Verslag van Gedeputeerde Staten aan de Staten der provincie Drenthe ...
hulponderwijzers Dalen // 400.00 » 450.00 voor elke 2 volle dienst- 1 jaren ƒ50.- bovendien. hoofdonderwijzer Diever » 450.00 u 500.00 Diever id. Wapse « 375.00 « 425.00 id. Wittelte » 325.00 » 375.00 T. ( hoofdonderwijzer Lhee en Lheebroek u 400.00 « 475.00 Dwmgelo. | hulponderwij2er Dwingelo „ 350.00. 450.00 ( hulponderwijzer Eelde » 400.00 « 475.00 Eelde. j Paterswolde « 400.00 n 550.00 I hoofdonderwijzer Emmen » 425.00 « 450.00 id. Roswinkel n 420.00 » 450.00 j id. Noordbarge » 420.00 « 450.00 j id. Vastenow 400.00 « 425 00 ;ngang van 1 ]ann. id Verl. Hoogav. vaart » 420.00 v 450.00 \ arij 1375. id. Zuidbarge „ 370.00 » 450.00 | id. Weerdinge « 360.00 n 450.00 1 id. de Maten « 330.00 « 375.00 1 id Compascuum n 350.00 u 375.00 / hulponderwijzer Emmen » 375.00 « 450.00 d?“5geLedei>e7ft voor het tweede volle jaar dienst te Emmen aanspraak op ƒ50.- bo ven de jaarwedde. I hoofdonderwijzer Gasselte » 400.00 « 500.00 i „„„ i id. Gasselternijeveen » 500.00 » 650.00 ® ® id. Gasselternijv.mond « 400.00 « 500.00 I ( » 400.00 minimum, hulponderwijzer Gasselternijeveen « 300.00 j 500.00 maximum. 3 HOOFDSTUK VIII. VROEGERE „ VTT'R Hnom GEMEENTE. BETREKKING. STANDPLAATS. JAARWEDDE AANMERKINGEN. BEDRAG. OF TOELAGE. Gieten. hulponderwijzer Gieten ƒ 275.00 ƒ 350.00 hoofdonderwijzer Veendijk » 300 00 « 400.00 u, ,, id. Havelterberg « 300.00 n 400.00 dv ’ ’ hulponderwijzer Havelte » 250.00 « 430.00 id. Uffelte , 250.00 » 430.00 • hulponderw. of H n 450.00 « 500.00 Hoogeveen. -onderwijzeressen ö hoofdonderwijzer Altereer w 450.00 n 500.00 gemeenschappelijk met Zuidwolde. TlTpnnpl ! hoofdonderwijzers Meppel u 800.00 n 900.00 1 met ingang van 1 Janu- ™ ‘ ’l hoofdonderwijzer Oosterboer u 450.00 550.00 | arij 1875. I hoofdonderwijzer Norg a 475.00 a 500.00 alle verhoogingen met in- id. , 350.00. 400.00 5”f ld. Norgervaart zz 3o0.00 /z 400.00 noemen onderwijzers te id. Zuid- en Westervelde n 350.00 n 400.00 Hen en te Norgervaart zullen voor ’t eerste volle jaar dienstaldaar boven de jaarwedde genieten: die te Een ƒ50.-, die te Norgervaart ƒ100.-.' • Odoorn. hoofdonderwijzer Exloërveen « 240.00 n 300.00 n , , ( hoofdonderwijzer Oosterhesselen « 400.00 n 450.00 alleen voor de jaren 1874 uosterness. | -d Zwinderen „ 250.00 u 275.00 en 1875- p. ( hoofdonderwijzer Peize « 550.00 « 650.00 eize • j hulponderwijzer id. u 400.00 n 450.00 Roden. hulponderwijzer Roden » 300.00 « 325.00 Ruinen. hulponderwijzer Ruinen » 400.00 « 450.00 bovendien voor ieder vol jaar dienst /50.-. 4 Onderwijs, enz. VROEGERE ! GEMEENTE. BETREKKING. STANDPLAATS. JAARWEDDE VERH00GD AANMERKINGEN. , BEDRAG. OF TOELAGE. [hulponderwijzer Dijkhuizen ƒ 375.00 ƒ 425.00 1 id. Oosteinde « 350.00 u 425.00 raet ingang van 1 Janu- hoofdonderwijzer Broekhuizen o 350.00 « 400.00 | ary I hoofdonderwijzer Sleen « 400.00 « 415.00 id. Erm „ 460.00 475.00 id. Noordsleen « 400.00 » 415.00 id. Schoonoord ’ » 400.00 n 415.00 id. Veenoord « 300.00 n 390.00 Smilde. hulponderwijzers (ieder) „ 425.00 n 500.00 Vledder I hoofdonderwijzer Nijensleek « 400.00 » 475.00 ’ ( id. id. n 25.00 » 50.00 vergoedingvoorhuishuur. Ihoofdonderwijzer Zeijen « 325.00 n 400.00 id. Taarlo „ 325.00 « 375.00 id. Bunne en Winde » 325.00 » 375.00 id. Donderen « 375.00 « 400.00 1 id. Tynaarlo „ 425.00 « 450.00 ! “^.ingang van 1 Janu id. Yde „ 400.00 « 450.00 | ary 7 ’ Westerbork f hoofdonderwi->ZerE1P " 400 00 » 450.00 ] met ingang van 1 Janu- I hulponderwijzer Westerbork n 350.00 « 400.00 j arij 1875. de W'k I ^Pon(4erwÜzer de Wijk » 350.00 u 450.00 J '( hoofdonderwijzer Koekange u 550.00 n 600.00 met ingang van 1 Janu- arij 1875. >' Zuidlaren. hulpondèrwijzers Zuidlaren » 400.00 ii 450.00 ! hulponderwijzer Kerkenbosch n 400.00 « 425.00 id. Linde « 400.00 « 425.00 hoofdonderwijzer Veeningen n 425.00 n 475.00 5 HOOFDSTUK VIII. Behalve de hierboven medegedeelde verhoogingen zijn nog te vermelden de volgende wijzigingen. Gemeente Bellen. In de school te Beilen zullen drie hulponderwijzers werkzaam zijn tot bijstand van den hoofd onderwijzer. Vroeger was het getal hulponderwijzers op twee bepaald. De derde zal, even als de beide anderen, eene jaarwedde genieten van ƒ 400.-. Gemeente Borger. In plaats van door een kweekeling wordt de onderwijzer te Drouwenermond bijgestaan door eene hulponderwijzeres, die / 400 ’sjaars trekt. Aan ieder der hoofdonderwijzers in de gemeente is eene jaar- lijksche toelage verleend, van / 5.-, voor de kosten van licht in de avondschool. Gemeente Balen. De kweekeling tot bijstand in de school te Sckoonebeek is vervangen door een hulponder wijzer met f 450.- jaarwedde. Bovendien zal hij genie ten voor elke twee volle jaren dienst aldaar f 50.-. Gemeente Emmen. Ook in de school te Boswinkel zal, in plaats van een kweekeling, een hulponderwijzer tot bijstand zijn, op eene jaarwedde van ƒ 500.-. Gemeente Gasselte. De bepaling, dat in de school te Gasselte bijstand wordt verleend door een kweekeling, is vervallen. Gemeente Peize. In de schoolregeling is de bepaling opgenomen, dat geene kinderen beneden de elf jaar ter avondschool worden toegelaten, terwijl die van elf tot twaalf jaar tevens de dagschool moeten bezoeken. Gemeente Smilde. Op de avondschool worden voortaan alleen toegelaten leerlingen, die bij een jaarlijks in October te houden onderzoek blijken genoegzaam ont wikkeld te zijn, om met vrucht herhalingsonderwijs te 6 Onderwijs, enz. kunnen genieten, ter beoordeeling van de plaatselijke schoolcommissie. De avondschool wordt in twee afdee- lingen gesplitst; in de eerste afdeeling geeft de hoofd-, in de tweede de hulponderwijzer les. Als met de zaak der schoolregelingen in verband staande, mogen de volgende mededeelingen hier op hare plaats worden geacht. Met onze goedkeuring is eene overeenkomst gesloten tusschen de gemeentebesturen van Hoogeveen en Wes- terbork omtrent het schoolgaan van kinderen uit eerst genoemde gemeente op de openbare lagere school te Nieuweroord, gedurende het jaar 1874. In ons vorig verslag deelden wij mede, hoe ’t gemeen tebestuur van Emmen voornemens is tegemoet te komen aan ’t verlangen der bewoners van Oostelijk hieuw-Am sterdam om onderwijsgelegenheid voor de kinderen aldaar. Naar onze beschouwing zal op de wijze, door ’t gemeen tebestuur beoogd, in de behoefte voorzien worden zóó goed, als in redelijkheid is te vorderen, den feitelijken toestand in aanmerking genomen. Die toestand toch is niet van blijvenden aard. De vestiging op het bovenveen is slechts tijdelijk en verplaatst zich naar mate de verveening vordert. Sommige belangheb benden waren echter met het plan van ’t gemeentebestuur niet ingenomen en riepen in 1874 de tusschenkomst in van den minister van binnenlandsche zaken ter ver krijging eener school afzonderlijk voor de genoemde streek en daar ter plaatse, doch hun werd overeenkom stig ons advies, door den minister geantwoord, zzdat er geen reden was gevonden om van regeringswege tus schen beide te komen.” F 1 7 HOOFDSTUK VIII. Door bewoners van den tweeden Exloërmond werd onze tusschenkomst ingeroepen ter bekoming eener school voor lager onderwijs aldaar, ’t Gemeentebestuur van Odoorn rekende aanvankelijk den tijd voor de stichting eener school ter genoemde plaatse nog niet gekomen en meende overigens eventueel door verplaatsing van eene der bestaande scholen in de gemeente in de behoefte te kunnen voorzien, ’t Schooltoezigt daarentegen drong op vermeerdering van ’t getal scholen aan. Na een onzentwege ingesteld plaatselijk onderzoek kwamen wij tot de overtuiging, dat in de onderwijsbe hoeften van ’t betrokken deel der gemeente Odoorn ’t best ware, te voorzien , indien het gemeentebestuur eene veenplaats (b.v. plaats 20 of daaromtrent) met een vóóraf er tegenover in eigendom trachtte te verkrijgen en dan op het midden van die veenplaats ging bouwen eene school voor ongeveer 200 kinderen en eene onder- wijzerswoning, waarvoor dan de grond diende te worden uitgegraven, even als die voor een behoorlijk pad èn naar den eersten èn naar den tweeden Exloërmond. Zoodanige school kon dan, naar wij meenen, dienen voor de voorste helft der drie Exloërveen-onderdeelen: later zoude voor de achterste helft dergelijke voorziening kunnen plaats hebben. Onder mededeeling van deze onze zienswijze gaven wij aan ’t gemeentebestuur te kennen geene vermeerde ring van ’t getal scholen te willen bevelen, indien de raad besloot tot de uitvoering van ’t aangegeven denk beeld (na verwezenlijking waarvan de school op plaats n°. 