Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch tydschrift, 1840, Deel: MAART-APRIL, no. II, 1840 
zyne dringendste en voornaamste bezigheid, haar uit Gods woord te onderwyzen, als de bron waaruit alleen verbetering en ware genezing van het hart te wachten is. Zyne openlyke voordragt, eenvoudig, en verwonderlyk juist naar de vatbaarheid zyner toehoorders ingerigt, was somtyds met beelden doormengd, die van eenen stads-kansel ongepast zouden hebben kunnen schynen, maar hier volkomen aan het doel beantwoordden. Zeer dikwyls doorvlocht hy dezelve met voorbeelden uit het leven van uitstekende Christenen; ook uit de natuur ontleende hy aanleiding, om op het onzigtbare te wyzen. Alles echter bragt hy weder op den Bybel tehuis : deze was de onuitputtelyke bron, waaruit hy het water des levens puttede, deze was zyn geheel leven door het voorwerp zyner nasporingen ; en men kan zeggen, dat zyne geheele leerrede Bybelzin in Bybeltaal was : want hy hield zich overtuigd, dat reeds de bloote voordragt des Goddelyken woords het zekerste middel was, om krachtig en gezegend op de gemoederen te werken. Zyne leerredenen, waarvan in het aanhangsel eene kleine proeve gevonden wordt, waren meestal met gemoedelyke naauwgezetheid ter neder geschreven, en als hem dit uit tydsgebrek niet mogelyk geweest was, ontwierp hy ten minste altyd een vry uitvoerige schets. Gewoonlyk memoriseerde hy dezelve woordelyk ; maar op den kansel hield hy zich niet slaafs aan de woorden: het gebeurde zelfs wel, dat hy een geheel ander onderwerp tot zyne voordragt koos, wanneer hy hetzelve meer overeenkomstig de onmiddelyke behoefte zyner toehoorders keurde. Deze naauwgezette bewerking zyner leerredenen, de vaardigheid, welke hy daarin in het vervolg verkreeg, is een zoo veel te grooter bewys van zyne getrouwheid en van den genadigen bystand des Heeren by alles wat men in zynen naam onderneemt, daal het opstellen en memoriseren der predikatiën hem in het eerst by uitstek moeyelyk viel. Des nademiddags onderwees hy de jeugd den Catechismus, en hierin was hy nog veel eenvoudiger en bevattelyker, dan in zyne predikatie. De leeraar sprak als een kind met kinderen, koos dikwyls de zonderlingste, maar steeds toepasselykste voorbeelden, om zich voor de klei nen verstaanbaar te maken. In het jaar 1782 had Oberlin met verscheidene leden zyner gemeente eene naauwere vereeniging opgerigt, Het nuttig leven van J. F. Oberlin. onder den naam van Christelyk gezelschap. Het hoofddoel hunner zamenkomsten was gemeensebappelyke oefening des gebeds, en het houden van gesprekken over godsdienstige onderwerpen. Vervolgens stelde Oberlin inde volgende korte spreuken, welke aan de leden schriftelvk medegedeeld werden, nog uitdrukkelyk de leefregels voor, w'elke zy allen op het ernstigst en gemoedelykst-te betrachten hadden. “ Laat ons naar wedergeboorte en heiligmaking streven.—Wy allen zyn één in Jezus Christus, die gezegd heeft: blyft in my ! Christus zy alles en in allen !—Wy willen voortaan rype vruchten dragenniet de wereld, noch wat wereldsch is, aanhangen ; den inwendigen menscli voeden en versterken, door het woord Gods, bestendig gebed, herhaald gebruik van het H. Avondmaal. Laat ons allen over elkander waken, elkander vermanen en waarschuwen. Inzonderheid rust deze pli >t op de dour de gemeente zelve uit baar midden gekozen ouderlingen en opzieners ; dit moet geschieden in alle zachtmoedig beid, liefde, ootmoed en geduld ; doch by den onbuigzamen, naar den regel, dien onze Heer, Matth. 18: 15, 16, gegeven heeft; voor alles echter inden gebede. Zyt uwe Overheden onderdanig ; zyt goede huisvaders, goede opvoeders uwer kinderen.—Gy vrouwen zyt uwen mannen onderdanig.—Onderzoekt naarstig de schriften.—Yvert, yvert met volharding en kracht.— Werpt de aardsche zorgen van u—Verliest geenen tyd.— Hoedt u voor ligtzinnigheid en veronachtzaming der pligten omtrent degenen, die uwe zorgen zyn aanvertrouwd.—Gedraagt "u eerlyk en billyk jegens iedereen (Rom. 12: 17).—Hebt elkander broederlyk lief.—Laat er ons naar streven, het heil onzer medeinenschen te bevorderen —Elkander opwekken tot liefde en goede werken.— Een gedeelte van ons inkomen tot algemeen welzyn aanwenden.” Hoe goed ook de bedoeling dezer christelyke vereemging ware, en hoe zeer Oberlin het gevaar, dat de leden van dergelyke gezelschappen dikwyls loopen, van tot o-eestelyken hoogmoed te vervallen, wist te verhoeden; besloot hy het echter, nadat het omtrent anderhalf jaar bestaan had, weder te ontbinden : daar het hem voorkwam, als of het nadeel dergenen, die geene leden van deze wstgo, grootcr wrs, dein list nut ucit deze er zelve uittrokken. Over de gronden, die hem O Het nuttig leven van J. F. Ober lm. bewogen, dus te handelen, uitte hy zich vóór zyne geheele gemeente op de volgende wyze : Den lsten Mei 1783. Joh. 17: 20, 21. “Ik bidde niet alleen voor deze, maar ook voor degenen, die door hun woord in my gelooven zullen : Opdat zy allen één zyn, gelykerwys Gy Vader in my, en ik in U, dat ook zy in ons één zyn : Opdat de wereld geloove, dat Gy my gezonden hebt” “ Deze woorden bevatten de laatste wenschen, het laatste gebed van onzen liefderyken Verlosser; een ernstig gebed, want tot viermaal toe herbaalt Hy het: het eensgezind zyn Zyner geliefde jongeren onder elkander en met hem, zoo als Hy en den Vader één zyn. Als zielenherder dezer gemeente, als dienaar des Goddelyken woords en van Jezus Christus, moet ik er naar streven, den wil des Heeren te doen ; Hein zielen toe te brengen en in Hem met elkander te vereenigen. Dit was ook myue bedoeling met het oprigten des christelyken genootschaps. Ik had gewenscht, dat al de leden myner gemeente ook daarvan leden zouden geworden zyn. Ik heb hen dikwyls openlyk daartoe uitgenoodigd. Velen volgden deze uitnoodiging, meer dan 130 sloten zich aan ons genootschap aan, en trachtten tot deszelfs doel mede te werken. Anderen echter belasterden, tegen betere overtuiging aan, het gezelschap, zeggende onder anderen, dat ik op eigen gezag wachten aan de deuren plaatste, om allen die geene leden waren, af te wyzen. Dit is eene openlyke onwaarheid.— Dit kunt gy getuigen, medeleden van het gezelschap; want velen uwer bezochten langen tyd onze byeenkomsten, alvorens werkelyk leden te zyn. Welke valsche geruchten mogen er niet al meer van dit gezelschap uitgestrooid geworden zyn.—” “ Onze Heer en Verlosser wil inde eerste plaats : dat gy allen ware Christenen zyn zult, zoo als het Evangelie ze ons voorstelt; u hiertoe te vormen, was ook myne bedoeling met de naauwere broederlyke vereeniging: maar ten gevalle van de ergenis der zwakken en wederstrevigen onder u, ontbind ik heden dit genootschap met dezelfde vaste overtuiging, den wille Gods te doen, als by de oprigting. En dat wel uit hoofde :—l. dat ik grootendeels myne bedoeling met de oprigting er van bereikt heb;— 2. dat naam en uiterlyke vorm niets ter zake doen ; 3. dat, ingeval ik stierve, of op eenige andere wyze van u geno- Het nuttig leven van J. F. Oberlin. men wierd, de leden van dit genootschap, als schapen zonder herder, niet zouden weten, wat te beginnen ; en het dus beter is, dat ik nog zelf by de ontbinding tegenwoor” Ik begon met te zeggen, dat ik er grootendeels myne bedoeling mede bereikt heb. En dat wèl inde eerste plaats, met betrekking tot de leden zelve. Want deze hebben gelegenheid gehad, openlyk, voor alle menschen hunnen Heer en Heiland Jezus Christus te belyden ; en dat zulks niet onverschillig is, leert ons de Heilige Schrift: Matth. 