Wekstem : getuigenissen uit de Christelijke Afgesch. Geref. Kerk in Nederland 
ZATURDAG, 27 JUNI 1868. Vierde Jaargang. "Wekstem? GETUIGENISSEN UIT DE CHRIST. AFG. GER. KERK IN NEDERLAND, UITGEVER, Jes. 40: 6. Eene stem zegt: roept! Dit Blad verschijnt elk Zaterdag. Prijs per 3 maanden franco p.p. ƒ 1.50. Voor Amerika ƒ2.50 bij vooruitbetaling. Enkele Nummers 12 /2Ct. ƒ.1.50. PA. ZAISMH TE KAMPEN. Prijs der Advertenties van 1-10 regels ƒ1.00, iedere regel meer 10 Cent, behalve 35 Cent zegelregt. stuk per 1. W. DIEMER te Alphen aan den Rijn; LUTHERS GEBED TE WORMS. Men viert in deze week in het grijze Worms feest. Het is 300 jaren geleden, sedert Luther daar voor de Rijksdag gedagvaard werd, en zich verantwoord heeft. Onze lezers kennen allen zeker zijn geloofswoord: "hier sta ik, God helpt mij, ik kan niet anders," door hem ten slotte van zijn verantwoording gesproken; maar misschien kennen niet allen het gebed, dat hij in de morgen van die heete dag voor zijn God heeft uitgestort. Dat gebed is een monument des Heiligen Geestes, duurzamer dan het standbeeld dat hem na 300 jaren te Worms is opgericht. Luther had, zegt Merle d’Aubigné in zijn Geschiedenis der Hervorming - in deze momenten van onrust, waarin Gods aanschijn voor hem bedekt was. Zijn geloof wordt geschokt, zijn vijanden vermeerderen voor zijn ogen: zijn verbeeldingskracht wordt er door aangedaan. Zijn ziel is als een schip dat door de hevigste storm wordt rondgeslingerd, dat waggelt, dat in de diepte van de afgrond nederdaalt en daarna weer opstijgt ten hemel. In dit ogenblik van bittere smart, waarin hij de drinkbeker van Christus drinkt, en dat voor hem als een hof van Gethsemane is, werpt hij zich met het aangezicht naar de aarde, en doet deze afgebroken uitroepen horen, welke men niet zou kunnen begrijpen, wanneer men zich de zielepijn niet voorstelt waarmee deze tot God opstegen: "Almachtige God! Eeuwig God! hoe verschrikkelijk is de wereld! Hoe opent zij de mond om mij te verslinden! en wat heb ik weinig vertrouwen op U! Hoe zwak is het vlees, en hoe magtig is de satan! Indien ik op hetgene magtig is naar de wereld mijn hoop moet stellen, dan is het met mij gedaan. De klok is gegoten, het oordeel is uitgesproken! O God! O God! ... O, Gij mijn God! ... help mij tegen al de wijsheid der wereld! doe het; Gij moet het doen .... Gij alleen .... want het is niet mijn werk, maar het Uwe. Ik heb hier niets te doen, ik heb niets te twisten met die grote heeren der wereld! Ook ik zoude gelukkige en geruste dagen wensen te slijten. Maar de zaak is Uwe, en zij is rechtvaardig en eeuwig. O Heere! zijt mijne hulp. Getrouwe God, onveranderlijke God! Ik verlaat mij niet op enige mensch. Het is te ver gefs! Al wat van de mensch is, wankelt: al wat van de mensch komt, bezwijkt. O God! O God! ... hoort Gij niet? .... Mijn God! zijt Gij dood? .... Neen, Gij kunt niet sterven! Gij verbergt U slechts. Gij hebt mij tot dit werk verkozen. Ik weet het! .... Welnu! werk dan, o God! .... houdt U aan mijne zijde, om de naam van Uwen veelgeliefde Zoon Jezus Christus, die mijne bescherming, mijn schild en mijne sterkte is. Na een oogenblik van stilzwijgen en worsteling, gaat hij dus voort: «Heere! waar blijft Gij? O mijn God! waar zijt Gij? .... Kom! Kom! ik ben bereid. Ik ben bereid om mijn leven voor Uwe waarheid te laten geduldig als een lam. Want de zaak is rechtvaardig, en zij is Uwe! Ik zal mij van U met scheiden, noch heden, noch in alle eeuwigheid! .... En al werd de wereld vervuld met boze geesten, al moest mijn lichaam, dat echter het werk Uwer handen is, gedood uitgerekt, in stukken gehouwen. ja tot stof vermalen worden .... mijn ziel is Uwe! Ja, ik heb Uw woord tot waarborg. U behoort in mijn ziel! zij zal eeuwig bij U blijven. Amen! .... O God, help mij! ... Amen. «Dit gebed,» zegt de schrijver zoo terecht, «doet Luther en de Hervorming kennen. De geschiedenis ligt hier het gordijn van het verboden huis, en toont ons de verboden plaats, waaruit kracht en moed werden medegedeeld aan de nederige en verachtende mensch, die het werktuig van God was om de zielen en de gedachten der menschen vrij te maken en nieuwe tijden te doen beginnen. Luther en de Hervorming zijn hier op de daad betrapt. Men leert hunne dieptetrans en kracht kennen. Men ontdekt waar hun kracht was. Dit woord een ziel, die zich voor de zaak der waarheid opoffert, vindt men in de verzameling der stukken betrekkelijk tot Luther's verschijning te Worms, onder No. XVI, in het midden van vrijgeleiden en andere oorkonden van deze soort. Ongetwijfeld hoorde het de een of andere zijner vrienden en bewaarde ons hetzelfde. Het is naar ons gevoelen, een der schoonste oorkonden der geschiedenis. Wij herhalen nog eens, dit gebed is het schoonste monument, de Heilige Geest heeft het gesticht; het moderne ongeloof en het arcane bijgeloof beproeft of het zoo bidden kan als Luther bad. Blikken in Kerk en Staat. VOORTZETTING VAN DE INTERVIEW. In ons vorig overzicht maakten wij melding van een interpellatie van de heer Koorders, die dan ook in de loop der vorige week is ingediend. De uitslag komt hierop neer, dat vooral de zaak van het onderwijs breedvoerig is besproken en het tegenwoordige ministerie uit enkele woorden heeft kunnen begrijpen, dat zijn bestaan van korte duur zal zijn, als er niet voorzien wordt in de bezwaren van verschillende in de lande, die onder de schoolwet van 1857 zuchten. De interpellant, de heer Koorders, gaf niet onduidelijk te kennen dat, als de minister van binnenlandsche zaken, de heer Hoek, bij zijn meening omtrent de schoolzaak bleef volharden en hij volstrekt niet van verandering wilde weten, hij (Koorders namelijk) dan zeer gaarne als lijkdrager zou dienen om het nieuwe Kabinet plegtig ter aarde te bestellen. Harde woorden zijn er in de Kamer gehoord en de aanvallen die het ministerie