De Rijnsche zending; tijdschrift ter bevordering van het christendom in Nederlandsch Indie\u0308, 1880, Deel: Overzicht van het Christelijk Zendingswerk, 1880 [Bijlage]
Nadat de zes genoemde jonge broeders waren ingezegend, waarbij vele andere predikanten assisteerden, hield de inspecteur Dr. F. Fabri de volgende afscheidsrede: Een woord van afscheid, een woord van vermaning en zegening zal ik u, lieve broeders, in deze ure in tegenwoordigheid van de hier verzamelde gemeente toespreken. Ik kies daartoe het woord des apostels, dat gij vindt in het 16e hoofdstuk van den 1ste brief aan de Corintheren, het 18e en 14e vers, waar hij aldus schrijft: "Waakt, staat in het geloof, weest mannelijk en weest sterk. Laat al uw doen en laten in de liefde geschieden." Van tweespalt en van strijd, gelijk partijzucht zeer ten allen tijde heeft voortgebracht, geeft het schrijven des apostels aan de Corinthische gemeente op vele plaatsen getuigenis. Het is opmerkenswaardig voor alle tijden, ja, het wekt onze verwondering, dat een gemeente, waarin de werkingen des Heiligen Geestes zo machtig zich openbaarden, den geest van partijzucht en haat niet vermocht te wederstaan. Ja, dikwijls was juist datgene, wat een gave en kracht des Geestes was, een teken van scheiding onder de gelovigen van Corinthe geworden. Geestelijke ijver alleen is niet voldoende, indien niet de tucht des Geestes in de kracht der liefde en des vredes die regelt en beheerscht. Hoe meer geloofsijver ontstaat, des te minder mag de geest der waakzaamheid, der bezonnenheid, der liefde en des vredes ontbreken. Dat is het, wat de apostel in de zo-even voorgelezen woorden wil zeggen, en waarover wij eenige ogenblikken willen nadenken. "Waakt!" vermaand de apostel, en hij bedoelt daarmee een toestand van nuchterheid en bezonnenheid, waarin men, de traagheid en slaperigheid overwinnende, ogen en oren open heeft en houdt, zodat verzoeking en dwaling ons niet verrassen, en ons onder heilige voorwendsels niet bedriegen kunnen. Een heldere, door ervaring geoefende blik op de dingen des Geestes, een scherp letten op gevaren, op tegenstanders, die ons bedreigen en daarom voor de dienstknecht van Christus, die goed strijden wil, maar voornamelijk voor hen, die op de voorposten staan, boven alle dingen noodig. Zonder dat is ook het vaststaan in het geloof op de duur niet mogelijk. "Staat in het geloof," zegt de apostel, Het geloof is een vaste grond, die niet wankelt; het is gegrond in onze gemeenschap met God, het beschouwt de onzichtbare en eeuwige dingen en alle beloften Gods en zijns Woords, als goederen, die ons reeds nabij zijn, ja, onmiddellijk onder ons bereik. Gelijk een vuurtoren, de gids van het schip naar de vaderlandsche kust, vast en onbewegelijk staat temidden van het geklots der golven, zo moet ook het geloof de rots, de vaste standplaats zijn, waar des Christens inwendig leven temidden van alle verdrukkingen des tijds zeker en onbewegelijk rust. Daarom wordt dat geloof ook de kracht genoemd, die de wereld overwint; ja, zelfs de overwinning, die de wereld overwonnen heeft. Onmiddellijk daarop, als daarmede eng verbonden, laat de apostel volgen; "Weest mannelijk en weest sterk!" Moed en kracht zijn het sieraad van de man; sterk en vast besloten moet hij bevonden worden in den strijd. Het is het voorbeeld van de krijgsman, dat ook hier, gelijk op zo menige andere plaats der Paulinische brieven, de apostel voor ogen zweeft. Ook u, mijn broeders, geldt deze apostolische woorden. Ook gij zijt immers heden tot strijders in dienst van Christus geroepen? Ook u is waakzaamheid, een nuchtere, bezonnen zin, die verzoekingen en gevaren spoedig en juist erkent, noodig. Gevaren en verzoekingen, die uw inwendig leven bedreigen, als daar zijn: zelfverheffing, zekerheid, vrijheid des vleeschts, zij ontbreken nergens, ook niet aan de einden der aarde. Ook tegenover geestelijke gevaren en valschen ijver, tegenover neerslachtigheid en teleurgestelde hoop komt het er op aan langs den weg der ervaring de rechte geestelijke bezonnenheid zich eigen te maken. Op haar steunende, verkrijgt ook het geloof die kracht tot volharden, die mannelijke sterkte, die uit alle aanvallen der vijanden, uit alle verdrukkingen altijd opnieuw als overwinnaar tevoorschijn komt. Dat is de wapenrusting, waarmede gij de aanvallen van alle vijanden inwendig en uitwendig onverschrokken tegemoet kunt gaan en ten slotte het veld zult behouden. Boven alles gewichtig is het laatste woord des apostels. Wat het 13e vers heeft uitgesproken, dat kan reeds van kracht zijn in het natuurlijke leven, dat kan naar de uitwendige betekenis op den klank af iedereen Romeinse krijgsman worden toegeroepen. Ja het is, zou men kunnen zeggen, een soldaten-catechismus, op wiens trouwe beoefening nog heden de bekwaamheid van een krijgsman, de overwinning van een leger, berust. In de geestelijke kamp en strijd echter, waartoe ieder Christen geroepen is, is het niet voldoende kracht, waakzaamheid en sterkte te bewijzen. Deze mannelijke deugden kent ook de wereld; zij zijn bij herhaling door des dichters mond geprezen onder alle volken, in alle tijden. Maar waar Gods kracht en gaven zich openbaren, daar moet met het sterke het zwakke, met de kracht de innigheid zich huwen, dat geeft een goeden klank, die de harten met de kracht van zijn geluid doordringt en vervult. Zulk een nieuw, zielroerend woord spreekt de apostel, wanneer hij schrijft: "Laat al uwe dingen in de liefde geschieden." Dat is de aanvulling van het krachtig volharden, waartoe het eerste gedeelte van de vermaning des apostels roept. En zulk een vermaning was tegenover de scheuringen en de partijzucht, die in de Corinthische gemeente waren