Het leeskabinet; mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen, 1856, 01-01-1856 
«Mijn arme vader, Sire," sprak Anna, »kan van geen misdaad overtuigd worden. De beschuldigingen zijner vijanden zijn laster. Het is waar, dat de ongelukkige hertog van Enguien een gewelddadig uiteinde vond; maar mijn vader had geen deel aan die heillooze daad; dat durf ik in het aangezigt van God en Uwe Majesteit bezweren. Een vijand, die hem steeds vervolgd heeft, neemt nu de gelegenheid waar 0111 liem in het verderf te storten. Bescherm hem, Sire, ten minste voor het tegenwoordige oogenblik, en hij zal zich dan gaarne aan het vonnis van Uwe Majesteit onderwerpen." — »Ik begrijp u, mijn kind!" zeide Alexander, die zigtbaar verstrooid Anna had aangehoord. »Deacten bewijzen niets tegen hem, en gij begeert slechts , dat ik hein tegen de Engelschen zal beschermen." — »Tegen den graaf van Artois, Sire!" — »Goed. Maar ik denk toch, dat uw vader zich gered zal hebben, niet waar? Nu, dat is goed— De graaf heeft zich wat te veel uitgelaten.... men heeft er hem naar behandeld het is goed Ontvang mijn ge- lukwensch, gravin!" — «Mijn arme vader, Sire," zeide Anna vol angst, die met schrik de verstrooidheid van den keizer bemerkte, »heeft de bescherming van Uwe Majesteit noodig. Zoo Uwe Majesteit slechts verklaart, dat hij eenc maand lang onder hare hooge bescherming staat, is mijn vader gered. Dat is de eenige gunst, die ik bij deze kom inroepen." — «Niets anders, mijn kind?" vroeg de monarch gliinlagchend. »Nu, wacht dan maar even. Hij trad aan een tafeltje en schreef: »Graaf von Waldstein staat onder bijzondere bescherming van Alexander." »Ziedaar, mijn kind!" zeide hij, terwijl hij het briefje aan haar overgaf; »ga nu heen, en bid voor mij. Wij allen hebben het gebed noodig, en het gebed der onschuld wordt door den Hemel verhoord. Begrijpt gij?... Wij allen.... En als gij nu nog iets verlangt, vervoeg u dan maar bij mijnen adjudant Volchovski, hoort ge? Niet aan mij." Met deze woorden geleidde hij Anna tot aan de deur. Het gelukkige meisje begaf zich met haren talisman naar het hoofdkwartier van den kroonprins van Zweden. Deze voorzigtige vorst had intusschen den graaf het middel verschaft om naar eene veilige plaats in Frankrijk de wijk te nemen , en daar zijne amnestie af te wachten. Dien ten gevolge hoopte Anna hem op een kasteel in de nabijheid van Verré te vinden, dat aan hare tante toebehoorde, lil hare hoop op nieuw bedrogen, begaf Anna zich naar Nancy, in het hoofdkwartier van den Franschen prins. Hier toefden haar verschrikkelijke tijdingen. Haar vader was gearresteerd, zijn proces opgemaakt, en naar allen schijn zou de dood of eene levenslange gevangenschap zijn lot worden. De vrienden van den graaf smeekten vruchteloos voor hem om genade hij den prins van Artois. Maar de heldenziel van Anna boog zich niet onder deze verschrikkelijke omstandigheid. Door kinderliefde gedreven, gelukte het haar, bij den prins te worden voorgelaten. Zij stelde hem de keizerlijke volmagt ter hand. Haar moedig gedrag, hare schoonheid en het keizerlijk woord misten hunne uitwerking niet. De gevangenis van den graaf von Waldstein werd geopend , en graaf Artois zag zich voor het oogenblik ten minste genoodzaakt zijne vervolging uit te stellen. Graaf Waldstein verliet Nancy, en begaf zich met zijne kinderen naar het kasteel eener bloedverwante, waar hij hoopte niet meer te worden lastig gevallen. VII. BESLUIT. Gedurende dit geheele tijdvak vielen de reeds vermelde gebeurtenissen voor: de overwinning van Brienne, het weder verlies er van, het oproer der provinciën, die, van alle troepen ontbloot, op eens aan de willekeur en de wreedheden van rooverbenden waren overgegeven. Zij verspreidden schrik en verwoesting van de eene plaats naar de andere, en naderden ook het stille dorpje, waar Adolf was opgenomen. Plotseling verscheen op zekeren nacht een dier benden, meer dan duizend hoofden sterk. Woedende boeren, met vrouwen en kinderen doormengd, legerden zich in de nabijheid van Blenod , sneden alle gemeenschap af, en gaven zich aan de verschrikkelijkste buitensporigheden over. Het dorp Blenod onderscheidde zich door zijn kasteel, dat te midden van wijnbergen gelegen was. Boncoeuk, de geestelijke, die Adolf had gered en verpleegd, betreurde reeds bij voorraad het lot, dat naar alle waarschijnlijkheid de bewoners van dit fraaije gebouw te wachten stond. »Wie woont in dat kasteel?" vroeg Adolf. — »Eene weduwe, mijnheer! eene zuster van den kolonel de Beaufort." — » Beaufort?" riep Adolf, en de goede pastoor verschrikte van de hevigheid, waarmede zijn verpleegde dezen naam uitschreeuwde. »Is zij alleen?" — «Zij is het langen tijd geweest; maar sedert eenige dagen heeft zij gasten bij zich." — »Wie zijn die?" vroeg Aoolf met toenemend ongeduld. — » Bloedverwanten , geloof ik , ver hier van daan ; een vader met zijne dochter en een zoontje." — »De graaf von Waldstei.n?" riep Adolf buiten zichzelven. En naauwelijks had de geestelijke hierop geantwoord: »Ja, ik geloof dat hij zoo heet." of Adolf stond reeds gewapend op den drempel van des pastoors woning. Hij hield zijne sabel in de linkerhand; want de regter droeg hij in een doek. De avond begon te vallen. In alle rigtingen zag men brandende heerenhuizen, die maar al te goed het naderen der muiters bewezen, zoowel als de soort van bijstand, dien Frankrijk van hen te wachten had. En men had geen troepen beschikbaar, om hen af te weren. Een vreeselijke