None
2

Nm voor groene informatie

voorschriften inzake reinheid van
het water en moet de plaatselijke
overheid informatie verstrekken
over de kwaliteit van het water. Ook
moet de verzekering worden ge­
geven dat het natuurschoon dat er
zich eventueel in de omgeving be­
vindt voldoende beschermd wordt.
ln de havens wordt de kwaliteit van
het water getest en wordt er nage­
gaan welke maatregelen werden
genomen tegen de vervuiling.
We zijn benieuwd of er ook een Eu­
ropese vlag aan onze kust zal wap­
peren ?

1 3 mei 20u.1 5
Na de heer Louis Tobback aan het
woord gehoord te hebben over het
Europees defensiebeleid organi­
seert de Europakring Brugge een
debat over de toekomstperspektie­
ven in een Verenigd Europa op 1 3
mei om 20u. 1 5 i n Hotel Navara te
Brugge. Het thema wordt ditmaal
ingeleid door Jaak Gabriëls.
Europese tentoonstelling

De stichting Ryckevelde organi­
seert in het Boterhuis, kultureel cen­
trum van Brugge een Europese ten­
Gepensioneerden mogen
toonstelling voor jongeren. Deze is
niet wonen waar zij willen
toegankelijk van 2 mei tot en met 1 1
Ais een gepensioneerde zich bij­ mei 1 988.
voorbeeld in Frankrijk wil vestigen
begint vbor hem een ware lijdens­
weg van formaliteiten en attesten.
Op een vraag van Anne-Marie Lizin
antwoordde de Europese Kommis­
sie dat het Europees Recht momen­
teel aileen voorziet dat een gepen­
'
sioneerde zich in het land mag ves­
STEU NT ···· GRAAG'
tigen waar hij gewerkt heeft ais zelf­
·>: • ;•, ' ·
standige of in loondienst. ln alle an­
DE BEWEGING
<:
·
dere gevallen gelden de nationale
:. ·.
 VOOR DE
voorschriften. Deze leemte zou al
lang zijn ingevuld indien het voorstel
VERENIGDE
van de Kommissie, dat dateert van
1 979, door de Ministerraad zou
STATEN VAN
aangenomen worden. Ondertus­
EUROPA�U.E.F
..
sen werd er al wei aan gesleuteld,
·:·. .·
·
het enige wat nu nog gevraagd
· EN BIEDT
wordt is de erkenning van het recht
op
verblijf
voor
alle
EG­
:U HIERBIJ
onderdanen. Daar horen dus ook de
gepensioneerden bij. Het gastland
ZIJN DIENSTEN
mag dan wei dokumenten vragen
' AAN.
waaruit blijkt dat de aanvrager en
zijn familieleden over een voldoen­
de in komen en over een woonst be­
schikken en mag het voorbehoud
maken op punten van openbare
orde, veiligheid en volksgezond­
:·:·
heid.
 Het Europese milieujaar werd op 2 1
maart afgesloten. O p d i e dag werd
NETI operationeel. NETI werd op­
gezet ais een vereniging zonder
winstoogmrk, het stelt alle mogelij­
ke informatie over uschone» tech­
nologieën ter beschikking. Uit stu­
dies in alle lidstaten bleek de duide­ De grote 4 werken samen
lijke behoefte aan informatie over a an energie van de toekomst
milieuvriendelijke technologieën, Het is bijzonder ongewoon, maar
mogelijke toepassingen, over de onderzoekers uit de Europese Ge­
geldende milieunormen en voor­ meenschap uit de Verenigde Staten
schriften of die waarvoor er plannen van Amerika, uit Japan en uit de

··

oot449' B9 00

EEN G IGANTISCH WITG EKALKT G RAF
ij stond voor mij , rijzig, pret­

neme n t : zoveel maal een pril !even

bevloeiend en levenbeware n d : le­

denpark

tig elegant i n haar twee-en­

in een baarmoederwarm nest, dat

ventje voor leventje bevochten aan

droeve Adagio uit Chostakowitz'

tachtig te

ruiste

het

mijn

daar te wachten ligt. Te wachten op

de dood. De kraamsterfte i n geen

Zevende Symfonie, de muziek die

edert haast een kwart

hartgedreven handen die strelen ,

vijftig

tot

hij uitgerekend toen schreef, te­

eeuw. Ik zag aan haar oge n , dat zij

verzorge n , voeden , al de zachte ge­

bij na nul, het praemature kind als­

midden van die mateloze ellende,

buurdame

levensjaar,

jaar

tijd

gereduceerd

goed nieuws te melden had en j a ,

baren die !even hoeden . Onwaar­

maar vroeger veilig naar normale

en het trof mij hoe de muziek , hoe

d e zoon was n e t terug uit Amerika

schij nlijk

kwetsbaar,

groei gevoerd. Een verbeelding tar­

de kunst, bindend kan zij n , voor

en nu bleek het vrouwtje een twee­

van menselijke willekeur afhanke­

tende perfektie in de tech nie k : an­

absoluut alle mensen begrij pelij k ,
e n hoe zij temidden van d e dorheid

ling te verwachtc n , en <<ik heb de

lij k , liggen ze daar stuk voor stuk

no

foto's gezien,

ais een potentiëel stuk toekomst

beter en nog meer.
 nooit, maar zij is nog maar zeven

van

we ken ,

mannen en vrouwen van een altijd

en

o,

je

ziét

die

twee

de

mensheid,

ais

pote ntiële

babietjes netjcs tegenover mekaar

nieuwe tijd. Zij liggen daar tevens

geplaatst, het is ongelooflijk . . . >> en

zo ten-voeten-uit «àf>>, alles i n mi­

zij kijkt richting tweeling in poten­

niatuur, maar alles komplee t : zo­

tie en d'er ligt een glans van verte­

veel maal een wonder in zachte wol

dcring op het lieve gelaat onder de

geva t . Je leert ze te herkennen, je

zilveren aureool van het haar.
wringt je hoofd in 'n knoop om de

Dan. onverwacht , versombert dat

naam op het kaartje te leze n , en je

gelaat, worden de ogen don ker, de

zoek t : «hé, daar ligt Fatima e n kijk

rimpels dieper, de vreugde wij k t ,

eens, Mario ligt er zowaar bij te

en met e e n plots heel oude ste m :