ingeslopen, dringend noodig. Vastheid en kracht worden gemakkelijk tot hardheid en wekken eigenzinnigheid, waaruit strijd en scheiding voedsel putten. De liefde, de welwillendheid, de vreedzaamheid moeten daarom de regulatoren der kracht zijn. Zij vermogen het, want in hunzelf ligt een kracht, ja, van alle machten en krachten de sterkste, omdat zij onmiddellijk uit God zijn geboren. Dit is ook een gans nieuwe, eerst door het Evangelie geboren gedachte, die tevoren in geens menschen brein was opgekomen. Haar tot werkelijkheid te brengen, alles in de liefde te laten geschieden, eist zelf-overwinning en een grondige kennis en ervaring der liefde Gods in Christus Jezus. In haar is de diepste verborgenheid der Goddelijke openbaring uitgesproken. Want de diepste grond van Gods wezen is ontfermende, heilige liefde. Omdat zij door Christus in des Geests kracht in het hart van een mensch gestalte verkrijgt, wordt zij daardoor ook het zegel van onze vernieuwing, wordt zij de vervulling der wet en de band der volmaaktheid. Bedenkt dit wel, lieve broeders! Hoe geheel anders zou het er uitzien in de gemeente der geloovigen op aarde, wanneer de macht der liefde meer en voller in haar gevonden werd! Hoeveel minder strijd zou er zijn, hoeveel minder scheuring en partijzucht! Hoeveel overtuigender zou de macht van het gepredikt Woord van het in Christus gezonden heil aan de wereld zich betonen! Hoe zou men zich verblijden over de genade en gave, die anderen ten deel gevallen zijn, terwijl zij nu zoo dikwijls, in plaats van tot opbouwing der gemeente te dienen, tot scheuring en twist misbruikt worden! Daarom zou ik u, lieve broeders, bijzonder dit woord in deze uren diep in uwe harten willen graveeren, opdat het uw wachtwoord worde op uwe wegen en bij den arbeid, waartoe God u geroepen heeft. Gij, gelijk alle broeders, die voor u tot den arbeid zijn uitgegaan, staat in het geloof en hebt ervaringen gesmaakt van de kracht der genade en der liefde Gods in Christus. Daarom is er een band van heilige gemeenschap der liefde, waarin gij gestaan hebt hier in het vaderland, en waarin gij staan zult daarbuiten onder de broeders. En nochtans, ook in de zending kan de band der liefde losser gemaakt, ja, vernietigd worden. Waar zulks geschiedt door gebrek aan waakzaamheid, aan trouw, aan zelfkennis en zelfverloochening, daar lijdt ook het geloofsleven schade, en het valt den vijand niet moeilijk, ook de vrucht en den zegen van den arbeid te vernietigen. Haat en bitterheid hebben slechts verkoeling en verwijdering, dat is den dood ten gevolge; eendracht en liefde daarentegen brengen warmte en licht voort, dat is het leven. "Wij weten," zegt in deze zin de apostel Johannes, "dat wij uit den dood in het leven gekomen zijn, want wij hebben de broeders lief." Neemt dan ter harte de woorden des apostels, dat alle dingen in de liefde moeten geschieden, als een heilig woord van God. Gij zult veel zien en horen, waarover uw hart zich zal vertoornen en dat uwe ziel zal vergramen; gij zult menigmalen scherp, ernstig, streng moeten zijn, om het kwaad te breiden, om dwalenden terecht te brengen en wederspannigen te bestrijden. Nadat nu de zanglesen van het zendingshuis een schoon koorgezang gezongen hadden, sprak Broeder Hansteij in naam der ingezonden zendelingen het volgende: "Artescheins woed. Tekst; Psalm 18: 47. De Heer leeft, en geloofd zij mijn rots; en de God mijns heils moet verheven worden." Men heeft dikwijls het leven der kinderen Gods vergeleken met een smal en steil pad, dat uit het tranendal leidt naar de heerlijke Godsstad. Deze vergelijking mag inderdaad treffend genoemd worden, want de richting van ons leven moet naar boven zijn. De rustplaatsen, die men op bergpaden vindt, treft men ook aan in het leven van hen, die naar Zion reizen. Op zulke plaatsen rust de moedeloze pelgrim een weinig uit, en terwijl hij zich tot den verderen tocht sterkt, laat hij zijn blik zweven over het dal aan zijn voeten, en de voet van den berg, die hij reeds begonnen is te beklimmen. Zoo stond ook David eens, toen hij menige rots bestegen en menig moeilijke stap gezet had, nadat hij uit de hand van Saul en uit de handen zijner vijanden verlost was en de Heer hem uit vele en groote gevaren had gered. Toen zong hij uit het volle hart den 18den psalm, waarin hij onder andere lofprijzingen van zijn God ook uitroept: "De Heer leeft, en geloofd zij mijn rots; en de God mijns heils moet verheven worden." Ook wij, lieve gemeente! staan heden op zulk een rustplaats, vanwaar wij onzen blik werpen op den afgelegden weg, op het achter ons liggend leven. Wanneer wij dan de wonderlijke leidingen van onzen God en Heiland overwegen, dan kunnen, ja, dan moeten wij uitroepen: "De Heer leeft, en geloofd zij mijn rots; en de God mijns heils moet verheven worden." Wij hebben Hem leeren kennen als den levenden God, niet als degene, die hoog boven de sterren troont, en zich met het wel en wee zijner schepselen niet bemoeit, niet als degene, die alles aan het noodlot en het blinde toeval heeft overgelaten, maar als een God, die nabij is, die gemeenschap heeft met hen, die naar Hem verlangen, als een God, die, hoewel hoog en verheven boven alle hemelen, nochtans zich nederbuigt tot hen, die in het stof gebogen zijn, en met hen in gemeenschap staat gelijk een vader met zijn kind. Als zoodanig hebben wij Hem in de leiding van ons lot en leven altijd opnieuw mogen leeren kennen, want ook wij werden vroeger medegesleurd in den draaikolk dezer wereld, zonder steun en zonder vasten grond onder de voeten. Wij weten, dat de Heer leeft, en daar wij Hem hebben kunnen leeren kennen als een vaste rots, zoo is het ook onze heiligste plicht, dat wij Hem als den God van ons heil