None
KERK-

EN SCHOOLWEZEN

WEST-INDISCHE

IN DE NEDERLANDSCHE

KOLONIEN

ST. MARTIN

EN

SABA IN 1816.
DOOR
Dr. J. DE HULLU.
De hierachter afgedrukte brief 1) van den Kommandant
van St. Martin en Saba van 25 December 1816 bevat,
gelqk men zien zal, een verslag van den algemeenen toestand op het gebied van kerk en onderwijs, kort na het
herstel onzer onaf hankelijl;heid en de daarmede gepaard
van onze overzeesche bezittingen.
gaande terugverkrijging
Een opwekkelijk tafereel is het niet, dat hier wordt opgehangen. Het was blijkbaar met kerk- en schoolwezen op
de beide eilanden al even treurig gesteld als met de
atoffelijke welvaart der bevolking : overal kwijning, achteruitgang en verval.
1) Deze brief berust in afschrift op het Rijks-Archief te 's-Gravenhage in de verzameling : Yerapre?ideWest-Indische stukken, No. 214.
,

208
'

Aan
Egcellentie
Zijne
???tsraad Directeur-(leneraal van
het t Departement
t van
en K 0 Ion i ë n.
St. Martin,

den

Heere

Koophandel

I

den 25 December

1816.
 Overeenkomstig de aanschrijving van Uwe Excellentie van
16 December 1815 no. 3936, waarvan ik het origineel, du- en
triplicaat heb ontvangen, ten geleide van het copij-besluit van
Zijne Majesteit van 4 September 1815 no. 5 opzigtelijk de bepalingen der kerkelijke zaken voor de gezamentlij-ke kolonien
van den Staat, met aanbeveeling tot de handhaving van gezegd
besluit en om aan Uwe Excellentie te suppediteeren:
1°. eene opgave van de plaatsen onder mijn gebied waar
zich christenen bevinden, met bijgevoegde aanwijzing zooveel
mogelijk van derzelver getal en gezindheid, waartoe zij behooren, alsmede in welke betrekkingen zij staan tot het getal
der niet-christenen,
2°, eene opgave van de kerken der onderscheijdene christelijke gezindheeden en van het getal der leedematen, zoo mogelijk ook de zielen waaruit zij bestaan,
3°. een naamlijst van derzelver leeraren van meerdere of
mindere rang, de zendelingen daaronder begreepen, met bijvoeging van derzelver ouderdom en van de noodige personele
renseignementen,
4°. een berigt van de tractementen en inkomsten van's lands
weege verbonden zoo aan de reeds vervulde als aan de nog
vacerende leeraarsplaatsen,
5°. opgave of er ook gebrek is aan bijbels, psalm-, gezang-,
godadienstige en onderwijsboeken, en
60. zoodanige algemeene berigten en voordragten omtrend den
staat en de behoeften der godsdienstige genoodschappen als
door mij nuttig mogten worden geoordeeld, en eindelijk op te
geven het getal en de kerklijke aangeleegentheden der Israeliten onder mijn gebied gevonden wordende,
heb ik de eer op te geven:
1°. dat de plaatsen onder mijn gebied, waar zich christenen
bevinden, zijn het Nederlandsche gedeelte van het eiland St.
 Martin en het eiland Saba, bedragende te St. Martin derzelver
getal 1640, als: 137 Gereformeerden, 12 Lutheranen, 1396

-

209
Episcopalen, 11 Presbyterianen, 9 Methodisten, 1 Universalist
en 74 Roomschgezinden, terwijl zich aldaar bevinden 1918
niet-chriatenen, zoodat het getal der christenen tot dat der nietchristenen nagenoeg in betrekking staat als 66n tot 66n en een
zevende; beloopende op het eiland Saba het getal der christenen op 672, alle Presbyterianen, en dat der niet-christenen
op 473, staande derhalven de eersten tot de laatsten nagenoeg.
in betrekking als 66n en vijf twaalfde tot 66n;
2°. dat te St. Martin zijn twee Christenkerken, een oude
Engelsche die geheel vervallen en in onbruik is geraakt, en
eene Hollandsche in goede staat en tot de uitoeffening der
godsdienst zeer geschikt, dog is de voormalige pastorije geheel
- -vervallen.
Te Saba is insgelijks een kerk, die voor het tegenwoordige
door verval ongeschikt tot gebruik is doch voor reparatie
vatbaar.
Het getal der ledematen is zeer gering, zijnde er te St. Martin niet meer dan 32 als: 11 Gereformeerde, 1 Lutheraan, 16
Episcopalen, 1 Methodist en 3 Roomschgezinden, volgens hunne
opgave alzoo aan eenigen de bewijzen daarvan ontbreeken.
Onder de christenen te Saba bevinden zich 131 blanken,.
zoo kinderen als ongedoopte persoonen;
3°. dat in beide eilanden nog leeraren nog zendelingen aanwezig zijn;
4°. dat de tractementen en inkomsten, van 's lands wege
aan de vacerende leeraarsplaatsen verbonden geweest, voormaals volgens de door den heer oud-gouverneur Rink aan mij
gegeeven informatien waren gesteld, te weeten:
Van het gouvernement :