25 aan den eersten Exloërmond zou kunnen worden opgeheven), en onder voorwaarde, dat het gemeente- 8 Onderwijs, enz. bestuur zorg droeg, dat kinderen van den tweeden Exloërmond voorloopig tegen geene meerdere betaling hunnerzijds, dan van gewoon schoolgeld, kunnen school gaan te Sladsmussrtkanaal. De raad heeft zich niet ons denkbeeld vereenigd, en in afwachting van de uitvoering kunnen, ingevolge overleg met het gemeentebestuur van Onstwedde, de kinderen van den tweeden Dxloërmond de school te Stadsmusselkanaal bezoeken, ’t geen door burgemeester en wethouders van (Jdoorn bij afkondiging ter kennis van belanghebbenden is gebragt. Ingezetenen van ’t gehucht de Vossebelt, gemeente Dalen, zonden ons in September 1874 een adres, het verzoek inhoudende om te bevorderen de vestiging aldaar eener openbare school voor lager onderwijs. Ook in deze zaak, waarvan bij ’t einde des vorigen jaars de instructie nog niet was afgeloopen, vleijen wij ons met een gunstig gevolg onzer tusschenkomst. Wij ontvingen een besluit van den raad der gemeente JZesterbork, van 9 September 1874, strekkende tot opheffing der openbare lagere school te Zwiggelte. De onderwijzer aan ’t hoofd dier school, Jan Bonkes, over leed den 9 Augustus 1874. De oproepingen tot ver vulling der vacature (tractement ƒ250) bleven zonder gevolg. De raad vond geene vrijheid de wedde te verhoogen, als zijnde van gevoelen, dat de kinderen van Zwiggelte gevoegelijk te Westerbork ter school konden gaan, en dit noopte hem de school op te heffen. In overeenstemming met het gevoelen van den inspecteur van ’t lager onderwijs in deze provincie en met de strekking van een adres, door ingezetenen van genoemd * 9 HOOFDSTUK VIII. gehucht aan ons ingediend, gaven wij aan ’t gemeente bestuur te kennen, bezwaar te hebben tegen de opheffing der school, met uitnoodiging dit ter kennis te brengen van den raad en dezen in overweging te geven op zijn boven gemeld besluit terug te komen, — onder mede- deeling tevens, dat, in geval de raad bij zijn besluit bleef volharden, door ons maatregelen zouden genomen worden tot behoud der school. Toen daarop berigt inkwam, dat de raad had beslo ten, zich te houden aan het besluit van 9 September, werd door ons, bij resolutie van 8 December 1874, vermeerdering van ’t getal scholen in de gemeente JZes- terbork met ééne bevolen. Intusschen had de raad, reeds vóór de uitvaardiging van dat bevel, zich tot zijne majesteit den koning gewend, met het verzoek om goedkeuring van zijn besluit tot opheffing der school te Zwiggelte. Hem werd, bij beschikking van den minister van binnenlandsche zaken, d.d. 8 December 1.1., namens den koning, te kennen gegeven, dat, vermits zijn besluit d.d. 9 September 1874 tot opheffing der school te Zwiggelte geene goed keuring vereischte, aan zijn verzoek niet kon worden voldaan. Daarop ontvingen wij van burgemeester en wethouders van Westerbork, bij brief van 19 December 1.1., het berigt, dat de raad, naar aanleiding van onze resolutie van 8 te voren, zijn meergemeld besluit van 9 September 1874 tot opheffing der school te Zwiggelte had ingetrokken. Aan ons bevel tot vermeerdering van ’t getal scholen behoefde daardoor geen verdere uit voering te worden gegeven. Het langdurig onvervuld blijven der onderwijzers- 10 Onderwijs, enz*. plaatsen te Langelo en te Norgervaart, een gevolg van het algemeen gevoeld gebrek aan onderwijzend personeel, deed den raad der gemeente Norg besluiten tot ophef fing van twee scholen, die te Langelo en die van Zuid- en Westervelde. De raad was van oordeel, dat de kinderen van beide laatstgenoemde gehuchten geschikt ter school konden gaan te Norg. De onderwijzer van Zuid- en Wes tervelde zou dan aan ’t hoofd der school te Norgervaart worden geplaatst en ’t vrijvallend tractement aangewend tot verbetering der overige onderwijzersjaarwedden, waar door spoedige vervulling van vacatures meer waarschijnlijk zou worden. Wij achtten de school van Zuid- en Wester velde , die door ruim een dertigtal kinderen bezocht wordt, te belangrijk om in hare opheffing te mogen berusten. Ook door ’t schooltoezigt werd op het behoud dier school aangedrongen. Op onze uitnoodiging heeft de raad toen het opheffingsbesluit, zooveel de school te Zuid- en Westervelde betreft, ingetrokken. In de opheffing der school te Langelo, waar slechts een tiental leerlingen zijn, en van deze meestal niet meer dan 5 of 6 a 7 ter school komen, is door ons berust, nadat eerst nog was beproefd de vestiging eener gemeenschappelijke school, door de gemeenten Norg en Roden, voor de gehuchten Langelo, Lieveren en Steen bergen of althans voor beide eerstgenoemde gehuchten, waartoe echter de besturen van beide gemeenten zich ongezind verklaarden. De school te Nigensleek, vroeger naar art. 20 der wet geregeld, doch bij de laatste herziening der school- regeling onder de scholen naar den regel opgenomen, werd in 1874 vacant, door ’t vertrek van den hoofd- 11 HOOFDSTUK VIII. onderwijzer, ’t Gemeentebestuur van Vledder deed aan ons collegie de vraag, of wij zouden kunnen goedkeuren, dat aan ’t höofd der genoemde school weder een hulp onderwijzer werd geplaatst, naar art. 20 der wet. Wij gaven in antwoord daarop aan burgemeester en wet houders te kennen, bezwaar te moeten maken, om het uitzigt te openen op het terugbrengen der school te Nijensleek onder die naar art. 20 der wet. Toen in 1874 de jaarwedden voor sommige onder wijzers aan ’t hoofd van scholen naar art. 20 verhoogd waren tot op ƒ400, meende de provinciale inspecteur van ’t lager onderwijs, dat die scholen daardoor moesten geacht worden onder den regel der wet te zijn gekomen en dat ze voortaan door Zoo/(7onderwijzers moesten bezet worden. Wij konden de juistheid dier gevolgtrekking niet inzien en gaven aan den inspecteur te kennen, dat, naar ons gevoelen, aan ’t hoofd van de bedoelde scholen bij voortduring hoofd- of Zwemonderwijzers kunnen geplaatst worden, omdat art. 20 geen maximum kent, maar alleen bepaalt dat de wedde ten minste f200 moet bedragen. Genoemde ambtenaar vroeg dienaangaande de beslissing van den minister van binnenlandsche zaken; de uitspraak van zijne excellentie was in overeenstem ming met ons aan den inspecteur gegeven antwoord. Voor ’t schooltje te Lieveren, gemeente Roden, mogt het in t laatst van 1874 gelukken een hulponderwijzer te vinden. Van de overige drie nog overgebleven school tjes naar art. 51, 3de lid, werden die te Bkehaar en te Uoldersum wederom tijdelijk waargenomen door kwee- kelingen van de normaallessen, dat te Doldersum alleen gedurende de wintermaanden. 12 Onderwijs, enz. Te Steenbergen werd, om ’t gering getal kinderen, ook in 1874 geen school gehouden. Met bijzondere vergunning van den minister van binnenlandsche zaken werd ook de school te Fluitenberg, gemeente Ruinen, in 1874 door een kweekeling tijde lijk waargenomen. De hoofdonderwijzer te Steenwijksmoer verzocht in 1874 onze bemiddeling ter vermeerdering zijner inkom sten , waartoe het gemeentebestuur van Coewrden on gezind was mede te werken. Het ingestelde onderzoek leverde geene termen op tot het verkenen onzer tus- schenkomst ten bedoelden einde en uit dien hoofde werd aan den adressant geantwoord, dat aan zijn ver langen niet kon worden voldaan. Door den onderwijzer aan ’t hoofd der school te Nieuw- Schoonebeek werd onze tusschenkorast verzocht, ten einde aan hem, in stede van vergoeding voor huishuur, eene woning werd verschaft. Hij grondde zijn verzoek op de omstandigheid, dat hij, als zijnde in Januarij 1874 gehuwd, eene woning noodig had en er op zijne stand plaats geene in huur was te bekomen. Daarom wenschte hij, dat op het terrein behoorende bij de school aldaar eene onderwijzerswoning mogt worden gebouwd. De raad der gemeente Dalen was hiertoe echter niet genegen. Daar de vraag, of aan een hulponderwijzer eene vrije woning, dan wel eene vergoeding voor huishuur zal worden gegeven, bij de wet op ’t lager onderwijs niet aan de beoordeeling of beslissing van gedeputeerde staten is onderworpen, werd aan den adressant geantwoord, dat aan zijn verzoek tot tusschenkomst door ons col legia niet kon worden voldaan. 13 HOOFDSTUK VUL I Kosten van het Deze kosten kunnen, gelijk vroeger bij herhaling is opgemerkt, over het jaar waarover ’t verslag loopt niet met juistheid worden opgegeven. Voor de kennis der cijfers van de ontvangsten en uitgaven der gemeenten voor het lager onderwijs over 1873 verwijzen wij naar het in hoofdstuk III opgenomen overzigt van de ge- meentefinanciën naar de rekeningen over dat jaar. Het schoolgeld, door openbare onderwijzers onmid- delijk van ouders of voogden ontvangen, voor het buiten de gewone schooltijden in het schoollocaal geven van lager- of voor ’t geven van meer uitgebreid lager onder wijs, is over 1873 opgegeven te bedragen in drie ge meenten ƒ457.40. De provincie betaalde in 1873 aan de gemeente Ruinen￼f 408.50 wegens subsidie krachtens art. 36 der wet op het lager onderwijs, ter tegemoetkoming in buitengewone kosten voor dat onderwijs. Eene som van￼- 617.35| is aan de gemeente Smilde uitbetaald van de ƒ750.