verheffen, dat wij Hem aanprijzen aan onze medemenschen, welke nog niets van zijne levensgemeenschap ervaren hebben, of zelfs nog niets van Hem weten. Wij zijn zijn leven en zijn wezen, en daarom ook zijne liefde deelachtig geworden. Daar nu de Heer in zijne oneindige liefde niet onverschillig de ellende en den jammer van het volk kan voorbijgaan, kunnen ook wij het niet. Wie het zou kunnen doen, hij heeft nog niet lief met de liefde van Jezus. Wij weten, wat wij aan onzen Heiland hebben, en zouden daarom wenschen, dat alle menschen Hem als zoodanig leerden kennen. Daarom willen wij ook gaarne uitgaan, en als gezanten van onzen grooten Koning zielen winnen bij hen, die nog zitten in duisternis en schaduwen des doods; wij willen hun, van wie het in een lied heet: »Geen evangelie verscheen hun sinds duizenden jaren,—geen genaderijke morgenster,” wij willen hen verhalen, wat de Heer aan ons gedaan heeft, en aan hen doen wij. Terwijl wij den God van ons heil verheffen, willen wij hen opwekken, in te gaan in zijn rijk, opdat ook zij ontvangen mogen genade en onverderfelijk leven, en overgezet worden uit het rijk der duisternis in het rijk des lichts van onzen hooggeprezen Heiland O! lieve gemeente, wanneer wij aan den in- en uitwendigen nood en de velerlei ellende der heidenen denken, en ook daaraan, dat de Heer door zijn Evangelie zalige en vroolijke kinderen Gods reeds hier op aarde en eenmaal juichende palmdragers van hen maken kan, dan verkrijgen wij grooten moed, Vaderland en maagschap te verlaten, en heen te gaan, waarheen de Heer ons zendt, waar Hij ons gebruiken kan in zijnen dienst. Wel zijn wij ons van de moeilijkheid die taak bewust, maar de Heer is getrouw; en u, lieve Christelijke vrienden, zouden wij hartelijk willen bidden ons in uwe gebeden te gedenken, en op deze wijze ons in onzen arbeid te ondersteunen. Ten slotte willen wij nog u, waarde bestuurders der Rijnsche Zending, gaarne danken, dat gij ons na nauwkeurig onderzoek den toegang tot het zendingshuis ontsloten, en sedert dien tijd zoo vaderlijk met ons hebt verkeerd. De Heer vergelde u uwe liefde en verhoore uwe gebeden, wanneer gij voor ons en onze broeders den troon der genade nadert! Ook u, veelbeminde inspectoren, hoofden en leeraars van het zendingshuis en de voorbereidende school, zij hartelijk dank toegebracht voor de opleiding en het onderricht, die wij van u ontvangen hebben. De Heer heeft ons vaak door u verkwikt, wanneer wij uit den schat uwer ervaringen mochten hooren van de grootheid van onzen God en Heiland, wanneer gij ons inleidt in de diepten en ruimten van Gods Woord. Moge de Heer u daarvoor zegenen en ons genade geven, opdat wij datgene, wat wij van u gehoord en geleerd hebben, ook gebruiken kunnen tot prijs van zijn naam en tot heil van onsterfelijke zielen. U, lieve broeders, zegenaam de Heer in uwe verdere voorbereiding. O Blijft gedachtig aan de woorden van Luther: "Goed gebeden is half gestudeerd." Wij hebben eenige schoone jaren met elkander doorgebracht, waarvoor wij den Heer niet genoeg danken kunnen. Streeft er naar, dat de Geest der waarheid en der liefde ook verder onder u heerst. Gij echter, lieve ouders, broeders, zusters, vrienden en bloedverwanten, hebt dank, dat gij ons gaarne den Heer overgeeft tot dienst aan zijn Rijk. Zoo laat ons dan ook met dank heengaan! Wanneer uwe harten vol worden bij het afscheid, zoo laat u daardoor dringen tot het gebed voor ons, opdat het heengaan tot een ons leven onder vreemde volken niet vergeefs zij. De Heer vergeljde u uwe liefde, en vergoedde u rijkelijk, wat gij Hem in ons overgeeft! En ten slotte, lieve zendingsvrienden! ontvangt onzen dank en onzen afscheidsgroet. Gij hebt ons veel liefde bewezen gedurende onzen leertijd. Wij weten dat er velen onder u zijn, die niet alleen in het ogenblik, waarin de gezegende handen op onze hoofden werden gelegd, krachten der eeuwigheid voor ons afsmeekten, maar ook reeds vroeger in trouwe liefde aan ons gedacht en door hunne voorbede ons op onzen weg hebben ondersteund. Ontvangt onzen dank daarvoor! Dat wij ook verder op uwe voorbede mogen rekenen, gelooven wij zeker, want wij zijn leden van een lichaam, en daarom ook verplicht elkander handreiking te doen. Nabij of verre van u, wij zijn verbonden door banden der liefde en staan in een Geest, door welken wij ook toebereid worden voor den dag van Jezus Christus. En nu bevelen wij u allen Gode en den Woord zijner genade. Leeft wel! Amen. De plechtigheid werd daarop door de gemeente met gezang en door Dr. Eabri met gebed en zegen gesloten. ’s Namiddags was wederom in dezelfde kerk een talrijke gemeente bijeen. Pastor Josephson opende de vergadering met gebed, waarna door Dr. Eabri werd uitgebracht het hier volgende (stenografisch opgetekende) Jaarverslag. In onze her geliefde vrienden en neerschrijvers! De apostel Paulus zegt ergens in zijn brief aan de Filippeusen: "Laat in alle dingen uw begeerte door bidden en smeeken met dankzegging voor God kennelijk worden!" Daar hij zegt: "in alle dingen," zal zijn woord ook wel van toepassing zijn op alle dingen, die De zending betreffen, en zal het niet onmogelijk zijn een kort overzicht van den zendingearbeid met dit woord als punt van uitgang te geven. Immers, het is in deze oogenblikken niet mijn taak, een uitvoerig jaarverslag van onze Eische zending te geven. Een zodanig verslag met allerlei statistieke mededeelingen is nu twee of drie maanden geleden in den kring onzer vrienden verspreid. Ik zal daarom slechts het een en ander van onze verschillende arbeidsvelden zoo beknopt mogelijk meedelen, en wel met het oog op het aangehaalde apostelwoord. Ik zal er u op wijzen, waar en hoe in den bestaanden toestand voor den arbeid