moest verduren waren niet gering. De ministers bleven hierbij, zooals natuurlijk is, niet gespaard. Onder anderen bracht de heer Koorders in het midden, dat hij in een der liberale bladen (Handelsblad) de grote ophef had bemerkt die men maakte omtrent de minister Hoek, als gewezen burgemeester van Amsterdam en deze vooral geroemd werd, omdat hij de oorzaak was geweest van de tooneelvertoningen op den dag des Heeren. Indien dit van de roem was die de heer Doek in de hoofdstad had ingevochten, dan was deze gering te achten en gaarne zou hij daarvoor iets anders in de dagbladen gelezen hebben, b.v. dat de ex-burgemeester had zorg gedragen voor gelijke rechten der Amsterdamsche burgers inzake de openbare en de Christelijke school. Tot zijn leedwezen kon er alleen gezegd worden, dat Mr. Fock de Staatsschool voorstond en geen hart had voor de Christelijke. Was de burgemeester zó illiberale geweest in de hoofdstad — wat was er dan van de minister voor het gehele land te verwachten? Ook is er in de Kamer gesproken over de onhandigheid der ministers, die duidelijk blijkt geven dat zij verlegen zijn met hunne positie en volstrekt nog niet te huis zijn in hun verkregen ambt. Onze vrienden in de Kamer hebben de schoolkwestie terstond op de voorgrond gesteld, zodat de heer van Wassenaer Catwijck in zijn betoog liet doorvloeien, dat wanneer minister Fock zich een absoluut tegenstander van de Christelijke school bleef tonen, hij dan gaarne zou zien dat de minister zoo spoedig mogelijk zijn zetel verliet. De liberale pers is zeer bedreven in het prijzen van de ministers en het ministerie. Het kan niet anders, want het is een Kabinet door 'vader Thorbecke bijeengesteld en de Koning opgedrongen. Al weet wat anders. De moderne richting verlangt een ander bibbelgeleerd, (waardoor regelingen en modernen van elkander onderscheiden worden), dan tot hiertoe gevolgd is. Liberaal en orthodox, Evangelisch en vrijzinnig, confessioneel en modern, apostolisch en wijsgeerig, anti-supranaturalisme en naturalisme zijn termen die men voortaan als uitgediend beschouwt, om daarmee de verschillende tegenover elkaar staande richtingen aan te duiden. Wat dan? Zeer kort zal alles uitgedrukt worden om de twee grote partijen te openbaren, namelijk: Jezus van Bethlehem of Jezus van Nazareth. Naar de moderne wetenschap zou er geen Jezus van Bethlehem zijn, maar juist die Jezus die niet is, zou dan de Meester der regelingen zijn. Jezus van Nazareth die was, zal het ideaal der modernen zijn. Het is aardig, zeer aardig. Maar hieraan ziet men juist de kleinzieligheid der nieuwe, bijna uitgesletene richting. Zij moet wel iets nieuws zoeken om te blijven bestaan en zó doende de tijd te verlengen. De vondst is echter niet belangrijk en wij konden de hooggeroemde wetenschap wel toevoegen: wat gij nu vondt, wisten wij reeds lang. Wat toch wil men? Eenvoudig beweren dat, aangezien Jezus maar tweemaal voorkomt als Bethlehemiet, (in Matteus en Lucas) en overigens als te Nazareth woonachtig vermeld, ja, veelmaal Nazarener genoemd wordt, er niet aan te twijfelen is of het verhaal bij Matteus en Lucas ongegrond moet zijn en het dus uitgemaakt is, dat ook de Heer te Nazareth werd geboren. De moderne richting wil dus voortaan niets meer weten van Bethlehem, de kribbe in de stal, de Wijzen uit het Oosten, de beschrijving onder Augustus, de herders en den Engelenzang en de vlucht naar Egypte. Wat zullen dan de modernen prediken op het Kerstfeest? Een geboorte van Jezus te Nazareth, maar waarvan de bekendmaking in de lucht zweeft. Wij wisten het reeds dat de geboorte van Jezus (behalve de Profetie) slechts tweemaal als te Bethlehem geschied, vermeld is. Maar dit is voor ons ook genoeg. Meer daarvan te weten is niet noodig, daar reeds acht dagen na de geboorte de Zaligmaker zich te Jeruzalem bevond en de woonplaats van Maria, Nazareth was. Wij behouden daarom ook het verhaal van Matteus en Lucas, zooals het daar ligt en hopen op het Kerstfeest te prediken dat Jezus te Bethlehem is geboren en achten hen gelukkig die den Christus van Bethlehem en van Nazareth volgen, maar niet een Christus van Nazareth alleen, van wie men niet weet van waar hij is. ONGELUKKIG HET LAND WAAR HET ONGELOOF HEERSCHT. De heilige Sacramentsdag doet in Roomsche landen grote processies aanschouwen, die door iedereen moeten geëerd worden, zelfs op de openbare wegen, ook al is men geen aanhanger van Rome. Nog zo bestaat er een decreet sedert 1851, dat die plegtige omgangen niet mogen plaats hebben in gemeenten waarin zich kerkgebouwen van andere gezindten bevinden. Ongelijkend echter wordt dit besluit overtreden en elk jaar komen er nieuwe klachten van Protestanten, zoo als ook nu weer in Frankrijk geschied is. Een Protestantsche leeraar kon met moeite, door de stoet opgehouden, zijn kerk bereiken. Toch kwam hij er, maar zag zich genoodzaakt gedurende de preek van den kansel af te klimmen om een twist te stillen, tusschen een zijner hoorders en een gendarme, die de Protestant in arrest wilde nemen (en dat in een Protestantsche kerk) omdat hij even te voren de heilige Processie niet had willen groeten. Voorwaar, nog het oude Rome waar het maar magt heeft, ondanks decreten van regeringswege. Wie zou nu gaarne Rome's kleederen dragen? (Sic!) B. C. FELIX. Den Helder. Waar zeilt dat schip heen? VI. Het Schriftgezag volgens Prof. Doedes. Pag. 13 en vervolgens van „de leer der zaligheid enz., door J. J. Doedes, hoogleeraar in de Godgeleerdeheid, te Utrecht bij Kemink en Zoon, 1868,” lezen wij de volgende beschouwing over den Bijbel, en de lezer poge verschilpunten op te zoeken tusschen het Schriftgezag van prof. Hofstede de Groot, meêgedeeld in ons vorig nummer, en dat van prof. Doedes, als hij ze vinden kan. Na verklaard te hebben, hoe wij door den Bijbel een juiste, voldoende en zekere kennisse van den weg der