodzakelijke onafhankelijkheid der statistische nasporing6ll gint dan ook inde praktijk erkend te worden. Nog onlangs lS dit blad (bl. 209) vermeld, hoe in Wurtemberg aan de att66* statistiek en topographie aan het ministerie van binnenlands zaken een onafhankelijke werkkring is verzekerd. Het stati^ congres te Brussel in 1853 gehouden zag ook het eenzijdig 6 zich alleen met de gewone politieke statistiek bezig te houden besloot daarom bij eene volgende vei’eeniging ook onder«erP j vau natuurkundige statistiek iu haar programma op te nemen het proefblad van den Letterbode bl. 4.) Op het laatste congi'eS Parijs in September 1855 zijn dan ook onderdeelen der geneesk dige statistiek ter sprake gebragt, over andere heeft echter gee discussie plaats kunnen hebben. In dit werk is, behalve de uitvoerige en zeer belangrijke CJIIC geschiedenis der wetenschap , slechts zeer weinig, dat aan het # gestelde vereischte beantwoordt. De afdeeling: Die Methode Slatisiik, beslaat slechts weinige bladzijden (185—204). Intuss6 meenen wij, dat, door de naauwgezetheid en heldere uiteenzettinga j verschillende stelsels , het boek eene blijvende waarde voor hen *3 blijven behouden, die zich gaarne willen vergewissen hoe, trots struikelingen , de menschelijke wetenschap steeds voorwaarts drlD° J. d. W. v. C. WETENSCHAPPELIJKE GENOOTSCHAPPEN EN TIJDSCHRIFTEN. BIN NENL AND. * Koninklijk Instituut van Ingenieurs. Vergadering van vember 1856, te Delft. Bij afwezigheid van den president j den vice-president, de leden F. W. Conrad en Delprat, neem4 raadslid Storm Bnysing de leiding der werkzaamheden op zich- Na de vermelding van de ingezonden geschenken, welke ter 3 zijn gelegd en waaronder zich de laatste afleveringen van den a van Twer, door het keizerlijk geographisch Instituut te St, aangeboden, onderscheiden, gaat de voorzitter over tot dekef deling der op het programma vermelde onderwerpen en wel» 13 eerste plaats, tot het vermelden van eenige bijzonderheden rapporten over de metaalvenv van Claassen en de paraiön-vern18 de fabriek van Haagens & Comp. Het voornaamste uit deze nupP01" zal ia de bijlagen tot de notulen der vergadering worden opg Het lid Dirks vertoont eenige schijven hout, welke hij 1,1111 jj kocupalen, voornamelijk tegen den zeeworm, met paraffln'Tlf bestreken, heeft doen afzagen. “ukkeli'gouverneur generaal Duymaer van Twist aangeboden. Deze Sevettea 'vorden met veel belangstelling door de leden bezigtigd en ge# vaanleiding tot eenige opmerkingen , welke, volgens het verlani)e2e aa d de Bri'ju, aan hem zullen worden medegedeeld, der af°f nierlilnSen gelden vooral den vorm der pennauten en dien Wetl Ultangen. Men vraagt namelijk, waarom dien pennanten tij#, ° waterkeering vrij lang en daar beneden ongemeen kort vVee a,a‘'ola Men voor de afsluitingen juist ijzeren schipdeuren !teit / “Szonderen vorm bezigt en eindelijk, hoe men zich voorbij d °ll!du"'‘ng te regelen. »a# teze gelegenheid worden onderscheidene voorbeelden genoemd Peeringen en andere metselwerken op lange palen gefun-6ie d’ *"lke bij tijdelijke drukking overzetten en later, wanneer De U °Pboudt, weder inden vroegereu stand terugkeeren. llit"iealVoor2lUer deelt mede’ dat de raad door den minister van ïl°P®ns SC^e za^en 's u'tgenoodigd zijn gevoelen te doen kennen 'i#ge8 de Middelen , waardoor naauwkeurige teekeuingen en beschrij'Vaarde T,aQ °ude geb°l,wen welke voor de kunst en de geschiedenis .