Het leeskabinet; mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen, 1876, 01-02-1876 
Aan den voet van den berg in de luwte, lag een klein visschersgehucht Elfnas genaamd. Boven op de rots stonden twee personen, een man en een vrouw, en schenen het schouwspel gade te slaan, hoe de golven klotsten tegen den voet, schuimend en kokend van dolle woede, dat zij het harde graniet niet konden overwinnen, hoe zij telkens met nieuwen ijver den aanval hervatten, maar terugdeinsden en zich oplosten in sneeuwwit schuim, om daarna het altijddurend spel te hervatten. Hij was een jong man met donkere oogen, vonkelend van hartstocht, een donkere tint en een zwarten, zwaren baard. Hij was klein, maar stevig gebouwd, zijn gestalte getuigde van athletische kracht. Zijn kleeding, ofschoon niet modern, en ook niet kostbaar, droeg het stempel van een zekere elegante achteloosheid. Hij was een zeekaptein, en woonde in het kleine visschersdorp. Zijn naam was Berthil Eversson. De vrouw aan zijne zijde was zijn schoonzuster, Ellen Eversson, de echtgenoot van zijn ouderen broeder, die ook als kaptein ter zee voer. Ellen was niet schoon, maar haar gelaat boeide de aandacht, in weerwil van de onregelmatige trekken, door de fiere uitdrukking in de fraaie, bruine oogen, en om den kleinen, lachenden mond. Nu evenwel getuigde haar voorkomen van diepe smart. »Berthil," zeide zij met tranen in de oogen, sik heb mijn hart nauwkeurig onderzocht, ik zou bijna zeggen tot in iederen vezel, tot in iedere spier, maar toch kan ik tot geen besluit komen. Soms denk ik, dat ik uitsluitend u bemin, dan weder is het of Ragnar alleen het voorwerp van al mijne teederheid is. Met één woord, ik kan niet besluiten om van hem weg te loopen en u te volgen. Maar bepaald geheel en al uw liefde weigeren, dat kan ik ook niet.... O God! hoe folterend, hoe pijnigend is die onbeslistheid." En schreiend verborg zij het gelaat in hare handen. »Gij zijt inderdaad onvergeeflijk zwak," antwoordde Berthil met vertoornden blik en onverstandig tevens. »Ik heb u voorgesteld te kiezen tusschen twee zaken: geluk — indien gij mij naar verre landen wilt volgen en mijn vrouw worden; ongeluk — indien gij bij uw man blijft en wegkwijnt wegens gebrek aan levensgenot. Ik dacht toch, dat het niet moeielijk kon vallen tusschen die beide te kiezen. Ellen antwoordde niet; zij staarde slechts voor zich uit op de watervlakte. «Over acht dagen hebben wij Ragnar misschien hier," hernam Berthil, en in dien tusschentijd moet ik, óf alleen de reis aanvaarden, öf wij beiden moeten van hier zijn vertrokken. Gij dient dus spoedig een besluit te nemen. Van avond kom ik terug en verlang bepaald antwoord. Dan laat ik mij niet met mooie woorden afschepen." Hij keerde zich om en ging. Ellen bleef achter met de armen over de borst geslagen, en liet zich het voorhoofd koelen door den frisschen adem van den wind. Eindelijk slaakte zij een diepen zucht, streek zich met de hand over de oogen als ontwaakte zij uit een droom en snelde met haastigen tred den berg af. Ellen was de dochter van een predikant op een dorp, ergens in de Scheeren: zij was nog een onervaren kind, loen kaptein Ragnar Eversson haar tot vrouw nam. Hij was een man met strenge grondbeginselen, eenvoudig en rondborstig', die algemeen vertrouwen en achting genoot. Ellen beschouwde het als een groote eer dat hij aanzoek deed om haar hand, en gaf dadelijk het jawoord, zonder na te denken of zij hem beminde of niet. Het moest zoo aardig zijn meende zij, vrouw genoemd te worden. De bruiloft werd gevierd en de beide echtelingen betrokken hunne eenvoudige woning bij Elfnas. Nu was Ellen huismoeder, zij, die kort geleden nog speelde met haar poppen. Het kwam haar in den beginne, zoo nieuw, zoo ongewoon voor, maar daardoor juist zoo interessant, en zij vatte het voornemen haar kleine huishouding recht wijs en verstandig te besturen. Ragnar was minder ernstig, minder ontoegankelijk geworden sedert hij gehuwd was en Ellen verklaarde, dat hij haar beter beviel als man dan als verloofde. Hij kon haar nu en dan een kleine poets spelen en dat vond zij wel aardig. Ragnar was als betooverd door zijn lief vrouwtje; nooit had hij gedacht dat hij zooveel van haar had kunnen houden. Wel zag hij, dat zij even als andere behept was met een menigte kleine zwakheden en gebreken, maar hij had zich voorgenomen, vast voorgenomen, daarmede geduld te hebben, of ze ten minste over 't hoofd te zien, hij wilde trachten haar daarvan te genezen. Pas echter was hij begonnen met zijn hervormingswerk, of hij kreeg order van zijne principalen te Gothenborg een groote reis te ondernemen naar O. Indie. Die tijding trof de jonge echtgenooten als een donderslag. Ragnar verkropte zijn smart, maar Ellen klaagde luid dat zij nu reeds scheiden moest van haar man, nu zij nog slechts een maand gehuwd waren. Zij had zich zoo gelukkig gevoeld in het vooruitzicht, en nu kwam die ongelukkige reis, en beroofde haar van alle vreugde. — Intusschen, daar viel niets aan te veranderen. Ragnar reisde heen, en Ellen schreide bitter bij het afscheid. De eerste dagen liep zij rond met roodgekrelen oogen, maar weldra herkregen zij hun gewonen glans. Ellen behoorde niet tot degenen, die lang 't verdriet in hun hart kunnen opkroppen; weg daarmede, dacht zij, het hart moet de woning der tevredenheid