De verdediging van Nederlandsch Indie\u0308, gevolgd door eene proeve van een stelsel van verdediging voor onze bezittingen in den Indischen Archipel
I de afdeeling Ban- al ^eze bewegingen heelt onze afdeelmg Bandong I dong zich naar ruime gelegenheid om op Gombong te trekken, fufdcclh"^ Gom6 terW^ ^ Van ^ombong over Poerworedjo of \ bong naar Wil- Wonosobo, naar gelang van omstandigheden, lem I. Willem I lang voor den vijand zal hebben bereikt. Nog gemakkelijker dan te Cheribon, Tagal of Pekalongan bewesten Samarang, kan eene landing gedaan worden te Japara, Joana, Bembang of Toebang, beoosten die plaats gelegen, en van een dezer punten de binnenlandsehe togt worden ondernomen. De door te trekken terreinen om op den militairen weg te komen zijn alsdan minder moeijelijk, veel minder gebrokkeld, maar daarentegen veel moerassiger, boschrijker, woester en van alle hulpmiddelen verstoken. De togt van Japara over Damak naar Salatiga of Toentang laat onze Ngawiesche afdeeling een vrijen weg naar de hoofdmagt open over Djokjokarta en Magelang; wendt 's vijands leger zich evenwel over Serang naar Soerakarta, dan zal die afdeeling hem wel tegentrekken, maar hem oostwaarts lokken, om onze hoofdmagt gelegenheid te geven zijne gemeenschapslijn te bezetten, waardoor hij wel genoodzaakt wordt terug te keeren en op Toentang af te gaan, terwijl de afdeeling Ngawie voormelden weg weder open krijgt. Heeft 's vijands hoofdmagt zich beoosten Soerakarta op den militairen weg geplaatst, dan heeft de afdeeling Ngawie immer tijd gehad om naar Soerakarta te trekken, / Algemene en zal dit hebben moeten doen, zoo onze hoofd[ Zo^f vijands magt buitendien niet sterk genoeg was; kan ze 1 leger op den mi- echter te Willem I gemist worden, dan is het ) litairen weg tus- geraden die afdeeling te Ngawie te laten, om i en^Ngawie^ost wanneer 's vijands leger westwaarts oprukt, zijne [ vat, behoudt de gemeenschap te bedreigen, en het binnenland \ afdeeling Ngawie tegen zijnen invloed te beschermen. Deze afhare standplaats. deding loopt geen gevaar, en behoudt veiligen terugtogt op Soerabaija, dewijl 's vijands vervolging door het fort Generaal van den Bosch wordt gestuit. Heeft de vijand de baai van Patjitan tot uitgangspunt verkozen, dan kan evenzoo als in het vorig geval worden gehandeld: vereeniging met de hoofdmagt zoo het noodig is, en anders handhaving van hare stelling te Ngawie. Bij landing op punten der zuidkust beoosten Patjitan komt men op de eerste vooronderstelling terug, verhandeld bij de beschouwingen over de 5e grondstelling, namelijk: dat de binnenlandsche togt van uit Soerabaija wordt ondernomen. Deze korte beschouwing der krijgsverrigtingcn, bijaldien onze vijand, in afwijking van alle regelen der kunst en wetenschap, zijne landing op tusschenplaatsen wil bewerkstelligen en het binnenland langs ongebaande wegen indringt, waardoor onze hoofdmagt alleen langs groote omwegen bereikt kan worden, gevoegd bij die, vroeger reeds verhandeld, zullen overtuigend hebben bewezen, dat onze verdediging zich volkomen eigent om toe te laten, dat de oorlog in de binnenlanden gevoerd worde, en wij dan eerst altijd over alle onze krachten vrijelijk kunnen beschikken. Tezamentelling der aangeteekende algemeene bepalingen. 3. Wordt het beleg geslagen voor de forten te Batavia, dan verplaatsen zich: De afdeeeling Ngawie naar Gombong. De afdeeling Gombong naar Bandong. De afdeeling Bandong naar Buitenzorg, alwaar zij zich vereenigt met de mobiele niagt van Batavia. 4. Wanneer 's vijands leger van uit de Prcanger landen binnenslands door op Willem I aanrukt, erlangt Tjilatjap volle bezetting en wordt te Gombong eene afdeeling gestationneerd; wijders worden de terugtrekkende vrijkorpsen te Gombong vereenigd. 5. Bij landing te Cheribon houdt de afdeeling Bandong stand in de Preanger landen. 6. Wanneer de vijand van Tagal of Pekalongan het binnenland indringt, verplaatst de afdeeling Bandong zich naar Gombong, en de afdeeling Gombong naar Willem I. 7. Zoo 's vijands leger op den militairen weg tussehen Soerakarta en Ngawie post vat, behoudt de afdeeling Ngawie hare standplaats. !7' Grondstelling: De toelichting op deze grond- £z."t ■»*>- ietten. toond dat de bedoeling niet is, dat onze gelieele krijgsmagt zich in eene positie zou kunnen vereenigen, maar alleen onze mobiele magt uitmakende het leger te velde. Bij het slot der verhandeling over de 4a grondstelling is eene raming gegeven van de korpsen en garnizoenen, die in geen geval gerekend mogen worden te behooren tot het leger te velde, eensdeels, omdat men zich omstandigheden kan voorstellen, die de vereeniging met onze hoofdmagt geheel kunnen belemmeren, ten anderen, omdat enkele sterkten noodwendig gedurende den oorlog bezet moeten blijven, om niet zonder slag of stoot in 'svijands handen te vervallen. Het zal niet onopgemerkt zijn gebleven, dat de bezetting van het fort Prins van Oranje te Samarang tot de laatsten gerangschikt had kunnen worden, omdat dit fort in. geen geval geheel zonder garnizoen mag blijven. Dit is met voordacht nagelaten, niet alleen wegens de groote nabijheid van onze centrale stelling bij Willem I, maar ook omdat de volkomene stormvrijheid van dat sterke fort toelaat hetzelve met eene enkele wacht te bezetten, bijaldien de omstandigheden van dien aard zijn, dat men geenen ernstigen aanval behoeft te vreezen (b. v. als de vijand te Tjilatjap geland is), in welk geval het garnizoen, althans tijdelijk, bij de hoofdmagt kan worden ingedeeld. Men kan zich ook nog het geval denken, dat de vijand zeer sterk, wij daarentegen zeer zwak zijnde, afzien om hem het bezetten van Samarang te betwisten, het beter ooideelende om de