toestand! Daar luidde op eens de stormklok. Dit was het gewone sein voor allerlei gruwelen. Rookzuilen vormden weldra een donkeren rollend gewelf over het ongelukkige Blenod. Schrik en verwarring maakten zich van de inwoners meester. De plunderaars wierpen zich in de huizen, om te rooven, te moorden en in brand te steken. Vergeefs verzekerden de ongelukkige inwoners, dat zij geen vijanden hadden verborgen^ men hoorde hen niet, want in een burgeroorlog is alles doof en blind. »Naar het kasteel!" schreeuwde een gebogcheld ventje, dat de aanvoerder eener bende scheen te wezen. »Steek er den brand maar in!" riep een ander uit den hoop, die een kerel als een boom was, en eene bebloede bijl in zijne grove vuisten zwaaide. En de brullende troep sloeg een smal pad in , dat onmiddelijk naar dc poort van het kasteel liep, en waar Adolf zich intusschen geposteerd had. Hij hoorde al de dreigementen, uitboezemingen eener wilde en geraffineerde barbaarsheid. In den donker was hij op eens digt bij den reus; reeds hief zijn linkerarm de sabel omhoog, ten einde hem voor altijd tot zwijgen te brengen, toen hij zich echter bedacht. Eenige andere gekwetsten, zijne landslieden, hadden zich met hem vereenigd. Door de duisternis beschermd, kwamen zij gelukkig op het voorplein van het kasteel, toen de vlam reeds het dak er van verteerd had, dat nu instortte. De nacht had ook de aanvallers begunstigd, en geen der bewoners had de brandstichters kunnen tegengaan. Zoo zag Adolf zich plotseling midden onder de kannibalen ; duizeling dreigde hem te bevangen , en naauwelijks kon hij adem halen, zoo nam rook en hitte toe. Aan de poort van het kasteel brandde een groot vuur, door afschuwelijke gestalten omringd. Adolf wierp een blik derwaarts. Het bloed verstijfde hem in de aderen, toen hij een knaap ontdekte, dien de kannibalen, over het brandende vuur heen, elkander als een bal toewierpen. Het arme kind schreeuwde allerjainmerlijkst. Adolf herkende het dadelijk — het was Frits. Een oogwenk — en Adolf stond midden onder de kannibalen. Frits aan dengenen te ontrukken, die het kind nu in het vuur wilde werpen, en hem het hoofd te doorklieven, was mede het werk van een oogenblik. Een ander werd daarna neèrgeveld. De overigen stoven op het zien aankomen van verscheidene gewapende mannen uit elkander. Intusschen nam Adolf den onmagtigen Frits in zijnen arm, en sprong met hem den trap van het kasteel op, dien hij nu eerst ontdekt had. Rook en vlammen beletteden hem bijna te zien. Met eene bovenmenschelijke kracht trapte hij de zaaldeur open. hAsna!" Met dezen kreet zeeg hij zijne naar hem toe snellende beminde in de armen, en bezwijmde; want hij was uitgeput. Toen hij weder bijkwam, lag hij op eene sofa, en zag zich door de geheele familie omringd. Hij had nu eemge rust en oppassing noodig; want ook zijn gekwetste arm was natuurlijk niet werkeloos gebleven. Het gevaar was intusschen nog niet geweken. Wel hadden de dienaren van den graaf zich gewapend en den aanval der rebellen afgeslagen; maar dit was slechts een kleine troep, en grootere benden konden nakomen. In dit gevaar dacht Adolf er aan, hoe hij deze kon ontvangen. Hij liet de buitenpoort sluiten en verbarrikaderen, terwijl de vlammen voortgingen in het kasteel zelf te woeden. Beneden in het dorp was het den pastoor gelukt de inwoners van Blenod eenigzins gerust te stellen en te bewegen , zich gewapend tegen de plunderaars te verzetten. Reeds kwam men tot onderhandeling, toen plotseling het tooneel veranderde. Men hoorde trompet- geschal cn het getrappel van aannaderende paarden. Op het kasteel was aller oog gevestigd. Eene Fransche fanfare deed zich liooren, en Adolf wierp een blik vol weemoed op de wedergevonden geliefde. De plunderaars, in de meening dat men hun te hulp kwam, stormden opnieuw op het kasteel los. Het vuur ging voort te woeden, en men was door den rook naauwelijks in staat adem te halen. Intusschen hadden zich de kasteelbewoners, met Adolf en zijne kameraden aan het hoofd, in een solide, vuurvrij gewelf onder het voorplein begeven. Toen de familie hier in veiligheid was, keerde Adolf met de zijnen terug; want de muitelingen grepen thans de voorpoort met de bijl aan. Adolf, met de sabel in de linkerhand, was op alles gevat. Reeds week de eene poortdeur, en met een gebrul van vreugde snelden de aanvallers naar binnen, en wilden zich op hunne slagtoffers werpen. Het zou nu met hen gedaan zijn geweest; maar er kwam gelukkig redding; want in dit vreeselijke oogenblik blonken op het voorplein de sabels van een regiment Fransche jagers. De muiters kozen in allerijl het hazenpad. De kolonel Beaufort bevond zich aan het hoofd der redders. Tegen een vleugel-adjudant van Alexander uitgewisseld, had hij den dag te voren, aan de spits van zijn regiment, het dorp Berré genomen. Hier vernam hij de gruwelen van moord en brand der oproerlingen in de omstreek van Blenod. Ten hoogste ongerust over zijne zuster, verzuimde hij geen oogenblik, en kwam nog even bij tijds om zoowel deze, als de geheele familie Waldsteiis, van een gewissen dood te redden. Zijne vreugde evenaarde derhalve zijne verrassing over de zoo wonderbare beschikking des Hemels, die hem tot redding zijner bloedverwanten had uitverkoren. Adoi.f reikte hem, zijnen redder, zijne sabel toe. De kolonel omhelsde hem en zeide: »Zeker zijt gij nu mijn gevangene, baron Thalheim! maar het is mijn oogmerk niet u te ontwapenen. Uwe sabel is uwe eer, en het zou meer dan wreed