zijn. Toch kon het wel niet anders, of zij moest een gevoel van gemis en ledigheid bij zich opmerken, wanneer zij haar kleine woning doortrippelde, waar -ij "u zoo gansch alleen was. Dikwijls zuchtte zij bij de gedachte aan hare eenzaamheid en verlatenheid. Op zekeren dag liep een schoon driemastvaartuig de baai binnen; daar steeg een heer aan land, vervolgens verwijderde het schip zien weder met volle zeilen. De vreemdeling trad haar woning binnen en maakte zich bekend als kaptein Berthil Eversson, broeder van Ragnar. Ellen ontving haar zwager zeer hartelijk, blijde als zij was, dat zij nu eindelijk gezelschap had. Berthil zat een goed uur bij haar te praten; onder anderen deelde hij haar mede, dat hij dien zomer niet weer op reis ging en dat hij van plan was zich te Elfnas te vestigen. Hij was voornemens zich een paar kamers te huren, dicht bij de woning zijns broeders. Toen Berthil heenging had hij Ellen reeds voor zich ingenomen door zijn flink voorkomen en zijne beminnelijkheid. In zijn gezelschap, dacht zij, zal ik minder merken, dat Ragnar niet hier is. Sedert ontmoetten zij elkander dagelijks. Of zij maakten een tochtje op zee, of zij doolden in de bergen rond, om het vergezicht te bewonderen. Was het weder minder gunstig, dan zaten zij in Ellens kamertje, en sleten den tijd met lektuur of muziek. Berthil zong zeer goed, en speelde bovendien viool, en piano. Fllen had veel op met haar zwager; wat Berthil aangaat, hij had zijns broers vrouw slechts behoeven te zien, om verliefd op haar te worden. Dat hij zijn misdadigen hartstocht moest beteugelen, die gedachte kwam niet bij hem op; integendeel, het ging hoe het ging, Ellen moest en zou de zijne worden. In de verste verte niet vermoedende, hoe gevaarlijk Berthil voor haar eigen kalmte en zielsrust was, ging Ellen voort hem vriendelijk te behandelen als altijd. Zijn blikken, zijn handdrukken, zijn onderdrukte zuchten amuseerden haar meer, dan dat ze haar onrust aanjoegen. Hij noemde immers het woord liefde niet eens, en dan had zij immers niets te vreezen. Maar op zekeren dag legde Berthil alle zelfbeheersching af, wierp zich voor Ellen op de knieën, schilderde in de gloeiendste bewoordingen zijn liefde tot haar, en smeekte om wederliefde. Verschrikt sprong Ellen op, en sloot zich op in haar kamei". Eerst was zij uit hare rust wakker geschud geworden door de plotselinge uitbarsting van Berthil, maar later begon zij het wel aardig te vinden. En dat was niet verwonderlijk; het was eigenlijk de eerste liefdesverklaring, die haar gedaan werd — Bagnar rekende zij niet, hij was zoo ernstig, zoo zonderling geweest: dat was in 't geheel geen liefdesverklaring geweest, als waarvan zij wel in romans had gelezen. Nu had zij een vader of een moeder aan hare zijde moeten hebben, om tot haar te spreken over de plichten eener huisvrouw, ingeval zij uit den mond van iemand anders dan haar man de taal der liefde te hooren kreeg. Maar ongelukkig stond Ellen gansch alleen. Sedert dien dag was Berthil nog belangwekkender geworden in haar oogen; — hij was immers verliefd op haar! Haar teedergevoelig hart gevoelde het innigst medelijden met den armen man, wat moest hij wel lijden, nu zijn liefde niet beantwoord werd. Toen zij de volgende maal elkander weder ontmoetten, en Berthil weder begon te bedelen om liefde, wees zij hem met waardigheid en verachting af, zooals haar plicht zou geweest zijn? Neen, zij verzocht om verschooning, dat zij hem niet kon liefhebben, en bood hem in plaats van haar liefde, haar vriendschap aan. Berthil antwoordde dat hij zich wel daarmede moest tevreden stellen, daar zij hem immers geen wai mer gevoel dan dat kon schenken. Maar toch ging hij voort te spreken over zijn liefde. »Grij weet niet, wat liefde is," zeide hij, »dat gevoel hebt ge nooit gekend. Zoo doende kunt gij onmogelijk weten, ol gij mij bemint of niet." »Ik weet, dat ik mijn man bemin." »Neen Ellen, dat doet gij niet dat is bepaald onmoge- lijk. »Hij is zoo ernstig, zoo houterig, gij daarentegen zijt vroolijk, levendig, opgeruimd. Tusschen u beiden bestaat niet de minste sympathie, bijgevolg ook geen liefde. Gij hebt u vergist in uw gevoel omtrent hem; dat is misschien zusterlijke toegenegenheid, maar liefde is het niet." »Om de waarheid te zeggen," sprak Ellen onbedacht, »ik heb er mij nooit om bekreund, om eens gezet te onderzoeken, van welk gehalte mijn teederheid voor Ragnar is." »Ziet ge nu wel?" »Maar daaruit volgt volstrekt niet, dat ik liefde koester voor u." Daartegen kon Berthil niets inbrengen. »Maar toch zult ge moeten bekennen," hernam hij na een poos nagedacht te hebben, »dat gij in zoodanig geval gelukkiger zoudt zijn, dan nu. Onze karakters stemmen volkomen met elkander overeen, onze wenschen, onze gewoonten zijn dezelfde.... gij ziet zelf, hoe goed wij bij elkander passen. Ach Ellen, indien gij mij kondet beminnen, hoe gelukkig zou ik u maken 1" »Dat wil ik gaarne gelooven, maar nu staan wij in een andere verhouding tot elkaar. Gij verdient wel is waar mijne liefde, maar...." sMaar niet zoo zeer als Ragnar misschien. Wat heeft hij dan bij mij vergeleken, voor? Misschien zijn plompheid, zijn droogheid, zijn ernst, zijn ingebeeldheid, en zijn houterigheid?" »Foei, Berthil, zoo moogt gij niet over Ragner spreken... dan word ik boos op u." Na dit gesprek begon