troepen-afdeeling Samarang ongeschonden op onze binnenlandsche stelling terug te trekken, in welk geval het voorzeker geraden is om het fort liever in de lucht te doen springen, dan de bezetting voor onze hoofdmagt te verliezen. Voorzeker is dit een uiterste, maar de zaak kan er toe liggen. Aanstekende ziekten, belemmerde aanvoer van Europesclie troepen bij langdurigen oorlog enz., kunnen ons zoo ver gebragt hebben dat het axioma behoort te worden toe- — 442 — gepast: //Beter iets opgeofferd, dan alles verloren!" weshalve den legerkommandant het regt moet verblijven om zulk een maatregel te nemen; en dit behoudt hij van zeiven door het garnizoen van dit fort een deel te doen uitmaken der legerafdeeling Samarang. Samarang kan ten dezen opzigte niet op eene lijn worden gesteld met Tjilatjap, want de verschillende posten aldaar moeten wel degelijk in alle omstandigheden bezet blijven, om de eenige haven niet te verliezen waardoor wij gemeenschap met het moederland kunnen blijven onderhouden, terwijl ze ten allen tijde blootstaat om geheel onverwacht aangevallen en genomen te worden; immers kan eene vijandelijke vloot bezuiden Java aanwezig zijn zonder dat wij er kennis van dragen, en binnen weinige uren de haven overrompeld hebben zoo de batterijen niet naar behooren bezet zijn. Dit geeft aanleiding om Tjilatjap nimmer zoodanig ontbloot te laten, dat bij het onverwacht opdagen van 'svijands vloot niet alle vuurmonden behoorlijk bediend zouden kunnen worden, waartoe de halve bezetting vereischt om eene belegering door te staan voldoende wordt geacht, weshalve de weder-helft slechts gerekend wordt door het leger te velde geleverd te zullen worden. In de eerste algemeene bepaling zijn aan de afdeelingen van ons leger te velde de volgende legerplaatsen aangewezen: Willem I (Toentang), Samarang, Ngawie, Gombong, Bandong. De ontwikkeling van het defensiewezen voor Java is ook reeds genoeg gevorderd, om te doen gevoelen waar onze centrale positie gelegen is, kunnende geene andere dan de omstreken van Willem I er voor worden aangewezen, als welke alle denkbare voordeelen tot dat einde aanbiedt. Het komt er dan nu op aan om aan te toonen, dat: het hoofdkwartier te Willem I gevestigd zijnde, onze afdeelingen Samarang, Ngawie, Gombong en Bandong die plaats altijd vóór den vijand bereikt zullen kunnen hebben, zoo dit vereischt wordt om hem het hoofd te bieden. Om zulks voldingend uiteen te zetten, zal het genoegzaam zijn kortelijk in het geheugen terug te roepen, welke bewegingen de vijand kan maken met het doel om onze hoofdmagt te gaan aantasten. Bij landing in het westen van Java, in de straat Sunda, Ban- - 443 — tam of nabij Batavia, is het blijkbaar dat onze vijf afdeelingen niet alleen op een punt vereenigd hem tegengesteld kunden worden, maar dat zelfs het mobiel gedeelte van ons legertje te Batavia zich daarbij kan hebben gevoegd. / Algemeene Ontscheept de vijand eene beduidende magt ( , in de Wijnkoopersbaai, dan wordt het gebruik 1 van uit'dc Wijn- van den binnenlandsehen militairen weg het Ikoopersbaai op Bataviasche legertje ontzegd, maar blijft die Iden militairen iangS liet strand over Krawang naar Cheribon jtendeimetover- toch geheel open. Van dezen behoort in die /magt, zoo rukt onderstelling van den terugtogt— en bij tijds — \ het mobiele korps r^ebriiik te worden gemaakt, want tegen eene Jhet ^noorder- beduidende magt kan dit legertje, van de landI strand op Sama- zijde aangetast, zich niet staande houden. Is I rang; ^ 'g vijands magt evenwel te zwak voor deze on- | ma"! zoover- derneming, dan houdt onze afdeeling Batavia f sckanst het zich stand in eene goed gekozene en met veldver^ in eene goed ge- schakingen voorziene stelling, terwijl die van 'ozene ste g. -gancjong westwaarts opgerukt zijnde, zich op 'svijands gemeenschapslijn werpt. De gevaren, waaraan hij zich dusdoende blootstelt, doen wederom duidelijk uitkomen, dat dergelijke uitheemsche bewegingen niet verwacht kunnen worden, en zoo ze niettemin plaats grijpen, tot ons voordeel strekken; want bij overmagt nadert de vijand Batnvia eerst na eenige lange vermoeijende marschen te hebben gedaan, die wel zullen opwegen tegen de kleine gevechten, welke geleverd hadden moeten worden, bijaldien te Tanjong-kaik of Tjilintjing ware gedebarkeerd, terwijl onze Bandongsche afdeeling, versterkt door Preanger vrijkorpsen, hem evenwel veel afbreuk zullen doen; niettemin moeten onze forten te Batavia belegerd worden, om voordeel van de bezetting dier plaats te trekken. Is de vijand daarentegen niet overmagtig, dan loopt hij zijn verderf te gemoet, of zal minstens spoedig genoodzaakt worden zich weder in te schepen. In ieder geval — en hier komt het nu eigenlijk op aan — al onze strijdmagten kunnen zich verzamelen, ook ingeval hij oostwaarts op Bandong aanrukt; alsdan zal het versterkt kampement van der Wijk hem lang genoeg ophouden, om de Bataviasche afdeeling tijd te geven Cheribon vóór hem te bereiken, zijnde haar togt langs het strand naar Samarang verder verzekerd. In het niet waarschijnlijke, maar toch mogelijke geval alleen, dat de vijand ook Cheribon sterk bezet mogt hebben, zal de afdeeling Batavia af- gesneden zijn. Hoewel het verdedigingsstelsel moet medebrengen, dat hierop gerekend wordt (die afdeeling behoort dan ook eigenlijk niet tot het leger te velde), zoo is afgesneden niet eensluidend met verloren. Verre van dien. fvia zoo lang moet het toegeven — tot eindelijke vernietiging | doenlijk staande voeren, zijn, bevorens het noodlottige uur der ' nieter voonleefi0 overSave zal geslagen hebben, gunstige voor\ ge voorwaarden waarden te bedingen, die, als van de omstan\bedingen. digheden afhangende, aan