Mac\u0327onniek weekblad; uitgaaf voor broeders, jrg 19, 1870, no. 35, 29-08-1870 
N° 35 NEGENTIENDE JAARGANG. 1870. MACONNIEK WEEKBLAD. NIEUWE SERIE. — ZEVENDE JAARGANG. Dit blad verschijnt geregeld iederen Maandag en wordt alleen voor RR. W. uitgegeven. Men abonneert zich buiten 's lands: Batavia, Lange & Comp., Boekhandelaar. „ Kolff & C°. (G.). Boekhandelaar Soerabaja, Gimberg & C°., Boekhandelaar Samarang, Groot, Kolpp & C°. Kaap de Goede Hoop, J. C. Juta, Boekhandelaar Parijs, D.-Dumesnil, Quai des Orfèvres. Londen, R. Spencer, over Freemasons' Hall. Lausanne, Bureau Esq. de la vie Mag. Suisse, Leipzig, Moritz Zille, Verleger d. Freim. Zeit. „ Förster & Findel, Verl. der Bauhütte. De Abonnementsprijs is ƒ 1.50 per kwartaal, franco door het geheele Rijk. Men abonneert zich voor niet minder dan een geheelen Jaargang. De Prijs der Advertenties is van 1—7 regels ƒ1. —; voor iederen regel meer 10 Cents. Alle stukken, de Redactie betreffende, gegelieve men voor Donderdags te zenden aan den Br. Verantwoordelijke Redacteur SMIT KRUISINGA te Utrecht. — Bestellingen op dit Blad en Advertenties bij den Br. Uitgever te Amsterdam. Een woord van opwekking en bemoediging. Slot der rede, gehouden door Br.-. B. R. de Breuk, in de vergadering van het departement Helder der maatschappij Tot Nut van 't Algemeen, op den 12 den November 1869. Zoo heb ik dan nu weer een mooie bladzijde onze geschiedenis voor u geopend, en wat kunnen wij nu daaruit leeren? Dit, dat wij in den hoogsten nood nooit mogen vertwijfelen. Wie weet of niet weer bange dagen voor Nederland zullen aanbreken! Wij leven in een tijd, waarin met kleine natiën al zeer zonderling wordt omgesprongen, en het woord is door de machtigen der aarde uitgesproken, dat de bestaande tractaten niet meer verbindend zijn, en... Nederland is een begeerlijke prooi. Wie weet dus wat volgende tijden baren zullen! Maar geen nood, wij zijn niet weerloos. Wij rusten nog in de schaduw van den Oranjestam. Met dat geslacht heeft ons Vaderland bange dagen doorleefd, en reeds drie eeuwen zijn wij met elkaar verbonden. Met vertrouwen gaan wij ouder die hoede de toekomst tegen. — Zal het ons in de uren des gevaars aan wakkere verdedigers ontbreken? Neen! wie dat gelooft kent onze natie niet. Kalm en rustig vervolgen wij onzen weg, maar wee hem, die onze graven en altaren wil schenden! Wij ontwaken dan uit onze rust, en op datzelfde oogenblik zijn wij een krijgshaftige natie, gereed om goed en bloed op te offeren voor onze aloude vrijheid. Wie er aan twijfelen durft, hij sla de bladzijden van onze geschiedenis open, en hij zal er uit leeren, wat kracht er in Nederlanders in bange dagen woont. Da Costa, op die geschiedenis «ijzende, riep het in profetischen geest uit: „Zij zullen het niet hebben, ons dierbaar Vaderland!" en Groen van Prinsterer, den krijgsgeest van onzen tijd, met het oog op ons vaderland, besprekende, deed nog onlangs de merkwaardige woorden hooren: „Aan alle natiën, die ons zouden willen overmeesteren, roepen wij het toe, wij willen niet, en wij zullen niet." Och! geloof mij, men verjaagt de kikkers niet zo gemakkelijk uit de Hollandsche slooten. Ten tijde der Spaansche overheersching kwaakten er reeds hunne voorouders in, en hunne nakomelingen verlustigen zich noch in dezelfde poelen, waarover de legers van de machtigste volken der aarde zijn heengetrokken. Maar, hoor ik u vragen, kunnen wij ons tegenwoordig nog met goed gevolg verdedigen? Ja, mijnemantje! wij kunnen het. Wij zijn zelfs veel sterker dan vroeger. Ons leger, onze bewapening is in goeden staat, ons land is door onder-water-zettingen op vele punten niet te genagen, en noch steeds worden de liniën onze verdediging versterkt. Wij hebben volk, wij hebben goede wapenen, onze