!achen !>>.
<<Cil zeggen dat m e n vandaag-de­

Genk zindert van zuidelijkheid, je

dag zo'n mensjes aan de lopende

zou je ergens i n Toscanië wanen.
 Het

ziekenhuis

van

band vermoord t , en dat die moe­

En ja, zo'n piepklein wezen dat

ùers zoiets tœlaten . . . >>. Zij hui vert ,

daar zomaar te !achen ligt , op wie ?

schudt het witte hoofd in een ge­

op wat ? Mijn onvergetelijk moe­

baar van onbegrip:

«hoe bestààt

dertje kon daar zo blij naar kij k e n ,

het ?>> hoor i k haar nog zegge n , en

h a a r laatste bewuste gebaar was,

zij verdwijnt stilletjes door de deur

haar vinger tussen de graaivinger­

van haar flat, ten prooi aan een

tjes van mijn pasgeboren zoon te

verwarrende tweestrij d , en ik kan

steken , e n hij

klampte zich wa­

haar zo volgen op haar stappen in

rempel aan die vinger vast, en toen

haar

lachte hij ook zo en zij fluisterde

eenzame

woonst :

verdeeld

door een persoonlijke vreugd en

«regarde,

een wereldgroot verdriet.
sedertdien !achen alle nieuwgebo­

...
il

rit aux anges>> . ..
 en

renen op voor hen aileen zichtbare

Marleentje's baby wou er té

engelen, ais je ' t mij vraagt, en ais

vroeg bij zij n , en Marleen moe t

je 't hén vraagt, zullen zij 't bea-

wekenlang sti l liggen en medicijnen
houde n . Zo renden wij , mijn doch­

D

kan

doorbreken

en

openbloeien

an deel ik de blijdschap van

zoals een krokus dat i n de lente kan

mijn buur. Tot i k een weten­

doen . . . » I k heb op mijn be urt dat

schappe lijk

lees:

Adagio beluisterd, en de droefheid

in minder dan vijftig jaar is onze

is over mij gekomen zoals over dat

samenleving van de radikale afwij­

dodenpark,

tijdschrift

maar zij strekte zich

zing van abortus provocatus geë­

alsmaar verder uit, deinde uit tot

volueerd, wat zeg i k , afgegleden

aan de uithoeken van de mensen­

naar de aanvaarding van hetzelfde

wereld en zij hing ais een purperen

abortus provocatus al . . . geboorte­

rouwsluier over de legioenen graf!o­

beperki ngsformu l e.
ze ,

En

ik

krimp

mét mijn buur inee n : ais gekastijd.
k lees, dat erkende demogra­

1

fen hebben uitgerekend, dat
i n 1985 , lees wei , i n de loop

van dat éne jaar 1 985, zo ongeveer
55 miljoen babietjes uit de moeder­
schoot

werden

gedreven :

ver­

naamloze , weerloze slachtof­

fertjes van menselijke willekeur, de

meest levensvatbare onder hen ver­
morzeld

en

tot

moes gewreven ,

basisprodukt van kosmetica . ..
 iet U , er ligt iets gevaarlijks

Z

in hct hanteren van cijfers,

kiesheid

vernietige n , waarbij de meest bar­
baarse methode de meest doeltref­

fende heet, en die, ter ondersteu­
ning van die dai m , aan het cijferen

gaat over «hét>• moment waarop er

weerlegbaar leven «voélt>>.
het past, zal dié arts, zal dié vrouw,

reden dan ook , door medemensen

zal dié maatschappij het opportu­

transiger
hon).
avec

l'l'erreur

( Proud­

Met woorden onderhande­

omgebracht , is een schandelijk ver­

Tweede Kamer ve rzorgt op

vond me, luisterend naar het droe­

len is met de dwaling onderhande­
le n . . . een ha ive waarheid is een
hele !euge n , en anders is het niet.
vlek op de mensheid i n haar gehee !.
het beste toewensen op zij n boos­

We moesten dit beginsel toch maar

doenersjach t . Zo bekeken ligt de

veilig stellen, opbod verminkt fi­

mensheid er ais één gigantisch wit­

naal de kern van de zaak. lk be­

gekalkt graf bij te glore n.
 over een ontroerend mome n t , eni­

ge dagen geleden te Leningrad : hij

overzie n . En ach , die «zes miljoen>>

lift te langzaam leek, maar eenmaal

sen in potentie in zoveel maa! een

bezocht daar het imme nse kerkhof

waaronder enkele die

op <<dé>> gang gekome n , werden we

prae maturenruimte, hier en zowat

waar het half miljoen slach toffers

heb en lietbeb over hun smadelijke

net

overal

van de Duitse belegering van Le­

dood hee n , ach , Etty H il le um met

Yijfhonderd

of

Neder­

duizend

ik gekend

inzet, wat al zorg, wat al kunde ,

ni ngrad ruste n , en:

«wat een af­

je

onverwoestbare

lee n , schoven we behoedzaam het

wat al gegevenheid, wat al angst, i n

schuwelijk. iets zo'n oorlo g toch is,

en

je

vertrek i n waar de praematuren

é é n woord: w a t e e n stroom van

ik wandelde tussen die toch zeer

liefde . . . Dat men jou ter dood heeft

!agen: en het was telkens een eve-

liefde, ononderbroken vloeiend en

talrijke graven , en boven het do-

gebracht

ES

voor en na het bezoek aan Mar­

Jessen in

levensvreugde

geloof,

is op zich

een

hoop en
niet

IV

<<VOO R B IJ H ET NA I O NALISM E>>

CH

de eis va n deze deze tijd !

