Kom over en help ons!; maandberigt van het Rijnsch Zendeling-Genootschap, 1863, 1863 
KOM OVER EN HELP ONS! MAAMBEEIGT VAN HET RIJITSCH SEHDSLIMG-GBHOOÏSCHAP. junij BARMGX. 1863. lets uit het dagboek van den jeugdigen Zendelingleeraar Nommensen. (Vervolg.) In ons vorig nummer hebben wij onzen zendeling Nommensen begeleid op zijne reis naar Padang (*) en van daar naar de kustplaats Baros op Sumatra. Hij heeft ons de eerste indrukken geschilderd, die het vreemde land op hem gemaakt heeft, de Mahomedanen en Heidenen, onder welke hij zijnen arbeid begon, en de Europeanen, die te midden van deze Heidensche omgeving als ambtenaren of als kooplieden meestal een goddeloos leven leiden. Zijne eerste zendingsplannen, de gedachten, waar- ' (*) Dezer dagen ontvingen wij het berigt, dat het schip, waarmede Nommensen de reis gemaakt heeft, de Pertinai, op 26 Januarij bij het eiland Djilolo gestrand is, De kapitein, zijne vrouw en kind, de tweede stuurman, vele matrozen en 23 Chinesche passagiers kwamen daarbij in de golven om. Het was de eerste reis, waarop dit schoone, nieuwe schip met het grootste gedeelte zijner bemanning op znlk eene wijze verongelukt is. 6 mede hij zijne zcndingsloopbaan opende, zijn eenzaam leven in het eenvoudig zendingshuisje aan het zeestrand, de Heidensche jongens en kweekelingen, die hij om zich heen verzamelde, en welke hij tot getrouwe helpers in het werk des Heeren hoopte te vormen, dit alles is ons reeds uit zijn schrijven in ons vorig nummer medegedeeld. Wij vergezellen hem thans verder, en wel eerst op eene reis in het Tobaland. Dit uitstapje is vooral van belang, omdat, voor zoo ver wij weten, Kommensen de eerste Europeaan is, die dit gedeelte van het Tobaland betreden heeft, Hoe gevaarlijker die weg was, hoe meer wij de trouwe Gods moeten roemen, die dezen geliefden broeder daar beschermd heeft. DE EERSÏE ZENDINGSREIS. Baros 1 November 1862. Heden voor een jaar vertrok ik uit het geliefde zendingshuis naar Holland, en ben alzoo thans een jaar in den vreemde. Terugziende op dat nu vervlogen jaar roep ik met blijdschap uit; «Genadig en barmhartig is de Heer, langmoedig en groot van goedertierenheid en trouw.” lleeds maanden lang was ik meermalen bezorgd over onzen arbeid hier op Baros. Het was mij niet duidelijk, of van hier uit het doordringen in het vrije Battaland wel gelukken zou, en heb ik daarom ook reêds aan de conferentie geschreven, dat zij met het besluit over mijn al of niet hier blijven nog eenigzins zouden wachten, daar ik tot nu toe nog niet in staat was over Baros en de omstreken een juist oordeel te vellen. Bijna twee maanden verliepen en ik vernam niets van de conferentie, totdat eindelijk broeder Betz mij mededeelde, dat zij van wege de ongesteldheid van van Asselt uitgesteld was. Dewijl ik nu hier onder Maleijers woon en daarom ook niet naar wensch in de Battataal vooruit kwam, was ik bijna gezind, om dadelijk na het ontvangen van mijne papieren, naar de broeders te Sipirok te gaan; doch ik zag op tegen de kosten, dewijl daartoe minstens ƒ 300 vereischt werd. Dit deed gedeeltelijk mij hier blijven, maar ook had ik geene rust bij de gedachte van hier te gaan, alleen omdat ik hier zwarigheden in menigte aautrof, en alleen was, en daarom gaarne in gezelschap en gemeenschap met de broeders leefde; want ik was toch niet uit eigene beweging naar Baros gegaan, maar omdat er voor mij geene andere deur geopend was. Ik kreeg een kraehtigen aandrang om zelf te onderzoeken wat er zich aan gene zijde dier hooge bergen bevond, wier toppen door wolken waren bedekt. De dag werd bepaalden voorraad voor de