-, toegekend uit het bijzonder fonds: de kas ad pios usus voor Klooster- veen en Hijkersmilde, ter tegemoetkoming in de kosten van ’t lager onderwijs voor die buurtschappen, terwijl￼- 132.64| zijn verstrekt aan het bestuur van de chris telijke (bijzondere) school te Smilde. Buitendien betaalde de provincie nog. - 25.00 voor pensioen van één onderwijzer vóór de tegenwoordige wet ontslagen. Door de provincie is alzoo een bedrag van -1183.50 voor ’t lager onderwijs over 1873 uitgegeven. 14 Onderwijs, enz. Schooltoezigt, ])e betrekking van inspecteur van het lager onderwijs in Drenthe, vacant geworden door den dood van wijlen den heer dr. H. J. Nassau, op 8 November 1873,. werd vervuld door de benoeming tot inspecteur, bij koninklijk besluit van 18 Januarij 1874 n°. 6, met ingang van 1 Februarij d.a.v., van den heer mr. J. J. Bolman, te Sneek, oud-schoolopziener in het 3de en 8ste district van Friesland. Bij zijner majesteits besluit van 16 Augustus 1874,, n°. 24, werd de heer J. van Bruten te Assen her benoemd als schoolopziener in het tweede schooldistrict dezer provincie. Veranderingen in het personeel der plaatselijke school- commissiën gedurende 1874 werden ons niet mede gedeeld. Pensioenen van Bij koninklijk besluit van 4 November 1874, n°. 12, onderwijzers. Abbingh, gewezen hoofdonderwijzer te Fxloër- veen, gemeente Odoorn, een pensioen ten laste van den staat verleend ten bedrage van ƒ101.- ’sjaars, met ingang van 1 Julij 1874. Het totaal der over 1874 gestorte bijdragen ten behoeve van ’t pensioenfonds beliep ƒ1762.671, terwijl, wegens het volgens art. 29 der wet ten laste van gemeenten komende ƒ3 van aan onderwijzers verleende pensioenen, aan ’s rijks schatkist vergoed werd eene som van ƒ 1437.16|. Weduwen- en De vereeniging tot instandhouding van het fonds voor weezenfonds, .. , weduwen en weezen van onderwijzers m Drenthe keerde, op het einde van 1874, pensioen uit aan 19 trekkende weduwen en aan de weezen van één gezin. 15 HOOFDSTUK VIII. Be inkomsten van ’t fonds waren over dat jaar wegens verpligte bijdragen￼ƒ1033.16 zz vrijwillige » ￼- 113.69 n rente van belegde kapitalen .... - 725.05^ te zamen. .ƒ1871.901 Uit het door wijlen den inspecteur van ’t lager onder wijs in deze provincie dr. Nassau aan de vereeniging gemaakt legaat, waarvan wij in ons verslag over 1873 melding maakten, is een bij-fonds opgerigt, aan hetwelk de naam van zzNassaufonds” is gegeven. Onderwijzersgezel- Aan de onderwijzersgezelschappen in Drenthe is over schappen. wec[er Je gewone rijkstoelage van ƒ275 verleend.. Be vergaderingen dier gezelschappen werden geregeld en niet zonder vrucht gehouden. Be algemeene bijeen komst der onderwijzers met het schooltoezigt had in 1874 ook weder te Assen plaats. Bevoegdheid Bij ’t voor- en najaarsexamen in 1874 in dit gewest tot het geven van ... j onderwijs. zijn de volgende acten van bekwaamheid voor t geven van lageronderwijs uitgereikt of aanteekeningen verleend: 8 acten van hoofdonderwijzer; 11 zz zz hulponderwijzer; 5 zz n hulponderwijzeres; 2 zz zz huisonderwijzer in ’t teekenen; 1 acte zz huisonderwijzeres in ’t Hoogduitsch; 1 zz n u zz Fransch; 2 acten zz zz zz nuttige en fraaije handwerken ; 2 aanteekeningen voor ’t Engelsch; 3 zz zz wiskunde, 6 zz zz gymnastiek; 1 aanteekening zz nuttige handwerken; 1 zz zz zz en fraaije handwerken. 16 Onderwijs, enz. Door L. R. Hoedemakehs te Erimen werd naar art. 7 letter c der wet vergunning van. zijne majesteit verzocht voor het geven van onderwijs in het teekenen. Bij beschikking van 7 Januarij 1874, n0. 201, afdee- ling 5, werd, namens den koning, door den minister van binnenlandsche zaken aan den adressant te kennen gegeven, dat hij krachtens art. 15 der wet de gevraagde vergunning tot het geven van teekenonderwijs niet behoeft. Getal scholen. Op het einde van 1874 waren in de provincie 165 scholen voor lager onderwijs, als: voor gewoon lager: openbare • 151; (*) niet gesubsidiëerde bijzondere (buiten de zon dagschool te Meppel) 7 ; voor meer uitgeLreid lager: openbaar 2; gesubsidiëerde bijzondere 4; niet gesubsidiëerde bijzondere 1; te zamen. 165. Onderwijzers; De volgende staat wijst het getal aan van hen, die bij het einde van het jaar 1874 aan de gemelde scho len als onderwijzers werkzaam waren. (*) De opgave in het vorig verslag van het aantal openbare lagere scholen op het einde van 1873 is niet juist. Er waren toen niet 151, maar 152 openbare lagere scholen in de provincie aanwezig. 17 HOOFDSTUK VUL HOOFDONDER- HULPONDER- KWEEK E- AARD DER SCHOLEN WIJZERS. WIJZERS. LINGEN. VOOR LAGERONDERWIJS. M. V. M. V. M. W. Openbare voor gewoon 141 // 56 2 59 10 » n meer uitgebreid 2 » 1 zz n zz Bijzondere voor gewoon 7 « 3 n 4 zz * » meer uitgebreid 2 3 4 4 zz zz Totaal. 152 3 64 6 63 10 Aan drie hoofdonderwijzers werd in 1874, uit kracht van art. 24 der wet, door ons toegestaan, tevens ker kelijke bedieningen te mogen bekleeden. Leerlingen. Naar de uitkomsten der telling van de kinderen, die tot de scholen behooren, op 15 Januarij, 15 April, 15 Julij en 15 October, was het getal 18 Onderwijs, ent. Leerlingen uit Drenthe tot de dagschool behoorende: Beneden Van 6 Van 9 Boven Tofaak 6 jaar. tot 9 jaar. tot 12  2963 2895 2718 1117 538 797’5 7025 Gesubsidieerde bijzondere. " >' " " 15 9 ^9 54 64 63 Niet gesubs. bijzondere. 56 57 166 158 121 143 51 42 394 400 Te zamen ... 982 863 3203 3121 303l|2870 1217 634 8433 7488 Op 15 April 1874: Openbare￼ 978 927 3088 2917 2674 2550 775 431 7515 6825 Gesubsidieerde bijzondere. " " " ” 16 $ 50 53 66 62 Niet gesubs. bijzondere. 48 50 184 152 129 139 36 54 397 395 Te zamen. ,|ï()26 "97t|3272 3069 2819 2698 861 538 7978 7282 Op 15 Julij 1874: Openbare￼ 1089 1056 2988 2837 2316 2274 551 286 6944 6453 Gesubsidiëerde bijzondere. n " " «11 8 53 49 64 57 Niet gesubs. bijzondere. 53 57 185 166 133 145 27 46 398 414 Te zamen. 1142 1113 3173 3003 2460 2427 631 381 7406 6924 Op 15 October 1874: Openbare￼ 1019 946 2964 2892 2236 2125 555 301 6774 6264 Gesubsidiëerde bijzondere. « « « « 17 9 5o 60 72 69 Niet gesubs. bijzondere. 51 51 175 167 134 150 34 38 394 406 Te zamen. 1070 997 3139 3059 2387 2284 644 399 7240 6739 19 HOOFDSTUK VIII. Getal dagscholieren uit Drenthe, in 1874 tevens de avondschool bezoekende. Op 15 Jan. Op 15 April. Op 15 Julij. Op 15 Oct. AARD DER SCHOLEN.￼￼￼ ￼ M. V. M. V. M. V. M. V. Openbare￼2067 775 626 279 651 230 692 295 Gesubsidiëerde bijzondere. 11 28 12 n 11 n 8 2 Niet gesubs. bijzondere. 107 42 66 16 72 6 93 14 Totaal. 2185 845 704 295 734 236 793 311 Getal leerlingen uit Drenthe, in 1874 uitsluitend de avondschool bezoekende: Openbare￼ 853 192 74 36 90 31 97 39 Gesubsidiëerde bijzondere. n n u n n n v n Niet gesubs. bijzondere. 35 3 8 2 4 n 9 9 ￼Totaal. 888 195￼82 ￼ 38 94 31 106￼48 Het totaal der in deze opgaven bedoelde leerlingen was alzoo in 1874: 15 Januarij. 15 April, 15 Julij. 15 October. op de dagscholen￼ 15921 15260 14330 13979 uitsluitend op de avondschool. ,. 1083 120 125 154 te zamen. 17004 15380 14455 14133 Over 1873 waren deze cijfers. 17780 16039 14469 13732 » 1872 // n ». 17162 15753 14530 14173 // 1871 » » ». 16304 14962 13979 13385 « 1870 » » ». 16767 14958 13896 13166 // 1869 // // //. , 16750 14386 13583 12987 // 1868 // » ". 15944 13874 12803 12499 20 Ouderwijs, enz. Over eenige vroegere jaren zijn ze in ons verslag over 1867, bladzijde 16 van dit hoofdstuk, vermeld. De volgende staat wijst aan het getal dagscholieren, die in 1874 kosteloos onderwijs ontvingen. Op 15 Jan. Op 15 April. Op 15 Julij. Op 15 Oct. AARD DER SCHOLEN.￼ ￼— M. V. M. V. M. V, M. V. —— Openbare. ￼￼ 32S9 2918 2726 2532 2458 2318 2340 2202 Gesubsidieerde bijzondere. n * " " " " 1' Niet gesubs. bijzondere .. 5 6 5 13 7,10 7 10 Totaal. 3294 2924 2731 2545 2465 2328 2347 2212 Over 1873 waren er. 3360 3025 2844 2581 2571 2413 2404 2255 „ 1872 » <i. 3520 3070 3018 2704 2733 \ 2535 2562 2443 „ 1871 h //. 3140 2708 2930 2595 2656 2482 2620 2418 „ 1870 » ». 3303 2871 2847 2627 2631 2557 2465 2352 „ 1869 < ». 3396 2920 2787 2583 2566 2374 2415 2322 V 1868 * //. 