De werkmansbode; orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond, jrg 2, 1878, no. 71, 04-12-1878 
1878. TWEDE JAARGANG. NUMMER 71. DE WEKELBJODE. Orgaan van de Amsterdamse Helderse Secundo. ALGEMEEN NIEUWS- EN ADYERTENTIEBLAD. Woensdag 4 December. Prijs per 3 maanden: Voor Amsterdam ƒ 1.75. Frankrijk per post 0.75. Afzonderlijke nummers 3 Cent. Al wat de Redactie of Administratie betreft, gelieve men te adresseeren aan B. H. HELDT. BLOEMSTRAAT 82 AMSTERDAM. Prijs der Advertentie: van 1-5 regels ƒ 0.25. elke regel daarboven 0.05. Dienstaanbiedingen 3 Cent per regel. blad verscheen WOENSDAGS EN ZATERDAGS. Eerste Voordracht De Amsterdamse Werkmansbond. Spreker: Mr. S. KATS, van Amsterdam. De voorzitter van De Amsterdamse Werkliedenbond opende deze eerste vergadering met inleidend woord, waarbij hij wees op de doeling van deze voordrachten en zich verplichtte, dat weer voor dit seizoen een aanloop van vrienden of bereidwillige als belangloos, hinaan talenten voor ons ten beste willen geven. Voorts herinnerde hij te hebben dat, evenals ten jarre, u.a de pauze gelegenheid bestaat de spreker, uitsluitend over het besproken onderwerp, eenige vragen of opmerkingen te doen, waartoe ieder slechts vijf minuten worden vergund, gaf hij het woord aan heer Mr. S. Katz. , Spreker ving aan met te herinneren aan iets op het wereldtooneel is geschied, dat ten vorige jaar de kring der voorverdachte werd gesloten. De pogingen tot tweemaal toe in Duitsland, Spanje en Italië, de verschijnselen van het nihilisme in Rusland, het al lang karakter van de social-democratie in en de wettelijke maatregelen daar genomen om die al te sterke te stuiten. En terwijl thans de keizer Duitsland al de vorsten bijeenroept tot maatregelen te nemen, ten einde het leven van vorsten te beschermen, achtte spreker het belangrijk de vraag te behandelen: wat wij historisch en feitelijk onder de hebben te verstaan, wanneer wij het optreden van die partij wel begrijpen, dan dienen wij te letten op de toestanden waren, waaruit zij zich ontwikkelde. Spreker herinnert er voorts aan, hoe in de loop der eeuwen, vanaf de republiek van Plato, tot altijd menschen zijn geweest die ontevreden waren, zich afgezonderd en plannen gemaakt hebben voor een maatschappelijke omkeer. Meestal vonden zij den heftigsten tegenstand en velen werden van hun nieuwe denkbeelden zelf de slachtoffers. Velen vonden ook gelegenheid hun stelsels in praktijk te brengen, doch meestal met een zeer treurigen afloop. Spreker brengt vele namen in herinnering, o.a. Robert Owen, die tot tweemaal toe in Amerika met het communistisch stelsel de proef nam en mislukking vond, het in verval zijnde Mormonendom en de allengs uitstervende broederschap van Seist. Met deze zijn zoovele andere denkbeelden vervlogen, omdat de menschen, voor wie men ze predikte, ze wel konden toejuichen, maar te onvolmaakt, te weinig ontwikkeld en zelfstandig waren om ze te kunnen verwezenlijken. Wanneer we de geschiedenis van die utopisten nagaan en dan op Duitsland zien, waar men altijd liefst klaagt en weinig genegenheid betoond de handen aan den ploeg te slaan, dan verwonderd het ons niet, dat juist daar de socialistische naar utopisme riekende denkbeelden der 19e eeuw, zich het sterkst ontwikkelden. Spreker herinnert aan het optreden van Napoleon I, het verband der Duitse staten en talrijke staatjes, het tiranniek bestuur van die verschillende vorsten, de geheime verbonden die overal in Duitsland ontstonden, het verdrijven van die staten door Napoleon I, op nieuw tiranniek gezag, de nieuwe hoop voor het Duitse volk toen Karel X in Frankrijk den troon beklom, op nieuw teleurstelling, toen ook deze door Lodewijk Filips werd verdrongen. Zoo naderde 1848. Te Berlijn was een grote vergadering bijeengeroepen, waarop alle standen, van de hoogste adel tot den werkman toe, vertegenwoordigd waren; ’t scheen dat men daar tot een vreedzame schikking was gekomen, dat daar de rechten van vorsten en volken nauwkeurig waren omschreven. En ’t was op dit zo. -Maar nauwelijks, waren de stormen voorbij en voelden de vorsten zich even verlicht, of er geschieden nieuwe vervolgingen, honderden werden gekerkerd en verbannen, en duizenden zochten vrijwillig een nieuw vaderland. Niet alleen in Amerika, maar in alle staten van Europa vestigden zich koloniën van Duitse vluchtelingen, die met weerwraak vervuld, van daar uit hun land bestookten en veel grootere rampen over Duitsland dreigden te brengen dan Frankrijk in 1789 had beleefd. Vrije verkiezingen met algemeen stemrecht was hun leus. Daar naast idealiseerden zij met één groot Duits rijk dat, machtig optredende, al die kleinere staatjes den kop indrukte, hen het despotisch gezag ontnemen of hunne macht zou kortwieken. 't Was dan ook erg zéide spreker. In geen beschaafd land ter wereld had het despotisme zich sterker ontwikkeld dan in Duitsland. Tal van vorstendommetjes en hertogdommetjes, grote en kleine hertogen, met een eeuwig heerleger van ambten en titels, die allen slechts schenen opgeworpen om een groot aantal mensen, op kosten van het volk, een rijk bestaan te verzekeren. Toen geloofde het volk, en terecht, dat, zoo al die hoogwaardigheidsbekleeders, wier taak niets doen was, niet op kosten van ’t algemeen leefden, de belastingen minder drukkend zouden worden. Daarbij een arme en verarmde bevolking, wier bloeiende jongelingschap aan andere naties voor veel geld werd verhuurd om oorlog te voeren, tegen een karig soldij, waarbij de zich het recht aanmatigden om in de gunstige kansen die de oorlog biedt, te stelen wat hun ontbrak. Geen land waar de bodem meer scheen bereid om de meest revolutionaire begrippen tot ontwikkeling te brengen, maar ook geen land waar het volk meer plotseling opstuift om even plotseling neer te ploffen. Wanneer men leest