Mémoires couronnés et autres mémoires publićs par l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique. Collection in-80. Tome I-LXVI [1840-1904]
s s s — vr — s — vr — vr — vr - vr Op het vergrijsde hoofd zijn vloeken neergestort ! De God der wraak v-v vvv-v — vr — — — v/vr Eischt verzoening om het verbreken : wcc, o wee, rampzalige ! Hoort ge niet het vreeslijk reutlen, ziet ge niet de bleeke schim, — v/ v» — vr — — v/ Vf vr — vr vr Daar verrijzend uit den grafnacht, met den verradersdolk t Zij komt, — v—— — v — s — s s s s — Vf — Rijt de lgkwade op en toont u jammerende het bloedig hartl (30) XI. De trochœtsche tetrameter skazon, gevormd uit den vol standigen tetrameter door samensmelting der voorlaatste v bij de voorgaande -, (Zie IX.) VoUtandige tetrameter : _v_x/>_N,_v| Tetrameter skazon : ~ v-v>vv! Het vers sluit met eenen bachius (1 -v); ontbindingen zîjn verder toegelaten, zooals in den voorgaanden tetrameter (X). De vallende gang der trochaeôn wordt vertraagd door den bachius; daar in dezen voet de tijdwaarde der eerste syllabe vergroot is door de loevoeging der r moet zij de volgende in waarde oyerklinken (men zie hooger n° IX) : 0 Haast u langzaam *, gulden spreuk voor sukkelaars en drutlooren ! Juist.alsof het mooglijk ware, kalm te zijn in 't wedrennen! Wie het brieschend paard gewend is breidelt nooit een muilezel ; Wîe het snelgevoete hert jaagt bezigt geene dashonden, Wie zijn doel wil treffen raadpleegt niet versufte druilooren! En de gespierde wor&telkamper zal op den aanval niet stil wachten 1 Àndere trochœïsche schemata : monometer, dimeter, trimefer, waren minder in gebruik; ze kunnen echter in onze taal met vrucht beoefend en toegepast worden. III. NâDEBE BESCHOUWING DER SYSTEMAT1SCHE METRA. — KORTE VER GELIJK1NG TUSSCHEN DE GrIEKSCHE EN ROMEINSCHE TOEPASSING DER ZELFDE METRA. Wanneer een vers bestaat uit twee verschillende metrische reeksen, noemt men dit een onverbonden vers (Asynartelus). Tôt de asynarteti behooren de volgende metra : (A) . — .. ~ _ H — _ — | _ v „ Z (Archilochius maior) bestaande uit een Alkmanisch vers : en een Ilhyphallisch vers v — v — / ( 31 ) beide met syllabe anceps bij de Grieken; doch bij Horatius iCarm. I, 4) synartetisch (verbonden) en met den afgekorten iambischen trimeter (zie V) tôt eene strophe (dubbel genomen) gebezigd : — v/v/" ss — Il ss — vvf I — / — y — v V — V y — Vf — Vf — — De Archilochius maior heeft dus eene cœsuur en een diœretit (scheiding tus schen de woordvoeten). Voop het eerste kôlon raadplege men de tafel des hexameters. In het ithyphallisch vers vermijde mon zooveel mogelijk de troohaeïsche woordvoeten. De voigende verzen zijn naar het Grieksch meiron (A) gebouwd : », — v y s s % — || — — /y Laat het vcrsUnd van den man, wiens wakkere — Vf — , — — Geest den Staat gered heeft, — -VV -|| VV-V/V Kecht weervaren vandaag. Een afgunstige — Vf — s — / Strekt het land tôt schande I — — ■— vr y H Vf vr _ f s Machtloos, stom als een slang, zich verbergende — Vf — Vf — Vf Waar gevaar nem nadert, Vfvf — — — Il Vf Vf — vv Steekt hij zijn' tong maar uit, ont in 't donkere — s -~ s — yy Smaad en kwaad te spreken I s s yv — U y^ ^ y ~ Eere den man, die zijn goed — die zijn leven waagt — Vf — y^r — y Voor 't geluk van allen ! — _ _ v/ v/ — II — — Vf — Wiens rechtzinnig gedrag, stoutmoedigheid, ~ S — s — — Vast beleid ons vree brengt l Twee slrophen naar het Horatiaansche voorbeeld : V V — — — S S — V/— Vf— Vf ZLct gij het dwaallicht daary bleek schemerend door het lisch des oevers f Vf — r Vf — Vf —Vf — Vf Het beeft en weifelt voor het minste tochtje. — .r yy — y y — — / y — y s — S Ziet gij het starrengewelf, waar duizend miljoenen lichten, rustig yy — yy — — — Vf — ^T — y In vollen prachtglans staande, nooit verzwinden r — yy yy — Vf Vf — — -. yy yy _ yy _ yy _ _ Vriend, ons verstand is te zwak : dwaalzinnigen nemen hier als waarheid y — yy — Vf — v/ — Vf ~ — Den flauwen  bewonderen zullen, zoo wij 't rustig yy ^ yy __ — yy — Vf — — Beschouwen, eenmaal vrij van zorg en dwaasheid I (32) (B) _ vv _ vx/ Il x/ I v >, (Archilochius minor) bestaande uit eenen dactylischen penthemi mères v vr — w (de laatste syllabe is anceps) en den iambischen dimeter (VI) Eenige verzen naar hel Grieksche metron : I -vv-vv -v-v— -v Dichters verzaken der kunst en jagen bijval na of loon ; J rvr — y Ny — vr vr — vr — vrvr Bidden om woordcn van lof by drinkebroeders; andere — /vr— yy — y _ v _ — — / J Vlcien tôt walgens den man, die ôôk de pen voert, hopende — r/— /vr— / -• / — — — w/ Door hun gevlei dan beroemd te worden. Wierook offeren — s s - s s v vr — — — v v Weinigen zonder geheim verlangen, wierook