de scherpzinnigheid van den bevelhebber moeten worden overgelaten. Alvorens van deze krijgsbewegingen af te stappen, wordt de opmerking in het midden gebragt, dat, indien de vijand magtig genoeg is om gelijktijdig in de Wijnkoopersbaai en te Cheribon beduidende troepenmagten aan wal te zetten, hij zich niet zal vergenoegen met de kleine — niets beslissende — resultaten door deze dubbele landing te verkrijgen, die dan toch sfeeds met gevaar gepaard gaan; hij zal zich vereenigd houden om met overmagt op ons af te gaan, en trachten afdoende voordeelen te behalen. Bij enkele landing te Cheribon hebben wij reeds gezien, dat onze Preanger afdeeling in ieder geval den tijd heeft, om, hetzij de Tjitandoy af op Tjilatjap, hetzij over den militairen weg op Banjoemaas te rukken, hoewel zulks blijkens de vijfde algemeene bepaling in den regel niet zal bchooren te geschieden. Het zal genoegzaam zijn dit herinnerd te hebben, zonder nogmaals in het betoog te treden, dat, is de vijand magtig genoeg om iets degelijks te ondernemen, het hem niet in de gedachte zal komen om zijn leger op een punt als Cheribon aan land te zetten, zoo ver verwijderd van alle plaatsen wier bezetting een begeerlijk doel geacht moet worden, zoo als Batavia, Tjilatjap of Samarang. Wordt dan Cheribon door den vijand bezet, dan zal zulks geschieden met een nevendoel, hetzij om de vloot te verzamelen, om water, hout en ververschingen op te doen, of om ons zonder slag of stoot de Preanger-landen te doen ontruimen, waarvan dan later bezit genomen zijnde, een aanslag op Batavia (van den zeekant) des te gemakkelijker wordt. Men haaste zich diensvolgens niet te zeer om de Preanger afdeeling oostwaarts te laten oprukken, maar houde zich niettemin in staat om zulks bij tijds te kunnen doen. Bukt de vijand de Preanger-landen met overmagt binnen, dan is Batavia en de daar legerende troepenmagt afgesneden van het oorlogstooneel, maar dan ook verspilt de vijand zijn tijd en zijne strijdkrachten aan krijgsverrigtingen die hem geen voetstap nader brengen tot zijn einddoel: /'de verovering van Java". De oorlog wordt dusdoende gerekt, waardoor onze hoofdmagt tijd wordt gelaten om westwaarts op te rukken, en hetzij Cheribon zelve, hetzij 'svijands gemeenschap met deze zijne depötplaats te bestoken, en dit zonder ons aan eenig beduidend verlies bloot te stellen. De slotsom der beschouwingen omtrent eene vijandelijke landing te Cheribon is dan deze: is hij magtig genoeg om het oog op Java's verovering te hebben, dan heeft hij een grooten misslag begaan door zichzelven te noodzaken lange, moeijelijke en gevaarlijke marschen te moeten doen tot het naderen onzer hoofdmagt te Willem I. Is zijne magt niet voldoende, en heeft hij alleen het oog op Batavia, dan is die misslag even groot, want de regtstreeksche aanval was in alle opzigten veel gemakkelijker. Is hij eindelijk te zwak om het bergland binnen te rukken, dan blijft alles in den toestand alsof geen vijand voet aan wal gezet had, daar wij ons gezag overal blijven handhaven, uitgenomen in de enkele plaats Cheribon zelve, van waar de vijand zich trouwens spoedig zal verwijderen wegens de ongezondheid en de blijkbare nutteloosheid dier bezitname. Het is vroeger reeds aangetoond, dat bijaldien landingen te Cheribon, Tagal of Pekalongan met kleine magt geschied zijn, er geene noodzakelijkheid bestaat om onze legermagt zamen te trek- ken, hetwelk dan trouwens ook niet door den vijand kan worden belet. Doet de vijand dit evenwel met een leger, sterk genoeg om Java's verovering te beoogen, dus met het doel om den militairen weg (van Cheribon eerst over Tagal) te bereiken, dan wordt het denkbare geval erkend, dat de Preanger afdeeling van onze hoofdmagt kan worden afgesneden. De gerekte vorm van het eiland, gepaard aan de omstandigheid dat Java te Tagal de geringste breedte heeft, en verreweg de minste belemmerende berglanden aldaar gevonden worden benoorden den militairen weg, zijn daarvan oorzaak. liet is evenwel ook reeds uiteengezet, dat deze uitzondering op den regel: /'dat wij al onze mobiele strijdkrachten moeten kunnen vereenigen," in ons voordeel blijft, hetwelk kortelijk in herinnering zal worden gebragt. Vooreerst blijven wij daardoor ons gezag ongeschonden handhaven in alle landen bewesten 's vijands landingplaats gelegen; ten anderen wordt de vijand genoodzaakt bij zijnen optogt eene veel grootere magt dan onze afgesnedene legerafdeeling af te zonderen en haar tegen te stellen, uit vrees voor zijne gemeenschapslijn; immers de mobiele magt van Batavia, versterkt met alle vrijkorpsen van West-Java en de Preanger-landen, zullen zich met de Preanger afdeeling hebben vereenigd; ten derde eindelijk zal het den vijand oneindig moeijelijker vallen om zijnen legertros door het bergland over den weg te krijgen, dan indien hij van Samarang uit op onze hoofdmagt ware aangerukt. Wanneer de vijand in den aanvang der westmousson (regentijd) in de baai van A.diredjo tusschen de twee kapen KarangAlgcïïisenc bolong aan de zuidkust van Java eene bedui/ bepaling: (|ende magt aan wal zet — en dit kan zeer 011lle1°van dt wist- verwaclits geschieden — zal dit in den regel y mousson moet de plaats hebben met het doel om de haven te verJ bezetting van de meesteren, waaruit de volstrekte noodzakelijkheid f latjsro ^voltalig ontspruit, om de sterkten aldaar gedurende de \gemaakt zijn. geheele westmousson sterk bezet te houden, -t egen het einde van elke drooge mousson zullen dan 650 man van de afdeeling Gombong op Tjilatjap worden gerigt, te vervangen door een gelijk getal van Willem I te trekken. Bij den afloop der westmousson, wanneer geen aanslag van dien aard meer mogelijk is, hernemen