wat Gorch Bloem over Duitsland in 1848 schrijft, dan is het inderdaad nog wonder, dat eerst in 1870 het smeulende vuur ontbrandde. Wanneer spreker den naam Bismarck noemt, dan is er inderdaad geen man in onzen tijd die zóózeer de aandacht heeft weten te trekken dan die staatsman, die zooveel tranen en zooveel bloed, heeft doen stroomen, zooveel staal en zooveel verstand heeft gebruikt om zijn doelwit te bereiken. Lassalle, die veelbetekenende en opene figuur, was slechts een werktuig in von Bismarcks handen. Met kwistige hand moest alles worden beproefd en in 't werk gesteld om volksgunsten te veroveren; zoo schonk men algemeen stemrecht. Daar werklieden maakten van dat recht in hun belang een nuttig gebruik, zij brachten er hun eigen mannen met in den rijksdag. Hervorming van staat en maatschappij werd van toen af sterker op den voorgrond gesteld; maar ongelukkigerwijze verwarde men beiden. Men ging zich voorstellen dat de staat, de almacht was, dat de staat als 't ware een groot net kon zijn dat men maar over aller hoofden behoefde te werpen om ze allen gelukkig te maken. De massa, die zich dat liet voorspiegelen, stond zoodoende lijnrecht tegenover de meer staatshuishoudkundigen, algemeen bekend als de Manchester School, maar in Duitsland onder den naam van de Nationale Ekonomie. LE UITLLETON. DE EUROPEESCHE TEKCHNISCHE INSTITUT. (Vervolg van N° 70.) Dat niet, dat ik die schreeuwers nu in al gelijk stel: zeer verre vandaar; ik wilde maar zeggen, dat de menschen in drift besluiten nemen, waarvan zij de gevolgen doorgronden, en als dan die gevolgen komen dan worden zij weer boos. Wij letten met het gemaal en ontbond ik u zeg zo zal het ook gaan met dat men zag vroeger niet in, te geroepen van: "Weg met het gemaal!" tijden betekende: "Leve het equivalent!" maar half, dat de spoorwegen!" in de eerste tien jaar ook beduidt: "Wij willen afschaffing van belastingen!" Er zal spoedig een tijd komen, dat de mensen tot de Regering gaan en met verschuldigden eerbied vragen: "Wees zoo goed de effe op de brandstoffen te laten glippen;" op onze gemeentekas een handje helpen financiën staan zoo slecht en wij de graag, even als de Belgen, piaatselgelijke accijnsen met groot verlof naar huis zenden." En wanneer dan de Regering antwoordt: "Lieve vrienden, met den besten wil van de wereld kan ik niets voor u doen, want ik heb al mijn geld hoog en hoog noodig voor de spoorwegen," dan zullen de mensen weer boos worden, dan zullen zij gaan tellen hoeveel millioenen die spoorwegen toch eigenlijk wel kosten; dan zullen zij uitrekenen hoeveel rente die millioenen afwerpen, en wanneer zij dan vinden dat de staat één, ten hoogste twee procent trekt van al dat geld, dan zullen zij terugkomen bij de Regering en zeggen: "Waarom hebt u ons vroeger, toen wij zo driftig om spoorwegen riepen, niet duidelijker aan het verstand gebracht, wat er alzoo vast is aan dergelijke zaak? Wij hebben ons geld verknoeid!" Het zou best kunnen gebeuren, dat de regering dan ook eens boos werd, zij bestaat uit mensen als gij en ik en de lastige vragers wegzond met de opmerking: "Alle gevolgen die u nu zo verrassen, heeft men in de tijd haarfijn voorgerekend; maar gij luistert niet in uw drift." Toen ik zo in stilte nadacht over de waarschijnlijke gevolgen van hetgeen wij tegenwoordig zien gebeuren, kwam de vraag bij mij op, of het niet goed zou zijn, wanneer ik eens een poging deed om de toekomstige onaangenaamheden, welke ik voorzie, nog bij tijds af te snijden? Wij hebben al leven genoeg in het land! Dit toch staat bij mij vast: dat de mensen die vroeger riepen: "Weg met den gemaal-accijns!" en tegenwoordig: "Leve de spoorwegen!" dat aan het rechte eind hebben. //Maar is het nog noodig over het nut van spoorwegen uit te weiden?" hoor ik u vragen. Ziedaar juist de zaak, en de grote bron van al de teleurstellingen in de toekomst. Wij hebben zoo dikwijls tot vervelens toe hoorgen spreken over het nut van spoorwegen, dat de grote meerderheid het de moeite niet meer waard acht nog eens na te gaan, waarin dat nut dan toch eigenlijk steekt. Wij stellen ons tevreden met een paar algemene uitdrukkingen: "Snel verkeer," "Nauwe aansluiting," enz., enz., die juist om hare algemene eenheid niets beteekenen. De afschaffing van het gemaal hebben wij in der tijd ook met zoo’n paar grote zinnen verdedigd, en boe weinigen die het nut van deze afschaffing nu volkomen waardeeren! Neen, als wij ruim honderd miljard voor spoorwegen gaan uitgaven, dan moeten wij weten wat wij hebben voor ons geld, dan moeten wp dat precies weten en punten zetten op de ie’s. Het is intussen wel mogelijk, dat wat ik zeggen ga, oude kost voor u is, en mocht dat zoo zijn, wees dan zoo goed mijn stukje aan uwe keukenmeid in handen te geven; misschien is zij minder op de hoogte. Ik heb trouwens nergens gezegd, dat ik voor u en niet voor de keukenmeid schrijven ging. (Wordt vervolgd.) De Nationaal-Ekonomisten, namelijk, verzette zich steeds met alle macht tegen regeringsmaatregeleen, op het gebied van het particuliere en burgerlijke leven des volks, naar. Volgens hen moet de staat er een politie en justitie, en een legermacht op hebben, en alzoo het leven en den eigendom der burgers beschermen, waar beiden rechtstreeks worden bedreigd, maar hij mag volstrekt niet zijdelings iets doen, om te verkrijgen dat de rijkdommen beter worden verdeeld of waardoor indirect het leven der burgers kan worden beschermd. Het was toen, dat een kring van jonge geleerden op den voorgrond trad; de streving van dier jongeren was ongeveer deze: Er zijn gevallen in het leven, waarin de mensch met den besten wil niet kan verhinderen dat hij van honger sterft. In zulk een toestand mag men hem niet hulpeloos laten. Er kunnen gevallen zijn waarin het noodig is dat de staat zich streng onthoudt van