10:32. Een iegelyk dan die my belyden zal voor de menschen, dien zal ik ook belyden voor mynen Vader, die inden Hemel is.—De leden van hetzelve hebben daar en boven de behoeften van hunnen geest, geheel in Jezus Christus gegrond, op hem gebouwd te zyn, in hem wortelen te schieten en op te wassen, beter leeren kennen. Zy hebben geleerd, met het hart te bidden, en zich daarin geoefend ; zy hebben onder elkander zielen gevonden, die het ernst is, zich op zalig worden toe te leggen, en by welke zy inde ure der verzoeking kracht en troost kunnen vinden; zy hebben zich ook onderling inde nakoming van het gebod kunnen oefenen : Vergeeft elkander, zoo als Christus u vergeven heeft.” “ Maar ook ten opzigte dergenen, die geene leden waren, heeft het gezelschap zyne bedoeling bereikt. Vele kostbare zielen zyn uit haren slaap opgewekt geworden ; en ofschoon zy niet besluiten konden tot ons genootschap toe te treden, zyn zy toch meer voor hun eigen heil bezorgd geworden, hebben leeren inzien, dat zy zondaars zyn, zoeken nu hunne redding met vreezen en beven, en bidden ernstig.” “ Dus kan ik God, den Vader van onzen Heere Jezus Christus, niet genoeg danken voor al het goede, dat het Hem behaagd heeft, myner dierbare gemeente door dit middel te bewyzen. Mogten door zyne goedertierenheid de geschonkene vruchten bewaard en tot rypheid gebragt worden ; het ryk onzes Heeren Christus zich heinde en verre verspreiden, en steeds meer en meer bloeyen. Hy, de Heere, beware zyne kerk naar zyn woord, Matth. 16: 18, dat de poorten der helle dezelve niet overweldigen. Mogt hy, die tot zyne jongeren sprak : “W ie uwer aanneemt, neemt my aan,” alle leden in zyn boek des leven», ja, in zyne handen optiekenen, dat zy vervuld van Zynen Het nuttig leven van J F. Oberlin. Heiligen Geest, nimmer van Hem wyken. Mogt hy hen bewaren, reinigen, heiligen, en tot zyn erfdeel voorbereiden. God vergelde u, voor zoo velen er zich tot vrienden der goede zaak verklaarden, de vreugde, die gy daardoor uwen zwaar belasten zielenherder verschaftet! Mogt het hem gelukken, u steeds den Heere Jezus nader te brengen, u tot zyn uitverkoren volk, yverig in goede werken, tot schapen zyner uitgelezene dierbare kudde te maken. Ook u dank ik, broeders in Christus ! die uwe vrouwen en kinderen veroorloofdet, het gezelschap byte wonen ! God zegene u daarvoor in tyd en eeuwigheid, dat gy de uwen de zalige gelegenheid gaaft, deel te nemen aan de versmading van Jezus Christus, zyn kruiste dragen, en zynen naam voor de menschen te belyden. “ O gewenschte toehoorders ! verlaat, verlaat, ach ! ik smeek het u dringend, de wegen der zonde ! Geeft u over aan den Heere Jezus. Hy wil en zal al wie Hem ernstig zoekt aannemen ; hy zal niet één dergenen die tot Hem komen, afwyzen, voor allen heeft Hy zyn bloed vergoten, allen opent hy zyne armen. Haast u dan, uwe zielen te redden. De tyd snelt voort, de dood nadert met rasse schreden. En echter is er geen anderen naam den menschen gegeven, door welken zy kunnen zalig worden, dan den naam van Jezus Christus, dien ik u predike. Ylt, en vliedt tot Hem. Bidt en smeekt; zoekt Hem onder tranen, in ’t binnenste uws harten, tot gy Hem vindt. Amen.”— Sedert zette Oberlin zyn christelyk gezelschap onder eenen anderen vorm voort. Zoo hield hy b. v. alle vrydag morgen een oefenings-uur aan zyn huis, voor de Hoogduitsch sprekende leden der gemeente. Hier was hy geheel als inden huisselyken kring. In zyne laatste levensjaren zoude men gemeend hebben eenen grootvader te zien, die zynen kleinkinderen iets vertelde- Als hy ongeveer een half uur met het verklaren van het voorgelezen gedeelte des Bybels bezig geweest was, was hy gewoon te vragen : “ Lieve kinderen ! zyt gy ook vermoeid, is het genoeg ?”—Gewoonlyk kreeg hy ten antwoord : “ Neen, lieve vader ! ga voort, wy zouden nog gaarne eenige oogenblikken naar u luisteren.”—De goede grysaard vervolgde dan weder, en herhaalde van tyd tot tyd dezelfde vraag, tot zyne toehoorders hem, wanneer zy merkten dat hunne aandacht verflaauwde, of hem het Het nuttig leven van J. F, Oberlin. spreken moeyelyk begon te vallen, voor het verhandelde bedankten, en hem verzochten te eindigen. Even zoo was hy gewoon in byzondere gesprekken, wanneer b. v. de leden zyner gemeente hem bezochten, op hunne leering en stichting bedacht te zyn ; zoo dat niemand Oberlin verliet, zonder, in zoo verre zulks van dezen afhing, eenen zegen mede naar huis te nemen. Reeds de intrede in Oberiin’s pastorie was voor velen stichtelyk. Men vond byna geene plaats in huis, waar niet hier of daar eene sierlyk geschreven spreuk in het oog viel Door dergelyke spreuken trachtte hy dikwyls, lang vooraf de leden zyner gemeente tot iets voor te bereiden, waartegen zy zich halstarrig verzetteden. Zoo maakte hy hen (om slechts één voorbeeld aan te voeren) reeds sedert jaren, op het oubillyke, dat er in het voeren vaneen schynbaar regtvaardig proces, betrekkelyk de gemeente-bosschen, gelegen was, opmerkzaam, door boven zyne huisdeur de woorden te schryven : “ O God! erbarm u over Steendal, en maak een einde aan het proces!” Tot eindelyk de tyd dadr was ter uitvoering van zyn plan, en het hem gelukte de sedert lang voorbereide gemoederen, van het verkeerde van hun regtvaardig proces zoo hardnekkig vast te houden, zoodanig te overtuigen, dat zy het aangeboden vergelyk gereedelyk aannamen. Het onderrigt der kinderen behartigde Oberlin even zeer ais dat der volwassenen. Behalve het schoolhuis, dat reeds door den voortreffelyken Stuber gebouwd was, liet Oberlin, met hulp en ondersteuning van op andere plaatsen wonende vrienden, nog een tweede in Waldbach zelf bouwen, en vervolgens ook een in iedere tot zyne parochie behoorende plaats. Hy zelf was bestendig de ziel van het onderwys, dat overal gegeven werd. Wekelyks liet hy al de leerlingen dezer scholen te Waldbach by elkander komen, om dooreen openbaar onderzoek een’ edelen nayver tusschen deze, zoo wel als tusschen hunne onderwyzers op te wekken. Hiertoe kwam hem eene reeds ten tyde van Stuber gestichte kas, uitmuntend te stade. Een menschenvriend te Straatsburg had tot verbetering der scholen een kapitaal van ƒl,OOO geschonken. De intrest van dit kapitaal werd jaarlyks als premie onder de onderwyzers van Steendal, naar evenredigheid van het aantal goed onderwezen leerlingen verdeeld : voor Het nuttig leven van J. F. Oberlin. jonge kinderen ontvingen zy iets meer, voor kinderen van zwakke zielsvermogens, wanneer zy echter blyken gaven van de aan hun bestede moeite, het dubbel. Daarenboven leide de predikant eene zeer goed gekozene schoolbibliotheek aan ; liet zelf onderscheidene