zijn, hem van zulk een kleinood teberooven, die mij eens het mijne ten koste van zijn leven deed behouden. Behoud uwe sabel derhalve, jonge held, en zelfs uw woord van eer. Ik verlang niets, en zal eene toereikende bezetting op het kasteel achterlaten — 0111 ook u te beschermen. Adolf omhelsde van zijnen kant den grootmoedigen vijand. Eindelijk werd men zoowel den brand als het oproer meester. Intussclien betrok men weder, zoo gued het gaan kon, de nog eenigzins bruikbare vertrekken van het kasteel, en gaf zich over aan het zalige gevoel van weder vereenigd te zijn. Maar de laatste met elkander doorgestane schrik en gevaren droegen nog meer bij, om den band der jonge gelieven enger toe te halen. Adolf hoorde met verrukking de bekentenis, dat Anna hem, van het eerste oogenblik hunner kennismaking af, bemind had, en graaf Waldstein maakte geen zwarigheid aan de wenschen zijner dochter gehoor te geven. Hij zegende hun verbond, en de kolonel Beaufort en zijne zuster waren getuigen van deze gelukkige gebeurtenis. Dus waren het dan de verschrikkingen van Blenod, die Adolf zijne volkomene overwinning verzekerden, ofschoon hij gevangene was. De terugtogt naar Fontainebleau intusschen dwong den kolonel de Beaufort andermaals, de wapenen neder te leggen, en Adolf trad weder in de rol van overwinnaar. »Ik ben die gruwelen van verwoesting hartelijk moede," zeide Anna. ij De oorlog heeft onze liefde doen ontstaan; ik heb er alles aan te danken; maar toch zie ik nu in, dat slechts op het veld des vredes de bloem der liefde kan gedijen. Boem en magt zijn schitterende goederen; wij meisjes beminnen die in den man; maar gij, mijn beminde, hebt mij bewezen, dat de liefde meer is dan al die droomen van eerzucht. En derhalve wil ik dan ook aan de liefde alleen inijn toekomstig leven wijden, en den zoogenaamden roem aan de ijdele lieden der wereld overlaten; want slechts de liefde is de bestemming der vrouw, en mijn eenige held voor altoos, mijn ideaal, zij — Adolf von Tiialheim!" Adolf, wiens regterarin stijf bleef, ontving zonder moeite zijn paspoort als luitenant-kolonel, en acht dagen na het inrukken der verbondene mogendheden in Parijs, werd in de kapel van Blenod, door den braven priester, die hem vroeger reeds zoo verpleegd had, zijn huwelijk met Anna ingezegend. JAPAN. uit nederlandsche , duitsci1e en russische bronnen zamengesteld door F. Eduard Eckstein. Het eigenlijke Japan, door de inboorlingen Nipón of Niphón (dat is de zons-opgang of het oosten) genoemd, bestaat uit het groote eiland Tan dezen naam , met de daarbij gelegene eilanden Kjoe-sjoe en Sikok,— voorts uit eene menigte grootere en kleinere eilanden, die tegenwoordig tot dit rijk behooren, en waarvan het getal te zamen, volgens opgave van den Japansehen hofsterrekundige Takahoesie Sakoesajemon , 3511 beloopt. Wij laten de opsomming er van , met eene opgave van den vlakken inhoud door gemelden hofsterrekundige, hieronder volgen: ^ Japan of Nipón heeft eene oppervl. van 5305 vierk. mijlen. Jezo of Jesso, met de kleinere eilanden. 1295 » » De Japansehe Koerilen-eilanden. . . . . 88 » » Krafto, Saghalien , tot aan de parallel van 50' N. Breedte 699 » » De Bonien-groepen 5 » » De Ljoe-kjoe-eilanden 125 » » Zoodat dit in het oosten van Azië gelegene eilandgebied eene oppervlakte van 7517 vierk. mijlen beslaat, met eene tot over de 25 millioen aangegroeide bevolking, met eigenaardige instellingen ,— een volk, dat, ofschoon tot nu toe afgesloten en zonder buitenlandschen handel en scheepvaart, als het beschaafdste buiten Europa kan aangezien worden. De Japanezen verkeeren in twijfel omtrent den tijd, wanneer zij zich het eerst op den grond, dien zij bewonen, en waar zij zich als autochthonen (geboren uit den eigen grond) beschouwen, hebben nedergezet. Volgens de kronieken vestigde zich Zien-moe, de stichter van den Japansehen staat, op het eiland Niphón in de provincie Jamato, alwaar van oudsher en nog tegenwoordig het beste en zuiverste Japansch gesproken wordt. In de 13" eeuw geeft Marco Paolo, een 1856. I. 11 Venetiaan, een verslag over deze eilanden, die hij Zipangoe noemt, nadat hij langen tijd onder de zonen van Dzje.ngisCiian gediend en de reis te land door China ten uitvoer gebragt had. Zijne tijdgenooten intusschen hechtten geen waarde aan zijne beschrijving, en geloofden niet aan de daadzaken, die zij bevatte. De ware en meer omstandige kennis van Japan verkreeg men eerst bij de uitbreiding van de inagt en den handel der Portugezen in Indië. In 1542, onder de regering van Martino Alphonso de Soüza , als vicekoning van Oost Indië, leden drie Portugezen, Antonio de Mota , Francisco Zeimoto en A. Pexota, schipbreuk op de kusten van dat land, en deze bragten «vervolgens de eerste mededeelingen omtrent Japan naar Europa. In 1549 kwam Francisco Xavier te Kagosima op Japan aan, leerde aldaar de Japansche taal in den grond, ontving van den vorst van Kagosima verlof tot het prediken van het Evangelie, bezocht vervolgens het landschap, waarvan Firando de hoofdplaats was, voorts Miaco enz., en bekeerde vele duizenden van allen stand. De vrijheid van geweten was in Japan, gelijk in het grootste gedeelte van het Oosten, altijd in zwang geweest, en daardoor was het, dat verschillende religie-sekten zich in Japan op eene vreedzame wijze alras begonnen te vestigen. De Portugezen genoten er almede eenigen tijd vrijen handel op de zelfde voorwaarden als de Chinezen, die toen ook op deze eilanden handel dreven. Hunne eerste