onder hun — /vr — v v — — — v — vr — j — Eigenen neus tôt een wolk zoetstreelend op te voelen gaan. Deze maat staat ook bekend onder den naam van Elegiambus. Dit metron wordt door Horatius ook zôô aan gewend en, met den senaar verbonden, tôt dikolon distichon (Epode II), als volgt : v-v-v-v-v-v V NXV/ — / V — Il vr — vr v — V Elegiambus met den  ieder buigt eerbiediglijk. — s s - zv— v — v — — — vr — Ook : 't is een man van génie : dit blijkt onfeilbaar uit zijn haar. — — VT _ v __ ^ — vr — vr — Vraag niet of 't waar is : zulk een'  te vinden, goddlijk schoon vr— vr— vr— vr — vr — Verzoekt gij uitleg over eene plaatsf — Vergeefs I — / ^ — / r — vr — vr — / — vr Allen verklaren u dom en roemen 's meesters groote kunst vr — /— vr — V — vr — vr — Ofschoon bij velen — verreweg den grootsten hoop — -vv-vv-v-v — vr — vr Nimmer een ernstig begrip van kunst in 't brein ontloken is. (33) Horatius heeft de twee kola van den elegiambus van plaats verwisseld en zt>6 den mmbelegicus satnengesteld : vr — s — I v vr — Il — yv/ — vrv (C) met behoud der anceps op de beide kola. Met den epischen (lyrischen) hexameter vormt de iambele gicus het volgende dikôlon distichon : — vv vrv — Il w — vrv/ — vrv — v V il V %/ V — v — V — || — W — SS — (EpodeXM.) lambelegicus met hexameter : — s s — — — V ^ ~ "" — v v — v Hoort gij den najaarsstorm in het woud daar bulderen, vrienden ? v — v — v — v/ vr — v v — v v — En regenbuien kletteren tegen het weenende glas t — v v — v v — — — vv — v v — v — Kronkelt de vlam in den haard,  hem weder I vr — vr — vr -vv — vr vr — vrv — En streclt me 't oor met Hederen, blij als het lentegetij ! yv — Y ^ ~~ v v — v v — v v — vr Wijs is de mensch die de kunst van het leven genoeglijk te maken Vf — v — vr — v v — v v — v v — Verstaat en, vreugde wekkende, stormen en regen belacht 1 Wanneer in een vers dactylen met trochaeën vermengd worden, noemt men zulk metron een logaœdisch metron. A. Glyconeus. Oorspronkelijk een dactylus, gevolgd door eenen afgekorten ditrochaeus : met basis; deze basis was bij de Grieken een pyrrichius, iambus, trochaeus of een tribachys (bij ontbinding), een spon daeus of zelfs een anapaestus. Bij de Romeinen — Catullus en andere invoerders van Grieksche versvormen (Grœculi) — was de basis meestal een Tome XXXVIII. 4 (34) trochaeus, soms een spondaeus en zelden een iambus. Hora tius neemt altoos tôt basis den spondaeus. Grieksch (jlyconeuclt metron : v v (v) — — — vv — / — v v| — v v — y — In het blijdc gctij dcr Lent1 v v| — v V — V — Aïs de leeuwerik juichcnd stijgt, — vl — v v — v — Gaan we wandelen door het veld, — v | — v v — v — Samen plukken een bloemenkrans. V — | — V V — V — Een zoet lachsn bcroost uw wang ; vv | Vergenoegd dwalen we haud in hand : v -| _ v v v/ — Uw schoon wezen verrukt mijn oog ; — — | — v v — v — Zorgloos waren we verre heen : v v — | #— v v — y — Het geluk, imxners, bevindt zich stceds — -| vv v — Waar twee minnende hartcn slaan f B. Pherecrateus (N/)ïY_vv_v. Zijnde de Glyconeus, op eenen trochteus afgekort en (bij Horatius) de basis tôt spondaeus verzwaard. Beide verzen hebben geene cœsuur. Grieksch pherecralisch metron : v — | — v v — v Ik vond gisteren avend v| — v v — v Aan de deur van mijn kluisje v v| — v v — v Het verwondcrlijk schoone v| V v — V Liefdewichtje vcrscholen : — v| — v v — v 't Scheen te slapen, het bocfje, V v | — v v — v Met zijn purperen vlerken — v| — v v — V Overeen, en het blonde "vj — vv — V Krullebolletje buigend. v v | — v v — v En ik dachl : Krecg ik uw pijlcn, — — I VV V Aanstonds zond ik er eenen — v| — v v — v Naar het schuchtere meisje : enz. Wanneer mcn den Glyconeus met den Pherecrateus verbindt tôt een systema, zal (35) tlcze afwisseling in de basis niet zoo gelukkig zijn; men bepa»e zich dan tôt den trochœus of den spondœus. B. v. : Glyconeua _ ~ _ vv _ v . (icrî Pherecratcus : _ ^ _ ^ v _ v — Vf — S S — y — Laat ons dansen en vroolijk zijn ; — vr — v v — / — Laat de liederen schallen thans ! — — _. v/ y — s _ Feestdag vieren wij zonder zorg ; — — -— r S — V Droefheid jagen wij buiten ! Hei omgekeerde systema is toegepast door M. Coopinan. ['Aie Deel II, Hoofdstuk II.) C. Lascht men, na de basis van den Glyconeus, eenen choriambus in, dan bekomt men het kleine Asklqriadische vers, bij de Romeinen aldus vastgesteld : II — — — ^w — Il — vr/ — y — De Grieken waren vrijer, niet alleen in de basis (zie Glyco neus) maar ook in het plaatsen der caesuur. Criekzch klein asklcpiadisch metron : Niemand kent zijn geluk eer hij 't verloren heeft; — v | — v v — — ; s s — s — Weet nog minder wat onheil hem bedreigend wacht. / /| — // — — vr y — v — Was ik gisteren