schoolboeken drukken, en by het vierdeel-jaars inde onderscheidene dorpen rondgaan. Maar niet aileen kinderen, reeds vatbaar voor geregeld onderwys, ook die, welke nog niet, of naauwelyks gaan konden, waren voorwerpen zyner vaderlyke zorg. Hy zocht hen van hunne eerste jaren af aan, tot Christenen, tot gezonde en arbeidzame menschen te vormen, Daar de ouders steeds met den veldarbeid of eenig ander beroep bezig waren, zoo hadden zy meestal geen’ tyd om aan de kleinere kinderen het noodige onderrigt te geven, en de vereischte oppassing aan hen te besteden. Daar nu deze kleinen, geheel alleen gelaten, op de straat of in huis spelende, groot gevaar naar ligchaam en ziel liepen, huurde Oberlin op eigen kosten eene ruime kamer en rigtte dezelve behoorlyk in. Daar konden dan de kinderen, vooral by slecht weder, aan het opzigt en de goedhartige verzorging van eenige vrouwen, welke hy en zyne uitmuntende gade zelve tot oppassing en christelyke opvoeding van kinderen uitgekozen en opgeleid hadden, toevertrouwd worden. De kleinen speelden ; de grootera leerden breyen, spinnen, naayen, en tot afwisseling toonden de opzigters hun van tyd tot tyd landkaarten ; onder welke byzonder een van Steendal en den omtrek gevonden werd, waarop ieder kind zyns vaders huis en hof aangeteekend vond; of ook prenten, waarop voorvallen uit de Bybelsche- of voorwerpen uit de natuurlyke geschiedenis voorgesteld waren, en gaven de daarby noodige verklaring. By deze kinderverzameling was het eender hoofdvereischten, dat de kleinen geen gemeene boerentaal (patois) spraken, maar niet dan zuiver Fransch; waardoor het voornamelyk gelukt is, het hatelyke patois in Steendal byna geheel te doen verdwynen. Tot het onderwys van jong en oud bediende Oberlin zich, behalve van zyn persoonlyk en mondeling onderrigt, nog vaneen onfeilbaar en voornaam middel; hetwelk ook daar nog in het huisselyk leven voortwerkt, waar zulks buiten bereik van den leeraar valt.—Dit middel was: de meer algerneene verbreiding van de H. Schrift. De Levensberigt van den Schout-by-Nacht, enz. Bybels welke Stuber in Steendal gebragt had, waren op verre na niet meer toereikend, of door menigvuldig gebruik versleten. Oberlin zorgde voor meerdere Bybels, en zyn godvruchtige yver ook in dezen, was by het Engelsch Bybelgenootschap zoo wel bekend, dat men dadelyk na de oprigting er van, met hem in correspondentie trad. Het was dus te Waldbach, dat eene kleine afdeeling, als middelpunt der bybelverspreiding in Frankrijk, tot stand kwam ; bestaande uit Oberlin, zynen voortreffelyken zoon Hendrik, en den Heer Daniël Legrand, wien het gelukken mogt, nog eer het Bybelgenootschap te Parys tot stand kwam, meer dan 10,000 Bybels en Nieuwe Testamenten in omloop te brengen. Oberlin bragt der hoofdafdeeling van het Londensche genootschap het denkbeeld by, ook vrouwelyke Bybelgenootschappen op te rigten. Hetgeen de Heer Owen in zyne geschiedenis van het Bybelgenootschap vermeldt, waar hy zegt: “ Wy hebben deze instelling te danken aan den voortreffelyken man, die met aartsvaderlyke eenvoudigheid en apostolischen yver zoo veel voor het tydelyk en eeuwig welzyn zyner gemeente gedaan heeft.” De brief van Oberlin, waarop de Heer Owen doelt, behelst een verhaal, hoe drie achtenswaardige vrouwen zyner gemeente, Sophia Bernard, Maria Schöppler en Catharina Scheidecker aan zynen Evangelischen arbeid deel namen; hetzy door haren buren uit de H. Schrift voor te lezen, hetzy door hun den Bybel te leenen.—Op deze en dergelyke wyze zorgde deze voorlreffelyke leeraar hoofdzakelyk daarvoor, dat het eeuwige heil zyner gemeente bevestigd werd ; maar daarbeneven zorgde hy ook voor hunne tydelyke belangen—gelyk wy nader zullen vermelden. LEVENSBERIGT VAN DEN SCHOUT-BY-NACHT CORNELIUS DE JONG VAN RODENBURGH, Getrokken uit de Aanspraak van den Hoogleeraar M. Siegenbeek, tot opening der Jaarlyksche Vergadering van de Maatschappy der Nederlandsche Letterkunde te Legden, gehouden den 21 van 'Zomermaand 1838. Inde naastvolgende maand February (1838) had de Maatschappy het verlies vaneen ander verdienstelyk Levensberigt van den Schout-by-^acht medelid, den Heer Cornelius de Jong van Rodenburgh namelyk, te betreuren, die op den 11 dier maand, inden ouderdom van omtrent zes en zeventig jaren, binnen ’s Gravenhage overleed. Hy zag op den 7den van Zomermaand des jaars 1762, te Oudewater, waar zyn vader Dominicus de Jong het ambt van Secretaris bekleedde, bet eerste levenslicht. Zyne moeder, gesproten uit het oude geslacht van Zyll en Rodenburgh, stelde hem door baar overlyden in het bezit der heerlykheid Rodenburgh, waarvan zy de laatste vrouw was, en van welke hy sedert, op het voorbeeld van alle vroegere bezitters, den naam by dien van zyn geslacht voegde. Reeds vroeg blaakte in hem eene sterke zucht voor de zeedienst, welke door verhalen omtrent den Luitenant-Admiraal Schryver, wiens broeder zyn oudoom was, by hem was opgewekt. Niet zonder moeite verwierf hy de toestemming zyner ouderen, die hem gaarne de loopbaan der letteren hadden zien intreden, om aan die zucht voldoening te geven. In 1777, naauwelyks vyftien jaren oud zynde, deed hy, als adelborst, op ’s lands fregat Thetis, naar de Middellandsche Zee bestemd, zynen eersten zeetogt. Hy deed zich op dezen togt zoo gunstig kennen, dat hy'eerlang tot luitenant bevorderd werd, en in die hoedanigheid, inde jaren 1780 en 1781, den Schout-by-Nacht Krul, op zynen togt naar de Karibische Eilanden met ’s lands oorlogschip Mars, van vier en zestig stukken, vergezelde. Op de terugreize naar het vaderland werden onze brave zeehelden, die eene talryke koopvaardyvloot onder hunne bescherming hadden, nog geheel onkundig van den rampzaligen oorlog, tusschen ons Gemeenebest en Engeland ontstaan, niet verre van St. Eustatius, door drie vyandelyke oorlogschepen omringd, van welke twee het hunne in sterkte merkelyk overtroffen. Zy w’eigerden nogtans aan de opeisching ter overgave te voldoen; doch werden na een hevig gevecht, waarin de dappere bevelhebber, den Nederlandschen krygsroem op eene waardige wyze handhavende, nevens vele anderen sneuvelde, door den geheel ontredderden staat van hunnen bodem, ten laatste genoodzaakt, om, overeenkomstig het jongste bevel van den stervenden Krul, de vlag te stryken* Hierop naar Eustatius terug gevoerd, had onze De Jong, die op den hem * Zie het verhaal van dit gevecht in ’s mans Reize naar de Caribische Eilanden, bl. 179—185. Cornelins de Jong van Rodenburgh. toevertrouwden post ten einde toe moedig volhardende, zich aan het dreigendst levensgevaar had blootgesteld gezien, onder de grievendste gewaarwordingen voor zyne vaderland minnende ziel, vele harde bejegeningen van de Eno-elschen te verduren, tot het hem eindelyk vergund werd, naar het vaderland terug te keeren, waar hy tegen het einde des jaars 1781 aankwam. Reeds inden jare 1753 werd hy, nu tot den rang van eersten luitenant verheven, op ’s lands oorlogschip Prins Willem, onder bevel van den Kapitein C. van Gennep, geplaatst, om daarmede eenen togt, voor hem den tweeden, naar de Middellandsche Zee te