Bedre energiforsyningssikkerhed gennem udvikling af det indre energimarked : der er behov for en yderligere indsats. Særberetning nr. 16, 2015.
De selectie van projecten die in de lijst van PGB’s moeten worden opgenomen, bouwt voort op de TYNDP’s die door ENTSB-G en ENTSB-E worden ontwikkeld. Om in de lijst te kunnen worden opgenomen, moet een pro- ject significante voordelen opleveren voor ten minste twee lidstaten, bijdragen tot marktintegratie en meer concurrentie, de voorzieningszekerheid verbeteren en de CO2-emissies beperken. 51 64 Verordening (EG) nr. 347/2013. 65 Energie-infrastructuur: prioriteiten voor 2020 en daarna, 2011, blz. 14. Elektriciteit: offshorenetwerk van de noordelijke zeeën, noord-zuidinterconnecties in West-Europa, noord- zuidinterconnecties in Centraal- en Zuidoost-Europa, Plan voor de interconnectie van de energiemarkten in het Oostzeegebied, invoering van slimme netten, elektriciteitssnelwegen voor de lange termijn; Gas: noord-zuidgasinterconnecties in West-Europa, noord- zuidgasinterconnecties in Centraal- en Zuidoost-Europa, zuidelijke gascorridor, plan voor de interconnectie van de energiemarkten in het Oostzeegebied. 66 De overige negen projecten omvatten zeven olieprojecten en twee projecten rond slimme netten. 67 COM(2014) 330 final, blz. 10. 68 In oktober 2014 werd de elektriciteitsleiding van 400 kV tussen Bescanó en Santa Llogaia in Spanje voltooid als volgende stap in de richting van de nieuwe elektriciteitsinterconnectie tussen Frankrijk en Spanje. Dit project staat nog steeds in de lijst van PGB’s en EFSI. Opmerkingen b) in de TEN-E-verordening van 201364 werd een kader vastgelegd voor het aanbrengen van prioriteiten in investeringen in energie-infra- structuur via de vaststelling van twaalf prioritaire corridors65. De verordening bood ook sturing ten aanzien van de identificatie en tenuitvoerlegging van PGB’s. De lijst van PGB’s die in deze veror- dening was opgenomen, bevatte 248 projecten, waaronder 132 voor elektriciteitsinfrastructuur en 107 voor gasinfrastructuur66. Hoewel de lijst van PGB’s in het kader van deze verordening minder projec- ten bevat dan de lijst van PGB’s uit 2006. Volgens artikel 4, lid 4 van de TEN-E-verordening is de Com- missie echter niet gerechtigd de projecten binnen iedere prioritaire corridor te rangschikken; c) de lijst van PGB’s wordt om de twee jaar bijgewerkt, en de vol- gende bijwerking is gepland voor november 2015. 102 In 2014 werd een volgende lijst van 33 projecten opgesteld in het kader van de Europese strategie voor ener- giezekerheid67, waarin deze projec- ten werden aangemerkt als „kritieke PGB’s”. Deze lijst bevatte 27 projecten voor gas en slechts 6 voor elektrici- teit, met een geraamde kostprijs van ongeveer 17 miljard euro.  De Commis- sie was van oordeel dat deze projec- ten van essentieel belang zijn om de voorzieningszekerheid te verbeteren en de energiemarkten op de korte en middellange termijn beter met elkaar te verbinden. 103 Al deze lijsten zijn opgesteld zonder duidelijke onderliggende analytische beoordeling van welke projecten prioriteit zouden moeten krijgen om de EU in staat te stellen de doel- stellingen van haar energiebeleid te verwezenlijken (zie paragraaf 82). Het gebruik van deze lijsten als basis voor de besluitvorming inzake EU-financie- ring houdt een aantal risico’s in, en als de Commissie voornemens is om deze lijsten te blijven gebruiken als middel om investeringsprioriteiten vast te stellen, dient ze ermee rekening te houden dat: a) een lijst zoveel projecten kan bevatten dat het concept van een lijst van prioritaire projecten ern- stig wordt ondergraven, aangezien dergelijke lijst niet is toegespitst op het kleine aantal projecten dat tegemoetkomt aan de meest dringende behoeften van de EU. De eerste lijst van PGB’s van TEN-E bevatte 550 projecten, en na een rationalisering in 2006 stonden er nog steeds 248 projecten op de lijst; b) omdat deze lijsten worden samen- gesteld op basis van voorstellen van de lidstaten, en geen lijst van projecten vormen die een aan- toonbaar antwoord bieden op behoeften op EU-niveau, een lijst in de praktijk louter een verzame- ling van projecten kan zijn waar- voor de projectontwikkelaars van de lidstaten om interne redenen financiering zouden willen krijgen; en c) sommige projecten op zulke lijsten mogelijk al worden uitgevoerd of zelfs al volledig zijn uitgevoerd met financiering uit andere natio- nale of particuliere bronnen68. Opmerkingen 52 EEPR, CEF en ESIF zijn niet in hoofdzaak gericht op het verbeteren van de interne energiemarkt 104 Het EEPR-programma voor energie had oorspronkelijk tot doel rijpe projecten rond energie te financieren die op korte termijn voor economische groei konden zorgen. Het ontwikkelen van een interne energiemarkt en het creë- ren van voordelen op het gebied van energievoorzieningszekerheid waren dus niet de voornaamste doelstellin- gen van het programma. Alle lidstaten kregen financiering voor energie-infra- structuurprojecten toegewezen. Het programma is er grotendeels niet in geslaagd zijn aanvankelijke doelstel- ling te behalen om op korte termijn voor economische groei te zorgen, doordat: a) sommige projecten die werden gefinancierd niet rijp genoeg waren. Projecten die samen goed waren voor 422 miljoen euro, hetzij 18,6 % van de totale toegekende EEPR-subsidies, zijn beëindigd.  Bijvoorbeeld de Nabucco-gas- pijpleiding, de gasinterconnector ITGI-Poseidon, de Galsi-pijplei- dingen en de Roemeense projecten voor bidirectionele gaspijpleidingen; b) er zijn aanzienlijke vertragingen opgetreden bij de tenuitvoerleg- ging van de projecten en daardoor was op 28 februari 2015 slechts 1,1 miljard euro aan betalingen uit hoofde van het EEPR uitge- voerd. Dat komt overeen met 48 % van de aanvankelijk toegewezen bedragen. 105 De financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF) op het gebied van energie heeft tot doel steun te verlenen voor de tenuitvoer- legging van de PGB’s. Enkel PGB’s die niet commercieel haalbaar zijn in het huidige regelgevingskader en die gepaard gaan met grensoverschrij- dende kostentoewijzingen, komen in aanmerking voor financiering uit de CEF. De CEF verstrekt subsidies en andere financiële instrumenten voor werkzaamheden en noodzakelijke technische studies via oproepen tot het indienen van voorstellen. 106 Vanwege bepaalde aspecten van de opzet van de CEF, kan de faciliteit de ontwikkeling van de interne ener- giemarkt slechts in bepekte mate ondersteunen: a) de Commissie kan enkel projecten financieren die worden ingediend via de oproepen tot het indienen van voorstellen. Dat betekent dat de Commissie slechts beperkte mogelijkheden heeft om zich op specifieke PGB’s toe te spitsen; b) omdat de ‘rijpheid’ een belangrijk criterium is voor de toekenning van subsidies, maken rijpere (beter ontwikkelde) maatregelen meer kans op financiering. Zulke projec- ten hebben niet noodzakelijk de grootste effecten op de ontwikke- ling van de interne energiemarkt; c) aangezien de staat van de ten- uitvoerlegging van de interne energiemarkt in de lidstaten niet tot de criteria behoort waarmee projecten worden geselecteerd, is de Commissie maar in beperkte mate in staat om het CEF-instru- ment aan te wenden om hervor- mingen met het oog op de interne energiemarkt te stimuleren. Opmerkingen 53 Veel door de EU gecofinancierde energie­ infrastructuur heeft een beperkte impact op de interne energiemarkt 110 In het kader van de controle werden 15 projecten voor energie-infrastruc- tuur die EU-cofinanciering kregen, geëvalueerd. 10 daarvan hadden be- trekking op gas, 5 op elektriciteit (zie tabel 6). We analyseerden de poten- tiële effecten van de projecten op de werking van de interne energiemarkt.  69 Voor investeringen in de energie-infrastructuur in het kader van de thematische doelstelling van de bevordering van duurzaam vervoer en de opheffing van knelpunten in centrale netwerkinfrastructuren gaat het hierbij om projecten met totale subsidiabele kosten van meer dan 75 miljoen euro, voor andere ESIF- investeringen in energie- infrastructuur, die merendeels buiten de reikwijdte van dit verslag vallen, bedraagt de drempel 50 miljoen euro. 107 Tussen 2007 en 2013, werd ongeveer 1,3 miljard euro toegewezen uit de Europese structuur­ en investerings­ fondsen (ESIF) voor de financiering van elektriciteits- en gasinfrastruc- tuur. Tussen 2014 en 2020 zou dat cijfer moeten toenemen tot ongeveer 2 miljard euro. Elf lidstaten kregen financiering tussen 2007 en 2013 en Polen was de grootste begunstigde met 63 % van alle ESIF-toewijzingen aan energie-infrastructuur. 108 De meeste van deze toewijzingen zijn gebruikt voor interconnecties op het regionale niveau en voor het verbete- ren van bestaande energie-infrastruc- tuur in een lidstaat. Een deel ervan is ook gebruikt voor de aanleg van grensoverschrijdende interconnecties, LNG-terminals en ondergrondse gas- opslag. Tussen 2014 en 2020 zullen zes lidstaten, met name Bulgarije, Grieken- land, Litouwen, Polen, Roemenië en de Tsjechische Republiek, ESIF-toewijzin- gen gebruiken voor investeringen in energie-infrastructuur. 