zaligheid kunnen verkrijgen, zegt hij verder: Deze veel onvat tegende getuigenis mogen wij van de Heilige Schriften des O. en N. Verbonds geven, omdat wij er Gods Woord in vinden. Dit geeft aan den Bijbel zijn hooge betekenis, dat hij ons Gods Woord overbrengt, dat hij de oorkonde is, waarin de getuigenis van Gods openbaring te vinden is. Wil men daarom, 1) den Bijbel „Gods Woord” noemen, hier tegen is geen bezwaar, dan dat het niet overeenkomt met het spraakgebruik van den Bijbel zelf, en dat het ligt aanleiding tot misverstand en verwarring. Hierbij hebben wij nog een oogenblik stil te staan. In het spraakgebruik van den Bijbel betekent de uitdrukking „Gods Woord” of „het Woord van God” nimmer 2) iets anders dan of Gods gebod, bevel, voorschrift, of Gods belofte, toezegging, of Gods bedreiging, of in het algemeen Gods openbaring of getuigenis, bekendmaking van Gods wil. Men denke aan de uitdrukkingen: Gods Woord onderhouden, op Gods Woord vertrouwen, het Woord des Heeren gescheide, enz. Evenzo in het N. T., waar de uitdrukking „het Woord Gods” op dezelfde wijze gebruikt wordt. Maar nooit wordt die uitdrukking in den Bijbel gebezigd, om er een boek of geschrift mee aan te duiden. Het „Woord Gods” is als zodanig altijd iets dat gesproken, gepredikt of gehoord wordt. Dit neemt niet weg, dat het Woord Gods ook geschreven kan worden. Maar dan is het boek of het geschrift, waarin het geschreven is, toch niet het Woord Gods. Van de Heilige Schriften des Oude Testaments Dit woord hebben wij onderschrift, omdat wij een andere rede hebben, waarom wij de Schrift Gods Woord noemen, niet omdat Gods Woord daarin te vinden is, maar omdat geheel de Schrift van God is ingegeven. Redenen. Men vergelijke deze uitspraak met Luk. 24 : 25, Handelingen 24 : 14 en op de vraag, waarom geloofden Jezus en Paulus alles wat in de Wet en de Profeten geschreven stond, antwoordt Paulus 2 Tim. 3:15 en 16, omdat de Heilige Schriften alle theopneustoi, van God ingegeven zijn. Wie deze van God ingegeven geschriften niet het Woord Gods durft noemen, leze Ps. 119 : 105, Rom. 3:2, Eph. 6 : 17, 1 Petr. 1 : 23, 25, Luk. 8:11, 21, en andere plaatsen in de H. S. Men leze daarenboven art. 2, 3 en 7 der Ned. Geloofsbelijdenis. Redenering is in de Schriften des Nieuwe Testaments meermalen sprake, maar nooit als van „Gods Woord”, altijd als van „de Schrift” of „de Schriften” (dat is natuurlijk de Schrift of de Schriften des Ouden, niet des Nieuwen Verbonds) nooit door elkander gebruikt. Volgen wij nu het spraakgebruik van den Bijbel, dan moeten wij zeggen, dat Gods Woord te vinden is in de Heilige Schriften. Dan zijn wij ook verplicht, behoorlijk onderscheid te maken tusschen de Heilige Schriften, waarin Gods Woord is te vinden, en Gods Woord, dat wij in de Heilige Schriften vinden kunnen. Noemt men den Bijbel kortweg Gods Woord, dan is het alsof al wat in den Bijbel staat door God of van Godswege gesproken is, en derhalve voor een openbaring van God moet gehouden worden. Gods Woord is toch altijd te denken als iets, dat door God gesproken, of op bevel, in naam van God gezegd of verkondigd is. Nu kan echter niet al wat in den Bijbel te vinden is, geacht worden Gods Woord te zijn. Dit is duidelijk voor iedereen, die bedenkt: 1. dat in den Bijbel een menigte geschiedverhalen voorkomt; maar geschiedverhalen behooren niet tot Gods Woord; 2. dat in de Bijbel ook woorden en gezegden voorkomen van mensen, die niet geacht mogen worden gezanten van God te zijn geweest, of als gezanten van God gesproken te hebben, die veeleer als dienstknechten der zonde spreken. Verder: Gods Woord moet gepredikt, gehoord worden, de Bijbel moet gelezen worden.... Waartoe meer! Gods woord is meer dan de Bijbel, staat hooger dan de Bijbel, is niet afhankelijk van de Bijbel, mag er daarom ook nooit met verward of vereenzelvigd worden. Pagina 17 zegt prof. Doedes: Hebben wij vroeger gezegd, dat het Evangelie der zaligheid in de Bijbel te vinden is en wel bepaald in het Nieuwe Testament, de vraag is, of wij bij het onderzoek naar de leer der zaligheid het Oude Testament geheel kunnen missen. Toegestemd moet worden, dat wij uit het O.T. alleen niet kunnen leeren wat wij moeten doen om behouden te worden, indien het namelijk waar is, dat wij daartoe in de Heer Jezus moeten geloven.” Maar het O.T. bewijst ons toch zeer gewichtige diensten.” Terwijl wij deze regels overschreven, konden wij ons met moeite onthouden aan de voet een enkele noot te schrijven, zoo ontglipte ons onwillekeurig een streep onder de beide laatste afgeschrevene woorden en wij vroegen onszelf ven af: gewichtige diensten — hebben wel ooit de eiland en zijne Apostelen zoo over het O.T. geschreven of gesproken, was voor hen niet het O.T. het Goddelijk gezag? Gewichtige diensten — die kunnen wij ook krijgen van Philo, Jozefhus, Herodotus en andere ongewijde schrijvers. Maar wij vergaten bijna, dat wij een vergelijking lieten zien tusschen het Schrift gezag van prof. Hofstede de Groot en dat van prof. Doedes. Het zal nog te bezien staan of Doedes de Groot niet voorbij streekt in losheid van uitdrukkingen over de H.S. De Groot zegt zelfs nog: „dat de Schriften der Bijbelschrijvers en deze alleen, ons de kenbron en toetssteen der Christelijke waarheid zijn, zodat wij alles verwerpen, wat met hunne getuigenissen strijdt.” Doedes echter spreekt steeds van een vinden in de Bijbel. Op de vraag: Waarom geen boek voor hem boven de Bijbel gaat? antwoordt hij: „omdat het Evangelie der zaligheid in de Bijbel te vinden is.” Maar als wij terug mogen vragen: het Evangelie der Zaligheid, is dat te vinden in de Bijbel? De zaligheid kan ik ook wel in de werken van vader Brakel en een menigte andere godgeleerden en belijdenisschriften vinden, waarom staat de Bijbel dan bij ons boven die boeken? Dan wachten wij te vergeefs zoowel bij Doedes als bij