AR

mogelijk en zelfs waarschijnlijk Europees. lk zal hier niet in polemiek
vervallen, maar aileen vermelden,
dat ik bij mijn laatste onderhoud met
Hendrik de Man, in Lausanne, in
1 947, de indruk kreeg, dat hij in dit
opzicht zijn standpunt begon te wijzigen. Toen ik hem vertelde, dat de
pas opgerichte «Union Européenne
des Fédéralistes" ais devies voerde
«l'Europe Un dans un Monde Uni",
hoorde hij dat met instemming.
 Hoe dan ook, de Man is op zijn allerbest wanneer hij opnieuw de we­
tenschappelijke methode gebruikt
die hem zo goed gesteund had in
zijn baanbrekende Zur Psycholo­
g ie des Sozialismus. Bijvoorbeeld
in zijn vergelijking tussen de Euro­
pese en Amerikaanse kulturen,
waarbij hij de voor- en nadelen van
allebei uit eigen ervaring, synthe­
tisch, resumeert. Ook de beschou­
wingen over Rusland, zoals het al­
tijd al was en zoals het Marxisme­
Leninisme het heett vervormd, blij­
ven bijzonder de moeite waard.
Maar vooral, in het kader van dit
boek, moet worden gedacht aan de
voortreffelijke ontleding van het nationalisme. Dit is namelijk geen dolgedraaid patriotisme, maar iets totaal anders : een ideol.ogie, getechnischde
uit
groeid
ekonomische ontwikkeling van de
samenleving rond het jaar 1 800.
(hier vindt Hendrik de Man zijn
marxistische inspiratie terug -- gelukkig maar !).
Dit nationalisme is een politieke
heilsleer die in het Fascisme zijn uiteindelijke, logische voltooiing gevonden heett. De Man gruwt ervan,
zoals hij dat altijd gedaan heett, ook

nistisch misprijzend hebben over de

nazipraktijken en Simon Wiesental

teit, en de zoveel maal zoveel men­

op een

Waar

moord mens, betekent een schand­

We stoven de trap op wanneer de

AL

in de moederschoot straffeloos te

zijn ras, of geloof, of om wélke

Leningrad.
 IC

het

jode n . Eén mens die omwil le van

maa! een graf, het is haast niet te

OR

die

vrouw­

zwangere

landse zender. Hij vertelde daarnet

ST

maatschappij

>> . «Transiger avec les mots, c'est

onderscheiden in hun individuali­

HI

de

<<recht>> opvraagt om het tere !even

de

midden van de 500. 000 graven te

heett voor het huidige publiek niet
veel waarde meer. Vele konklusies
zijn achterhaald door de geschiedenis en dus «historisch•• geworden. Zijn voorspellingen zijn maar
zeer ten dele werkelijkheid geworden -- paradoksaal : juist omdat ze
destijds zo volkomen logisch leken.
Een voorbeeld : Wie kon in 1 946
voorzien, dat het verslagen, verdeelde Duitsland zo snel zou herrijzen en dat de miljoenen vluchtelingen uit het Oosten en Zuidoosten
géén bron van ekstreem, agressief
nationalisme zouden worden, maar
dat, omgekeerd, juist die inwijkelingen geen ander idee vertoonden
dan zo gauw mogelijk welvarend te
worden -- hetgeen een oorzaak
werd van het «Deutsche Wirtschattswunder" ? En wie kon er op
dat ogenblik aan denken, dat Frankrijk, in de persoon van Robert Schuman, aan het Duitse volk de hand
zou toesteken en deze verzoening
belichamen in de «Montanunion",
de Europese Gemeenschap van
Kolen en Staal ? Aileen een fanaat
kon dat en de Man was zeker geen
wazige dromer ! Hij analyseerde
scherp -- en het liep (gelukkig) anders.
Voorts zal het niemand verbazen,
dat juist schrijver dezes het oneens
is met de bladzijden, waarin wordt
gepleit te gen een Europese unie.
 Zij het aarzelend, is die afwijzing
duidelijk. lmmers, zo loopt de redenering, een Europese Federatie
kan een blok worden met eigen kontinentaal-nationalistische ne1g1ngen, terwijl de onmisbare Wereldunie, «voorbij ieder Nationalisme"
ligt -- ook voorbij een (volgens hem)

kind) de vrouw die deze wegen

gaat,

nen, vaak lang voorbij het stadium

heid en weinig tij d , maar het lukte.
Degenen die vertrouwd zijn met
leven en werk van Hendrik de Man,
zullen niet zonder eerbied, bewondering en zelfs emotie het boek
lezen, dat hij al in 1 946 publiceerde,
dus zéér snel na het einde van Wereldoorlog I l.
lnderdaad, hij had een moeilijke, ja
zelfs tragische oorlogservaring
achter de rug. ln alle eerlijkheid had
hij getracht, binnen de Duitse bezetting en in de veronderstelling dat
het Derde Rijk de strijd al gewonnen
had, iets te behouden en misschien
zelfs te verwezenlijken van wat hem
essentieel geleken had van zijn
jeugd af : «het.. socialisme. Die poging was mislukt en degenen die dit
al in het begin onvermijdelijk achtten, hadden gelijk gekregen. Dat
«gelijk" had hem verwijderd van de
arbeidersbeweging waarvan hij
vele aspekten (veelal terecht) had
gekritiseerd,maar waaraan hij met
heel zijn hart verknocht bleef. Een
eenzaam mens, die zich miskend
voelde. Toch heett hij de pen weer
opgenomen en een poging gedaan
om de onmiddellijke na-oorloge situatie te analyseren , perspektieven
te openen voor een verdere toekomst en opnieuw de problemen te
stellen die hij vroeger al had uiteengezet. Zo is Au-Delà du Nationalisme, voor de «kenners", een echt
«de Man-boek" geworden.
Toch moet de vraag worden gesteld, in hoeverre het vandaag nog
betekenis kan hebben en inspiratie
schenken aan mensen van nu.
 Het is duidelijk, dat deze tekst geschreven werd vanuit de verhoudingen van toen. De beschrijving van
wat de auteur om zich heen zag,

«hélpt» ( i nderdaad, << hélpt>> bij het
voltrekken van de moord op haar

waarin de moeder duidelij k e n on­

vige Adagio van Chostakowitz, te­

al

V E RWIJ­

met het aantal ter dood gebrachte

zeven

wat

NAZI-TRO E P

al ' n beetje gortig, het gegoochel

repertorium

planee t :

DE

TEN ? Wij: de arts die de vrouw

of

ongewild

« A . P . >>

iek

onze

IN LI EFDESNAAM N O G A A N

belachelijke

mijn

op

mend, verwarrend, verplét­
terend, de vraag WAT W I J

men heeft het over <<het helpen van

de kraamafde ling i n , veel genegen­

I ndianen op het oorlogspad :

n wéér overvalt mij, verlam­

E

van !even sprake wezen mag, en dat

weergaloze manier het klas-

weken duidelijk op het scherm te

Wie kan dit in geweten tegenspre­
ken ?

moment alsmaar verder uitgespon­

E

op

op jou begaan even groot. Of niet ?