niet dwaas als een dronken slaaf I v/ /| — ss — — ss~s — Ik beroemde me toen fier op mijn liefjes trouw ; — v | - v v — — s ys — v/ — Heden Hg ik in wanhoop en verwensch het lot ; v x — | — s s — — / v — vr — Ik verwensch, razend van spijt, meisjes verleidlijkheid / _|_ y, y/ _ _ ^ V/ — / — En valschheid. — En ik ween, daar ik mijn lust verloor. In sysiema's met andere metra verbonden, duldt dit metron zulke afwisselende basis niet; men hepale zich daar tôt den trochœus of den spondœus. Ook de cœsuur Mijfi dan lieter behouden. — Men zie verder de sysiema's van lloratius oden. I). Door inlassching van twee choriamben bekomt men het tfroote Asklepiadische vers, door Horatius aldus geregeld : __ _ «_ ^.^ _ || _ wv, _ Il _ // — s (36) De Grieken en de Romeinsche Grœculi veronachtzaaniden soms de caesuren, en de eersten waren ook vrijer in de basis. Het yrieksch groot-tuklepiadisch metroti : — — — y / — — s S — é — / v — / — Gaat vooraan in den optocht en bestrooit, maagden, met groen den weg, — %/• — v/-y — — v ^/ — — s s • / — Dien de prachtige schaar priesters en koorzangers betreden gaat. — s — s s — /vr— s s — / — Want vandaag is hct feest ; moeder en kind offeren, naar 't gebruik, — v — s s --x/y v v v De eerste vruchten den God, welke den aardbodem met oogstcn dekt. r — — /s — v v — s r — vr — Verrijs citercnklank, horengeschal, mengel uw grootsch accoord v /V/ — vv — s s — v/ — Onder heilige psalmliederen, hier plechtig gezongen thans! K. De Phalœcius, samengesteld uit het eerste kôlon van d«*n Asklepiadeus (C) en het eerste kôlon (penthetni mères) van den iambischen trimeter : | - — vv •■ I v v V Zie, daar wandelt een knaap langs rozenhagen, Plukt zich kronen en schijnt geen doorn te voelen, Hoe zijn vingeren bloén : — hij zingt een meilied, Drinkt des levens genot met voile teugen : — Rozengeur, in de zon aïs zoete wierook Walmend, — vogelgeneur, als harpctonen Ruischend uit het geboomt' waar zachte zefiers Zuchtend murmelen. Zie den knaap : — hij glimlacht ; Hoe zijn vingeren bloén, geen doorn gevoelt hij : Want geen lijden bestaat voor jeugd en onschuld! F. Een dactylus met eenen ditrochaîus vormt het Kleine Sapphteche vers : — ss — s — V Hei klein wpphisch mttron : V V V V Merkt het gedrag der vlinders ! 't Nietigste bloempje lokt hen Aan — en de fiere tulpe, Trotsch op den rijken bruidstooi, Laten ze daar : — en blanke Leliên ook, de koude Maagdcn. — En rozen medc Willen zij niet bezoeken. Stekelig, koud of trotsch zijn — Nccmt u in acht, o mcisjes ! (37) G. Voegt men vocJr het kleine Sapphische vers eenen ditro chseus, dan bekomt men den Sapj)hicu$ maior : — / — v — /y — vr — / Het yroot sapphisch metron (volgens Sappho) : — s — s Hvv V Zie, de morgen komt op de koude bedstee — s -y ||v v — v/ — Rozen strooien, waar ik den nacht met weeneu — v — s M s *s — s vr Doorgewaakt heb. Vogelenzangen schallen, vr — vr — v/||v/-y — s Bloemengeur omgeeft me. Geliefde, hoort gtj — s v || v v v — Mijne klachten niet? 1k verga van hartzeer, — / — — || / v — s s Dorstend naar één kus van uw zoete Iippen ! zooals men ziet is dit vers bij Sappho zonder vaste cœsuur en met de laatste syllabe der twee ditrochœën anceps : de eerste Romeinsche dichters volgden nagenoeg haar voorbeeld ; doch Horatius stelde het schéma vast als volgt : r — — — Il / vr — s r soms ook : _ v v || v _ v _ H. De Glyconeus, voorafgegaan van eenen ditrochœus met ♦ anakroesis, vormt den Elfsyllabiqen Alcaïcus : — — s — / — v/ v — y — Alcaïcus hcndecaiyllabut (volgens Aleœus : / — v/ — /|| — y / — v/ — In vroeger tijden dronk ik met kloeken moed / — /— y||— vn/ — vr _ — Des levens zorgen onder een vriendendisch : s — / _||v/—vrvr — s — Zij moesten heen : met liederen vrij en vro vr — / — v|— v/||>y — v — Verjoegen frissche stemmcn dit na*r gebroed. — —/— /||— / Z" _vy._ Uit voile bekers blonk ons de vreugde toe : v -v-||v-vv-v~ Een gulle lach verlichtte het zware hait. s — s — s — Il v y — v — Het hoofd in diclitergloed en de zienersblik V V -V|| V V — V — Gericht ten hooge, wierpcn we 't lokkig haar / — s — v |l — s s — vr — Den rug op, drukten krakend elkanders hand y — s — >t— w — v — En spraken krachtig edele woorden uit : ■*/• — vr — s _ |Jv, vr — v/ — Gedachten, wonderschoon aïs een zonnestraal, / — VT — xyU—v^v^ — / — Gedichten, uit het blakende hart gestort : s — s — v/ — sls — v — — Wij paarden brocderlicfde met kunstgevoel. (38) De Grieken hadden geeue vaste cœsuur en behielden den ditrochaeus zuiver : Horatius heeft het schéma volgender wijze gevestigd : hij blijkt meer en meer genegen te zijn om den anakroesis bepaald lang te houden. /. Een dactylus gevoegd vdor het kleine