elke inmenging, maar er kunnen evenzeer gevallen zijn, waarin het noodig is dat de staat beschermend optrede. Beide gevallen kunnen vooraf niet worden bepaald. Wat heden goed is kan morgen niet meer deugen, en omgekeerd. Tot de kennis, of inmenging van den staat noodig of onthouding wenselijk is, komt men alleen door aanhoudend waar te nemen en toe te zien, wat er in de maatschappij omgaat. Niet in de studeercel maar in de rijke verscheidenheid van het leven moet men de ervaring opdoen, wat hervorming behoeft. De volgelingen van de sociaaldemocratie, welke partij gaandeweg in Duitsland vasten voet kreeg, vatten de bedoelingen der Kathedersocialisten, met die naam had een spotter die kring van jonge geleerden gedoopt, die het dichtst hunne beginselen nabij kwamen, verkeerd op. De arbeiders die zich de radicaale begrippen droomden, zeiden: gij die hoore staat durft de dingen niet aan te pakken zoals het behoort, gij kent de toestanden waarin het volk verkeert niet, en gij kunt dus niet hervormen; uw pogingen leiden tot niets. Vandaar vijandschap, 't Verschil is duidelijk. De Sociaaldemokraten willen wetten voor de eeuwigheid, de Kathedersocialisten, willen aanhoudend waarnemen en alleen wettelijke regeling toelaten, waar die onvermijdelijk is. Zij willen het vrije huiselijke leven zo weinig mogelijk beperken. Alzoo de sociaalfederaalisme in Duitsland zich ontwikkelde, trad in Rusland een partij op die zich doopte met den naam van nihilisten; deze partij vindt zijn aanvoerders in de volgelingen van Bakounini. Haar doel is afbreken, om op de puinhoop weer een nieuwe maatschappij op te bouwen. Met deze beweging loopt de sociaaldemokratie parallel, d.w.z. beiden bewegen zich in 'tzelfde kringetje. Alles werkte dus samen, zeide spreker, om de meest gaande partij een grote lus volgelingen te verzekeren. De nationaal-liberalen, wilden van geen hervormingen weten; daarbij had men in Duitsland nog de flauwe overblijfselen van het gildewezen, nl. een uitgebreide kleine nijverheid, zodat iedere baas een of twee knechts had, wier enigste streven was om ook weer baas te worden, en wien het daartoe aan niets ontbrak dan aan kennis. In die behoefte kwam Schultze, te Dresden, uitstekend te hulp met zijn volks-credietverenigingen. Miljoenen kapitaal kwam daardoor onder het bereik van de kleine nijverheid, die er zich met vrucht van bediente. Dit middel, om de nijverheid en de nijverheid er op te helpen, beschouwden de SD als pallatief, steunpilaren, die het gebouw nog eenige tijd langer op te houden, maar het toch op den duur voor instorten niet konden behoeden; een radicale verbetering kan alleen worden verwacht van een hervorming in de betekenis van omkeering. Bij dat alles kwam, dat de oorlogen die Duitsland voerde, handel en nijverheid verkwiste, en de keur der jongelingschap aan de voortbreker werd onttrokken. Terwijl men alzo buitenlands kapitaal verwoeste, verwoestte men binnenslands de zeden. Men werd hoog weggelopen met de schoolplicht en toen de Duitsers de slag bij Sadowa hadden gewonnen, zeide men dat niet het zwaar geweer, maar de schoolmeester de eer der overwinning toekwam. Maar neerb was minder waar dan dat, want, trots de schoolplicht, was het onderwijs slecht, waren de Duitsers ongehoorzamer dan ooit. Algehele armoede nam op schrikbarend wijze toe; verbetering was er met te ontdekken, wat men meende te hebben was een 'ideaal, men had een oorlogsstaat en wat men noemde rechten en vrijheden, was daar slechts een afschaduwing van. Toen was het dat Carl Marx en anderen van uit Engeland en Zwitserland, het Duitse volk bestookten, dat eindelijk al hun heil zocht in algemeen stemrecht. Zoo gelukte het hun gaandeweg de voornaamste woordvoerders en leiders, Bebel, Hasselman, Liebknecht en Fritschke in den rijksdag te brengen. De kraakpand, die de sociaal-democratische vereniging ontwikkelde, was zoo groot, dat zij in 1874 reeds beschikte over 339,000 van de 5,3 miljoen uitgebrachte stemmen; 389,000 die niet arm waren, althans niet werden bedeeld en voldaan hadden aan de militaire plichten. Zij brachten met dat.stemmental 17 der hunnen in de Eerste Kamer. In 1877, dus drie jaar later, rekende men bijna op een miljoen stemmen. Maar toen was de toestand onzuiver geworden. Het waren niet meer de sociaal-democraten alleen van wien ze waren verkregen, maar de ultramontanen, die uit beginsel lijnrecht tegenover hen staan, hadden ze geholpen. Beide partijen hadden een overeenkomst aangeboden, om in plaatsen waar een van hen zwak stond, weerkaatsende de stemmen uit te brengen op die partij, die van hen beiden in een district de sterkste was. Zoo werd b.v. hier door hulp van de sociaal-democraten een ultramontaan en elders door de hulp van de ultramontanen een sociaal-democraat gekozen. Dit is een kwaad, dat bij verkiezingen meermalen plaats vind, maar dat nooit straffeloos wordt bedreven. Toen echter het feit geconstateerd was, dat een miljoen stemmen op sociaal-democraten was uitgebracht, vroeg men zich af, hoe men die beweging oogluikend zo ver had laten komen, ’t Spreekt van zelf, dat men nu tot de wijsheid kwam om de handen ineen te slaan, ten einde het gevaar wat dreigde, te stuiten, maar ongelukkigerwijze begon men niet met de oorzaken, die tot zo veel ontevredenheid aanleiding geven op te sporen en uit den weg te ruimen, maar men koos de weg van geweld. Wel is waar, heeft de sociaal-democratie dit vooral eens met de internationale, dat zij als ’t ware een toevluchtsoord is voor allerlei raddraaiers en agitatoren, mensen die om geheel andere redenen dan de werklieden, geen vrede hebben met de maatschappelijke toestand en die nu, óf om hunne oogmerken te bereiken, óf om een bestaan te vinden, zich als leiders en woord- of penvoerders opwerpen, maar overigens is veel van ’tgeen wat de