met betrekking tot mensen

e tweeling-kleinkinderen van
buurdame,

Yermenigvuldigd

met zes miljoen blijft het misdrijf

en mensenleed . Her leek me altijd

D

ter en i k , na schooltijd regelmatig

misdrijf.
'!::::

moord. Men noemt dit met een

en !id van de Nederlandse

men.
krijgen om alles op rustige banen te

1 988 en we zoeken naar nog

vatten

UN
I

het

m()eten pleiten

PE
AN

gelooft

RO

en

EU

U

klein,

«Schuldig»

door-en-door

ON

z

te

•

•

riende n , wij zullen h e t inte­

V

grale

<< pessi misme

coura­

geux>> van Hendrik De M a n

nodig hebben om te zoeken naar
menswaardiger leefpatrone n.
 schouwtoneel

«wereld>>

Het

vertoont

langsom meer horror-bee lden à la
Edgard A llan Poe . We moeten met
de legendarische lamp op zoek naar
«ménsen>>

die

weet

hebben

van

menselijke waarden en menselijke
waard igheid.
Ais moeder Teresa

het op een Kongres over het Gezin
haast

uitsluitend

heeft

over

het

abortusprobleem ais het probleem
nr.
1 in de wereld, dan heeft zij

andermaal letterlijk én figu urlijk de

in 1 940-'4 1 . Het is bovendien een
vorm van misvormde etiek : «Right
or wrong, my Country.. !, «Deutsch­
land über alles" -- alsof de dienst
aan een vaderland ooit boven eike
norm, waarde en waarheid kon
gaan ! Vandaag is het Nationalisme
(dat tijdig de Franse Revolutie natie­
en gemeenschapsvormend kon
zijn) niets anders meer dan een bron
van geweldige barbarij voor voet­
bal-fans en anderen. En in de diplo­
matieke wereld niets dan een reak­
tionaire verknochtheid aan eng- na­
tionale belangen (of wat er voor
doorgaat !). lnderdaad het Nationa­
lisme is de grootste vijand van het
menselijk geslacht, onder alle
windstreken.
Dat is het nieuwe in dit boek. Dat
blijtt centraal staan, terwijl we hier
en daar een aantal bladzijden zon­
der hartzeer kunnen overslaan. De
kern blijtt aktueel , immers, de oor­
logsdreiging is, in het atoomtijd­
perk, niet van ons at te nemen, zon­
der dat er geraakt wordt aan de sa­
krosankte «nationale soevereini­
teit" van grote en middelgrote sta­
ten. De Man is volkomen overtui­
gend ais hij aantoont, dat verminde­
ring van wapentuig nooit op zichzelf
tot vrede lei den kan, ook al zou men
die kunnen realiseren. Vrede is niet
de momentele afwezigheid van oor­
log (in het Noorden van de globe !),
maar : opbouw van supranationale
strukturen, een wereldrechtsorde
«met tanden ...
 Tot slot twee citaten. Het wat niet
eenvoudig, hier een keus te maken.
Vooral passages over het totalitaire
(Lees verder pag. 4)

vinger in de Wonde gelegd en dan
is het aan ons om daarover na te
denke n , ongeacht of we ons tot de
kristenheid bekennen of niet . Het
gaat hier om niets méér en niets
minder dan om het lot van de hele
were l d , de teloorgang van een eed
die bindend moet blijve n , of wat ais
heil

bedoeld werd, verwordt tot

verdoemenis.
En

ais

we

<<néén>>

zullen zeggen aan het principe van
de massale kindermoord, zullen we
ons moeten bezinnen over het lot
van de mensenkinderen die daar­
door wél ter wereld zullen komen
en recht hebben op een menswaar­
dig

bcstaan.
We

zullen

moeten

klaar staan om deze moeders bij te
taa n , een

oort << hulp» die over

langere termijnen loopt. M its wat
nuchtere zin voor konsekwentie en
mits heel veel goede wil , is dat
aspekt van de zaak heu

te klaren.
lk kan me niet voorstel len , dat wij
de dwaling haar wegen van vernie­
ling zouden

laten

gaa n ,

en

ons

daarbij huichelachtig op humanis­
me of kristendom beroepe n . M e n
«The

hoeft

silent

screa

» niet te hebben gezien om zich
levendig te kunnen voorste llen wat
er zich in zo'n weke moederschoot
afspeelt

wanneer

onderbroken

wordt wat bloedgebonden ten leven
stuwt.
Een maatschappij die dat

verdraagt , zit aan de uiteinden van
haar verval . Ais dit verder gaat, ais
wij deze escalatie van het Kwaad
blijven goedpraten , staan we straks
met z'n al len i n de beschuldigden
bank van het H oogste Gerecht: wij
zullen <<sch uldig» moeten pleit e n.
 dd

3

Ko ng res va n Den H a ag

n Eu
entru m

spoelen. Europa di e.:ich
nen over dat
kultuurpolitiek is noc)dZ&E�Iiik
Brugmans betreurde
pese federalisten te vlug
be­
trokken zijn geraakt in de dagdage­
lijkse
kommunautaire
politiek,
waardoor soms de visie, een Euro­
pese eenheid met federalistische
strukturen,

werd

IC

OR

ST

HI
1

losgelaten.
Eu­

De uitdagingen waarmee Europa en

de Europese Beweging sindsdien
te maken kreeg, waren in 1 948 nog
onbekend en konden toen vaak
zelfs ni et worden vermoed. Wellicht
zijn er oak vandaag de dag zo'n
«forgotten factors, en zou het nuttig
zijn die op te sporen. Verleye ver­
wees naar de slakkegang waarmee
de Europese integratie (desalniet­
temin) vooruitgaat : steeds weer
zijn er n ieuwe moeilijkheden die
specifieke oplossingen vragen.
Verleye zat duidelijk op dezelfde
golflengte ais Meerts. Hij herinner­
de aan het woord van Trotski die
eens zeïdat een idee slechts ruim
ingang vindt wanneer zij inspira­
tiebron is geworden van kunst en
kultuur. We kunnen helaas slechts
vaststellen dat de Europese een­
heidsgedachte nog niet is doorge­
drongen tot de affektieve diepte van
de Europese mens. Wanneer gaan
we de eerste sangs over de Euro­
pese eenheid horen of de eerste
kunstwerken over die eenheidsge­
dachte te zien krijgen ? . ..
Verleye toonde zich welhaast ja­
loers op de Sovjet-Unie die met
Gorbatsjov een dynamische, bijna
populaire stem heeft. Europa heeft
nog steeds geen stem. Hoelang zal
dat nog blijven voortduren ? Europa
blijft oak in de wereldpolitiek, op het
vlak van vrede en veiligheid, defen­
sief reageren. Er is weinig Europees
initiatief. De hoofdakteurs bevinden
zich nog steeds in Moskou en Was­
hington.
 De, bijwijlen verrassende, uiteen­
zettingen van deze Vlaamse teno­
ren uit de Europese beweging wer­
den gevolgd door informerende en
soms kritische bedenkingen vanuit
de zaal.
Deze inspirerende namiddag, he­
laas te kart om enkele boeiende
vraagstukken te kunnen uitdiepen,
werd afgesloten met een gezellige
receptie.
WG