reis gekocht, alsmede kleine geschenken voor de radja’s, volgens landsgebruik. Ik zond mijne jongens weg tot op vier na, waarvan een het huis bewaken en drie met mij medegaan zouden. Daarna beschikte ik mijn huis even als een stervende, want ik wist niet, wat er op deze gevaarlijke reis gebeuren kon. Al mijne zaken gaf ik aan Punrau, die sedert hij bij mij is door zijn gedrag mijn vertrouwen heeft gewonnen, en gaf hem raad voor alle mogelijke gevallen. Zoo kwamen wij dan voort over kleine heuvels en da-Jen, door moerassen en struiken, totdat wij voor eene tamelijk breede rivier kwamen, waarin men tot onder de armen in het water gaat. Gelukkig had de Heer gezorgd, dat juist eene kleine boot zich daar in de nabijheid bevond, waarmede ik kon overvaren. Nadat dit geschied was, beklommen wij eenen kleinen bergrug van ongeveer 500 voeten hoog, waar wij vele Battasche kampongs zagen. Wij gingen evenwel zonder ons lang op te houden verder langs den thans tamelijk goeden weg, die ons tusschen struiken en Alang-alang door naar de Kampong Si Djukang leidde, alwaar wij wenschten te overnachten. Wij hielden ons verblijf in de gewone herberg der vreemdelingen, in een sopo, een huis voorzien van dak en vloer, doch zonder zijwanden. Hier verwisselden wij van kleederen, en aten rijst met in het vuur geroosten gedroogden visch. Dit smaakt als men honger heeft zeer goed. Toen de zon onderging legden wij onze goederen op een hoop en staken eene nachtlamp aan; want als het nacht wordt staan de wilde dieren op, zegt de Psalmist; dit is in vele beteekenissen eene diepe waarheid. Onze sopo werd vol met menschen, van het kind af tot den grijsaard, die allen op de hurken zaten en met kinderlijke nieuwsgierigheid ons aanstaarden. Nadat wij eenigzins in gesprek gekomen waren en ik van den Datu de dertig namen van de dagen der maand opgeschreven had, haalde ik mijne harmonica te voorschijn en zong en speelde eenige geestelijke liederen. Daardoor werden zij nu allen stil, want zulk een (binatang) dier hadden zij nog nooit hooren schreeuwen. Toen ik ophield , wilde de radja het ook eens beproeven; doch daarbij het muzijkinstrument uit elkander zou getrokken hebben, indien ik het hem zoo had overgereikt, opende ik eerst de luchtkleppen, en toen hij het beproefde, liet zich geen enkele toon hooren. Dat was voor hen nog wonderlijker, en hij gaf mij met het hoofd schuddende de harmonica terug. Omstreeks 12 ure legde ik mij neder om te slapen; de radja zelf hield naar landsgebruik de wacht. Doch aan slapen viel niet te denken, want de wandluizen, vlooijen en muskieten waren nog hongerig en verlangden het bloed uit mijn ligchaam te tappen; daarbij waaide een koele wind, en werden de planken, hoe langer ik lag, en hoe meer ik mij heen en weder wendde, des te harder. Ik troostte mij daarmede, dat de Heer, toen Hij op aarde was, geen steen had waar Hij het hoofd op kon neder-1 eggen. Ten 2 ure kwamen de vrouwen reeds in beweging, welke hier het arbeidende geslacht zijn, en stampten rijst, die zij vóór het aanbreken van den dag koken, en dan in het veld gaan, om eerst tegen den avond weder terug te keeren, terwijl de mannen slechts roudloopen. Zoo ging het dan top, top, top, top, en de zwijnen kwamen ook in beweging, om voor hunne hongerige magen ook iets te bekomen, want zij zagen er uit als geraamten; de hanen die daar in groote menigte gevonden worden , begonnen ook te kraaijen, en met slapen was het gedaan. Ik gaf mij over aan stille overdenkingen, totdat de dageraad aanbrak en ons tot het voortzetten onzer reis opriep. De rijst werd gekookt en in eene mand gedaan , en zoo gingen wij nuchteren op weg. Nadat wij een goed eind waren voortgegaan en ons pad ons in de struiken, of liever in het onherbergzame woud gevoerd had, zetten wij ons aan eene ruischende beek neder om te ontbijten voor den ganschen dag. Daarop gingen wij verder; wel honderd malen moesten wij door beken gaan, bijna bij iedere 50 schreden, voordat wij aan den voet van het gebergte Si Gurunggurung kwamen; op dien ganschen weg moesten wij blootsvoets op kleine scherpe steentjes loopen, hetgeen mij eene onbeschrijfelijke pijn veroorzaakte. Nu kwam het er op aan, om op een zeer smalien, steilen en gevaarlijken weg langen tijd achtereen op te klimmen. Op de breedste plaatsen was de weg vier voet, dikwijls slechts twee, en zoo steil, dat er op 8 voet lengte 6 a 7 voet hoogte gerekend kan worden, terwijl men niets dan wortels van boomen onder de voeten heeft en aan beide zijden afgronden, waarin een enkele misstap den reiziger doet nederstorten; ik sidder nog, wanneer ik er aan denk. Doch de Heer hielp ons genadig. Boven op den berg zaten ongeveer tien Batta’s, waaronder ook een radja, en wel die van Eier Godang, met wien ik kennis maakte; hij reisde langs denzelfden weg en wij bleven nog een dag en nacht bij elkander. Eier Gödang ligt een uur van Perbotiham en nog eene dagreis verder dan Kambe, waarheen ik mij wenschte te begeven. Hier boven op den berg, waar de nevel, of liever de wolken ons geen'nitzigt in de verte vergunden, rustten wij een weinig, en ik was, ofschoon vermoeid en doornat van het zweeten, toch blijmoedig en zong het liedje; Wenn ich Ihn nurhahe, enz., terwijl mijne jongens, die de wijs bijna kennen, trachtten met mij mede te zingen. Ik dacht bij mij zelven: Dit is toch zeker wel de eerste maal, dat er op dezen berg een Christelijk lied gezongen wordt. Daarna gingen wij berg af, en een smal pad van 3 voet breedte voèrde ons door het struikgewas naar de Kampong Tuka Dolok, waar wij, even als den vorigen nacht, in een sopo overnachtten. In dezen sopo was een afgodsbeeld op een stok gebonden en op het hoofd van dit beeld had men eene pruik gezet van menschenhaar, dat reeds gedeeltelijk verteerd was. Deze stok met het afgodsbeeld werd, zoo als zij verhaalden , als banier in den oorlog gebruikt. Een oude man zat daar bij het vuur en warmde zich; hij was zoo mager als een geraamte en zoo vuil als een zwijn; het was duidelijk te zien, dat hij zich in verscheidene jaren niet sewasschen had. Ik vroeg inlichtingen omtrent dien man, D ü •. bergen liggende konden zien. De radja verzocht mij dringend ook in zijn land te komen en minstens een nacht aldaar te vertoeven, dan zou ik daar eens zien wat er al te eten was. Ik beloofde hem dan ook te zullen komen, als de Debata di gindjani (de Heer) wilde, en daarmede vergenoegde hij zich. Door de koorts echter werd ik verhinderd om verder te reizen. De radja van Tembe was ziek, en wij konden daarom weinig met hem spreken. Ik gaf hem een glas medicijn, en wij reisden den volgenden dag verder naar Pangaroetan, waar de hoofdradja van deze streek woont. Deze ontving ons op eene vriendelijke en beleefde wijze. Met hem ging ik dadelijk naar den Onan (de marktplaats) ongeveer een uur gaans van de Kampong. Het was eene plaats, door bergen omringd, waar meer dan 2000 menschen bijeen waren. Den ganschen morgen gevoelde ik mij reeds een weinig onpasselijk, maar toen ik in dien bergketel was en daarbij nog door die menigte nieuwsgierige menschen omringd, des middags ten 12 ure in de brandende hitte der zon, gevoelde ik hevige hoofdpijn en eene geweldige drooge hitte. Zitten kon ik niet, omdat