de manschappen der mobiele afdeelingen hunne standplaatsen. Wordt het beleg voor Tjilatjap geslagen, dan zal de vijand zijne geheele magt — hoe sterk ook — er toe besteden, want de vesting moet in dat geval spoedig en wel onder de allerongunstigste omstandigheden veroverd worden. Immers hij moet het beleg opbreken zoodra de westewind ophoudt sterk door te waaijen. In dit geval heeft hij maar een bepaald doel, namelijk om van Tjilatjap zijne wapenplaats te maken, ten einde van daaruit op / Algemeens onze hoofdmagt af te gaan; hij zal zijne magt bepaling: diensvolgens niet versnipperen, door de residentie Bij landing in Banjoemaas te overstroomen en den militairen de baai van Aai- J redjo rukt de af- weg te bezetten, veel minder om zieh op den !deeling Bandong postweg aan het noorder strand te gaan plaatsen, terstond naar wesi!aive onze afdeeling Bandong deze twee we- Willem I op (de . ° B bagage geheel gen — minstens een er van — openhoudt, om, over den post- zoo noodig, naar Willem I op te trekken. Ge- weg), en worden rac[en gehijg het om zulks in alle omstandigde rreanger-lan- J den door de mo- heden te doen, want door Tjilitjap te belegebieie magt van ren, verbindt de vijand zieh als het ware, om Batavia (bezets geene ondernemingen tegen de Preanger-landen evenwel door den Batavia te doen, wegens de menigvuldige vijand over- terreinbezwaren van deze zijde die elders niet TOert^nen eenen ^es^aan' Onze mobiele magt van Batavia in bergoorlog met ^at landschap verdeeld, zal dus voldoende zijn l Bandong tot wa- om ons gezag gedurende den oorlog te blijven penplaats. handhaven. Evenwel kan men zich toch ook voorstellen, dat de vijand, tegen elk vooruitzigt in, dadelijk en bij de berenning van Tjilatjap, of wel zonder de vesting te berennen — dus uitsluitend om ons eenige landschappen tijdelijk afvallig te maken — de residentiën Banjoemaas, Tagal, Pekalongan en Cheribon overstroomt. In dat geval zullen wij hem aanvankelijk laten begaan, en goede kansen afwachten om van uit Baglen, Kadoe of de Preangerlanden onverhoeds op zijne verspreide troepen te vallen, en hem de meest mogelijke afbreuk te doen zonder ons veel bloot te stellen. In deze manier van oorlogen hebben wij veel voor, als ten eenenmale bekend met het land en zijne hulpbronnen, en vooral over alle transportmiddelen kunnende beschikken, die deii vijand geheel ontbreken. Onze Preanger-afdeeling is dan wel is waar weder van de hoofdmagt gescheiden, maar zonder dat het ons deert, evenmin als wanneer die zelfde landschappen van af het noorder strand bezet zijn geworden. Immers, verzwakt zouden wij er door worden zoo 'svijands leger toch even sterk tegen onze hoofdmagt kon oprukken, maar dit kan alleen na de vernieling der Preanger afdeeling het geval zijn. Keert hij zich echter tegen deze, dan wijkt ze voor hem terug en hij verliest zijnen tijd, terwijl onze hoofdmagt zijne gemeenschap komt bedreigen. Vergenoegt hij zich een observatiekorps achter te laten, dan verliest hij meer dan wij, want de Preanger afdeeling wordt eerlang versterkt met de mobiele magt van Batavia en alle vrijkorpen uit de westersche landen. Iloe men de zaak dan ook beschouwe, het afsnijden der Preanger afdeeling van onze hoofdmagt zal in de besproken omstandigheden steeds in ons voordeel blijven, terwijl toch meermalen het lot van den oorlog door eene dergelijke beweging wordt beslist, maar dan moet het afgesneden korps ook verdelgd kunnen worden. Dit laatste nu is wel niet ondoenlijk, doch zal den vijand een geheelen veldtogt kosten, gedurende welken onze hoofdmagt de handen vrij houdt, en hij dus in den regel meer verliezen zal ondergaan, dan wij door het niet opdagen van eene onzer afdeelingen daarbij ondervinden. De landing in de oostmousson van 'svijands veroveringsleger te Djettis (oostpunt der Schildpadden-baai) buiten beschouwing latende, omdat de aanleg eener wapenplaats ten eenemale onmogelijk is, zoo komt nu Kendal bewesten Samarang het eerst in aanmerking. De landing te Kendal kan in de eerste plaats geschieden met het doel om Samarang te bemagtigen en deze plaats tot depot in te rigten. Te Kendal moeten de schepen al zeer ver uit den wal ten anker komen, zijnde het aan land brengen van troepen en wat daarbij behoort geene gemakkelijke taak, niet van wege branding of onstuimige zee, maar wegens modder en ondiepte. Met groote oorlogsloepen kan dit niet geschieden, zoodat het debarkement geen plaats kan hebben, bijaldien de vijand niet voorzien is van expresselij k daartoe vervaardigde vlotten. Dit natuurlijk aangenomen zijnde, alsmede dat het ontschepen bij het ten anker komen aanvangt; dat elk vlot 20 man overbrengt (grootcr kan men ze wegens het ondiepe modderstrand niet nemen) en vijf malen heen en weder gaat in de 24 uren; dat tot ontscheping van hot materieel (paarden, voertuigen, geschut, vivres, kook- en hospitaalsgoederen, enz. enz.) niet meer dan voor de manschappen vereiseht wordt, en dat een overdreven aantal van 100 vlotten aanwezig is (immers elk vlot moet door een aantal kleine sloepen gesleept worden), dan worden nog 5 volle dagen vereiseht om het veroveringsleger van 25,000 man te Kendal aan wal te zetten. Neemt men het leger minder talrijk aan, dan zal het daartoe vereischte getal dagen noodwendig evenredig verminderen, maar dan ook vermindert voor ons de volstrekte noodzakelijkheid om onze geheele legermagt in positie te hebben, wanneer de vijand opdaagt. Hiervan nader. Men neme dan tot ontscheping van het leger en vestiging te Kendal 5 dagen En stelle, dat het gedurende die dagen gelukt is om den grooten weg door de inundatie te herstellen (zie de bepaling 0 voor Samarang) en genoegzame transportmiddelen te verzamelen om den volgenden dag te kunnen opmarcheren. Togt naar Bodjong 1 dag Oponthoud wegens de barrikades en veldwerken te Bodjong en togt binnen door naar Petjarongan . . 