3184 2717 2767 2508 2557 j 2354 2550 2413 Voor eene vergelijking met de cijfers over eenige voorafgaande jaren verwijzen wij weder naar ons verslag over 1867, bladzijde 17 van dit hoofdstuk. Subsidiên. Overeenkomstig het met onze voordragt overeenstem mend advies der staten werd subsidie naar art. 36 der wet op ’t lageronderwijs toegezegd, ten bedrage van de helft der kosten: 21 HOOFDSTUK VIII. aan de gemeente Hoogeveen, voor de vergrooting der school aan het Noordsche hoofddiep, van die bij de kerk der Hervormden in het Hollandscheveld en van de school aan het Zuideropgaande te Hollandscheveld, alsmede voor buitengewone herstellingen aan en ver- timmering van de onderwijzerswoning aan de streek de Huizen, en aan de gemeente Zuidwolde, voor den bouw eener nieuwe school te Kerkenbosch; en ten bedrage van drievierde der kosten, aan de ge meente Odoorn voor den bouw eener nieuwe school met onderwijzerswoning Ier voorziening in de onderwijsbe hoeften der bevolking van de beide Exloërmonden, voor de vergrooting der school te Valthermond en voor den bouw eener nieuwe school en onderwijzerswoning te Exlo. Verder werd, met afwijking van der staten advies, strekkende tot het toekennen van een subsidie ten be drage van s/4 der kosten, aan de gemeente Emmert,, ter zake van den bouw eener openbare lagere school en onderwijzerswoning te Nieuw-Amsterdam benevens voor aankoop van den benoodigden grond, slechts hulp naar art. 36 toegezegd ten beloope van de helft der kosten. Op de in 1874 mede behandelde aanvraag van Smilde om subsidie voor de stichting eener nieuwe school te Hoogersmilde, waaromtrent door de staten als hun ge voelen was te kennen gegeven, dat aan die gemeente ter zake van gemelden bouw naar art. 36 subsidie behoorde te worden verleend ten bedrage van de helft der kosten, werd door de regering afwijzend beschikt. Het bedrag van het nj£saandeel in de vroeger aan de gemeenten (lieten en Odoorn toegezegde subsidiën 22 Onderwijs, enz. naar art. 36 is in 1874, nadat het cijfer der kosten bekend was, door zijne majesteit bepaald: voor Gieten, wegens den bouw van nieuwe scholen te Gieten en te Gieterveen, op f 2149.78; voor Odoorn, wegens den bouw eener openbare lagere school en onderwijzerswoning te Odoornerveen, op /4104.56. Gelijke sommen zijn in 1874 uit de provinciale fondsen daartoe bijgedragen. Staat van het J)e staat van het onderwijs gaf over het algemeen onderwijs. J ° reden tot tevredenheid. Gebrek aan onderwijzend per soneel bleef echter ook in 1874 een nadeeligen invloed uitoefenen en had in de kleinere scholen meermalen gedurende geruimen tijd geheelen stilstand van het on derwijs ten gevolge. Volgens het verslag van een der schoolopzieners zou de lust om zich aan den onderwijzersstand te wijden beginnen te herleven en werden de pogingen van den inspecteur van ’t lageronderwijs in deze provincie, om door vermeerdering van rijksbeurzen voor de opleiding van kweekelingen het onderwijzend personeel te ver sterken, aanvankelijk met gunstigen uitslag bekroond. Aanbouw en In 1874 is de bouw aanbesteed van: vernieuwing van schoollokalen en eene nieuwe school te Diever, voor ƒ10998.-; onderwijzers- woningen. eene nieuwe school te Gasselternijveen, voor f 9371.-; eene school en onderwijzerswoning in de kom der gemeente Hoogeveen , voor ƒ18240.-; eene school te Ermerveen, voor ƒ4842.-; eene school en onderwijzerswoning in kolonie 7, met het vergrooten der school in kolonie 1, te Frederiksoord, voor ƒ 13853.-, F 2 23 HOOFDSTUK VIII. en eene school te Nituwbuinen, op het vóóraf der zuiderveenplaats n°. 75 (ter vervanging van de school te Buinerveen), voor f 6400.-. In dat ja ar werden voltooid en in gebruik genomen: de oosterschool te Assen en de nieuwe scholen te Witten, Beilen, Halen, IVapse, Odoornerveen en Vledder, terwijl de scholen te Loon en Vries werden vergroot. De nieuw gebouwde schoollokalen te Wittelte en Veenoord werden in den loop van 1874 voltooid, doch waren bij het einde van dat jaar nog niet in gebruik gesteld. II. HERHALING-, ZONDAG-, WERK- EN BEWAARSCHOLEN. Herhalingstolen. Dergelijke scholen worden in de provincie niet gevonden. Zondagscholen. Er is in de provincie slechts ééne zoodanige school, te Meppel. Aan 90 jongens en 78 meisjes werd daar onderrigt gegeven, door 3 onderwijzers, hoofdzakelijk godsdienstonderwijs. Werkschoten. Volgens het gemeenteverslag werd te Assen, bij de bestaande twee inrigtingen tot het ontvangen van onder rigt in nuttige vrouwelijke handwerken, in 1874 eene derde geopend, ’t Aantal leerlingen op deze drie inrig tingen bedroeg respectivelijk 20, 35 en 79. Aan het hoofd van eene der inrigtingen stond eene onderwijzeres. Bewaarscholen. De volgende staat bevat een overzigt van de bewaar scholen in de provincie in 1874. 24 Onderwijs, em, PPTAT GETAL GETAL GE1AL GETAL LEERLINGEN. IN ONDERWIJZERS. HELPERS. GEMEENTEN. elke r gemeente. M. V. M. V. Jongens. Meisjes. Geheel. Assen ... 2 # 2 n 2 28 31 59 Hoogeveen .1 » 1 n 1 27 23 50 Meppel. 2 « 2 « 7 64 76 140 III. INRIGTINGEN TOT OPLEIDING VAN ONDERWIJZERS EN ONDERWIJZERESSEN. Er zijn in de provincie geene andere dergelijke inrig- tingen, dan de in vorige verslagen vermelde normaal- en hulpnormaallessen, waaromtrent wij geen nieuwe bijzonderheden hebben mede te deelen. Het departement Groningen der maatschappij tot nut van ’t algemeen vroeg in 1874 eene jaarlijksche bijdrage uit de prov. fondsen van Drenthe voor de instandhou ding eener door genoemd departement op te rigten kweekschool voor onderwijzeressen te Groningen. Door de staten werd op dat verzoek afwijzend beschikt. IV. SCHOLEN VOLGENS DE WET TOT REGELING VAN 't MIDDELBAAR ONDERWIJS. Aan de gemeente Hoogeveen werd, bij koninklijk besluit * 25 HOOFDSTUK VIII. van 8 April 1874 n°. 4, ontheffing verleend van de verpligting tot liet oprigten eener burgerschool. Omtrent de rijks hoogere burgerschool te Assen en de gemeentelijke burgeravondschool aldaar laten wij hier volgen het verslag, door de plaatselijke commissie van toezigt op het middelbaar onderwijs aan den gemeente raad uitgebragt: z/I. RIJKS HOOGERE BURGERSCHOOL METD RIEJARIGEN CURSUS. //Op deze school is overeenkomstig het programma onderwijs gegeven en daaraan per week besteed 100 uren met inbegrip van de lessen in de gymnastiek. Daarvan kwamen voor rekening van den directeur, den heer dr. C. J. de Lussanet de la Sablonière, als leeraar in de geschiedenis (algemeene en vaderlandsche), 9 uren; voor den heer dr. A. van Hasselt in de natuur- en schei kunde, plant-en dierkunde 11 uren; voor den heer J. Doornbos in de wiskunde en het rekenen 17 uren, in het schoonschrijven (tijdelijk) 1 uur, in het boekhouden (tot leeraar in welk vak hij bij koninklijk besluit van 24 Junij 1874 met ingang van 1 September 1873 benoemd en tevens aan den heer mr. M. van Lier een eervol ontslag als zoodanig gegeven was) 2 uren; voor den heer H. C. Pelser in de aardrijkskunde en het fransch 17 uren; voor den heer J. H. A. van Eavenhorst in het engelsch 7 uren; voor den heer H. W. Sanders in het nederlandsch en hoog- duitsch 18 uren (hierbij valt op te merken, dat voortdu rende ongesteldheid van dezen leeraar eene tijdelijke wijziging in den rooster der lessen noodzakelijk maakte, en dat gedurende zijne afwezigheid zijne lessen, met goedkeu ring van den heer inspecteur van het middelbaar onderwijs, 26 Onderwijs, euz. door de heeren dr. C. J. de Lussanet de la Sablo- nière en J. H. A. van Ravenhorst worden waargenomen); voor den heer mr. J. J. Willinge in de staathuishoud kunde (tot leeraar in welk vak hij met ingang van 1 September 1874 benoemd is bij koninklijk besluit van 24 Junij j.1., waarbij tevens aan den heer mr. M. van Lier te Groningen eervol ontslag als zoodanig werd gegeven) 2 uren; voor den heer J. E. Rijnbout in het hand- en lijnteekenen 10 uren; voor den heer P. H. Hopper in de gymnastiek 6 uren. «Het aantal leerlingen bedroeg in de maand December 1874 32, van welke 8 in de eerste, 17 in de tweede en 7 in de derde klasse; hierbij dient opgemerkt, dat van deze leerlingen in de eerste klasse 1, in de tweede 1 en in de derde 6 slechts van een gedeelte der lessen gebruik maakten. «Ofschoon het onderwijzend personeel zich met lust en ijver van zijn taak kweet en de overgangsexamens, wat den uitslag aangaat, bevredigend afliepen, blijft de commissie echter van meening, dat de hoogere burger school alhier eerst dan volkomen aan hare bestemming zal kunnen beantwoorden als de cursus een vijfjarige gemaakt wordt. «II. gemeentelijke burgeravondschool met tweejarigen cursus. «In uwe vergadering van 4 September 1874 werd onder nerziening der besluiten van 22 Mei 1869, n°. 46, en van 29 October 1870, n°. 125, aangenomen een besluit tot reorganisatie der burgeravondschool en onder her ziening der besluiten van 24 September 1869, n°. 