magazijnen zijn ruim voorzien, wij hebben kundige officieren, wij hebben paarden, sterke schutterijen, weerbaarheidsvereenigingen, tot nog toe te weinig gewaardeerd, maar die slechts op de gelegenheid wachten om zich te ontwikkelen; Nederland heeft geld. „Wat," vraagt de kundige generaal Knoop, „heeft een volk meer noodig tot zijn verdediging? Maar de vloot, in vroeger tijd Nederland's roem en kracht? — Het is zoo, op de Europese zeeën kunnen wij als vroeger tegen grote naties niet meer aanvallenderwijze te werk gaan; Nederland's vlag wappert niet meer overmoedig op de baren; de bezem prijkt niet meer op de masten van onze schepen, maar wat nood! Wij hebben nog schepen en manschappen genoeg om onze kusten en rivieren te verdedigen. Die kusten worden nog steeds versterkt, de versperring aan onze zeegaten wordt voorbereid, en alReady zijn daarmede reeds proeven genomen, terwijl nog andere middelen in tijd van nood daartoe kunnen worden aangewend. In die omstandigheden zijn onze kusten niet zo gemakkelijk meer aan te doen, en iedere vijand zal zich wel tweemaal bedenken, alvorens hij ons aan de zeezijde zal aanvallen. En zoudt gij meenen, dat onze zeelieden op onze reede en stroomen den alouden roem van hun wapen niet zouden handhaven? Twijfelt er niet aan. Het zou beleedigend zijn voor een wapen, dat in de Indiën zijn verkregen roem schitterend blijft handhaven, en dat nog kort geleden in de wateren van Japan de bewondering en den eerbied van Engeland en Frankrijk op de ondubbelzinnigste wijze verwerven mocht. Ook op onze kusten en rivieren zou de aloude moed der vaderen heerlijk uitkomen, en er zouden helden opstaan, die, met het oog op de graven van de Ruyter, de Trompen en de Evertsen, Nederland's aangevallen vlag bloedig op de baren zouden wreken. „Ter zee en te land," zegt Knoop, „behoeven wij, wat onze officieren betreft, voor geen enkele natie te wijken." — Laat ons dus met al die gegevens, onder de hoede van Oranje, kalm de toekomst tegengaan. Vorst en volk kennen elkander; wij weten het uit de geschiedenis wat wij kunnen doorstaan. Ten jaart 1672 werden wij ter zee en te land door Frankrijk, Engeland en nog meerere vreemde vorsten aangevallen; het woord: „Carthago moet verwoest worden!” was uitgesproken, en het vaderland was op het punt om een zeker prooi zijner bespringers te worden. Ter ere van den Orde van den O.-B.-D.-H., Grootmeester van Frankrijk. O.', van Parijs, den 8e Aug. 1870 g.s. -. Aan alle Magistraat, aan alle werkplaatsen, aan alle Worshipful Masters. Z.-. Wa BR.-.! De Vrijmetselaren hebben ten allen tijde diep betreurd de onheilen, zulke onvermijdelijke gevolgen van den oorlog. Indien hare bedels om vrede vruchteloos zijn, heeft zij toch een plicht der menschlievendheid te vervullen. Alle slachtoffers van den oorlog als zulke, beschouwende, neemt het Grootmeester, van Frankrijk de vrijheid eene internationale inschrijving te openen om aan alle gewonden, alle Broeders strijders ter zee en te land, zoowel als aan hunne huisgezinnen te hulp te komen, zonder onderscheid van landaal. Zij roept stem zal, naar wij hopen, door allen worden gehoord. Alle werkplaatsen en alle Worshipful Masters, zullen zich willen aansluiten bij dit liefdewerk; allen zullen zich haasten hunne offers te plengen, en als altijd zal de Vrijmetselaren hare roeping begrijpen, enz. enz. Volgens de ondertekenaars en van den Grootmeester, Mr. Babaud-Laribière en van de leden van het Conseil de l'Ordre. P.-S.-D. De Orde-raad heeft besloten dat er eene ambulance zal worden daargesteld in het lokaal van het Grootmeester, van Frankrijk, 16 rue Cadet. Wij kunnen mededeelen dat het Grootmeester, van den Orde heeft ingeschreven voor 3,000 frank, en de Orde-raad voor 1,100 frank. HISTORISCHE SCHETSEN. DOOR Br.