1 „ V oorzieningen tot den algemeenen aanval te Petjarongan 1 „ Togt naar Oenarang 1 „ Zijnde het niet mogelijk minder hiervoor te stellen over eenen weg, op welken de bruggen vernield zijn en bij elk défilé een klein gevecht geleverd zal moeten worden. Van Oenarang tot Marak-Mattie 1 « Dewijl (hoewel deze afstand dan ook kort moge zijn) de terreinbezwaren hier reeds veel grooter zijn en onze ligte troepen den vijand geen rust gunnen. Van Marak-Mattie tot Bawen 1 » Hier moet de vijand noodwendig met de grootste behoedzaamheid voorwaarts rukken, daar onze geheele magt op zijne linker flank staat. Bovendien moet hij nu reeds nijpend gebrek hebben aan transportmiddelen, en zonder alles (alle benoodigdheden) mede te voeren, kan hij niet vooruitkomen. Van Bawen naar Toen tang 1 „ Verkenningen en algemeene rustdag 1 ,/ telt 13 dagen voor het uiterste minimum van tijd, dat 's vijands leger na de verschijning der vloot te Kendal noodig heeft, om slagvaardig voor onze linie aan de Toentang te staan. 30 S Algemeent De verst van ons centrum verwijderde afdeeling bepaling: ;s die van ,lc Preanger-landen, beoosten Bandong tra? dl(f le-eraf- in het versterkte kampement van der Wijk gedeelten steeds legerd. Zoo ras nu het telegraphisch berigt marsclivaardig ontvangen wordt dat de vijand voor Kendal ten tiin^lLr^miS- anker 'is gekomen, gaat deze afdeeling, die in taire wegen be- oorlogstijd even als de anderen steeds mcirsclihoort ook alles vaardig moet blijven, dan ook zonder verzuim op rijn&Sgit marsch, en daar zij overal alles gereed vindtvan marcherende ook dit moet bij oorlog eene algemeene bepaling troepen. z[jn — kan. zij Bantjer aan de Tjitandoy den 2'icii dag bereikt hebben. Van hier nikken de ligte troepen door het bergland op Banjoemaas, terwijl de zware troepen en de bagage de rivier afzakken naar Kalie-Poetjang en dan den nieuwen weg (bepaling « voor Banjoemaas) naar Banjoemaas inslaan, alwaar beide onderdeden den 5'k"> dag kunnen aankomen; zonder zich zeer te vermoeijen, zal dit korps, dan weder vereenigd voortrukkende, den 8sten dag over "Wonosobo te Setjan, den 9llen over Wawar te Banjoe-Biroe, en den 10'"" dag over Willem I te Toentang zijn aangekomen. Heeft men evenwel eenen rustdag moeten gunnen, dan legert de afdeeling eerst den 10len dag te BanjoeBiroe en kan het welligt gevaarlijk zijn, voor den vijand langs, op Toentang te marcheren. In dat geval wordt de linie, over Tjandie-Doeko en Salatiga, toch nog met ('énen goeden marsch bereikt, zoodat de manschappen in ieder geval rusttijd overhouden, bevorens zich met den vijand te moeten meten. De afdeeling Gombong kan Toentang met gemak den dag hebben bereikt, en dus na een paar rustdagen den vijand reeds te gemoet zijn getrokken. De afdeeling Ngawie zal den 7,lul of g.iou dag te Toentang zijn, en diensvolgens ook nog tegen den vijand aangevoerd kunnen worden. Eindelijk is de afdeeling Samarang niet anders dan voet voor voet teruggetrokken, doch neemt toch altoos bij tijds hare stelling aan de Toentang in, alwaar nu ons gehcele leger vereenigd zal zijn om den vijand het hoofd te bieden. De vijandelijke krijgsbeweging hierboven in beschouwing genomen, is die, welke hem binnen den kortst mogelijken tijd voor onze hoofdmagt kan brengen, en toch blijkt het, dat wij zonder overspanning onze gcheele krijgsmagt kunnen hebben vereenigd. Ware dit niet het geval, dan zou de vijand om die reden kunnen besluiten zijne landing te Kendal te bewerkstelligen, en over de menigvuldige bezwaren der slechte ontschepingsplaats en het niet vinden van eenige hulpmiddelen heenstappen. Zoo als evenwel de zaken staan, zijn alle desbevoegden het eens, dat hij verkiezen zal eene goede ligplaats voor zijne vloot, eene gemakkelijke ontschepingsplaats, en een punt alwaar ettelijke hulpmiddelen worden aangetroffen, dat dus tot voorloopige wapenplaats kan worden ingerigt, al hetwelk hij te Japara of oostelijker aantreft. De landing te Kendal kan echter ook nog plaats hebben met het doel om binnen door op Oenarang aan te rukken, en ons dus doende te noodzaken Samarang zonder slag of stoot te ontruimen. Deze beweging zal waarschijnlijk verkozen worden, zoo 's vijands leger, aan minder verliezen blootgesteld, ze in korter tijd ongemakkelijker ten uitvoer kan brengen dan de regtstreeksche marsch op Samarang. Het eerste zal verkregen zijn, zoo wij den vijand op dien togt geene troepen tegenstellen, maar dit is gemakkelijk, zonder daarom Samarang te moeten ontblooten: immers onze geheele afdeeling- Willem I is beschikbaar en kan op bekomen berigt der landing te Kendal en aanstalte om den binnenlandsehen togt te ondernemen, voorwaarts rukken en eene goede stelling bewesten Oenarang innemen, alwaar vooraf — bij de uitbarsting van den oorlog — zoodanige (Nog eene plaat- veldwerken behooren aangelegd te zijn, dat de tfsalrany: ^ d^eu zal te besteden heb- Bij oorlog wordt manoeuvreren. Het lijdt ^bewesten Oena- geen twijfel dat er zoo veel tijd noodig is, want /stelLgne Sver- Kendal ^ Vk rnarsch binnen door van Oenaf schanst tegen ran°' terwijl alle binnenwegen in dezen omtrek \ Kendal gerigt. volgens bepaling r voor Samarang spoorloos Algemeene verdwenen zijn. Wil hij er dan eerder door f Bij landing te ^omen' dan m°eten wij aangevallen worden, en i Kendal en opruk- stelt hij zich aan verliezen bloot, die, wegens [ ken naar Oena-verwijdering van en slechte communicatie met \marangsche6 af- Zijne waPenPlaats Kendal, ook te zwaarder wegen Jdeeling(Bodjong zu^en> tijd