109 De projectselectie uit hoofde van de ESIF wordt aan de lidstaten over- gelaten. De Commissie keurt alleen de grote projecten goed69. Toen de partnerschapsovereenkomsten en operationele programma’s van de lid- staten werden uitonderhandeld voor de financieringsperiode 2014-2020, had de Commissie de gelegenheid om prestatie-indicatoren betreffende de ontwikkeling van de interne energie- markt op te nemen, maar dat gebeur- de uiteindelijk niet. Investeringen in de infrastructuur voor energie zijn geen prioriteit voor de ESIF-fondsen. Ze ver- tegenwoordigen ongeveer 0,5 % van de totale EFRO-, Cohesiefonds- en de ESF-toewijzingen voor zowel de perio- de 2007-2013 als de periode 2014-2020. Opmerkingen 54 111 Voor deze projecten zag de situatie er in juli 2015 als volgt uit: a) één project had een significan- te impact op de interne ener- giemarkt, met name de Est- Link 2-elektriciteitsinterconnector tussen Finland en Estland, die voltooid en volledig in gebruik is (zie tekstvak 13). b) een ander significant project werd voltooid en is onlangs beschikbaar geworden voor gebruik, namelijk de elektriciteitsinterconnector tussen Frankrijk en Spanje (zie ook tekstvak 10). 3 1 k a v t s k e T EstLink 2­project veranderde de elektriciteitsmarkt in de regio De EstLink 2 kreeg 100 miljoen euro van het EEPR.  Het project had de aanleg van een tweede elektriciteits- interconnector tussen Finland en Estland tot doel, met een transmissiecapaciteit van 650 MW. Dit project is succesvol gebleken, aangezien het de technische en andere uitdagingen voor de voltooiing en ingebruik- name heeft overwonnen. Het heeft een positief effect op de elektriciteitsmarkt, met name in Estland, waar de elektriciteitsprijzen minder volatiel zijn geworden en op hetzelfde niveau zijn komen te liggen als die in Finland. 1. 330 kV Püssi substation 1. 330 kV Püssi substation 2. 650 MW Püssi converter station 2. 650 MW Püssi converter station 3. Underground cable 3. Underground cable 4. Connection joints for the underground 4. Connection joints for the underground cable and submarine cable cable and submarine cable 5. Submarine cable 5. Submarine cable 6. Connection station for the submarine 6. Connection station for the submarine cable and overhead power lines in cable and overhead power lines in Nikuviken Nikuviken 7. Overhead lines 7. Overhead lines 8. 650 MW Anttila converter station 8. 650 MW Anttila converter station 9. 400 kV Anttila substation 9.  400 kV Anttila substation g n i r e l E ©   Opmerkingen 55 6 l e b a T Lijst van projecten die werden geëvalueerd voor de controle Project Status (in juni 2015) Lidstaten Projectkosten (miljoen euro) EU-cofinanciering (miljoen euro) EU-financie- ringsinstrument Interconnector Bulgarije-Griekenland Verwacht 2018 Bulgarije, Griekenland Interconnector Bulgarije-Roemenië Verwacht 2015 Bulgarije, Roemenië 220 24 45 9 Nabucco-pijpleiding Gestopt Oostenrijk, Bulgarije, Hongarije, Duitsland, Roemenië 7 900 (gepland) 200 (toegewezen) Interconnector Letland-Litouwen Voltooid 2013 Litouwen, Letland Pijpleiding Jurbarkas-Klaipeda Voltooid 2013 Litouwen s a G Capaciteitsverbetering Klaipeda-Kiemenai Swinuojscie LNG-terminal Lopend Litouwen Verwacht 2015 Polen Pijpleiding Gustorzyn-Odalanow Voltooid 2014 Polen GIPL interconnector Lopend Polen, Litouwen Interconnector Frankrijk-Spanje Voltooid 2012 Frankrijk, Spanje 33 46 64 657 102 558 617 Subtotaal 2 321 t i e t i c i r t k e l E Interconnector Frankrijk-Spanje In gebruik geno- men juni 2015 Frankrijk, Spanje Versterking Portugal-Spanje Voltooid 2011 Portugal, Spanje EstLink2-interconnector In gebruik geno- men 2014 Estland, Finland Nordbalt-interconnector Verwacht 2015 Zweden, Litouwen LitPol- interconnector Verwacht 2015 Polen Litouwen Subtotaal Totaal 721 136 320 366 528 132 1 543 3 864 13 21 28 55 199 49 306 45 970 225 46 100 175 207 2 2 58 815 1 785 EEPR EEPR EEPR EEPR ESIF CEF EEPR ESIF ESIF CEF EEPR EEPR EEPR EEPR EEPR ESIF TEN-E TEN-E CEF (aanvraag)   Opmerkingen 56 112 De overige projecten hebben nog niet evenveel effect gehad op de interne energiemarkt omdat: a) een van de tien gasprojecten nieuwe marktperspectieven biedt namelijk het GIPL-project tussen Polen en Litouwen, waardoor er gashandel kan plaatsvinden tussen landen die momenteel niet met elkaar verbonden zijn. De overige negen waren hoofdzakelijk toegespitst op het vergroten van de bestaande capaciteit of het rechtstreeks aanpakken van problemen met de energievoorzieningszekerheid; b) vijf van de 15 projecten waren voltooid. Hoe sneller projecten worden voltooid en in gebruik worden genomen, hoe groter hun effecten op de interne markt. Voor projecten die nog niet volledig rijp waren op het moment waarop de financieringsbesluiten werden genomen, kan de voltooiing echter meer tijd vergen dan gepland. Dat gezegd zijnde zijn grootschalige infrastructuurprojecten technisch complex en duren de geplande werkzaamheden vaak langer dan verwacht, deels vanwege onvoor- ziene omstandigheden (zie het voorbeeld in tekstvak 14); 4 1 k a v t s k e T NordBalt­project Het NordBalt­project heeft betrekking op de aanleg van een elektriciteitsinterconnector tussen Zweden en Litouwen.  Dit project kan een aanzienlijk effect hebben op de werking van de elektriciteitsmarkt in de lidstaten die samenwerken in het kader van het Bemip-plan, omdat het de handel op de gemeenschappelijke Scandinavische en Baltische elektriciteitsbeurs zou kunnen doen toenemen. Een kabel door de Oostzee trek- ken bleek echter erg complex, en het project zal naar verwachting pas in juni 2016 zijn voltooid, zesenhalf jaar nadat het werd opgenomen in de lijst van uit het EEPR-instrument gefinancierde projecten. Foto 3 — NordBalt-grondstation in Klaipeda, Litouwen d i r g t i L ©   Opmerkingen 57 c) het potentieel van interconnec- toren om de energiestroom tussen naburige markten te vergemak- kelijken, afhankelijk is van de capaciteit van de energietrans- missiesystemen in de lidstaten (zie paragraaf 73). Dit probleem werd vastgesteld bij twee van de projecten die in het kader van de controle werden geëvalueerd (zie tekstvak 15); d) de efficiëntie van twee van de gasinterconnectorprojecten waarschijnlijk beperkt is aangezien er nieuwe transmissiecapaciteit moet worden aangelegd, naast de bestaande capaciteit, zie de voor- beelden in tekstvak 16. 5 1 k a v t s k e T 6 1 k a v t s k e T Voorbeelden van interconnectoren die niet worden ondersteund door binnenlandse netwerken Het LitPol­project omvat de aanleg van een elektriciteitsinterconnector tussen Polen en Litouwen om zo de drie Baltische landen dichter bij de energiemarkt van de Europese Unie te brengen. De interconnector kan echter slechts in beperkte mate worden gebruikt om elektriciteit uit Polen in te voeren in Litouwen, omdat de opwekkingscapaciteit in Polen bij de grens met Litouwen ontoereikend is en er onvoldoende interconnecties zijn met andere Poolse regio’s met een hogere elektriciteitsopwekkingscapaciteit. Bidirectionele energiestro- men zullen enkel mogelijk worden als het Poolse net wordt verbeterd, maar een dergelijke verbetering is niet gepland voor 2020. De gasinterconnector tussen Bulgarije en Roemenië zal het mogelijk maken om 1,3 miljoen kubieke meter/ dag aan aardgasvoorraden van Roemenië naar Bulgarije te laten stromen. In de huidige omstandigheden zou de lage druk in het Roemeense gassysteem een dergelijk volume aan grensoverschrijdende stromen naar Bul- garije evenwel onmogelijk maken. Voor de potentiële gasstromen van en naar Hongarije bestaan momenteel soortgelijke beperkingen. Er zijn aanvullende investeringen in het Roemeense gastransmissienet nodig om het interne transmissiesysteem aan te sluiten op de transmissiedoorvoerpijpleiding die door Roemenië loopt. Roemenië zou ook een nationale wet die dergelijke gasuitvoer verbiedt, moeten intrekken.  Nieuwe gaspijpleidingen worden naast bestaande pijpleidingen gelegd De gasinterconnectorprojecten tussen Roemenië, Bulgarije en Griekenland omvatten de aanleg van nieuwe gaspijpleidingen naast de bestaande pijpleidingen. De reden daarvoor is dat de capaciteit van het bestaande gasdoorvoernet door Roemenië en Bulgarije naar Griekenland is voorbehouden voor een leveran- cier uit een derde land in het kader van een langetermijnovereenkomst. Conclusies en aanbevelingen 58 115 Er is nog een lange weg te gaan voor het derde energiepakket volledig ten uitvoer zal zijn gelegd in de lidstaten. Het toezicht van de Commissie op de tenuitvoerlegging van de bepalingen ervan in de lidstaten loopt nog steeds, ook al is de termijn van 2014 verstre- ken (paragrafen 30-33). Aanbeveling 1 De conformiteitscontroles voltooien Aangezien de interne energiemarkt nog niet is voltooid, dient de Commis- sie haar beoordelingen af te ronden en indien nodig inbreukprocedures tegen lidstaten in te stellen tegen het einde van 2016. 113 De doelstelling van de EU om de inter- ne energiemarkt tegen 2014 te voltooi- en, werd niet verwezenlijkt. De Euro- pese energie-infrastructuur is globaal genomen nog niet klaar voor volledig geïntegreerde markten en biedt mo- menteel dan ook nog geen effectieve energievoorzieningszekerheid. De fi- nanciële steun uit de EU-begroting op het gebied van energie-infrastructuur heeft slechts een beperkte bijdrage geleverd aan de interne energiemarkt en de energievoorzieningszekerheid (zie paragraaf 27). De doelstelling om de interne energiemarkt tegen 2014 te voltooien, werd niet verwezenlijkt. 114 Sinds 2007 staat de interne energie- markt centraal in de ontwikkeling van energiebeleid van de EU. Het in 2009 aangenomen derde energiepakket vereiste de omzetting van de gas- en elektriciteitsrichtlijnen voor 3 maart 2011. Die doelstelling was in dat jaar echter niet verwezenlijkt. In 2011 herhaalde de Raad zijn verbintenis ten aanzien van de interne energiemarkt in een verklaring dat de interne markt uiterlijk in 2014 voltooid moest zijn. Die laatste doelstelling werd evenwel niet verwezenlijkt vanwege allerhande problemen (zie paragraaf 29). Conclusies en aanbevelingen 59 116 In de hele EU worden nationale regel- gevende instanties (NRI’s) nog steeds geconfronteerd met uitdagingen ten aanzien van hun onafhankelijkheid en hun beoordelingsvrijheid. Niet alle NRI’s beschikken over de nodige middelen om zich van hun taken te kwijten, zoals samenwerking in acti- viteiten op EU-niveau, bijvoorbeeld onder leiding van het Agentschap voor de samenwerking tussen energieregu- lators (ACER).  