dan ieder togtwindje voor mij afgesloten werd, daarom liep ik heen en weder. Plotseling staat er een lange man voor mij met opgesperden mond en dreigende oogen in zijn hoofd, die luidkeels schreeuwde: tuwa...k, tuwa...k! Dit beteekende dat hij nog meer van den ïuwakdrank wilde hebben. Hij was dronken van eene soort van palmwijn. Daar ik hem niet kende, en een radja hem gebood stil te zijn, meende ik dat hij een bedelaar was, maar later vernam ik, dat hij ook een radja was. Op deze markt was niet veel goeds te bekomen. Rijst, zout, tabak, kippen, stinkende visschen en opium was alles wat daar te koop was; na verloop van een uur begaf ik mij weder op weg naar de Kampong om uit te rusten. Daar gekomen zijnde, be- merkte ik dat ik de koorts had, en haalde mijne geneesmiddelen voor den dag. Des avonds ten 6 ure was ik echter weder tamelijk wel. Nu zou ik waarlijk het liefst dadelijk weder naar Baros zijn teruggereisd; doch ik moest nog een paar dagen aldaar in de omstreken blijven, om de andere radja’s, die volgens de landsgewoonte ook groot genoemd worden, met mijn bezoek te vereeren. Hier had ik groote moeite om hen tegen te houden in het slagten van een karbouw, een jaris (eene andere soort van os) en een zwijn. Eens bragten zij een groot zwijn tot boven in de sopo en leiden het voor mijne voeten neder; drie Batta’a hielden het vast en wachtten op het doodvonnis, maar omdat ik zeide, dat ik van wege mijn gezondheidstoestand daarvan niet eten kon, bleef het in leven. Een ander wilde mij een os geven, dien ik mede naar huis kon nemen, doch ik wilde niets van hen hebben, omdat ik daardoor slechts verpligt werd tot grootere geschenken, en daartoe was mijne beurs niet in staat, dewijl die 7 dagen mij ongeveer f 100 kostten. Hier in ditlandschap Rambe zijn tusschen de 50 a 60 Kampongs, waarvan ik er 19 in den omtrek telde. Daar is eene schoone zendingsplaats, een kleine berg aan de rivier Si Horabang. Al deze radja’s zijn geneigd, niettegenstaande hunne vrees die zij voor de Hollandsche regering hebben, mij op te nemen, nadat zij met de beide radja’s in Baros gesproken hebben; want zij waren voor dezen bevreesd, of liever de een vreesde voor den ander, omdat hij hem den weg kan afsnijden, en dan komt er hongersnood. Yooral vreesden zij allen voor de radja's te Tuka en Si Djukang, want dezen bewaken den ingang in het gebergte, en een andere weg is er niet. Mijne reis heeft nagenoeg niets uitgewerkt. Wijf,betraden nu eenen moeijelijken weg, die echter iets nader was naar Si Djukang terug over het gebergte” Si .Marapa. Gedurende den gebeden dag zagen wij niets anders dan bosch , waarin eene doodelijke stilte heerschte, welke slechts nu en dan werd afgewisseld door het ruischen eener beek en het geschreeuw van een inboorling, dat door de apen tot op een verren afstand werd herhaald. Mijne jongens en ik kwamen vier uren vroeger dan onze leidslieden in Baros aan, allen zeer vermoeid, met gewonde voeten. ïe huis heb ik nog eens de koorts gehad, alzoo in het geheel driemaal. Ik ben dan ook zeer blijde, dat zij wegblijft; want de oostindische koorts grijpt veel heviger aan dan de Europesche. DE EERSTE TERUGTOGT. Aek Sarula, 12 December 1862. Met groote verwondering zult gij wel het opschrift Aek Sarula gelezen hebben en denken: Hoe komt dit? Het is mij in den laatsten tijd ook een weinig wonderlijk toegegaan. In mijn laatste schrijven heb ik gemeld, dat ik van Baros tot de vrije Batta’s kon gaan. In die blijde hoop wilde ik in den tusschentijd naar Sipirok gaan en de broeders en stations bezoeken , totdat ik uit Barmen nadere bepalingen omtrent