Ellen vergelijkingen te maken tusschen haar man en zijn broeder — en zij kon het niet helPen> die vergelijkingen vielen altijd ten voordeele van laatstgenoemde uit. Hij was zoo levenslustig, zoo geestig, zoo onderhoudend, zoo interessant, — dat waren alle eigenschappen, die haar echtgenoot ontbraken. Zij bedacht niet, dat, wat Berthil voor zich had, bestond in zijn uiterlijk, en dat zij Ragnar beminde wegens zijn hart. Berthil ging voort, Ellen de zaligheid voor te spiegelen die zij aan zijn zijde zou kunnen genieten, indien zij slechts hem beminde. Ten slotte had hij het zoo ver gebracht, dat zij somwijlen in zich zelve de verzuchting slaakte: Waarom verwierf hij niet mijn liefde, en mijn hand, in plaats van Ragnar1?" Op een anderen dag vroeg Berthil, hoe lang het nog wel zou duren, eer zijn broeder terug keerde van zijn Oost-Indische reis. «Ongeveer veertien dagen," luidde Ellens antwoord, op blijden toon. »Ach, niet meer?" Berthils blik werd duister. «Neen, Goddank, niet meer." »G-ij weet niet, of hij misschien wel ooit terug komt," hernam hij listig. «Omstreeks dezen tijd van 't jaar stormt het vaak en ...." »Ach, geen woord meer!" viel Ellen in de rede met bliksemde oogen. Nu had Berthil hare gunst verloren; zij sloot zich twee heele dagen op in haar kamer, en wilde hem niet zien. Maar den derden dag begon zij reeds naar zijn gezelschap te verlangen. Haar toorn was reeds voorbij. Voornemens zich met hem te verzoenen, begaf zij zich naar zijne woning, maar daar vernam zij, dat Kapitein Eversson reeds sedert twee dagen van huis was. Niemand wist, waar hij heen was. Ellen was buiten zich zelve van schrik. «Hij heeft gemeend, dat ik het hem niet zou vergeven," dacht zij, »en in zijn vertwijfeling heeft hij zich wellicht te kort gedaan. Wie weet, of hij niet in zee gesprongen is. O, dat. zou ik mijzelve nooit vergeven." Gelukkig was het niet zoo erg, als Ellen het zich in de eerste ontsteltenis had voorgespiegeld, want toen zij in den loop van dienzelfden dag zich naar haar lievelingsplekje, het hoogste punt van de rots aan 't strand begaf vond zij hem daar. Zij uitte een kreet van blijdschap, en snelde op hem toe. »Lieve, booze Berthil, waar zijt gij geweest ?" barstte zij uit, en vatte bei' zijn handen, «indien gij eens wist, hoe ongerust ik over u geweest ben!" «Zoo, inderdaad," antwoordde Berthil kalm. «Dat doet mij genoegen." «Wat, dat ik ongerust ben geweest? Foei, hoe leelijk!" »Bravo, gij schertst, Ellen. Dat bevalt mij, want dat is een bewijs, dat gij niet langer boos op mij zijt." »Dat was ik slechts een oogenblik.... maar zeg mij nu Berthil, waar zijt gij geweest." »Ik, ik heb doodeenvoudig een reis gedaan naar Gothen borg, wegens zaken. Daarover behoefdet gij u niet ongerust te maken." »Neen, maar ik dacht.... hu, neen, ik schaam mij te vertellen, wat dwaas idee ik mij in 't hoofd had gehaald." »Och. zeg maar op wat dacht gij ? " 8Dat.... gij dood waart, dat gij zoo buiten u zeiven waart, toen ik mij zoo boos maakte, dat gij in wanhoop een einde gemaakt hadt aan uw leven. Lach nu maar, Berthil, lach er maar hartelijk om." Maar Berthil lachte niet; hij zag Ellen ernstig aan, en zeide: )>Wat zoudt gij wel gezegd hebben, indien uw gedachte werkelijkheid ware geweest?" »Ach — dat weet ik niet. God weet het. Misschien was ik u nagesprongen. Maar neen, dat had ik toch niet gedaan," voegde zij er lachend bij, »maar misschien was ik half gek geworden van smart en gewetenswroeging." »En nog beweert gij, dat gij mij niet bemint?" viel Berthil haar in de rede. »Ziet gij dan niet, dat dit inderdaad liefde is." Ellen werd plotseling bleek en ernstig, staarde voor zich uit, en antwoordde niet. Gedurende het overige van 't gesprek was zij afgetrokken, en sprak weinig: Berthils woorden hadden haar veel stof tot nadenken gegeven. Dagen lang kon zij zich die niet uit het hoofd zetten. Zij wist niet en kon niet vermoeden, dat dit juist Berthils bedoeling was. Wij zullen eens zien, zoo had hij gedacht, of ik niet nog ten slotte die eenvoudige vrouw zoo ver weet te brengen, dat zij zich gaat verbeelden, dat zij mij lief heeft. Hij wist dat Ellen een onervaren kind was, dat wel het minst van al, haar eigen hart kende. Hij met zijn sluwheid was reeds sedert lang gewoon, heer- schappij te voeren over hare gedachten, over haar gevoel, en langzaam, maar zeker naderde hij zijn doel. Toen Ellen 's avonds t'huis kwam, zette zij zich aan het venster en dacht: »Ik geloof stellig, dat hij gelijk heeft.... ik weet het niet, maar ik geloof bijna, dat ik hem bemin. Maar Ragnar dan? Neen, ik houd toch nog meer van hem, dat weet ik." En in die overtuiging ging zij ter rust. Sedert poogde Berthil op alle mogelijke wijzen, zijn schoonzuster tot de overtuiging te brengen, dat zij hem beminde. Met ijzeren volharding ging hij voort, over niets anders te spreken. Ten slotte werd Ellen zoo zeer gewoon aan de herhaling dier redeneering, dat zij eindigde met het zelf te gelooven. Zij kon wel niet anders. Dat zij veel hield van Berthil, werd zoodoende beschouwd als een uitgemaakte zaak, maar dat zij ook veel van haar echtgenoot hield, was niet minder zeker. Van wien hield zij het meest ? dat was een vraag, die haar veel hoofdbrekens kostte, en omtrent welker beantwoording zij het gansch niet eens was met zich zelve. Dat die vraag reeds