sociaal-demokraten willen veranderen, volkomen gewettigd; er is veel in wat ook de katheder-socialisten onderschrijven. Die soort leiders en agitatoren zijn het nu, die de droombeelden prediken en de arbeiders de nooit te verwezenlijken denkbeelden voorspiegelen. Dat is ’t gevaar wat werkelijk bestaat en wat men algemeen inziet en daarvan heeft Bismarck nu partij getrokken. Gelijk hij ze eenmaal om zijn doelwit te bereiken het algemeen stemrecht schonk, zou hij ze nu om dezelfde reden weer kortwieken. De beide verachtelijke moordenaars Hödel en Nobiling boden daartoe de gelegenheid. Spreker beweert dat, ofschoon het vaststaat dat heiden geen leden van de partij waren, toch niet kan worden ontkend, dat zij door de heftige, onbekokke redevoeringen en de geheime woelingen der meeste agitatoren, zijn beneveld. De gevolgen waren nu, dat de sociaal-democratie moest vergelden wat enkelen hadden misdreven. De genomen maatregelen kunnen het kwaad echter slechts verplaatsen, doch niet opheffen; men zal nu in het geheim gaan werken en agiteren en dit dreigt voor staat en maatschappij nog veel gevaarlijker te worden. Wanneer ik hier, zegt spreker, de historische verloop heb nagegaan, dan stel ik mij in de plaats dergenen, die veel afkeer hebben van hetgeen de sociaal-democraten willen onderschrijven, maar veel meer nog, onbereikbaar achten. Zoo bijvoorbeeld; de almacht van den staat, de opheffing van het huwelijk, van het eigendomsrecht, de opvoeding der kinderen door den staat, in 't algemeen de gelijkheidstheorieën, die overal in de sociaal-democratie beschreven zijn. Wanneer zeide spreker, mannen als ik en de anderen die mijn vrienden zijn, hier tot u spreek, dan komen wij niet om u onze denkbeelden op te dringen; we trachten u slechts met geschiedenis en met toestanden die hier en elders op 't gebied van staat en maatschappij zich voordoen bekend te maken, voorzover dit in verband staat met uw rechtvaardig streven naar maatschappelijke verbetering en uw rechten op staatsgebied. Het aan u wat ge van wilt aannemen of verwerpen, en daarvoor is het vrije woord van u aanstonds gebruik kunt in nemen. Wat wij overigens goedvinden uit Duitsland hier over te planten, dat wij nooit vloekwaardige moordenaars worden, dat wij nooit het zwaard kiezen om onze rechten te verdedigen, maar het woord en de rede. Nederland mag er trots op zijn, dat nog zo vroeg een man uit het volk zijn hand heeft gestoken naar het leven van een koning, laat dit zoo blijken. Daverend applaus. Daarna pauze en vervolgens een allerbelangrijkste debat, waarin verschillende sprekers den redenaar betwistten, dat de sociaal-demokraten het huwelijk willen afschaffen, dat zij het eigendom willen opheffen en den communistische staat willen invoeren. Alle tegenwerpingen werden door spreker weerlegd, met voorbeelden uit Duitsland. Men noemde niet dr. Jacoby, zegt spreker, want deze stond alleen en vijandig tegenover de sociaal-demokraten. Inkomstenbelasting. Onder inkomstenbelasting verstaat men een belasting die percentsgewijs wordt geheven van het inkomen van ieder individu. Zal een belasting goed zijn, dan moet zij gelijkgerechtigd op allen drukken, en wel zo veel op ieder, als beantwoordt aan het genot dat hij heeft van de voordeelen, welke verkregen worden uit de opbrengst der belasting. Hoe waar deze regel echter ook is, zal het steeds onmogelijk blijken, een belasting te heffen, die aan deze voorwaarde voldoet. Veel zaken toch worden geacht te zijn van algemeen nut, die nog steeds slechts nuttig zijn voor het meerendeel. Neem b.v. het schoolwezen. Iedere belastingschuldige moet daaraan bijdragen, niettegenstaande sommigen er hoegenaamd geen belang bij hebben, daar zij hun kinderen op bijzondere scholen of door huisonderwijzers het noodige onderricht doen geven, of wel dat zij geheel geen kinderen hebben. Daar het dus onmogelijk is een goede belasting in te voeren, moet men er zich toe bepalen, een belasting te heffen die zoo goed mogelijk is. Is als zoodanig een inkomstenbelasting aan te nemen? Hoewel er een en ander tegen is aan te voeren, geloof ik toch te moeten stellen, dat de inkomstenbelasting, eerlijk geheven, van alle belastingstelsels, die tot heden bekend zijn, als de beste mag worden beschouwd. Hoogst onbillijk is het als ik bijvoorbeeld meer moet bijdragen in de kosten van het lager onderwijs, voor zover deze kosten door rijksmiddelen worden bestreden, dan een ander, eenvoudig omdat ik meer tabak of thee gebruik. De kwestie dat ik mijn kinderen op bijzondere scholen zend, of geen kinderen heb, en dus daarom alleen reeds niet belastingschuldig zou zijn, blijft daarenboven bestaan. Bij de inkomstenbelasting bestaat dus een enkelvoudige onrechtmatigheid, die men zou kunnen noemen individuele onrechtmatigheid, terwijl bij de tegenwoordige indirecte belasting behalve deze nog een andere bestaat, die men zou kunnen noemen algemene onrechtmatigheid. On deze leden ben ik dan ook van gevoelen, dat we van ons belastingstelsel moeten veranderen, en in plaats van de tegenwoordige indirecte belastingen zouden moeten besluiten eene belasting op het inkomen. Waarom wordt echter eene dusdanige belasting niet ingevoerd? Om de eenvoudige reden dat het tot dusver niet is mogen gelukken een maatstaf te vinden, waarnaar zulk een eene belasting in zou kunnen worden geheven. Tot nog toe ontbreekt het sinds lang niet aan bekwame mannen, die trachten dit vraagstuk op te lossen. Ware eene goede maatstaf gevonden, dan voorzeker moesten allen, die ontevreden zijn met het huidige belastingstelsel, de handen ineenslaan, en trachten zo spoedig mogelijk een inkomstenbelasting te verkrijgen in plaats van de indirecte belastingen. Voor die tijd acht ik het voorbarig aan te dringen op inkomstenbelasting, vóórtoft als men moet zijn, dat we slechts het kwaad