ACER is niet bevoegd om NRI’s in alle lidstaten ertoe te verplich- ten om relevante gegevens over de energiemarkt te verstrekken (paragra- fen 35 en 36). Aanbeveling 2 NRI’s en ACER a) De lidstaten dienen ervoor te zorgen dat hun NRI’s onafhanke- lijk zijn en niet beperkt worden in de reikwijdte van hun rol. De NRI’s dienen voldoende middelen te krijgen voor hun activiteiten, zodat ze bijvoorbeeld volwaardig kunnen deelnemen aan samen- werkingsactiviteiten op EU-niveau; b) De Commissie dient ervoor te zor- gen dat ACER de nodige bevoegd- heden krijgt om van de belangrijk- ste instellingen in de lidstaten de nodige informatie te verkrijgen om de taken die het heeft toegewezen gekregen, te vervullen. 117 Grote verschillen in de manier waar- op de lidstaten hun energiemarkten inrichten, remmen de verdere ontwik- keling van de interne energiemarkt af. Er bestaan in werkelijkheid 28 nationale rechtskaders die een lappen- deken van lokale, nationale en regi- onale markten vormen in plaats van een interne energiemarkt. Hoewel de ontbundeling en andere maatregelen waren bedoeld om de nodige wette- lijke voorwaarden voor een interne energiemarkt te scheppen, is er vaak geen geliberaliseerde, concurrerende markt uit voortgekomen. De verdere ontwikkeling van een interne ener- giemarkt in de EU, door praktische manieren te vinden om deze markten te laten samenwerken, blijft een grote uitdaging. De reden daarvoor is dat er in de EU verschillende handelsme- chanismen worden gebruikt en dat de energiemarkten worden beïnvloed door verschillende ingrepen (paragra- fen 39 en 43-46). Aanbeveling 3 Transparante handel De Commissie dient de wijdverbreide ontwikkeling van transparante han- delsmechanismen voor zowel aardgas als elektriciteit te bevorderen. Daartoe dient ze onder meer de totstandbren- ging van beurzen in lidstaten waar op dit moment nog geen beurzen bestaan of waar B2B-handelsmecha- nismen de bovenhand hebben, te vergemakkelijken en te ondersteunen. Conclusies en aanbevelingen 60 118 Netcodes zijn technische voorschriften die een basis moeten leveren voor de technische interoperabiliteit binnen elektriciteits- en gastransmissiesyste- men in de EU. De codes bevatten ge- meenschappelijke technische normen die ervoor moeten zorgen dat energie vrij kan stromen over de grenzen heen. Hoewel er recentelijk vooruit- gang is geboekt bij de goedkeuring van de netcodes voor gas, is er nog geen enkele netcode voor elektriciteit definitief goedgekeurd via de comito- logieprocedure. Sommige netcodes worden door de lidstaten toegepast, voor ze definitief zijn goedgekeurd, in het kader van regionale initiatieven voor een snelle tenuitvoerlegging (paragrafen 47-51).  Aanbeveling 4 Netcodes goedkeuren en toepassen De Commissie dient de comitolo- gieprocedure te bespoedigen zodat de elektriciteitsnetcodes tegen eind 2015 zijn goedgekeurd. Ze dient eveneens ACER en de ENTSB’s aan te moedigen om de snelle invoering van netcodes door de lidstaten te onder- steunen in het kader van regionale samenwerkingsinitiatieven. 119 Hoewel er vorderingen zijn geboekt, zijn de volledige prijseffecten van de interne energiemarkt nog niet bereikt en blijven er aanzienlijke verschillen in de energieprijzen bestaan tussen de lidstaten. 120 De groothandelsprijzen voor elektrici- teit zijn niet op hetzelfde niveau geko- men in de EU, en zelfs tussen sommige naburige lidstaten zijn er grote ver- schillen op te merken. Om de grens- overschrijdende elektriciteitshandel te stimuleren, heeft de EU het streefdoel vastgesteld dat de grensoverschrijden- de elektriciteitsinterconnecties van een lidstaat ten minste 10 % van haar geïnstalleerde productiecapaciteit moeten bedragen. Dit streefdoel is echter te weinig relevant, aangezien het is toegespitst op infrastructuuront- wikkeling en niet is gebaseerd op een vraagdynamiek om zo tot prijsconver- gentie te komen (paragrafen 59-64). 121 Zelfs als het huidige streefmodel voor gas, dat uitgaat van op hubs geba- seerde handel, zou worden ingevoerd, zou het mogelijk slechts beperkte gevolgen hebben voor de gemid- delde groothandelsprijzen voor gas. Om belangrijke gaspijpleidingen aan te leggen in de gehele EU en zo de ontwikkeling van concurrerende, op hubs gebaseerde handel te stimuleren in heel Europa, zouden aanzienlijke investeringen nodig zijn. In sommige gevallen zijn er echter geen economi- sche redenen om daarvoor te kiezen. Er bestaan alternatieve manieren om de concurrentie op gasmarkten te vergroten, bijvoorbeeld door op strategische locaties LNG-terminals te installeren voor de bediening van een of meerdere nationale markten (paragrafen 65-71). Conclusies en aanbevelingen 61 Aanbeveling 5 Markt­ en infrastructuur­ ontwikkelingsmodellen voor elektriciteit en gas De Commissie dient: a) te overwegen om doelstellingen voor de interconnectie voor elek­ triciteit vast te stellen op basis van de marktbehoeften in plaats van op basis van een vaste natio- nale productiecapaciteit; b) de potentiële kosten en baten van het streefmodel voor gas opnieuw te beoordelen en in het licht van de onzekere vraag te bekijken of er alternatieven bestaan voor de omvangrijke werkzaamheden voor de aanleg van aardgasleidingen, zoals de installatie van LNG-termi- nals op strategische locaties om een of meerdere nationale mark- ten te bedienen met oplossingen die verenigbaar zijn met de interne energiemarkt.  Dit dient te zijn gebaseerd op een alomvattende beoordeling van de behoeften op EU-niveau (zie aanbeveling 7). Aanbeveling 6 Optimaal gebruik van de bestaande infrastructuur De Commissie dient: a) na te gaan welke grensoverschrij- dende energie-infrastructuur niet ten volle wordt benut om de interne energiemarkt te ondersteunen, hetzij omdat ze het voorwerp is van langdurige bilaterale overeenkom- sten die geen toegang bieden aan derden, hetzij omdat de technische mogelijkheden ervan, zoals bidirec- tionele stromen, niet worden benut; b) samen te werken met belangheb- benden in de lidstaten om de mate waarin dergelijke infrastructuur daadwerkelijk wordt benut om de interne energiemarkt te bevorde- ren, voortdurend te vergroten; c) de voordelen te onderzoeken van het opzetten van regionale TSB’s als een manier om grensoverschrij- dende energiestromen aan te moedigen en efficiënt te beheren, waarbij de bestaande infrastruc- tuur optimaal moet worden benut. De Europese energie­ infrastructuur is nog niet geschikt voor volledig geïntegreerde markten en biedt momenteel dan ook nog geen effectieve energievoorzieningszekerheid 122 De energie-infrastructuur in en tussen heel wat lidstaten is nog niet geschikt voor de interne energiemarkt. In de praktijk kan een gebrek aan infrastruc- turele capaciteit in een lidstaat een rem zetten op de potentiële in- en uitvoer en de mate waarin een lidstaat als doorvoerland kan fungeren. Ook de grensoverschrijdende gas- en elektrici- teitstransmissie-infrastructuur tussen de lidstaten vertoont nog steeds lacunes (paragrafen 73-81). 123 Een alomvattende beoordeling op EU-niveau van de behoeften aan energie-infrastructuur is nodig als grondslag voor de besluitvorming inzake de ontwikkeling van de interne energiemarkt en de continuïteit van de energievoorziening (paragraaf 82). Aangezien er aanzienlijke investerin- gen in energie nodig zijn in de gehele EU, is een dergelijke alomvattende analyse een cruciaal hulpmiddel voor de toewijzing van EU- en andere middelen in de sector (paragrafen 82, 84 en 99). Momenteel vertonen de planningsinstrumenten die de Com- missie gebruikt, voornamelijk de lijsten van projecten van gemeen- schappelijk belang en de tienjarige netontwikkelingsplannen, belangrijke beperkingen (paragrafen 85-87). De Conclusies en aanbevelingen 62 Commissie beschikt evenmin over een geavanceerd marktontwikkelings- model om de noodzakelijke analyse van de behoeften te ondersteunen (paragraaf 83).  Aanbeveling 7 De infrastructuurbehoeften op EU­niveau grondig in kaart brengen De Commissie dient: a) een alomvattende beoordeling te maken van de behoeften aan energie-infrastructuur op EU- niveau voor de ontwikkeling van de interne energiemarkt; dit zou een referentie moeten zijn voor andere documenten, zoals TYNDP’s; b) om die oefening te ondersteunen, de nodige capaciteit te leveren om energiemarkten vorm te geven, met inbegrip van uiteenlopende vraagprognoses, hetzij intern of binnen het Agentschap voor de samenwerking tussen energiere- gulators (ACER); c) samen te werken met ENTSB-E’s en ENTSB-G’s zodat het in kaart brengen van de behoeften als input kan dienen voor infrastruc- tuurplanning met het oog op de interne energiemarkt in de EU, bijvoorbeeld voor de tienjaren- plannen voor de netontwikkeling (TYNDP’s). 