vestiging was in het dorp Foekoifori, naderhand Nagasaki of Nangasaki genoemd; en op deze en alle andere plaatsen, waar zij zich neêrgezet hadden, slaagden zij boven verwachting in hunnen handel en in uitbreiding van het Evangelie. Daar de Christelijke kerk op Japan toen in een zeer bloeijenden staat verkeerde, omhelsden almede sommige prinsen van het rijk van Japan het Christelijk geloof; de prins van Omoera, heer van het geheele gebied, deed openlijk belijdenis van de Christelijke godsdienst, en een Japansch gezantschap, naar Rome gezonden , om hulde te doen aan Paus Gregorius XIII, is wel de vleijendste eer, die de Heilige Stoel van zoo verre ontvangen heeft. De nieuwe godsdienst en het groot getal personen van allerlei rang en bedieningen , die er toe waren overgegaan . bragten nu zeer groote veranderingen in de kerk te weeg, ten uiterste nadeelig voor de Heidensche geestelijkheid, en men was zelfs voor den staat beducht voor doodelijke gevolgen. Om deze redenen achtte de keizer het noodig om aan dien toenemenden afval zoo veel mogelijk paalden perk te stellen, en verbood al zijnen onderdanen, op straffe des doods, eene godsdienst te omhelzen, die men te gemoet zag dat zoo verderfelijk zoude zijn. Te dien einde werd in het jaar 1586, bij plakaten, de Christelijke godsdienst verboden. en in het zelfde jaar begon de vervolging. Intusschen hadden de Portugezen de grooten van het land op velerlei wijze ten hoogste beleedigd; opgeblazen van grootheid en geluk, ligtten zij het masker te vroeg af, en oordeelden het onbehoorlijk en met de eer en deftigheid hunner natie niet overeenkomstig , dat zij zoo veel beleefdheid en achting bewezen aan de grooten van het rijk, tot wie zij zich te voren zoo vernederd hadden. Veel kwaads voor het Christendom in Japan heeft ook een hooghartig Spaansch zeeman gedaan, die de magt van Philips II breed uitmat, en te kennen gaf, dat deze zou worden uitgebreid , wanneer men eerst geestelijken zond, om het gemeene volk tot der Spanjaarden godsdienst over te halen; waarna men, zoodra zij hierin gevorderd waren, krijgsvolk moest afzenden, dat zich bij de medebekeerden voegde, waarna men dan niet veel moeite met de overigen zou hebben , dewijl de natie daar te lande voor eene Christenregering behoorde plaats te maken. Eene dergelijke taal was wel berekend om de Japansche hoofden tot nadenken en verbittering te brengen, gelijk de ondervinding dan ook maar al te zeer bewezen heeft. Deze onverhoedsche wending was evenwel niet in staat om den voortgang van het Christendom te verhinderen. De verslindende vlammen zelfs van de vervolging, de ijselijkste, waarvan men in eenige geschiedenis leest, schenen in het begin niet van het gevolg te zijn, dat de Heidensche regering er van verwacht had. De blijmoedigheid, waarmede de nieuw bekeerden veel liever alle bedenkelijke pijnigingen en den allerwreedsten dood uitstonden, dan hunnen Za- 11* ligmaker te verzaken, wekte de nieuwsgierigheid van velen op, om te weten, welke leer het was, die hare navolgers zelfs in de angsten des doods zoo blijmoedig maken kon; en ziet, de uitkomst was, dat en de kooplieden in hunnen handel, en de priesters in de voortplanting van het Evangelie, beide gelijkelijk vorderden. Alle jaren werden meer dan 300 tonnen gouds uitgevoerd, en tegen Europesche en lndiaansche stoften ingeruild. In dien tijd hadden zij volkomene vrijheid om in en uit te brengen wat en zoo veel zij wilden. Men verzekert, dat, indien de Portugezen den handel slechts twintig jaren op den zelfden voet hadden mogen behouden, er zulk een rijkdom uit dit Ophir naar Maeao zou uitgevoerd zijn, dat men daar zoodanigen overvloed van goud en zilver zou hebben gehad, als de Heilige bladen melden, dat er binnen Jerusalem was ten tijde van Salomo. De toenemende moedwilligheid en trotschheid der Portugezen haalde hun intusschen de voortdurende ongenade van den keizer op den hals, en in 1597 begon de vervolging der Christenen op nieuw. De tegenstrijdigheid van de Christelijke of liever RoomscliKatholieke leer met de godsdienst des lands was eene tweede oorzaak van de vervolging tegen de aanhangers der eerste, weshalve een keizerlijk plalcaat werd afgekondigd, verbiedende dat de leer der R. K. godsdienst voortgang zou hebben; aan alle monniken en priesters, die toen in het land waren, werd bevolen op staande voet te vertrekken, en de gouverneurs, vorsten en prinsen van de onderscheidene provinciën werden verzocht, hunne onderdanen door geweld te dwingen, het geloof aan den Zaligmaker te verzaken, en tot hunne vorige godsdienst weder te keeren. De regerende keizer Taiko Sama stierf in 1598 als vervolger der Christenen. Na zijnen dood ademden deze vrijer, en gedurende de voogdijschap van zijnen zoon Fidejosi onder Ijejas was het getal der Christenen weder tot op 1,750,000 aangegroeid. Kort daarna brak een successie-oorlog uit. De Christenen hielden de partij van den regtmatigen troonopvolger, en moesten met dezen het onderspit delven; zij hadden zich, niettegenstaande dat alles, kunnen staande houden, zoo niet bij herhaling verraderlijke plannen ontdekt geworden waren, en zij niet aan den opstand van Arima in 1637 en 1638 deel genomen hadden. Langen tijd had men tusschen concessiën, opheffingen daarvan en wreedheden gedobberd. Eindelijk ontstond in 1637 de vermaarde omwenteling der Christenen, waardoor deze met magt en kracht naar eene stad in het rijk de wijk hadden genomen, alwaar zij vervolgd, aangevallen en ten