-L. DILLIÉ. XXXI. SCHRÖDER EN DE HAMBURGSCHE GROOT-LOGE. (Vervolg van N°. 34.) "Emanuel met de meibloem" zoo heette de te Hamburg waar Schröder den 8 September 1774 als profaan aanklopte en om het L. vroeg. Dit was een rijpen weldoordacht besluit, dat de dertig-jarige man ten uitvoer bracht. Kon het anders van hem verwacht worden? Autodidakt, self made man, als ook hij was, had hij zich uit het slijk der wereld moeten opwerken; door gebrek, zorg, teleurstelling en miskenning, — want ook deze was, als van een grooten mensch, zijn deel, — heen geworsteld, was hij steeds ijverig en vooruitstrevend moedig en krachtig gebleven, was hij gelouterd in de smeltkroes des levens, en dubbel waardig zich te scharen onder de banier des lichts. Wie daar vergaderd waren? Wij weten 't u niet juist te zeggen, maar wij gissen. Wilt ge onze gissingen vernemen, welnu doe dan met ons een uitstapje terug. We zijn in Brunswijk, de tijd wijst 1750 of daaromtrent, en het kaartje, dat we u haastig in de hand stoppen, 't geeft u toegang tot een militair concert, gegeven door het muziekkorps van een infanterie-regiment. Uw gids, als we het voordeel hebben te zijn, blijven we ook u nabij en wijzen u op die jonge mageren hoboïst, wiens levendig en verstandig gelaat u wis reeds sympathie heeft ingeboezemd. Moesten wij zijn levensgeschiedenis beschrijven, we zouden u verhalen kunnen, hoe hij, schaapherdersjongen, dagloonerszoon als hij was, vooruit wilde in de wereld, en hoe zijn omgang met het minst muzikale dier ter wereld, geen afbreuk deed aan zijn liefde voor Euterpe. Gij ziet wij blijven bij de Muzen! Dat hij hoboïst in dienst zijnt, grootmachtigen landsvaders geworden is, behoeven we u niet meer te zeggen; gij hoort hem en als gij beter toonkunstenaar of muziekkenner zijt dan wij, dan hopen we dat gij zijn spel bewonderen zult. Maar dat daargelaten, ik schrijf nu zijn geschiedenis niet, — maar een korten blik op zijn leven, ge gunt me die wel. 't Is Johann Joachim Christopher Bode, dien ik u voorstel. Hoe hij muziekmeester werd, zich meer en meer ontwikkelde, zich te Hamburg vestigde, zijn vaderland met menig klassiek juweeltje, uit vreemde talen overgebracht, beschonk, drukker en uitgever werd, en als zoodanig Lessing's beroemde Dramaturgie uitgaf en deel aan diens arbeid nam, hoe hij.... maar te veel reeds, de enkele vingerwijzing is genoeg, om u te doen bevroeden, waar wij heen willen; genoeg om er op te wijzigen in welk gezelschap Schröder verkeerde, onder welk geleide hij de Hamburgse binnentrad. De vriend toch van Bode en Lessing mocht zich beroemen te verkeeren in den kring, die de fine fleur van het toenmalige Duitsland bevatte. Daar schitterden Meijer, Broekman, Eckhof en tal van andere Dichter minoris gentium in den glans der volle gloriezon van 't verjongde Duitsland, waarvan de eenige Lessing, - de machtige olympiër het middenpunt was. Maar ook als V. - . M. - . toonde Schröder reeds spoedig, dat zijn geest van geen stilstand weten wilde. De zedelijke ernst van zijn karakter, — eene deugd aan menig autodidact in hooge mate eigen, — dwong hem te strijden tegen den treurigen geest, die in die dagen den toon gaf. Rozenkruisers, goudmakers, geestenziener, goochelaars, mystieke dwazen en chevaliers d'industrie, ze streden om de voorrang en ... om de buit en de Duitse bouwhuizen. Reeds kort na zijn aanneming, vestigde S., nog leerling zijnde, een afzonderlijke Elisa zum Herzen, die evenwel spoedig den arbeid staakte. In 1778 verwierf hij den Mr. Gr., en bleef toen gedurende zijn daaropvolgend zevenjarig verblijf in Wenen buiten het leven. Naar Hamburg teruggekeerd, zien wij hem, door het vertrouwen zijner BB., bevoordeeld, daar jaren lang den hamer voeren. Schröder won nu een ruim veld voor