124 Om grensoverschrijdende energie-in- frastructuur te ontwikkelen, is samen- werking tussen naburige lidstaten nodig. In die context kunnen project- financiering, de toewijzing van kosten en het verkrijgen van stedenbouwkun- dige vergunningen problemen opleve- ren. In de gehele EU zijn voorbeelden van goede ervaringen te vinden van regionale samenwerking in de ener- giesector, die opduiken in de vorm van zowel politieke als technische initiatieven. Sommige coördinatie- activiteiten van de Commissie heb- ben positieve resultaten opgeleverd (paragrafen 88-93). De financiële steun van de Europese Unie op het gebied van energie­infrastructuur heeft slechts een beperkte bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de interne energiemarkt en de continuïteit van de energievoorziening 125 Het gebrek aan prioritering van pro- jecten heeft de doeltreffendheid van EU-financiering voor energie-infra- structuur beperkt. De Commissie heeft verschillende lijsten van specifieke projecten gebruikt om zo prioriteiten aan te brengen in de investeringen uit de EU-begroting en om vast te stellen welke projecten in aanmerking komen voor financiering. De Commissie heeft deze lijsten echter niet vastgesteld op basis van een alomvattende beoorde- ling van de behoeften aan infrastruc- tuurontwikkeling op EU-niveau. Dat houdt risico’s in die het nut van zulke lijsten als instrument voor het aan- brengen van prioriteiten in investerin- gen en het toewijzen van EU-middelen ondergraven (paragrafen 100-103). Conclusies en aanbevelingen 63 Aanbeveling 8 Het gebruik van PGB­ lijsten verfijnen De Commissie dient haar plannings- procedures, en met name de priorite- ring en financiering van projecten van gemeenschappelijk belang (PGB’s), te verfijnen in het licht van een alomvat- tende beoordeling van de behoeften aan energie-infrastructuur op EU- niveau (zie aanbeveling 7).  126 De belangrijkste financieringsinstru- menten van de EU voor de financie- ring van projecten voor energie-in- frastructuur, met name het EEPR, de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen en de Europese struc- tuur- en investeringsfondsen, zijn niet in hoofdzaak ontworpen om de inter- ne energiemarkt te verbeteren, en dat blijkt ook uit bepaalde aspecten van de manier waarop ze ten uitvoer wor- den gelegd. Financiering uit de CEF is niet gekoppeld aan hervormingen van de energiemarkt en er zijn geen voorwaarden voor marktontwikkeling opgenomen in de ESIF-partnerschaps- overeenkomsten voor de peride  2014-2020 (paragrafen 104-109). Aanbeveling 9 Een goede en continue werking van de interne energiemarkt als voorwaarde voor EU­ financiering van projecten voor energie­infrastructuur De Commissie dient wetgevingsvoor- stellen op te stellen over de wijze waarop zij haar besluiten inzake de selectie van energie-infrastructuurpro- jecten voor financiering ondergeschikt maakt aan de goede en continue werking van de energiemarkt in de lidstaten. 127 Er zijn voorbeelden van door de EU ge- financierde projecten voor energie-in- frastructuur die een positief effect op de interne energiemarkt en de voor- zieningszekerheid hebben gehad. De effecten van veel andere projecten zijn tot nu toe evenwel beperkt gebleven. De reden daarvoor is dat sommi- ge van die projecten onvoldoende waren toegespitst op de behoeften op het gebied van de ontwikkeling van de interne markt, slechts een paar projecten zijn voltooid en in gebruik genomen, voor sommige projecten capaciteitsproblemen in naburige lidstaten de ingebruikname ervan heb- ben vertraagd, en de efficiëntie van sommige projecten is beperkt omdat ze de ontwikkeling van aanvullende infrastructuur naast bestaande infra- structuur beogen (paragrafen 110-112). Dit verslag werd door kamer II, onder voorzitterschap van de heer Henri GRETHEN, lid van de Rekenkamer, vastgesteld te Luxemburg op haar vergadering van 21 oktober 2015. Voor de Rekenkamer Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA President Bijlagen 64 I a) Gemiddelde detailhandelsprijzen van elektriciteit inclusief belastingen voor huis­ e g a l j i houdelijke afnemers: 1e kwartaal van 2015 in eurocent per 1 kWh B Prijzen per kWh (c€) Grijs: niet-EU < 14,00 14,01 – 19,00 19,01 – 22,00 > 22,01 24,35 19,11 19,37 15,84 30,83 29,74 18,08 20,80 17,67 10,06 14,43 14,59 11,33 12 ,79 20 ,35 16,23 13,12 12,66 17,41 12,47 13,17 24,21 9,31 22,53 22,33 18,26 14,54 20,23 NB: De betaalbaarheid van de consumentenprijzen is een ander probleem, dat moet worden bekeken in de context van de netto besteedbare inkomens in elke lidstaat.  Zoals vermeld in paragraaf 23 werd bij deze controle niet ingegaan op energie-armoede. Bron: Europese Commissie. Bijlagen 65 I b) Gemiddelde prijzen van elektriciteit exclusief btw en niet­terugvorderbare belas­ e g a l j i tingen voor industriële afnemers: 1e kwartaal van 2015, eurocent per 1 kWh B Prijzen per kWh (c€) Grijs: niet-EU < 9,00 9,01 – 12,00 12,01 – 14,00 > 14,01 13,52 12,84 8,47 15,82 10,23 10,85 10,24 10,06 6,97 7,44 8,87 14,94 10,95 8,38 11,15 8,61 8,27 10,95 8,62 9,56 8,96 17,02 8,35 12,04 12,35 13,80 16,09 15,43 Bron: Europese Commissie. Bijlagen 66 I Beoordeelde inkoopprijzen van aardgas, betaald door leveranciers in de EU­lidsta­ I e g a l j i ten — jaargemiddelde 2014 (euro per MWh) B 28,8 32,0 29,3 35,3 24,1 24,0 23,9 27,6 24,3 24,7 25,1 25,4 26,4 27,6 27,0 25,7 28,9 26,7 30,9 28,2 22,1 24,1 23,7 23,9 25,0 26,4 Noord 27,8 Zuid 24,7 31,8 26,2 Aan de grens gedeclareerde invoerprijzen Hubprijs Bron: Europese Rekenkamer op basis van informatie verstrekt door ACER. Cyprus en Malta hebben momenteel geen gasmarkt en zijn daarom niet opgenomen.  Bijlagen 67 I Deelname van de lidstaten aan de ACER­werkgroepen, januari 2013 tot mei 2015 I I e g a l j i Raad van regulators Werkgroep elektriciteit Werkgroep gas B Werkgroep tenuitvoerleg- ging, toezicht en benchmarking Werkgroep marktintegriteit en transparantie Geen bijeenkomsten gehouden Oostenrijk Duitsland Verenigd Koninkrijk Frankrijk België Spanje Zweden Portugal Italië Nederland Polen Hongarije Denemarken Finland Tsjechische Republiek Ierland Luxemburg Slovenië Kroatië Griekenland Litouwen Letland Malta Roemenië Estland Cyprus Bulgarije Slowakije 22 22 22 22 20 22 22 22 22 22 22 21 22 22 22 22 22 19 18 15 20 18 16 22 18 18 14 2 1 24 24 23 24 23 21 19 23 24 20 24 22 18 21 21 13 14 8 0 3 1 1 0 0 1 0 0 0 0 25 25 25 24 24 25 25 21 25 21 22 25 22 16 15 9 14 9 8 5 5 3 6 0 2 0 0 0 0 24 19 17 15 17 24 19 17 5 11 6 2 0 6 0 4 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 20 20 19 20 20 11 17 19 16 16 16 16 19 11 16 19 12 14 7 4 2 2 1 0 1 0 0 0 0 Antwoorden van de Commissie 68 Samenvatting IV De Commissie onderstreept het belang van een goed functionerende elektriciteits- en gasmarkt voor de voorzieningszekerheid. V In de Mededeling „Voortgang bij de voltooiing van de interne energiemarkt” (COM(2014) 634 final) werd erkend dat Europa op de goede weg is wat de voltooi- ing van de interne energiemarkt betreft. De grens- overschrijdende handel neemt toe, hernieuwbare energiebronnen worden op succesvolle wijze in het systeem geïntegreerd en er is een begin gemaakt met het uitrollen van slimme netwerken en het vergemak- kelijken van decentrale opwekking. Het was echter ook duidelijk dat er nog werk aan de winkel is; er zijn obstakels die het soepel functioneren van de markt in de weg staan. Het plan voor de energie-unie is bedoeld om deze obstakels aan te pakken. De Com- missie heeft concrete stappen gezet om de resterende marktbelemmeringen voor de interne energiemarkt weg te nemen, met name in haar initiatief met betrek- king tot de opzet van de elektriciteitsmarkt.  Wat energie-infrastructuur betreft is het van belang op het volgende te wijzen: — Energie-infrastructuur wordt geacht te wor- den gefinancierd door de markt — d. w. z. gebruikers tarieven die door onafhankelijke regelgevende instanties worden goedgekeurd; financiële steun uit de EU-begroting dient dan ook eerder uitzondering dan regel te zijn. — Waar financiële steun is verleend, is de voorzie- ningszekerheid voor bepaalde regio’s aan- merkelijk verbeterd (zie bijv. de voorbeelden van EEPR-projecten die in paragraaf 103 van de opmerkingen van de Rekenkamer worden genoemd of verscheidene gecontroleerde, door CEF of ESIF gecofinancierde projecten die in paragrafen 109-111 van de opmerkingen van de Rekenkamer worden genoemd). Aanbeveling 1 De Commissie neemt de aanbeveling over. De diensten van de Commissie hebben handhaving van de regels van het derde pakket in 2015 aange- merkt als prioriteit. De nalevingscontroles met betrek- king tot de tenuitvoerlegging van het derde pakket zijn in alle 28 lidstaten afgerond en alle kwesties die mogelijk onverenigbaar zijn met de internemarktwet- geving worden met de autoriteiten van de betrokken lidstaten besproken. Aanbeveling 2 a) Deze aanbeveling is gericht tot de lidstaten. De Com- missie kan zich echter vinden in de aanbeveling en zal bij de beoordeling van de naleving van de regels van het derde pakket voor de energiemarkt extra aandacht schenken aan de onafhankelijkheid van de NRI’s. Aanbeveling 2 b) De Commissie neemt de aanbeveling over en zoekt naar mogelijkheden om de huidige bevoegdheden van ACER, mede ten aanzien van de lidstaten, te ver- sterken teneinde het agentschap aan de realiteit van de sterker geïntegreerde interne markt aan te passen. Aanbeveling 3 De Commissie neemt de aanbeveling over. Om het probleem van de onderontwikkelde beurshandel aan te pakken zijn er verordeningen op het gebied van gas en elektriciteit goedgekeurd waarbij de oprichting van energiebeurzen verplicht wordt gesteld (bijv. de verordening inzake het capa- citeitstoewijzingsmechanisme en de balanceringsver- ordening op het vlak van gas, de „CACM”-verordening tot vaststelling van de regels voor marktkoppeling in de EU op het vlak van elektriciteit). Bovendien wordt Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parle- ment en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (REMIT) nog ten uitvoer gelegd. Antwoorden van de Commissie 69 Aanbeveling 4 De Commissie neemt de aanbeveling over. De Commissaris voor klimaatactie en energie heeft de goedkeuring van de netcodes aangemerkt als priori- teit.  