is reeds gezien dat niet bespaard ydoor ligte troe- wordt, en de moeite om er door te komen is in ifangz^teS, alle °PziSten ved grooter dan wanneer hij den Ien wordt de ver- weo over Samarang had ingeslagen. Het spreekt f schanst e stel- van zelve, dat, mogt de vijand deze bewe°*in°" ' OenarangWe|oor d°6n' °nZe hoofdmaSt gelijktijdig van Samarang \ troepen van Wil- °Prukt om, hoe de zaken ook loopen, nimmer Mem I bezet. afgesneden te worden; Bodjong blijft intusschen 30* door ligte troepen bezet zoo lang cr mogelijkheid bestaat dat de vijand op zijne passen kan. terugkeeren, ten einde Samarang van dien kant te bezetten. De kleine troep, die dus doende haren terugtogt, over den grooten weg naar onze hoofdmagt in sommige omstandigheden afgesneden zal vinden, behoudt in ieder geval een veiligen, langs binnenwegen naar Salaiiga, Soerakarta of Ngawie, of wel over den grooten weg naar Soerabaija. Bovenstaande uitweidingen zullen klaarblijkelijk hebben aangetoond, dat eene beweging van Kendal op Oenarang voor den vijand in alle opzigten ver moet achterstaan bij den regtstreekschen marsch op Samarang; deze laatste is veel korter en gemakkelijker dan die van Japara, en desniettemin wijzen alle deskundigen laatstgemeld punt aan voor dat, alwaar 's vijands leger ontscheept zal worden, en wel uit overwegende krijgskundige beschouwingen, zoo als: te Japara heeft 's vijands vloot eene welbeschutte ligplaats nabij den wal, terwijl zij te Kendal in de opene zee en zeer ver van strand moet ankeren; te Japara kan de ontscheping in korten tijd met gewone scheepssloepen plaats grijpen, terwijl die te Kendal een langdurige, moeijelijke en gevaarvolle arbeid is, alleen mogelijk op medegebragte vlotten; te Japara bestaat alle gelegenheid om eene welvoorziene voorloopige wapenplaats op te rigten, waarvoor Kendal bijna geenc hulpbronnen aanbiedt. Ten slotte zij nog opgemerkt, dat, al staat dan ook in het algemeen op den voorgrond, dat wij Java in het binnenland moeten verdedigen, wij van den anderen kant den vijand steeds en overal afbreuk moeten doen, waar dit maar eenigzins doenlijk wordt zonder ons zeiven bloot te geven, en dit is hier / Algemeetie het geval, mits te Kendal bij oorlog eenige ligte ( ordt ^roePcn worden gelegerd (vooral scherpschutters \tc^Kei!(MV gar- met eenige weinige stukken berggeschut), waar<nizoen van ligte door de landing in ieder geval zal worden verj troepen gelegd tl.aag(j en de vijand eenig bloedig verlies zal f tuele^anding^te moeten lijden, door welk eerste oorlogsfeit de \bemoeijelijken. moed der onzen zal worden aangewakkerd. Deze kleine troep zorge intusschen om bij tijds, hetzij op Oenarang, hetzij op Samarang terug te trekken, en mag zich niet blootstellen, om, welke kleinigheid dan ook, in 's vijands magt achter te laten. Bij het ontschepen van 's vijands leger te Japara, verkrijgen wij meer ruimte van tijd om onze hoofdmagt te verzamelen dan in dc vorige onderstelling. Aldaar zal het debarkement wel is waar binnen tweemaal 24 uren volbragt kunnen worden, maar de plaats is vijf marschen van Samarang verwijderd, en de weg is voor een groot gedeelte vernield en onder water gezet (zie de bepaling o voor Samarang). Al neemt men dus het bijna onmogelijke aan, dat liet opruimen der belemmeringen en het bemagtigen onzer verdedigingswerken te Torbaja geen oponthoud veroorzaken, zal de vijand Samarang toch eerst den zevenden dagbezetten, terwijl gezien is, dat zulks, van om de West, den zesden dag het geval kan zijn. De bewegingen, van uit Japara bovendien uitvoerlijk, zijn reeds bij onderscheidene gelegenheden in beschouwing genomen. Mogt de vijand zich op den militairen weg tusschen Ngawie en Soerakarta willen plaatsen, dan zal het altijd mogelijk blijven, vóór zijne komst de afdeeling Ngawie op Willem I te doen aanrukken, hoewel dit ingevolge de zevende algemeene bepaling alleen bij uitzondering moet geschieden. Is zijn doelwit om den militairen weg tusschen Salatiga cn Soerakarta te bezetten, en heeft hij dit met grooten spoed cn groote overmagt volbragt, dan kan onze gelijktijdig opgerukte afdeeling Ngawie wel is waar zijn afgesneden — indien de driesprong Kalitan vóór onze komst sterk bezet ,s — m£l<ir deze beweging ontneemt den vijand in ieder geval meer levende strijdmagten dan aan ons, niet alleen wegens de bedreigende afdeeling Ngawie, die alsdan in zijnen rug komt te staan, en welke door de aangerukte vrijkorpsen uit de Kadoe en Baglen (die zich gemakkelijk bezuiden om met de afdeeling Ngawie vereenigen) versterkt zal zijn, maar ook wegens het noodzakelijk bezetten zijner lange en zeer slechte communicatielijn met de wapenplaats Japara, en het bezigen van gewapende manschappen voor transport van benoodigdheden in deze woestenijen, die ten eenemale van hulpbronnen ontbloot zijn. Eindelijk kan hij het voornemen hebben om, door eene beweging op Goeboek, ons te noodzaken Samarang te ontruimen (een evenbeeld om de Oost, van den regtstreekschen togt van Kendal op Oenarang om de West). Hier in het geïnundeerde land is hij evenwel aan nog veel grootere bezwaren dan daar onderworpen. Zoodra men de zekerheid van dit zijn plan heeft erlangd, rukt de afdeeling Samarang op Oenarang terug, om zoewel Toentang als Samarang gelijktijdig met den vijand te kunnen bereiken, zoo hij slechts een loozen togt naar Goeboek gedaan mogt hebben. De te Samarang achtergelaten ligte troepen waarborgen tegen overrompeling, en zullen hunnen weg in het ergste geval toch wel bewesten den berg Oenarano- O O om vinden; trouwens zal Let verlies van dezen troep niet in vergelijking kunnen gebragt worden bij dat van tijd en manschappen, en de vermoeijenissen, waaraan de vijand zich