zijn hervormingsplannen; de Strikte Observantie was uiteengespat, en na al het gehaspel en geharrewar over zinledige vormen en bonte fratsen, wist niemand meer een weg te vinden in den doolhof van stelselrijke stelselloosheid. Alleen een krachtige geest, een helder oordeel kon de Hamburgse voor den ondergang bewaren. Zij vond een redder in Schröder, die zijn beste krachten wilde voor den bloei der K.K. Wilt ge mij nog een korte wijl uw aandacht schenken, dan zullen we een enkelen blik op zijn arbeid werpen, waarbij hij uitging van de stelling, dat het oud-Engelse rituaal, de slotsom en kapitale oorkonde van de echte Vrijm., was, waarnaar al het overige moest worden ingericht, niet alleen, maar waaraan men zich ook stipt behoorde te houden. Sommige BB., te Hamburg, toch wilden in hun hervormingsijver zoo verre gaan, van alle symbolieke en magische gebruiken af te schaffen. Hiertegen streed Schröder met alle macht; te weten, dat het wezen der Vrijm.' met hare vorm onafscheidelijk samenhangt, en dat geen enkele schakel uit den grooten magische keten vallen kan, zonder dat het geheel schade lijdt of verloren dreigt te gaan. Op den voorgrond stond volgens S., de afschaffing der HH. •. Grr.*. en derzelfde invloed op de St.-Jans-graden. Deze laatste toch, zoo zegt hij, omvatten al datgene wat den mensch als symboliekken leidraad voor zijn zedelijkheid en vrijheid, van af zijn geboorte tot zijn dood noodig heeft. De kroning van het maçonnieke gebouw is besloten in den Mr.*. Gr.'. Eene tweede vereiste was, volgens S., het verkrijgen van een ware, getrouwe en op feiten berustende geschiedenis der Broederschap, wier samenhang met de Romeinse bouwkorporaties, met de Duitse Bouwhuizen en Engelse masons onbetwistbaar schijnt. Het derde hoofdmoment van Schröder's streven was, als wij boven zagen, het vasthouden aan de overgeleverde aloude symb.*. gebruiken en instellingen der Vrijmetselars, zoals die bevat zijn in den ritus der Engelse old and accepted Masons. Evenals de kerk, zoo leerde S., de uiterlijke vorm van den Godsdienst is, zoo is de uitdrukking der Vrijmetselarij. die streeft naar zuivere godsdienstvereering, reinen levenswandel, en waarachtige zedelijke vrijheid en kracht. Herder, Wachter, 1) Meijer, Beckmann, Huveland, (niet de beroemde medicus, maar de rechtsgeleerde) Böttiger, en vooral Lessing en Bode schaarden zich aan zijn zijde. Voorwaar, een keurbende, hun hoofdman waardige Opofferingen van tijd, arbeid en geld, ze waren hem niet te veel, wien het doel voor oogen bleef: de nevelen te verjagen, die de eeuwige zon der Wet. K. en S. verduisterden. De Hamburgse Groep [""H begon te bloeien; meer en meer zag S. zijn arbeid waardeeren, en in 1811 telde zij reeds twaalf dochter-Gr. terwijl Schröder als Ged.*. Gr.*. Mr.*. werd gekozen. De Hamburgse Groep, die tot nu toe als een Provincie CD van de Engelse Groep -m had bestaan, verklaarde zich in hetzelfde jaar onafhankelijk, en koos in 1816 Schröder als haar Groep Mr.*. Wij zouden nu nog kunnen spreken over den door Schröder naar het model der „kennistrappen" van Fessier ingestelde Engelsband van M.M., die in 1802 tot stand kwam, en een historische strekking en bedoeling had. Over 't algemeen evenwel waren de resultaten deze instelling weer mager, en wij kunnen er dus overheen stappen. Ziedaar een werkzaam, een edel en waar menschenleven geschetst! Wat meer zegt, en tot dank stemt, een vruchtbare leven. Gelijk de bloem verwelkt en voorbijgaat, zo gaat ook des menschen leven voorbij. Maar de bloem is tot vrucht gerijpt, en welig zal het zaad ontluiken in de vruchtbare aarde. Wel ons, zoo ook ons leven vruchten draagt, zoo onze daden ook na ons leven nog blijven getuigen van onzen vruchtbaren arbeid. Zulk een leven was dat van