De Commissie heeft zich samen met regelgevers, TSB’s en andere belanghebbenden intensief ingespan- nen om de voorgestelde netcodes op dusdanige wijze te herformuleren dat de neutraliteit en doeltreffende invoering ervan gewaarborgd zijn. Naar verwach- ting zullen acht van de tien voorgestelde elektrici- teitsnetcodes eind 2015 door het Comité worden goedgekeurd. De Commissie zet zich actief in voor een snelle invoering van de netcodes in het kader van regionale samenwerkingsinitiatieven. Aanbeveling 5 a) De Commissie neemt de aanbeveling over. Terwijl het huidige streefdoel van 10 % voor 2020 op productiecapaciteit is gebaseerd, zullen kostenaspec- ten en het potentiële handelsverkeer in aanmerking worden genomen en een belangrijke rol spelen bij de modellering van de interconnectiedoelstelling voor 2030 op regionaal of nationaal niveau. Dit zal de nodige flexibiliteit opleveren om de interconnec- tiedoelstelling op het gebied van elektriciteit voor 2030 — ten minste 15 % — aan te passen aan de marktbehoeften. Aanbeveling 5 b) De Commissie neemt de aanbeveling over. Het in 2015 vastgestelde TYNDP voor gas voorziet reeds in een goede beoordeling van de infrastruc- tuurbehoeften, uitgaande van een groot aantal uiteenlopende scenario’s qua toekomstige vraag, prijs, infrastructuurontwikkeling en andere aspecten. Uit de analyse blijkt duidelijk dat niet alle geplande projecten nodig zullen zijn. Het lopende PGB-proces bouwt voort op deze beoordeling. Om tot een betere inschatting van de behoeften voor de EU-gasmarkt te komen is daarnaast begonnen met de voorberei- ding van een EU-strategie voor vloeibaar aardgas en gasopslag; de Commissie zal deze strategie in januari 2016 publiceren. VII De Commissie is van mening dat de trans-Europese infrastructuur verbeterd moet worden om ten volle effect op de interne energiemarkt te kunnen sorteren. De Commissie erkent dat een alomvattende analyse van de infrastructuurbehoeften op EU-niveau noodzakelijk is, maar wenst ook te benadrukken dat er op EU-niveau al veel aan infrastructuurplanning wordt gedaan en dat dit in het beleid van de Commissie wordt meegenomen. Wellicht moeten de procedures en instrumenten geop- timaliseerd worden, maar een gedegen beoordeling van de behoefte aan essentiële energie-infrastructuur is reeds voorhanden. Zie de antwoorden van de Commis- sie op aanbeveling 7 en op paragraaf 82. Aanbeveling 6 a) De Commissie neemt de aanbeveling over. Zij heeft reeds stappen in die richting gezet. Dit geldt met name voor de Groep op hoog niveau voor gascon- nectiviteit in Centraal- en Zuidoost-Europa.  Doel van de groep is het coördineren van inspanningen ten behoeve van grensoverschrijdende en trans-Europese infrastructuurvoorzieningen waarmee gasleveringen aan de regio gediversifieerd worden, en het ten uit- voer leggen van geharmoniseerde regels. Aanbeveling 6 b) De Commissie neemt de aanbeveling over. Zij heeft reeds stappen in deze richting gezet in het kader van de regionale initiatieven: een van de hoofddoelstellin- gen van de regionale initiatieven is dat de knelpunten (fysieke of op het vlak van regelgeving) bij grensover- schrijdende infrastructuur de nodige aandacht krijgen. Aanbeveling 6 c) De Commissie neemt de aanbeveling over. Samenwerking tussen TSB’s is in veel uitvoeringsbepa- lingen („netcodes”) met betrekking tot netbeheer en handel in energie reeds verplicht gesteld. In de context van het initiatief inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt bestudeert de Commissie moge- lijkheden voor TSB’s om op basis van het concept van regionale initiatieven voor de coördinatie van de voorzieningszekerheid nauwer samen te werken en verantwoordelijkheden te delen, met name in regio’s die over goede aansluitingen beschikken, als eerste stap naar een grotere integratie van TSB’s op regionaal niveau. Antwoorden van de Commissie 70 Zo is het bij de selectie van TGB-projecten de bedoe- ling die projecten aan te wijzen die de grootste bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de EU op het vlak van het ener- giebeleid (betaalbaarheid, voorzieningszekerheid, duurzaamheid). Eind 2016 zal er een grondigere analyse van de behoeften op de elektriciteits- en de gasmarkt tezamen beschikbaar zijn. Zie het antwoord van de Commissie op aanbeveling 7 a). Wat de financiering betreft worden projecten die in aanmerking komen voor financiële bijstand ook beoordeeld op rijpheid en andere evaluatiecriteria tij- dens de selectieprocedure. De Commissie werkt nauw met de EIB en andere belanghebbenden samen om de technische bijstand ter verbetering van de pijplijn van projecten van strategisch belang uit te breiden. Nadere stappen zijn dan ook niet voorzien. Aanbeveling 9 De Commissie neemt de aanbeveling niet over. De Commissie is ervan overtuigd dat infrastructuur- ontwikkeling en marktregulering gelijke tred met elkaar moeten houden om een doeltreffende interne energiemarkt te waarborgen. Het zou echter te inge- wikkeld zijn om een rigide conditionaliteit in te voeren die wettelijk afgedwongen kan worden; dit zou ook schadelijk kunnen zijn voor de ontwikkeling van noodzakelijke infrastructuur. Aanbeveling 7 a) De Commissie neemt de aanbeveling over. Zij heeft reeds stappen in die richting gezet.  Er wordt voortdurend gewerkt aan de verdere ontwikkeling van de TYNDP’s en (sinds 2013) de bijbehorende kos- ten-batenanalyses. Bovendien wordt in artikel 11, lid 8, van de TEN-E-verordening bepaald dat de ENTSB’s de Commissie en ACER uiterlijk op 31 december 2016 een door hen ontwikkeld (onderling samenhangend) elek- triciteits- en gasnetwerkmodel moeten voorleggen. De Commissie zal erop toezien dat dit tijdig gebeurt. Aanbeveling 7 b) De Commissie neemt de aanbeveling gedeeltelijk over. Het creëren van interne analytische en modellerings- capaciteit zou aanzienlijke middelen van de Commis- sie dan wel ACER kunnen vergen. Het uitbesteden van deze activiteiten aan de ENTSB’s onder toezicht van ACER en de Commissie zou als een relevant alternatief beschouwd kunnen worden. Aanbeveling 7 c) De Commissie neemt de aanbeveling over. De kosten-batenanalyse van het hele energiesysteem die de basis vormt voor de planning en behoefteana- lyse alsook de TYNDP’s worden door de ENTSB’s in nauwe samenwerking met zowel de Commissie als ACER opgesteld. Aanbeveling 8 De Commissie neemt de aanbeveling gedeeltelijk over. Wat de prioritering betreft herinnert de Commissie eraan dat verbetering van de planningsprocedures reeds deel uitmaakt van het mechanisme voor regel- matige samenwerking waarbij alle belanghebbenden zijn betrokken. Antwoorden van de Commissie 71 naar de mening van de Commissie nauwe samen- werking tussen de EU en de lidstaten/nationale regeringen. Gezamenlijk antwoord van de Commissie op de paragrafen 14 t/m 18 Wat energie-infrastructuur betreft neemt de intercon- nectiviteit van de Europese elektriciteits- en gastrans- missiesystemen weliswaar toe, maar zijn aanzienlijke infrastructuurinvesteringen nog altijd noodzakelijk. Eind 2015 zullen 13 projecten van de eerste EU-lijst van projecten van gemeenschappelijk belang (PGB’s) voor gas en elektriciteit voltooid zijn. Iets meer dan 100 PGB’s wachten momenteel op een vergunning en zullen naar verwachting binnenkort de bouwfase ingaan. De meeste investeringen in energie-infrastruc- tuur worden door de private sector gedaan, maar er is ook een reeks gerichte EU-instrumenten voorhanden om verdere financiële uitdagingen te helpen onder- vangen. Sinds de invoering van de financieringsfa- ciliteit voor Europese verbindingen (CEF) in 2014 is 796 miljoen EUR in de vorm van subsidies toegekend aan voorstellen voor belangrijke energie-infrastruc- tuurprojecten in heel Europa. Aanvullende finan- ciering is tevens beschikbaar via de Europese struc- tuur- en investeringsfondsen (ESIF). Bovendien zal het Europees Fonds voor strategische investeringen verdere steun aan energieprojecten van strategisch belang verlenen.  Om specifieke infrastructuurproblemen in sommige regio’s van Europa doeltreffender aan te pakken is de versterkte regionale samenwerking tussen de betrokken lidstaten opgevoerd. Dit heeft geleid tot oprichting van de Groep op hoog niveau voor gas- en elektriciteitsinterconnectiviteit van het Iberisch Schier- eiland en van de Groep op hoog niveau voor gascon- nectiviteit in Centraal- en Zuidoost-Europa (CESEC) en tot hervorming van de Groep op hoog niveau voor het Oostzeegebied (BEMIP). De groepen worden geacht concrete oplossingen voor infrastructuurproblemen aan te dragen en ervoor te zorgen dat de relevante projecten worden uitgevoerd. Inleiding 03 De hoofdverantwoordelijkheid voor de toepassing en handhaving van EU-wetgeving berust bij de lidstaten en hun bereidheid om de wetgeving volledig en cor- rect ten uitvoer te leggen is van het grootste belang. Nationale regeringen zijn nog altijd verantwoor- delijk voor de ontwikkeling van energiewetgeving en -beleidsmaatregelen die van invloed zijn op de interne markt. Ook als eigenaren van energieleveran- ciers en transmissiebedrijven blijven zij een belang- rijke rol op de energiemarkten in de EU spelen. 