blootstelt door zijdelingsche bewegingen van dezen aard, in een geïnundeerd land zonder wegen of hulpbronnen. Bij ontscheping van het vijandelijk leger te Patjitan of oostelijker aan de zuidkust, te Rembang of oostelijker aan de noordkust, toont een blik op de kaart genoegzaam aan, dat ons geheele mobiele leger altijd te A'Villcm I vereenigd kan zijn, bevorens 's vijands leger de plaats bereikt kan hebben. Alvorens van deze grondstelling af te stappen wordt nog aangeteekend, dat er zich gevallen kunnen opdoen dat onze legermagt te velde door een deel van het garnizoen van Soerabaija versterkt kan worden, b. v. indien de vijand Tjilatjap belegert, indien het oorlogstooneel in de Preangerlanden is geplaatst, indien hij zijnen togt van uit Cheribon, Tagal of Pekalongan onderneemt, of eindelijk wanneer hij te Samarang lang mogt worden opgehouden (het waarschijnlijke geval). Daar Soerabaija 15 a 16 marschen van Toentang verwijderd is, zal eene afdeeling van Soerabaija onze lioofdmagt in al die omstandigheden kunnen komen versterken, dewijl dan bepaaldelijk voor de vesting niets te vreezen kan zijn. Bij rugwaartsehe beweging van den vijand wordt dat voorbeeld evenwel dadelijk opgevolgd, want men mag zich niet blootstellen om Soerabaija ingesloten te zien zonder dat het garnizoen voltallig zij. Verzameling van het aangeteekende. Bepaling voor Samarang: zzz. Bij oorlog wordt bewesten Oenarang eene goed gekozen stelling, gerigt tegen Kendal, door veldwerken verschanst. Algemeene bepalingen: 8. Bij landing in de Wijnkoopers-baai en. het post vatten van 's vijands leger op den militairen weg met overmagt, rukt onze mobiele magt van Batavia langs het noorder strand naar Samarang. Met geringe magt daarentegen houdt dit korps stand in WestJava, zich in eene goede stelling verschansende. 9. Bij gelijktijdige sterke bezetting van den militairen weg van uit de "Wijnkoopers-baai en Cheribon, zal ons mobiel korps van Batavia elke uitweg zijn afgesneden; het zal zich dan in West-Java, de maritieme positie of de oude stad staande houden om goede voorwaarden te bedingen. 10. Bij oorlog moet de bezetting der sterkten te Tjilatjap voor liet invallen van elke westmousson uit het mobiele leger voltallig gemaakt worden. 11. Bij landing in de baai van Adiredjo rukt de afdeeling Bandong terstond naar Willem I op (de bagage geheel langs den postweg aan het noorder strand). Vindt zij het land door den vijand overstroomd, dan wordt de bergoorlog gevoerd, met Bandong als wapenplaats. De mobiele magt van Batavia rukt in ieder geval de Preanger-landen binnen. 12. Bij oorlog moeten alle legerafdeelingen steeds marschvaardig zijn. Op alle stations der militaire wegen behoort ook alles in gereedheid te zijn tot ontvangst van marcher nde troepen. 13. Bij landing te Kendal en oprukken (binnen door) naar Oenarang, trekt de Samarangsche afdeeling (Bodjong door ligte troepen bezet latende) langzaam terug, en wordt de verschanste stelling bewesten Oenarang door troepen van Willem I bezet. 14. Bij oorlog wordt te Kendal garnizoen van ligte troepen gelegd, om eene eventuele landing te bemoeijelijken. ( 8° Grondstelling. Wanneer, overeenkomstig du J. Wij moeten den oorlog op Java tweec]e grondstelling,// onze strijd- vkunnen rekken. , e T j- • magt op Java evenredig is aan de grootste magt, die de vijand tot verovering kan aanvoeren;" indien wij, naar luid van grondstelling vijf, "den veldslag op Java kunnen weigeren," en als wij eindelijk //Java in het binnenland kunnen verdedigen," ingevolge de zesde grondstelling, dan blijkt daaruit reeds genoegzaam, dat wij liet heft in handen hebben en den oorlog kunnen rekken; immers zien wij ons daardoor in staat gesteld, om met een leger dat aan de behoeften voldoen zal, dat des vijands in de binnenlanden te lokken, en ons te kunnen onttrekken aan het leveren van eenen veldslag die op onze vernieling konde uitloopen (als wanneer het laatste woord gezegd zou zijn), en blijft hem geen ander middel over dan om te trachten ons uit te putten, dat is, om ons door genoodzaakte bewegingen te vermoeijen, ons den toevoer van benoodigdheden af te snijden, ons tot werkeloosheid te doemen en daardoor den goeden geest bij ons leger uit te dooven, het land te overstroomen en afvallig van — zoo mogelijk vijandig jegens — ons te maken, in een woord »eenen gerekten oorlog te voeren," waarvan het einde wel is waar onze ondergang kan zijn, maar die, zoo als getracht zal worden duidelijk te maken, met meer waarschijnlijkheid 'svijands ondergang zal berokkenen. Alvorens echter hiertoe over te gaan, behooren wij de overtuiging te hebben verkregen, dat het niet boven onze krachten is om een mobiel leger op Java te onderhouden, sterk genoeg om den vijand het hoofd te kunnen bieden, want eerst dan zal men kunnen zeggen, dat ons leger met dat des vijands in evenredigheid staat. Bij de beschouwingen over de tweede grondstelling is de slotsom geweest, dat de grootste magt door den vijand aan te voeren het effectief van 25,000 man niet te boven kan gaan, en hoewel dit uiterste wel nimmer bereikt zal worden, zoo moet van onzentwege natuurlijk op dit maximum worden gerekend. Het groote doel van den vijand is, om onze hoofdmagt met het minste verlies op de zekerste manier, binnen den kortst mogelijken tijd, te genaken en te vernielen of uiteen te slaan; deze voorwaarden vindt hij het best vereenigd door eene landing te Japara en door vandaar over Samarang op onze hoofdmagt aan de Toentang af te gaan. Door dan op te maken, met welke magt de linie aan de Toentang door hem aangetast kan worden, zal het effectief uitkomen van de krijgsmagt, die wij hem aldaar moeten kunnen tegenstellen, en dit effectief zal dan voor elke andere beweging, voor elk ander plan van veldtogt, meer dan voldoende wezen. Men neme dan aan, dat de vijand met eene magt sterk 25,000 man uitgezeild, zonder ongelukken en zonder eenig verlies van de zijde onzer zeemagt ondergaan te hebben, in het begin der oostmousson te Japara is ten anker gekomen. Zegge 25000 man. Het zal geene overdrevene schatting zijn als men aanneemt, dat gedurende den overtogt en de ontscheping 5 ten honderd door ziekten en ongesteldheden verhinderd zullen worden om dienst te doen. 1250 Voor liospitaalsdienst afgezonderd. ... 