totaal Ps 1040 in het jaar met en beneevens een vrije woning;
5t dat er in deze kolonie wel babels, psalm- en andere godsdienstige boeken aanwezig zijn doch genoegsaam allen, althans
grotendeels, in de Engelsche taa1, welke taal in de be§den.
 210
eilanden. in zoodanig algemeen gebruik is dat te St. Martin
maar een gering getal der ingezetenen, en op het eiland Saba
geenen derzelven de Nederduitsche taal magtig zijn of zelfs
verstaan kunnen;
6°. dat daar het kan worden verondersteld dat in deeze
koloni6n als Nederlandsche bezittingen en althans te St. Martin,
alwaar de zaken der regeering en die van het justitiewezen in
de Nederduitsche taal behandeld worden, ook die als de landen heerschende taal zal moeten beschouwd en door den tijd
zoo veel mogelijk algemeen aangenomen worden, en dat diensvolgens de door het gouvernement uit te zendene leeraars en
onderwijzers hunne godsdienst en onderwijzingen in die taal
zouden verrigten en uitoeffenen, ik (onder submissie) oordeele
dat, om in den staat en behoeften der godsdienstige genootschappen te kunnen voorzien (wanneer geen leeraars en onderwijzers die tegelijk de Engelsche taal magtig zijn worden uitgezonden) vooraf eene bijzondere aandacht op de opvoeding der
jeugd, vooral in dit eiland waar dat point al te zeer is verwaarloosd, zal behoren te worden gevestigd en ook zal dienen
te worden bepaald of er eene en welke de heerschende taal zal
moeten weezen, opdat omtrent het vak van opvoeding en onderwijs zoodanige wetten en reglementen zouden kunnen worden
daargesteld, dat althans het af hanglijk gedeelte der jeugd genoodzaakt wierd onderwijs te ontfangen en gebruik te maken
van die taal, die door het gouvernement zal worden aangeweezen en vastgesteld; en dat volgens mijne opmerkingen het
meerendeel der ingezetenen de uitoeffening der kerken- of
openbaare dienst niet schijnt te verlangen en de uiterlijke godsdienst te beminnen, maar dat weinigen een genoegsaam onderricht daarin hebben genoten en veelen daarin geheel onkundig
zijn, waaraan ik het bijgeloof toeschrijve, hetwelk in deeze
kolonie zoo algemeen heerscht.
 Uit deeze berichten derhalven komt het mij voor Uwe Excellentie te moeten voordragen om wel te willen voorzien in de
middelen van opvoeding en onderwijs voor de jeugd, onder
zoodanige regelingen die niet alleen de kinderen maar ook derzelver ouderen of voogden onder zeekere verplichtingen leggen,
en die niet willekeurig mogen aangenomen of verworpen worden, alsmede in de uitzending van een of meer daartoe geschikte persoonen en van een of twee leeraren in de christelijke godsdienst, zullende het naar min gevoelen (hetwelk ik aan

_

,

211
- Uwer Excellentie's beeter oordeel onderwerp) eene volstrekte
vereischte daarbij zijn, dat zoodanige leeraars en onderwijzers
zijn menschen van genoegsame fermiteit, van een onbesproken
goed zeedelijk gedrag en van die ouderdom, dat zij weinig
voor verleijding vatbaar mogen verondersteld worden, alzoo bij
het teegendeel het een en ander het doel niet zou doen bereiken maar eerder verder nadeel dan voordeel aanbrengen.
Met betrekking tot het getal en de kerkelijke aangeleegentheeden der Israeliten onder mijn gebied moet ik Uwe Excellentie nog berigten dat er op St. Martin zich slegts een persoon bevind van de Israelitischen godsdienst, en dat er geen
kerkgenootschap van die godsdienst in de beide eilanden bestaat, maar dat er eenige gronden bestaan om te mogen verafstamonderstellen dat onder de opgegevene Christenen eenige
'
melingen zijn van joodsche familien.
De Kommandant
der eilanden
St. Martin en Saba
(get.) CANTZL"R.
