Nederlandsch tijdschrift voor verloskunde, ziekten der vrouwen en der kleine kinderen, jrg 1, 1844, Deel: Eerste stukje, 1844 
89 boerhaave, Tijdschrift voor Genees Heel-, Verlos- en Artsenijmengkunde, door g. v.d. KASXEELE OH E. S. A. HOLXROP , Mcd. Doctt. te ’s Gravenhage. Nieuwe serie, 3de jaarg. Jan. Mei 1844. Verloskundige waarneming, door j. sarltiis Med. et art. Ohst. Doctor te ’s Gravenhage. (Verg. boerhaave nieuwe Serie. lste jaarg. Maart). In April 1842 deelde de schrijver in genoemd tijdschrift eene waarneming mede van eene zeer moeijelijke door de kunst ten einde gebragte verlossing, veroorzaakt door eene gedeeltelijk ineengesmolten tweeling (Heteradelphos,) waarbij men tot allerlei, ja voor onze eeuw bijna ongehoorde verloskundige ojperatien den toevlugt nemen moest, daar de vrucht bijzonder wanschapen was. Op den elfden dag na de verlossing vertoonden er zich bij de kraamvrouw' verschijnselen van Mania puerperalis, denkelijk ter oorzake van hevige gemoedsaandoeningen. Deze duurde bijna vijf maanden en verbeterde eerst, toen men haar van hare betrekkingen had afgezonderd. Geene de minste hersenaandoening bleef na hare herstelling over. Zeven maanden na hare verlossing menstrueerde zij voor het eerst. Toen werd zij op nieuw zw'anger, doch de vrucht werd uitgestooten. Eenige maanden daarna vertoonden zich verschijnselen van nieuwe zwangerschap. Deze laatste leverde niets merkwaardigs op, als alleen dat zij hare menses tw'ee maanden had behouden. Haar geheele toestand verbeterde met de zwangerschap. De verlossing, ofschoon bij een goed voorliggend hoofd bijzonder regelmatig zijnde, heeft, zoo als de waarnemer zegt, iets duisters voor hem behouden. Het is namelijk, 90 dat het hoofd , reeds inde middenholte van het bekken gedaald zijnde , bij zwakke weeën staan bleef, en niets vorderde. De schrijver meende met alonle van de baarmoeder te doen te hebben, en gaf secale cornutum, hetwelk in eene groote gift geschieden moest eer het werkte, waarop zij eindelijk heviger weeën begon te krijgen. Deze echter bleven in dezelfde hevigheid vier uren aanhouden, tot dat eindelijk het kind geboren werd. Niets is van meer belang dan op elkander volgende waarnemingen van haringen bij dezelfde vrouw. Menig duister punt wordt alsdan dikwerf opgchelderd en vooral wordt er hierdoor in gevallen van zware operatiën licht verspreid. Uit deze waarneming ziet men hoe verschillend de verlossingen kunnen zijn bij dezelfde vrouw, maar voornamelijk blijkt hieruit, hoe mania puerperalis dikwijls van geheel psychischen aard kan zijn, die na hare genezing geene vrees voor recidief overlaat. Is echter hetgeen de schrijver duister vindt in deze waarneming, wel zoo moeijelijk te verklaren ? Kan men niet liever, dan hier eene aandoening door de vorige verlossing inde harde of zachte deelen ontstaan, aan te nemen, dit verklaren uiteen onregelmatig werken van den mond en hals der baarmoeder op het hoofd, waardoor dit meer zijdelings gedrukt wordt ? Dit ziet men zeer dikwijls gebeuren, vooral bij zwakke weeën en vroegtijdig afloopen van het liquor amnii. In zulke gevallen is het 91 gebruik der vectis inde obliqua of transversa ingebragt, van veel nut, niet om als hefboom te werken op het hoofd, maar alleen om het vast aanklemmen van den baarmoedermond , om een gedeelte van het hoofd op te heffen en de weeën geregelder te laten werken. De minder gunstige werking van het sccale cornutum is om dezelfde rede duidelijk Gedeeltelijk gebeurt hetzelfde bij nog niet gebrokene vliezen, waarvan BATNACD te Cabris bij Grasse de oorzaak duidelijk uiteenzet. (Gazette des Hópitaux suppl. 