doen, waarvan hy eerst in Grasmaand des jaars 1785 inliet vaderland terugkeerde. Op dezen togt werden zy, inde nabyheid van Minorka, door een’ der hevigste stormen overvallen, welke de zeelieden kunnen teisteren; waarby nogtans hun schip op eene schier wonderdadige wyze behouden bleef. Zyn bedaard en kloekmoedig gedrag in dezen storm, verwierf hem, nog in hetzelfde jaar 1785, het bevel over de oorlogsbrik de” Beschutter, waarmede hy zyne vierde reize, en deze in en door het Kanaal, deed. Na zyne terugkomst in het jaar 1786, had hy, naauwelyks vier en twintig jaren oud zynde, het genoegen van zich tot de waardigheid van kapitein ter zee bevorderd te zien, en ging, in datzelfde jaar, tot zyne voldoening, met zyn volk op de kotter de Brak over, om daarmede zynen vyfden zeetogt te doen, en voor de derde maal de Middelland,sche Zee te bezoeken, van welken togt hy in bet volgende jaar 1767 terugkeerde. Vier jaren later werd hem liet bevel overs Lands fregat Scipio opgedragen, waarmede hy zynen zesden en langdurigsten zeetogt naar de Kaap de Goede Hoop, lerland en Noorwegen deed, van welken hy, in Oogstmaand des jaars 1796, in het vaderland terugkwam. Op zyne terugreize van de Kaap de Goede Hoop, waar hy, voor de tweede maal op dezen togt, eenigen tyd vertoefd had, met het begeleiden vaneen aantal ryk geladeue schepen belast, had hy de voldoening, verre de meeste derzelve, niettegenstaande de zee vol van kruisers was der ons vyandige Engelschen, behouden te Noorwegen binnen te brengen. Het hiervan door hem aan liet toenmalig Comité van Marine gedaan verslag, deed hem van deszelfs Voorzitter, den Heer Aeneae, grooten lof van kunde, moed en beleid verwerven ; een 10l dien p Levensberigt van den Schout-by-Nac/tl hy echter, in liet doorhem zelven gestelde berigt van zyn leven, waarvan my, door vriendelyke tusschenkomst van onzen geëerden Secretaris, den Hoogleeraar Tydeman, het gebruik vergund werd, zediglyk van zich af keert, door de betuiging, dat zulks geenszins aan zyne wysheid, maar alleen aan een’ gelukkigen zamenloop van omstandigheden, door den Albestuurder geregeld, mag worden toegeschreven. Het hem opgedragen bevel overeen aanzienlyk oorlogschip van de hand wyzende, verzocht en bekwam hy verlof om naar Engeland en van daar naar de Kaap te reizen, ten einde zyne echtgenoote, na eene scheiding van twee jaren, naar het vaderland over te brengen. Hy was namelyk, toen hy op zyuen laatsten zeetogt voor de tweede maal den genoemden uithoek van Afrika bezocht, in Sprokkelmaand des jaars 1795, aldaar inden echt getreden met de oudste dochter van den Raadsheer Le Sueur, wier moeder tot het bekende geslacht der Swellengrebels behoorde,* en had deze geliefde vriendin zyner ziel, by zyn vertrek, achtergelaten, daar hy, met een talryk konvooi belast, haar, in eenen zwangeren staat, niet aan de bezwaren eener uit dien hoofde altyd langdurige zeereize, en veel minder nog aan de gevaren vaneen scheepsgevecht wilde blootstellen, hetwelk de gevreesde uitbarsting van een’ oorlog met Engeland hem als mogelyk deed vooruitzien. In 1798 met zyne dierbaarste panden in het vaderland teruggekeerd,-}- zag hy zich nog dat jaar het bevel over ’s lands schip lloggersbank, voor Hellevoetsluis liggende, opgedragen ; hetwelk hy met genoegen aanvaardde. Doch dit genoegen werd weldra grootelyks gestoord, toen hy, in Sprokkelmaand van het jaar 1799, onverwacht dit bevel met dat van het voor Texel liggende schip Cerberus, den Kapitein Jacobson ontnomen, verwisseld zag, met last om hetzelve zonder uitstel op zich te nemen. Deze verwisseling, welke hy vruchteloos zocht te keeren, was hem om vele redenen, maar vooral daarom hoogst onaangenaam, omdat hy inde plaats van een’ beleedigd zee-officier moest optreden. Hy nam derhalve ernstig in beraad, om zyn ontslag uit ’s lands dienst te vragen ; doch de voorstelling van eenigen zyner vrienden, dat zulks in tyd van oorlog niet zonder * Zie zyne Reizen naar de Kaap de Goede Hoop enz., II Deel, bl. 79. Cornelius de Jong van Rodenburyh. krenking van zynen goeden naam geschieden kon, en hy, door zich aan eene bevelvoering te onttrekken, waarby meer gevaar te duchten scheen, dan by die, welke hy wenschte te behouden, der kwaadsprekendheid ruime stoffe zou geven, om zyne eer als krygsman te schandvlekken ; deze voorstelling deed hem van zyn voornemen afzien en den hem opgedragenen last aanvaarden. Met een bang voorgevoel beklom hy den bodem, die voor hem noodlottig zou worden * Gy weet, M. H. dat het schip, waarover hy bevel voerde, tot het smaldeel van den Schout-by-Nacht Story behoorde, hetwelk nog, gedurende den loop van dat zelfde jaar 1799, in zyne, naar het oordeel van De Jong, min gelukkig gekozene standplaats onder de Vlieter, door eene meer dan dubbele overmagt der Engelschen overvallen werd, en, daar men deszelfs behoud, na de inneming van den Helder door den vyand, voor onmogelyk hield, en de opeisching van hetzelve, op den by het bootsvolk altyd geliefden naam des Prinsen van Oranje, op de onderscheidene schepen reeds meerdere of mindere ontrustende bewegingen had doen ontstaan, volgens bet eenstemmige gevoelen” van alle officieren, zonder het beproeven eener geheel vruchteloos gekeurde verdediging, werd overgegeven. Gy weet tevens, dat onze De Jong, met andere officieren, naar Engeland vervoerd, zoodra hem zulks vergund werd, zich herwaarts spoedde, en zich vrywillig aan een geregtelyk onderzoek van zyn gedrag onderwierp, in het vaste vertrouwen, dat hetzelve hem van de hem, nevens de overige bevelvoerders, aangewrevene en voor zyn eerlievend hart ondragelyke blaam van verraad volkomen zou zuiveren ; doch dat de uitkomst, wel verre van aan zyne gegronde verwachtingen te beantwoorden, bem integendeel een vonnis op den hals haalde, hetwelk hem inde oogen van het grootste deel zyner landgenooten, van de ware toedragt der zaak geheel onkundig, diep vernederen, en hem, als man van eer, op het gevoeligst grieven moest. Tot dit vonnis behoorde ook, dat hy tot den vrede in verzekerde bewaring blyven, en daarna het land, hetwelk hy onbekwaam was immer te dienen, als * Zie over dit een en ander en het harde lot dat hem wedervoer, het voorberigt voor het I. Deel zyner Reizen naar de Kaande Goede Hoop enz., en eene aanteekeuing op bl. 82 en 83, van het I. Deel zyner derde Rei»e naar de Middellandsche Zee. Levensberigt van den Sckout-by-Nacht balling ruimen moest. Zoo zeer intusschen gevoelde ook de toenmalige regering de hardheid van het lot hetwelk nem getronen had, dat het hem vergund werd den tyd voor zyne ballingschap bestemd, op eendoor hem gehuurd buiteuverblyf, onder Voorschoten, in gezelschap der zynen, te verbeiden. In deze stille afzondering, hield hy z,ch tot zyne vertroosting bezig met zyne aantekeningen op zynen laatsten en langdurigsten zeetogt, inden vorm van brieven, voor de drukpers in gereedheid te brengen • waaraan wy de drie Deelen van zyne Reizen naar dé Kaap de Goede Hoop, lerland en Noorwegen te danken hebben, welke inde jaren 1802 en 1803 te voorschyn kwamen. In het laatstgemelde jaar, na de sluiting van den al te kortstondigen vrede van Amiens, verliet hy, ter voldoening aan het laatste gedeelte van zyn vonnis, nevens de zynen, met een bloedend hart den geliefden vader-Jandschen bodem, en vestigde zyne woonplaats te Kleef welks ingezetenen hem met veel genegenheid en achting ontvingen. Gedurende zyn verblyf aldaar en dat op een landgoed te Vucht, inde nabyheid van ’s Hertogenbosch hetwelk hy, inden jare 1810, betrok, zette hy zyn’ vroeg begonnen’ arbeid voort, en stelde ook zyne ontmoetingen en opmerkingen op zyne vroegere zeetogten, in gelyke vormen van brieven, te boek ; welke hy achtervolgens in het licht zond.