Sapphische vers vormt den Tiensyllabigen Alcaïcus : — x/vr — vrv/ v — v/ Alcalcus decaxyllabus : y V -v v vr— r Ziet in het Uuwerenvcld de krijgers ! vv — v^y — s — s Pijlen en schichten verdicht tôt regen Kunnen hen nimmer versagen 1 Wolken Brieschende paarden en wagenmenners $tormen in dondrend gerucht hen tegen, Dood en verplettering medevoerend : — Dicht bij elkander geschaard, verwachten Daar, met het schild op de borst, ze rustig Mannen, verbruind in de zon der kampplaats ; Ziet ze de zwaarden met bliksemsnelheid Zwaaien, de lansen als riet verbrijzlen 1 Hoort hun gezang bij den slag! Ze willen Juichende vallen ! Den vaderlande Wijden ze moedig en fier hun leven 1 Voegen wij bij deze opsomming den Ioniens a minori door Alcaeus tôt decameter uitgebreid en door Horatius in zijne Ode 12 van het derde boek nagevolgd, dan hebben wij de voomaamste elementen in overzicht genomen, welke door de Romeinen aan de Grieken met min of meer wijzigingen ontleend zijn. lonicus a minori tôt decameter uitgebreid : (fl) V v W — 'sSS ss — — H v y %/>• /v/ / v/ — Il vry vrvr Of: (*)vv--vv--||vv--vv--|IVv--vv--vv--|| x/vr s s v/vr (a) Vergelijk nimmer de schoonheden der jonkvrouw bij de lelie : Is de bloem zuiver en schoon, fier is ze steeds, koud en beweegloos : Vergelijk liever de jonkvrouw (à) Bij de roos, geurig en frisch rood, Die een dauwdrop in het hait draagt ; Die den nachtzanger verstaat, mijmrend zijn lied hoort ; En de lichtstraal in zich opneemt en terugkaatst. (39) Vêle samenstellingen der Grieken, onder andere de vormeri der Pindarische oden, zijn door de Romeinen daargelaten. Horatius, Carm. IV, 2, zegt : Pindarum quisquis studet aemulari, Jule ceratis ope Oœdalea nititur pennis vitreo daturas noraina ponto '. Horatius bekent ook de metra der Grieken met groote zorg te hebben nagevolgd; hij heeft zich niet verstout, nieuwe metra van eigen vinding te gebruiken. Trouwens de door hem ingevoerde Iambelegicus is slechts eene omzetting van den Elegiambus. Wanneer wij in aanmerking nemen dat de Grieken de mees ters der Romeinen waren en in Rome veel schatten hunner kunst en hunner letterkunde met hetlevende, gesproken woord overbrachten, mogen wij ons overtuigd houden dat de Ro meinsche dichtkunst eene afspiegeling is van de Grieksche, voor zooveel eene taal de schoone vormen eener andere kan weergeven. Doch de zeden der Grieken uit de gouden eeuw hunner letterkunde : de godsdienstige en vadferlandsche feesten, de openbare prijskampen van dichtkunde, de grootsche vertoo ningen der tragédies, in een woord, al de omstandigheden vereenigd, waarin zich en de taal in al hare kracht en schoon heîd en het génie van Pindaros, Alcaeus, van Sappho, Ana creon, van iEschylos, Sophocles en Euripides ontwikkelden, deze zeden waren niet die der Romeinen. De groote meesters der lyrische en dramatische poëzij waren bij de Grieken insgelijks de groote meesters der muzikale compositie. Pindaros was bij de oude muziek-beschrijvers even hoog als toondichter geschat. 1 In t Xederlandsch ongeveer zoo : Pindaros, — wie dezen bestaat te volgen, Juins, stijgt op vleugelcn, Daedales Werk, met was gehccht, en hij geeft zijn naam der Heldere baren. (40) En het valt niet te betwijfelen dat de antieke dichters tegelijk zangers waren, die en gedicht en muziek schiepen — misschien wel beide in ééns. Deze schoone tijden waren lang voorbij, toen de Romeinsche dichtkunst onder de laatste stralen der ondergaande Grieksche kunstzon in bloei kwam. Bij de Romeinen bleef dan ook de vorm wat hij bij de Grieken geworden was uit de innige verbinding der beide muzische kunsten. En dewijl, nevens het behoud van vêle poë tische werken, de verre verwoesting, door den tijd aangericht in de muzikale monumenten der Ouden, ons doet besluiten dat de muziek veel vroeger dan de dichtkunde weggekwijnd is, zoo mag men ook met grond beweren dat de Grieksche muziek den Romeinen nooit volkomen eigen werd. Dat echter Horatius oden geschreven heeft op muziek, zullen wij verder pogen te bewijzen. Zeggen wij eerst eenige woorden over de strophen van Horatius : zij zijn aile vierregelig, naar één zelfde metron gebouwd; dus zonder epode. Daar een vers en ook een vers systema enkel beschouwd wordt als een gewrocht van de euphonie en eurhythmie der taal, hebben zij weinig gemeens met de logische verdeeling der rede : juist gelijk de metrische gang van 't vers weinig te doen heeft met de prozaïscheaccenten. Daarom kan het gebeuren dat, in verzen die door sinaphie verbonden zijn en dus op het einde geene syllabe anceps hebben, een woord tôt twee verschillende verzen behoort en dat de strophe niet sluit met een punt : evenwel