noodig is, dat wij met gebed, met smeeken en dankzegging voor God komen. Zie ik op onzen oude zendingsarbeid in het Kaapland, dan mag ik, ook met een blik op het achter ons liggende jaar, zeggen: God heeft ons vriendelijk en zegenend verder geholpen. Gij weet, lieve vrienden, dat het sedert jaren ons streven was, deze onzen oudste zendingsarbeid tot een missie te maken, die zichzelf geheel onderhield, en ik kan zeggen, dat dit in het afgeloopen jaar geheel is bereikt. Wanneer wij enkele filialen uitzonderen, dan hebben in het vorige jaar negen van onze hoofdzendingsposten in de Kaapkolonie voor hunne kerk- en schoolbehoeften geheel gezorgd. En wanneer ik u nu zeg, dat deze negen gemeenten in het vorige jaar meer dan 48000 gulden voor kerk- en schoolbehoeften hebben opgebracht, dan geloof ik u hiermee op een feit te hebben gewezen, dat gewichtig is voor het zendingswerk in ons vaderland, en dat voor veel van onze vaderlandsche gemeenten, voor wie een kleine hoofdelijke omslag reeds te veel is, tot een beschamend voorbeeld kan zijn. Nog verdient vermelding, dat wij in het begin van dit jaar in de Kaapkolonie een op het zendingsgebied zeldzaam feest hebben gevierd; ja nog wel een dubbel feest. Van de vier zendelingen, die door ons genootschap als zíne eerste zendboden werden uitgezonden, is het twee vergund geweest, en wel op de plaats, door het genootschap hun toen aangewezen, hun vijftigjarig ambtsjubileum te vieren. Onze meisjestekostschool te Stellenbosch is in de laatste jaren verblijdend vooruitgegaan. Dit kleine plantje is een machtige boom geworden, en wij hebben op dit oogenblik 75 kostleerlingen en 130 dagseholieren. Jammer, dat wij in den laatsten tijd onze eerste onderwijzeres, Miss Taylor, door den dood hebben verloren; een groot verlies inderdaad, wanneer wij denken aan de grote tact om te onderwijzen en de toewijding der ontslapene. Ook onze jongenskostschool mag zich in bloei verblijden, zoodat het uitzicht voor onze zending aldaar van dien aard is, dat men zeggen moet: Laat ons dankbaar zijn voor alles wat de Heer haar gegeven heeft. uit Namaqua-land is weinig te berichten, maar toch mag niet verzwegen worden, dat ook daar onze gemeenten in de laatste jaren zich beijverd hebben, meer dan ooit voor onze zending bij te dragen. Wij hebben ook reeds in Namaqua-land een gemeente van geëmigreerde bastaarden, die voor haar eigen behoeften zorgt. Ook daar was de toename van het getal gedoopten recht verblijden 1, al is die dan ook niet zo groot geweest als in vroegere jaren. Onze Herero-zending heeft ons in het afgeloopen jaar veel zorg gebaard. De Engelse regering heeft, zooals u bekend zal zijn, het land vóór drie jaren geannexeerd, en men heeft zelfs in het eerste jaar belastingen geheven van de daar wonende Europeanen. Maar wanneer de daar wonende zendelingen en kooplieden de bescherming der weinige beambten inroepen, dan antwoordt men: Het land is niet geannexeerd, wij zijn slechts als raadgevers in het land gezonden. Deze manier van handelen hangt met de politiek van Engeland en met die van het daar afgetreden ministerie samen. Ik kan mij hier met die politiek niet verder inlaten, maar wil slechts aantonen, dat door die inconsequente en onbetamelijke handelwijze ons werk in den laatsten tijd meer dan eens in zijn loop is vertraagd. Het is een feit, dat na den grooten oorlog het land tot rust was weergekeerd en orde en regel er gevonden werden, en dat dit had plaats gevonden onder den invloed, die de Duitse zendelingen op de bevolking uitoefenden. Toen nu het land onder Engelsch bestuur kwam, of hoe men dit wil noemen, traden onze zendelingen op den achtergrond. Men heeft grote verwachtingen gehad van de Engelse regering, dat zij het land veel zegen en allerlei voordeelen zou aanbrengen; maar daarvan is niets gekomen, en wanneer zij, die door oorlog en rooverijen of op andere wijze schade hebben geleden, zich beklagen, dan halen de Engelse beambten de schouders op en zeggen: Wij zijn machteloos. Daardoor is een chaotische toestand van anarchie geboren, zooals wij die nooit in dat land gekend hebben. En het bestuur van ons genootschap heeft, na lang dralen, want reeds vóór twee jaar heeft men ons daartoe aangezocht onlangs bij den kanselier van het Duitse rijk een verzoekschrift ingediend, om de Engelse regering om inlichtingen te vragen, en, indien mogelijk, er op aan te dringen, dat zij of het land werkelijk annexeert, of zich geheel terugtrekt. Welk resultaat dit ons verzoekschrift zal hebben, kan nog niet gezegd worden. In elk geval moeten wij er naar streven, de menigvuldige moeilijkheden, die in den laatsten tijd ontstaan zijn en zo verlammend op de zendingsarbeid werken, op de een of andere wijze uit den weg te ruimen. Nieuwe zendingsposten zijn in het geëindigd jaar niet gevestigd; daarentegen is een post, die reeds sedert lang een kind der smarten voor onze zending was, de zendingspost Gobabis, op den weg naar het Ngami-meer, opgeheven, omdat de daar gevestigde zendeling wegens onlusten zich genoodzaakt zag die plaats te verlaten. Of binnenkort een nieuwe uitbreiding van onze Herero-zending kan worden tegemoet gezien, laat zich moeilijk voorspellen. Uit de streek naar het Noord-oosten, naar den kant van het Ngami-meer, hebben wij meer dan een aanzoek gekregen, in deze richting voorwaarts te gaan. Het Londense zendinggenootschap heeft daar vroeger enkele pogingen gewaagd, maar heeft ons verklaard, dat het hem zeer aangenaam zou zijn, wanneer ons genootschap de zich daar bevindende Betschoeanen-bevolking als arbeidsveld wilde aanvaarden. Gij allen weet echter, mijne vrienden, dat met het oog op uitbreiding ons een zwaar gewicht aan de voeten hangt, dat is onze