“beu , zouden kunnen worden verkregen. De raad heeft ge'ïclke la de eerste plaats de commissie te moeten raadplegen , W een‘ge Jareu ter behartiging van dit belangrijk onderwerp 2itk „ _ 18• en heeft, nadat deze commissie had te kennen gegeven j8 rne vaa die zaak ontslagen te willen zien, eenige leden van o|)k get.itUU*' verz°eht den raad te willen voorlichten, waaraan dan jseede|ijk voldaan is. Een hierop steunend advies van den lïad ril ’ Voor eenige weken, aan den minister gezonden en de Voreos eat nU de beslissing der regering te moeten afwachten, albij er mededeelingen dienaangaande te doen. Alleen wenscht *'>i#iB(eii0® bij te voegen, dat de diensten van het Instituut den Vtigin Z'Jn aanSeb°den, voor het geval dat, bij de verdere be- a»tr VaU bet onderwerP > de regering mogt oordeeleu daarvan Üet p® Bebruik te kunnen maken. botter(j * P' Scbolten vestigt de aandacht op hetgeen de afdeeling doet 6r Maatschappij tot bevordering der Bouwkunst verrigt. &#, 2 °ade gebouwen opnemen en gebruikt daartoe jonge bouwkimdilet Uit» at °P dit °°geubl‘k weder ongetwijfeld een aantal afbeeldingen *cll#jIj)j.ave gereed zijn. De voorzitter herinnert verder aan de bekendmaking der Vereeniging voor Volksvlijt, waarbij eene bijeenkomst op den XOen en lleu December aanstaande wordt bepaald , ten einde het noodiga over de oprigting en inrigting vaneen Paleis voor de nijverheid te bespreken. Door het lid A. J. H. van der Toorn is ingezonden het afschrift van eene gunstige beoordeeling der 4de, sde en 6de afleveringen van het «Répertoire de cartes", getrokken uit Perthes’ Geographische Mittheibmgen, De voorzitter merkt op, dat de pogingen van den raad om, door het opgaven van onderwerpen ter behandeling op de vergaderingen, discussie uitte lokken, nog maar schaars tot belangrijke mededeelingen hebben geleid en noodigt de leden dringend uit, door het opgeven van geschikte onderwerpen , tot dit doel mede te werken. Het lid Kose ondersteunt dit, en meent, dat al ligtelijk, door de gezette lezing vaneen of ander nieuw uitgekomen werk, da gelegenheid kan gevonden worden om een minder bekend onderwerp met vrucht voor anderen te behandelen. Hij verklaart zich al dadelijk bereid om, in eene der volgende vergaderingen, het een en ander mede te deelen, uit het prachtwerk over de St. Sophia-kerk te Constantinopel, welk schoon gewrocht van Byzantijnscheu bouwstijl onlangs op last van den koning van Pruissen is opgenomen en afgebeeld. Na de raededeeling van eenige prijsvragen, door de Maatschappij tot bevordering van Nijverheid en door het provinciaal Utrechtsch genootschap uitgeschreven, doet het lid Dirks het voorstel om eena blijvende commissie te benoemen, welke zich zal hebben bezig ta houden met het zamenstellen van volledige tarieven, inden smaak van die welke door het departement van oorlog zijn geleverd, en daartoe de noodige opgaven uit de bestekken, begrootingen en aannemingsommen zou trachten te verzamelen. De medewerking