05 De Commissie is van mening dat een echt open, concurrerende en onderling goed verbonden ener- giemarkt de beste manier is om de continuïteit van de energievoorziening veilig te stellen en Europa in staat zal stellen om de noodzakelijke overschakeling op een koolstofarme energiesector op een zo kostenefficiënt en veilig mogelijke wijze te maken. Gesteund door Raad en Parlement heeft de Commis- sie dan ook een strategie voor een energie-unie uitge- werkt, en een belangrijk onderdeel van deze strategie betreft de toezegging om de belangrijkste belemme- ringen voor meer geïntegreerde energiemarkten in Europa weg te nemen. Als onderdeel van deze strategie zal zij zich nog meer inspanningen getroosten om ervoor te zorgen dat de vigerende energie- en aanverwante wetgeving volledig ten uitvoer wordt gelegd. Ook is de Commis- sie overgegaan tot een uitgebreide herziening van de huidige energiewetgeving van de EU, met name op het gebied van elektriciteit (het initiatief inzake de opzet van de markt), teneinde de huidige regels van het derde energiepakket waar nodig aan te passen ter bevordering van de marktintegratie. Bovendien is zij begonnen aan een uitvoerige herziening van haar wetgeving op het vlak van voorzieningszekerheid. 13 Zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 5.  Aangezien de lidstaten krachtens de EU-wetgeving rekening dienen te houden met de gevolgen van hun nationale beslissingen voor aangrenzende landen, vereist de organisatie van een interne energiemarkt Antwoorden van de Commissie 72 Opmerkingen 29 — Eerste alinea De sleutel tot de totstandbrenging van de interne markt is in handen van de lidstaten. Zie ook het ant- woord van de Commissie op paragraaf 3. Of belemme- ringen voor grensoverschrijdende handel in energie daadwerkelijk worden weggenomen en het systeem- beheer wordt afgestemd met buurlanden hangt af van wat zij doen. Alleen met lidstaten die zich proac- tief inzetten om belemmeringen voor grensoverschrij- dende handel weg te nemen kan de Commissie zich kwijten van haar taak om een interne energiemarkt tot stand te brengen. 32 — Derde alinea De kwesties met betrekking tot consumentenbescher- ming in het derde pakket zijn een bijkomend belang- rijk aspect dat de Commissie bij haar omzettings- en conformiteitscontroles onderzoekt. 35 De Commissie is van mening dat oplossingen voor controversiële grensoverschrijdende kwesties tussen lidstaten steeds belangrijker worden. Hoe groter de integratie van markten, hoe groter de behoefte aan een onafhankelijke instantie om conflicten tussen lidstaten over regelgevingskwesties te beperken en uiteindelijk op te lossen. De Commissie blijft alle lidstaten aansporen om deel te nemen aan werkgroepvergaderingen. Om de trans- parantie van de werkzaamheden van deze werkgroe- pen te waarborgen hebben alle lidstaten toegang tot de resultaten van de vergaderingen. 40 Het initiatief inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt (COM(2015) 340 final), dat de Commissie op 15 juli 2015 heeft uitgebracht, is juist bedoeld om het rechts- kader voor samenwerking tussen TSB’s te versterken. 44 Ook de Commissie is van mening dat de bestaande mechanismen in de huidige context heterogeen zijn. Om hier iets aan te doen is wetgeving aangenomen om de handelsmechanismen voor gas en elektriciteit te harmoniseren. Deze wetgeving wordt momenteel ten uitvoer gelegd (met name door goedkeuring van de richtlijn inzake capaciteitstoewijzing en congestie- beheer (CACM) op het gebied van elektriciteit en van de richtsnoeren en de netcodes voor mechanismen voor capaciteitstoewijzing/congestiebeheersproce- dures en balancering op het gebied van gas) en zal de inefficiënties in het vigerende regelgevingskader inzake energiehandel aanmerkelijk terugdringen. 46 De Commissie beschouwt het feit dat overheden hun interventies op energiemarkten niet coördineren als een van de grootste obstakels voor een geïntegreerde markt; deze kwestie is van cruciaal belang voor het functioneren van de interne energiemarkt en voor de voorzieningszekerheid.  De Commissie heeft de belangrijkste punten en de maatregelen die zij voor- stelt uiteengezet in haar mededeling „De interne elek- triciteitsmarkt tot stand brengen en daarbij overheids- interventie zo goed mogelijk inzetten” (C(2013) 7243 final) en schenkt extra aandacht aan het wegnemen van onnodige interventies in haar lopende initiatief inzake de opzet van de markt (zie „Startsein voor een openbare raadpleging over de nieuwe opzet van de elektriciteitsmarkt”, COM(2015) 340 final). 50 a) De Commissie merkt op dat nationale TSB’s, NRI’s en lidstaten vaak weinig hebben gevoeld voor aanpas- sing van bestaande nationale of regionale regels om te komen tot een compromisoplossing die een meer geïntegreerde/grotere regionale of EU-markt zou opleveren. Zij stimuleert verdere integratie op het vlak van de interne energiemarkt, zelfs in het geval van markten die goed functioneren, zodat de potentiële baten van de Europese integratie, zoals meer mede- dinging, liquiditeit, en een grotere voorzieningszeker- heid, volledig gerealiseerd kunnen worden. Antwoorden van de Commissie 73 50 b) Het goedkeuren van EU-wetgeving over technische voorschriften betekent dat gevestigde nationale systemen veranderd moeten worden en dus dat 28 lidstaten tot compromissen over vaak complexe technische kwesties betreffende systeembeheer of energiehandel, met belangrijke herverdelingseffec- ten, moeten komen. Dit maakt het moeilijk om aan te geven hoe lang het precies gaat duren om de noodza- kelijke compromissen te bereiken. De Commissie heeft stappen gezet om in een dui- delijke en transparante planning te voorzien door het verwachte goedkeuringsproces regelmatig te publiceren. 50 c) In het kader van haar initiatief inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt bekijkt de Commissie de mogelijk- heden om het goedkeuringsproces rond de netcodes te verbeteren. 50 d) Netcodes en richtsnoeren zijn Commissiedocumenten waarmee wordt beoogd handelsbelemmeringen weg te nemen door markt- en netbeheersvoorschriften op elkaar af te stemmen. Het is de taak van de Commissie ervoor te zorgen dat de ontwerpteksten die door ENTSB-E en ACER worden voorgesteld, in overeenstemming zijn met de EU-wet- geving, neutraal zijn ten aanzien van alle belangheb- benden en niet slechts de status quo bevestigen, maar de interne energiemarkt ook echt dichterbij brengen (zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 50 a). In het geval van de voorgestelde elektriciteits- codes moest de Commissie de voorgestelde teksten intensief bewerken voordat zij als EU-wetgeving goedgekeurd kunnen worden. Het goedkeurings- proces duurde daarom langer dan oorspronkelijk was verwacht, mede vanwege het grote economische belang en de mogelijke herverdelingseffecten van de aangenomen regels.  De tijd die aan het herformuleren van de codes en aan onderhandelingen met lidstaten en belanghebbenden over de noodzaak van ambiti- euze wetgeving is besteed, is een goede investering geweest, aangezien de codes die uiteindelijk worden goedgekeurd ook echte vorderingen op het vlak van harmonisatie zullen opleveren. 51 De Commissie merkt op dat de TSB’s en NRI’s vooral op het gebied van elektriciteit een zeer actieve rol hebben gespeeld in projecten die zijn gericht op snelle invoering van netcodes (zie bijv. het vrijwillige marktkoppelingsproces, de initiatieven op het gebied van balancering of de werkzaamheden met betrek- king tot regionale centra voor coördinatie van de voorzieningszekerheid). 53 De Commissie werkt actief samen met Bulgarije om vaart te zetten achter de oprichting van een energie- beurs, zodat het land ten volle kan deelnemen aan de handel in energie binnen Europa („marktkoppeling”) en met de landen van de Energiegemeenschap (die samen de „8e regio” vormen). 54 De Commissie merkt op dat het REMIT-toezichtskader dat bij Uitvoeringsverordening (EU) nr. 1348/2014 is ingesteld, nog niet geldt voor de „B2B-handel” (de zgn. „niet-standaardtransacties”). De verordening is vooralsnog alleen van toepassing op de zgn. „stan- daardtransacties” (d. w. z. transacties op handelsloca- ties). De bepalingen die betrekking hebben op „niet-standaard”-transacties (d. w. z. bilaterale trans- acties die buiten handelslocaties om plaatsvinden) zullen in maart 2016 in werking treden. 59 De prijsconvergentie loopt achter bij de verwachtin- gen. Dit is hoofdzakelijk te wijten aan de sterk uiteen- lopende overheidsmaatregelen, die zeer verschillende vormen van stroomvoorziening bevoorrechten. Door internemarktinitiatieven zoals marktkoppeling zijn de prijsverschillen echter zeker al kleiner geworden (zie de recente ervaring met toevoergebaseerde marktkoppeling) en er is hier nog ruimte voor verdere verbetering, met name wanneer lidstaten besluiten hun interventies meer op elkaar af te stemmen. 61 Bij de CACM-verordening, die in augustus 2015 in alle lidstaten juridisch bindend wordt, worden gehar- moniseerde handelsmechanismen ingevoerd. De Commissie is het ermee eens dat bepaalde andere factoren (zoals ontbrekende interconnectie en onge- coördineerde overheidsmaatregelen in verschillende Antwoorden van de Commissie 74 lidstaten) een volledige prijsconvergentie nog in de weg staan. 64 De Commissie is het ermee eens dat een einde moet worden gemaakt aan gevallen waarin prijsregulering leidt tot energieprijzen die onder de kostprijs liggen, en besteedt in het overleg met lidstaten en middels inbreukprocedures aandacht aan deze kwestie. Het Europees Hof van Justitie heeft de handhavingsmaat- regelen van de Commissie tegen gereguleerde prijzen onlangs goedgekeurd (C-36/14).  