114 27 HOOFDSTUK VIII. sub. 2°, en van 29 October 1870, n°. 125, een besluit tot vermindering van het schoolgeld aan die school tot vier gulden. Tevens werden onder herziening van het besluit van 20 Januarij 1871, n°. 5, de tractementen der leeraren aan de burgeravondschool bepaald als volgt: 1. voor den leeraar in de wiskunde en ’t boekhou den f 150.-, 2. voor den leeraar in natuur- en werk tuigkunde ’....- 150.-, 3. voor den leeraar in het hand- en regt- lijnig teekenen - 150.-, 4. voor den adsistent in het teekenen. - 100.-, 5. voor den directeur - 50.-. //In uwe vergadering van 25 September 1874 werd verder naar aanleiding eener missive van den directeur der hoogere burgerschool eervol ontslag verleend aan den heer dr. C. J. de Lussanet de la SabloniÈee als directeur en als leeraar in de nederlandsche taal en geschiedenis aan de burgeravondschool. In die zelfde vergadering werd het onderwijs in ’t boekhouden opge dragen aan den heer J. Doornbos , leeraar voor de wiskunde, werd de leeraar voor de natuurkunde, dr. A. van Hasselt, ontheven van het onderwijs in de scheikunde , aan de burgeravondschool en hem daaren tegen opgedragen het onderwijs in de werktuigkunde, terwijl voorts benoemd werden tot adsistent voor ’tonder- wijs in ’t bouwkundig teekenen de heer G. Stel, pri- vaat-architect alhier, en tot directeur de heer J. Doorn bos, leeraar in de wiskunde en in ’t boekhouden. //In uwe vergadering van 2 October 1874 werden echter de leeraren dr. A. van Hasselt, J. E. Rijnbout en 28 Onderwijs, enz. J. Doornbos op verzoek eervol ontslagen en de benoe ming van den adsistent voor het bouwkundig teekenen tijdelijk ingetrokken. Geen nieuwe leeraars benoemd zijnde, zijn er dezen winter geen lessen kunnen gegeven worden aan de burgeravondschool, ofschoon deze nog steeds wettig bestaat.” Hetgeen in vorenstaand verslag der commissie voor komt, omtrent de wenschelijkheid van de uitbreiding der hoogere burgerschool te Assen tot eene met vijfjarigen cursus, wordt door ons volkomen gedeeld. De eenige. inrigting van dezen aard, die in de provincie is, heeft er allezins aanspraak op, een goed geheel uit te maken, hetwelk eene school met driejarigen cursus niet doet, en het belang der provincie is er bij betrokken, dat eene volledige inrigting hier evenzeer als in andere gewesten wordt aangetroffen. De zoogenaamde industrieschool te Meppel telde in het schooljaar 1874/s 10 leerlingen in het bouwkundig tèekenen, 30 in het hand- en ornamentteekenen en 60 in de wiskunde. Ten aanzien van deze inrigting verwijzen wij overigens weder naar ons verslag over 1871, bladzijde 88 en volgende van dit hoofdstuk. V. CLINISCHE SCHOLEN. Dergelijke scholen zijn er niet in de provincie. VI. VERDERE SCHOLEN VAN BIJZONDEREN AARD EN STREKKING. Omtrent de zangscholen kunnen wij op nieuw ver wijzen naar ons verslag over 1868. 29 HOOFDSTUK VIII. De te Meppel bestaande gymnastieschool ging in den loop des jaars te niet. Tengevolge hiervan besloot het bestuur van het departement Meppel der maatschappij tot nut van ’t algemeen eene departementale volksgym- nastieschool op te rigten, waarvoor door den gemeente raad van Meppel een jaarlijksch subsidie van f 120.- werd verleend. Het onderwijs op die school zou in 1875 aanvangen. VII. LATIJNSCHE SCHOLEN, GYMNASIA EN ATHENAEA. Aan het door curatoren van ’t gymnasium te Assen, de eenige onder deze rubriek vallende inrigting in deze provincie, over ’t schooljaar 18^/74 uitgebragt verslag ontleenen wij het volgende: zzl. In het personeel van curatoren is over den afge- loopen cursus geene verandering gekomen. *11. Het onderwijzend personeel is het zelfde gebleven en bestond uit den rector, den conrector, één leeraar voor de wis- en natuurkunde, aardrijkskunde en geschie denis en één voor de nieuwe talen. zzIH. Overeenkomstig het reglement hebben de gewone schoolbezoeken door curatoren plaats gehad. *IV. De twee gewone examens werden gehouden op den daartoe bestemden tijd vóór de winter- en zomer- vacantiën. Na afloop van het laatste werden drie leer lingen naar de academische lessen bevorderd. zzV. Het getal leerlingen op 15 Januarij 1874 be droeg 27. zzVI. Naar het oordeel van curatoren beantwoordt het onderwijs volkomen aan zijne bestemming; wenschelijk zouden ze ’t echter achten, dat onderwijs werd gegeven 30 Onderwijs, enz. in de staatsinrigting en de staathuishoudkunde, welke vakken ook aan andere gymnasia onderwezen worden. Welligt ware ’t rijk niet ongenegen om het geringe subsidie van ƒ500.-, ’t welk de gemeente geniet, tot het bedrag der daarvoor vereischte meerdere kosten te verhoogen. z/Aan het onderwijs in de natuurkunde worden geene voldoende zorgen besteed wegens gemis van goede instru menten; ook daarin zoude voorziening wenschelijk zijn.’* Aan het instituut voor doofstommen te Groningen is in 1874 voor iederen kweekeling uit Drenthe, die ge durende 1875 en volgende jaren in het gesticht kosteloos wordt verpleegd, tot wederopzeggens toe eene toelage van ƒ50.- ’sjaars uit de provinciale fondsen verleend. Vroeger werd dergelijke toelage telkens voor twee jaren toegekend. Ter zake is over 1874 door de provincie uitbetaald eene som van ƒ218.49. Museum Hieromtrent wordt op nieuw naar hoofdstuk II van van oudheden. -. dit verslag verwezen. Genootschappen. Ten aanzien van de in de provincie bestaande genoot schappen en vereenigingen verwijzen wij weder naar de mededeelingen daaromtrent gedaan in ’t verslag over 1867, bladz. 28 van dit hoofdstuk. 1 HOOFDSTUK IX. HOOFDSTUK IX. Armwezen. Algemeene toe- De toestand van ’t armwezen was in 1874 over het voor- of achteruit- algemeen bevredigend en verschilde weinig van dien in SdnfI’ het vorig jaar. De oogst was op enkele uitzonderingen na vrij goed en voor den arbeider was er bijna het geheele jaar door werk te vinden, welke beide om standigheden op de behoefte aan bedeeling van gunstigan invloed waren. Werking der Omtrent de werking der armenwet deelen wij hier armenwet. het volgende mede. De verstandhouding tusschen de burgerlijke besturen en de kerkelijke instellingen was ook in 1874 over het algemeen goed. In eene gemeente bleef echter nog steeds verschil van gevoelen bestaan tusschen het gemeente bestuur en de diaconie der hervormden over de toe passing van het synodaal reglement, terwijl in het verslag van het bestuur eener andere gemeente ten aanzien van de verstandhouding tusschen dat bestuur en de kerkelijke instellingen ook nu weder vermeld wordt, dat er geene //botsingen” plaats hadden. De onafhankelijkheid der kerkelijke instellingen van weldadigheid werd in 1874 van wege de burgerlijke besturen behoorlijk geëerbiedigd. Wat aangaat het beginsel, dat de kerkelijke en bij zondere instellingen in hoofdzaak in de ondersteuning der armen moeten voorzien, was de toestand in 1874 de volgende. De genoemde instellingen voorzagen in dat jaar in de armenzorg: 2 Armwezen. geheel in 4 gemeenten; grootendeels in 4 gemeenten; gedeeltelijk in 25 gemeenten. Over 1873 waren deze cijfers t geheel in 6 gemeenten; grootendeele in 2 gemeenten; gedeeltelijk in 25 gemeenten. De werking der gewijzigde armenwet wordt ook na weder in onderscheidene verslagen gunstig genoemd. Over 1874 bedroeg het getal hervormde diaconiën, die het synodaal reglement nog niet hadden aangenomen, 7 (waaronder twee nieuwe gemeenten), tegen 5 in 1873. In de toepassing er van bleven in 1874 niet of niet geheel getrouw 26, tegen 30 in 1873. , Bemiddeling van In 1874 werd onze tusschenkomst niet gevraagd tot minnelijke afdoening van geschillen als bedoeld in art. 72 der gewijzigde armenwet. Wij verleenden echter nog in een vijftal gevallen onze bemiddeling ter ver effening van vorderingen wegens onderstand, vóór de wijziging der wet voor rekening van het domicilie van onderstand aan armen verstrekt. In twee gevallen had onze tusschenkomst een gunstig gevolg, terwijl ons daarvan bij de overige gevallen niet is gebleken. Middelen tot leni- In dit jaar zijn geene buitengewone middelen tot ging of verminde-. , , ring van armoede, leniging of vermindering van armoede aangewend. Omtrent de instellingen ter voorkoming van armoede geven wij hierachter verslag. Bedelaars- Ten aanzien der bedelaarsgestichten zijn wij niet in gestichten. de gelegenheid mededeelingen te doen. Statistieke opga- De hier volgende opgaven zijn getrokken uit de statis- stellingen van wel- tieke tabellen der instellingen van weldadigheid over dadigheid. 1873, die in 1874 aan de regering zijn opgezonden. 