vermindering van inkomsten, ons deficit, dat ons genoodzaakt heeft, onze uitzendingen nog scherper dan wij het ooit gedaan hebben, tot op het noodigste en dringendste te beperken, en wij zullen, zoolang ons niet meer hulp gezonden wordt, ook van de zijde van ons bestuur, daaraan moeten vasthouden, en bij die maatregel volharden. Het vorige jaar is de last onzer schuld opnieuw vermeerderd. Wij zijn echter op dit punt zeer bescheiden geworden 1880 sloten wij met een deficit van 54000 gulden, en toen wij in het begin van dit jaar de ervaring hadden opgedaan, dat het nieuw deficit slechts plus minus 18000 gulden bedroeg, was het ons een blijde verrassing. Hoe het nu in dit jaar zal gaan, ik hoop, dat er weer een blijde verrassing voor ons zal zijn weggelegd. Met het deficit in de zendingskas kan en mag men zich zeer beroepen op de algemeen heerschende malaise op het gebied van handel en nijverheid. Met dat deficit in de zending gaat het op zeer eigenaardige wijze toe. Niet de arme zendingsvrienden brengen het in de wereld, maar de rijkere, die veel geld hebben, zijn er de oorzaak van. De minder bemiddelde kringen zijn in de laatste jaren niet alleen recht werkzaam gebleven, maar ook vooruitgegaan. Neen, wat ons achteruitgezet heeft, is voornamelijk het wegblijven van de grootere gaven geweest. Laat mij nu nog een kort overzicht van de andere gedeelten van ons arbeidsveld geven. De zending op Borneo is in het afgeloopen jaar haar stillen gang gegaan. De arbeid is daar tot kleinere afmetingen teruggebracht. Meer en meer wordt het duidelijk, dat de bevolking in het Zuid-oosten van Borneo niet alleen niet toeneemt, maar van jaar tot jaar in aantal achteruitgaat. Ten westen van onze zendingsposten op Borneo is de mond van de grote rivier Sampit, anderhalve dagreis van Bandjermasin verwijderd. Reeds sedert jaren heeft men er ons op gewezen in deze streek, die tamelijk sterk door Dayak bevolkt is, hoewel vermengd met Mohammedanen, een zendingspost te stichten. Wij zullen nu wel gedwongen zijn in de loop van dit jaar er ernstig aan te denken, ook in Sampit onze arbeid te beginnen. Geheel anders ziet onze arbeid er uit, zooals de vrienden weten, op Sumatra. Daar is tegenwoordig een der meest gezegende arbeidsvelden, die er kunnen gevonden worden. Gij weet, dat wij in een jaar meer dan 1500 gedoopten mochten tellen, en ook in dit jaar zal de toename niet gering zijn. Pas gisteren ontving ik een bericht, dat in één gemeente op een dag 173 personen werden gedoopt. Hoofdzaak is hier, dat de mensen in den laatsten tijd over het algemeen aan het heidendom zijn gaan twijfelen, en den indruk hebben gekregen: het gaat niet langer zo meer, wij moeten Christenen worden. Wanneer wij nu, gelijk wij hopen, met onze zending in het eigenlijk middelpunt van het volk aan het T o hameer kunnen voorwaarts dringen, waar de zending thans open deuren heeft, dan zullen wij, zonder te veel aan overdreven gedachten ons over te geven, in dit derde tiental jaren de kerstening van het Batta-volk voltooid zien. Ik zeg slechts: de kerstening want het spreekt immers vanzelf, dat, waar duizenden toestroomden, de gedoopten niet allemaal in den volsten zin des woords Christenen zijn; maar er zijn toch niet weinigen onder hen, en er zullen hoe langer zoo meer met Gods hulp komen, die dien naam in waarheid kunnen dragen. Over het algemeen kan men zeggen, wanneer men de geschiedenis der zending in onze dagen nagaat, dat met het oog op volksbewegingen, waar volken in massa tot het Christendom overgaan, zooals op Madagascar, bij deze volken het aantal van hen, die door de kracht des Evangelies zijn aangegrepen, grooter is dan in vroegere eeuwen. Maar ik zal daarover niet verder spreken. Na mij komt een zendeling van Sumatra, die door den Heer geroepen is geworden, de eerste zendbode van de Sumatra-zending te zijn. Hij kan het thema, dat ik slechts even heb aangeroerd, verder uitwerken en ons voorts aansporen, om den tijd en de gelegenheid, die ons aangeboden worden, niet voorbij te laten gaan. Onze zending op Nias neemt langzamerhand de afmetingen aan, dat men zeggen moet: ook daar is een grote, en wat de uitbreiding betrekt, onze verwachting tebovengaande arbeid in aantocht. Ik wijs er dus met nadruk op, dat volgens de berichten van onze broeders op Nias de houding van onze gedoopten verblijdend is; wij hebben bijna nergens een gebied gehad, waar van den beginnen af de houding der gedoopten zóo moegevend was. Niet alleen, dat zij met den geest des heendoms gebroken hadden, maar zij hebben een levendige overtuiging, dat zij tot het Rijk van Christus geroepen, nu in woord en daad andere mensen moeten worden, dan voorheen. Dit hopen wij ook daar op een rijken oogst. Ook van ons laatste zendings-arbeidsveld moet ik iets zeggen, n.l. over Zuid-China. De zending in China heeft, gelijk reeds meer dan eens in onze vergaderingen is gezegd, haar bijzondere moeilijkheden en ook haar bijzondere gevaren voor den zendeling. In geen ander land der wereld oefenen volk en land een zóo eigenaardigen invloed op het karakter der daar arbeidende zendelingen. Terwijl de zendelingen bij de Namaqua’s, de Batta’s enz. na moeilijke jaren toch onder het volk zich thuis gevoelen, is dit bij den zendeling in China geenszins het geval. Hij kan er twintig jaren wonen en alle mensen kennen, maar hij blijft de vreemdeling, de rode duivel, dien men beschimpt en van wie men allerlei kwaad spreekt. Dit zal niemand verwonderen, die de geschiedenis van China kent. Daarom kan men zeggen, wat daar ook gearbeid mag zijn, en er is veel gearbeid in China in de laatste jaren, het is toch maar alles voorbereidende arbeid, en in deze arbeid hebben onze broeders in het laatste jaar ook