70 Een afdeling van de Commissie houdt zich bezig met markttoezicht en energieprognoses. De Commissie erkent dat haar capaciteit voor het uitvoeren van com- plexe analyses begrensd is, omdat zij over beperkte middelen beschikt. Versterking van haar capaciteit zou welkom zijn. Het is sowieso mogelijk dat de Commissie genood- zaakt is een beroep te doen op externe expertise. 75 Het belangrijkste instrument om lidstaten te helpen het streefdoel van 10 % te halen is relevante projecten van gemeenschappelijk belang in kaart te brengen en de uitvoering ervan te ondersteunen. Zo is een wezenlijk deel van het actieplan van het regionaal initiatief in Zuidwest-Europa erop gericht de intercon- nectiegraad tussen het Iberisch Schiereiland en de continentale elektriciteitsmarkt te verhogen. 82 De Commissie erkent dat een alomvattende analyse van de infrastructuurbehoeften op EU-niveau nood- zakelijk is, maar wenst ook te benadrukken dat er op EU-niveau al veel aan infrastructuurplanning wordt gedaan en dat dit in het beleid van de Commissie wordt meegenomen. De tienjarige netontwikkelingsplannen (TYNDP’s) die door de Europese netwerken voor transmissiesysteem- beheerders (ENTSB’s) worden opgesteld, zijn geba- seerd op een grondige evaluatie van infrastructuurbe- hoeften, waarbij ook de vraag wordt ingecalculeerd. Zij worden regelmatig  — iedere twee jaar — bijge- werkt en weerspiegelen dus de veranderingen in vraag en productiepatronen. Aan de hand van deze plannen en volgens de in de TEN-E-verordening voorgeschre- ven methodologie voor de kosten-batenanalyse van het hele energiesysteem worden vervolgens projecten voor de EU-lijst van projecten van gemeenschappelijk belang (PGB’s) geselecteerd. De selectie van de PGB’s vindt op transparante en gedegen wijze plaats. 83 Gezien haar beperkte personele middelen (en soort- gelijke beperkingen binnen ACER) is de Commissie van mening dat modellering van infrastructuur en ontwikkeling van een reeks scenario’s overgelaten zouden kunnen worden aan de ENTSB’s, onder nauw- lettend toezicht van de Commissie en ACER. Er zij op gewezen dat het TYNDP voor elektriciteit reeds vier scenario’s bevat (versie 2014). Het uitwerken van methodologieën en scenario’s kan nog worden verfijnd en bijgewerkt, en zowel de Commissie als ACER werken op dit vlak nauw samen met de ENTSB’s. 84 De financiering is niet alleen gebaseerd op een vooraf vastgestelde behoefteanalyse (van bovenaf) maar moet noodzakelijkerwijs beoordeeld en geëvalu- eerd worden aan de hand van specifieke eisen. Bij de beoordeling van specifieke projecten is rijpheid een van de belangrijkste criteria, samen met de baten die een project de regio waarin het wordt uitgevoerd, zal opleveren.  Dit geldt voor zowel financiële instrumen- ten als subsidies. 86 — Vierde alinea Er wordt niet naar gestreefd dat TYNDP’s volledig overeenkomen met nationale plannen; zij worden geacht meer te zijn dan slechts een opsomming van alle nationale plannen. Zij richten zich op de ontwik- keling van trans-Europese infrastructuur waarmee een bijdrage aan de verwezenlijking van de hoofddoelstel- lingen — marktintegratie, continuïteit van de voorzie- ning en duurzaamheid — wordt geleverd. 87 Planning moet berusten op reeksen volledige, betrouwbare en degelijke gegevens. Het verkrijgen van deze gegevens, met name van projectontwikkelaars maar ook van lidstaten, is inderdaad een van de groot- ste uitdagingen voor de volgende ronde TYNDP’s. Antwoorden van de Commissie 75 90 De Commissie heeft regionale marktintegratie bestempeld tot cruciaal instrument om vooruitgang op het gebied van de interne energiemarkt te boeken. Zij zal regionale initiatieven op alle onderdelen van de interne markt (zoals infrastructuur, energiehandel, systeembeheer, toereikendheid van de energieop- wekking, steunregelingen voor energie uit hernieuw- bare bronnen) actief blijven steunen en verder blijven ontwikkelen, zonder het uiteindelijke doel — een Europese geïntegreerde markt — uit het oog te verliezen. 100 In zowel de gas- als de elektriciteitssector biedt de ontwikkeling van de tienjarige netontwikkelingsplan- nen door de respectieve ENTSB’s een goed overzicht van waar Europese investeringen in het elektriciteits- net nodig zijn. Deze dienen als input voor procedures zoals de PGB- lijst. Het is echter belangrijk eraan te herinneren dat prioritaire of strategisch belangrijke projecten niet altijd EU-financiering nodig hebben om uitgevoerd te kunnen worden. Andere belemmeringen, van niet- financiële aard (zoals de verlening van vergunningen), spelen vaak een grotere rol. Het is bedoeling dat deze belemmeringen binnen de PGB-procedure worden aangepakt. Als er sprake is van specifieke financiële belemmeringen wordt steun uit de EU-begroting overwogen (bijv. uit hoofde van de financieringsfaci- liteit voor Europese verbindingen). Daarom worden lijsten over het algemeen niet alleen maar opgesteld om prioriteiten voor investeringen uit de EU-begro- ting te bepalen. 103 De lijst van projecten van gemeenschappelijk belang is gebaseerd op een gedegen beoordeling, die thans verbeterd wordt door verschillende aspecten van de kosten-batenanalyse te verfijnen (bijv. hoe de voorzie- ningszekerheid gewaardeerd moet worden). Volgens de vigerende wetgeving inzake de financieringsfaci- liteit voor Europese verbindingen komt een project alleen in aanmerking voor financiële steun als het op de lijst staat.  In overeenstemming met het vigerende rechtskader wordt pas een besluit over de toewijzing van steun genomen nadat de aanvraag is getoetst aan een reeks gunningscriteria die verband houden met beleidsdoelstellingen alsook technische en financiële aspecten. 104 De Commissie erkent dat het EEPR-programma door vertragingen bij de uitvoering van de projecten niet op korte termijn tot economische groei heeft geleid. Op lange termijn leveren de projecten echter aanzien- lijke baten op, in het bijzonder met betrekking tot de voorzieningszekerheid: Op één na zijn alle projecten voor bidirectionele stromen en interconnectieprojecten in Midden- en Oost-Europa afgerond; de weerbaarheid van het EU-gasnet in geval van verstoring van de voorziening, zoals de onderbreking die begin 2009 plaatsvond, is daardoor aanmerkelijk verbeterd. Mede dankzij het „Nordbalt 02”-project kon de nood- zakelijke verbetering van het Litouwse transmissienet om elektriciteit gemakkelijker langs de interconnector te laten stromen, worden doorgevoerd. Met „Estlink 2” werd het Estische net/Baltische net door middel van een onderzeese kabelverbinding met Finland aange- sloten op de Noordse stroommarkt. Een nieuwe onderzeese kabelverbinding tussen Italië en Malta heeft een einde gemaakt aan het isolement van het Maltese net ten opzichte van de rest van Europa. 109 Wat de operationele programma’s in de periode 2014- 2020 betreft, hebben slechts zes lidstaten gekozen voor de EFRO-investeringsprioriteit die o. a. betrekking heeft op verbetering van de voorzieningszekerheid door ontwikkeling van slimme energieopslag- en transmissiesystemen. In de wetgeving betreffende deze investeringsprioriteit is een specifieke ex-ante- voorwaarde voorzien, die samenhang met relevante onderdelen van de wetgeving inzake de interne energiemarkt en het PGB-kader waarborgt. Resul- taatindicatoren worden vastgesteld in de relevante operationele programma’s (niet in de partnerschaps- overeenkomsten) voor elk van de overeengekomen specifieke doelstellingen en omvatten resultaatindi- catoren die betrekking hebben op aspecten van de interne energiemarkt. Antwoorden van de Commissie 76 Ondersteuning van de overschakeling op een koolstof arme economie, inclusief investeringen in energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en slimme distributienetten, behoort tot de prioriteiten van de ESIF in de periode 2014-2020, met name met verplichte minimumtoewijzingen voor het EFRO. Investeringen in andere energie-infrastructuur, bijv. het opheffen van knelpunten in centrale netwerkin- frastructuur, is voor bepaalde lidstaten van belang. Dergelijke investeringen vertegenwoordigen gemid- deld zo’n 0,5 % van de totale toewijzingen uit hoofde van EFRO, CF en ESF, zowel tussen 2007 en 2013 als tussen 2014 en 2020. In sommige lidstaten ligt het aandeel echter hoger (rond de 2 %), als afspiegeling van nationale behoeften en prioriteiten. 112.  