valt menig maal het slot van den volzin samen met het slot der strophe *. » àlgemeene aanmerking. De voorbeelden welke hier volgen zijn aile strcug naar de Horatiaansche schemata gebouwd; doch men besluite hier niet uit, dat wij de Grieksche metra beneden de Latijnsche stellen. Integendeel gelooven wij te moeten verklaren, dat de ondervinding ons bewezen heeft, hoezeer het losse en vrije der Grieksche metra boven het zware en strenge der Latijnsche te verkiezen is bij de toepassing dier vormen in ons Nederlandsch. Ten and ère, het blijft altijd stellig, dat de Romeinen leerlingen der Grieken zijn; doch, zoo het wel waar is, dat men wijzer handelt met tôt den meester zelven te gaan, mag evenmin betwijfeld worden dat men bij goede leerlingen ook nuttige lessen kan genieten. Wij gelooven dus de studie der Romeinsche dichters niet te mogen verwaarloozen. (41 ) De metra van Horatius' oden worden onderscheiden in : 1° Metra met viermaal herhaald systema. a) Het klein Asklepiadisch vers : vv y _ vv v (quater) (Carm. 1, 1, enz.) Wie door helder vcrstand, zuiver en stil gcdrag Uitmunt onder zijn volk, worde van iedcreen Steeds eerbiedig gegroet, zonder beslag noch praal : Luidkeels juiche men toe mannen van groot gerucht. b) Het groote Asklepiadisch vers : vv _ || _ vv _ || _ vv __ v Z (quater) (Carm. 1, 11, enz.) Zie, daar nadert de God welke der zee schuimendc baren ment. Doodstil hoort het van vrecs sidderend strand naar het bedreigende Stormwindwagengerol ; paardengebrîesch galmt bij het toeten van Kinkhoornklank, — en op eens weifelt de dag onder het zwarte zwerk. 2° Metra met twee op elkander volgende systema (herhaald). c) De Glyconeus met het kleine Asklepiadisch vers : — — w — / — — — ys — H — v/y — y — / (bis) (Carm. I, 3, 15, enz.) Grijzaard, zoek uw vertroosting niet Ginds waar dartele jeugd speelt met den Minncgod ; Kies veel liever gezellen hier, Waar hartsterkende wîjn lonkt in het stralend glas. d) De grootere Sapphische strophe ; bestaande uit den kleinen Sapphicus gevolgd door het groote lftsyllabig Sapphisch vers, bekomen door invoeging van eenen choriambus : — v/v — / — vr v | vv || ( wJv-v) (bîS) (Carm. I, 8.) Gaarne betoon ik eerbied Voor den vriendschapsband in de kunst, waar hij, gesteund op achting, Mannen van hait vereenigt ; Maar de vliervriendschap — ik ontleen Richter dit woord — veracht ik. (42) e) De Alkmanische strophe ; uit eenen lyrischen hexameter en een Alkmanisch vers : -ZZ ~ vv J (bis) (Carm. I, 7, 28.) Ook hierna vergezelt de beroemdheid immer het echte Kunstwerk, blijft hem getrouw als een engel, Waakt — en omgeeft het met heiligen glans, om het tegen de macht des Ailes vernielenden tijds te beschermen. f) De eerste Archilochische strophe ; uit eenen lyrischen hexameter en het eerste kôlon des Archilochius minor : ss — Wvr» v — 1 V v/ — Vrvr — vr I vv C) (Ws) (Carm. IV, 7.) Thans is verzwonden de sneeuw en de noordwind zwijgt in het pijnbosch : Over de glinsterende Kruinen der bergen verrijst plechtstatig de zon( als een God, en Ailes herleeft tôt de vreugd. g) De tweedé Archilochische strophe ; uit den Archilochius maior en den afgekorten iambischen trimeter fzie blz. 30, III (A)]. h) De trochœïsche strophe ; uit eenen afgekorten trochaeïschen dimeter (rein) en den afgekorten iambischen trimeter, met ontbinding van den tweeden iambus (bij uitzondering) : — , — s — s — (Vr/) Il s — v/ vrll— y — / — s {Carm. Il, 18.) Waar gebrek door 't venster kijkt, Waar zorg de huisdeur openstoot al grijnzend, Wijkt de Hefde spoedig — of Zij blijft en, met een lach, houdt ze beide buiten. (43) 3° Metra met driemaal herhaald systema gevolgd van een ander. tj De eerste Asklepiadische strophe ; uit het kleine Asklepiadisch vers, gevolgd van eenen Glyconeus : v -1 (ter) W — Il — ZX/ — (Carm. I, 6, 15. 24, enz.) Goudgloed, perelenglans schitteren prachtig, ja: Maar door mannen van eer worden ze niet geschat : Zeegbaarheid is de tooi, waar ze des jongelings Schoonheid graag in bewonderen. j) De Sapphische strophe ; uit driemaal het groote Sapphische vers (zie blz. 37, G) en het slot van den hexameter — of het kleine Sapphicum : — S — tlw)-v (ter) (Carm. I, 2, 40, 12, enz.) Wie vergat niet eens II in het vuur der driften Plicht en trouw ? Wie viel, aïs de lustbekoring Praamde, nooit ? Voorwaar, ik verzoek : hij werpe Stout mij met steenen Naar het hoofd 1 Deemoedig II beken ik mijne Schuld en voel maar luttel II berouw — dit voeg ik Hier nog bij ; — schijnheilig II bespot ik andren Niet ter vcrschooning Mijner dwaasheid. — Enkel, Il ik zie en zeg het : Onze loopbaan hier II is een ware slijkstraat : — Pions me daar eens vijftig II of