een misdaad was jegens haar afwezigen echtgenoot, die gedachte kwam nooit bij haar op. Dat een vrouw zelfs in hare gedachten trouw moet zijn aan haar man, dat had men haar nooit verteld. De tijd ging voort. Maar ïederen dag kwam hij een stap nader tot het doel, dat hij zich voorgesteld had. Ellen had nog niet gezegd, dat zy hem beminde; maar wat kwam er dat op aan, hij zag wel, dat zij wel zoo ver zou komen. Toen er slechts één week nog verloopen moest voor Ragnar, gelijk zij hoopte, terug zou komen, kwam Berthil eindelijk voor den dag met iets, dat hij reeds lang op 't hart had gehad, en sprak Ellen aan, ongeveer in deze bewoordingen : »Over eenige dagen zal mijn broer hier zijn, en dus moet gij nu, terwijl het nog tijd is, beslissen of gij de zijne,ofwel de mijne wilt wezen, of gij gelukkig of ongelukkig wilt worden. Als zijn huisvrouw zult gij uw jonge leven verkwijnen, als mijn vrouw zult gij een leven lijden vol zaligheid. Mijn liefde staat u borg daarvoor. Kies dus: hem, met andere woorden, uw ongeluk, of mij, en uw geluk." »Berthil," stamelde Ellen in de eerste verwarring, »ik kan niet beslissen, ik weet zelf niet, wat ik wil." »Zijt gij werkelijk zoo zwak? Voor een verstandige vrouw zou hier geen beraad noodig zijn, zij zou zich dadelijk werpen in de armen van den man, dien zij lief heeft en zeggen: ik ben de uwe." »Maar ik ben reeds Ragnars vrouw?" »Wat maakt dat uit f Meent gij, dat uw huwelijk niet ontbonden kan worden? Indien gij besluit, aan mijn verlangen te voldoen, behoeven wij slechts morgen aan boord te gaan van een schip in Gothenborg, en wij zijn weldra in een ander werelddeel, waar Ragnar ons nooit vinden zal, en waar wij ongestoord elkander kunnen toebehooren." »En indien ik dat deed, hoe bitter zou dat Ragnar grieven!" »Nu, wat dan? Wat bekommert u dat? Gij bemint hem immers toch niet?'' Daarvan ben ik niet zoo ten volle zeker." Op zooveel tegenstand had Berthil niet gerekend. In de roerendste woorden zocht hij haar te bewijzen, dat zij het ongelukkigste schepsel op aarde zou zijn, indien zij geketend bleef aan een man, die haar gansch onverschillig was; dat zij eene lafhartige vrouw was, indien zij den moed niet bezat hare boeien af te werpen, ten einde toe te behooren aan hem, dien zij met hart en ziel beminde. — Maar zijne woorden brachten niet de beoogde werking te weeg; Ellen bleef twijfelen. En op Berthils dringende bede, dat zij toch zou beslissen, antwoordde zij: »Ik kan niet. Ik moet er mij nog op bedenken." »Tot het te laat zal zijn," viel Berthil in de rede. »Ik zal beproeven, of ik u morgen antwoord kan geven." De morgen kwam, en Berthil ontmoette Ellen op de rots, om van haar te vernemen, wat zij besloten had aangaande hun lot. De slotsom was dezelfde; eerst 's avonds zou zij bepaald kunnen antwoorden. Den geheelen dag zat Ellen in haar kamertje, deels om hare gedachten den vrijen teugel te vieren, deels ook, omdat het ruwe weder haar verbood uit te gaan. De lucht, die 's morgens zoo helder blauw was geweest, was thans bedekt met zwarte, dreigende wolken; een dikke nevel rustte op de baren, de lucht was zoel, en ofschoon het midden op den dag was, was het bijna donker. Alles duidde een naderenden storm aan. In den namiddag barstte die los. Uit de donkere wolken viel de regen in stormen neder; bliksemstraal op bliksemstraal doorkliefde de lucht, de orkaan woedde, en de golven klotsten met donderend geraas tegen het strand. De woede der elementen was verschrikkelijk. Ellen had het licht opgestoken, en was in een hoekje van de sofa gekropen, om zoo mogelijk te slapen. Het werd haar zoo akelig te moede, toen de regen tegen de vensters kletterde, en de windvlagen het kleine huisje op zijn grondvesten deden trillen. Bij iedere windvlaag voer haar een rilling over de leden. Ellen was in de Scheeren geboren en opgevoed en dus gewoon aan het oproer der natuur, maar op dezen avond scheen haar gemoed meer dan anders ontvankelijk. Zij trok zich in haar hoekje terug, zoover zij kon, hulde zich in haar shawl, èn liet het hoofd op de borst zinken. Verdiept als zij was in haar eigen gedachten, bespeurde zij niet eens dat Berthil binnenkwam, doornat van den regen en dat hij haar naderde. Toen hij haar naam noemde, sloeg zij langzaam de oogen op. «Ach, nu reeds! riep zij verward uit; »ik dacht niet.... ik meende niet, dat gij nu reeds.... met één woord. ..." «Ellen," viel Berthil in de rede, en wierp zijn druipnatten mantel op een stoel. »Wat wil dat zeggen? Wilt gij nog eens met uitvluchten aan boord komen? Neem u in acht, Ellen, en houd mij niet langer voor gek.... Maak een einde aan uw ellendig spel, of...." De jonge vrouw vei'hief zich in haar volle lengte met een uitdrukking van gekwetsten trots op het gelaat. «Anders ?" herhaalde zij, »zoo, zoo, het smeeken en bidden verveelt u, en nu begint gij te dreigen?" «Vergeef mij Ellen," smeekte Berthil en vatte haar hand, die zij poogde terug te trekken. »Maar gij kunt toch wel begrijpen, dat dat lange beraad, en dat hinken op twee gedachten voor mij een vreeselijke foltering is." »Bemint gij mij dan zoozeer, Berthil?" »Hoe kunt gij dat nog vragen? Getuigen dan niet al mijne woorden, al mijne daden, mijn geheel uiterlijk, hoe hartstochtelijk ik u liefheb? Maar gij, gij bemint mij immers ook?" Hij zag haar met een onderzoekenden blik in