15 Oet. 12.) Hij merkte namelijk bij vrouwen, die reeds meer zonder eenige hulp gebaard hadden, op, dat niettegenstaande er goede weeën waren, het hoofd niets vooruitkwam. Het water was niet gebroken, de moedermond was slap geopend en de kruin van het kiud drukte zoodanig op den hals, dat het water daar tusschen geheel of bijna geheel [weg 'was gedrukt, zoodat het hoofd, de vliezen niet kunnende breken, niettegenstaande de hevige werking der weeën niets vooruit kwam. In zoodanige gevallen brak hij de vliezen met den nagel en bij elke wee liep alsdan het water af, waarop de geboorte spoedig volgde. Twee verloskundige waarnemingen betreffende het habitueel sterven der kinderen in de uterus, en over de toediening der ammonia liquida tegen stuipen bij eene barende, door l. v.d. hegge zijnen, Heel- en Troedmeester te ’s Gravenhage, met afbeelding. De eerste waarneming bevat eene gelukkige verlossing van een levend kind bij eene vrouw, die reeds verscheidene malen doode kinderen ter wereld gebragt had. Eensklaps werd de buik hard, er kwamen sterke huiveringen, welke somtijds schokken te weeg bragten. De pols was dan klein en snel, veel dorst, de huid bleek, wit en koud, blaauwe vingertoppen enz. Dan bewoog zich het kind hevig en stierf. De schrijver verwijst in zijne waarneming over hel habitueel sterven der kinderen in utero naar DENMAN; The introduction to the practice of midwifery; naar n’oo- 92 Trepont inden Rheinischen Jahrb. etc. van Dr. harlkss, en naar kilian’s Operationslehre für Geburtshelfer, I , S. 321. Hij wilde, toen hij voor het eerst geroepen werd inde zesde zwangerschap, bij het ontstaan dezer opgenoemde verschijnselen eene aderlating doen, meenende dien toestand uit eene volbloedigheid van de baarmoeder te moeten verklaren; doch de vrouw verzette zich hiertegen. Het kind werd dan ook dood ter wereld gebragt. Bij de sectie van het lijkje vond de Heer v.d. hegge zijnen vooreerst het kind zeer ontwikkeld, groot hoofd, harde schedelbeenderen, blaauw gezwollen oogleden, lippen en tong; de valen van het bindvlies met donker bloed gevuld ; marmerwitte huidkleur ; de oppervlakkige aderen met bloed gevuld, vooral aan den hals, de borst en bovenste ledematen. Bij de inwendige beschouwing vond hg de vaten der schedelbeenderen en derzelver bekleedende vliezen met bloed overvuld, vooral de sinus durae matris. De hersenen verkeerden in denzelfden toestand, met dit onderscheid dat er bloedstorting op, tusschen en in de hersenzelfstandigheid plaats had ; het ruggemerg vertoonde almede de bewijzen van plaats gehad hebbende congestie zonder uitstorting; de organen inde overige holligheden vertoonden geene afwijking. De waarnemer herkende hier teregt beroerte, vooral hersenberoerte, en hierop steunende , maakte hij , bij eene spoedig hierop volgende zwangerschap zijn plan van behandeling, dat hierin bestond om van tijd tot tijd propbylactische aderlatingen te