50 Dienst van vivres en kazernering. . . . 100 Garnizoens- en politiedienst te Japara. . 300 Dienst der transportmiddelen, zijnde vooral in den beginne eene zeer moeijelijkc zaak, daar aanvankelijk weinig of geene hulp van de inlanders te verkrijgen zal zijn 500 2200 // Beschikbaar om op te marcheren 22800 man. Van Japara naar Samarang zijn vijf marsehen, dus 4 standplaatsen alwaar minstens 200 man post moeten blijven houden 800 De nabijliggende groote inlandsche plaats Koedus moet voor zekerheid en tot verzameling van voeder, levens- en transportmiddelen, sterk militair bezet worden 500 Daar het hier niet enkel op marcheren aankomt, maar sterk gewerkt moet worden om voorwaarts te kunnen komen, bruggen moeten worden hersteld, wegen door geïnundeerd land Te transporteren. . . 1300 22S00 man. Transport. . . 1300 22800 man. gemaakt enz., zoo zal dit in het tropische land aanleiding geven tot groote overspanning en menigvuldige ziekten en sterfgevallen. Bij den marsch van Tjilitjing over Batavia naar MeesterCornelis — eigenlijk maar een marsch — telde men reeds meer danl5°/o buiten staat om dienst te doen. Hoewel dan ook een goed gedeelte der 1250 man, hierboven afgeschreven, weder opgekomen zullen zijn, zal men blijkbaar onder het waarschijnlijke cijfer blijven, door nu nog 10% af te schrijven 2280 Yoor buiten gevecht gestelden bij de krachtdadige aanvallen op den toren en de batterij te Torbaja en Kalie Gawee, alsmede de barrikades. 220 Want zonder krachtigen aanval zijn deze posten alleen door tijd te bemagtigen, welke den vijand onmisbaar veel meer volk zal moeten Samarang wordt dus bezet met 19000 man. Met den spoed, tot nu toe voorondersteld, zal de togt worden voortgezet, terwijl het materiëel gelijktijdig van Japara over zee naar Samarang zal worden overgebragt. Ditis evenwel eene zaak die niet eensklaps afgedaan zal wezen, en zoo lang zulks het geval niet is, behoort de landweg, zoo als boven is aangegeven, bezet te blijven. De troepen, daarvoor aangewezen, kunnen dus vooreerst buiten rekening blijven. Het fort Prins van Oranje moet bepaaldelijk door den vijand geblokkeerd worden om zich voor groote ongelegenheden te vrijwaren. Wanneer hij met der tijd de noodige werken van insluiting zal hebben tot stand gebragt, is eene krijgsmagt, dubbel zoo sterk als de bezetting, wel voldoende tot dat oogmerk, want de gelegenheid om uitvallen te doen is niet gunstig en werd opgeofferd aan de noodzakelijkheid om een groot defensief vermogen aan het vestingwerk te geven, zonder zwaar garnizoen tot verdediging Te transporteren. . . 19000 man. Transport. . . 19000 man. te moeten afzonderen. Bij de nu in beschouwing zijnde krijgsbedrijven moet de vijand evenwel buiten liet vuur des forts, dus op verwijderden afstand, vele punten sterk genoeg bezetten om ons garnizoen het hoofd te kunnen bieden, of liever, om ons bij onverhoedsehen aanval bepaaldelijk te kunnen afslaan; tot zoo lang hij zich voor goed te Samarang genesteld heeft vooral, is zulks volstrekte noodzakelijkheid, weshalve men niet overdrijven zal met voor deze dienst aan te wijzen 2000 Het bezetten en overheeren der stad . . 1000 3000 » Weshalve voor Petjarongan verschijnen 16000 man. Aangenomen dat de Samarangsche afdeeling, beducht om zich te veel bloot te geven door het hoofd te willen bieden aan deze beduidende magt, de stelling des nachts verlaat, nadat alle voorbereidende maatregelen tot eenen algemeenen aanval genomen zullen zijn, dan ondergaat de vijand geen verlies aan manschappen, maar bezet de stelling met 200 Men houde in het oog, dat onze vijand zich thans niet alleen in vijandelijk land beweegt, maar reeds bloot staat om door onze vrijkorpsen en ligte troepen verontrust te worden, dus geen zijner transporten zonder sterk geleide kan laten vertrekken; men begrijpe voorts, dat die transporten voor het oprukkende leger in een land waar (door de van onzentwege genomen maatregelen) geene hulpmiddelen hoegenaamd aangetroffen worden, menigvuldig, ja onafgebroken den weg zullen bedekken, zoodat een groot aantal gewapende manschappen ter begeleiding afgezonderd moeten worden. Neemt men aan, dat tusschen Samarang en Toentang steeds zes transporten op weg zijn — gedurende de eerste dagen toch is dit bepaaldelijk niet overdreven — en Te transporteren. . . 200 16000 man. Transport. . . 200 16000 man. dat elke geleide-troep 300 man telt, dan ver- eischt deze dienst 1800 Bezetting der stations Oenarang, MarakMattic en Bawen, die aan onze aanslagen blootstaan, elk 300 man 900 Afgezonderd voor de transportdienst zelve, want bij zulke bespoedigde beweging zal liet den vijand niet mogelijk geweest zijn veel inboorlingen er voor bijeen te brengen; matig gesteld a 100 man per transport 600 Wanneer men nu 5 ten 100 van alle manschappen stelt, die door ons vuur, vermoeijenissen, ziekten en sterfgevallen buiten dienstbetooning blijven, dan zal het toegestemd moeten worden, dat dit cijfer een bepaald minimum is. Het werd ook alleen zoo laag gesteld, omdat velen van de achtergelaten manschappen beoosten Samarang, gaandeweg opgerukt zullen zijn. 