* Hierdoor zocht hy, onder het genot van huisselyk geluk, de smart zyner ballingschap zoo veel mogelyk te verzachten, en zynen tyd op eene nUir w^ze besteden. Elk bewys van achting, hetwelk hy van de zyden zyner landgenooten ontving (en dezen vielen hem, zoo vóór als na de uitgave zyner verdediging, in 1806, van lieden van onderscheidene denkwyze in menigte ten deel), goot balsem inde hem toegebragte wonde, en als zoodanig was hem ook de opdragt van het lidmaatschap dezer Maatschappy, volgens besluit van hare jaarlyksche Vergadering van 1809, hoogst welrrieGt in !‘y- he! voorberiSt voor eene zyner reizen met dankbaarheid getuigt,f en ook naderhand met der daad r Z?k? R.eiz«.,na;ir de Middellandsche Zee ;in 1807 Middellandsche Zee •fn 'miK °'e isija?de?’ en zy|le tweede Keize naar de )vt n l»li !n ißió 1808 zy,)? Eelze 111 en door het Kanaal; en einde-IK Deelen10 1812’ ZJne derde Reize naar de Middellandsche Zee, in Middllla^cl fleo„riOhet L Deel van zyne derde Reize naar de Cornelius de Jony van Rodenburyh. beloonde, door hare boekery met eene volledige verzameling zyner uitgegevene schriften te verryken. Reeds inden jare 1796 (om dit by deze gelegenheid met een woord te melden) was hem, by zyn tydelyk verblyf te Drontheim, het diploma van lid der aldaar gevestigde Koninklyke Noordsche Sociëteit van Wetenschappen verleend, in erkentenis vaneen aanzienlyk geschenk van op zyne reize verzamelde naturalien, der Sociëteit door hem aangeboden.*—Na de gezegende herstelling van ons volksbestaan, mogt hy de streelende voldoening smaken van het tegen hem geslagen vonnis, zonder eenig aanzoek van zyne zyde, vernietigd, en zich in zyne eer en vorigen rang by het zeewezen volkomen hersteld te zien. By de nieuwe inrigting van hetzelve, werd hy tot de waardigheid van Schout-by-Nacht of Contre-Admiraal verheven ; en daar hy, hoe zeer zich bereid verklarende, om het Vaderland, wanneer zulks verlangd werd, te allen tyde te dienen, niet verkoos dadelyk in dienst te treden, werd hem het pensioen, tot die waardigheid behoorende, toegelegd. Later mogt hy nog een ander vereerend bewys der achting van onzen geëerbiedigden Koning ontvangen, in zyne benoeming tot Ridder der Orde van den Nederlandschen Leeuw. Zyn verder leven bragt hy te ’s Gravenhage door, waar hy sedert het jaar 1816 zyn verblyf vestigde, en als Raad der stad en in andere betrekkingen nuttig trachtte te zyn, in geletterde rust en grootendeels onder het volle genot der stille, maar onwaardeerbare genoegens, uit vriendschap, echtelyke en ouderlyke liefde spruitende. In het jaar 1836 werd echter dit genot op eene hoogst smartelyke wyze voor hem gestoord, door het afsterven van zyne (ik gebruik hier en in het naastvolgende, ’s mans eigene woorden) waardige, beminnelyke en uitmuntende gade, welke nu een en veertig jaren lief en leed met hem gedeeld had. Steeds beschouwde hy haar, als het grootste geschenk van Gods milde goedheid, die nog meer door voorbeeld, dan gesprekken, tot orde, godsdienst en deugd aanspoorde ; en wanneer na haar overlyden, in eene vlaag van opgeruimdheid en vrolykheid, dit beeld zich tusschen beide schoof, werd alles zwart en somber rondom hem. Hy zocht en vond zynen besten, ja eenigen troost in het Evangelie, en * Zie zyne Reizen naar de Kaap de Goede Hoop, enz. 11. Deel, bl. 231—233. Levensberigt van den Schout-by-Nacht de daarop gebouwde hope des wederziens en eener altyddurende hereeniging na eene korte scheiding. Die hoop werd, blykens het vroeger gemelde, naauwelyks twee jaren later, voor hem vervuld, tot groote droef heid niet slechts van zyne naaste betrekkingen en byzondere vrienden, maar ook van allen, die hem leerden kennen en hoogachten, ook van ons, M M. H H. die ons niet zonder weemoed herinneren, hoe hy vroeger meermalen het genoegen onzer jaarlyksche byeenkomsten door zyne tegenwoordigheid verhoogde. Ik mag intusschen van ons met regt betreurden medebroeder niet scheiden, zonder op de gegevene schets van zyn deels stormachtig, deels kalm en gerust leven, nog eene korte beschouwing van zyne verdiensten als man van letteren en schryver, en van zyne waarde als mensch te laten volgen. De door hem uitgegevene beschryvingen van zyne vroeger vermelde onderscheidene zeetogten doen hem, uit het eerstgenoemde oogpunt, van eene zeer gunstige zyde kennen. Allen toch leveren zy door zuiverheid, losheid, vloeibaarheid en levendigheid van styl, door treffende schilderingen, nu van bekoorlyke, dan van ontzettende natuurverschynselen en tooneelen, door juiste en scherpzinnige opmerkingen, door rykdom van vele wetenswaardige byzonderheden, voor iedere klasse van lezers, een even aangenaam en belangwekkend, als leerryk en nuttig onderhoud. Overal ontdekt men in dezelve den man, die met een levendig gevoel voor het schoone, en de voortbrengselen van natuur en kunst, met een’ schranderen geest van waarneming, een’ vurigen lust tot onderzoek bedeeld was, die, van eene uitgebreide taalkennis voorzien, de letterkunde van vroegere en latere tyden, met name ook de vaderlandsche, vlytig en met vrucht beoefend had, die inde oudere en nieuwere geschiedenis zeer ervaren en ook inde natuurkundige wetenschappen geenszins een vreemdeling was, om niet te spreken van de grondige bedrevenheid in alles wat tot de zeevaart en het krygswezen ter zee behoort, waarvan zyne schriften alomme blyken dragen. Niet ongaarne zou ik over de waarde dezer reisverhalen nog breeaer uitweiden, ware het niet dat bet algemeene oordeel daarover reeds lang eene beslissende uitspraak gedaan had. Zy werden toch door onze landgenooten met zoo ongemeene gretigheid ontvangen, dat zy reeds voor vele jaren geheel uitverkocht Cornelius d‘ Jong van Rodenburgh. waren, en daarvan inden jare 1833 eene nieuwe, door den Heer Olivier verkorte, en ten behoeve van jongelieden bearbeide uitgave, te voorschyn kwam. Ook mogt aan het eerste derzelve, zyne Reizen namelyk naar de Kaap de Goede Hoop, lerland en Noorwegen, de niet zeer gemeene eer ten deel vallen van in het Hoogduitsch te worden overgebragt. Doch hetgeen aan deze Reisbeschry vingen, by hare verdiensten, in myn oog, tot geene geringe aanbeveling strekt, is, dat dezelve ons den schryver, ook als mensch, doen beminnen en hoogachten. Overal doet hy zich daarin, op eene geheel ongezochte wyze aan ons voor, als een man vaneen nederig, bescheiden, vrede- en menschlievend karakter, een vurig hoogschatter van al het ware en goede, een