getale van 37,000 bijna te ge1 ijker tijd omgebragt werden. Zoodat de vervolging tegen de Christenen-, na eene slagting vau vele duizenden aanhangers, na verloop van veertig jaren eindigde in eene geheele uitroeijing van de Christelijke religie, in het verlies van den voordeeligen handel, welken de Portugezen en de Spanjaarden omtrent honderd jaren lang gedreven hadden, en in eene voortdurende verbanning dezer natiën. Dit geschiedde in 1638; aan alle Japanezen werd op straffe des doods verboden het land te verlaten, en aan de Japansche vrouwen, zicli met buitenlanders in den echt te begeven. De Nederlanders, bekoord door den voordeeligen handel der Portugezen op de Indien, hadden insgelijks besloten, hunne zeevaart tot Japan uit te breiden. De eerste handelsbetrekkingen der Nederlanders met Japan werden te Firato aangeknoopt, en de aldaar opgerigte factorij had van 1610 tot 1613 Jacob Specx tot bestuurder. Zeer opmerkelijk en belangrijk is het werkje van den bekenden Zwolschen staatsman Osno Zwier van Haren dienaangaande, onder den titel: Japan, met betrekking tot de Hollandsche natie en den Christelijken godsdienst. Deze is zeer ingenomen met het geachte opperhoofd der Nederlandsche factorij in Japan , Jacob Specx, aan wiens buitengewone hoedanigheden hij het meermalen toeschrijft, dat de Nederlanders den toegang tot Japan erlangd hebben, die op het punt stond hun voor goed ontzegd te worden. Hij scheen hem, behalve de Jezuïten, de eenige Europeaan te zijn, die het karakter van de Japansche natie volmaakt begrepen heeft. De Spanjaarden en Portugezen toch hadden de Nederlanders als vrijbuiters afgeschilderd, die daarbij de onvoorzigtigheid hadden gehad om in den beginne slechts een paar schepen naar Japan af te vaardigen, waartegen de viool der mededingers vrij sterk afstak. Kortom, men verkleinde de Hollanders op alle wijzen. Maar wat doet nu "koopman Specx, die een ridderlijk karakter had! Hij neemt de houding aan van gezant, schenkt de geheele lading aan het hof van Jedo, en steekt daardoor alle vijanden den loef af. Van Haren betoogt verder, dat wij Hollanders geen aanleiding hebben gegeven tot de vervolging der Christenen in Japan, veel min als werktuigen hebben gediend tot uitroeijing van de Christelijke godsdienst in dat rijk; dat wij, in tegenstelling van de Portugezen, er voor uit durfden komen, dat wij Christenen waren. Hij stelt almede in het licht, dat het trappen van de zoogenaamde Jesoe-Mie (een Christusen Maria-beeld) een verzinsel is. Ieder kent de fabel, die men zoo in Europa als in Indië verspreid heeft, dat de Hollanders in Japan de Christelijke godsdienst loochenen, en weet tevens, dat de Hollanders als natie bij de Japanezen op hunne wijze zeer geacht waren. Van Haren heeft, in zijn treurspel Willem I, den grondlegger van den Nederlandschen m vrijstaat, stervende, onder anderen de woorden in den mond gelegd: Ik wil dat ieder dorp in Holland zij vermaard, En Tessels bange schor bekend aan 't eind der aard, Hun leeren naar Japan en 't welig China varen, Langs 't eeuwig ijs des Pools, of de Oby's laatste baren! Nadat de Nederlanders gedurende twee-en-dertig jaren dei» handel met toestemming van den keizer, onder bescherming van den vorst van Firato, aldaar gedreven hadden, verscheen den 9den Nov. 1640 het keizerlijk bevel, dat de gevels der woningen der Nederlandsclie factorij op Firato, waarop het Christelijk jaartal stond, dadelijk tot den grond toe afgebroken moest worden. Alleen aan de vastberadenheid van het toenmalig opperhoofd Francois Caron, die met het omverhalen der woningen nog op den zelfden dag een aanvang deed maken, hadden de Nederlanders het te danken, dat zij nog langer op Japan werden geduld. In 1616 had de keizer van Japan, door tusschenkomst van Adajis, die zich te Oeraga gevestigd had, alsmede aan de Xngelschen, de voorregten van den handel, met verlof tot oprigting eener factorij, toegekend. Zeven jaren later echter, in 1623, liet de Engelsclie Oost-Indische Compagnie het kantoor en den handel met Japan weder varen. Op bevel en kosten van den dzjogoen (opperveldheer) Ijemits werd in het jaar 1635-1636 voor de Portugezen, die, ondanks de harde vervolgingen, zich op Japan poogden te handhaven, nabij de stad Nagasaki eene eigene woonplaats aangelegd, — een eilandje, door aanslibbing bij het strand ontstaan , hetwelk , door zijne ligging, den naain Desima (vooreiland) verkreeg, maar van wege zijne inrigting en afsluiting en zijn doel, eev den naam van staatsgevangenis verdiend had. De verbanning uit het rijk, die op het einde des jaars 1639 over de Portugezen werd uitgesproken, opende aan de Nederlanders de schoonste vooruitzigten om zich te Nagasaki, ja misschien wel op Desima zelve, te kunnen nederzetten. In 1640 werden nog eens vier aanzienlijke Portugezen, in gezantschap, van Macao naar den keizer van Japan gezonden, ten einde pogingen aan te wenden om het handelsverkeer op nieuw te openen; doch in plaats van hierin te slagen, werden zij met nog een-en-zeventig andere Portugezen, die zich aan boord bevonden, onthoofd. En nu zien wij, in tegenoverstelling der Oostersche pracht, waarmede vroeger de Nederlandsche gezanten zich naar het hof van Japan begeven hadden, een Maximiliaan le Maire , toenmalig Nederlandsch bestuurder, hoogst eenvoudig als gezant aan het hof van den dzjogoen verschijnen, alwaar hem , na het overreiken der geschenken , die de Nederlandsch OostIndische Compagnie gewoon was jaarlijks aan te