van al de leden zou daarbij behooreu te worden ingeroepen en men zouda de uitkomsten nu en dan, bij voorbeeld maandelijks, kunnen doeu drukken en verspreiden. De voorzitter zegt, dat dit onderwerp door den raad in overweging zal worden genomen. Na het bespreken van nog eenige zaken waarvan op het programma geene melding is gemaakt, gaat men over tot deballottage van nieuwe leden , ten gevolge waarvan twaalf gewone en drie buitengewone leden worden aangenomen. Ter ballottage inde eerstvolgende vergadering worden vier gewone en zeven buitengewone leden voorgesteld. Maatschappij van Nederlandsche Letterkunde te Leiden. Dezer dagen zijn aan de leden verzonden de Handelingen der jaarlijksche vergadering (zie blz. 205). 381 ALGEMEENS KOMST- EN LETTERBODE. Bijdragen tot de Oudheidkunde en Geschiedenis, inzonderheid van Zeeuwsch-Vlaanderen , verzameld door H. Q,. Janssen en J. H. van Dale. Eerste deel. lIJ. Dit stuk, dat met een’ houtsnee is voorzien, bevat: I. Verhandelingen: Vergadering der Stalen van Vlaanderen, gehouden le Bendermonde 17 en 18 Julij 1578, in het licht gesteld, naar aanleiding van eerL te Sluis gevonden handschrift, door J. H. van Dale (vervolg en slot). Oude plaatsbenamingen , getrokken uiteen register van landerijen der Aardenburgsche Lieve-Vrouwekerk van 1495, door G. P. Roos.— 11. Bronnen: Oorkonden betrekkelijk de vergadering te Dendermonde. Oorkonden betrekkelijk landerijen van Ter Goude of Ter Grauwe. De prenosticaten van Johannes Laet van Borchloen, voor het jaar 1481. 111. Kleinere bijdragen: Ter Goude en Ter Grauwe, door dr. M, A. G. Vorstman. Ontdekking van een oud Vlaamsch drukwerk: Prenosticaten van Johannes Laet van Borchloen, voor het jaar 1481, door J. H. van Dale. Naamsoorsprong van Zaamslag, door J. van der Baan. Vragen, Correspondentie. BUITENLAND. Koninklijke Akademie van Belgie. Afdeeling Letterkunde. Zitting van 6 October 1856. Belgie zal een Balais des Beaux-arts hebben en letteren en wetenschap zullen daar tevens hunnen zetel vinden. In dien zin is de mededeeling van den Minister opgenomen en de afdeeling heeft eene commissie benoemd ten einde deze haar gevoelen over het ontworpen of te ontwerpen plan uitbrenge. Bij de afdeeling was eene verhandeling van den heer Rottier ingekomen, welker inhoud als eene wanklank kraste tegen het ontworpen Balais des Beaux-arts. De verhandeling liep over de toekomst van de nationale letterkunde in Belgie en schijnt te hebben willen bewijzen dat die letterkunde op den weg was van haar eeuwig verderf. Duitsche en Fransche rigting schijnt even scherp in dat stuk bestreden te zijn: van Holland en de aansluiting aan Hollandsche letterkunde verwacht de schrijver alleen uitkomst. Misschien was het tijdstip voor zulk eene leer slecht gekozen en zou Holland op het oogenblik zelf eenige dagen van voorbereiding noodig hebben om den leerling te onderwijzen, haar zoo onverwacht inden schoot geworpen. De heeren de St. Genois en de Smet, erkende Vlamingen overigens, vonden de leerstellingen van den schrijver dan ook al te stout om ze tot beslissing der Akademie te verhellen: het voorstel om den schrijver voor zijne mededeeling dank te zeggen, werd aangenomen en