Redactioneel
Redactioneel Cees Terlouw Cees Terlouw In dit nummer gaat het over docenten, studenten,en professionals en een aantal aspecten
die voor hen relevant zijn in bepaalde onderwijsleersituaties. Het zijn artikelen veelal op
microniveau (docenten en studenten), maar ook in relatie tot het meso/macroniveau
(relatie met het werkveld van professionals) van het hoger onderwijssysteem. Van den Bergh, Diemel, en Van der Sommen rapporteren in het kader van inclusief
onderwijs een photovoice studie waarin de factoren die de ‘sense of belonging’ van studen-
ten en medewerkers beïnvloeden in beeld wordt gebracht in een instelling in het hoger
beroepsonderwijs. Het gaat daarbij om de mate waarin zij zich persoonlijk geaccep-
teerd, gerespecteerd en ondersteund voelen in de sociale omgeving van hun opleiding. Persoonlijke ervaringen van studenten en medewerkers uit verschillende opleidingen
zijn in beeld gebracht via de photovoice methodiek waarin individuen hun beleving in
beeld brengen, er kritisch op reflecteren, en erover in dialoog gaan in focusgroepen. De
resultaten laten het belang zien van het hanteren van inclusieve taal, oog voor de fysieke
omgeving, erkenning van de ander in diens eigenheid, het actief op de ander willen
afstemmen, en het open staan voor verbinding. Van Leeuwen, Bagheri, Volker, en van Brakel richten zich specifiek op de flipped
classroom, waarin studenten zelfstandig schriftelijke tussenopdrachten dienen uit te
voeren als voorbereiding op een begeleide werkgroepbijeenkomst. In potentie vor-
men deze opdrachten een waardevolle bron voor de docent om te zien of zij de stof
hebben begrepen. Echter, in de praktijk komen docenten in hun voorbereiding daar
niet aan toe. De auteurs verkennen In deze studie de perceptie van docenten over de
mogelijkheid om schriftelijke opdrachten te analyseren met een text mining techniek,
namelijk topic modelling. De docenten zagen verschillende mogelijkheden voor het
gebruik van topic modelling. Echter, het vraagt óók een serieuze tijdsinvestering die
noodzaakt tot een goede afweging van de voor- en nadelen in een bepaalde onderwijs-
leersituatie. VanderMeulenenSteenmangrependegelegenheidaanombijdeplotselingeomscha-
keling naar onderwijs-op-afstand in de coronatijd met een vragenlijst in een brede
universiteit verkennend te onderzoeken wat de link, die respondenten leggen tussen
onderwijs en de fysieke omgeving, zegt over hun expertise en professionaliteit. Er komt
naar voren dat het vraagt om nieuwe expertiseontwikkeling. Echter, de resultaten maken
ook duidelijk dat door het wegvallen van het lokaal, de fysieke omgeving, de docenten
in alle online-onderwijsvormen het ‘lezen’ van de zaal node missen. Tijdschrift voor Hoger Onderwijs
https://www.tvho.nl/ | E-ISSN 2468-9483 Tijdschrift voor Hoger Onderwijs
https://www.tvho.nl/ | E-ISSN 2468-9483 Redactioneel Daarmee mist de
docent een instrument om het onderwijs aan te passen aan het niveau en de behoeften Citeren Terlouw, C. (2023). Redactioneel, Tijdschrift voor Hoger Onderwijs 41(2), 65–67, DOI: 10.59532/tvho.v41i2.15688 REDACTIONEEL 66 van de student. Tevens wordt voor de professionaliteit van de docent ook een meer fun-
damenteel waardenconflict ervaren, omdat het directe contact tussen docent en student
is verdwenen. Ten Berge en Lam gaan via een bronnenonderzoek op zoek naar concrete, onder-
bouwde handvatten voor de didactiek van Onderwijs voor Professionals die zich ken-
merkt door wederkerigheid en maatwerk. Het artikel beschrijft een zoektocht naar het
type leeractiviteiten en begeleiding waarmee wederkerigheid en maatwerk kan wor-
den vormgeven in formeel onderwijs voor professionals. De eigen opgedane ervaringen
met dergelijk onderwijs worden getoetst aan de literatuur en de ervaringen van andere
collega’s. De resultaten van deze bronnen-zoektocht komen samen in een conceptueel
model voor didactiek van Onderwijs voor Professionals dat nader in de praktijk moet
worden getoetst en gevalideerd. Hoppen, Aangenendt, en Wallner rapporteren over een kwalitatieve studie bij twee
leernetwerken in het hoger onderwijs en de gezondheidszorg met het oog op het zicht-
baar maken van waardecreatie in leernetwerken. Het gaat hierbij om twee soorten van
leernetwerken: één van hbo-docenten, en een netwerk waarin hbo-docenten en professi-
onals participeren. Met een kwalitatieve onderzoeksaanpak zijn waardecreatieverhalen