bieden, op den lldenMei 1641 door de rijksraden werd medegedeeld, dat, van nu af aan, de Nederlandsche schepen uitsluitend in de haven van Nagasaki zouden moeten inloopen, en dus de factorij van Firato daarheen moest worden verlegd. Er werd bijgevoegd, dat de dzjogoen nergens in het geheele land, dan te Nagasaki, nog vreemdelingen dulden wilde; hier konden de Nederlanders, als vroeger, hunnen handel drijven, onder voorwaarde dat het opperhoofd voortaan om het jaar moest worden vervangen, en alle handelsartikelen in liet zelfde jaar van den aanvoer zouden worden verkocht. Op 21 Mei 1041 werd de factorij te Firado opgebroken en naar Desima verplaatst. Desima, ten zuiden van de stad Nagasaki gelegen , heeft den vorm van het ontvouwde blad eens Japanschen waaijers. Door afneming van een in de nabijheid gelegen heuvel is dit eilandje aangeslibt, en het wordt door een muur, uit basaltblokken gebouwd, tegen de zee beveiligd. Bij hoog water steekt het nog ongeveer zes voeten hoven de oppervlakte der zee uit. Het is aan de zuidzijde 624, aan de noordzijde 516 Rijnlandsche voeten lang, in het midden 216 Rijnl. v. breed, en door een smal kanaal van Nagasaki gescheiden, waarmede het door eene kleine steenen brug en eene bewaakte poort verbonden is. (*) Eene tweede poort aan den westkant wordt tot gemeenschap met de vooranker liggende schepen geopend. Aldus bleven de Nederlanders alleen gedurende twee eeuwen in het Japansche rijk geduld en in het bezit van den Japanschen handel, doch streng bewaakt en beperkt. De inlandsche kooplieden in de haven van Kagosima, in het vorstendom Satzoema, op het eiland Kjoe-sjoe, drijven eenen zijdelingschen handel met Foechan over Napakjang, in de jonken der Ljoe-kjoe-eilanden, waardoor zij een geregelden aanvoer van vreemde koopwaren, waaronder Amerikaansclie katoenen goederen, erlangen. Die handel wordt, zoo men verhaalt, gevoerd met goedkeuring van den prins van Satzoema, een lid der keizerlijke familie en opperheer van de Ljoe-kjoe- en Meia-cosima-groepen; en ondanks de strenge verbodsbepalingen van de keizerlijke regering, wordt er, zoo men wil, toch door de koloniale onderhoorigheden des rijks een vrij uitgebreiden sluikhandel met China en Rusland gedreven , ofschoon de Russische zeeofficier Laseman , die op last der keizerin Catharina in 1792 Japansche schipbreukelingen naar Sjatsmaje (de voornaamste haven van Jedo) had gebragt, een afwijzend antwoord ontving. Rusland meende niettemin door Kamtsjatka, hetwelk onder Russische heerschappij staat en nabij deze gewesten gelegen is, eerder dan andere Europesche mogendheden aanspraak op toelating in Japan te kunnen maken, en te dien einde ankerde ook in 1804 het Russische schip Nalezjda {de Hoop) den 8stcn Oct. onder den Papenberg, voor Nagasaki, aan boord hebbende den Russischen gezant Rezanov en gevolg. Deze poging, ofschoon door de Nederlanders aanbevolen, mislukte echter wederom. De gezant Rezanov had gemeend over die verijdeling van zijn pogen wraak te moeten oefenen, *) Mon vergelijke verder het carton of bijkaartje op de Kaart van Azië, voorkomende in II. Feijmnu's Hand-Atlas der Aarde, die bij den Uitgever deacs liet licht ziet. en de Russen bemagtigden nu eenige Koeriien-eilanden, ten noorden van Japan gelegen. Vier jaren later namen de Japanezen maatregelen van wedervergelding, door den kapitein en de officieren van een Russisch fregat gevangen te houden, welks oorlogsvaartuig gelast was geweest het noorden van Japan op te nemen. Engeland bevond zich, ten opzigte van Japan, in geen betere gesteldheid dan Rusland. Vroeger reeds hadden de Engelschen herhaaldelijk pogingen gedaan om den handel met Japan weder te openen, toen eindelijk in 1813 een Engelsch eskader, Frankrijk en Holland vervolgende, van Java en zijne onderhoorigheden had bezit genomen. Daaruit volgde van zelf, meende men, dat de Nederlandsche factorij te Nagasaki ook regtens aan Engeland kwam. Maar de Japanezen weigerden volstandig het nieuwe opperhoofd te ontvangen, dat het Engelsch bewind voor de zending naar Nagasaki bestemd had. En het Nederlandsche opperhoofd H. Doeff wist door den bijstand, dien hij van de Japansche overheden kreeg, zooveel invloed te behouden, dat hij den Engelschen het hoofd kon bieden en deze geweerd bleven, waardoor de Nederlandsche vlag, ondanks alle revolutie-stormen, vrijelijk in Japan bleef waaijen. Intusschen werd maar één Hollandsch schip in Japan jaarlijks toegelaten. Onze invoer aldaar, bestaat, wat den compagniehandel betreft, uit Nederlandseh fabricaat, lakens en casimiren, greinen, merino's, gedrukt trijp, piqué. Verder olifantstanden, tin, lood, suiker, kamfer, kwikzilver, kruidnagelen, peper, notenmuskaat, ster-anijs, enz. In 1848 bedroeg de invoer der koopmanschappen van Java naar Japan 107,000 gulden of c1 \ van het geheele bedrag van den uitvoer van daar; in 1849, 312,500 gulden, of de helft van den geheelen uitvoer. De uitvoer van specie naar Japan was onbeduidend. In 1848 bedroeg de waarde van den invoer van Japan op Java 522,500 gulden, in 1849, 487,800, waarvan voor gouvernements-rekening in 1848 398,400 en in 1849 394,500 gulden. De winkels en markten der aanzienlijkste steden van Japan zijn wel voorzien van allerlei soort van voortbrengselen, door landbouw of fabriek-nijverheid verkregen, en zij worden druk bezocht door lieden, zelfs uit de meest verwij- derde gedeelten des lands. Ohosaka, gelegen aan den mond van de rivier Jodogawa, is de groote markt des rijks voor