3 HOOFDSTUK IX. A. ONDERSTEUNDEN DOOR DE GEMEENTE REGTSTREEKS EN DOOR INSTELLINGEN VAN WELDADIGHEID VOOR HUISZIT TENDE ARMEN (LETTER a VAN ART. 2 DER WET). (Deze opgaven betreffen alle gemeenten en de gesubsidieerde burgerlijke armbesturen te Meppel, Nijeveen en Smilde.) Hoofden van Eenloopende gezinnen. personen. Onafgebroken bedeelden￼ 147 119 Tijdelijk bedeelden￼ 292 158 Geheel. .T 439 277 Over 1872. 505 315 B. UITGAVEN DER BESTUREN VOOR HUISZITTENDE ARMEN (LETTER a VAN ART. 2 DER ARMENWET). (De gesubsidiëerde burgerlijke armbesturen te Meppel^ Nijeveen en Smilde.) Herstelling, onderhoud en verdere lasten van bezit tingen en kosten van beheer￼ƒ 449.26 Onderstand van allerlei aard: in geld￼/ 1801.50 op andere wijze of in natura, tot een bedrag van￼- 3300.07 5101.57 Kosten van verpleging van krankzinnigen in gestichten voor deze￼- 1233.36| Werkverschaffing aan armen, zonder af trek van de opbrengst van het werk. - 61.13| Nadeelige saldo’s van vorige dienstjaren. - 66.311 Alle in de vorige opgaven niet begrepen uitgaven￼- 73.20- Geheel bedrag der uitgaven￼f 6984.84£ » » n n over 1872 - 8673.89 4 Armwezen. C. ONTVANGSTEN DER BESTUREN VOOR HUISZITTENDE ARMEN (LETTER a VAN ART. 2 DER ARMENWET). (De gesubsidieerde burgerlijke armbesturen te Meppel, Nijeoeen en Smilde.} Renten van effecten en uitstaande kapi talen, huren, enz￼f 43.50 Collecten, inschrijvingen enz￼- 135.15| (*) Subsidiën van gemeenten￼- 4160.00 Bedrag der over het dienstjaar gedecla reerde of in anderen vorm genoten sub sidiën voor verpleging van krankzinnigen in gestichten voor deze: van de provincie￼￼ - 183.34 van het rijk￼- 183.34 Opbrengst van de door werkverschaffing verkregen en verkochte voorwerpen. - 66.15 Alle in de vorige opgaven niet begrepen ontvangsten￼￼￼- 84.10 Geheel bedrag der ontvangsten. ... f 4855.58| n n r> n over 1872 - 6078.99 GENOOTSCHAPPEN, DIE AAN SCHAMELE ARMEN ONDERSTAND VERLEENEN (LETTER a VAN ART. 2 DER ARMENWET). (Te Coeuorden, niet gesubsidieerd.) D. Ondersteunden. Hoofden van Eenloopende huisgezinnen, personen. Onafgebroken bedeelden￼ 37 16 Tijdelijk bedeelden￼￼. 5 4 Geheel￼ 42 20 // over 1872 38 41 (*) Het subsidie aan het burgerlijk armbestuur te Smilde uit de ge meentekas verleend komt in zijn geheel als ontvangst van het godshuis voor onder de opgaven van tabel L hierachter. 5 HOOFDSTUK IX. E. Uitgaven. Herstelling, onderhoud en andere lasten van bezittingen en kosten van beheer￼ƒ 90.06| Onderstand van allerlei aard, in geld. - 1372.98 Aflossing van kapitalen, belegging van gel den door aankoop van vaste goederen of effecten enz￼￼ 296.511 Geheel bedrag der uitgaven. f 1759.56 " " « » over 1872 - 1849.15 F. Ontvangsten. Renten van effecten en uitstaande kapi talen, huren enz￼f 1524.11 Aflossing van hijpotheken en koopprijzen van verkochte bezittingen￼- 255.00 Voordeelige saldo's van vorige dienstjaren - 141.88 Geheel bedrag der ontvangsten. ... f 1920.99 " " » » over 1872 - 2011.03 GODSHUIZEN (NIET ZIJNDE ZIEKENHUIZEN OF GENEESKUNDIGE GESTICHTEN VOOR KRANKZINNIGEN). (LETTER a VAN ART. 2 DER ARMENWET.) (Te Hoogeveen en te Smilde, beide gesubsidieerd.) I. Verpleegden en verpleegdagen. Getal verpleegden en verpleegdagen voor rekening van: Verpleegden. Verpleegdagen. de gestichten￼ 7483 gemeenten of andere instellingen van weldadigheid￼ 89 28671 Geheel￼ Hl 36154 ~ " over 1872 114 35555 6 Armwezen. Verdeeling van het getal der ver- O^de Gebrek- Kb- pleegden in:￼ 38 12 61 K. Uitgaven. Herstelling, onderhoud enz. van bezittingen, met uit sluiting van de gebouwen, in welke de gestichten zijn gevestigd, en van de daarin voorhanden meu belen￼ƒ 21.37 Onderstand van allerlei aard. Herstelling, onderhoud enz. van gebou wen en meubelen, en kosten van be heer￼￼￼f 567.11| Geneeskundige hulp en genees middelen ￼■ 804.15 Voeding, kleeding, ligging enz. - 6042.49| Begrafeniskosten￼11.20 Te zamen. - 7424.96 Werkverschaffing aan verpleegden zonder aftrek van de opbrengst van het werk - 394.5 71 Renten van opgenomen of verschuldigde kapitalen￼' 165.84 Alle in de vorige opgaven niet begrepen uitgaven￼• - 646.75| Geheel bedrag der uitgaven￼f 8656.50 „ „ zz n over 1872 - 8554.07 L. Ontvangsten. Renten van effecten en uitstaande kapita len, huren enz￼f 2463.14| Collecten, inschrijvingen enz￼￼ - 413.95| Transporteer. ƒ 2877.10 7 HOOFDSTUK IX. Transport. / 2877.10 Subsidiën van: gemeenten 4600.00 provinciën - 800.00 Aflossing van hypotheken en koopprijzen van verkochte bezittingen - 664,10 Terugontvangen verplegingskosten over het dienstjaar, van: de verpleegden zelve, door verhaal ook op hunne pensioenen of regtstreeks, en van andere particulieren - 1.40 gemeenten of andere instellingen van weldadigheid 832.32 Opbrengst van de door werkverschaffing verkregen en verkochte voorwerpen. - 232.70 Voordeelige saldo’s van vorige dienstjaren - 2162.92 Alle in de vorige opgaven niet begrepen ontvangsten. - 457.29 Geheel bedrag der ontvangsten. ,f 12627.83 " " " " over 1872 - 12371.17| INSTELLINGEN TER WERKVERSCHAFFING A AN BEHOEFTIGEN, IN DAARTOE INGERIGTE WERKPLAATSEN. (LETTER a VAN ART. 2 DER ARMENWET.) (Te Meppel, gesubsidieerd.) P. Getal personen, aan welke werk is verschaft. In de instellingen noch gehuisvest, noch gevoed, maar daarin werkende. 71 Over 1872 65 8 Armwezen. Uitgaven. Herstelling, onderhoud enz. van bezittingen, met uit sluiting van de gebouwen in welke de werkinrigtin- gen zijn gevestigd en van de daarin voorhanden meubelen￼ƒ 41.42| Herstelling, onderhoud enz. van gebouwen en meubelen en kosten van beheer. - 160.20 Aankoop van grondstoffen en werkgereed- schappen￼- 2477.95 In geld uitbetaald arbeidsloon￼- 706.91| Geheel bedrag der uitgaven￼f 3386.49 » n » n over 1872 - 3283.34 Waarde van vervaardigde voorwerpen, grondstoffen en werkgereedschappen, volgens het slot der rekening over het dienstjaar in het magazijn voorhanden ƒ 3860.49| Q. Ontvangsten. Subsidiën van gemeenten￼f 500.00 Opbrengst van vervaardigde voorwerpen. - 1984.50 Geheel bedrag der ontvangsten. ... f 2484.50 « n » n over 1872 - 2512.02 Waarde van vervaardigde voorwerpen, grondstoffen en werkgereedschappen, volgens het slot der rekening over het vorig dienstjaar in het magazijn voorhanden￼f 4373.74j G 9 HOOFDSTUK IX. T. BESTUREN VOOR HUISZITTENDE ARMEN (LETTER b VAN ART. 2 DER ARMENWET). (Deze opgaven betreffen 74. armbesturen , allen niet gesubsidieerd.) Ondersteunden. Hoofden van huisgezinnen. Eenloopende personen. Onafgebroken bedeelden 193 193 Tijdelijk » 413 ￼ *^9 Te zamen￼ 1068 » // over 1872 1159 Uitgaven. Kosten van beheer￼ƒ 283.78 Onderstand in geld￼• 14868.94j n op andere wijze of in natura tot een bedrag van￼￼ - 9865.63| Geheel bedrag der uitgaven￼ƒ 25018.36 „ n n n over 1872 - 26264.82 Ontvangsten. Collecten, inschrijvingen enz￼ƒ 22778.99| Geheel bedrag der ontvangsten .... - 22778.99| „ u n n over 1872 - 34999.68^ T. BESTUREN VOOB HUISZITTENDE ARMEN (LETTER C VAN ART. 2 DER ARMENWET). (Deze opgaven betreffen 1 armbestuur te Meppel, niet gesubsidieerd.) Ondersteunden. Hoofden van huisgezinnen. Eenloopende personen. Onafgebroken bedeelden " 4 Te zamen￼ 4 n n over 1872 4￼ 15 HOOFDSTUK IX. aan regenten van het diaconie-armhuis der hervormde gemeente te Meppol, tot aanvaarding van een door wijlen D. J. Michiels aan dat armhuis besproken legaat, groot ƒ2300.-. Magtiging tot Aan het armwerkhuis te Hoogeveen werd door ons in bet aangaan van lory. burgerlijke 1ö74 magtiging verleend tot onderhandschen verkoop handelingen. perceeltje boschgrond aldaar. Instellingen Van de werking der verschillende instellingen in 1874 ter voorkoming .. tan armoede, laten wij hier een kort overzigt volgen. Bij de drie banken van leening te Assen, Coevorden en Meppel is het volgend aantal panden: in 1874: in 1873: beleend of in beleening hernieuwd. 9152 9037 gelost￼ 8819 9048 verkocht￼ 148 186 Beleend werden te Assen 3180, te Coevorden 874 en te Meppel 5098. De op de beleende panden geschoten gelden bedroe gen ƒ26799.10. Spaarbanken waren gevestigd te Assen, 'Dalen, Dviin- gelo, Gieten, Hoogeveen, Meppel, Norg, Oosierhesselen, Duinen, Dries, de Wijk, Zuidlaren en Zuidwolde. Die te Assen, Gieten, Meppel, de Wijk en Zuidwolde betaalden 4, die te Duinen en Zuidlaren 3|, die te Dries 3L, die te Dalen, Dwingelo, Hoogeveen en Ooster- hesselen 3 percent intrest van de ingelegde gelden, terwijl de spaarbank te Norg van sommen boven ƒ 100.- 4 en overigens 3| percent gaf. Het getal deelnemers bedroeg bij de opneming der laatste rekening 1219, tegen 1077 bij de vorige opname. 16 Armwezen. in 1874: in 1873: Hiervan had die te Assen 124 117 n n Dalen ...... 102 123 » h Dwingelo. ... 80 81 n zz Gieten ...... 39 33 zz zz ILoogeveen .... 244 195 zz zz Meppel ...... 244 185 zz zz Norg ..:.... 