AR
CH

IV

ropa is een faktor van binding in de
wereld.
Tenslotte pleitte Brugmans voor
een nieuwe geschiedschrijving,
boven de nationalistische visies die
de geschiedenis(sen) thans be­
heersen.
Prof. Mertens de Wilmars herinner­
de eraan dat het Europese integra­
tieproces een denkmodel is met
twee belangrijke kenmerken. Het is
nieuw, in de zin dat er geen prece­
dent bestaat waarop men zich zou
kunnen baseren, en het is vreed­
zaam, een eigenschap die niet zo
veel voorkomt in de geschiedenis.
Mertens de Wilmars waarschuwde
er voor geen nieuwe natie-staat op
te bouwen en het Europese federale
koncept ni et al te zeer te meten aan
het koncept «federale staat».
Hij toonde zich mét Coppé weinig
enthousiast over een eventuele ver­
dere uitbreiding van de. Gemeen­
schap. Wél is hij voorstander van de
uitbreiding van de bevoegdheden
van het Europese Parlement dat uit­
eindelijk grondwetgever moet wor­
den.
De interne markt wordt volgens
hem een sukses. Toch uitte hij be­
zorgdheid : indien men het heeft
over «Optimale lokalisatie van pro­
duktiemiddelen, schuilt daarin het
onmiddellijke gevaar van wel­
vaartskoncentraties met daaraan
gekoppeld welvaartsdaling voor
hen die eiders in Europa wonen en
werken. Europa heeft dan oak nood
aan een solidariteitssysteem, iets
wat op dit ogenblik nauwelijks be­
staat (tenzij in de afzonderlijke lid­
staten).
 Prof. Meerts beklemtoonde het be­
lang van de Europese visie. On­
danks de teleurstellende dagjespo­
litiek moeten we vooral moed hou­
den, doorduwers en trekpaarden
zijn tegelijk. Bovendien moet men
zich niet te zeer spiegelen aan het
Amerikaanse madel. Oak al kan van

AL

De gedachtenwisseling omtrent de
nog altijd onvoltooide Europese
eenwording werd geleid voor minis­
ter van onderwijs Daniël Coens. Na
een eigen korte inleiding l iet hij de
vijf getuigen van weleer aan het
woord prof. Albert Coppé, gewezen
minister en Europees kommissaris,
prof. Henk Brugmans, oudrektor
van het Europa Kollege te Brugge
en jarenlang voorman van de UEF,
prof. Josse Mertens de Wilmars,
gewezen voorzitter van het Euro­
pese Hof van Justitie, prof. Louis
Meerts, gewezen hoofdredakteur
van de Gazet van Antwerpen en
pater Karel Verleye, bezieler van het
Centrum Ryckevelde en initiatief­
nemer van de bijeenkomst.
Prof. Coppé betreurde dat de Eu­
ropese Gemeenschap driemaal
met nieuwe leden werd uitgebreid,
waardoor de verdieping van de Ge­
meenschap steeds meer werd be­
moeilijkt. Wil men werkelijk vooruit­
gang maken zal onvermijdelijk een
«Europa van de twee snelheden,
tot stand (moeten) komen. De lid­
staten die de Europese integratie
lauter en aileen in ekonomische ter­
men wensen te zien, mogen niet
langer een blok aan het been zijn
van de l idstaten die een echte poli­
tieke integratie voorstaan. Coppé
stelde oak dat de Europese politie­
ke integratie afhankelijk is van een
monetaire integratie �n een integra­
tie op het vlak van de defensie.
Prof. Brugmans verwees eveneens
naar de problemen met de Euro­
pese defensie. Voor hem is er
slechts één uitweg u it de Europese
machteloosheid : een echte politie­
ke eenheid.
 Meteen dient oak de vraag gesteld
naar het samenlevingstype dat we
in Europa wensen. Europa kan geen
buitenwijk van Amerika zijn. Het
heeft zijn eigenheden en tradities
die anders zijn dan de kultuurnor­
men en die ons vanuit Amerika aver4

worden geleerd, toch zal
dit
in Euro pa onvermijdelijk iets anders
moeten worden opgebouwd.
De kulturele eenheid van Europa ligt
Meerts nauw aan het hart. Die komt
helaas al te weinig in het kommu­
nautaire beleid aan bad.
Pater Verleye liep even terug naar
1 948, het Kongres van Den Haag.
ES

,_,.,,,.,. n, van de veertigste
verjaardag van het Kongres van
Den Haag (1 948) had op 1 6 april ji. in
het
Centrum
Ryckevelde te
Damme-Sijsele een herdenkings­
bijeenkomst plaats waarop vijf be­
voorrechte getuigen van het Kan­
gres hun Europese visie opnieuw
verwoordden.
vervolg van pag. 1