mijn verblijf zou ontvangen hebben. Zoo reisde ik, nadat ik den brief aan u had afgezonden, naar Sibogha, om aldaar met den resident te spreken over mijn voornemen om naar Rambe te gaan, daar eenigen aanbouw te doen, en onder de Batta’s aldaar het zendingswerk te verrigten. Maar ach! wat werd ik daar met koud water overgoten! De heer resident zette mij uiteen, wat omstreken van Baros waren, en zeide, dat deze uitdrukking in mijne vergunning voorkwam ten gevolge van onbekendheid met den oestand. De regering had rondom Baros slechts ecu kwartier uur gaans land. De controleur van Baros had reeds de aankondiging gedaan, en hij, de resident, had reeds naar Batavia geschreven, om terugneming of regtvaardiging van die uitdrukking in mijn vergunningsbrief. Hij echter kon niet toestaan, dat ik naar een land ging, dat nog tot op dit oogenblik in eene vijandige houding stond tegenover de regering; hij wenschte niet dat het zoo zou gaan als op Borneo. Alle mijne tegenwerpingen baatten niets. Wat was hier te doen? Ook had ik te Sibogha nog weder moeite met mijne papieren, want ik had de acte tot verblijf op Snmatra nog niet bekomen en moest eene maand verlof verzoeken, wanneer ik hooger op naar de broeders wilde. Dewijl de zaak nu alzoo stond , besloot ik naar Baros terug te keeren, om mijne goederen in te pakken en daarmede naar Sipirok of Silindong te trekken. Het eerste geschiedde in weinige dagen. Toen ik mijne goederen reeds gepakt had en bijna reisvaardig was, kwamen zes radja’s, waaronder twee hoofd-radja's, mij bezoeken. Met groote smart zagen zij dat ik hen ging verlaten. Maar wat was er te doen? Zij bleven den geheelen dag bij mij en waren bedacht op middelen, om mij in hun land te brengen. Daarop heb ik hun aangeraden, dat zij zich voortaan niet vijandig tegenover de regering zouden plaatsen, dan zou er later niets in den weg zijn, en dan konden zij eenen leeraar bekomen. De hoofdradja was bereid de regering daarom te verzoeken, wanneer hij nog eens met zijne collegaas gesproken had, maar de controleur zeide mij, benevens andere ambtenaren, dat de regering zich daarmede niet inliet, omdat zij deze landerijen niet mogt aantasten zonder goedkeuring van de Europesche mogendheden, omdat het contract luidde, dat de vrije Batta’s vrij moesten blijven. Nu heb ik bij mijn vertrek nog een brief achtergelaten, waarin ik meldde, dat ik naar Silindong zou gaan. Daarheen konden zij hunne zonen zenden om ze door mij te laten onderwijzen, wanneer het huis en de school gereed zouden zijn, terwijl dan later een mijner broeders zoo spoedig mogelijk tot hen zou komeu. De afstand tusschen Silindong en Rarabe is niet ver, ongeveer drie dagreizen. Op 30 November 1862 des avonds bragt ik mijne goederen in eene praauw en zeilde naar Sibogha. Wij hadden eene slechte reis, en zouden, wanneer de goede God ons niet geholpen had, het strand nimmer weder betreden hebben. Toen het donker geworden was , draaide plotseling de wind en blies aan de andere zijde in het groote zeil, zoodat de opene boot bijna geheel op zijde sloeg en reeds water schepte. De Maleijers riepen; Hararti, Haram! (eene uitdrukking voor alles wat voor hen niet goed is naar hunne Mahornedaansche grondstellingen) en hielden zich allen vast. Daar ik achter bij het roer zat, waar ook de zeilen vastgemaakt waren, maakte ik de touwen los om het zeil om te wenden, doch rukte wel een weinig te sterk, zoodat het zeil met de raa over boord viel. De laatste was midden door gebroken. Thans was het met het zeilen gedaan. Wij beproefden nog wel de zaken van boven vast te maken, doch dit was ook een