vooruitgegaan. Zij hebben geen gering aantal gedoopten voor onze zending gewonnen. Ik kan echter van deze zendingsarbeid heden niet spreken, zonder nog iets te zeggen. De aandacht van ons bestuur is in de laatste weken meer dan ooit en bij uitnemendheid op de zending in China gevestigd. Zij is door een bezoeking getroffen, de zwaarste, die een zendinggenootschap kan treffen. Wat is dat? Zijn het schulden? Nee. Zijn het veelvuldige sterfgevallen? Nee. Of andere moeilijkheden? Nee, het ergste, dat een zendinggenootschap kan gebeuren in de arbeid aan het Rijk Gods is, wanneer de arbeiders niet vereenigd zijn in de Geest des vredes en der liefde, en dat is het, wat met het oog op de zending in China in de laatste maanden ons zwaar heeft gedrukt en nog drukt; dat is het, wat ik hier moet uitspreken, dat door des duivels nijd en het gemis aan waakzaamheid der broederen een betreurenswaardige verdeeldheid is gekomen. Wat de oorzaak is van deze verdeeldheid, daarover kan ik mij hier niet verder uitlaten; in ieder geval heeft de vereeniging van het vroegere Berliozgenootschap voor China mede hiertoe bijgedragen. Wat ik thans gezegd heb, is voor deze uur en deze vergadering voldoende. Wanneer gij dan met dankzegging de zegen herdenkt, die de Heer hier en daar aan onze zending geschonken heeft, gedenkt dan ook smeekend aan onze zending in China, opdat de boze geest van tweedracht, die over die arbeid gekomen is, worde gebannen, opdat zij niet zelfs, ja, het hele werk der zending schade lijde. Nog iets ten besluit, en wel uit het vaderland. Het directeurndirecteur van een reeds tamelijk lang bestaand zendingsgenootschap heeft vaak buitengewoon moeilijke vragen te overwegen, een menigte zaken, die als zware steenen zeer kunnen drukken. Onder deze moeilijke vragen beslaan de opvoeding en de zorg voor de kinderen van zendelingen een eerste plaats. Gij weet, dat oorspronkelijk voor die kinderen hier een zendings-kinderhuis werd gesticht. Dat gesticht is thans verdwenen. Daar is geen kinderhuis in Barmen meer, en wat vroeger zo genoemd werd is nu een voorbereidende school voor ons zendings-seminarie. Wij hebben ons in de laatste jaren met iets van voorloopigen aard geholpen; maar voor ieder, die geen vreemdeling is in de statistiek van ons genootschap, was het sedert jaren duidelijk, dat een toename van kinderen van zendelingen uit China en Indië te wachten was. Wat te doen? De ervaring heeft ons reeds sedert jaren geleid tot de gedachte, dat dit huis niet in Barmen, maar in een andere stad moest gevestigd worden. Nu heeft God het zo beschikt, dat wij in het laatste jaar een man vonden, die bijzonder als leeraar en opvoeder geschikt was, en die op de vraag, of hij aan het hoofd van deze nieuwe stichting zou willen staan, blijmoedig bevestigend antwoordde en reeds zijn arbeid met goeden moed heeft aanvaard. Zoo werd dan dit jaar het nieuwe zendings-kinderhuis "Johannajumn" in Gütersloh gebouwd, en reeds is het huis vol kinderen, niet alleen van zendelingen, maar ook van andere families, die ons verzocht hebben, hun kinderen in dit huis op te nemen. De inrichting van het huis maakt het onmogelijk, dat wij onze uitgaven voor de opvoeding der kinderen zullen kunnen verminderen. Reeds bij het begin van de bouw koos een derde gedeelte der kosten gedekt worden, en wanneer wij in October de opening van dit huis mogen vieren, dan hopen wij, dat ten minste de helft door gaven der liefde zal zijn gedekt. Het huis voor dochters van zendelingen werd van Gütersloh naar Bielefeld verplaatst, waarbij ook een lieve vriend zijn hulp heeft verleend. Mijn vrienden, neemt deze mededeeling in uw hart op, daar ook deze zaak een zeer gewichtige is. Verplaats u slechts in de toestand der ouders, die hun kinderen in die leeftijd ons moeten overgeven. Voorts, lieve vrienden, dat wij ook op dit jaarfeest met blijden dank voor Gods aangezicht mogen komen, hebben wij te danken aan zijne hulp en trouw, en wij zijn ook vol blijdschap en goeden moed, dat Hij, die tot nu toe geholpen heeft, onder alle moeilijkheden, verdrukkingen en nooden, die allen arbeid in het Rijk Gods kenmerken, dat Hij, zeg ik, ook verder zal helpen, en van deze ons zendingsarbeid vrucht en zegen aan en in vele zielen zal verwekken, ja, zooals wij hopen en vertrouwen, vrucht en zegen tot verheerlijking van zijn naam ook op den dag der openbaring zijner heerlijkheid. Amen. Hierop sprak de zendeling Nommensen het volgende; Toen ik van Snmatra vertrok, vergezelden mij de broeders een eind weg en het afscheid viel ons moeilijk. Zij droegen mij op, hunnen vrienden een hartelijken groet over te brengen, aan welken last ik bij dezen voldoe. Maar bij die groet voeg ik nog eene bede, en die bede luidt: niet moe te worden in het bidden en het geven. Dat is de bede, die ik over te brengen heb van de broeders van Sumatra, en deze dubbele bede is werkelijk noodzakelijk. Wij mogen in de heidenwereld niet het gevoel hebben, dat velen van onze vrienden ons sedert lang vergeten hebben. Wat de vorige spreker zoo even heeft aangestipt van de zending in China, waar strijd en verdeeldheid is, dat is ten dele ook uwe schuld, dat geloof ik zeker. Wanneer echt en oprecht zijt, en ik vraag u, of gij dagelijks voor de zending gebeden hebt, en wanneer zij, die het gedaan hebben, zich eens van hunne zitplaatsen zouden verheffen, ik geloof dat wij ons schamen zouden. En dat zou zoo kwaad niet zijn, indien wij ons eens schaamden. De Heer heeft het niet verdiend. Hij heeft getoond, dat de arbeid niet vergeefs is, maar wij weten het: er moet gebeden worden. De meeste zendingsvrienden willen wel gaarne veel hooren van de uitbreiding van het Rijk Gods, en dat is goed; immers ook de engelen in den hemel