KONG RES VAN EUROPA
Den Haag, 6 en 7 mei 1 988

ON

Veertig jaar na het grote Kongres van Den Haag dat een belangrijke im­
puls gat aan de Europese integratie, komt de Europese Beweging op 6
en 7 mei e.k. in dezelfde Ridderzaal in Den Haag opnieuw bijeen.
Het Kong res staat in het teken van de volgende Europese verkiezingen
in 1 989 en van de voltooiing van de interne markt in 1 992.
Na de Openingszitting met een «Dialoog 1 992» tussen de voorzitters
van de Europese instellingen en de private sektor, wordt 's namiddags
gewerkt in drie kommissies («Ronde Tafels») : één over industrie en
diensten, één over Euro pa in de wereld (Oost-West, Noord-Zuid, Veilig­
heid) en één over Europaen haar burgers (demokratie, kultuur en onder­
wijs).
 Op 7 mei worden de rapporten van de Ronde Tafelgesprekken in Alge­
mene Vergadering besproken en heeft 's namiddags de slotzitting
plaats rond het thema «De uitdaging van de toekomst» met een oproep
aan alle Europese burgers.
De BVSE-UEF zal op het Kongres vertegenwoordigd zijn.
ln volgend nummer van EUROPA EEN krijgt u van dit Kongres een uit­
gebreid relaas.
UN
I

goederen en kapitalen werd bena­
drukt en gewenst werd dat ge­
meenschappelijke
investerings­
programma's in de sleutelsektoren
zouden worden opgesteld. Boven­
dien werd het beginsel van ekono­
mische demokratie en participatie
aanvaard.
De werkzaamheden van deze kom­
missie werden na het Kongres
voortgezet in het kader van de Eu­
ropese Beweging.
De Kulturele Kommissie werd voor­
gezeten door Salvador de Madaria­
ga. De invloed van de federalisten
was in deze kommissie het sterkst.
Rapporteur was overigens de fe­
deralist Denis de Rougemont.
Volgens de kommissie dienden drie
instellingen te worden opgericht :
- een onafhankelijk Europees Kul­
tureel Centrum dat de kulturele uit­
wisseling binnen Europa zou be­
gunstigen en de vele initiatieven in­
zake opvoeding, informatie en on­
derwijs zou koèirdineren,
- een Europees Kind- en Jeugd­
centrum dat zou instaan voor de
materiële en morele toekomst van
de volgende generaties en speciaal
voor delinquente en verlaten kinderen.
"-

- een Hooggerechtshof om een
Verklaring van de Rechten van de
Mens door de staten te doen eer­
biedigen.
De Rougemont bereidde oak de
slotresolutie en de «Boodschap aan
de Europeanen, voor waardoor de
federalistische aspiraties toch nog
een voorzichtige officiële verwoor­
ding kregen.
De weerslag van het Kongres was
zeker niet gering. De Europese ge­
dachte stand meteen m idden in de
publieke belangstelling.
Het eerste onmiddellijke gevolg van
het Kongres was de oprichting van
de Europese Beweging (ais orga­
nisatie) in oktober 1 948.
 De Kongresresoluties leidden op
zeer korte tijd tot een aantal belang­
rijke initiatieven waarvan de resulta­
ten vandaag kunnen worden be­
schouwd ais echte Europese ver­
worvenheden :
- op 5 mei 1 949 werd de Raad van
Europa opgericht die in augustus
van hetzelfde jaar voor het eerst te
Straatsburg bijeenkwam,
- op 9 mei 1 950 legde Robert Schu­
man de verklaring at die leidde tot
de oprichting van de EGKS,
- op 4 november 1 950 werd het Eu­
ropees Verdrag tot Bescherming
van de Rechten van de Mens en de
Fundamentele Vrijheden afgeslo-

ten en kwam meteen oak het Euro­
pees Gerechtshof voor de Rechten
van de Mens tot stand.
De initiatieven die op nauwelijks
twee jaar tijd waren genomen,
beantwoordden zeker ni et allen aan
de doelstellingen van de Europese
federalisten maar het waren be­
langrijke impulsen die de Europese
integratie op dreef hielpen.
Den Haag was dan wei geen fede­
ralistisch suksesstuk geworden,
toch was er omzeggens niemand
geweest die de aude idee van de
nationale soevereiniteit nog echt
had verdedigd. Rektor Brugmans
vatte het Kongres eens ais volgt
sarnen : «Men was het eens gewor­
den over een minimum aan onmid­
dellijke eisen en men had zeer vage
lijnen getrokken naar een verre toe­
komst. Maar over de fundamentele
kwesties was nog lang geen ak­
koord bereikt.»
Met het Kongres van Den Haag was
de moeizame Europese eenwor­
ding ingezet. Het ultieme «akkoord,
is oak nu nog niet bereikt maar aan
de federalisten kan niet meer wor­
den voorbijgegaan. Zij zijn steeds
een standvastige faktor in het debat
geweest en zullen dat blijven tot het
einddoel, een Europese federatie is
bereikt.
 Willy Goos

(Vervolg van pag. 3)
Fascisme trokken mij aan. Tenslot­
te koos ik toch de volgende :

gevoed door de vaak onbewuste

OP
EA
N

Walter Hallstein, Eugen oak een aantal meningsverschillen
Jn, Alexandre Marc, Harold tussen de federalisten zelf aan het
millan, Josse Mertens de Wil­ licht. Het waren meningsverschillen
mars, François Mitterrand, Hans omtrent de te volgen strategie die
Nord, Paul Reynaud, Francesco veel later (in 1 956) zouden leiden tot
Rossi, Denis de Rougemont, Salva­ een splitsing van de toenmalige
dor de Madariaga, Maurice Schu­ UEF.
man, Paul-Henri Spaak, Altiero Spi­ De kommissie besloot dat een Eu­
nelli, Paul Van Zeeland ...
ropese Vergadering diende te wor­
Het Kong res werkte in drie kommis­ den bijeengeroepen, een Handvest
sies : een politieke, een ekonomi­ voor de Rechten van de Mens dien­
sche en een kulturele.
de opgesteld, �en Hooggerechts­
ln de Politieke Kommissie werd in hof diende opgericht en een regio­
hoofdzaak gedebatteerd over de nale Europese Unie diende tot
nieuwe strukturen voor Europa en stand gebracht, bestaande uit de
de bijeenroeping van een Europese volkeren waarvan de regeringen
Vergadering
(«Assemblée»).
l n zich zouden engageren om het
deze kommissie kwamen de tegen­ Handvest voor de Rechten van de
stellingen tussen unionisten en fe­ Mens en de vrije uitoefening van po­
deralisten het sterkst tot uiting. De litieke oppositie te eerbiedigen.
unionistische strekking haalde het ln de Ekonomische en Sociale
uiteindelijk. Al te veel kommissiele­ Kommissie, voorgezeten door Paul
den schrokken immers terug voor Van Zeeland, werd - het was na de
supranationale strukturen in Eu­ recente ontwikkelingen in Oost­
ropa. De essentiële kwestie of in Eu­ Europa gewoon onvermijdelijk ge­
ropa diende gestreefd naar een fe­ worden - gedebatteerd over markt­
deratie dan wei naar een losse unie ekonomie versus planekonomie.
 van staten bleef echter onbeslecht. De (vo•QPI�pïge) """"l" 'u'"''
ln de politieke resolutie werden
beide begrippen naast mekaar ge--���.h�·u;
bruikt.
Tijdens de det)attei�'Ararrlen