de Groot naar het Bijbelsche antwoord: „omdat al de Heilige Schriften van God zijn ingegeven.” — Maar veel beter dan wij, kan da Costa voor ons bieden. Misschien is het nog te vroeg, anders hadden wij wel behoefte aan een nieuwe uitgaaf des Bijbels, waarin prof. Doedes alles wat Gods Woord was met roode en alles wat niet Gods Woord was met zwarte letters liet drukken. Is het nu nog te vroeg, in 1917 mogen wij dan toch billijk zo iets verwachten, want de twintigste eeuw zal de eeuw der ontmaskering, der opregtheid zijn. Wij vreezen evenwel, dat dan de varianten lezingen van Gods Woord wel in het oneindige zullen komen! Red. Zou een van God ingegeven geschrift volgens 2 Tim. 3:16 niet op Gods bevel, niet in Zijn naam, niet naar Zijn wil geschreven zijn ? Of zou prof. Doedes hier een strijd voeren op taalkundig gebied, en liever de uitdrukking: het Boek of het Geschrift Gods verkiezen, omdat een woord gehoord en een boek gelezen moet worden, gelijk dit het geval is met den Bijbel? Maar er zijn immers zowel gesprokene als geschrevene woorden ? Red. De volgende vijf woorden hebben wij onder schrapen. Red. Spreken, die op menig gebied nog vele jaren uit zijn dood zal blijven getuigen. De lezer zal zien dat het antwoord van da Costa in 1847 aan de Groninger school, in 1868 een antwoord is aan de Grootse school. Zoo digt zijn beide steden door de snelle vooruitgangen in de laatste tijd elkander genaderd. Het Schriftgezag volgens Mr. I. da Costa. Wij schrijven hier enkele regels over uit een uitnemende brochure van Mr. I. da Costa „verijderde opmerkingen omtrent het onderscheidend karakter van de Groningsche Godgeleerde school; te Amsterdam bij J. Höveker 1847. Pagina 19 lezen wij daar: „Wij weten het, maar reeds Luther zoo juist als treffend gezegd heeft dat, gelijk de mensen het persoonlijke Woord van God voor God gesmaad, mishandeld, bespot, gekruisigd hebben, desgelijk ook gedaan werd ten allen tijde aan zijn geschrevene woord. Wat noodzakelijk is, dat woord van God, dat onder ons lichamelijk en persoonlijk leefde, gekruist werd en begraven, maar strak ook weer opstond uit de doden, vol van leven en heerlijkheid, zoo ook dit geschreven Woord. Pag. 52 en vervolgens zegt da Costa: „Dit verzet evenwel altijd in de vorm van de meest uitgebreide lofprijzing van de Schrift, aanprijzing van haar bruik, erkenning (soms zelfs) van haar inhoud, als de onfeilbare regel van ons geloof en ons wandel. Maar komt het nu aan op het essentiële, dat is, het beslissende gezag van diezelfde Schrift en haar uitspraken tot stellige onderscheiding tussen waarheid en dwaling, — dan wordt op een voor de dag gehaald het verwijt van Bijbel-ontkering, — dan is er een groot (en grootelijks onbestemd) verschil tussen de Schrift en Gods Woord in de Schrift, — dan wordt het beroep op de meest stellige en de hoogste waarheid rakende uitspraken van die Schrift gelijk gesteld met een beroep op kerkelijke Formulieren. Men heeft moeite om aan goede trouw te blijven geloven, wanneer men door degenen zelf, die altijd zo scherp tegenover menschelijke Belijdenisschriften het Woord van God in den strijd over zaken des geloofs gesteld hebben, zich bij het beroep dan nu van ganscher harte op dat Woord, ziet afscheidschrift met de bedenking dat niet alles Gods Woord is, — A.. ' 1AJ T l 1 i< 1AAV.U uu umuuhtug ltuubs rr wjtui is, wat in de Schrift is te boek gesteld. Inderdaad! maar behoren dan tot datgene, dat niet Gods Woord is in die Schrift, ook de Apostolische uitspraken omtrent God en Zijne volmaaktheden, omtrent de Christus, Zijn persoon en werk, omtrent de mensch, zijn zonde en behoudenis? Zoo ja, dan is ons in de Bijbel wel op een zeer onbegrijpelijke wijze Gods Woord gegeven, indien hetgeen daarin omtrent de hoogste waarheden en belangen klaar en bestemd te boek gesteld is, juist Gods Woord niet is. Gelieve ons de Groninger School toch enig kenmerk aan te geven van hetgeen in die Bijbel dan wel Gods Woord is! 6) De bewijzen intussen, waarmee de Groninger School deze hare leer (ongelukkig niet de hare alleen. in onze diep gezonken Nederlandse Kerken) aan grijpt: dat Gods Woord en de Heilige Schrift twee zeer wezenlijke onderscheiden zaken zijn, laten zich hoofdzakelijk tot een drietal terugbrengen: wij weten die niet anders te karakteriseeren, dan door ze te onderscheiden in het oppervlakkig-populaire, het mystieke en het stout-wetenschappelijke argument. Het oppervlakkig-populaire noemen wij dat veelal door de Groninger School als een zeer wel behagelijk herhaalde, en dezer dagen bij name door de heer Rutgers van der Loef in zijn volksleesboek wederom te berde gebracht: „Indien de Schrift, zooals zij daar ligt, Gods Woord ware, dan zouden ook vele woorden van goddeloozen, als Caïn, Saul, Achab, Nebucadnezar enz. voor Gods Woord moeten gelden; dewijl ook deze in de Schrift zijn opgenomen! Men twijfelt, of men droomt of waakt bij dergelijke redenen, of het spot of ernst is waar zulke dingen gezegd zijn. Hoe! wanneer een geschiedschrijver in zijn verhaal de woorden van een zijner handelende personen opneemt, dan mag het geheele geschiedboek niet meer het werk van die schrijver heeten, omdat men hem anders ook de opgetekende woorden als zijne eigen zou moeten toeschrijven? Hoe! wanneer Jezus in een zijner redenen de broer verbiedt tot zijn broer dwaas te zeggen, dan is die rede, zooals zij daar ligt, niet meer in haar geheel een woord van Jezus te noemen, dewijl daarin (met afkeuring en verbod!) het scheldwoord: dwaas vermeld is! Hoe! het werk van leeraar of hoogleeraar mag niet meer, zooals het daar ligt, zijn boek of werk genaamd of als zodanig beschouwd worden, omdat daarin aanhalingen voorkomen, die hij óf als zijn eigen gevoelen over- 6) Nu da Costa dood is, mogen wij in 1868 dezelfden eisch doen aan de Utrechtsche theologische school. Red. neemt ook tot