van deelnemers geïdentificeerd en geanalyseerd waaruit blijkt dat er verschillende waar-
den tot stand zijn gekomen in de onderzochte leernetwerken. De onderzoeksaanpak
maakte verschillende waardewerkwoorden zichtbaar die deelnemers gebruiken om de
processen te beschrijven waarlangs waarde tot stand is gekomen. De resultaten kunnen
worden gebruikt om te sturen op waardecreatie in dergelijke netwerken en het faciliteren
daarvan. Bos, Ros, Snoeren, en Thunnissen onderzoeken de motieven waarom opleidingen
èn praktijkpartners willen participeren in learning communities, interorganisationele
samenwerkingsverbanden waarin studenten, docenten en praktijkpartners samen leren,
werken en onderzoeken. Daarbij zijn ze ook geïnteresseerd in hoeverre deze motieven
verschillen tussen en binnen sectoren. Op basis van een uitgebreide literatuurverkenning
en semi-gestructureerde interviews met partners binnen vijf learning communities uit
verschillende sectoren blijken vier strategische motieven een rol te spelen. Twee motie-
ven worden bijna altijd genoemd: de ontwikkeling van studenten, en het vinden van
innovatieve oplossingen voor vraagstukken uit de praktijk. De ontwikkeling van docenten
wordt evenwel nauwelijks genoemd als motief. Voorts blijken er verschillen te zijn tus-
sen learning communities, gegeven hun publieke en/of private situering. Redactioneel Dit onderzoek
reikt een denkkader aan dat in toekomstig onderzoek en in de praktijk gebruikt kan
worden om motieven voor interorganisationele samenwerking in learning communities
te duiden. Allereerst kan worden opgemerkt dat er veelal in de artikelen sprake is van kwalita-
tief, verkennend onderzoek. Er worden daarbij in enkele artikelen speciale methoden
gebruikt, zoals de photovoice methode in combinatie met focusgroepen (Van den Bergh, DOI: 10.59532/tvho.v41i2.15688 TERLOUW (2023), TVHO 41(2) DOI: 10.59532/tvho.v41i2.15688 REDACTIONEEL 67 Diemel, en Van der Sommen), en een narratieve methode waarin verhalen worden verza-
meld en geanalyseerd (de waardecreatieverhalen van Hoppen, Aangenendt, en Wallner). Daarnaast worden ook meer klassieke methoden ingezet als een combinatie van litera-
tuurstudie en (semi-gestructureerde) interviews (Van Leeuwen, Bagheri, Volker, en van
Brakel en Bos, Ros, Snoeren, en Thunnissen), literatuuronderzoek en een vragenlijst (Van
der Meulen & Steenman), en een validering van verschillende bronnen aan elkaar als
eigen ervaringen, gesprekken, en systematisch literatuuronderzoek (Ten Berge & Lam). In alle gevallen vraagt dit om nader onderzoek, zowel kwantitatief als kwalitatief om
de gevonden resultaten nader te valideren. Maar óók ontwerpgericht onderzoek zou
interessante informatie voor theorie- en praktijkontwikkeling kunnen opleveren. Voorts wordt in alle artikelen het leren geïmpliceerd, en dan vooral het leren van
docenten als professional en professionals in het werkveld, zij het altijd in relatie tot het
leren van studenten. Zo gaat het om het leren zich zo te gedragen en taal te gebruiken
(studenten en medewerkers) dat anderen zich persoonlijk geaccepteerd, gerespecteerd
en ondersteund te voelen (Van den Bergh, Diemel, en van der Sommen), als docent leren
in de voorbereiding topic modelling toe te passen als analyse-instrument (Van Leeuwen,
Bagheri, Volker, en van Brakel), als docent leren in te spelen op het wegvallen van de
fysieke onderwijsruimte in online-onderwijs (Van der Meulen & Steenman), als docent
en professional in het werkveld om waardecreatie tot stand te brengen in een leernet-
werk (Hoppen, Aangenendt, en Wallner) of zich als docent wellicht af te vragen wat
een docent kan leren van deelname aan een learning community (Bos, Ros, Snoeren, en
Thunnissen), en als docenttrainer al ontwerpend te leren het onderwijs te ontwikkelen
voor professionals (Ten Berge & Lam). Deze leerprocessen zijn zeer divers in termen
van handelingsaspecten van docenten en professionals in het werkveld waarmee zich
de vraag aandient op basis van welke visie op docentschap en leren welke handelings-
aspecten aan de orde moeten komen in de docentenprofessionalisering in het hoger
onderwijs. Redactioneel De redactie van TvHO wenst u veel leesplezier toe met de artikelen. Reacties zijn
uiteraard welkom! TERLOUW (2023), TVHO 41(2) DOI: 10.59532/tvho.v41i2.15688 TERLOUW (2023), TVHO 41(2) DOI: 10.59532/tvho.v41i2.15688