Schröder. Zijn geest blijft ons voorlichten. Al sterft het stof, de geest blijft frisch En waakt bij 't billijk nageslachte! Een grootsche en heilige gedachte Is de onverganklijkste erfenis! Bekend als schrijver, onder den naam van Neit Weber. De Jezuïeten-Orde, Bk. S. Ten Cate. Vervolg van No. 33. De waarheid gebiedt ons te zeggen, dat hij de opheffing der jezuïëten aan hun vijanden en hen te behouden aan hunne vrienden in het geheim had toegezegd. Hij noemde zich als paus, Clemens XIV. Hij zocht de vervulling zijner belofte van de afschaffing der orde daarvoor te vertragen, dat hij al het mogelijke deed, om de hoven, die tegen ultramontanisme en de verdedigers daarvan verbitterd waren, tevreden te stellen. De nieuwe paus zag geen ander middel, om een gehele revolutie in de Kerk, een overwinning van het stelsel der Gallicaansche Kerk en van Frebonius te verhinderen, als door toegevendheid jegens de Bourbons, want deze verstonden geen gekscheren, maar bleven nadrukkelijk bij hun eisch volharden. De hoven van Napels, Spanje en Frankrijk verklaarden, dat zij Benevent, Ponte Corvo, Avignon en Venaissin niet zouden teruggeven, alvorens de orde was opgeheven. Met Portugal had Clemens XIV zich reeds in het begin des jaars 1770 verstaan. Hij had de jaarlijksche voorlezing der anti-monarchale bul In coena Domini afgeschaft, — had Pombal's broeder, niettegenstaande deze Frebonius' werk door een vertaling in Portugal verbreid, en als het echte oude kerkenrecht aanbevolen had, kardinaal gemaakt, en ook den regent van Parma verzoend. Clemens XIV had het aanstootelijk vermanend en dreigend breve, door zijn voorganger tegen Parma uitgevaardigd, openlijk ingetrokken, en schreef de vriendelijkste brieven naar Parma; doch Aranda en de Fransche gezanten bleven op de geheele opheffing der jezuïten-orde aandringen. — De stemming tegen de orde was toen zoo vijandig, de koning van Spanje was zoo hevig verbitterd, dat de dood van mevrouw de Pompadour en Choiseul's verwijdering den val der jezuïten niet tegenhielden. De ellendige hertog van Alquron, die in 1771 minister van buitenlandsche zaken werd, was, evenals zijn koning, een ijverig vriend der jezuïeten, zooals mede de prins Johan en zijn vertrouweling Georgel, die te Wenen de aangelegenheden bezorgden; ook deze moesten tegen hun wil en neiging de opheffing der orde doordrijven. Maria Theresia bood het langst tegenstand. Migazzi tastte de keizerin bij haar vrouwelijke en zwakke zijde aan, en stelde de jezuïeten voor als martelaren van den strijd tegen de goddelooze philosophie. Het kon mannen als Migazzi voor vrouwen, die voor een zoo diepe veinzerij vatbaar waren als Maria Theresia, aan schijngronden niet ontbreken. Wanneer men de grondstelling heeft, dat zekere leeringen en inrichtingen, zonder inachtneming van tijd en omstandigheden, door geoorloofde en ongeoorloofde middelen in stand gehouden mogen én moeten worden, dan is er niets op de orde aan te merken. Wanneer men aan zoogenaamde beroemde en geleerde mannen het gewicht hecht, dat de wereld gewoon is er aan te hechten, dan kan men niet ontkennen, dat zij slim genoeg de beste koppen uitzochten; maar hart en gemoed dulden zij niet en een eigen wil te hebben is zonde. In dit punt, en in het prediken van de oorbiecht lag de knoop. Maria Theresia placht zich namelijk, wanneer men haar bestormde om op de afschaffing der orde aan te dringen, met de ellendige gevolgtrekking van een klein getal, enkelen tot de geheele orde te verontschuldigen. Zij beweerde niet te begrijpen, hoe een orde verderfelijk en goddeloos zijn kon, die zoo vele vrome, achtbare en geleerde mannen onder haar leden telde. De abt Georgel, die als vertrouwde van den Franschen gezant te Wenen, Johan 1), door en door jezuïet was, en het