drukte het zegel van het geleerde ligchaam op het graf der verhandeling. Voor de afwisseling een zuiver Waalsch onderwerp ! Is Karei de Groote te Luik geboren of niet? Alen kent den prijs, voor het bewijs van de eerste stelling door den voornamen effek ten makel aar en voormalig lid der kamer de Pouhon uitgeloofd. De archivaris van Luik, Polain , is niet van de geweuschte meening. In het jaar 742 was Pepijn, de vader van Karei de Groote, doorgaans in Neustrie. Nu is men wel in Belgie ondeugend genoeg om te beweren dat de tegenwoordigheid van den vader niet volstrekt vereischt wordt ter plaatse waar de moeder bevalt. Maar wat voor Rubens geldt is niet van toepassing op duizend jaren vroeger en inden nacht der middeleeuwen eerbiedigt men de eerbaarste uitlegging. Dat deed de heer Polain, dat deed zijn tegenstander, de Hoogleeraar Arendt uit Leuven. Deze had met veel geleerdheid beweerd dat Karei de Groote niet in 742 maar in 743 geboren was. De heer Polain had die onverwachte bedenking in beraad genomen en beantwoordt ze thans door het betoog dat 742 als het geboortejaar des grooten keizers moet worden gehandhaafd, en zoo niet dat dan nog het bewijs zal moeten voldongen worden dat in 743 Pepijn de Hoste zich in Austrasie hebbe opgehouden. De heer Arendt belooft voor eene volgende zitting een nader onderzoek, zoo mogelijk, eene nadere wederlegging van dit gevoelen. Het verstandigste van deze discussie was dunkt ons het voorstel van den heer Polain om de prijsvraag:// wordt gevraagd het bewijs dat Karei de Groote te Luik geboren is?” om te zetten in deze: «het bewijs, waar Karei de Groote is geboren?” Uit eerbied voor den stellig uitgedrukten wil des Hitschrijvers heeft de akademie zich echter met dit voorstel niet vereenigd. Tout comme chez nous3 wanneer het Haagsch Genootschap eenmaal aan het werk is. Een oud mortier inde citadel van Edinburg dreigde de traditionele vermaardheid van Belgie in het kanongieten op het spel te zetten. Het is in Belgie kanonisch het groot kanon van GeD houden voor het model van alle Europesche kanonnen. Toch lS kanonnik de Smet onkanonisch genoeg geweest ora het Edink sche mortier voor ouder te houden dan het groote kanon van G Maar hij meent dat het Edinburgsche kanon niet anders is »8» Belgiscii kanon, te Bergen in Henegouwen gegoten en Belgi6 alzoo gerust op zijne kanonnen rusten. Een paar verslagen over de oudheden, te Gilles-St. Waesont en het berigt dat , behoudens eenige wijzigingen, de van de heeren de St Genois en Yssel de Schepper over de diplomate zendingen van Cornelis Schepperus inde werken der Ap zullen worden opgenomen, voltooiden het overige gedeelte belangrijke zitting. Afdeeling Schoone Kunsten. Zitting van 9 October 18» In deze zitting is o. a. ter sprake gebragt de prijsvraag, &ie ken jare wordt uitgeschreven voor de woorden der cantate» sternd om op muziek te worden gezet door de mededingers den grooteu prijs voor de compositie. De gedichten, die worden ingezonden, blijken inden regel ongeschikt te z>Jn .... het bepaalde duel. Na eenige discussiën werd er besloten , P vraag te blijven uitschrijven, behoudens enkele wijzigingen lïl opgaven. Op voorstel van den heer Portaels werd