zestig jaar door, Zonder wat spatjes i 4° Metra met tweemaal herhaald systema gevolgd van twee andere systema's. k) De tweede Asklepiadische strophe ; (44) uit twee kleine Asklepiadische verzen, eenen Pherecrateus en  klinkt immer des vleiers taal I Minzaam lacht hij u toc, nederig buigt hij, maar Afgunst knaagt hem het hart uit, Machtlooshcid is zijne eenge deugd! Wees rechtzinnig en heul niet met de huichelaars, Die uit eigenbelang kruipcn en zedig zijn( Spreek rondborstig en lieg nooit, Zwijg niet laf als de plicht gebiedt Waarheid hulde te doen, dwaling te wederstaan, Onrecht, laster, bedrog streng te beteugelen ; Wees kloekmoedig en standvast ; Daaraan kent men den waren man 1 l) De Alcaïsche strophe; uit den elfsyllabigen Alcaïcus (zie blz. 37, H), herhaald; den overtallîgen iambischen dimeter en twee dactylen gevolgd van twee trochseen : / — vr — vr — vr/ — v ^niSj / — s •— ' r — v — r — w — zvr — v — s Dit laatste schéma is door Horatius met voorliefde gebruikt en aldus vastgesteld : G-v--ll-vv-v~ (bis) — s vr — / — — — v— s — w — ss — S — — U groet ik, dierbaar Vlaanderen ! schoon gewest Waar Schclde en Leistroom spelen in weeldrig groen : Waar kalm de Noordzee langs de duinen Glinsterend rolt in het dalend zonlicht! Hoe wiegt uw graanzee rustig op 't wijde veld ! Uit haren schoot rijst zingend de leeuwerik, Door niets verstoord, naar 't blauw gewelf en Régent zijn liederen over haar neer, enz. (45) Anapœstische metra. — De anapaestische metra komen bij de Romeinen niet veel voor, bij Horatius nergens; daarom vonden wij goed, hunne bespreking tôt hier te verschuiven. Over het algemeen mogen de anapaesten vervangen worden door voeten van gelijke waarde (w = -w = = v wv); hieruit volgen in deze verzen groote afwisseling en zeer ver schîllende bewegingen. Zoo brengen de spondaeën in de optochtzangen kalmte en plechtigheid ; in krijgsmarschliederen eene buitengewone kracht; terwijl de dactylen en proceleus matici met anapaesten en spondaeen gemengd, in de tooneel poêzie uitmuntend de verschillende gemoedsaandoeningen en driften rbythmisch afschilderen. Bij Aristophanes worden ook ernstige metra met gelukkig gevolg comisch aangewend. In hoeverre het Nederlandsch geschikt zij tôt nabeelding der Grieksche anapœsten met al hunne vœtwisselingen, is hier niet op te lossen : — wij zullen ons beperken bij bel vervangen van anapœsten door spondœSn, zooals de Duitschers doen; ofschoon wij gelooven dat, wanneer onze metriek zal steunen op de muzikale rhythmiek, deze nabeelding zonder moeite geschieden zal en b. v. de anapœstische rhylhmus der Turksche marsch van Mozart : ' I 'I 'I 'Il I ' i 'I nanwkeorig in verzen zal weergegeven worden. • Het Nederlandsch vloeit over van dactylen en is ook rijk aan spondœën, choriam ben en andere woordvoeten, welke in de anapœstische metra passen; het gebruik dezer versmaten is dus niet belemmerd; men neme evenwel acht, den scolius s-s Aooveel mogelijk als woordvoet te vermijden, om den waggelgang uit het vers te weren; b v. : — — s s — vr | v — v Waar blijde gcspelcn verzellen ten dans viv v| v vl vr — s l In verrukking vergeté n de ellende, enz. De volgende metra waren bij de Grieken vooral in zwang : I. Monometer anapcesticus : ZZ — ZZ IL Dimeter anapcesticus : ZZ — C^ — ZZ — ZZ III. Dimeter anap. catalecticus : ZZ — ZZ — ZZ ^ (46) Met deze drie metra vormde men de meeste systema's, b. v. : (II) Rocp * Schild ende vriend ! — en de Franschman roept : (Id.) Luid jammerend : » Skild ende vrin ! * om gêna. (Id.) — Het geradbraakt woord is de keel niet uit, (Id.) Of de wrekende bijl heeft vonnis geveld, (Id.) Neérbonzend met kracht op den kop van den Gai : (I) En het Vlaamsch klinkt vrij (III) Als de Mettenen luiden in Bruggel Ander systema : (II) Toen Vlaanderens volk in het strijdperk tiad, (I) Recht eischend en wraak, (II) — Op het Groeninger veld den verdrukker verslocg (Id.) En de vrijheid won door bloedigen katnp, — (Id.) Toen schaterde 't Vlaamsch als trompettengeschal (III) In het oor van den vliedenden vijand! De Dimeter anapsesticus catalecticus sluit gewoonlijk de période; hij komt overeen met het tweede halfvers des hexa meters (penthemimeres). IV. De Tetrameter anapœsticm is samengesteld uit de metra II en III : ss ss zz (w) Il w ss ( ' v/ w w / r vv H vv vv v/ — — De diœresis na den vierden voet wordt steeds geëerbiedigd; de oplossing der vierde en de samentrekking der zevende ^ v gebeuren zelden. De Tetrameter anapœsticus is een stichisch metron. Ziehier het slotkoor eener veronderstelde Grieksche comédie (Grijze Liefde of De Zilveren Bruilofl), hier voor den vorm gedicht : Laat citer en fluit met verdubbeld