verblijden zich, wanneer een zondaar tot bekeering komt, maar dan moeten de vrienden er ook aan denken, dat de Heer zegt: bidt om arbeiders voor zijn oogst. Waarom doet gij dat niet meer? En ook uw geld, dat gij geeft, is niet vergeefs. Ons ontbreekt het geld. Gij hebt gehoord, dat de uitbreiding van het Godsrijk op Sumatra goed vooruitgaat, dat in het vorige jaar 1500 opgenomen zijn in de Christelijke kerk, en in dit jaar zullen er wederom zooveel gedoopten zijn. Er is dezer dagen ook een brief ontvangen, die ons bericht, dat onze zendelingen een reis naar het Tobameer gemaakt hebben, en daar reeds een plaats voor de zending hebben uitgezocht. Verder staan er nog broeders gereed, die uitgezonden zullen worden, en dertig jongelieden zijn op Pantjoer na pitoe op het seminarie, en negen of tien jonge menschen te Silindoeng, die reeds gereed zijn, maar niet uitgezonden kunnen worden, omdat wij geen geld hebben, om hen te onderhouden. Ik heb ten slotte nog groeten aan de zendingsvrienden over te brengen van de gemeenten, niet alleen van Bilindoeng, maar ook van Sigompoelan, van Pangaloan, Sipirok, Boengabondaren Praoe Sorat. De gemeenten zeggen er hun hartelijk dank voor, dat zij leeraren gezonden hebben. Hoevelen van hen hebben reeds vaak tot ons gezegd; waarom zijt gij niet vroeger gekomen? Tot die vraag hadden zij voorzeker geen recht. Ik zeide hun dan ook; er zijn vroeger zendelingen gekomen (1824), maar uwe voorouders hebben hen teruggewezen, en in 1884 zijn eenigen gekomen, die hebben zij opgegeten. Maar nu is de dag des heils gekomen, neemt nu het Woord aan, het zal een zegen zijn voor u en uwe kinderen, het Woord Gods zal wortel vatten, de Christelijke kerk zal zich onder u uitbreiden tot heil van uw volk. Vervolgens sprak Dl. Schreiber het volgende Ofschoon ons genootschap eerst twee jaren geleden zijn vijftigjarig jubileum heeft gevierd, zóo gaan toch zijn beginselen nog zóo ver voor den officiëelen termijn van aanvang terug, dat men zeer goed van driemaal twintig jaren, die de Rijnsche Zending heeft doorleefd, spreken kan, en bij de intrede in de laatste twintig jaren van onze eeuw ligt het voor de hand, een vergelijkenden blik achterwaarts te werpen op deze drie reeds afgelegde twintig jaren van jaren, en op de ontwikkeling, die ons zendingswerk gedurende hun loop heeft ondergaan, om dan daaraan een blik vooruit te verbinden op hetgeen waarschijnlijk voor de nu beginnende laatste twintig jaren de taak van onze zending zal zijn. In ieder der drie achter ons liggende twintig jaar heeft onze Rijnsche zending telkens twee nieuwe arbeidsvelden aanvaard. Gedurende de jaren 1820-1840 werd in 1829 de zending in de Kaapkolonie door uitzending van onze vier eerste zendelingen begonnen. In 1836 werd Borneo als tweede arbeidsveld daaraan toegevoegd. In het tweede tijdperk van 1840-1860 kwam de zending noordelijk van de Oranjerivier er bij, want in 1842 betrok Kuudsen als onze eerste zendeling zijn woning te Bethanië in Groot-Namaqua-land, en vestigden zich Kleinschmidt en H. Hahn op Windhoek; en in 1846 werden Genahr en Koster als eerste zendelingen naar China gezonden. Gedurende de laatste twintig jaar eindelijk werd in 1860 door de zending van Heine, Klammer en Denuinger de zending op Sumatra begonnen, en in 1865 die op Nias, door verplaatsing van Denuinger naar dat eiland. Maar hoe uiteenloopend is sedert die tijd de ontwikkeling der dingen op deze zes arbeidsvelden geweest! Van de twee eerstgenoemden geeft ons tegenwoordig de een, de Kaapkolonie, een gebied te aanschouwen, waarvan wij kunnen zeggen, dat de zendingsarbeid er zoo goed als ten einde gebracht is; want op enkele zendingsposten zijn, zooals ons zeer onlangs uit Wupperdal bericht werd, volwassen heidenen niet meer te vinden, en alle tien daar gevestigde posten, die tegenwoordig wel plus minus tien duizend Christenen tellen, onderhouden zichzelf, met uitzondering alleen van Sarepta. Tot vorming van een eigenlijk kerkdijk verband der door ons verzamelde gemeenten in het Kaapland is het tot nu toe niet gekomen, en het zal er ook wel niet toe komen wegens de eigenaardige, hiervoor ongunstige locale toestanden. Op ons verder in ouderdom hierop volgende arbeidsveld, op Borneo, zijn wij daarentegen nog lang zoover niet; het tegendeel is waar; hoe langer hoe meer verdwijnt de hoop, dat wij daar ooit dezelfde ons zoozeer verblijdende toestanden en resultaten zullen vinden, ja, de vrees laat zich niet onderdrukken, onlangs ook in den kring onzer zendelingen zelf geuit, dat onze gehele zending daar, evenals het volk der Dajakkers, eenigermate bestemd is om weg te kwijnen. Onze beide in het tweede tijdperk begonnen zendingen, de Namaqua-Herero zending, en de zending in China, zijn op dit ogenblik beiden, ofschoon niet op dezelfde wijze, tot een staat van stilstand gekomen. Onze Namaqua-Herero zending heeft, wat het aantal zendingsposten betreft, zoo tamelijk de hoogte bereikt, die men bereiken kon, daarentegen is nog zeer veel te doen, voor en alvorend het geheel volk, zoowel in het Herero- als in het Namaqua-land voor het Evangelie gewonnen, ja, er nog maar bekend mee gemaakt zal zijn. Toch mogen wij zeggen, dat wij op den goeden weg ons bevinden, om dit doel te bereiken. In China daarentegen, waar het arbeidsveld, om zoo te zeggen, onmetelijk groot is, en waar wij tot nu toe zeer weinig, slechts vijf, eigenlijke zendingsposten bezitten, bevinden wij ons in een zeer bijzonderen toestand, die de reeds lang voorgenomen en gewenschte vestiging van nieuwe posten tot nu toe niet heeft laten gelukken. En nu komt daarbij nog onlangs het bedroevende uitzicht, dat onze zending in China eer af- dan toenemen zal. De beide zendingen echter, die