vreemde goederen. liet is lang niet onmogelijk, dat de Japansche eilanden eenmaal in het oosten datgene worden , wat de Britsche in het westen zijn. De Japanezen zijn een volk vol veer- en geestkracht, en zweemen naar ligehaam en ziel veel meer naar Europeanen dan naar Aziaten. Zij zijn gulhartig in den omgang, ongemeen nieuwsgierig, en vragen gaarne naar al wat de zeden en gewoonten van andere landen betreft; zij stellen het grootste belang in den loop der gebeurtenissen en den voortgang van nuttige kundigheden en wetenschappen onder de Westersche volken. Onder de vragen, aan het geachte opperhoofd J. H. Levyssohn in 1847 van wetenschappelijken aard gedaan, behoorden o. a. »Hoe groot is het gewigt der aarde? Kan men deze wegen of de zwaarte ervan weten? Vindt men geen land digt bij de zuidpool?" De Japanezen lijn vernuftig, matig, regtvaardig en voorkomend, met warmte hunne vrienden toegedaan, doch fier, mistrouwend, en onverzoenlijk, als zij eens haat hebben opgevat. In beleefdheid en onderdanigheid jegens hunne meerderen kunnen slechts weinige volken bij de Japanezen halen, en zij onderscheiden zich van alle Oosterlingen door een edel, ridderlijk gevoel van eer. De handeldrijvende en zeevarende klassen haken zeer naar eene meer onbelemmerde gemeenschap en verkeer met vreemdelingen , die thans tot de Chinezen en Nederlanders te Nagasaki beperkt zijn; vrees voor de regering en de wet houdt die uitsluiting in stand. Zij hebben 2500 jaren als een innig aaneengesloten land en als een onafhankelijk volk bestaan, onder den zelfden regeringsvorm en het zelfde stelsel van wetten, sprekende de zelfde taal, belijdende eene enkele godsdienst, aan geene opperheerschappij van China onderworpen; en nooit werden zij door eenige vreemde mogendheid overwonnen of tot een koloniaal gebied overgebragt. De Japansche taal is zacht, welluidend , en eene der meest beschaafden en volmaakten van Oostelijk Azië. Zij wordt in den Japansehen archipel en op de eilanden Bonien in de Stille zee gesproken; zij is noch aan de Chinesche, noch aan eenige andere oorspronkeljjke Aziatische taal verwant. De Japanezen hebben eene rijke, eige- ne letterkunde, lagere scholen, collegiën met hoogleeraren voor de hoogere vakken van kunst en wetenschap, daaronder begrepen de wis-, sterre- en aardrijkskunde, en de voornaamste talen van Azië en Europa. Te Jedu werd op last van den keizer Tsoexa-Josi eene hoogeschool gesticht, met eene rijks-boekerij, die, naai* men zegt, 150,000 boekdeelen zou bevatten. Met den heer P. F von Siebold is Dr. IIoffmann te Leiden nu onderscheidene jaren op het gebied van de Japansche taal, geschiedenis en wetenschappen werkzaam, en sedert diens benoeming door het Nederlandsehe gouvernement tot translateur voor de Japansche taal, verheugen wij ons, dat eindelijk ons vaderland liet middelpunt is, van waar de kennis van de Japansche taal- en letterkunde, de Japansche geschiedenis en wetenschappen over de beschaafde wereld zal verbreid worden. De Japansche regering had inmiddels in 1842 verordend, dat aan schepen, die door stormen op de Japansche kusten worden geslagen, of wegens gebrek aan proviand daar binnenloopen, de verlangde hulp zal worden verstrekt, doch, om te voorkomen dat deze, alleen door een gevoel der menschelijkheid ingeboezemde verordening verkeerdelijk worde uitgelegd, de Nederlandsehe regering verzocht, aan al de overige mogendheden kennis te geven, dat door bovengemelde verordening het gedurende meer dan twee eeuwen door Japan gevolgde uitsluitingstelsel, sedert welks invoering het aan alle vreemde schepen steeds verboden was de Japansche kusten te onderzoekens geenszins is opgeheven, noch dat daarin eenigerlei wijziging is gebragt. Het bleef trouwens voor de Japansche regering eene moeijelijke taak, wetten te bepalen of te veranderen, waarvan de opheffing door den wetgever verboden was, terwijl de keizer, door de gestrenge instandhouding zijner dynastie, de opperheerschappij en het land, zelfs sedert 1639 den vrede, behouden had. De ontwikkeling der nationale industrie, een gevolg deibeperking en het verbod van den buitenlandsehen handel, en de daardoor plaats hebbende ontbeerlijkheid eener handelsverbinding met Europa, hebben den handel met het buitenland in den laatsten tijd niet weinig moeijelijk gemaakt. Met den bloei van den binnenlandschen handel, werd ook de circulatie van het geld, hetwelk vroeger bij particulieren ophoopte, of door vreemde handelaren naar het buitenland gelaakte, levendiger, en het was zaak voor de regering', deze den binnenlandschen handel bezielende bron door wetten ongestoord te doen vloeijen, zoodat aan de Nederlandsche regering de goud- en zilver-uitvoer reeds in 1671 verboden geworden was, en de koper-uitvoer in 1721 almede ten strengste bewaakt werd; ja, tot voorzorg werd de exploitatie van vele mijnen geweigerd. Zoo zagen wij reeds in 1072 onder Johannes Camphuis, als bestuurder, door het instellen van den zoogenaamden taxatiehandel, den handel een knak toegebragt; in 1682, onder het bestuur van Hendrik Claudius , eene klagte over den drukkenden toestand des handels, door het opperhoofd aan den gouverneur van Nagasaki aangeboden; in 1680, onder Cornelis van Oütshoorn , eene bepaling van Jedo, dat voortaan de aangevoerd wordende handelsartikelen zouden moeten bestaan voor ^ gedeelte uit zijde en de andere * uit stuk-en pondgoederen; in 1696, onder den zelfden bestuurder Outshoorn, wordt eene nieuwe kobang of gouden muntspecie