doen, hetwelk hij dan ook tusschen de vijfde maand en het einde harer zwangerschap veertien malen deed, ieder van tusschen de 6 en 10 oneen. Geneesmiddelen gebruikte de vrouw niet, doch op den bepaalden tijd verloste zij vaneen levend kind, dat in eene derde bilpositie geboren werd. Naderhand is de 93 vrouw nog viermalen gelukkig moeder geworden, zonder dat de aderlatingen in die hoeveelheid zijn aangewend. De schrijver meent als oorzaak der apoplexie te moeten aannemen, spasmus tonicus uteri of tetanus, die den bloedsomloop inde baarmoeder belemmerd hebbende , het bloed meer naar een gedeelte (de moederkoek) en zoo naar de vrucht gedreven heeft. Deze waarneming; behoort onder de zeer belangrijke, wier j niste daarstelling veel licht overeen duister punt kan verspreiden. Zij is daarom van veel gewigt omdat zij zich niet tot eene afzonderlijke daadzaak bepaalt, maar juist het geheel omvat en onderzoek van alle punten aanwijst. Zij is daarenboven belangrijk omdat hieruit ten duidelijkste blijkt, dat de verloskunde zich niet tot mechanische hulp bepaalt, maar op het gebied der geneeskunde te buis behoort, hetwelk door den schrijver zelven gezegd wordt, daar hij schrijft: »De ziektekunde der «haring en geneeswijze behooren vooral onder de vorderingen die de ver«loskunde in lateren tijd heeft gemaakt, waardoor onze bemoeijingen «dikwijls met zulk eene schitterende uitkomst bekroond worden.” Men ziet uit deze woorden van iemand die niet absoluut geneesheer is, hoe noodzakelijk het bij den tegenwoordigen toestand der wetenschap geworden is, de verloskundige studie verder uitte breiden, hetgeen door sommigen, zoo als in het onderhavige geval blijkt, gedaan wordt en w'aartoe allen in staat gerekend kunnen worden; doch wrat niet van allen gecischt wordt cn dus ook niet door allen geschiedt. De tweede waarneming van den Heer van der hegge zijnen betreft de aanwending van ammonia liquida bij ecclampsie der barenden. Bij hevige buikpijnen en pijnlijke trekkingen inde lendenen , die alleen door oedema universale waren voorafgegaan , ontstond er coma met ligte verschijnselen van ecclampsie, die niettegenstaande gepaste hulp van den Heer Dr. jeltes spoedig zeer in hevigheid toenam. Het ostium uteri was weinig ontsloten en dik, de arteriae vaginales klopten sterk, er was veel slijmafscheiding; de buik gespannen. Den volgenden dag hadden de convulsien eene verschrik- 94 kelijke hevigheid verkregen met sterke congestien naar hel hoofd; het aangezigt was blaauwrood, nu en dan vertoonde zich braking, waaronder gal; wederom aderlating, bloedzuigers aan het hoofd, alle uur fi grein calom. met 1 grein extr. hyosciami nigri, mostaardpappen aan de kuiten. Een uur hierna was de toestand bijna hopeloos, de ademhaling was snorkende even als bij apoplexia cerebri, door de verschrikkelijkste ecclampsie afgewisseld; de hevigste contorsien hadden alsdan plaats en na eiken aanval volgde een tetanische toestand, met ophristotonos, stridor dentium, incontinentia alvi et urinae, wegzinkenden pols en geweldig slaan der regterhand op den buik. De Heer v.d. H. z. nam maatregelen tot het doen eener eventueele sectio caesarea, daar de aanvallen van stuipen bij elke zamentrekking der baarmoeder schenen opgewekt te worden. Dr. jeltes nam nu den