voorts bes zich bij missive te rigten tot den minister, met het verzie eenige veranderingen te brengen in het reglement op den 've s6 van schilders en graveurs voorden grooten prijs van Rome. Ve heeft hare prijsvragen vastgesteld voor het jaar 1857- Zij als volgt: -fr I°. De geschiedenis te schrijven van den oorsprong en de on keling der graveerkunst inde Nederlanden tot op het ei»^e XVde eeuw. reJJt 2J. Welken invloed hebben in Belgie, gedurende de middenecll^^ de burgerlijke ligchamen uitgeoefend op den toestand der schl kunst eu op de rigting, ia de werken der kunstenaars zig*^ 3V#. In welk verband staat, sedert de invoering van het ChDs dorn, het volksgezang, inde verschillende landen, metdenoorsj ; van het geestelijke gezang ? Dit verband aautuonen door overblip welker gezag niet kan worden betwijfeld. 4°. Welken invloed hebben de italiaansche en de vlaamsch6 derschool wederkeerig op elkander uitgeoefend , sinds het begin 61 XVde eeuw tot aan den dood van Rubens? Aantonnen in h° die invloed schadelijk of dienstig is geweest voor de vlaamsche De antwoorden op deze vragen moeten voor den len JllDlJ jjg{ j zijn ingezonden. Daarenboven heeft de klasse, reeds nu, v°°r jaar 1858 de navolgende vraag vastgesteld : »/De aaneenschakeling na te sporen van de verschillende | stijlen uit alle tijden , en het verband na te gaan dat kan eS eJJ tusschen de gedenkteekenen en de godsdienstige, staatkunde6 maatschappelijke gesteldheid der volken.” Mémoires présentés par divers savanfs a VAcadémie des scje / de Vlnstitut Impérial de France et imprimés par son °r | Sciences mathéniatiques et physiques. Paris. Irnprimerie I171? j 1856 in 4'J. d0c■ im Jahre 1852. Nach deyi Berichten der Royaï Ge bondon, von A. Peterrnann.— Geographiscke Nolizen. ÉJj, aVhische Literatur. Neue Verlag swerke aus Jusius Per-Geogr. Anslalt. w KUNSTBERIGTEN. <:rLAND- -In de. zitting van den gemeenteraad van ’s Graeea a®0 Vau November jl. is besloten , dat er in 1857 aldaar hopejl ö~o°nstelling van kunstwerken zal worden gehouden. Weldra q>. WIJ het programma te kunnen mededeelen. I huia- BRITTAN Ni E. Bij gelegenheid van de feestelijke inketll]^]n§ Vaü den nieuwen lord-mayor van Londen heeft het publiek teej j!S kuQöeu maken met het gedeukteeken voor Wellington van den ro °UWer J. Bell, hetwelk inde Guildhall is geplaatst. Het hog Voorkomend standbeeld van den veldheer en staatsman voldoet ült00s het is mannelijk en flink van houding en uitdrukking, «eqj v°or zoo ver men zich die eigenschappen ineen beeld ver-be ian denken met het anti-poëtische kostuum vau onzen tijd. is itjU^eilaar heeft dan ook niet naar het idealische gestreefd , en Diej. beeld toch gelukkiger geslaagd dan,in de figuren aan het, gecomposeerde voetstuk, welke den vrede en den Ie v°orstellen , maar noch als allegorische beelden , noch door Kil iueil<inS uitmunten. Tegelijk waren do bezoekers van Guildde gelegenheid de fraaije, breed bewerkte en goedgelijkende 'rerc]iP Van koningin Victoria van den beeldhouwer Durhatn naar & e te waarderen. Nog een ander kunstwerk , het beeld van ï)e jj üSton, düor Carew , werd ter genoemder plaatsgevonden, t.M|,«enaar heeft het oogenblik gekozen dat de jonge