EU
R

-

of

1 948

Het positieve element is dat wat het
individu bindt aan de gemeen­
schap; het negatieve is dat wat deze

me bezielt, is de drang naar macht,
angt en door agressiviteit, ge/ega­
liseerd ais compensatie" (blz. 126).
En dan een nog bredere overpein­
zing

gemeenschap boven en tegen de

Wie,

anderen plaatst. Men zal niet ver

probeert zich te oriënteren op voor­

in

de

stikdonkere

nacht,

van het courante woordgebruik af­

werpen die vlakbij zijn, kan er zeker

wijken wanneer men in het eerste

van zijn, te verdwalen. Om niet ver­

geval van patriotisme spreekt en de

loren te /open moet men zich oriën­

term nationalisme voor het tweede
geval voorbehoudt.
Het gevoel dat de kracht uitmaakt
van het patriotisme, is de /iefde voor
het vaderland. Wat het nationalis-

teren op een ster (blz. 39).
Die ster heet : Federalisme. Hendrik
de Man heeft wezenlijk bijgedragen
tot de teoretische fundering ervan.
H. Brugmans

Répexion faite
Par Albert COPPE

HI

ST

OR

IC

f

•

côw et o u tout Je commerce sera
en tre les mains des plus dyna­
miq ues. tant à J 'ach a t q u 'à la
ven te.
 Les broyeurs de n oir in vété­
rés diront : « c·est aider les So­
viétiques 1 ». A celà, Je bon sens
répond. a vec M''" Thatcher,
que les réformes de M. Gorba­
chev sont profir.a bles. non seu­
lement a ux R usses. m a is a ussi
a u mande en u'er. et J 'on con­
naÏl la position d 'o u verture de
M. G�n�cher pour la R épubli­
q ue federale. Elle est simple :
saisir la main tendue !
Il fa u t q ue J 'économie et Je
politique soient cohérents. A ux
Er.ats- Unis. le Conseil commer­
cial U.S. - U.S.S. R . estime que Je
commerce en tre les deux blocs
peut croître de 1 million main­
tenant à 15 milliards de dollars
par an. pour a ur.an t q u 'il n ·y ait
un ':éritable rapproch ement.
polwque. Des centaines d 'h om ­
m es d 'affaires américains s e
sont dé à rendus à Moscou sous
la conduite du secrér.aire amé­
ricain au Commerce. Plus pro­
che de n o us. il y a déjà un ume­
lage qand-Talmn ŒstomeJ qui
consutue une • première 1 à
prendre en exemple.
Après le grand s uccès de la
présidence allemande du Con­
seil des ministres. q ui a tteindra
�on point culmina n t le 25 juin
a Hanovre, il y a trois raisons.
 pour la R ép ubliq ue fédérale
d 'assumer la prom ou'on , euro­
péenne » de ces n o u velles rela­
u'ons commerciales : sa balance
des paiements fa vorable la
prox!mité géographique
t Je
souci de rendre plus perméa­
bles es fron tières d ' une Europe
et
�n e A llef!lagn e, toujours
_
dJ VJSEes, ce qw n ous rient tous
à cœur.
EU
RO
PE
AN

of

IV
ES

AL

/

CH

L

doit se passer : un choc néga tif
La R épublique fédérale indi­
immédiat et ensuite, peu à peu.
que la voie, car déjà elle a ac­
une croissance plus rapide dans
cordé un crédit d 'un milliard
les secteurs où J 'élasticité de la
de DM à la Hongrie. vien t d 'ac­
demande est la plus grande.
corder un crédit de prés de 3,5
r:e
il
et
sür.
bien
Cela viendra.
milliards de DM à J ' U. R .S.S. et
fa ut pas être pessimiste, mais
en fera d 'a utres. On croit sa voir
J 'effet compensatoire exigera
que les R usses veulent lancer·
du temps et il s 'agit de racco ur­
un plan d 'importations de
cir ce délai. C'est ici q ue J 'a utre
biens de consommation afin de
cel­
K perestroïka 11, c 'est-à -dire
tempérer los doléances des ci­
le de J 'a utre coté de J 'Europe.
toyens russes qui ne voien t pas
peut venir à notre secours.
s 'ami11iorer leur men u journa­
Il y 'a un marché poten tiel
lier.
énorme dans l 'Est de J 'Europe,
D 'a u tres crédits suivron t.
 du côté de J 'améliora tion de
A insi, la Banque Nationale de
J'outil, du côté des in vestisseurs
Paris et la Prom ostoibank vien­
et du côté de la consomma tion.
nent-elles de sign er un a ccord
à savoir trois secte urs qui peu­
en vue de la promotion et du fi­
vent alimenter notre appareil
nancement d 'en treprises mix­
de production pendant toutes
tes. Par ameurs, la firme espa­
les an nées où il risque de r.rd­
gnole Kelme fonde une société
vailler en dessous de sa pleine
mixte en U.R .S.S. pour créer
capacité de production. précisé­
cinq usines de cha ussures dans
ment à cause do la crèation du
cinq républiq ues de J ' Union so­
grand marché interne.
viétique. Tous ces crédits ris­
Il s 'agit tout simplement.
quen t-ils d 'être gelés comm e
pour Je dire en termes d 'argot
ceux q u i o n t é t é octroyés dans
éconon:ique. de transform er
l 'hémisphère Sud ? C'est peu
une améliora tion de la produc­
probable car ici l 'infrastructu­
tivité en une améliora tion de la
re technique existe, mais elle a
production et de J 'emploi et
besoin d 'un solide , revampa­
c 'est dans cette direction q u 'il
ge ».
fa ut chercher la réponse aux
Il y a du travail pour la Bel­.
 craintes pour leur emploi que
gique : en 1987. n os ventes ont
tant de tra vameurs éprou ven t
aueint 30 m illiards pour tous
en prévision de " 1992 » et qui
les pays socialistes et n os
se fon t jour régulièrem ent : Be­
a c:h_a ts 69 mi11iards, en rqcul
kaert, Volkswagen, l 'industrie
d a1 llt:urs sur route la li�ne saut
a l i m e n taire d a n s t o u t e la
por:r_ la Hongrie. Nos lignes de
C. E.E., pour nous limiter aux
c�edJ L ne sont même pas u tili­
nou velles des derniers jours.
sees. A lors. q u 'est-ce à dire ?
Toutes ces entreprises en visa­
Ne savons-nous plus vendre ?
gent des , restruct urations 11,
On sait bien que leurs qualités
avec réduction d 'emploi. Pour
sont souvent m a u vaises. mais
Volkswagen. il s 'agirait. de
(est vrai a ussi pour n os con­
plus, d 'une réducion de salai­
curren ts. Dans tous les cas. cela
res.
s 'annonce mal pour le jour de
Pour amplifier Je volume des
1 992 où il n · y a ura plus de
affaires C.E.E. -Pa ys du Come­
fron tières internes de notre
con, il fa udra procéder à des in­
vestissem ents et, par conse­
quen, octroyer des crédits.
créer des entreprises mixtes ct
conclure des accords de coopé­
ra tion.
 AR