van de tweede soort den Hollanders in betaling opgedrongen ; in 1710, onder II. BIensing, een koebang van de derde soort in omloop gebragt, de uitvoer van koper tot 25,000 pikols, en in 1714, onder C. Lardyn, tot 15,000 pikols beperkt, ja zelfs in 1721, onder Roelof Diodate , tot op 1000 pikols; handelsartikelen, waaronder balein moet geteld worden, opgedrongen ; zoodat de Nederlanders zich moesten laten welgevallen onder Rogier de La ver, in 1734, 700,000 ponden balein tegen betaling aan te nemen; en, ofschoon de uitvoer van koper in 1745 meer voldoende was geweest, was die in 1763 toch op 8000 pikols, ja zelfs in 1790 tot 5800 pikols verminderd. Japan gevoelde, hoe zeer het verkeer met vreemde natiën de bronnen van voortdurende welvaart binnen's lands verminderd ^had; en de bezorgdheid, van die eindelijk te zien te niet gaan, gaf aanleiding aan de regering van Japan zulke stappen te doen. Al deze bespiegelingen gaven den geleerden Arai, vorst van Tsikoego, leeraar en raadgever van den dzjogoen Tsoena-Josi in 1681-1707, en van diens opvolger Ijenoboe in 1709—1712, aanleiding om aan zijnen keizer, in eene nota, de bronnen van rijkdom op Japan aan te toonen, met vermelding van derzelver ontstaan, de weldadige verspreiding door het gansche rijk, en de vermindering van lieverlede. De oude schrijvers, zegt Arai, vergelijken zeer juist de ertsen met de beenderen, en de overige landproducten met het bloed, het vleesch, de huid en de haren van den mensch. Rijst en andere granen, stoffen en nijverheids-artikelen komen steeds vernieuwd te voorschijn, gelijk bloed, vleesch, huid, haren; niet alzoo de edele metalen. Een been, eenmaal uit het ligchaam genomen, groeit niet weder aan. Deze gelijkenis droeg een staatsraad te Jedo nog in 1790 aan de Nederlanders voor, toen zij aanzoek deden tot verhooging van den koper-uitvoer. Volgens de opgave van Arai waren aan edel metaal binnen de 80 jaren f 1,032,592,000 uitgevoerd, of f 10,869,000 Holl. guldens gemiddeld per jaar. Zijne aangevoerde feiten en bewijsstukken vonden zooveel ingang bij de Japansche regering, dat zij aanleiding gaven om de Nederlanders, niettegenstaande hunne klagten en zwarigheden, met bewonderenswaardige volharding in hunnen handel te beperken. Men kan gerustelijk aannemen , dat Z. M. koning Willem II der Nederlanden den grond gelegd heeft tot eene wijziging in het uitsluitingsstelsel op Japan. In 1844 namelijk was te Nagasaki het Nederlandsche oorlogsfregat Palembang, gekoniniandeerd door den luitenant ter zee II. T. Koops, ter reede gekomen, belast met de vereerende overbrenging van eenen brief en geschenken van Z. M. den koning der Nederlanden, Willem II, aan den keizer van Japan. De voordragt van den brief van Z. M. Willem II had bepaaldelijk ten doel om, uit erkentenis der gastvrijheid, die zijne onderdanen gedurende meer dan twee eeuwen op Japan genoten hadden, aan de Japansehe regering de oogen te openen, en hen oplettend te maken op de politieke revolutie, die zich wijd en zijd verbreidde, en voor de gevaren te waarschuwen, aan welke zij zich ontegenzeggelijk zoude blootstellen door volharding in het tegen het Europeaansche begrip van volkenregt aandruischende afsluitingsstelsel, en de aanhoudende afwering der vreemde schepen van hunne kusten. Koning Willem II schreef aan den dzjogoen, en verzocht dezen uit eigen beweging, cenige andere havens voor de Europeanen te openen, ten einde alle ontwerpen te voorkomen, die ooit mogten worden opgevat, om inwilligingen aan het land te ontrukken, zoo als dat in China geschied was. »Indien gij langer weigert," schreef de koning, »onder de handeldrijvende volken op te treden in den rang, welke u daarin toekomt, zal men u in uwe verschansingen bestoken, en gij zult vernederd worden, zoo als met het Chinesche rijk geschied is. Bespaar u die schande door maatregelen, waardoor gij u de hoogachting en de vriendschap der Europesche mogendheden zult verwerven. »Wij hebben den loop des tijds ernstig overwogen, en gevoelen een dringend verlangen om het stilzwijgen af te breken. Er zijn mededeelingen van het grootste gewigt te doen, niet aangaande handelsaangelegenheden onzer onderdanen op Japan, maar in het belang van den Japanschen staat, waardig van koning tot koning behandeld te worden. «Toen, nu «30 jaren geleden, de oorlogen ten einde liepen, waaronder Europa zwaar gebukt ging, begonnen de volkeren zich met de werkzaamheden van den vrede te verheugen; het volkerenverkeer op aarde deed reuzenschreden; eene onwederstaanbare kracht trekt hen wederkeerig aan. De stoombootvaart verkort de afstanden, en de koningen, indachtig aan de leer der wijzen , openden alle handelswegen ter gunste hunner onderdanen. De volkeren groeiden talrijk aan. Uitvindingen en ontdekkingen in werktuigkunde en scheikunde maakten vele handen ontbeerlijk, nijverheid en handel namen ontzettend toe, en niettemin ontstond er in vele landen gebrek aan middelen van bestaan. Vooral was dit het geval in Engeland, bij allen rijkdom, bij alle kennis en on- dernemingsgeest der inwoners van dat rijk. Aanhoudend nieuwe wegen van vertier opsporende, kwamen zij daardoor in oneenigheid met vreemde volken, en de Engelsche regering is door de omstandigheden genoodzaakt aan hare onderdanen bescherming en bijstand te verleenen. Dusdanig waren er zwarigheden tussehen Engelsche kooplieden en Chinesche ambtenaren te Kanton ontstaan, uit de oneenigheid ontstond twist, en de twist leidde tot oorlog niet China. 