yverig voorstander van zedelykheid en godsvrucht, een opregt beminnaar van zyn vaderland, een hartelyk vriend, en bovenal als een verlichten geloovig Christen. Van zyne hooge waardering van het Christendom getuigt ook, dat hy, in zyn meer genoemd Levensberigt, het als eene uitstekende weldaad der Goddelyke Voorzienigheid vermeldt, dat hem het voorregt te beurt mogt vallen, van inden jare 1833, zyn laatsten kind en jongsten zoon, en het jaar daarna, ook zynen kleinzoon Truter, aan de tafel des Heeren te brengen, en dat het hem, veertien dagen later, vergund werd, eenen anderen naar hem genoemden kleinzoon, Cornelius van Beresteyn, in persoon, tot de plegtigheid des Doops aan te bieden, en daardoor aan God en Christus toe te wyden. Niet minder getuigen van zyn christelyk geloof de eenvoudige, maar roerende dichtregelen, welke hy, na het overlyden zyner echtgenoote, op zyn familie-zerk, op de burgerlyke begraafplaats, waaronder haar gebeente en thans ook het zyne rust, deed graveren. Dus luiden zy : Beef niet voor ’t graf, o mensch ! Niet hooploos is uw lot. Men ziet elkander weer ; Geloof den Zoon van God. En hiermede MM. HH„ eindig ik myn berigt omtrent een man, wiens nagedachtenis niet slechts by de zynen en allen die hem kenden, lang in zegening zal blyven, maar die gewis ook door de nakomelingschap onder de sieraden van Nederland geteld zal worden. DE UITSPRAAK DER GEZWORENEN. (eene AANDOENLYKE gebeurtenis UIT HET ENGELSCH.) Het is nu reeds een aantal jaren geleden—dus verhaalt onze berigtgever—toen ik eens eene zitting van het Geregtshof van Old Bailey bywoonde. De digt ineen gedrongen hoop der inde beperkte ruimte reeds verzamelde toeschouwers, het dryven en dringen der tallooze menigte, welke vruchteloos den ingang derzelve belegerd hield, de ongeduldige, byna angstvolle verwachting op de aangezigten der aanwezigen—dit alles deed my terstond vermoeden, dat er eene handeling van meer dan gewone beduidenis op dit jammervol tooneel van menschelyke ellende en menschelyke vernedering toebereid werd. De gevangene, over wiens zaak beslist moest worden, verscheen. Het was een jongman van ongeveer twintig jaren, van slanke, ryzige gestalte, en vaneen uiterlyk, welks edel voorkomen deelneming en achting gebood. Het donkere haar, ’t welk in wanorde van het hooge voorhoofd op de schouders nedergolfde, gaf aan zyn anders regelmatig gelaat eene vreemde uitdrukking van wildbruisende hartstogtelykheid ; maar uit al zyne trekken sprak een gemoedstoestand, die gewoonlyk den misdadiger niet eigen schynt, en de blikken der vergadering hingen met weemoedige belangstelling aan den ongelukkigen en aan de noodlottige plaats, waarop hy zich bevond, en van welke hy zich meer dan eens met ontzetting en afgryzen had afgewend. De akte van beschuldiging werd voorgelezen; zy behelsde het relaas eener gruwelyke misdaad, begaan onder omstandigheden van verraad en ondankbaarheid, die aan het afschuwelyke van het bedryf iets gedrogtelyks byzetteden. De beschuldigde was, gelyk zulks inden loop der verhandelingen bleek, van geboorte een Schot, en zoon van een’ hoogbejaarden algemeen geachten Predikant der Cameronianen. Hy zelf had op de Hoogeschool te Glasgow door bekwaamheid en kunde uitgemunt, en na voleindigde studiën alreeds de waardigheid van Evangelieleeraar verworven. Nog gedurende zyn akademieleven had hy met den zoon De Uitspraak der Gezworenen. van een’ zeer gegoeden Edelman uit de Hooglanden kennis gemaakt en vriendschap gesloten; eenen jongeling, met hem van byna gelyken ouderdom, en versierd met de beminnelykste eigenschappen van verstand en hart. De vader van dezen zynen vriend, verheugd over den vriendschapsband van twee edele, gelyk gestemde zielen, had voor den jongen geestelyke eene zoo hartelyke genegenheid opgevat, dat hy hem eene predikantsplaats inde Hooglanden—het doel zyner aardsche wenschen—verschaft, en daaraan tevens het niet minder welkome beding gehecht had, alvorens dit beroep te aanvaarden, zynen zoon op eene reis door de merkwaardigste gewesten van het vaste land te verzeilen. Ten gevolge hiervan waren de jonge lieden naar Londen gekomen, waar zy aanzienlyke geldsommen te ontvangen en de noodige toebereidselen tot hunne togten te maken hadden. Alleswas afgesproken en geregeld, de dag van het vertrek bepaalddaar vond men, op zekeren nacht den jongen Edelman in zyn bed vermoord, onder omstandigheden, die, met byna onweêrsprekelyke zekerheid, aanwezen, dat zyn reisge- noot de dader geweest was. Het hierdoor tegen hem ontstane vermoeden werd, by nader onderzoek, door verscheidene daadzaken, die den moord voorafgegaan waren, bevestigd. Eenige dagen te voren reeds had men hen in hun vertrek met zeer luide, toornige stem, hooren spreken. Het onderwerp hunner woordwisseling was, naar men vermoedde, eene vrouwelyke persoon, wier naam ook genoemd werd, en die aan beide bekend was. Men had duidelyk en stellig de woorden jaloezy, wraak verstaan ; ook was het niet onopgemerkt gebleven, hoe, van dat oogenblik af, eene zigtbare verkoeling en verwydering de plaats der vroegere vrolyke en innige vriendschap tusschen hen had ingenomen ; het gedrag van den beschuldigde jegens zynen vriend, voor wien hy anders met onvermoeiden yver bezorgd geweest was, had zich oogenschynlyk veranderd, was styf, koel, gemelyk geworden, en zoodanig gebleven tot op den noodlottigen avond, als wanneer zy een klein gastmaal aangeregt hadden, om, onder het klinken der bekers, van hunne vrienden en landgenooten afscheid te nemen. De hoofdgetuige tegen den gevangene was een oude bediende van den vermoorde, een grysaard van eerwaardig voorkomen, dien de rouw over zynen, op zulk eene wyze Q De Uitspraak der Gezworenen. om het leven gekomen’ heer diep ter nedergebogen had. Hy verklaarde, dat hy, in gemelden schrikkelyken nacht, dooreen gedruisch inde kamer van zynen heer, hetgeen hem toegeschenen had alsof twee menschen met elkander worstelden, uit den slaap gejaagd, en met den huiswaard, dien hy terstond te hulp geroepen had, in het vertrek getreden was, welks deur hy had vinden openstaan. Het eerste, wat hy gezien had, was eene omgeworpene kaars geweest, die nog rookend op den grond lag, vervolgens het bed van zynen heer stroomende van bloed, en over het lyk van den vermoorde heen gebogen, in eene bukkende houding, de gedaante van deszelfs moordenaar, den hier voor het geregt staande, met doodbleek gezigt, bloedbevlekte handen, naast hem het werktuig zyner daad, een mes, hetwelk terstond herkend werd aan hem toe te belmoren,terwyl hy zelf zich in eenen toestand bevond, die vaneen vreeselyk schuldig, tot in het binnenste geschokt, gemoed allerduidelykst en ontzettendst getuigde. De gevangene was inde ontleedkunde niet onervaren ; menigmaal had men hem hooren zeggen en in het gesprek beschryven, hoe iemand op de gemakkelykste en snelste wyze gedood kon worden ; met deze beschryving kwam de plaats der wonde aan het lyk naauwkeurig overeen. Om de mate van verdenking en van schande vol te meten, werden ook nog eenige banknoten, welke de vermoorde kort te voren uit handen van den wisselaar ontvangen had, aan het geregt vertoond door eene juffer, (dezelfde, van welke hier boven reeds gesproken is) die de beschuldigde dikwyls bezocht had, en die thans als getuige tegen hem optrad, en verklaarde gemelde banknoten van hem ontvangen te hebben.