Whitting-8^ naa>‘ de klukkeutüunen , die hem, naar hij meent, naar klinjfu *erugroepen orn er tot den eersten burger der stad op te Vttefj ’ beeld is, wat uitdrukking , houding en behandeling tn ®enocgzaE‘m geslaagd om niet te weuschen , dat het langer \yajj in Guildhall worde gezien. kgenjlej^Ver'gens de publieke versiering van het gebouw bij deze ge!:1 aaogaat, deze heeft ruime slof voorde kritiek'opgeleverd, nienig bewijs van wansmaak is gestuit. Als voorbeeld noe-6,1 gepiaS^6C^^S een standbeeld van Australië, kunstmatig verlicht, VOor een Sesc,lilderden achtergrond , een panorama vau » L.e^ourne voorstellende, eene decoratie, welke eene trefi enis moet hebben gehad met de voorzijde van eene kerbljp | ilooreC^LAND' —De bekenJe kunstkenner en criticus Mor-I "’sat ij.. e Londen bevindt zich sints eenige weken te Berlijn , I ?etle sc?-|aail en uns^ere^n de photographie heeft laten zien van I r(ji 1 dery van Rafaël. Deze schilderij was voor het tegen: K>elatf m Zi-*u en d°or kem gekocht op de verkooping der ‘Jher 1( Ver2ameling van den engelochen dichter Eogers. De Beraa”ns^regtars schijnen evenwel grooten twijfel te hebben geop'i 11 de ecl>theid van het kunstwerk. Eenige dagen geled.-n werd | 4 C Qr. 1 O O O i & onverwachtst in zijne woning door de politie in hech-10111013, dagbladen hebben echter reeds weder gemeld, a orlijn jJ? vr was gesteld ,er bijvoegende, dat zijn verblijf te t r 'Vel * 8 staat^unde gerneeu had. Welligt vernemen wij o^B naders omtrent deze geheimzinnige zaak, waarin een | Teüt,ge Rafaël en de politiek de hoofdrollen vervullen. 6r 38 dezer dagen een vrij belangrijk proces gevoerd een'ail door middel van photographie. De zaakwas I^o 6^warne photographen te Berlijn hadden met behulp qaa 0 Unst een aantal exemplaren vervaardigd , van eene graei,&fav>r veriooes^in9 van Jeruzalem door Kaulbach. Het regt -JJ,re Was vroeger door den heer Waagen gekocht voor 14000 r. 0n ptaathandelaar, L. Schneider genaamd, had de bewuste ,°P lon aat,oe^°den. r,aanklaSt > ingediend door den eigenaar en den eersten 1.0 unchen) heeft de verdediger van den beklaagde be-Jo(Wtie Pru*ssische wet vau 11 Julij 1837 , waarbij de rekqQ Vankkostwerken , gravuren , enz. werd verboden , hier S* r^ei:i üecePas^» daar zij alleen gewaagt vau den mecha-6n PhotoSiaPhie kunst en geen mechanisch ,rePr°d»ctie is. De regtbank heeft zich evenwel met deze 8(^epbot oSckouwill? niet vereenigd en den verkooper , zoo wel V *Wl^fa>hen * veroordeeld tot eene boete van 50 Thaler. °oï bet i Lern is eene prijsvraag uitgeschreven v’erp an .Van eene kerk aldaar. Het best gekeurde er'Hjgt eene prijs van 1500 francs; twee gouden en twee zilveren medailles worden toegezegd aan de vier, het bekroonde meest nabij komende plannen. De teekeningen moeten voor den len Maart 1857 worden ingeleverd. Deze kerk, welke gewijd wordt aan de apostelen Petrus enPaulus, zal 160 a 170 voet lengte bij ongeveer 85 voet breedte hebben en van drie kanten vrij staan. Zij moet een voorportaal, een driedeelig schip en een koor bevatten. De stijl wordt aan de keus der ontwerpers overgelaten; alleen wordt er verlangd dat het gebouw het karakter der christelijke bouwkunst drage. VERBETERING. Blz. 872, kol. 1, reg. 16, staat: eene uitvoerige kaart, lees: eene uitvoerige kaart van Borneo. BELANGRIJKE UITGAVEN. IN FRANKRIJK. Comte, (A.) Synthèse suhjective, ou système universel des conceptions propres a I’état normal de I’humanité. Torae ler. B°. 