tegen het andere zonden verwisselen. Daar waar deskundigen, mannen die er zich bepaald op toeleggen, moeten bekennen, dat zij nog geen redelijke inkomstenbelasting zouden weten te maken, daar wacht ik a. Waarom doen niet alle leeken eveneens zo? Misschien denken zij dat zij het programma van Algem. Nederl. Werklieden-verbond hebben gesteld of voorstaan, dat ze eene goede maatstaf kennen, waarnaar de inkomstenbelasting kan worden geheven? Zo ja, dan spreken zij, en van alle zijden zullen zij luiden ontmoeten zo neen, dat dan de Werklieden dit nummer van hun programma schrappen. Of misschien denken de Werklieden dat de ongelijke heffing der belastingen voornaamlijk op hen drukt? Voor dit geval raak ik hun aan de ware toestand der dingen beter te onderzoeken; zij zouden dan weldra tot de overtuiging komen, dat gedeeltelijk de ongelijkheid van de heffing hun geen goed komt. Dankzeggen voor de plaatsing van mijn brief, heer de Redacteur, heb ik eer te zijn. Ed. DW. 28 Nov. 1878. P. M. Schelling. Mijnheer de Redacteur! Hoe menig Nederlander vraagt tegenwoordig niet, wat is immers wel de sociaal-democratische Oratie? Ja zelfs personen die geheel de sociaal-democratie zijn toegedaan, hoort men deze vraag ter tafel brengen. Naar aanleiding van een hoofdartikel in N. 91 van de Veenpolder Courant, acht ik het niet overbodig, u onderstaande regels ter plaatsing te bieden. Ik Merkwaardig en tot op zekere hoogte zeer makelijk, is de houding, zegt de heer A. L. P. in zijn schrijven van artikel, die het grote publiek tot nu toe heeft aangenomen tegenover ernstige maatschappelijke beweging, onder de naam van sociaal-democratie in de laatste jaren het machtige Duitse volk heeft geschokt; hij meent dat de indruk zij hier heeft veroorzaakt, het beste bij een toneelvoorstelling kan vergeleken worden. Bebel, Liebknecht en Hasselman worden door hun ongemanierde zucht en wreedheid drijvend als brutale acteurs aan deze kermis toegevoegd. Verder betreurt hij de aanslagen op het leven van de keizer gepleegd door Hödel en Nobiling meer of geheel op rekening van de democraten te stellen, terwijl hij ten slotte zijn landgenoten aanspoort, om toch voor de opkomende stormen in ons land in het begin te staan; want deze vereniging heeft niets anders ten doel dan pijn in het loyale Nederland van alle gezond van alle eigendom, vernietiging van al het rijkdom in een land, waar alle klassen van de maatschappij zich mogen verheugen in een even grote voorspoed en welvaart, waar, voor elk zonder onderscheid, de weg tot rijkdom is geopend. Ziedaar, geachte lezer, het grootste stuk onzin, dat ik ooit heb gelezen en bewijst dat de schrijver evenveel om de langen des volks geeft, als een groentenboer om een verroste knol. Hij spreekt over het socialisme als of een opkomende storm en schijnt niet te begrijpen dat zij bijna zo oud als de wereld, en is ontstaan door begeerde noodzakelijkheid. Was de sociaal-democratie duizend jaren nog niet bekend, geloof ik dat zij er waren, evenals er vandaag vele personen zijn die vragen een sociaal-democraat, die, ofschoon zij het niet weten, toch volkomen haar zijn toegedaan. Die personen zijn denkende wezens, die duidelijk laten onrechtvaardig en onbillijk van de huidige bestaande maatschappelijke toestanden inzien, die telkens steeds morren en niets doen om de toestand te verbeteren. Ik ging zelf zo ver met rond te strooien, dat deze misdadiger een bezoek aan Paus IX afgelegd en dat bij verscheidende Bisschoppen ten gehoor was toegelaten. Doch bleek duidelijk, dat dit alles slechts een verdichtsel was. Hij was nog van het ene noch van het andere genootschap lid, niets anders dan een grooten losbol, twijfel niet of iedere sociaal-democraat zou zeker een daad, als die van Hödel en Blaoling ten strengste afkeuren. Maar zou iedere weldenkend mensch de maatregel evenzeer laksheid vinden, dat voor één moeten boeten. En wat nu het omverwerpen van de regering door de sociaal-democraten? Ik heb in programma nooit anders dan het tegendeel. Bovendien bewijzen de verslagen hun gehouden vergaderingen dat ze troonen schragen en de regering meer recht willen toekennen, dan zij tegenwoordig bezitten, dat zij reikhalzend uitzien naar een stemrecht of een verstandig, dat is de stem des gewetens van iedere die dagelijks luide wordt uitgebroken. Dat is niet alleen de stem van eenige golden of leiders der sociaal-democraten, roept om meer licht, meer recht en meer gelijkheid, het is de stem van het volk, die door de grote massa, die inziet, dat ons land niet langer door geld, maar door verstand moet geregeerd worden, een durf ik zeggen: het zijn de lui met steeds klimmend betoog vraag hun de minderen die durven weten. Nederland mag bloeien op alle gebied is voor geen onze, voor geen Nederlander een eer, dat in de verlichte 19de slechts een tiende deel van dat licht genieten, terwijl negen tienden nog in duister zijn gehuld. "Social-democratie heeft haar intocht in Nederland gehouden, reeds drie maal haar aanhangers in de hoofdstad de geschreven en gehouden, er iets gedaan worden om haar in haar te stuiten, zegt de heer A. L. P. in het hoofdartikel van de N. Veen. Met andere woorden: de machtige zelfwil heeft zich in Nederlands hoofd geopenbaard en de sluimerende stemmen van de verdruktens beginnen in alle oorden van Nederland, luider en luider te spreken, ze eisen hun te lang onthouden rechten vragen. Ze beginnen zich te vereenigen en krachtiger, ze vragen recht voor iedereen, er gehandeld wordt of het is met de van enkelen gedaan. Mijnheer A. L. P., lees eens de boeken van Chatrian, betreffende de Franse revolutie van 1789 en gij zult tot de slotsom komen, dat men rekening moet houden met het lege oor. Verder op uw ingeslagen weg, gij Nederlandse socialisten, om langs den weg van zedelijkheid uw doel te bereiken, een vredelievende oplossing van de arbeidstijestie zal u ten deel vallen. H. L. H. Tamminga. 