—Uit al deze daadzaken, die met naauwgezetheid gewikt en gewogen werden, scheen, helaas ! maar al te duidelyk te blyken, dat de ongelukkige jongeling, door ondeugend gezelschap bedorven, door de bekoring van het. geld verleid, verblind door dolle jaloezy, hierby misschien ook nog door genoten wyn aangezet, het heilige kleinood zyner schuldelooze ziel had weggeworpen, en de ontzettende bloedschuld van vriendenmoord op zyn geweten geladen. Gedurende den geheelen tyd, dat de hartverscheurende gebeurtenis behandeld werd, scheen de gevangene onder het gevoel zyner ellende byna te bezwyken. Nadat de aanklagt en het verhoor der getuigen voleindigd waren, De Uitspraak der Gezworenen. riep de Voorzitter van het Geregtshof hem plegtig en met ernstige woorden op, om voor te dragen, wat hy tot zyne verdediging te zeggen had. Hy stond op, en, na een’ korten, maar geweldigen en pynlyken kampstryd, sprak hy de vergadering, inden beginne met zwakke, bevende stem, maar weldra meer bedaard en vast, ongeveer op de volgende wyze aan : “ Myne Heeren Regters en Gezworenen ! Gy verlangt van my, dat ik myne verdediging zal voordragen; maar ik kan my niet verdedigen, en evenwel ben ik niet schuldig. God alleen weet, dat ik het «iet ben ! Is het zyn wil, zoo kan Hy, en ook Hy alleen, my verlossen uit deze diepte van vernedering, uit deze grondelooze ellende, in welker nacht geen straal van aardsche hoop meer dringt. Wil Hy het niet, zoo onderwerp ik my zwygend aan zyn raadsbesluit. Gy hebt hier de geschiedenis van eene verschrikkelyke gruweldaad voor u hooren ontvouwen, welker vereenigde omstandigheden met zoo treffende, alvermogende kracht tegen my getuigen, dat in uwe ziel niet wel eene schaduw van twyfel aan myne schuld kan overgebleven zyn. Te wel zie ik in, dat menschelyke hulp my en myne zaak niet meer baten kan ; daarom heb ik ook versmaad, my van de regtsgeleerde redekunst te bedienen, of de vruchtelooze welbespraaktheid van bezoldigde verdedigers in te roepen. Ik zelf heb u niets verder te zeggen, dan dat ik onschuldig ben, hoe vyandig ook alles tot mynen ondergang schynt zaamgezworen te zyn. De wereld noemt dit gaarne de werking vaneen onvermydelyk noodlot; ik erken ook hierin de wegen eener ondoorgrondelyke, maar nimmer dwalende Voor zienigheid. De juffer, die als getuige tegen my is opgetreden, heeft het geld uit myne handen niet ontvangen. Het was myne maar al te gegronde bezorgdheid voor den gevaarlyken invloed, dien zy op mynen armen vriend verkregen had, die aanleiding tot zyne kortstondige verkoeling gegeven heeft; eene opwelling, welke zyn beter gevoel en zyn onbegrensd vertrouwen inde zuiverheid myner bedoeling hem welhaast hielpen overwinnen. De bezoeken, welke ik by de juffer heb afgelegd, hadden geen ander oogmerk, dan om haar over te halen, alle verbindtenis met hem voor altyd op te geven. Wat nu die schrikkelyke nacht betreft, die weldra een tweede offer zal wegslepen, zoo zal ik zeggen, wat ik daarvan weet. Be Uitspraak der Gezworenen. Ik ontwaakte dooreen gedruisch inde kamer van mynen vriend, die digt by de myne was. Ik luisterde—alles was weder stil ; doch kort daarop hoorde ik een geluid, hetwelk de doodsnik van den ongelukkige moet geweest zyn, maar dien ik voor het werktuigelyke kreunen in een’ onrustigen en gestoorden slaap hield. Desniettemin dreef my een donker gevoel van angst naar de kamer, waaruit dat geluid was voortgekomen; by het matte licht eener kaars werd ik mynen vriend gewaar inden toestand, die u beschreven geworden is.”—Hier verliet den ongelukkige de kracht om voort te spreken. Met zigtbare inspanning poogde hy zyne aandoening meester te worden, en vervolgde : “Van hetgeen nu verder voorviel, weet ik niets. Ik vermoed, dat ik my op het lyk geworpen, de kaars op den grond heb doen vallen, en dat het gedruisch van dit alles dien getrouwen bediende heeft doen ontwaken, wien ik overigens hetgeen hy tegen my gedaan en gesproken heeft uit den grond myns harten vergeef Toen ik weder tot myzelven kwam, was de kamer vol menschen ; doch ik, ik zag niemand ; ik zag alleen hem, die daar dood in het bed lag.—Dit, Myne Heeren, is myn eenvoudig verhaal en verdediging. Hopen durf ik niet, dat het die massa van bewysgronden zal vernietigen, welke zich onoverkomelyk en onver/.ettelyk, zoo het schynt, tegen my opgehoopt hebben ; want wèl weet ik, er is, behalve my, niemand, op wien ook slechts de geringste verdenking wegens die verfoeyelyke moorddaad kan vallen. Desniettemin bezweer ik u : overlegt wel, overylt u niet, hoedt u onschuldig bloed te vergieten ! Moge de Alwetende uwe zielen leiden en verlichten ! Op Hem berust myne eenige, myne algeheele hoop—menschen kunnen my niet redden.” De Gezworenen verwyderden zich. Hunne beraadslagingen duurden een half uur; eenen tusschentyd, om welken af te schilderen de taal der menschen te arm is. Hunne uitspraak was : schuldig! De gevangene hoorde die eerbiedig en gelaten. De President van het Geregtshof stond op, en sprak het doodvonnis over hem uit, met plegtige, de ziel op eene geweldige wys aangrypende woorden, die meer dan eenmaal door den drang van zyn diep getroffen gevoel werden afgebroken. Hy verklaarde, ook zelf van de schuld des aangeklaagden volkomen overtuigd te zyn ; weemoedig betreurde hy het schandelyke misbruik van zoo heerlyke geestvermogens, en dat een De Uitspraak der Gezworenen. gemoed, eens rein en onberispelyk, zoo diep en onredbaar inde magt van het kwaad had kunnen vervallen; liy vermaande den verdoolde, door eene berouwvolle erkentenis, zyne schuld nog ten minste eenigzins te verminderen, en niet te volharden in verstokte betuigingen zyner onschuld, die zyn leven toch niet konden redden, en hem slechts den weg sloten tot de genade van den Almagtige. Nog eenmaal rees nu de gevonnisde van zyne zitplaats. Ik kan my niet herinneren, immer een gelaat gezien te hebben, waarop de uitdrukking van innige zielrust, waarop de zegepraal over de sterke banden, welke ons aan deze aarde boeyen, treffender geprent stonden. Het was niet langer de onwillekeurige angst, welke de nog onzekere beslissing tusschen leven en dood al bevend tegemoet ziet, het was de triomferende en toch demoedige blik van hem, wien de kroon des marteldoms en eene haven der rust uit gindsche wereld als toewenken. “ Met onderwerping,” dus sprak hy, “ berust ik in het vonnis, hetwelk de wetten van myn land over my hebben doen vellen. Ik sterf onschuldig ; maar ik dank den eerwaardigen Regter, die myn oordeel spreken moest, voor de menschlievende, waarlyk Christelyke deelneming, waarmede hy eenen verlorene behandeld heeft, die zoo diep in schuld en schande verzonken schynt. De Gezworenen konden, naar hunne overtuiging, geene andere uitspraak doen; verre van my zy het, tegen hem of hen te morren ! Eene hoogere hand