wegens den wandel van den kostbaren kardinaal, aan wien hij zich had aangesloten, zijn moest, heeft getuigd van de genegenheid, welke de keizerin aan de orde bewees. Volgens hem zou Maria Theresia, wanneer zij over die zaak werd aangesproken, steeds gezegd hebben, dat zij er van overtuigd was, dat de regenten van Portugal en Parma, evenals de Bourbons, hunne goede redenen gehad hadden, om met de jezuïeten te handelen, gelijk geschied was, maar dat zijzelf het gedrag der orde in hare staten roemen, en den ijver en wandel van hare leden goedkeuren moest; dat zij derhalve het bestaan der orde voor het welzijn van haar volkern en van den godsdienst van zeer veel belang achtte, en haar zou ondersteunen en beschermen. Haar zoon Jozef was van een geheel ander gevoelen. Hij gaf in zijn brieven de overtuiging te kennen, dat niet alleen de jezuïeten, maar alle monniken-orden in het algemeen met de behoeften en eischen des levens van den nieuweren tijd niet strookten. Toen hij zich toevalligerwijze tijdens zijn reis door Italië tijdens een mis bij een jezuïeten kerk bevond, keerde hij zich om en zei tot den abt: "Waarom heb je ons dan hierheen geleid, u wilt toch wel dat ik deze orde afschaff." De orde bestond toen al van bijna twee eeuwen. Liet conclaaf te Rome bevond, werkte hij dan ook voor de benoeming van een paus, die aan de Bourbonse hoven niet onaangenaam was, en onverholen legde hij zijn afkeer van de jezuïeten en zijn misnoegen over de genegenheid zijner moeder voor de orde aan den dag in een brief, in Januari 1770 aan Choiseul geschreven. In die brief zeide hij onder anderen: „Keek niet al te zeer op mijn moeder; de aanhang aan deze orde is in de familie Habsburg erfelijk geworden; Clemens XIV heeft daarvan zelfs bewijzen. Intussen is Kaunitz uw (Choiseul s) vriend; hij vermag alles bij de keizerin; hij houdt het, wat de opheffing aangaat, met u en den markies Pombal, en hij is een man die een zaak niet halverwege in den steek laat." Zijn afkeer van de jezuïeten blijkt verder nog uit een zinnesde van een brief die hij kort na de opheffing der jezuïten-orde, aan Aranda schreef: „Clemens XIV heeft zich door de opheffing der jezuïeten een duurzamen roem verworven; hun naam zal voortaan slechts in de geschiedenis der kerkelijke twisten en van het Jansenisme vermeld worden. Het synedrium dezer Loyolieten had den roem der orde, de uitbreiding harer grootheid en de verdonkering der overige wereld tot het eerste doelwit harer plannen gemaakt. Hunne onverdraagzaamheid was oorzaak, dat Duitsland de ellende van den dertigjarigen oorlog verduren moest. Hunne beginselen hebben de Hendriks van Frankrijk van leven en kroon beroofd en waren oorzaak van de schandelijke opheffing van het edict van Nantes," enz. Noch de aandrang van Jozef en Kaunitz, noch de voorstelling van Rohan mochten iets baten, totdat zelfs koning Karel III van Spanje een heftigen en tegelijk op een aandoenlijken toon eigenhandig geschreven brief aan haar richtte; maar ook dat bleef zonder gevolg. Er was geen minder persoon toe noodig dan de paus zelf, dat zij hare goedkeuring schonk, dat de orde door hem opgeheven werd. Zoodra de paus van de toestemming van alle katholieke mogendheden verzekerd was, begon hij zijn stappen tegen de orde, niet eens als vorst van den kerkelijken staat, maar als hoogste zaalthoof der Kerk. In december 1772 sloot hij het Roomsche seminarie te doen sluiten. Het gebouw werd 's morgens met soldaten bezet, en de uit drie kardinalen bestaande commissie kondigde aan leeraaren en kweekelingen hun ontslag aan, waarbij men zich echter van de schulden der inrichting tot voorwendsel bediende. In December werd het seminarie te Frascati op dergelijke wijze opgeheven, en in Februari 1773 begon de kardinaal