afkeuring en tegenspraak opneemt! — En op gelijke wijze: degenen die de Schrift van Jezus en Paulus voor het beschrevene woord van God zelven houden, mogen dat niet doen, zonder daardoor ook de woorden, die aldaar, als van goddeloozen gesproken zijnde, afgekeurd en ten toon gesteld worden als een gebod van God te erkennen: "Laat ons eten en drinken, want morgen sterven wij?" Men lees wat da Costa in 1847 over de Groninger School schreef en wat Doedes in 1868 over de Heilige Schrift schrijft, en vraag dan of da Costa, had hij nog geleefd, in 1868 in dit opzicht niet hetzelfde over de Utrechtsche School zou geschreven hebben. Nog eens vragen wij daarom, waar zeilt dat schip heen? als de aanstaande leeraren in de Ned. Herv. Kerk zulk onderwijs op haar meest regtzinnige school wordt gegeven? De Goede Belijdenis beeft in no. 24 de goedheid gehad, om ons den weg te wijzen, waarop wij tot zekerheid kunnen komen, waar dat schip heen zeilt, door te antwoorden: Vraagt het aan den vloot voogd. Wij zijn dankbaar voor die wenk en hopen die raad te volgen. Verlichting. In de Weekstem van 20 dezer wordt van mij op heldering gevraagd, aangaande de bedoeling van mijnen raad aan niet gescheiden gemeenten, om afgescheiden leeraars te beroepen, die door de omstandigheden en niet door beginsel tot de afgescheidenen behooren. Mijne bedoeling is door de Redactie gunstig uitgelegd, waarvoor ik haar vriendelijk dank. Die is eenvoudig deze: er zijn leeraars in de afgescheiden kerk, die zich in beginsel verklaren tegen alle staatshulp, althans staatstraktement, en er zijn er die alleen om de omstandigheden in de met den Staat verbonden kerk, dezelve hebben verlaten. De eersten kan men natuurlijk niet beroepen, doch onder de laatsten kunnen er zijn, die met het oog op de crisis waarin de groote kerk nu verkeert, de roeping om die crisis tot een goed einde te helpen brengen, zouden meenen te moeten aanvaarden. Die mannen zouden niet beginselloos zijn, maar getrouw aan hun beginsel. Dit stond mij eenvoudig voor den geest bij het schrijven van mijn artikel. Mensen kunnen echter aan alle menselijke woorden desverkiezende een andere uitlegging geven, dan de schrijver heeft bedoeld, en daarvoor hebben wij het, niet zeer vriendelijke, doch soms zeer juiste spreekwoord: „zooals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten.” J. W. ESSER. Een begane fout over het Utrechtse kerkeraad besluit hersteld. Buiten Utrecht liep op vele plaatsen het gerucht, dat omtrent alle Utrechtsche predikanten geprotesteerd hadden tegen het Utrechtse kerkeraad besluit en in de gesprekken wees men er op, dat zelfs de meest geachte dier predikanten, Schijvliet en Bosken, mede geprotesteerd hadden, en dat daarom dat besluit wel weinig in gevolg zou opleveren. Zonder kwade bedoelingen noemden ook wij deze namen, te meer daar in een gezelschap van een zijde, die goed kon ingelicht zijn, ook deze namen genoemd werden. Uit de hier volgende brief blijkt nu tot onze blijdschap duidelijk, dat wij in navolgend van anderen ons hebben vergist. Het spijt ons innig, dat wij een naam als die van Ds. Schijvliet hebben misbruikt, en komen daarvoor openlijk uit. Hoe ons dit ook spijt, wij verblijden ons evenwel in de hier afgelegde getuigenis van broeder Schijvliet. Duidelijk wordt het hier, dat Dr. Kuiper in Utrecht niet alleen staat in zijn verhouding tot de Caesaropartistische Synode. — De brief in zijn geheel luidt als volgt: Utrecht, 16 Juni 1868. Geachte Medebroeder! Vernomen hebbende, dat abusief in uw Blad: de Wekstem, mijn naam genoemd is onder degenen, die geprotesteerd hebben tegen het besluit van de Kerkeraad dezer Gemeente, om niet te antwoorden op de vragen der schriftelijke kerkvisitatie, haast ik mij U opmerkzaam te maken op deze onwaarheid. Ik kan mij niet begrijpen, van welke zijde dit bericht toegekomen is, daar ik in geen opzicht hiertoe aanleiding gegeven heb. Sedert de toelating der heeren Meyboom en Zaalberg als predikanten te Amsterdam en ’s Hage, heb ik steeds geweigerd op de vragen naar de belijdenis bij de kerkvisitatie te antwoorden; daarbij als reden opgevend, dat de Synode door haar verzuim om het eerste punt van haar lastbrief, namelijk: het handhaven der belijdenis, na te komen, het recht verbeurde om zulke vragen te doen. Op mijn voorstel heeft zich verleden jaar ook de Kerkeraad alhier in dezelfde zin bij de kerkvisitatie verklaard. Als ware het s nu ook geweest, dat ik mij met de handelwijze van het Kerkeraad in dit jaar niet in alles vereenigd kon, zou ik mij krachtens mijn antecedenten nimmer daartegen kunnen verklaren, en, ik heb dit dan ook niet gedaan. Het spijt mij, dat ik u op deze verkeerde voorstelling van de zaak opmerkzaam moet maken. Ik weet niet, welke predikanten meer door u naast mij geplaatst zijn, (met welk doel eigenlijk deze opgave geschied is, althans met welk goed doel, begrijp ik niet), ook daarin zouden fouten kunnen voorkomen, hetgeen ik niet beoordeel kan, omdat ik tegenwoordig uw geachte blad niet lees, maar het bovenstaande mag u en uwen berichtgever doen zien, hoe gewoonlijk zaken, die in een gesloten vergadering behandeld zijn, misvormd aan het publiek medegedeeld worden, tenzij zij rechtstreeks van daarin betrokken personen afkomstig zijn. Met de opname van deze regel zult u uw verplichting vervullen, uw heilbidders Medebroeder, TH. C. G. SCHIJVLIET. Een twistappel door afgoderij? Te zwijgen op een stuk door Ds. J. W. de Lang in de Bazuin van Vrijdag 11. geschreven, zou ik een zonde rekenen. Broeder de Lang ergert zich over de noot in de Bazuin No. 13, waar Ds. Gispen het zogenoemd ambtsgewaad veroordeelt. Daar bleef het bij. Maar Ds. de Lang tastt personen en beginselen aan, door een afgodisch gevoelen. En dat niet op eene zachtmoedige wijze. Dit is erger. Wat dat onchristelijke onding - de steek - al uitwerken