het oog, maar zij ontweek dien blik, zag op haar hand, waar haar trouwring haar tegenblonk en antwoordde: »Ik weet het niet." Hoe Ellen, weet gij dat niet?" bracht hij op smartelijken toon uit. »A1 weer dat hatelijke woord, dat mij ten slotte nog waanzinnig zal maken!" En nu begon hij vol bitterheid te spreken en vertelde hoe ongelukkig hij was, welke vreeselijke zielesmarten hij had uit te staan, en hoe Ellen de oorzaak was van dat alles. Ik wist niet wat smart en ongeluk was, voor dat ik hier kwam. Maar gij hebt mij die leeren kennen." Berthil verstond uitmuntend de kunst, om zijne woorden te kiezen; Ellen was diep geroerd.... Het grieft mij innig, dat ik u zooveel leed berokken," antwoordde zij met tranen in de oogen. »Intusschen heb ik het troostrijke bewustzijn, dat zulks tegen mijn wil is geschied. Ach, indien ik dat kon herstellen, en goed maken, hoe gaarne zou ik niet " »Dat kunt gij Ellen," riep Berthil, eu wierp zich voor haar op de knieën, dat kunt gij 1 Word de mijne, volg mij over den oceaan, naar het gelukkige, vrije Amerika, en mijn gansche leven wil ik u toewijden voor het bezit van uw hart. Ik zal u op de handen dragen, en gij zult niet slechts mijn huisvrouw zijn, maar mijn godheid mijn alles!..." Op die wijze ging hij een geruimen tijd voort; hij spaarde gebeden noch beloften. Ellen, de onverstandige, verdwaasde Ellen, voelde bij ieder zijner woorden hare ontroering toenemen, en toen hij eindigde, rolden haar twee heldere tranen over de wangen. »Berthil," sprak zij met bevende stem; sik heb besloten 1876. IV. q ik zal u volgen," meende zij er bij te voegen, maar die gewichtige woorden bleven onuitgesproken, want op dat oogenblik hoorden zij het akelig dreunen van een kanonschot. Berthil sprong op, Ellen was gered. »Zie, zie!" riep zij, terwijl zij haastig het venstergordijn optrok en naar buiten wees, op de zee, waar bij het schitterend licht van den bliksem een groot sohip heen en weer slingerde op de reusachtig hooge, zwarte golven, die het met reddeloozen ondergang dreigden. »Ha ast u, Berthil," smeekte Ellen vol vuur, swerp u in een boot en red de bemanning.... weldra zal het misschien te laat zijn; hoort gij, al weer een noodschot!" Zij greep hem bij den arm, en wilde hem medetrekken naar buiten; maar hij hield haar terug en zeide: sEllen, wat begeert gij? Dat ik mijn leven zal wagen in een zoo duidelijk zichtbaar gevaar? onmogelijk!" »Hoe, gij weigert?" viel Ellen met bliksemende oogenhem in de rede. «Lafaard! Liever dan een strijd tegen de elementen te wagen, wilt gij werkeloos toezien, dat al deze menschen in de golven omkomen ?" »Maar ziet gij dan niet dat ik zoo doende mijn leven op 't spel zou zetten?" »Welnu,? Wat beteekent één menschenleven, in vergelijking met dat van zoovelen. ? Berthil, ik bid u, ik smeek u... gij zegt immers, dat gij mij bemint; welnu, vervul dan de eerste bede, die ik tot u richt; red de bemanning van dat schip! Hoort gij hun hulp-, hun noodgeschrei niet ?' Het derde kanonschot deed de vensterruiten rinkelen. »Berthil, wees niet zoo onmenschelijk!" voer zij smeekend voort, »laat hen niet vergaan — gij kunt dat immers voorkomen!" »Ik kan niet, en ik wil ook niet," bracht hij op ruwen toon uit en stootte Ellen van zich. »Welaan dan!" hernam de moedige, jonge vrouw vastberaden, »dan wil ik het beproeven. B.'ijf gij hier maar werkeloos zitten, ik ga naar het strand, naar de reddingsboot ... Zij snelde naar de deur. »Halt!" riep Berthil en was met een sprong aan haar zijde. »Gij moogt u niet blootstellen aan zulk een gevaar; ik ga, ik ga. God zegene u, Berthil." »Maar op één voorwaarde Indien ik er het leven afbreng, wordt gij de mijne." Hij wilde hare hand vatten, maar zij trok die snel terug »Dus, daarom wilt gij mijn wensch vervullen," barstte zij los met smart en wrevel, som eigenbaatzuchtige oogmerken te bereiken! Ga, ellendige; dit oogenblik heeft mij duidelijk gemaakt, hoe verachtelijk gij zijl." Zij snelde naar buiten. Berthil volgde haar op den voet, en slaagde er in, het strand vóór haar te bereiken. Hij wierp zich in een boot, en kliefde met forsche slagen de oproerige, kokende golven. Weldra was hij in de duisternis verdwenen. Ellen zette zich op een rots, om zijn terugkomst af te wachten. Zij was blootshoofds en hare haren fladderden in den wind, maar dat was haar onverschillig; de regen kletterde haar in 't gezicht, maar zij voelde het nauwelijks! De bliksemstralen volgden elkander minder snel; zij zag het schip niet meer. Vol vertwijfeling ijlde zij naar huis, en haalde vuur, en ontstak een reusachtigen hoop rijshout, dien men op de klip had opgestapeld, en die door den regen nog niet geheel doorweekt was. Weldra verbreidde de flikkerende vlam haar vuurrooden gloed over den omtrek, maar van het schip was geen spoor te zien. — »Groote God! het was te laat!" dacht zij vol angst. «Morgen vroeg zullen wij misschien hun aan 't strand gespoelde lijken vinden I" Daar zag zij Berthils boot, waarmede hij handig en snel door de branding manoeuvreerde. Weldra was hij zoo nabij, dat zij zijn gelaat kon herkennen en zijn stem hooren. Buiten zich zelve van ongeduld spoedde zij zich naar een landtong, waar slechts eenige vademen haar scheidden van de boot. Zij was juist voornemens hem te roepen, maar in datzelfde oogenblik zag zij hoe hij de riemen losliet, en