20 Nov. Mededeelingen. Met het oog op al hetgeen tegenwoordig in Nederland gesproken is van overbevolking, is het in ondienstig het volgende op te merken: de aarde is groot 9,282,600 vierk, geogr. mil en wordt bewoond door 1,600,000,000 mensen, dat is op iederen kilometer (berekend oppervlakte = 2,320,650 vierk, kilometer) 833 inwoners." Aan de fabriek van Stoom- en andere Werktuigen, onder directie van de heer Van der Made, te Amsterdam, hebben gedurende de laatste twee weken weer omstreeks 100 man 'gedaan gekregen. Als oorzaak wordt opgegeven: te weinig werk. Inderdaad is dit ook het geval. Mag men echter velen gelooven, dan behoefde dit niet zo te zijn. Naar men ons mededeeld, ligt er op ’sHaven Marinewerf een groot stoomschip, genaamd 'de Eniger", op de helling, geheel gereed om te water te worden gelaten; zooals met de laatste aan de Marinewerf gebouwde schepen steeds het geval is geweest, moet ook dit vaartuig, nadat het te water is gelopen, naar de fabriek van de heer Van der Made, om daar verder te worden klaar gemaakt. Vond dit nu plaats, dan zou er deze winter werk genoeg zijn voor allen die reeds zijn ontslagen. Maar nu wordt dat te water laten vertraagd, om, naar men verzekert, de aanstaande koningin van HH. MM. verblijf hier ter stede het genot te schenken, het laatste touwtje te kunnen doorhakken waarmee op kunstmatige wijze het schip gedurende de laatste oogenblikken aan verhouden is. Indien deze mededeeling waarheid bevat — waarvoor we niet instaan, ofschoon het ons uit een vrij zekere bron is verkregen — dan vinden we zulk een plechtigheid, hoezeer in den regel goed te keuren, in dit geval wel wat duur gekocht. Waar op zooveel andere genietingen en feesten als 't ware zijn te 'scheppen", moest men die, waaran werkeloosheid voor een aantal werknemers gedurende 6 a 8 weken verbonden is, liever achterwege laten. In de Amsterdamsche Werkmansbond trad Maandagavond, voor een groot publiek, de spreker op, de heer Goeman Borgesius uit ’s Hage. Spreker behandelde de wenselijkheid van regeeringsmaatregelen om het misbruik van sterke drank te beperken. Met tal van voorbeelden, gegrepen uit het leven en statistische gegevens, schetste spreker de omvang van het kwaad, dat in Nederland mag voortwoekeren. Allen moeten medewerken om het te bestrijden; de volksovertuiging moet zich vestigen, geschiedt dit, dan zal de regering, die nu het kwaad in de hand schijnt te werken, zich niet langer kunnen onthouden, om ingrijpende maatregelen te nemen. Daverende toejuichingen begroette deze met warmte uitgesproken rede. Door het bestuur van den Multatuli-bond, afdeeling Amsterdam, is dezer dagen een adres aan Z.M. den Koning gezonden, waarin adhesie wordt betuigd met het verzoek onlangs door het hoofdbestuur aan Z.M. gericht, om wettelijke maatregelen tot wering van het drankmisbruik. Het adres is voorzien van 1271 handteekeningen. De Amsterdamse afdeeling der Maatschappij tot bevordering der bouwkunst, houdt Vrijdag 6 December a.s., ’s avonds 8 uur, een vergadering, waarin de heer N. Redeker Bisdom enige beschouwingen zal geven over de „Tentoonstelling van voorwerpen van Kunst en Nijverheid, door den werkman in vrijen tijd vervaardigd", in de maanden Juni en Juli te Amsterdam gehouden. Behalve enige uitnoodigingen door het bestuur dier vereniging aan onderscheidene vakvereenigingen gericht, is op bedoelde avond ook introductie te bekomen aan het lokaal „Eensgezindheid", Spui. Zondag herdachte de Nederlandsche Typografenbond haar 12e jaarlijk bestaan. Des morgens werd een vergadering gehouden van het bestuur met de afgevaardigden der afdeelingen, en des middags een openbare vergadering. In de laatstgenoemde vergadering brachten de beide Juri's, een uit verschillende afdeelingen, en de ander door het hoofdbestuur benoemd, rapport uit over de ingekomen antwoorden op de bekende prijsvraag. Er waren vijf antwoonden ingekomen. Het oordeel der beide Juri's was eenstemmig ; dat de prijzen niet konden worden toegekend, daar geen der antwoonden aan de gestelde vraag voldoet. Enkele afgevaardigden en leden hielden toespraken waarin gewezen werd op het verleden van de Typografenbond en in welke opzichten zij verbeteringen in den toestand der typografen, zowel wat het loon als de regeling van den werktijd betreft, heeft aangebracht ; natuurlijk werd niet vergeten te herinneren wat die bond nog meer had kunnen doen ten belange van het vak en de vakbroeders, zoowel wat de laatsten niet steeds zouden zoo hunne medewerking hadden onthouden. Het bestuur der te Amsterdam had een schriftelijke felicitatie ingezonden en namens andere vertegenwoordigde vakvereenigingen en het Algem. Ned. Werklieden-Verbond, wenschte de voorzitter van het verbond de typografen geluk met dit feest dat op zoo nuttige en eenvoudige manier werd gevierd. De bekende vriend IJ. G. Schilstra, secretaris der werkliedenvereeniging te Gorredijk, die het voorrecht ten deel viel te bezoeken tot een der groepen werklieden, welke door de bekende commissie, tot het bezoeken der tentoonstelling naar Parijs zijn gezonden, zal voor de indrukken dier reis in ’t openbaar een lezing houden. De toegangsprijs is 49 ct., voor dienstbaren de helft. Men leest in de Haagse kroniek der N. Groninger Courant. „De dynastische gevaren, die in de laatste jaren de algemene bezorgdheid hadden opgewekt, hebben de Prinsen van Oranje en Alexander een verbond schijnen te hebben gesloten met het celibaat, die gevaren schijnen reeds te zijn afgewend door het huwelijk van Prins Hendrik. Een algemene, ook in zeer geloofwaardige kringen der residentie verspreid gerucht wil, dat prinses Hendrik in gezegende omstandigheden verkeert. Met oprechte en ongekunstelde vreugde