Malvezzi, als aartsbisschop van Bologna, den strijd met de jezuïeten zijner diocese, die zich tegen het hen dreigend lot tot Maart van het volgende jaar zonder vrucht verzetten. In Ferrara, in de mark Ancona en op andere plaatsen van den Kerkelijken Staat, werd vervolgens evenzoo gehandeld. Na deze stappen, die hij als wereldlijk vorst gedaan had, trad de paus eindelijk op als hoofd der Kerk. Het in Mei en Juni geschreven zeer lange breve aangaande de algemene opheffing der orde, werd reeds den 23 Juli 1773 door de paus onderteekend, doch eerst den 19 Augustus aan de christenheid bekend gemaakt. Door dit beroemde brief „Dominus ac redemptor noster" genaamd, in welke eerste woorden men, bij de door de jezuïeten in alle landen verwekte tweedracht, den gewouden jezuïetengroet „pax vobiscum" (vrede zij uleden), zeer geestig vindt aangebracht, werd de jezuïeten-orde op dezelfde wijze overal opgeheven, als de orde der Tempeliers in de veertiende eeuw. Dit brief moet een meesterstuk van Roomsche arglistige sluwheid genaamd worden; blijkbaar wordt daarin althans van enige hoofdbezwaren tegen de orde, die wij kortelijk optellen zullen, geheel gezwegen. Men bezwaarde zich over het despotisch stelsel en de wijze van overzicht, die de vorderingen der leerlingen meer zocht te belemmeren dan te beginnen, en die bij uitsluiting het geheugen trachtte te oefenen. Men klaagde over de heerschappij der orde in alle oorden en door standen zogenaamd geaffilieerde leeken; over bespieding en overbrenging van de geheimen der biecht; over het misbruiken van biecht en absolutie; over de vernietiging van het echte geloof en de zedeleer door valsche casuïstiek. Dit hing met veel andere bezwaren te zamen, die zich gemakkelijk kort laten samen vatten, als men zegt, dat men hun de schuld gaf, dat zij met onmetelijke rijkdommen onder vreemde oppersten in alle landen en rijken een staat in den staat hadden opgericht, die, door blinde gehoorzaamheid geregeerd, op blind geloof gegrondvest, zijn burgers tot eeuwige blindheid verplichtte. CORRESPONDENTIE. Br. - . S. B. te M: — Uwe aanmerking hebben wij opgezonden en waarschijnlijk zult gij van het bekende adres antwoord ontvangen. Het stuk was zonder onze voorkennis geplaatst. De Redacteur Br.*. S. H. te Z. — Uwe zienswijze is op het punt van delicatesse, al zeer indelicaat. Per brief nader. Br.'. J. P. V. te 's H. — Gaarne ontvingen wij van uw geachte hand een kort verslag van het „Verein d. Fr.*. Mrr.\ Waar is Br. 1 . F. H. de L.? Br.*. A. J. S. te ? — Hebt gij op uw reis belangrijke zaken gezien op het muziekgebied? Br.*. A. F. S. te M. — In het vervolg gelieve UEd. aanmerkingen op ééne enkele drukfout franco in te zenden. ERRATUM. In N° 84, kol 7, regel 13 v. b. lees men in plaats van Doniisse, — Domenie. ADVERTENTIE. Eerstdaags zal door de Heeren DE BREUK en SMITS te Leiden worden uitgegeven en alom aan de huizen gezonden, een Gedicht getiteld: „HET ROODE KRUIS" (prijs 30 cents) vervaardigd door den ondergetekende. Na aftrek der noodzakelijke kosten, zal de winst worden gestort in de kas van het Hoofd-Comité te 's Hage. Ook in dit Blad zal melding worden gemaakt van de gestorte gelden. Helpt mij, BB. - .! Het is voor hen, die stervende onzen bijstand vragen. Helpt mij om den slachtoffers van den gruwelijken oorlog het lijden te verzachten. Gij kent immers den zanger, die tot u komt? Hij smeekt uit naam uwer stervende BB.'.! B. E. DE BREUK, Meester van Eer en Red. der A. der A. Willem Frederik Karel, in het O.', van den Helder. Bij C. L. BRINKMAN te Amsterdam, wordt uitgegeven: LOSSE BLADEN UIT HET GROOTE LEERBOEK DER VRIJMETSELARIJ, DOOR B R. H. ZEEMAN, Voorz. Mr. der A. Loge la Charité. Tweede Druk. Prijs ƒ 1 ,25. Uitgave van Br.-. C. L. BRINKMAN, te Amsterdam. 