zich voorover boog over den rand der boot, om iets uit het water te trekken. Het gelukte hem een menschelijk lichaam binnen te halen, maar toen hij het oog wierp op het gelaat van den drenkeling, uitte hij een kreet, of eerder een gebrul, richtte zich op in het lichte vaartuig, en alle gevaar vergetende, nam hij den man in zijne armen, als ware hij een kind geweest, hield hem hoog boven het hoofd, als wilde hij den vertoornden golven hun buit teruggeven. Het vuur wierp zijn schijnsel op het gezicht van den boven de golven zwevende. Daar klonk een hartverscheurende gil van Ellens lippen... . zij had de bleeke trekken van haar man herkend. »Berthil!" riep zij in woeste wanhoop, en knielde aan den rand der rots. sBerthil monster! Wilt gij mijn man vermoorden !" Biddend strekte zij hare armen uit naar den onbarmhartigen zwager. »Berthil," kreet zij met hartbrekende stem, »dood hem niet ik zal u haten, haten, indien gij.. Plotseling verstomde zij, 't was als stolde haar 't bloed in de aderen, want Berthil slingerde zijn broeder Bagnar met een kreet vol haat, zoo ver hij kon in de schuimende golven. Snel als de bliksem sprong Ellen op. . .. één sprong van de rots, en de golven sloegen als roofvogels over hun buit. Toen Ellen uit hare bewusteloosheid ontwaakte, lag zij op een rustbed, aan hare zijde stond een oude vrouw. De man van die vrouw, een loods, had haar van den dood gered. Bij het vernemen van het noodschot had ook hij zich in een boot geworpen en was heengeroeid om te bergen, maar was te laat gekomen. Al wat hij had kunnen redden waren twee menschelijke lichamen, die bij nader beschouwing bleken te zijn kaptein Bagnar Eversson en zijn vrouw. Hoe Ellen daar in zee was gekomen, begreep niemand. Intusschen, geen van de beide echtgenooten was dood, ofschoon wel zeer den dood nabij. Zij werden beiden zwaar ziek, en zweelden geruimen tijd op den rand des grafs. Bagnar was natuurlijk van een veel sterker natuur; hij herstelde dan ook spoedig. Weldra kon hij behulpzaam zijn om te waken bij het ziekbed zijner vrouw. Met haar was het treuriger gesteld. De geneesheer verklaarde, dat zij reeds vóór zij te water was gevallen, zich een zware verkoudheid op den hals moest gehaald hebben, en dat hij er niet voor durfde instaan, dat niet een hersenontsteking het gevolg zou zijn. Zoo erg werd het gelukkig niet. Een geheele maand lang verkeerde zij in een toestand van bewusteloosheid, waarin men slechts aan een nauw merkbare ademhaling kon bespeuren, dat het leven nog niet geweken was, maar toen begon zij langzamerhand te herstellen. Op zekeren dag dat zij bijzonder opgewekt was, herkende zij haren echtgenoot die aan haar bed zat en hare hand in de zijne hield. Een lachje verhelderde het vermagerde, doorschijnende gelaat, en Ragnar voelde hoe zij zachtjes hem de hand drukte. Van dien dag af nam zij in beterschap toe. In het begin van September had de schipbreuk plaats gehad; tegen kersttijd was zij in zoover hersteld, dat zij weder kon opzitten. Berthil had zij na dien ongeluksavond niet weer gezien, want hij had tijdens hare ziekte het gehucht verlaten. Over het verledene sprak zij niet. Maar op zekeren dag, toen Ragnar in de slaapkamer kwam, waar zij in een gemakkelijken stoel aan het venster zat te kijken naar de lichte schuimvlokken, zag zij tot hem op met een lachje om den mond, strekte haar magere, kleine hand naar hem uit, en zeide met een zwakke stem: «Ragnar, kom eens naast mij zitten." Ragnar vei'vulde oogenblikkelijk haar wensch. »Waar zijt gij geweest, mijn vriend?" vroeg zij. »Jk heb u den heelen dag nog niet gezien." «Geen wonder" was het antwoord, »want ik ben van morgen vroeg uitgereden naar uw vader, om het boek ter leen te vragen, dat gij gisteren avond zeidet, zoo gaarne te willen lezen." En om mij dat genoegen te bereiden, hebt gij in dievreeselijke koude drie mijlen ver gereden? »Nu, wat zou dat? Van avond, als wij bij den warmen haard zitten, zal ik u daaruit voorlezen. Wat zal dat aardig wezen! Ik houd veel van lektuur, even als gij, al ben ik een ruwe zeebeer." »Goede Ragnar!" Zij zuchtte onwillekeurig. «Waarom zucht gij, mijn lieve Ellen?" vroeg Ragnar, en streek met zijn grove hand over haar weelderige, donkerbruine lokken. »Zijt gij treurig ?:' »Ja... want ik bedenk daar, hoe weinig ik uw teederi oplettendheden, uw liefde verdien." »Wat meent gij ?" »Ach Ragnar, ik moet u wel zeer om vergeving vragen.. . want... »Ellen," viel Ragnar haar in de rede, sroer dat onderwerp niet aan. Gij behoeft daarover niet te spreken, ik weet reeds alles; en ook behoeft gij mij geen vergiffenis te vragen, gij ziet immers, dat ik u die reeds geschonken heb." »Hoe? Weet gij dat reeds? Maar wie heeft u dan alles verteld?" »Dat heeft mijn broer zelf gedaan. Zoodra ik weer zoover hersteld was van mijne ziekte, dat ik mij met andere zaken bemoeien kon, is hij tot mij gekomen en heeft mij alles bekend, eer hij voor altijd van hier heenging. Hij smeekte mij zoo dringend om vergeving, omdat hij zich door u had laten verleiden, dat ik hem die niet weigeren kon. Tevens verzocht hij mij dat ik u niet hard zou behandelen, ofschoon gij hem bemindet." »En gij gelooft dat?" barstte Ellen uit. »Die ellendeling, hoe belastert hij mij nog achter mijn rug?" »Hoe, is het dan niet waar?" »Neen, Ragnar, bij alles wat heilig