9 fr. Le livre des usaiges et anciennes cousturaes de la Conté de Guysnes, avec une introd. et des notes par Taillar, et un aper9u liistor. par Courtois. B°. IN ENGELAND. Bailey, (T.) Records of Longevity. B°. 5 sh. Jon es, (O.) Grammar of ornement. I folio. 14 sh, Kane, (E. K.) Arctic Explorations; the second Grinnell expedition in search of Sir Jolm Franklin. With lllustr. 2 vol. B°. 31 sh. 6 d. Stanley, (H.) Rournan Antliology, or, selections of Rouman Poetry, aneient and modern. B°. 21 sh. Thompson, (P.) The history and antiquities of Boston, and the villages of Skirbeck, Fishtoft, Freeston, Butterwick etc. With lllustr. royal B°. 25 sh, IN DUH SCHLAND. Abel, (Dr. O.) Kaiser Otto IV u. König Friderich 11. B°. 24 Ngr. Fischkr, (F.) Preussens Kaufmannisches Recht. Gesetzbuch, Lehrhuch u. Commentar f, Kaufieute u. Juristen. B°. 2 Rth. 20 Ngr. Günïher u. Schulz, Handbuch f. Autographen Sammler. Mit Holzschn. u. 1 color. Tabel. 8°- 3 Rth. Heckel, (J. J.) Beitrage zur Kenntniss der fossilen Fische Oesterreichs. Mit 15 Taf. gr. 4°. 5 Rth. Hkidkr, (E. J ) System, Anleitung zum Traciren u. Project-Verfassen der Eisenhahnen f. Ingenieure u. Eisenbalm-Unternehmungen, B°, 1 Rth. Martensen, (Dr H.) Die Christliche Dugmatik. B°. 1 Rth. 15 Ngr. Pakofka, (T.) Dichterstellen u. Bildwerke in ihren wechselseitigen Beziehungen. Mit 21 Bildw. gr. 4°. 2 Rth. Radlkofer, (Dr. L.) Der Befruchtungsprocess im Pflanzenreiche u. sein Verhaltniss zu dem im Thierreiche. B°. 22 Ngr. Schwarz, (Dr. W.) System der Gesangkunst nach physiol. Gesetzen. Gr. B°. 1 Rth. Thienemakn, (G. A. W) Lehen u. Wirken d. Thiermalers u. Kupferstechers J. E. Ridinger. Mit Portr. in Stahlst. Gr. B°. 2 Rth. 20 Ngr. Zorkll, (T.) Recensio critica aranearum Suecicarum quas descripserunt Clerckius, Linnaeus, de Geerus. Gr. 4°. 1 Rth. 16 Ngr. Uhlemann, (Dr. M.) Drei Tage in Memphis. B°. 1 Rhl. Walter, (F.) Juristische Encyclopadie. B°. 1 Rth. 10 Ngr. IN AMERICA. Baird, (R.) Religion in America: or , an account of the origin, relation of the state, and present condition of the Evangelical churches in the United States. B°. 2 d. Weerkundige waaniciningen op den huize Zwanenburg. ,or„ Hoogte van den Verschil löoo. – n... met de Wind- Wind- luchts- Nov. | Barom. T1 gemidd streken, kracht. rmKirmpm i). l. i i,im* Temperat. gesteldheid. 29 H I 40 z. w. 2 Mistig, iq .. 45 + 0°.2 id. 2 Betrokken. I „ 0| 42 id. 2 Idem. 09 0 40 z. 2 Mistig. 20 1148 + 2°-9 K- 2 Betrokken. „ ’ n 44 id. 4■, Buijig. ög g ;ig n. o. Betrokken. 383 ALGEMEENS KONST- EN LETTERBODE. ADVERTENTIÊN. VOOR GYMNASIA EN INSTITUTEN, Ziet thans kompleet het licht bij M. H. BINGER EN ZONEN te Amsterdam, en is alom verkrijgbaar: THE EJiGLISH STIIDEPIT’S COIPAMOH, a phraseological Dictionary hij E. M. COWAN, Lector in the English Language at the Municipal Gymnasium of Amsterdam. In one vol. Large BQ.8Q. ƒ4,—. Dit werk is onontbeerlijk voor allen die de Engelsche taal naar eisch willen beoefenen. (203) HEINRICH HEINE’S SAMRITLICHE WERKE IN WOHLPEILER TASCHENAUSGABE. Bereits erschienen: REISEBILDER, 4 Thle ƒ 4,80. YERMISCHTE SCHRIFTEN, 3 Thle ,/ 3,75. BUCH DER LIEDER. Mit Reine’s Portrat » 1,25. DER SALON. 