kan! Immers, broeder de Lang werpt een twistappel uit, die noodlottig voor de zaak des Heeren en voor de broederslijke liefde zijn of worden kan. En, het Koningrijk Gods gaat bij mij boven een hoed. Leeraars, die niet zoo denken als broer de Lang, worden verdacht gemaakt! en als kooplieden en commissionairs ten toon gesteld. Gelukkig naar een beeld van fatsoenlijke mensen, maar waardoor Ds. de Lang tevens het ellendig gevoel versterkt van sommigen, dat de steek het symbool der Drieëenheid zou zijn en den echten leeraar voorgeeft voor het oog der gemeente. Laat Ds. de Lang vóór den steek zijn : anderen zijn er tegen uit gehakt van de historie. Dat we daarom de historie even voor de aandacht brengen. Dit is beter om de „ouderwetse lui” — zoo als Ds. de Lang de aanhangers van den steek noemt — te overtuigen, dan ze door praal van woorden in hun wangen voelen te stijven. Weet broeder de Lang niet dat, toen de vrome van Lodenstein den steek begon te dragen, er een hevige tweespalt in de gemeente is gekomen, de vromen hem veroordeelden, en dit een van de eerste aanleidingen is geworden van den val der Hervormde Kerk? Onze broeder schijnt het niet te weten, anders zou hij niet over dat „achtenswaardig ambts gewaad sinds van Lodenstein gedragen,” spreken en geenszins met den Groninger broeder instemmen, dat „met den steek de waarheid verloren gaat." Hoe afgodisch! Maakt God dan zijn waarheid afhankelijk van een hoed? Waarom toch werd van Lodenstein veroordeeld en waren de vromen er tegen? Eenvoudig omdat de steek, in vereeniging met de korte broek en de uitgesneden rok, afkomstig is van het wellustige hof der Lodewijks, de Franse koningen. In dat kostuum werd gedanst en aan de onzedelijkheid alle palen en perken ontnomen. Later is het baluniform in een modekleed veranderd voor de burgers, en volgens — tot schrik der waarachtige vromen — , kwam men er met op de preekstoel. Een wereldse modekleed kenmerkte dus den Leeraar. Kenmerkte dus onze onderwijzer. De figuur, die men mantel noemt, is een inkrimping van den Spaanse mantel, die om de schouders werd geworpen en slechts ten halve het bovenlichaam bedekte, maar door alle Roomsche inquisiteurs in Spanje gedragen werd en nu ook nog naar het tegenwoordig model — een lange staart op den rug — gedragen wordt. Alzoo, ook een inquisitiekleed schijnt nu „achtbaar” te zijn voor een gereformeerde leeraar. Komt men in België, in Frankrijk en andere Roomsche landen, dan ontmoeten wij op de straten, zoo als ik dat met eigen oogen gezien heb, de volgers van Loyola en de priesters van Rome, gekleed met het gewaad : mantel, baret, steek en kortebroek, zoo als Ds. de Lang het nu algemeen door de Synode den Gereformeerden leeraar wil opgedragen zien. Geen onderscheid dus meer in het uitwendig kleed tussen een predikant van onze kerk en de pater Jesuït; want het "achtenswaardig gewaad" kenmerkt ook het Jesuïtisme en het Roomalisme. De Synode zal, hoop ik, wijzer zijn; en in plaats van ons te dwingen om in een danscostuum te prediken, ons van deze Daemon verlossen. Anders zou het waarlijk inquisitie bij een inquisitie zijn. Ten slotte, zou de man die het Evangelie van genade, een blijde tijding heeft te brengen, gelijk staan in zijn kleed aan de man die treurige boodschappen brengt en dooden aankondigt? De leeraar des kruises, alzoo omhangen met een doodsgewaad! Ds. de Lang verlangt derhalve dat de Synode bepaalt dat leeraars willens of onwillens zullen dragen: 1. een wereldsch bal- en modekleed, afkomstig van een ontuchtig hofleven. 2. een Inquisiteursmantel, waarmee men de gelovigen naar de brandstapels voerde. 3. een Jesuitengewaad, dat in Rome thuishoort; en 4. een Doodspij, waarin de klagers rondgaan om te zeggen: deze en die is gestorven. En dan zullen, volgens Ds. de Lang, de ouder wetsche vromen gerust zijn. Voorzeker, een lief, achtbaar kostuum. Daar is echter nog iets. Ik verstout mij te zeggen dat wij, leeraars, al een zeer anti-kerkelijk kleed dragen. Reeds vroeger heb ik daarop willen wijzen, maar als jong leeraar zweeg ik, omdat ik liever de ouderen zag optreden. Nu ben ik gedwongen mijn gevoelen te zeggen. Onze kerk heeft er schuld aan, dat reeds lang met dit gewaad afgoderij is bedreven - zooals ook in die schuur en te Alkmaar, maar door Ds. de Lang beschreven. Verbeeldt u: een Ode op een hoed in de schuur, waar even te voren over Jezus en zijn dienst was gesproken. Was dit de na-prediking? Verbeeldt u: een loofrede op een steek in een Alkmaarse winkel. Ds. de Lang heeft er zeker meer nut gesticht, anders ware het zeer nietig, naar mijn inzicht. Maar verder. De Afgescheiden Kerk is toch tot in de geringste bijzonderheden teruggekeerd tot de bepalingen der Dordrechtsche Synode van 1618 en 19. Eilieve! wist men in Dordrecht. van zulk een ambtsgewaad? Ik geloof als onze Dordse Vaders uit hunnen graven konden opzien en ons met dat kleed der fransche ontucht zagen, zij zeker den vinger dreigend omhoog zouden heffen en zeggen: „Neen! gij zijt niet onze echte zonen; uw kleed verraadt u als onnatuurlijke kinderen.” Ik zwijg er nu maar over hoe die steek bij velen al tot een duivelse hoogmoed heeft geleid, maar nimmer en nog niet heb ik mij kunnen begrijpen dat onze kerk juist in dit punt zoo onhandig en in consequent is gebleven en — laat ik het maar zeggen — ietwat Rooms heeft gehandeld, door de gemeenten aangaande deze aangelegenheid dom te houden en ze niet voor te lichten. Een bewijs te meer voor mij, dat men bevreesd scheen te zijn de afgoderij van velen in den hardader te treffen. Als ik dus op het college van onzen zeer geachte hoogleraar van Velzen was geweest, waar — volgens Ds. de Lang — over de toga werd gesproken en de Student zeker respondeeren mocht, dan had ik gezegd: „Neen, professor, niet „naapen,” maar ook in dit geval terugkeren tot onze dordse vaderen.” — En ik geloof als