zal men dit voorzeker in Nederland overal vernemen.” Concurrentie. Een uitwijl. Bij een onderhandsche inschrijving voor schilderwerk, de vorige week te Amsterdam gehouden, was de hoogste inschrijver de heer J. J. Herfst voor ƒ 420 en de laagste de heer P. Weemer, voor ƒ219. De overige prijzen waren ƒ 405, ƒ 388, ƒ 295 en ƒ 240. Men verzekert ons, dat de minste prijs nauwelijks voldoende is voor het werkloon aan 17 centen per uur, zodat de aannemer de materialen en eigen verdienste toegeeft. Kinderarbeid. Een halve wet. Te Schoonhoven stonden dezer dagen 7 personen uit Bergambacht, Amerstol, Benschop, Willige Langerak, Lopik en Jaarsveld terecht, beschuldigd van jongens en meisjes beneden de twaalf jaren in hun dienst te hebben gehad, om teenen te schillen. Terwijl kinderen van 6 tot 11 jaar tot het geven van inlichtingen werden gehoord. De ambtenaar van het openbare ministerie mr. Scholten, heeft de feiten bewezen en strafbaar volgens de wet van 19 Sept. 1874, aangezien teenschills niet gerekend kan worden tot de veldarbeid te behooren, en daarvoor de wet niet vordert, dat voor de strafbaarheid loon aan de kinderen moet zijn uitbetaald, requireerde hij tegen ieder der beklaagden, een of meer geldboeten van ƒ 15 of gevangenisstraf van 10 dagen, naar gelang van het aantal kinderen dat ieder in dienst had gehad. De kantonrechter, mr. Giarama, die 31 Nov. uitspraak deed, nam aan, dat teenschills niet onder veldarbeid kan worden begrepen, en dat ook vaders strafbaar kunnen zijn, wanneer zij kunnen kinderen beneden twaalf jaar in hun dienst hebben gehad dat echter om te bewijzen dat de dienst is verricht, loon moet zijn uitbetaald; dat dit van zes der beschuldigden (onder welke vijf vaders) niet was gebleken. Op die gronden veroordeelde hij één teenhandelaar te Benschop tot twee geldboetes van ƒ15 of gevangenisstraf van 5 voor iedere boete. De overige zes werden vrijgesproken. Onderliggende bronnenberichten. Ook te Dokkum heeft zich een damescomité gevormd, om aan de kinderen uit den behoevenden stand een aangenamen Sint Nicolaas-avond te bezorgen. Te Averhorn zijn vele kinderen door de mazelen aangetast; zij zijn echter van een goed humeur. De drie scholen zijn door deze ziekte ontvolkt. Op de 6de November had te Bolsward in de nabije velden van die stad een treffend ongeluk plaats. Een sipper ging met een schip met hout geladen onder de Lange brug door uit de Harlinger- in de Leeuwarder vaart. Om wat af te houden, stak hij zijn kloot in een der palen. Toen hij die er uit wilde halen, bleef hij steken; na een paar felle rukken sprong hij er uit, maar stootte met zo veel kracht tegen des schippers borst, dat deze achterover in de diepe vaart viel. Wel bood de knecht direct hulp, kwam er een man met een praam, en greep de drenkeling een paar malen een naar hem toegestoken kloot, maar hij kon de schipper niet goed vastpakken, daar de stroom hem wegsleepte naar de diepte. De ongelukkige is gehuwd en laat een weduwe na met vijf kinderen. Een hunner, een jongen van omstreeks 12 jaren, wilde zijn vader naspringen om hem te redden en werd met moeite tegengehouden: de arme knaap was radeloos. Een wachtpost van de lichting 1878 stond Vrijdagnacht van 2 tot 4 uren te Grave op post, ter bewaking van enige hout in de nabijheid der Maas. Toen men hem wilde aflossen was hij verdwenen. Naar alle waarschijnlijkheid heeft hij zich van zijn post begeven en is hij, door de duisternis misleid, in de Maas geraakt. Ten minste in de nabijheid van zijn post werd zijn politiehoofd, in water drijvend, gevonden, en werd ook zijn geweer met een kogel opgehaald. Te Leeuwarden is gevankelijk aangebracht H.N., rijksveldwachter te Leens, om op 12 Dec. voor het hof aldaar terecht te staan beschuldigd van oneerbare handelingen ten aanzien van een 14-jarig meisje. Vrijdagavond had een sjouwerman, werkzaam bij de Gerecht van de Wetering, te Delfshaven, het ongeluk onder een stapel hout te vallen, ten gevolge waarvan hij onmiddellijk een lijk was. Terwijl de koster in de Hervormde kerk te Oostburg Woensdagavond bezig was de lampen te ontsteken voor de te houden godsdienstoefening is, naar het schijnt door het loslaten van een schroef, een gedeelte van een lichtkroon met twee brandende petroleumlampen, in een der zijgangen van de kerk, naar beneden gekomen. De brandende petroleum is gelukkig spoedig gedoofd, doch heeft nog al wat schade veroorzaakt aan het schilderwerk der paneelen voor de manszitplaatsen. De godsdienstoefening kon op het gewone uur aanvangen. Zondagavond is te ’s-Hertogenbosch een hovenier, door de duisternis misleid, in de Zuid geraakt en verdronken. Zondagavond ontstond in de Vogelsteeg te Leiden brand bij een oppassend werkman, die zijn 25-jarige echtvereniging vierde. Het woonvertrek was voor die gelegenheid met vlaggen doek en zilver papier gedecoreerd; deze versierselen hadden vlam gevat, ten gevolge waarvan het gehele vertrek in brand stond. Bijna de gehele inboedel, welke niet geassureerd was, werd vernield. De Vries is 1 December, ten nadoende van de vrouw van L. Faber is een gouden oorring met toebehoren, ter waarde van fl. 150 a 200, gestolen. Men zoekt naar de dader. Vrijdagnacht is te Deventer een persoon ten gevolge van het bovenmatig gebruik van sterke drank plotseling dood gegaan. Woensdag is een vrouw te Swalmen, terwijl zij een emmer water putte, met het hoofd omlaag in de put gevallen en verdronken. Dit Assen deelt men mee dat, volgens globale berekening, door de gezamenlijke jagers aldaar, in dit jachtseizoen reeds fl. 30,000 aan wild is besteed. Terwijl men te Aalsmeer Donderdagavond bezig was met het opnieuwen boren van een vroeger bestaanden welput, in een pand, toebehorend aan A. Buis, had, toen men met een lantaarn onderzoek deed of er water opborrelde, een zeer hevige gasontploffing