heeft over my beslist. O, mogt het offer van myn leven, zoo al niet eene misdaad, welke ik nimmer begaan heb, toch eene menigte misslagen verzoenen, waaraan ik my schuldig ken ! Onmogelyk kan ik de vingerwyzing van een’ verheven Bestuurder onzer dagen, ook zelfs in myne tegenwoordige droefenis, miskennen. Met vurige, gloeyende liefde hing ik aan het leven, en zelfs nog in het begin van deze myne beproeving koesterde ik de blyde hoop van gered en aan mynen dierbaren vader, aan myn vaderland en aan de achting aller goede menschen teruggegeven te zullen worden. Thans getroost ik my, in stille berusting te sterven, met het heilige vertrouwen, dat het daarboven wyselyk zoodanig besloten was, om der wereld en hare wetten een waarschuwend, leerryk voorbeeld te geven, myne ziel van hare menigvuldige gebreken te louteren, en dezelve te genezen van de ydelheid, dat zy meer naar den byval der menschen gestreefd heeft, dan naar den vrede rnet God.” De Uitspraak der Gezworenen. Terwyl deze woorden gesproken werden, heerschte er inde zaaleene doodsche, door geen’ ademtogt afgebrokene stilte ; met roerlooze spanning hingen de blikken der vergaderden aan den sprekenden jongeling, en op aller aangezigten was onmiskenbaar de weifelende kamp tusschen afschuw en medelyden geteekend, onzeker of zy den vromen, hoogbegaafden redenaar voor onschuldig houden en bewonderen, dan wel voor den overtuigden maar huichelenden moordenaar moesten terugbeven. Naauwelyks had de gevonnisde met spreken opgehouden, of de diepe, plegtige stilte werd door den uitroep gestoord : “ O God ! 'ik dank u, hy is onschuldig.”—Met onweerstaanbare kracht troffen deze woorden de harten der aanwezigen. Zy waren voortgekomen uit den mond van eenen grysaard met zilverwitte haren, die niet ver van my gezeten had, en thans, inde houding van een’ biddende, op de knieën gezonken was; zyne handen waren krampachtig zatnengevouwen ; zyne lippen bewogen zich, maarde oogen waren gesloten—het was zyn vader! Een jong en schoon meisje had hare armen om den hals van den ouden man gestrengeld en hing aan zyne borst, bleek en zonder beweging—het was zyne zuster ! De gevangene was, by den toon der welbekende stem, opgesprongen ; onwillekeurig wilde hy naar zynen vader toevliegen ; daar herinnerden zyne boeyen hem den toestand, waarin hy was, en met eenen blik, die my het hart doorsneed, zonk hy op zyne zitplaats terug; een stroom van tranen gaf hem verligting.—lk zwyg van den indruk, dien dit schouwspel op de vergadering maakte ; geen oog bleef zonder tranen ; zelfs de cipier, die thans optrad, om den veroordeelde naar deszelfs gevangenis terug te voeren, verrigtte zyne taak met ontroering. De voltrekking van het vonnis was op den eerstvolgenden Maandag bepaald. Myn thans overleden oom, wiens post het was, de duistere verblyven der ellende te bezoeken, en de laatste lydensuren der verdoolden, door opwekking eener berouwvolle hoop op de genade van den Albarmhartigen, te verhelderen, was onvermoeid in zyne liefdediensten by den jongen Schot. Maar hy heeft my menigmaal verzekerd, dat hy tot hem gegaan was, niet om te geven, maar om te ontvangen, en dat de vrome berusting, de ongekunstelde bescheidenheid van den beminnenswaardigen lyder hem en allen, die hem kwamen De Uitspraak der Gezworenen. bezoeken, van deszelfs onschuld innig overtuigden. Pogingen werden er gedaan om hem te redden ; maar zy waren of ontoereikend, of kwamen te laat. De dag der doodstraf was daar. Myn oom nam my met zich naar de gevangenis. Ik was destyds nog een zeer jong mensch, los en onnadenkend ; maar ik ontving op die plaats eenen indruk, dien alle volgende jaren en lotgevallen, dien kommer en vreugde nimmer hebben kunnen uitwisschen of zelfs verzwakken, en die nog heden, in myne stille eenzaamheid, nadat ik vrienden, vermogen en gezondheid verloren heb, voor my eene ryke bron van troost gebleven is. Onze weg leidde dooreen gevangenvertrek, waarin drie veroordeelden zaten, welke binnen weinige dagen opgehangen moesten worden. Een derzelve zat in doffe onverschilligheid, en staarde gedachteloos ineen verscheurd gebedenboek, terwyl hy werktuigelyk de daarin voorgeschrevene gebeden en formulieren opzeide; maar klaarblykelyk was zyn geest met geheel andere dingen bezig. De twee anderen hadden eene kruik met porter tusschen zich staan, rookten tabak en speelden op de kaart, zonder zich door iets hoegenaamd te laten storen. Alle drie schenen volkomen gevoelloos of tot ongevoeligheid verhard. Des te treffender was het onderscheid, hetwelk de meer inwendige, van dit vertrek gescheidene gevangenkamer en derzelver bewoners aanboden. Wel is waar was ook dit vertrek duister en treurig ; maarde nette zindelykheid van het weinige en grove huisraad bewees, dat eene vrouwelyke hand hier bezig geweest, en dat het haar gelukt was, door de voor geene beschryving vatbare bekwaamheid, welke der sekse eigen is, zelfs aan de donkere muren van eenen kerker, eenen, wel is waar kortstondigen, maar echter behagelyken zweem van huiselykheid byte zetten. Aan den haard brandde een vriendelyk kolenvuur; eea ruiker bloemen ineen gebroken glas verspreidde zyne geuren door het vertrek—dcch waarom my by de vermelding van zulke kleinigheden opgehouden ?—Met innigen weemoed hechtte zich myn oog aan het bleek, afgevallen en desniettemin opgeruimde gelaat van den jongman, aan de slanke gestalte van zyne zuster en verzorgster, die nu voor de laatste maal aan zynen hals hing en zyne ketenen met hare tranen bevochtigde. Met eerbied zag ik naar den achtbaren grysaard, die bezig was zyne De Uitspraak det Gezworenen. ziel inden gebede uitte storten. Het zilverlokkige hoofd, eens vry en krachtig opgeheven, was thans demoedig in het stof gebogen, en evenwel straalden zyne trekken, terwyl de warme levenszon door de getraliede venster des kerkers dezelve bescheen, van eene byna bovenaardsche hoogheid. Ook de zoon wendde zich thans tot het gebed, en waarschynlyk is er nooit een reiner uit boeyen en kerker ten hemel opgestegen ! Nadat hy geëindigd had, stond hy blymoedig en getroost op, en zeide tot den ouden man : “ Thans, vader, ben ik bereid. Geef my uwen zegen, en gy, myne zuster, vaarwel!” Hy omarmde het schreyeride meisje, en beide knielden voor den grysaard neder, die de sidderende handen over hen ophief, en zyne kinderen tot sterven en tot leven zegende. Myn oom waagde het niet, dit heilige oogenblik te storen. Alle drie waren klaarblykelyk boven eiken menschelyken troost verheven.—De klok deed zich hooren ; het was het teeken tot den laatsten gang des levensmoeden. Met eene onbeschryfelyke zielskalmte nam hy van zyne medegevangenen afscheid, deelde eenige geschenken onder hen uit, keerde zich vervolgens tot rnynen oom, dankte hem met innige hartelykheid voor de liefde en trouw, welke hy hem bewezen had, en beval zyne dierbare achterblyvende, zynen ouden vader en zuster, aan deszelfs zorgen,tot op het oogenblik, dat zy naar hun vaderland zouden kunnen terugkeeren. Ik vermogt geen woord tot hem te spreken, maar greep een zyner handen en schreide bitter. 