onze Synode dit doet, zij der kerk een weldaad bewijzen en consequent worden zal. Ds. de Lang verheugt zich over een „ouderwetsche” gemeente te bezitten. Ik zou mij alleen verheugen in een levende gemeente. Daarin ligt het wezen en de kracht. Dan wordt er niet gelet op een hoed, maar de gemeenschap met Jezus is haar tot een verzSilver. Laten we de oude en jonge vromen (volgens Ds. de Lang zijn er zeker nieuwerwetsche vromen?) voorgaan in het ware en waarachtige, ze wijzen op hetgeen onchristelijk en onkerkelijk is en ze nimmer in dwalingen laten vooitgaan. Ik zelf draag in de dienst mantel, bef en steek, maar mijne gemeente is nu gelukkig al op de hoogte, dat zij zonder dat ook den leeraar zou kunnen hooren en liefhebben. Dwalenden mogen we in de dwaling, door onkunde geboren, niet laten voortwandelen; dit doende zullen wij vele ergernissen voorkomen, al zien sommigen ons eerst voor harde geneesheeren aan. Later zal men er ons dankbaar voor zijn. B. C. FELIX. men er ons dankbaar voor zijn. B. C. FELIX. Den Helder. De Ministerieel van Ere diensten. Hoewel wij overigens ook over dit ministerie mogen denken, wij kunnen niet anders dan sympathiseren met dit ministerie in zaak van het verband tussen Kerk en Staat. Heeft de Wekstemp tegen het vorige ministerie behalve in zaak van schoolwezen ook geprotesteerd tegen de aanstelling van ministers van Eerediensten — deze laatste grief, al heeft het de eerste ook sterker dan het vorige gemaakt — deze laatste grief heeft dit ministerie voor ruim 90,000 Christelijk Afgescheidenen trachten minder te maken. Een van beide blijft evenwel nog altijd voor die 90,000 Afgescheidenen een nog niet ver met een recht — óf deze moeten jaarlijks restitutie ontvangen van de 24 tonnen uit de algemene schatkist voor andere Eerediensten, behalve die der Afgescheidenen, óf ook zelfs de financiële band tussen Kerk en Staat moet opgeheven worden, zullen alle gezindheden volgens de Grondwet gelijke rechten genieten. Zijn de Afgescheidenen door de liberalen van 1834—1839 vervolgd met gevangenisstraffen en geldboeten, dan zou niets billijker zijn, dan dat ook de liberalen de jaarlijks terugkerende onregelmatigheid van de Staat de Afgescheidenen aangedaan, eindelijk eens voor goed deden ophouden. Wij worden verzocht het volgende te plaatsen. GRAAF-ADOLF-SCHOOL, CHRISTELIJKE NATIONALE GEDENKTEKEN TE HEILIGE BLEESE. Reeds bij herhaling (zie de G. Belijdenis no. 12, 20, 21) hebben wij melding gemaakt van het plan, door eenige vrienden in den omtrek van Heiligerlee woonachtig geopperd, om op het terrein zelf, waar eenmaal de luisterrijke zege behaald werd, eene school voor Christelijk-Nationaal onderwijs te stichten, die eene ware weldaad voor de geheele omliggende streek van Scheemda en Westelee tot Winschoten haar zou: eene school, „waarin kinderen de geschiedenis van ons vaderland, de geschiedenis ook van den tachtig-jarigen kamp, dien onze vaderen met opoffering van goed en bloed, voor de vrijheid van geweten vooral hebben gestreden, onverminkt kan worden verhaald en ingescherpt, eene school, waar de kinderen mogen worden bekend gemaakt met den eenigen Naam, die onder den hemel gegeven is, waardoor ook de kinderen moeten zalig worden,” „eene school waar den kinderen geleerd wordt God te danken voor de onverdiende zegeningen, in vroeger eeuw en ook nu nog over het vaderland uitgestort, en alle medeburgers, hoe zij dan ook gezind mogen zijn, oprecht lief te hebben, gaarne al wat mogelijk is in het werk stellende tot bevordering van hun welzijn voor tijd en eeuwigheid.” Zulk eene school zou „eene passende hulde zijn aan de nagedachtenis van onzen Graaf Adolf en aan het beginsel, waarvoor hij zijn leven liet.” „Zulk eene school moet door Christenen uit alle deelen des rijks, door Christenen uit alle kerkgenootschappen worden opgericht,” opdat zij in waarheid een Christelijk Nationaal gedenkteken zij. Reeds zijn er van onderscheidene zijden meer of min belangrijke giften en toezeggingen ontvangen en worden op de plaats zelf toebereitselen tot uitvoering van het plan gemaakt. Met dubbele vrijmoedigheid wenden wij ons dan ook nieuw tot allen, wien het Evangelie, wien de Christelijke opvoeding der jeugd, bijzonder in een tot nog toe verwaarloosde streek, wien het ware aan het vaderland ter harte gaat, opdat zij ons door giften en bijdragen ondersteunen. Gelijk van het tot nog toe ontvangen, zal bij voortgang van alles wat ons zal worden toegezonden in het weekblad de goede belijdenis verantwoording worden gedaan. Groningen den 17den Juni 1868. J. J. P. VALETON. P. HAAN. Boekaankondiging. Oehlenschlagers Correggio, door J. J. L. ten Kate. (treurspel). Te Leeuwarden bij G. T. N. Suringar. 1868. Schoon wij wel willen belijden, dat letterkundige werken, als hier er een aangekondigd wordt, ver taald door ten Kate, verheven zijn boven ons oor deel, toch willen wij gaarne belijden, dat het werk ons geboeid heeft, zooals zelden ons een werk kon boeijen. Wij bezitten niet de gave van een dichter of schilder, maar hebben door de lezing van bovenstaand werk een achting voor de schrijver gekregen, als wij in die mate nog niet bezaten. Wie een weinig gevoel voor edele natuurgeven beziat, kan dit werk niet zonder aandoening lezen, en hij heeft het einde nog niet bereikt, zonder ten Kate erkentelijk te zijn voor de vertaling van zulk een schoon en gevoelvol gedicht. Mengelingen. Volgens het jongste Nummer der N. Kamper Courant heeft o.a. de heer K., student aan de Theologische School te Kampen, gedurende de kermis aldaar, zich op verschillende tijden des dagen onledig gehouden met het verspreiden van godsdienstige traktaatjes, dat op zekeren avond zelfs een schromelijk oploop ten gevolge had. De commissaris van politie gaf de verspreider te kennen dat hij zich moest verwijderen. Hieraan werd gevolg gegeven, om een oogenblik