is, zweer ik, dat dat een schandelijke leugen is, die hij u heeft zoeken wijs te maken, ten einde mij in uw oogen zwart te maken, en zoo zich op mij te wreken, omdat ik hem niet wilde beminnen. Maar toch, ik ben niet geheel onschuldig. Ik wil eerlijk alles bekennen... niet het geringste wil ik voor u verbergen. Gij zult mij gelooven, niet waar Ragnar? Gij zult meer waarde hechten aan de woorden van uw vrouw, dan aan die van uw verbitterden, wraakgierigen broeder?" Hierop begon Ellen alles te vertellen, wat er tijdens Ragnars afwezigheid had plaats gehad. Zij beschreef met levendige kleuren hare belangstelling in Berthil, en hoe deze daarvan partij had getrokken, om haar te beheerschen op eene wijze, waarover zij zich moest schamen. Voorts sprak zij over zijne voorslagen, zijne dringende beden, en haar eigen twijfelingen. Zij deed niet de minste poging om haar fout te vergoelijken. »Ik ben zeer dwaas geweest," zeide zij »en misdadig tevens, dat erken ik, maar toch ik heb nooit iets gedaan, wat een vlek zou kunnen werpen op uw eer of op de mijne." »Ik geloof u, mijn lieve Ellen," antwoordde Ragnar, »en ik ben niet boos op u. Gij waart immers zoo onervaren, gij waart nog een kind, en ge kondet niet weten en niet begrijpen, dat er zooveel kwaads in de wereld is, zooveel list en geveinsdheid. Bovendien ben ik zelf voor een gioot deel de schuld van alles. Ik had u niet zoo spoedig na ons huwelijk alleen moeten achterlaten, terwijl gij nog niet eens wist, of gij mij lief haat of niet." »Maar nu, Ragnar, nu weet ik het wel." Ellen sloeg haar arm om den hals van haar echtgenoot. »Lang, zeer lang heb ik' in twijfel en onzekerheid verkeerd, wie van u beiden mijn hart beminde. Hoe kon ik in twijfel staan? Nooit heb ik de minste liefde voor Berthil gekoesterd. Hij had mij door een of andere betoovering verblind, anders kan ik mijzelve niet begrijpen, hoe ik al dien tijd zoo heb kunnen zijn. Nog in het laatsle oogenblik was ik het niet met mijzelve eens... hij had mij bijna in zijn net verstrikt. Maar toen kwam de schipbreuk; ik zag u zweven boven den afgrond, ik zag hem als uw moordenaar; toen ging er eensklaps een licht voor mij op, toen zag ik in, wie het was dien ik beminde." En dus, hadde die schipbreuk niet plaats gehad, dan zoudt gij nooit voor u zelve tot een helder inzicht zijn gekomen?" »Neen, niet voor het misschien te laat ware geweest." »Hoe wonderbaar zijn toch de wegen der Voorzienigheid ! Ware ik nog eenige dagen weggebleven, ik had u wellicht bij mijn-thuiskomst niet meer hier gevonden." »Ragnar, lieve Ragnar, spreek niet meer over het gebeurde. Anders geloof ik, dat gij mij niet vergeeft." Zij zag hem smeekend aan. »Ook ik moet het vergeten," antwoordde Ragnar, »en ik beloof u, ik zal dat onderwerp nooit weer aanroeren; Berthils naam zullen wij niet meer noemen, ik hoop dat wij hem nooit zullen weerzien." Ragnar had gelijk. Berthil vertoonde zich nooit weder voor de oogen der jonge echtelingen, sedert hij begreep, dat zijn poging tot wraak geen vruchten droeg. De winter ging voorbij, en toen de lente kwam met haar bloemen, bloeiden de rozen ook weder op Ellens wangen. Toen de zee vrij was van ijs, zeilde Ragnar weer uit. Hij nam afscheid "van zijn vrouw, wel met leedwezen, maar zonder vrees. Immers hij behoefde thans niet bang te zijn, dat zij zich tot ontrouw jegens hem zou laten verleiden, want zij had nu haar eigen hart leeren kennen, zij was nu tot de overtuiging gekomen, dat zij nooit iemand anders bemind had en niemand anders beminnen zou, dan haar edelen, rechtschapenen echtgenoot. A N T 0 N YON WERNER. door Friedrich Spielhagen. (jTelukkige jongeling, die als heraut uwer deugden een Homerus gevonden hebt! Het was Alexander de Groote, die eens door Cicero's mond aan Achilles dit wel wat afgunstig, maar des te oprechter compliment maakt; en inderdaad, als, om met Schiller te spreken, »van alle aardsche goederen de roem het hoogste is," zoo zou de held zonder dien heraut het beste deel zijner aardsche goederen niet ontvangen. Alleen de heraut, ik bedoel: de dichter, de zanger, de kunstenaar vinden de volle, hoogste uitdrukking voor een groote daad; slechts hun woord, slechts hun werk levert ongeschonden als een kostbare nalatenschap den spiegel van een groot verleden van het eene geslacht aan het andere over. In die oude tijden was dat zóó! zeggen de hij uitnemendheid praktische menschen; maar thans! thans, nu wij duizend stemmen hebben, om de echo in de marmeren zalen des roems op te roepen: thans in dc eeuw der telegrammen, der nieuwspapieren, der » eigene" oorlogscorrespondenten! Wat is ons de dichter, de zanger, de kunstenaar waard! Zij zijn voorbijgestreefd, ter zijde geschoven, naar de rommelkamer gebracht, zoo als de diligence door den spoorwagen; welke reiziger en welke held zou thans nog, behalve in het ergste geval, zijn lijf of zijn roem aan een diligence of aan een dichter toevertrouwen! Vraag Bismarck! Hij heeft ineen oogenblik van mismoedigheid, zoo als immers ook de vergoode sterveling ze hebben kan, de opmerkzame wereld zijn geringschatting zelfs van de Journalisten niet teruggehouden, hoewel deze klasse van menschen hem en anderen toch zoo buitengewoon nuttig, ja zoo geheel onontbeerlijk is. »Menschen" zeide hij, »die hun loopbaan gemankeerd hebben, mon cher, anders niets!" Sidderen