4 Thle * 5,—. NEUE GEDICHTE „ 1,25. DIE ROMANTISCHE SCHULE * 1,25. ROMANZERO ,/ 1,25. Zu hahen bei M. H. BINGER u. SöIINEN in Amsterdam, und durch alle Buchhandlungen zu beziehen. In gleichern Format ist erschienen: HEINRICH HEINE. Erinnerungen von Alfred Ifleissner. Mit dera Portrat des kranken Dichters. (204) Gebroeders BINGER, te Amsterdam, geven uit en hebben alom verkrijgbaar gesteld: ZEEMANSWOORDEBOEK, behelzende een verklaring der woorden, bij de Scheepvaart en den Blandel in gebruik en een opgave der algemeene Wetsbepalingen, daartoe hetrekkelijk, en der Spreekwijzen daaraan ontleend. Een en ander voorzien met taalkundige opmerkingen en aanhalingen uit onderscheidene schrijvers; te samengesteld door Mr. J. YAN LENNEP. gr. B°. in half linnen hand ƒ2,80. (205) Door J. H. SIDDRÉ te Utrecht is uitgegeven;! PELOUZE EN FREIVSY, HANDBOEK DER SCHEIKUNDE VOOlt NEDERLAND BEWERKT, door DE RIJK. 2 dln. Geb. ƒ 29,30. Ing. ƒ 28,05. (206) Door A. J. BRONSWIJK te Schoondijke is uitgegeven en alom verkrijgbaar gesteld: NAGELATEN GEDICHTEN VAN JACO BUS FARO, inleven Landbouwer, Lid der Commissie van Landbouw in Zeeland, enz. ‘Bijeenverzameld door G. P. ROOS. Een boekdeel in 12° formaat, 360 pagina’s groot en voorzien vaneen keurig titelvignet. Prijs, ingenaaid • // gebonden in prachtband • * De Uitgever meent gerust, deze [Nagelaten «•"•SS van den IPoot der 19e eeuw, die vereerd zijn met de intee van Z. M. den Koning en vele aanzienlijken en geleerden m land, het publiek te mogen aanbieden , terwijl dezelve als c* bij St. Nicolaas en Nieuwejaar zeer geschikt zijn. — , oft Bij MARTI NU S NIJHOFF te ’sGraveuhage, zal binnen het licht zien. I. MONUMENS TYPOGRAP HIQDES des PA YS-B AS. au XVe Siècle. / s )a Collection de Fac-similes d’après les originaux conserves „ Bibliothèque Royale de la Haye et ailleurs. publie par M. J.-G. HOLTEOP, Bibliothécaire en chef de la Bibliothèque Royale* le üvraison, tres gr. in 4to, de VI planches. 11. DE DVITSGHE ORDEof fi BEKNOPTE GESCHIEDENIS, INSTELLING*^A. STATUTEN DEE BKOEDEES YAN HET 5%, SCIIE HUIS VAN St. MAKIE YAN JEEUSA^ door Mr. M. J. Baron D’ABLAING VAN GIESSENBÜRö*. Referendaris, belast met de afd. Adel van het Min^et%e Binnenl. Zaken, enz. enz. Een deel in gr. 80. Met plaat. lil. ARMORIAL DU ROYAUME DES PAYS-BA8 OU Recueil des armoiries de la Noblesse Néerlandaise» publie par M. J.-B. RIETSTAP. Ia Livraison, tres gr. in 4to. de VII planches- IY. PROSPECTUS en PROEVE YAN BEWERKING vaneen TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE. Uitgegeven door de Nederlandsche Entomologische Veïee onder redact’e van Prof. J. VAN DER HOEVEN, Dr. M. C. VEREoKI" ’ Mr. S. C. SNELLEN VAN VOLLENHOVEN-Met gelithogr. en gekleurde platen. En is hij hem ter perse: , CORRESPONDENTIE VAN IK 1. R. FAIW. 1795—1840. Met levensberigt. Dit hoogst belangrijke verzameling bevatten van omstreeks 200 brieven van dit*n den staatsman. GEDRUKT DIJ DE ERVEN DOOSJES, TE HAARLEM- 384. 