36 33 zz zz Oosterhesselen. 19 n n zz Duinen 133 188 zz zz Dries....... 25 zz n zz de Wijk 93 56 zz n Zuidlaren .... 23 zz zz zz Zuidwolde .... 57 66 De inlagen bedroegen in totaal: in 1874: in 1873: ƒ95231.15 ƒ67470.81 Aan de deelnemers is uitbetaald aan kapitaal en intrest: in 1874: in 1873; ƒ52660.68 ƒ42648.97 Bij het opmaken der laatste rekening had de spaarkas te Meppel 51 deelnemers, tegen 58 in 1873. Over 1874 bedroegen: de inkomsten: de uitgaven: ƒ 1755.511 ƒ 1692.64 zz 1873 zz - 1875.13| - 1814.28 De zieken- en legrafenisbus te Meppel telde 409 deel nemers, tegen 399 in 1873. Ondersteund werden 97 personen met ƒ 2181.-. Van dit bedrag werd betaald ƒ 69.- aan leden, die den ouder dom van 70 jaar hebben bereikt; ƒ469.50 aan leden, die uit eene ziekte of ongesteldheid een gebrek hebben 17 HOOFDSTUK IX. behouden, hetwelk hun niet toelaat hunne gewone beroeps bezigheden waar te nemen; ƒ 1402.50 aan ziekengelden, en f 240.- aan begrafenisgelden. De hulpbank te Assen verleende in 1874 22 voor schotten aan 22 personen, tot een gezamenlijk bedrag van ƒ4030.- en tegen een intrest van >/3 percent in de maand. In 1873 werd aan 14 personen ƒ3550.- voorgeschoten. Even als in 1872 waren in 1873 vijf commissiën van werkverschaffing, te Assen, Havelte, Hoogeveen, Vries en Zuidwolde, werkzaam. Het werk, dat verschaft werd, bestond te Assen in keikloppen en touwpluizen, te llavelte, Vries en Zuid wolde in het laten zoeken en verbrijzelen van keijen, en te Hoogeveen in mattenmaken, bezembinden en bor- stelmaken. Te Assen is werk verschaft aan 52, te Havelte aan 19, te Hoogeveen aan 43, te Vries aan 9, te Zuidwolde aan 11, totaal aan 134 personen. Aan arbeidsloon werd ruim ƒ900.- uitgegeven. Het St.-Antoniegilde te Dwingelo heeft 16 personen ondersteund met ƒ 103.32, tegen een gelijk aantal met ƒ99.72 in 1873. De inkomsten der instelling beliepen ƒ 258.84, tegen ƒ 104.34 in 1873. 1 HOOFDSTUK X. Kijksmiddelen. HOOFDSTUK X. Rijksmiddelen. De hier volgende staten A—K bevatten ’t geen, naar het model voor dit verslag, omtrent de rijksmiddelen valt mede te deelen. o o •uauiuiopuaSia jq > apMnoqaSuo £06£8 § s B ua opwnoqaS 2 W SJ - r-3 cd — i i I ’ïzS" J *1 — S 2 •uauituopnaSïa 0 o apMnoqsS H -jsSaaiqdo kt'PTTZSI/ co Q a[aaqag ®l bil® t- § * g i. •"al™>d° g9't000Z / H-l g „ -85^ H 5 — —— © 2 « g ‘uiospjoojj O9’8O12GT/ M P w n Ss •nainaodo 29‘fOOOS / P 0 O o — — r, MO P rr» M «. pq W g g -raospjoon IfSfOSÖ ƒ P ° ° S o g w m -uaiuaodo w ƒ « § gs 0 g o g P-* g g ’niospjoojj 6S’S9O6S / S I 25 g •naunnopuaSia 1o imiSOSS/ » apMnoqaSuo sa h ‘uararaopnaSia ,. „ r OO’BillSS/ m ©pMnoqaS 2 HOOFDSTUK X. B. PeRSONEELE BELASTING, 1 8 73/74. DEUREN HUURWAARDE. HAARDSTEDEN. EN MOBILAIR. DIENSTBODEN. PAARDEN. ￼￼ VENSTERS.￼ ￼￼ Geheels. §. a. Waarde ■ Getal belaste • opbrengst in. Optelling a "g 8 ® S g £ S -3 2 £ a S S hoofdsom Rijks- van ï 1 g g g g. “ o o Getal Opbrengst -5 jz van je opcenten. kolommen -o .S -2 .2 -2» .S ,£p g .2. .5 belaste in zes gronci- 15 en 16. s, -S SP .S n>g.»aï5''5aI paarden, hoofdsom. ” £ -3 £ -; ïgg’SSa ££ slagen. © Q. © £1. © C. j OO "75 Qi P Q» M O CD O O O ioiS > o a > o 12 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13￼14￼15￼16￼17 1914 ƒ10040.75 ƒ114830.68' O in t- O  remissiën. 10859.12 "S S S S Blijft yio3971.56| ƒ20791.62 ƒ124763.18; I I 1 3 Rijksmiddelen. C pERCEELEN EN HAARDSTEDEN, 1873/74. GETAL riBCIIU». GETAL HAARDSTEDE» VAN GEBOUWEN MET , 2 3 4 5 6 of 7 8  289 126 53 4 HOOFDSTUK X. D. Dienst- en werkboden, IS?3/?!,. a EERSTE KLASSE. -S » T"'EEDI! DERDE KLASSE. VIERDE KLASSE. a bD KLASSE. klasse, a ° ë c* S <d Werk- , Y erk 1 'S. , v boden van. o a boden. .. , t* • A oo £ o £ bleekers. £ .S S. j| § « gul u S g « 1 2 3 4 5 6 J 8 9 10 11 12 " S. -S «; ” s 5 S 5“ Z ’& SS ö 7^. ? S ri S ü :=* 7^, — -C e <u ’5 !? S S* rS ~ïï '« O ü .S ta 8 M » ^ssEe-a-SssggfgJl^sts^s o 8 “ S1 ’5 ’a “ 2 S « a «.-5 '5 g .2 ’a-a 2 s a-S 5 ê SS >■ S > S 8 Q «5 I 1 285 576 75 13 6 1 ￼....... 80 • 18 3 2634 1749 « « 74 1 3 239 3 5 Rijksmiddelen. E. Paarden, 18?s/74- ZESDE EERSTE KLASSE. DERDE KLASSE. VIJFDE KLASSE. KLASSE. Personen, houdende f g Eerste soort. Tweede soort. I "" É u één paard. twee paarden. 3 Personen, houdende < -g g «•s « * g » § - —— _ p 00 ca w « ~ drie paarden. a « g " "S -5 ad  2j J3 6 3 2 » 24 90 19 593 18 182 772 123 1 I 6 HOOFDSTUK X. F. EeGT VAN PATENT, 1873/74,. GETAL OPBRENGST. AFGEGEVEN patenten. Hoofdsom. R ij k s o p c e n t e n. Tezamen. 12458 /39246.62| /10990.02j ƒ50236.65 G. Rijksaccijnsen, in- en uitvoeeeegten enz., 18 73. A C C IJ N S E N. Regten Vuur-, Formaat- T Binnen- en Bieren Gehee,e ton' ™ (Optelling. i. der „ opbrengst. den in- en baken- met Wijn. buitenlandsch Geslagt. Zont. Zeep. en kolommen 3 .. .. (Optelling der uitvoer. gelden. opcenten. ’’ ■g gedisteleerd. azynen. 12 8 4 5 67 8 9 10 11 12 » /7242.99| ƒ382599.62* ƒ34719.27 ƒ28982.25 ƒ19283.40 ƒ4698.72 ƒ477526.26 ƒ676.36 ƒ » ƒ1.05 ƒ677.41 7 Rijksmiddelen. H. Indirecte belastingen, 1 8 7 3. HOOFDSOM. Regten van Opcenten. Te zamen. , Registratie- Hypotheek- successie yCpo'fjli’PO'TPTi o * ° ° ‘ regten. regten. en van overgang bij overlijden. / 19858.80 ƒ 116177.10 / 12116.54 ƒ40192.291 ƒ 71571.00 ƒ259915.731 8 HOOFDSTUK X. I. Regten van waarborg op de gouden en zilveren werken, 1873. GEWIGT DER WERKEN soorten der IN grammen. Bedrag der Essailoonen Geheel bedrt belasting in in GOUDEN EN ZILVEREN -ld ij 1.1 in guldens guldens guldens werken. Goud. Zilver. en centen. en centen. en centen. Nieuwe inlandsche werken. 4351 72330 ƒ1196.321 ƒ17.54 ƒ 1213.86j Oude werken in den handel terugkeerende, met inbe grip der verkochte werken uit de beleenbanken ... 43 6420 n 53.38| "  ƒ 1277.55 9 Rijksmiddelen. K. Inkomsten van domeinen, 187 3. r, n • n x Vaarten, Koopprijzen Xr .... , Gewone Domein Groote ir j Verschillende veeren en van Te zamen. domeinen. van oorlog. wegen. , ,. ontvangsten. ° ° havens. domeinen enz. ° ƒ 513.04| / 1526.15 ƒ 6776.69J ƒ 21.00 ƒ714.61 ƒ 12513.79 ƒ22065.29 10 HOOFDSTUK X. Omtrent het postwezen hebben wij eenige opgaven ontvangen van den minister van financiën en van den inspecteur der posterijen te Zwolle, die wij hier laten volgen. De volgende staat bevat opgaven betrekkelijk de postkantoren in deze provincie over 1874. VERZONDEN GEMEENTEN BINNENLANDSCHE BRIEVEN. GETAL GETAL OPBRENGST WAAR EEN ￼ ￼ BRIEVEN- BRIEVEN POSTKANTOOR BUSSEN BESTELLERS VAN IEDER is Gefran- Onge- IN DE AAN ELK gevestigd. keerd. frankeerd. 101 ‘ gemeente, postkantoor postkantoor. Assen￼289096 10764 299860 3 3 ƒ 18377 00| Hoogeveen. 78130 1096 79226 1 2 // 5097 40^ Coevorden. 57812 1703 59515 " 1 " 3959 61 j Meppel .... 191824 5061 196885 2 3 » 10741 07| Geheel .. 616862 18624 635486 6 9 ƒ 38175 10 Het getal der hulpkantoren is in 1874 gelijk gebleven aan dat in 1873, n.1. 45. Het in 1873 te Oosterboer, bij Meppel, gevestigd bestelhuis is in het laatst van 1874 weder opgeheven. Gedurende 1874 is het aantal brievenbussen met zes vermeerderd, die geplaatst werden te Exloërmond, te Leembrug, te Musset, te Oosterboer, te Roswvnlcel en te Stadsmussellfanaal. 11 Rijksmiddelen. Naar de opgaven, daarvan, voorkomende in de Neder- landsche Staatscourant van 28 Januarij 1875, werd in 1874 over den rijkstelegraaf het volgend aantal berigten Verzonden* uit Assen in uit Meppel in uitHoogeveen in 1874 1873 1874 1873 1874 (*) naar binnenlandsche kantoren 3530 3531 5664 5147 1192 langs de Belgische lijnen. 19 4 29 13 5 langs de Duitsche lijnen. 26 28 45 29 7 langs de Engelsche lijnen. 12 7 1 1 te zamen. 3576 3565 5745 5190 1205 en Ontvangen • te -^ssen te Peppel in te Hoogeveen in ° ■ 1874 1873 1874 1873 1874 van binnenlandsche kantoren 4454 4616 5621 5241 1421 langs de Belgische lijnen. 21 8 17 14 5 langs de Duitsche lijnen. 32 33 62 57 8 langs de Engelsche lijnen. 6 5 6 1 » te zamen. 4513 4662 5706 5313 1434 Daarvoor werd ontvangen: in 1874 in 1873 te Assen wegens binnenlandsch verkeer ƒ 1119.60 ƒ 1144.671 " n " internationaal n - 33.01| - 20.96 zz Meppel h binnenlandsch zz - 1711.05 - 1572.36 zz zz zz internationaal zz - 47.83| - 29.811  ƒ 2767.81 (*) Het telegraafkantoor te Hoogeveen is den lOden Januarij 1873 geopend. Over 1873 zijn van dit kantoor geene opgaven gedaan. 1 HOOFDSTUK. XI. HOOFDSTUK XI. Waterstaat. Wat betreft het personeel der ambtenaren van den waterstaat in deze provincie en hunne bezoldiging wordt verwezen naar de opgaaf, in hoofdstuk II opgenomen. I)e hoofd-ingenieur in deze provincie, de heer J. Strootman, werd van de 24e tot de lste klasse bevorderd. RIVIEREN. (Meppelerdiep.) Het Meppelerdiep is in deze provincie de eenige rivier, die in haar geheel kan bevaren worden. Het is door het rijk gekanaliseerd en wordt door het rijk onderhouden. Behalve het gewoon onderhoud, dat met inbegrip van het baggeren van 900 M3 grond voor ƒ1335.