toevlugt tot de ammonia, liquida dat ZijnEd. als een voortreffelijk antispasmodicum, dat zeer snel werkte, had leeren kennen. De oorzaken der stuipen waren door de beide heeren aangenomen te bestaan in plethora en constipatio alvi, waartegen zoowel door aderlatingen als door lavementen was gewerkt. Het ostium uteri was ter grootte van één’ duim middellijn verwijd; de vliezen gebroken, veel ontlasting van liquor amnii. De ammonia werd alle vijf minuten met drie droppels ineen weinig water toegediend , in eene solutio salep, uithoofde er pijn bij de slikking scheen te ontstaan, blijkbaar uit de pijnlijke gelaatstrekken bij het slikken. Na de vierde gift werden de stuipen korter en minder hevig, de pols verdween niet meer onder het acces. Bij klimmende dosis en verlengd wordenden tusschentijd was de toestand des avonds merkelijk verbeterd, en er ontstond een algemeen actief zweet. De lijderes had toen ongeveer vier en zestig droppels genomen. Eindelijk hield men bij toenemende beterschap met de ammonia op en 95 gaf eene dunne solulio saleb. Alles tezamen had de Trouw van 3\ tot 12 uur, 105 droppels anno. liq. genomen, Des morgens ten acht ure flaauwe teekenen van bewustzijn, drooge tong, snelle pols, veel zweet; de baring gaat langzaam voort ; het ostium uteri bijna geheel verwijd , het hoofd, dat als eerste kruinpositie was ingezakt, staat nu inden doorgang van het bekken. Ten half twee ure wordt de forceps wegens vertraging der baring en uitputting der vrouw aangelegd en het kind gemakkelijk, doch dood geboren. Er vertoonden zich donkerblaauwe vlekken op de huid, en het geheele voorkomen duidt aan, dat het kind reeds eenigen tijd doodwas. Een kwartier hierna ontstond er ligte bloedvloeijing uit de baarmoeder, de nageboorte was gedeeltelijk los, gedeeltelijk vastgehecht en geincarcereerd. Dezelve werd weggenomen. Geene toevallen. Te half tien ure des avonds geeft de vrouw duidelijke teekenen van bewustzijn ; zij steekt, na gedronken te hebben de tong goed uit; deze is rood. Er is geringe sopor, de bloedsaandrang naar het hoofd is weder toegenomen, de warmteontwikkeling vermeerderd, de toestand gelijkt veel naar typhus ereticus post choleram. Koude omslagen om het hoofd, synapismi aan de voeten en verdere maatregelen als in dergelijk kraambed behooren aangewend te worden. Alles liep geredelijk af. 97 PI. 1. '/f' rTazzr ry.' 2yc^fc7i,7"2s“. •Ste+iui. J3 TV. xf- 2- Wzye’f Vti"&c7ct NEDERLANDSCH TIJDSCHRIFT vooa VERLOSKUNDE, ZIEKTEN DER VROUWEN, EN DER KLEIDE RODEREN. DOOR H. J. BROERS, itlefr. ct art. olist. Bactar tc Htrcdjt. (Onder medewerking van verschillende Kunstgenooten). (Êerstc 3uarr]tnu(, Eerste Stukje. / UTRECHT, VAN DORP $ HERINGA. 1814. AAN MIJNEN GELIEFDEN BROEDER J. C. BROERS, MED. CHIR. ET ART. OBST. DOCTOR. HOOGLEERAAR IN DE HEEL- EN VERLOSKUNDE AAN DE HOOGESCHOOL TE LEIDEN. LID VAN VERSCHILLENDE GELEERDE GENOOTSCHAPPEN. cn AAN MIJNEN HOOGGEACHTEN LEERMEESTER J- ■ . €. S€IIROE»ER VA3V VER KOLK, MED. ET ART. OBST. DOCTOR. HOOGLEERAAR IN DE ONTLEED- EN NATUURKUNDE VAN DEN MENSCH AAN DE HOOGESCHOOL TE UTRECHT. RIDDER DER ORDE VAN DEN NEDERLANDSCHEN LEEUW. LID VAN VERSCHILLENDE GELEERDE GENOOTSCHAPPEN. WORDT DIT TIJDSCHRIFT , AIS EEN HUK VAN WABE HOOGACHTING , OPGEDRAGEN DOOR D". H. J. BROERS. 