geschal rondklinken ter eere des grijsbaards, Die met knikkende knieën aijn' jeugdige bruid gaat leiden ten outer van Hymen i Wie bewondert den moed van den dappere niet, die het magere lijf nog bepantsert f Die de lanse nog drilt met een bevende vuist en den helm op het wagglendc hoofd zett Maar grooter is vast, en verwondering waard, die de stokkrige beenen zich smerend, Kortborstig en kuchend ter renbaan Lreedt om den prijs van het loopen te winnen ! Lang levé de bruid ! Veel langer dan hij, — Heer Kaalkop, hoestend van liefde, Met zijn zilveren schijven en purperen ncus, die zijn vrouwtjc gekocht en bctaald heeft 1 (47) In de knjgsmarschliederen heeft de telrameter eene gansch andere beweging, b. v. : Al s het krijgslied schalt en ten oorlog rocpt, is de held tcn gevecht reeds vaardîg. Is het schild maar klein, is het zwaard maar kort, hij bereikt er den vijand snel mée t Wie zijn landaard mint en den dood niet vreest, is een zoon van' het roemrijk Sparta I Benevens in de klaag-anapaesten des treurspels, ontmoet men ook wel deze maat in liefdeklachten : de rhythmus is in zulke verzen in overeenkomst met den toestand : zoo krachtig in de uitdrukking der grievende smart, zoo eenvoudig en zoet vloeiend in het elegisch distichon, b. v. : Onverschillig en fier is uw' houding, helaas ! Gij bedekt u het hoofd met den sluier, Als mîjn oog met verrukking en weemoed zoekt Naar één van uw lavende blikken ! Ook als lyrische vorm is de tetrameter met gelukkig gevolg van loepassing : men zie b. v. Dautzenbergs gedicht : De Vormen der Taal (Gedichten, blz. 116). V. De anapœstische tripodie : ~ ^ ~ vv ~ Deze werd met den Dimeter anapaesticus catalecticus (III) in systema verbonden tôt het dichten van marschliederen : — r v — ss — (V) Vooruit, als een enkele man, (Id.) Waar plicht ons te strijden gebiedt : (Id.) Komt zwaait kloekmoedig het zwaard (III) Voor 't land en zijnc edcle vrijheid ! Eene menigte zeer muzikale vormen van anapœstische metra zijn in den tegenwoordigen toestand der Nederlandschemetriek onmogelijk na te dichten : wij moeten er dus van afzien vormen aïs b. v. deze : — — x/vr — — van den Dimeter (II) die menigmaal voorkomt, en een echt man nelijk karakter bezit, in deze studie op te nemen; ofschoon, zooals wij hooger reeds zegden, wanneer, door de beoefening der metrische dichlkunst, onze metriek derwijze zal ontwik keld zijn dat zij op de muzikale rhythmiek steune, niets zal beletten ze met klank en kracht te doen hooren. ( 48 ) IV. Vergelijking der systema's en strophen met de hedendaagsche rhythmiek der muziek. — waarde en uitwerksel der (lesuijr; waarde der syllabe anceps. De rhythmus der muziek wordt naar eene vastgestelde een heid van tijd mathematisch geregeld; d. i. éëns de chronos protos vastgesteld, zoo bestaan al de andere tijdwaarden uit 2 (chronos disemos), 3 (chronos trisemos), 4 (chronos tetra simos), enz. Indien wij den chronos protos, in de metriek aangeduid door v, gelijkstellen met J der muziek, dan hebben wij : 1° Chronos protos = v = | 2° Chronos disemos = w = J | = = I 3° Chronos trisemos =^v/^= | |J = -v= I J==v/-= H 4° Chronos tetrasemos = ^vw =111 | = - = j J —— jjj — jjj— jjj En gaan wij nog verder, dan komen de verschillende payons op : à m  JJJ enz. *. 1 Hieruit besluitc men niet dat, bij de Grieken, de muziek slechtstwee tijdwaardcn (49) In de théorie der metriek wordt dezelfde wet aangenomen; doch men kan ze niet streng toepassen : de v/9 waarraede de korte syllaben beteekend worden, is niet altoos even kort : aile korte syllaben zijn niet juist gelijk, en dien ten gevolge hebben twee korte syllaben niet altoos even zooveel waarde als eene lange ; doch zij hebben omtrent dezelfde betrekking tôt elkander als de waarden der hooger staande muzieknoten *. Hieruit volgt dat eene metrische reeks niet volkomen kan overeengebracht worden met eene muzikale reeks; maar er bestaat tusschen beide genoegzame overeenkomst om eene vergelijking mogelijk te maken. Wij zullen pogen dit kort en klaar te doen. A. De metra zorider cœsuur. a) Iambische dimeter en overtallige dimeter : j M JJ Jj JJ J(J) zonde hebben : bonne rhythmiek had eene menigte teekens ter aanduiding van verachillende lijdwaarden, zooals b. v. voor de J = v, de J J of I = — , de I = l_ f de = l-j , de II j == i i i . Ook in sommige metra waar zij den kyklischen dactylus aanuamen, duidden zij deze waarde aan met -vven bedoelden alzoo dat hier deze voet niet 4 chronos (-w = 5 + 2) maar aUeenlijk 3 chronos ( I h h of : I . h J ) *old Ik ben bij de rhythmiek niet langer stilgebleven dan 't mij noodig scheen, en verwijs den leerzuchtige naar de volgende werken : Mètres lyrique* d'Horace d'après les résultais de la métrique moderne, par H. Schiller (traduit de l'alle mand par 0. Riemann); La poésie de Pindare et les lois du lyrisme grec, par Alfred Crois et; Griechische Metrik, von A. Rossbach nnd R. Westphàl, enz. « Aile als lang geldende syllaben zijn niet even lang in 't Nederlandsch : zoo zijn bij voorbeeld de woorden put en tuur, wet en veel, dor en schroom , mat en maat, dik en ziek verschillend van duur, maar toch als lange syllaben geldig. Men zie Deel II, Hoofdstuk I. Tome XXXVIII. S («0) b) Trochœïsche dimeter (id. afgekort) — v — v — y (v) jjj jjijjUO) c) Trochaeïsche tripodîe (ithyphallisch vers) : ys — s — v JJ JJ JJ d) Glyconeus (der Grieken), gemengde rhythmus : JJ iJJJllJJU JJ v/ v vr JJJ v/vr xJJ JJJ SS JJJ e) Pherecrateus (der Grieken) met afwisselende basis : Basis. . JJ g J JJ 4 J J Basis. enz. V — V (M) f) Sapphicus minor : — w IjjjIïJj jj g) Slot der Àlcaische strophe : I J JJ I J JJ I ï J J I J J B. /)* 771^/ra met willekeurige cœsuur. a) De stichische hexameter : « . . „„ 4 Ijj IjjjIJjj IjjjIjjjujt — VllN/ — // / vr J JJ JJ JJJ JJ JJJ JJ. "/ — W — llv/v — — — llvrvr — w — / j jj I J jj I j j IJjjIjjjIjjx 4) . v„ . w 4„„ . „„| jjjIjjj JJJ JjJ JJJ JJ, Wij gelooven voor de stemrust (csesuur) een v te mogen rekenen, wat in de muziek op een t* neerkomt, waar men een J = I # met ondcrbreking der maatbeweging rekent. De anceps wordt ook zoo geteld. I (82) b) De Pentameter, die eene zeer groote cœsuur heeft, door de weglating der w des derden dactylus, zal het best rhyth misch in muziek beteekend worden aïs volgt : 2 vrv/ s v" — w — W — IJJJ JJJ Jw JJJUJJU c) De Iambische trimeter (met zijne ontbindingen) : vz — ys — vr  v U — v — vr N/ j jj jj jjIjj jj Jx zv — / — — JJ  : jjj jj jj j j X/N/V — Vf VVV W V JJJ JJ JJJ JJJ JJ JJ JJ J. I wv — v — v — JJJ jj JJ Jt« C. De Asynarteti, uit twee kola van verschillenden rhythmus. a) Archilochius maior (bij de Grieken) : — w — W — 1| w — v — 1 — v — v — IjjjIjjjIjjjIjjj 'ïJjIjjIjj (88) Id. bij Horatius (zie blz. 31). b) Archilochius minor (Elegiambus) (bij de Grieken) Vf — Vf Vf Ijjj jjj jj !jj jj jj j Id. bij Horatius (zie blz. 33). c) Iambelegicus van Horatius (blz. 33) : Vf — Vf — Vf — v Vf — // — vvf !j jj jj jj Jx Ijjj jjj j d) Phalœcius : — — — Vf Vf — fl"^ — / — Vf s J J JJJ ÎJJ JJ JJ i) De Trimeter skazon (zie blz. 28) : Vf — Vf  van Horatius : wij zullen ze laten volgen in dezelfde orde als wij ze hooger hebben opgegeven. a) Het klein Àsklepiadisch vers, viermaal herhaald : — — — Vf Vf — // — Vf IjJlJJJ J xx 1 J JJ ïJJ|J, <84) ook wel, als verbonden doorloopend — — /vr 2 iJJ JJJ J« — /Vf — >,/%/ — — — VV — JJJ JJJ I vv — w JJ JJJ JttlJJJ JJJ b) Het groot Asklepiadisch vers viermaal herhaald : Il w — — v/v — IJJ JJJ J«|JJJ J« ôf doorloopend : jjjIïjj j u _ ^^ _ IJJ JJJ K JJJ J* — // — /N/ — — — %// || Vf V JJJ JJJ JJ JJJ U JJJ J**1* c) De Glyconeus met het klein Asklepiadisch vers : — — — yv — /Vt — — — N/V — fjj|jjj|jjj|jj|jjj|j« JJJ JJJ JJ JJJ JJU of: 3 IJJ JJJ jJJ J. JJ JJJ J,| jjj îjjij'jïjjijjj iJJ Jt (SS) De schema's, 'opgegeven onder de littera d, e, f, g, h (zie blz. 41), zijn door bovenstaande noteering genoegzaam aan geduid. t) De eerste Asklepiadische strophe :  syllabe anceps voor geldt, de beweging in | overslaat; iets wat ook gebeurt wanneer de versregel met een woord eindigt dat den zin sluit. De Glyconeus blijft in f. j) De Sapphische strophe : îjjIîjjUjj IjjIjJjj iJJ J v — / — / Vf — v ÎJJ.jj JJ 2 J J JJJ I J J JJ iJJJ JJ of, wanneer de cœsuur eene syllabe verschoven wordt : — v/ — — — v/Hv/ — v — vr» — / — — — vHl ïJjIIjj jjj IjjIjJ JJ iJJ JJ — v — vr ïJJ JJ (56) k) De tweede Asklepiadische strophe — — — vv — 11— w — >•— — — — // — Il — yvr — >• — (zie a) — v/ — v I — — // — / vr IjJ JJJ J J r JJ JJJ ïJJ J of met verbinding der beide verzen en overgang tôt de vol gende strophe : /V/ — vr — — vy /v Ijj jjj jj jj jjj jjj /s — JJ JJJ J* — / — jjj Ijj j J) De Alcaische strophe -| vr — / ÎJ JJ iJJ w — V/ V/ V — V jjj jjj jj jj Ijj JJJ ÎJJ jj jj ijj . !jj Ijj jjj jjj Ijj jj Al de voorgaande schemata zijn met behulp Tan twee maten : | en J, afgebeeld; in sommige komen beide gemengd voor; — iets wat aanleiding kan geven tôt Yerwik keling. Ik geloof dat de zang van oden bïj de Antieken niet beheerscht werd door den slreng afgemeten rhythmus onzer moderne muziek; veeleer schijnt hij mij een mozi kaal recitatief, waarin de muziek enkel diende om de voordrachi van 't gedicht meer der kunst (lieflijkheid, kracht, geestdrift) bij te zetten, zoo nochtans dat de rhythmus van 't fers en de mélodie ian den zang in den grond Tereenigd bleven. 