es temps vont vite. a ussi
bien de cc côtC:·-ci de J 'Euro­
Pt' q ue du côté de J 'Es t car, si
JlOUS en visageons une percée
vers le grand marché interne
pour 1992. les pa }'S de J 'Es t de
J 'Europe, les uns apres les a u ­
tres. ont rejoint l 'initiative Gor­
batchev au sujet de la transpa­
rence et de la modernisa tion.
Cela fai t deux petites révolu­
tions qui viennent en même
temps et qui peuvent se complé­
ter SI nous voulons bien utiliser
les possibilités offertes par J 'ac­
cord Com econ-C. E. E.
De n otre côté, de bons esprits
n e cessent d 'a ttirer J 'a t ten tion
s u r Je fait que « 1992 » e t ce que
cc sigle signifie par le grand
m a rché interne exigeron t des
m es ures d 'accompagn ement si
J 'o n veut éviter un choc en re­
tour �ur J 'emploi piut6t q u 'une
percee en a van t. car les mesu­
r�s a t tendues provoqueront.
b1en sûr, une réduction des
co1i•..s qui. sous J 'effe t de la con­
currence. sc reportera sur les
prix et procurera des gains a ux
consommate urs.
 Ces gains. tout efois. ne se
transform eron t pas a utomati­
q uemen t en accroissement des
achats. Cela dépendra de J 'élas­
ticité de la demande. produit
par produit. et il serait trop
bea u d 'esperer que chaque ré­
d uction de co ü t en traînera né­
cessairem ent une a ugmen ta­
tion équivalente de la deman­
de. Ce sera vrai. sans doute
pour certains secteurs et. vra
sem blablement. le to urisme
constituera-t-il un de ces sec­
teurs pri vilëgiés. Mais.
our
pren dre un exemple actue . qui
croira que les Fra nçais mange­
ron t plus de viande. c : surtout
d e viande de porc. parce q ue les
producte urs n ée:-la r.dais fon t
baisser les prix sur l e marché
français ?
Il est in u tile de continuer
J 'exa�cn secteur par secteur.
produJL par produit et marché
par marché. On devine ce q ui

ON

tA b b f2
Les deux « Perestroïka »

UN
I

1

j

j

�
�

�

A l b e rt COPPE.
;))_ b . -

1

Wat nu ? Men kan de Russische " Perestroïka " en on­
ze operatie « Eu ropa 1 992 » op elkaar laten inspelen.
 De landen van Oost-Europa hebben behoefte aan een
modernisering van top tot teen van hun industriële u it­
rusting. Men zal tegenwerpen : kunnen ze daarvoor
geen tegenprestatie leveren ? Het antwoord is : weinig,
want de kwaliteit van de goederen die ze kunnen le­
veran beantwoordt niet aan de Westerse normen . Bij­
gevolg moet een aangepaste financieri ng gevonden
worden die verschillende vormen kan aannemen : ge­
mengde onderne m i ngen (oc joint ventures »), lange ter­
m ijnkredieten, financiering in toerisme en hotelwezen
die ruimschoots een betal ing « in natura» zij n . Oak nog
« d riehoekscontracten » met een onderneming van bij
ons, voor levering in een ontwikkeli ngsland. Tenslot­
te bestaat er nog een financieringsformu le waar nie­
mand scheutig op is : compensatieleveringe n , dat wil
zeggen dat ze terugbetalen met leveri ngen over een
aantal jaren. Weinig interessant en veel slameur, ten­
zij zeldzame uitzonderingen.
 AR

CH

UN
I

EU
RO
PE
AN

IV
ES

Sindsdien is er veel gebeurd : de belofte van Chroets­
jew dat de Soviet U nie voor 1 990 de welvaart van de
Verenigde Staten zou bereiken (?), de bewapenings­
wedstrijd die de U . S . S . R . ekonomisch uitgeput heeft
(1 4% van het bruto nationaal produkt aan de bewa­
peningswedloop tegen 7% in de U . S . A . en ca 3% bij
ons). Het Breschnev-tijdperk zal gekenmerkt blijven
door een stagnatie van de levensstandaard tot uitein­
delijk de ontploffing van de kerncentrale van Tcher­
nobyl er geheel de U . S . S . R . en geheel de wereld van
bewust gemaakt hebben dat de Soviet-ad min istratie
bij de ekonomische wedloop grote risico's nam en
steeds meer kritiek kwam naar " boven " tegen de " no­
menclatura• die daar geenszins onder te l ijden had.
(Men kan deze bevolkingsgroep ongeveer gelij k stel­
lan met de aristokraten ten tijde van de Franse Revo­
lutie, die geen honger leden ais de rest van de Fransen
onder de miserie bezweek). De geschiedenis bewijst
dat dergelijke tegenstellingen altijd maar een beperk­
te tijd d uren.
OR

IC

AL

« Wij zijn niet meer bang » is eigenlij k het slagwoord
bij de ondertekening van het akkoord van Moskou tus­
sen Gorbatchev en Reagan. De mensen rekenen nu
keihard op de vernietiging van de raketten en ze hab­
ben vertrouwen in de wederzijdse controles ter plaat­
se die voor het eerst worden ingevoerd. Meer dan al
de rest symboliseren deze wederzijdse militai re con­
troles het einde van de koude oorlog.