plaats. Tien personen werden gewond, enkele vrij ernstig. De vlam bereikte een hoogte van eenige meter, zonder brand in de schuur te veroorzaken. De moeder (een nog jeugdig meisje), die dezer dagen te Amsterdam haar kind te vondeling legde, is door de politie opgespoord. Het "Geïllustreerd Politieblad" verneemt thans met zekerheid, dat de voortvluchtige bediende van de Credietvereniging, A. J. Permentier, zich niet in handen der justitie bevindt. Wel echter is het den inspecteur van Hoven en den dienaar Brand gelukt het gestolen geld in beslag te nemen. Ook te Joure heersen de mazelen; de ziekte is hier uitgebroken in het gezin van den hoofdonderwijzer der openbare school voor behoeftigen. De school is dientengevolge gesloten en meer dan 200 kinderen zijn daardoor tijdelijk van onderwijs verstoken. De school voor Meer Uitgebreid Lager Onderwijs wordt nog steeds gehouden, ofschoon ook ten huize van den onderwijzer de ziekte heerscht. Maandagmorgen om half vijf in Amsterdam een man in de N. Z. Voorburgwal gevallen voor de Wijdesteg. Hij werd levenloos gehaald. Desmiddags werd een knaap, terwijl hij in een timmermanswerkplaats krullen haalde, aangevallen door een grooten hond en deerlijk gewond. De knaap is ter verpleging naar het gasthuis gebracht. Desavonds omstreeks uren viel een man in de Martelaarsgracht, die eveneens een kwart uur later werd opgehaald. Dezer dagen kwam een landbouwer de oud-manufacturier E. te Borkulo, bij wijn hij, 37 jaren geleden, voor 4,20 f had borgstellingen, dat bedrag ter hand te stellen. Zijn kinderen zijn nu allen groot en daarom kon er nu wel af. Een wilde, hier in Amsterdam, ondanks de hoge temperaturen, effenen. Onder het heengaan zei hij, dat het misschien nog niet het beste was, om het in de boomweek niet te doen. In de gemeente Rosmalen is de overlijden van den arbeider G.R. H., oud 58 jaar, die zich naar Gouda wilde begeven, op den weg bij het Goudse Verlaat plotseling dood gevallen. Zaterdagmiddag is het paard van v. K. op den Nikolaiweg in Abstelde op hol gegaan. De berijder viel op den grond, gelukkig zonder zich erg te bezeerden. Het paard werd, nadat het het gareel had gestalkt, een eind verder weer tot staan gebracht. De oudste ingezetene van Sint-Annaland, Abraham Theunisse, is in ruim 92-jarigen ouderdom overleden. Hij laat een weduwe na van 86 jaren, met welke hij bijna 62 jaren is gehuwd geweest, en meer dan 80 kinderen, Truwing, klein- en achter-kleinkinderen. De vrouw van T. de B. te Hardinveld, wier moeder aan een 19-tal kinderen het leven gaf, heeft thans, in het 24e jaar van haar huwelijk, aan haar echtgenoot een 22e kind geschonken. Ér is tegenwoordig in Nederland een Circus Sanger, met gedresseerde paarden, tijgers, leeuwen, olifanten, enz. De stoet komt dan in een of andere stad waar zij haar voorstelling wil geven; zij houdt één intocht en slaat daarna in ongelooflijk korten tijd haar tenten en barakken op, de voorstelling volgt en des morgens, eer de bewoners gelegenheid hebben gehad om de slaap uit hunne ogen te wrijven, is de circus en al wat er toe behoort verdwenen. De eerste voorstelling die te Arnhem Dinsdagavond werd gegeven, eindigde ten elf uur, en Woensdagmorgen ten 7 uur trok het van menschen en dieren met wagens en tenten al over de schipbrug naar Nijmegen, om daar die avond weer te spelen. Woensdag 11. is te Amsterdam op het raadhuis een voorstelling gegeven van de brandweer, ter ere van den groot-hertog van Mecklenburg-Schwerin. Op een gegeven sein kwamen zowel van het centrale bureau als van de verschillende stations, stoom- en handspuiten en personenwagens aansnellen, en eindelijk kwamen ook enkele randweer-gasten met een paar kleine spuiten op handwagens, "in het zweet van hun aanschijns" aanlopen. Nadat de hele vertooning eenige minuten op het binnenplein was opgesteld geweest, rukten de wagens weer in en bleef de "Jan van der Heyden" eenige proeven geven met verschillende soorten van waterstralen; alles ten genoegen van de duizenden omstanders, die voor een deel de vertooning vonden en voor een ander deel meenden, dat dit een goede gelegenheid was, om de Duitsers te laten zien hoeveel geld er in Holland is. De gemeente Dokkum gaat, in afwachting dat Edison's licht haar ten volle kan beschijnen, met haar verlichting nog een weinig achteruit. De Raad heeft namelijk besloten de gemeentewegen en gebouwen met petroleum te verlichten, omdat de gasfabriek bij het aangaan van een nieuwe overeenkomst f 900 per jaar meer eist, waarvan de Raad geen genoegen wil nemen. Z.K.H. prins Alexander heeft jaarlijks, tot heden toe, een belangrijke gift tot ondersteuning der maatschappij tot opvoeding van wezen in het huisgezin beschikbaar gesteld. De persoon, die zich onlangs aan diefstal in de Israëlitische vleeswarenhuis heeft schuldig gemaakt, is opgespoord en gevat. Het is een jonkman van 21 jaar, die waarschijnlijk door verslaving aan het spel tot deze daad gekomen is. De 14-jarige dochter van de stationschef te Kruiningen, is wegens de bekende spoorwegdiefstallen, veroordeeld tot opsluiting in een verbeterhuis gedurende twee jaren; haar moeder, medeplichtige, tot achttien maanden celstraf. Het bestuur van het Bonifacius-bond der Ned. zoveen, heeft zich aangesloten bij het Zwitsersch comité voor de oprichting van een gedenkteken op het graf van kolonel Allet. De heer Holtzhuizen, mr. kleermaker te ’s Hage, heeft het in zijn kunst gebracht, dat hij gekleede jassen maakt zonder naden. Zaterdag werd Utrecht door een groot aantal buitenlieden, meest knechts en meiden, die van meester wisselen, bezocht; terwijl tevens nieuwe knechts nog werden ingehuurd. De gok voor boerenarbeid is het loon veel hoger dan vroeger, thans betaalt men voor een goede arbeider f 200 met de kost, en voor een bouwmeester tot f 300. België. 