b) De tenuitvoerlegging van alle projecten die mede uit de EU-begroting gefinancierd worden, wordt nauwlet- tend gevolgd, en verzoeken van projectontwikkelaars tot wijziging van subsidiebesluiten worden zorgvuldig onderzocht en, indien de aangedragen argumenten niet volstaan, afgewezen. Conclusies en aanbevelingen 113 Het is van belang op het volgende te wijzen: — Energie-infrastructuur wordt geacht te worden gefinancierd door gebruikersheffingen en de markt; financiële steun uit de EU-begroting dient dus eerder uitzondering dan regel te zijn. — Waar financiële steun is verleend, is de voorzie- ningszekerheid voor bepaalde regio’s aan- merkelijk verbeterd (zie bijv. de voorbeelden van EEPR-projecten die in paragraaf 103 van de opmerkingen van de Rekenkamer worden genoemd of verscheidene gecontroleerde, door CEF of ESIF gecofinancierde projecten die in paragrafen 109-111 van de opmerkingen van de Rekenkamer worden genoemd). Aanbeveling 1 De Commissie neemt de aanbeveling over. De diensten van de Commissie hebben handhaving van de regels van het derde pakket in 2015 aange- merkt als prioriteit. De nalevingscontroles met betrek- king tot de tenuitvoerlegging van het derde pakket zijn in alle 28 lidstaten afgerond en alle kwesties die mogelijk onverenigbaar zijn met de internemarktwet- geving worden met de autoriteiten van de betrokken lidstaten besproken. Aanbeveling 2 a) Deze aanbeveling is gericht tot de lidstaten. De Com- missie kan zich echter vinden in de aanbeveling en zal bij de beoordeling van de naleving van de regels van het derde pakket voor de energiemarkt extra aandacht schenken aan de onafhankelijkheid van de NRI’s. Aanbeveling 2 b) De Commissie neemt de aanbeveling over en zoekt naar mogelijkheden om de huidige bevoegdheden van ACER, mede ten aanzien van de lidstaten, te versterken teneinde het agentschap aan de realiteit van de grotere integratie op de interne markt aan te passen. Aanbeveling 3 De Commissie neemt de aanbeveling over. Om het probleem van de onderontwikkelde beurshandel aan te pakken zijn er verordeningen op het gebied van gas en elektriciteit goedgekeurd waarbij de oprichting van energiebeurzen verplicht wordt gesteld (bijv. de verordening inzake het capa- citeitstoewijzingsmechanisme en de balanceringsver- ordening op het vlak van gas, de „CACM”-verordening tot vaststelling van de regels voor marktkoppeling in de EU op het vlak van elektriciteit). Bovendien wordt Verordening (EU) nr. 1227/2011 van het Europees Parle- ment en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende de integriteit en transparantie van de groothandelsmarkt voor energie (REMIT) nog ten uitvoer gelegd.  Antwoorden van de Commissie 77 Aanbeveling 4 De Commissie neemt de aanbeveling over. Aanbeveling 5 b) De Commissie neemt de aanbeveling over. De Commissaris voor klimaatactie en energie heeft de goedkeuring van de netcodes aangemerkt als priori- teit. De Commissie heeft zich samen met regelgevers, TSB’s en andere belanghebbenden intensief ingespan- nen om de voorgestelde netcodes op dusdanige wijze te herformuleren dat de neutraliteit en doeltreffende invoering ervan gewaarborgd zijn. Naar verwach- ting zullen acht van de tien voorgestelde elektrici- teitsnetcodes eind 2015 door het Comité worden goedgekeurd. De Commissie zet zich actief in voor een snelle invoering van de netcodes in het kader van regionale samenwerkingsinitiatieven. 120 De prijsconvergentie loopt achter bij de verwachtin- gen. Dit is hoofdzakelijk te wijten aan de sterk uiteen- lopende overheidsmaatregelen, die zeer verschillende vormen van stroomvoorziening bevoorrechten. Door internemarktinitiatieven zoals marktkoppeling zijn de prijsverschillen echter zeker al kleiner geworden (zie de recente ervaring met toevoergebaseerde marktkoppeling) en er is hier nog ruimte voor verdere verbetering, met name wanneer lidstaten besluiten hun interventies meer op elkaar af te stemmen. Aanbeveling 5 a) De Commissie neemt de aanbeveling over. Terwijl het huidige streefdoel van 10 % voor 2020 op productiecapaciteit is gebaseerd, zullen kostenaspec- ten en het potentiële handelsverkeer in aanmerking worden genomen en een belangrijke rol spelen bij de modellering van de interconnectiedoelstelling voor 2030 op regionaal of nationaal niveau. Dit zal de nodige flexibiliteit opleveren om de interconnec- tiedoelstelling op het gebied van elektriciteit voor 2030 — ten minste 15 % — aan te passen aan de marktbehoeften. Het in 2015 vastgestelde TYNDP voor gas voorziet reeds in een goede beoordeling van de infrastruc- tuurbehoeften, uitgaande van een groot aantal uiteenlopende scenario’s qua toekomstige vraag, prijs, infrastructuurontwikkeling en andere aspecten. Uit de analyse blijkt duidelijk dat niet alle geplande projecten nodig zullen zijn. Het lopende PGB-proces bouwt voort op deze beoordeling. Om tot een betere inschatting van de behoeften voor de EU-gasmarkt te komen is daarnaast begonnen met de voorbereiding van een EU-strategie voor vloeibaar aardgas en gasopslag; de Commissie zal deze strategie in januari 2016 publiceren. Aanbeveling 6 a) De Commissie neemt de aanbeveling over. Zij heeft reeds stappen in die richting gezet. Dit geldt met name voor de Groep op hoog niveau voor gas- connectiviteit in Centraal- en Zuidoost-Europa.  Doel van de groep is het coördineren van inspanningen ten behoeve van grensoverschrijdende en trans-Europese infrastructuurvoorzieningen waarmee gasleveringen aan de regio gediversifieerd worden, en het ten uit- voer leggen van geharmoniseerde regels. Aanbeveling 6 b) De Commissie neemt de aanbeveling over. Zij heeft reeds stappen in deze richting gezet in het kader van de regionale initiatieven: een van de hoofd- doelstellingen van de regionale initiatieven is dat de knelpunten (fysieke of op het vlak van regelgeving) bij grensoverschrijdende infrastructuur de nodige aandacht krijgen. Aanbeveling 6 c) De Commissie neemt de aanbeveling over. Samenwerking tussen TSB’s is in veel uitvoeringsbepa- lingen („netcodes”) met betrekking tot netbeheer en handel in energie reeds verplicht gesteld. In de context van het initiatief inzake de opzet van de elektriciteitsmarkt bestudeert de Commissie moge- lijkheden voor TSB’s om op basis van het concept van regionale initiatieven voor de coördinatie van de voorzieningszekerheid nauwer samen te werken en Antwoorden van de Commissie 78 verantwoordelijkheden te delen, met name in regio’s die over goede aansluitingen beschikken, als eerste stap naar een grotere integratie van TSB’s op regionaal niveau. Aanbeveling 7 a) De Commissie neemt de aanbeveling over. Zij heeft reeds stappen in die richting gezet. Er wordt voortdurend gewerkt aan de verdere ontwikkeling van de TYNDP’s en (sinds 2013) de bijbehorende kos- ten-batenanalyses. Bovendien wordt in artikel 11, lid 8, van de TEN-E-verordening bepaald dat de ENTSB’s de Commissie en ACER uiterlijk op 31 december 2016 een door hen ontwikkeld (onderling samenhangend) elek- triciteits- en gasnetwerkmodel moeten voorleggen. De Commissie zal erop toezien dat dit tijdig gebeurt. Aanbeveling 7 b) De Commissie neemt de aanbeveling gedeeltelijk over. Het creëren van interne analytische en modellerings- capaciteit zou aanzienlijke middelen van de Commis- sie dan wel ACER kunnen vergen. Het uitbesteden van deze activiteiten aan de ENTSB’s onder toezicht van ACER en de Commissie zou als een relevant alternatief beschouwd kunnen worden. Aanbeveling 7 c) De Commissie neemt de aanbeveling over. De kosten-batenanalyse van het hele energiesysteem die de basis vormt voor de planning en behoefteana- lyse alsook de TYNDP’s worden door de ENTSB’s in nauwe samenwerking met zowel de Commissie als ACER opgesteld. 125 In zowel de gas- als de elektriciteitssector biedt de ontwikkeling van de tienjarige netontwikkelingsplan- nen door de respectieve ENTSB’s een goed overzicht van waar Europese investeringen in het elektriciteits- net nodig zijn. Deze dienen als input voor procedures zoals de PGB- lijst.  Het is echter belangrijk eraan te herinneren dat prioritaire of strategisch belangrijke projecten niet altijd EU-financiering nodig hebben om uitgevoerd te kunnen worden. Andere belemmeringen, van niet- financiële aard (zoals de verlening van vergunningen), spelen vaak een grotere rol. Het is bedoeling dat deze belemmeringen binnen de PGB-procedure worden aangepakt. Als er sprake is van specifieke financiële belemmeringen wordt steun uit de EU-begroting overwogen (bijv. uit hoofde van de financieringsfaci- liteit voor Europese verbindingen). Daarom worden lijsten over het algemeen niet alleen maar opgesteld om prioriteiten voor investeringen uit de EU-begro- ting te bepalen. Aanbeveling 8 De Commissie neemt de aanbeveling gedeeltelijk over. Wat de prioritering betreft herinnert de Commissie eraan dat verbetering van de planningsprocedures reeds deel uitmaakt van het mechanisme voor regel- matige samenwerking waarbij alle belanghebbenden zijn betrokken. Zo is het bij de selectie van TGB-projecten de bedoe- ling die projecten aan te wijzen die de grootste bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de EU op het vlak van het ener- giebeleid (betaalbaarheid, voorzieningszekerheid, duurzaamheid). Eind 2016 zal er een grondigere analyse van de behoeften op de elektriciteits- en de gasmarkt tezamen beschikbaar zijn. Zie het antwoord van de Commissie op aanbeveling 7 a). Wat de financiering betreft worden projecten die in aanmerking komen voor financiële bijstand ook beoordeeld op rijpheid en andere evaluatiecriteria tij- dens de selectieprocedure. De Commissie werkt nauw met de EIB en andere belanghebbenden samen om de technische bijstand ter verbetering van de pijplijn van projecten van strategisch belang uit te breiden. Nadere stappen zijn dan ook niet voorzien. Antwoorden van de Commissie 79 126 Wat de ESIF betreft, beoogt het EFRO in het kader van de thematische doelstelling inzake de bevordering van duurzaam vervoer en de opheffing van knelpun- ten in centrale netwerkinfrastructuur de energie- voorzieningszekerheid zowel in de EU als in nabuur- schapslanden te verbeteren. Voorzieningszekerheid is een van de doelstellingen van de interne markt. De ex-antevoorwaarden, die in het regelgevingskader voor 2014-2020 zijn opgenomen om de doeltreffend- heid en efficiëntie van de ESIF-investeringen te waar- borgen, dragen bij tot de internemarkthervormingen en tot een betere tenuitvoerlegging van de door ESIF gesteunde projecten. De CEF heeft duidelijk internemarktdoelstellingen, zoals blijkt uit artikel 4 van de CEF-verordening. In artikel 17, lid 6, wordt dit nadrukkelijk aangemerkt als doelstelling waaraan de eerste twee jaarlijkse werkprogramma’s bij voorrang aandacht aan moeten besteden. 