zich in den meest verblijdenden vrezen mogen verheugen, en die daarom ook voortdurend op het dringendst naar vermeerdering van arbeidskrachten uitzien, zijn de beide in de laatste twintig jaren begonnen, Sumatra en Nias, van welke tot nu toe Sumatra met zijn elf zendingsposten, veertien zendelingen en ongeveer 4000 Christenen veel op Nias vooruit heeft, zonder dat ik daarmede intussen wil zeggen, dat deze verhouding voor alle tijden zoo blijven moet en zal. Uit het tot dusver door mij gesprokene kunnen wij vanzelf, zoover namelijk naar menschelijk oordeel in het algemeen uit het verleden en heden iets voor de toekomst te bepalen is, de taak afmeten, die voor de volgende twintig jaren op de schouders der Rijnsche zending zal rusten. In de Kaapkolonie is voor ons niet veel meer te doen. Daar komt het er alleen maar op aan het bestaande te verzorgen en te behouden, de laatste hand aan den bouw der gemeenten te leggen en die te bevestigen, en tegelijk af te wachten, hoe en waar zich een aansluiting aan een der daar zich bevindende kerkgenootschappen zal laten tot stand brengen. In het Namaqua- en Herero-land bestaat voor de eerste twintig jaren onze gewichtige taak zeker daarvoor, om op de bestaande zendingsposten al de zoozeer verstrooide bewoners dezer beide landen met het Evangelie te bereiken, een taak, die in ieder geval slechts door overvloediger gebruik van inboorlingen volbracht zal kunnen worden, die echter wat de middelen en wegen van uitvoering betreft, tot nu toe nog een onopgelost vraagstuk is. Een andere ons door de Heer aan het hart gelegde taak in het Herero-land is de arbeid onder de Bergdamara’s, dat raadselachtig, arm, in slavernij verzonken volk, een arbeid, die nog nauwelijks is begonnen. En nu is onlangs door de reis van broeder Schröder naar het Ngami-meer, en door de berichten van de zeer talrijke en naar het Evangelie verlangende, Betschoeanenbevolking van die streek, die hij ons gezonden heeft, een geheel nieuw uitzicht geopend, een nieuwe zendingstaak op de schouders gelegd. Zoals bekend is, heeft het volk der Betschoeanen van alle Zuid-Afrikaanse volken het grootste aantal Christenen opgeleverd, en wanneer men nu hoort, dat aan het Ngami-meer in een stad 12000 mensen bijeen wonen, dan denkt men toch onwillekeurig: daar moesten wij voor alle dingen den arbeid beginnen, dat zou toch iets geheel anders zijn, dan in het zoo dun bevolkte Herero- en Namaqua-land. Op deze wijze kwamen wij dan nog eens van den weg af, waarlangs wij weer terug moeten, omdat hij niet doorloopt, zooals met ons in Afrika feitelijk het geval is, en zouden wij kunnen deelnemen aan den grooten intocht in de binnenlanden van Afrika, die van alle zijden nu een aanvang heeft genomen. In China, evenals op Borneo, is de toestand op het oogenblik zo, dat zich niets laat bepalen wat de toekomst betreft, en met het oog op den arbeid, die daar nog voor ons te doen zal zijn. Daarom ga ik deze twee arbeidsvelden hier liever voorbij. Daarentegen kom ik nu heden nog eens op mijn reeds vóór jaren hier uitgesproken gevoelen terug, en zou op dat gevoelen thans meer den nadruk willen leggen, namelijk dat onze hoofdtaak voor de eerste twintig jaren op Sumatra en Nias ligt. Wanneer men dat vóór drie jaren misschien nog heeft kunnen betwijfelen, thans, geloof ik, zal ieder moeten erkennen, op Sumatra is de tijd des oogstes gekomen, daar zijn de deuren geopend, daar wordt een gelegenheid aangeboden, om de massa’s van het volk voor den Heer te winnen, gelijk wij het op onze arbeidsvelden nog nimmer hebben beleefd. Maar juist daarom komt het er nu op aan, deze gunstige tijd met alle energie en getrouwheid uit te koopen, om den geheelen door den Heer ons toegedachten zegen ook onverminderd voor Hem in te halen. Daardoor wordt ons voor en op Sumatra een grote en verantwoordelijke taak op de schouders gelegd; het komt er op aan deze machtige beweging in de goede bedding te leiden, opdat een zelfstandig, levenskrachtig Christendom overeenkomstig den volksaard daaruit voorkome, dat teners alle aanvallen, het van den Islam, zij het van de zijde der Roomschen, zich handhaven kan. Het komt er op aan, de gemeenten er toe op te voeden zichzelf te onderhouden, de Christenen, om zelf werkzaam te zijn, de inlandsche helpers tot den vollen geestelijke wasdom te brengen. Op Nias zijn wij nog lang zoover niet, de taak die ons daar is opgelegd, schijnt nog niet zo dringend te zijn; maar daarover zal wel geen twijfel zijn, dat die taak even groot en gewichtig is als op Sumatra, en ook hier zullen wij niet te eeniger tijd een kwade concurrentie voor ons ontstaan. In ieder geval is Nias met zijn zoo buitengewoon talrijke, dicht bijeen wonende heiden bevolking, die, voor zo ver wij dat tot nu toe beoordeelen kunnen, overeenkomstig hunnen grooten verwantschap met de Batta's en de Hova's op Madagascar, een voor het Evangelie vatbare bodem aanbiedt, een zendingsgebied. van hetwelk ieder ander genootschap jaloersch op ons zou zijn. en dat wij ons slechts door een trouwe, energieke arbeid waardig kunnen maken. Moge dan God de Heer ons gelieubde Rijnse genootschap tot deze groote, heerlijke taak, die Hij ons voor den eerstvolgenden tijd op de schouders heeft gelegd, ook te allen tijde de noodige gaven schenken, geloof en wijsheid, geduld en blijdschap, de rechte menschen en de voldoende geldmiddelen, en boven alle dingen zijn onmisbaren zegen, opdat, wanneer wij nog eens twintig jaren verder zijn, aan het eind van deze negentiende eeuw, met zijn hulp al de zoo-even genoemde plichten en werkzaamheid gelukkig ten einde gebracht zullen zijn, en wij dan alzoo een nieuwe en overvloedige oorzaak hebben om, God te danken en zijn naam te verheerlijken. 