wij niet bij de gedachte wat wij zouden zien, indien de groote kanselier zijn uniformrok eens geheel losknoopte. Zouden wij niet tot onze spijt en schande vernemen, dat hij in den grond zijns harten de dichters, de kunstenaars en »hoc genus omne" in dat verdoemings-vonnis insluit, — den goddelijken Shakespeare misschien uitgezonderd, die den tact gehad heeft, reeds voor een paar eeuwen zijn onsterfelijken geest te geven, zoodat men hem met veel effect kan aanhalen. Zoo dachten evenwel de duizenden niet, die men op den 16den Juni 1871 en op de volgende dagen Unter den Linden, waardoor de keizer-koning als overwinnaar zijn hoofstad weder binnen getrokken was, voor een groote schilderij kon zien staan, die als »velarium" de »via triumphalis" versierde. Het was een versiering onder duizend andere versieringen; onder al de in korten tijd gemaakte reuzen-groote figuren der Germania, der Borussia, onder al de busten en portretten des keizers en zijner Paladijnen; ja er hingen in de »via" nog vier of vijf van zulke svelariën"; waarom drong de menigte zoo in het bijzonder naar dezen eenen? waarom zag men nog op de volgende dagen, toen de overige ten toon gestelde stukken reeds hun aantrekkingskracht begonnen te verliezen, honderden en duizenden altijd weder naar dit schilderstuk trekken, zooals geloovige Katholijken naar een reliquienkist, die het wonderdoende gebeente van den een of anderen martelaar bevat. Nu er was inderdaad iets wonderdadigs in dii werk; het heeft het wonder volbracht, om de diep bewogen ziel in haar eigen beeldtenis te toonen; haar te toonen, welke vorm zij aannam op dat ontzettend oogenblik, toen de boodschap te Berlijn kwam, en met bliksemsnelheid door het geheele land liep, door alle steden en dorpen, tot aan de woning van den geringsten hutbewoner: De oorlog is verklaard! Verschrikkelijk oogenblik! Wie, die u beleefd heeft —niet op het dagbladpapier in rustige zekerheid, en in het bewustzijn zijner onzijdigheid — maar in eigen vleesch, dat van ontzetting beefde, in eigen bloed, dat van toorn kookte, in de oogen van duizenden, die in geestdrift naar boven zagen, in de duizenden armen, die zich tot een eed naar den Hemel uitstrekten, in den kreet uit duizend en nog eens duizend kelen, toen de koning op dien zoelen zomeravond tegelijk met de oorlogsboodschap van Ems te Berlijn kwam — wie die dat beleefd heeft, zou het durven wagen te hopen, dal hij dit zou kunnen wedergeven, afbeelden, te zamen vatten, in een woord of beeld — het is hetzelfde wat — maar zóó, dal, het late nageslacht zou kunnen zeggen: zoo was het, zoo moet het geweest zijn! Dit schilderstuk heeft juist dat wonder volbracht. Wat was dit stuk? Wat stelde het voor? Vooreerst, waar is het tooneel? Hic et ubique! Op de aarde, in de wolken — op de aarde, wier edelste zonen deze reusachtige krijgslieden zijn, die zich strijdlustig op den vijand werpen, die onder hun zware slagen bezwijkt; in de wolken, waarop, door twee witte paarden getrokken, een wagen komt aanrennen, die, sterk als hij is, de Goddelijke gedaanten nauwelijks schijnt te kunnen dragen, wier strakke oogen alle slechts ééne uitdrukking hebben, wier ontbloote zwaarden alle slechts in ééne richting wijzen! Zij wijzen naar den adelaar, die voor den strijdwagen uit midden in de zwarte wolken schiet, en zijn klauwen in den Gallischen haan slaat, zoodat de veeren in de lucht stuiven. Woorden, woorden, het zijn slechts woorden! Ik gevoel het wel, zelfs met de photographie van een vierkanten voet grootte voor mij, die op dit oogenblik op mijn schrijftafel staat, vooral als ik aan de prachtige kleuren van het reuzengroote oorspronkelijke stuk denk, waarop de Junizon zoo helder scheen. Wie zou dat kunnen beschrijven! Hoe of in de manen der witte paarden de storm woedt, hoe zij met wijd geopende neusgaten de lijklucht van het slagveld opsnuiven! hoe zij half in angst, half in toorn het afschuwelijk tooneel binnenrennen. — En hoe de jongelingen, die op hen rijden, hun ontbloote zwaarden zwaaien, zoodat men nog alleen bliksemstralen meent te zien, die uit de wolken schieten. En dan de strijd beneden: de strijd der dappere Duitsche landweer tegen Turkos en Garde, — maar een paar figux-en: en toch meent men een groot slagveld te zien; ja veel meer dan dat. Het is de geest dier groote dagen, die hier levend voor ons staat, die hier lichamelijk voorgesteld is in de dappere mannen, die op den vijand loshameren, zoo als zij nog kort geleden in hun werkplaats op het ijzer sloegen; in de heldengestalte van den kroonprins op het zwarte ros, die zijn getrouwen in den strijd voert. Dat gevoelden allen, die voor de schilderij stonden en — verbaasd waren. Wie was de man die zoo iets grootsch tot stand gebracht had, die zoo zeldzaam overredend tot zijn volk kon spreken, dat het in het hart der ontwikkelde menschen even luid weerklank vond als in het hart van den armen boer! En een naam werd genoemd, die van al deze duizenden vroeger nauwelijks een enkele gehoord had, en van wien toch allen zeiden, dat deze naam hun onvergetelijk zou zijn, even als deze schilderij: Anton von Werner. Wie was Anton von Werner? Men vroeg, men onderzocht, en men vernam bij degenen, die ex officio weten, wat op de markt der kunst voorvalt niet zonder moeite eenige bijzonderheden, die ik hier bijeen wil brengen. 