gevaarlijk werk, want er moest een man naar boven om dit te doen. Daar echter de boot zoo klein was, kon zij natuurlijk niet verdragen, dat er een man boven in den mast zat, en toch moest dit geschieden. Een kleine man ging naar boven en nu moesten wij trachten de boot regt te houden door naar de eene of andere zijde ons te begeven, al naarmate de boot her- of derwaarts overhelde. Van Sibogha waren wij nog eenige mijlen verwijderd, maar konden nu de riemen gebruiken. Zoo kwamen wij dan op 1 December des avonds ten 9 ure in den regen te Sibogha aan. Hier pakte ik mijne boeken en andere zaken uit de groote kisten in kleinere, die niet meer dan 50 pond mogen wegen, omdat dit eene vracht voor een koelie is, wanneer men in het binnenland reist. Mijn plan was naar Sipirok te gaan en voorloopig mijne goederen te Sibogha te laten; maar des avonds ten 5 ure kwamen koelies van Si Gompulan met brieven van zuster van Asselt en broeder Heine aan den heer luitenant Waardenburg. Deze gelegenheid nam ik waar om eens naar 51 Gompulan te gaan en liet mijn reiskoffer naar Sipirok brengen. Des Zaterdagsmorgens ten 4 ure ging ik met drie koelies en Punrau op reis. Al mijn vroeger huispersoneel moest ik wegzendeu, omdat ik voortaan voor hetzelve geene blijvende plaats meer had. Sommigen bleven in Baros, anderen in Sibogha. Des Zondagsnamiddags was ik reeds in Si Gompulan in de woning van broeder Heine, alzoo na li dag van Sibogha. Ik had even spoedig in Aek Sarula kunnen zijn, maar mijne koelies maakten mij diets, dat wij nog ver van Aek Sarula waren, (dit deden zij, omdat hun Kampong digt bij de woning van broeder Heine was; want hadden zij mij naar Aek Sarula gebragt, dan zouden zij nog denzelfden avond verder naar huis hebben moeten gaan.) Broeder Heine was echter niet te huis toen ik daar aankwam, hij was naar Aek Sarula. Ik opende de huisdeur en trad binnen. Ik bleef daar rustig zitten, want ik dacht, broeder Heine zal Maandagmorgen weder te huis komen en mij tot zijne groote verwondering in zijn huis vinden zonder dat ik mij aangemeld heb, omdat ik eerder kwam dan de brief. Maar broeder Heine kwam ’s Maandags nog niet, omdat in Aek Sarula eene bijeenkomst van de radja’s gehouden werd. Door die radja's vernamen de broeders reeds mijne aankomst, en Dingsdagsmorgens kwam die groote broeder Heine in allerijl naar huis. Het was eene groote verrassing, wij zagen elkander het eerst in het kreupel bosch, niet ver van zijn huis. Zeer gaarne zou ik bij het feest geweest zijn, maar ik had aan een boomstam, die onder water uit den grond stak, mijn voet gekwetst. — De beide zendingsplaatsen van broeder van Asselt en broeder Heine bevallen mij goed, hoewel ik geloof dat bet station van broeder Heine gezonder is dan dat van broeder van Asselt, het laatste is meer omringd door moerassen. Het dal van Aek Sarula is zeer vruchtbaar en ziet er liefelijk uit. Het huis is bijna gereed, maar alles is hier duur. Met mijne gezondheid gaat het, lof en dank zij den getrouwen Heer, nog altijd goed. Hier in Aek Sarula heb ik het eerste berigt in handen omkregen, en alzoo een geheel jaar lang niets van het geliefde zendingshuis en het uitwendig lijden en de blijdschap der broeders gehoord. Waarlijk een lange tijd. Het is goed dat de bronnen des levens niet ontbraken. De Heer zegene u en het geliefde zendingshuis met het gansche werk met vrede en blijdschap in den Heiligen Geest, dat vele boden mogen uitgaan in dien Geest, om den volken het heil te verkondigen. Uitgegeven voor rekening van het Rijnsch Zendeling-Genootsehap, te Amsterdam, bij HG Blöveker. PRIJS PER JAARGANG /1. 