- was aanbesteed, vonden in 1874 eenige verbeteringen plaats aan de beloopen, waarvan de kosten ƒ 585.-bedroegen. In ons vorig verslag werd mededeeling gedaan van eene briefwisseling tusschen den minister van binnen- landsche zaken en ons collegie over een plan, om, in ’t belang van waterafvoer en scheepvaart, nevens de Staphorstersluis te Zwartsluis eene tweede sluis aldaar te maken. De uitvoering van dit plan, hoe dringend nood zakelijk zij ons ook voorkomt, bleef in 18 74 nog achterwege. KANALEN EN VAARTEN. Tot aanwijzing van den omvang van de scheepvaart- beweging op de kanalen in deze provincie gedurende 1874, van de opbrengst van de kanaalregten enz. wordt verwezen naar den volgenden staat. 2 Waterstaat. S T _A_ -A. T VAN DE BEWEGING, DE OPBRENGST DER REGTEN ENZ. OP DE KANALEN IN DRENTHE in 1 8 7 4. 3 4 Waterstaat.. HOOFDSTUK XI. ■ _ —- ' ' ■- ■ — ■ I W Q g « R g g OPBRENGST. BENAMING DER KANALEN g gg h lZ; ￼7￼ EN HUNNE ZIJTAKKEN OF ONDER- § g g § g B 5 B Buitenge- B IJ VOEGINGEN. DEELEN, en OPGAVE ONDER Gewoon. woon blJ Geheel. WIENS BEHEER ZE STAAN. g g g 5 a « V00r" ￼ § S g £￼schutting.￼ ￼ Noord-Willemskanaal. (N.-Willemskanaalmaatschappij.) 4342 120640 380 stobbe. » n «ƒ9153 18 Het opgegeven getal schepen is dat door de brug gevaren in den rijksweg aan den Punterdijk.. bagger en Van den opgegeven tonneninhoud waren 85262gelad en en 35378 ledig. Bovendien zijn ver- 7040) stok voerd in vlotten 3 eiken en 3917 greenen of dennen balken en 325 M3 verschillend hout. lange of steekturf. Drentsche hoofdvaart. TT (Provinciaal bestuur.) 9912 426770 6340 ƒ23840 54 ƒ 912 04 -24752 58 Het getal schepen was verdeeld als volgt: a. afvarende geladen met turf￼ 3747 ] * ii ii ii andere goederen. 629 ( , , x - 142 ? metende 211517 tonnen. veer-, trek- en stoomschepen￼ 408 ) b. opvarende￼ 4986 « 215253 «, zamen. 9912 « 426770 « Kolonievaart. (Het rijk.) » n » n « » » - 152 80 Het getal schuttingen bedroeg 764. Oranjekanaal. (Drentsche veen- en midden- 2244 92834 « » » » » - 8514 38| Het getal schepen (allen afgevaren) was verdeeld als volgt: kanaalmaatschappij.) geladen met turf￼, 1667 n u andere goederen￼ 572 ledig￼ 5 k zamen. 2244 453 schepen zijn beladen het kanaal opgevaren. Hoogeveensohevaart. (Drentsche kanaalmaatschappij.) Van boven sluis I (de Meppeler- sluis) benedenwaarts￼ 1166 31669 Het opgegeven getal schepen is dat van de afgevarene; daarin zijn niet begrepen 373 kleine Van tusschen de sluizen n°. 2 (het ongemeten vaartuigen van boven de Meppelersluis, evenmin alle vaartuigen die sedert den Roogat) en n°. 6 (beneden Hooge- 13 Julij 1874, toen de kanaallijnen in de kom van Meppel aan die gemeente zijn overge- veen) benedenwaarts￼ 1725 31602 dragen, door deze sluis zijn afgevaren. Van Hoogeveen of booger gelegen plaatsen benedenwaarts .... 8410 285254 11301 348525 „ „ „. -3428504 Kanaal van Coevorden naar de Vecht. (Coevorder kanaalmaatschappij.) 741 16381 » « » » » - 393 76 Aan pachten en huren werd nog ontvangen. .ƒ 189.67. n opbrengst van wilgen twijg￼- 173.84. Verlengde Lutterhoofdwijk, voor zooveel zij in Drenthe gelegen is. (Provincie Overijssel.) 1341 24573 463.4en402 « » n » - 1915 55 Het getal vaartuigen is dat van die de sluis in den Trageldijk zijn doorgevaren. Inge- roeden spont. varen 668, uitgevaren 673. 5 HOOFDSTEK XI. Omtrent de verschillende bestaande of ontworpen kanalen valt het volgende mede te deelen over 1874». Drentsche hoofdvaart. Op het bovenpand werden in 1874 tot het opruimen van ondiepten 1497 M3 en op de benedenpanden 800 M3 grond uitgebaggerd, terwijl de boorden op het bovenpand over ruim 1840 M. en op de benedenpanden over een lengte van 1800 M. werden opgezet. Overi gens werden aan eenige kunstwerken en gebouwen herstellingen verrigt. De kosten van onderhoud be droegen ƒ12175.-. De herstellingen aan de Haar- en Dieversluizen, ver meld in hoofdstuk XI, bladzijde 6, van het voorgaand verslag, werden in 1874 verrigt. Zij bestonden in het droogzetten en houden van de beide sluizen, het nazien en herstellen van de sluisvloeren, slagdrempels, sluis- wanden enz. en vorderden in het geheel een uitgaaf van ƒ9344.-. Ten behoeve van deze werkzaamheden werd de water stand op het bovenpand verlaagd tot 0.60 M. beneden het peil en was de scheepvaart gesloten van den 3 Januarij tot den 11 Maart. Wegens eene herstelling van de verankering bij de Haarsluis werd de scheepvaart gestremd van den 28 September tot den 1 October. Door ijsgang was de scheepvaart belet op den 27 en 28 November, den 22 en 23 December en van den 26 December tot het einde van het jaar. Niettegenstaande de geregelde werking van de stoom gemalen langs de Noord-Willemsvaart was door de 6 Waterstaat, buitengewone droogte de waterstand op het bovenpand verre van gunstig, zoodat de diepgang van de schepen op den 12 Julij moest verminderd worden tot 1.10 M. en op den laatsten Julij tot 0.99 M. Den 15 September kon weder een diepgang van 1.10 M. worden toegelaten, terwijl den 20 October ook deze beperking werd opgeheven. Boven de Veenesluis was de waterstand in 1874 als volgt: Januarij van 0.11 M. tot 0.58 M. beneden peil, gemid deld 0.35 M. beneden peil; Februarij van 0.11 M. tot 0.21 M. beneden peil, gemid deld 0.16 M. beneden peil; Maart van 0.04 M. tot 0.28 M. beneden peil, gemid deld 0.14 M. beneden peil; April van 0.01 M. tot 0.17 M. beneden peil, gemid deld 0.08 M. beneden peil; Mei van 0.09 M. tot 0.21 M. beneden peil, gemid deld 0.14 M. beneden peil; Junij van 0.15 M. tot 0.30 M. beneden peil, gemid deld 0.23 M. beneden peil; Julij van 0.30 M. tot 0.51 M. beneden peil, gemid deld 0.41 j M. beneden peil; Augustus van 0.35 M. tot 0.49 M. beneden peil, gemid deld 0.42| M. beneden peil; September van 0.30 M. tot 0.47 M. beneden peil, gemid deld 0.16 M. beneden peil; October van 0.19 M. tot 0.33 M. beneden peil, gemid deld 0.22| M. beneden peil; November van 0.00 M. tot 0.30 M. beneden peil, gemid deld 0.15| M. beneden peil; 14 Waterstaat. April van 0.35 M. boven tot 0.28 M. beneden peil, gemiddeld 0.02 M. boven peil; Mei van 0.07 M. boven tot 0.24 M. beneden peil, gemiddeld 0.02S M. beneden peil; Junij van 0.03 M. beneden tot 0.22 M. beneden peil, gemiddeld 0.134 M. beneden peil, Julij van 0.17 M. beneden tot 0.40 M. beneden peil, gemiddeld 0.299 M. beneden peil; Augustus van 0.30 M. beneden tot 0.41 M. beneden peil, gemiddeld 0.345 M. beneden peil, September van 0.15 M. beneden tot 0.37 M. beneden peil, gemiddeld 0.242 M. beneden peil; October van 0.42 M. boven tot 0.15 M. beneden peil, gemiddeld 0.015 M. beneden peil; November van 0.28 M. boven tot 0.10 M. beneden peil, gemiddeld 0.054 M. boven peil; December van 0.47 M. boven tot 0.04 M. beneden peil, gemiddeld 0.252 M. boven peil. De laagste waterstand, 0.41 M. beneden peil, werd waargenomen den 9 Augustus; de hoogste, 0.48 M. boven peil, den 20 Maart. Het kanaal was voortdurend in bevaarbaren staat, waartoe zeer werd bijgedragen door de werking van de stoompompwerktuigen, waarop de volgende opgaven betrekking hebben. Stoompompwerktuigen langs het Noord-Willemslcanaal. De kookhuizen bij de stoomwerktuigen n°. 1 en 3 werden in 1874 door nieuwe vervangen. Ten behoeve van den hoofdmachinist bij de stoom- * 15 HOOFDSTUK XI. gemalen wordt een woning gebouwd, die met den 1 November 1874 onder dak gebragt was. Na eene beproeving der werktuigen in April^ waren zij, met uitzondering van den tijd, benoodigd voor het nazien en schoonmaken van de ketels en andere onder- deelen, geregeld in werking van den 27 April tot den 24 October. Den 29 October weder in werking gesteld, werkten zij wederom geregeld door, n°. 1 en 2 tot den 17, n°. 3 en 4 tot den 14 November. Gedurende dien tijd liep: stoomtuig n°. 1 in 189 dagen 3631| uur of gemid deld 19 uur 12JJ per werkdag; stoomtuig n°. 2 in 189 dagen 3719| uur of gemid deld 19 uur 402- per werkdag; stoomtuig n°. 3 in 186 dagen 3859^ uur of gemid deld 20 uur 45t12- per werkdag; stoomtuig n°. 4 in 186 dagen 3957 uur of gemid deld 21 uur 16^ per werkdag. Daarbij maakte in de minuut: stoomtuig n°. 1 gemiddeld 19.83 slagen, n n 2 n 19.94 " n n 3 n 20.28 » // " 4 » 19.30 » Het verbruik van brandstof bedroeg bij stoomtuig n°. 1 962000 turven, // » 2 1275000 // » 3 1115000 » n n 4 1200000 h De uitgaven voor het drijven van de stoomtuigen, het onderhoud daarvan en de vernieuwingen en herstel- 16 Waterstaat. lingen aan de gebouwen enz. 