later op een andere plaats het gestaakte werk voort te zetten. Bij vernieuwing vond de heer K. weerstand, en moest huiswaarts keeren, terwijl hij hoorde en zag dat hij her- en derwaarts gestooten en met steentjes en zand geworpen werd door de joelende menigte, die het tot voor zijn woning niet aan allerlei scheldwoorden liet ontbreken. Treurig dat dergelijke ongeordende dan niet door de politie verhinderd werden. De Goede Belijdenis betreurt het, dat er onder de bepalingen in het reglement voor het Friesche - fonds Schoolhulp althans één is, die weinig broederlijk schijnt. Het is de bepaling, dat jongelingen die niet in de Herv. Kerk gedoopt zijn, uit dit fonds geen hulp kunnen verkrijgen. Dat blad zegt verder: Ons lijkt deze bepaling zeer bekrompen en een roekeloosheid aan eigen kerkgenootschap. Jaren lang zijn de Afgescheiden broeders van overdrevene gehechtheid aan de kerk beschuldigd, van enghartigheid, enz. enz. als wij ons niet vergissen, ook door de hoofden van Schoolhulp. Hoe valt men nu in het eigen zwaard! De vereniging der Afgescheidenen met ons, zegt men, wordt vurig begeerd. Maar waarom richt men dan zulks een scheidsmuur op?. ... 1 Zoo scheurt en verdeelt men het lichaam van Christus. Waarlijk, wij hebben geen behoefte aan Hervormde, noch aan Afgescheidene onderwijzers als zoodanig, wij hebben behoefte aan waarachtig levende, gelovige onderwijzers, enz. In een correspondentie-artikel bericht de Goede Belijdenis aan J. F. ten H. te Ferwerd het volgende: Ofschoon wij gaarne, naar aanleiding der door u gemaakte aanmerkingen onze bedoeling omtrent de uitoefening der Christelijke tucht nader hebben verklaard, achten wij het doelloos den redetwist over dit onderwerp voort te zetten, daar het klaarblijklijk is, dat gij meer een uiteenzetting der Gereformeerde leer op zichzelf in het oog hebt, terwijl wij alleen spreken van hetgeen in den tegenwoordigen toestand der Ned. Herv. Kerk, vooral als middel van herstel, waarvan wij ons het gebrekkige geenszins ontveinzen, gedaan worden kan, mag en moet. CORDEEL VAN DE ARNHEMSCHE COURANT. Ter nauwernood is dit ministeriële antwoord bekend of de Arnhemsche Courant schrijft, 20 Juni: „De minister heeft geantwoord als een eerlijke oprechte man, en wij gelooven dat ook voor hem, gelijk in den regel voor elk, die eerlijkheid en oprechtheid tevens zal blijken ten slotte en op den duur de beste politiek te zijn. Want de schoolwetagitatie is een zeer anti-nationale agitatie en haar aanleggers en onderhouders hebben een zeer impopulair onderwerp van oppositie gekozen. De natie houdt vast aan haar nationale gemengde school, en is volstrekt niet gezind het stelsel dat Oostenrijk verlaat voor Nederland over te nemen, en het opkomend Nederlandsch geslacht onder den uitsluitenden invloed van katholieke priesters en orthodoxe dominees te doen opgroeien. Als geuzen en ketters zijn wij een natie geworden, en wij houden aan ons geuzen- en ketterdom als aan ons nationaliteits-beginsel vast. De Nederlandse vrijheid hangt met de Nederlandse nationale school onafscheidbaar samen, en wanneer men deze samenspant en daardoor ook deze aanrandt, kan het Nederlands gouvernement er op vertrouwen, dat het de natie aan zijn zijde heeft, wanneer het, haar school handhavende, haar vrijheid en nationaliteit beschermt.” Wat al wartaal! wat al onzin? En toch daarbij een welbegrepen overleg om, in ’t gezicht der dingen, die komen zullen, reeds bij voorbaat te werken op de meest bruikbare kiesmachines, op hen, die we straks „fluiten” noemden. „De Nederlandse vrijheid hangt met de Nederlandse — [neen, — met de christelijke] nationale school onafscheidelijk samen.” Dat, — kende zij onze volkshistorie anders dan van hooren en zeggen, zou ook de Arnhemse Courant weten, — dat was ook bij zijn ontstaan de leidende gedachte van ons „geuzen en ketterdom,” om deze in onze dagen minder voegzame uit drukking van ’t liberale (?) blad te behouden. Bijv, in ’t Wilhelmuslied : „Voor Godes Woord geprezen, Heb ik vrij, onvertsaagd, Als een held zonder vreezen, Mijn edel bloed gewaagd.” In een brief van Willem I aan zijne moeder (1580); bij uitnemendheid op onzen strijd van toepassing: „Wenschelijk ware het, dat wij door de genade Gods eenen goeden vrede mochten bekomen, doch er is weinig kans op; want steeds eischt men van ons, dat wij Gods Woord zullen prijs geven; hetgeen, Gode zij dank ! niemand doen wil, maar liever het uiterste wagen dan dezen schat te verliezen.” „De Hoop des Vaderlands.” Kerk- en Schoolnieuws. Donderdag avond werd door de 1ste geref. gemeente, uit het te voren gemaakte drietal, Ds. Joh. Brummelkamp, leeraar bij de Chr. Afg. Gemeente te Tiel, Ned., tot predikant beroepen. LEEK, 14 Junii 1868. Bij gelegenheid dat het zanggezelschap, hoofdzakelijk uit Catechisanten bestaande, heden avond eene genoegelijke ure aan die schoone oefening wijdde, werd aan onzen geachte Leeraar Ds. G. Hemkes, als bewijs van erkentelijkheid, voor het door Zijn Eerw. aan ons gegeven onderwijs in de leer des heils, een geschenk vereerd, ter waarde van /100. Den 19 Januarij j.l. werd alhier eene jongelingsvereniging onder de zinspreuk: Gedenk aan uwen Schepper in de dagen uwer jongelingschap, opgericht, die thans 23 leden telt. De Heere zij verder met ons, zooals Hij tot nog toe met ons geweest is, en bekroon alle pogingen, die volgens Zijn woord strekken tot uitbreiding van het Godsrijk, met Zijn zegen. Namens de Catechisanten, J. G. HOEKSTRA. Te Gouda en Elburg zal de Bijz. School vergroot worden. Te Heeg, Zelhem, Heiligerlee en Zaandam worden pogingen aangewend ter oprichting van een Christ. School. ADVERTENTIE Getrouwd: J. van BEEST van ANDEL, Predikant te Veendam, EN M. van VELZEN. Kampen, 23 Junii 1868. Instituut te Woerden. De ondergetekende heeft de eer te melden, dat de NIEUWE CURSUS den 17de van Augustus zal beginnen. 