Bestrijding Aziatische duizendknoop door bevriezing van de bodem : Effectiviteit van een in situ behandeling
Bestrijding Aziatische duizendknoop door 
bevriezing van de bodem
Effectiviteit van een in situ behandeling
C.J. van Dijk en W. de Visser Bestrijding Aziatische duizendknoop door 
bevriezing van de bodem
Effectiviteit van een in situ behandeling
C.J. van Dijk en W. de Visser Bestrijding Aziatische duizendknoop door 
bevriezing van de bodem
Effectiviteit van een in situ behandeling
C.J. van Dijk en W. de Visser C.J. van Dijk en W. de Visser Bestrijding Aziatische duizendknoop door 
bevriezing van de bodem Effectiviteit van een in situ behandeling Effectiviteit van een in situ behandeling C.J. van Dijk en W. de Visser WR is een onderdeel van Wageningen University & Research, samenwerkingsverband tussen Wageningen 
University en de Stichting Wageningen Research. Wageningen, februari 2022 Wageningen, februari 2022 Rapport WPR-1130 Rapport WPR-1130 Rapport WPR-1130  C.J. van Dijk en W. de Visser, 2022. Bestrijding Aziatische duizendknoop door bevriezing van de bodem; 
Effectiviteit van een in situ behandeling. Wageningen Research, Rapport WPR-1130. 28 blz.; 11 fig.; 8 tab.; 
5 ref. Dit rapport is gratis te downloaden op https://doi.org/10.18174/572189 Trefwoorden: Aziatische duizendknoop, Fallopia bohemica, wortelstokken, grond, bevriezen, in situ 2022 Wageningen, Stichting Wageningen Research, Wageningen Plant Research, Postbus 16,  
6700 AA Wageningen; T 0317 48 07 00; www.wur.nl/plant-research CC-BY-4.0 
 
 
Stichting Wageningen Research is niet aansprakelijk voor eventuele schadelijke gevolgen die kunnen 
ontstaan bij gebruik van gegevens uit deze uitgave. Rapport WPR-1130 
 
Foto omslag: Boheemse duizendknoop (Wageningen UR) CC-BY-4.0 
 
 
Stichting Wageningen Research is niet aansprakelijk voor eventuele schadelijke gevolgen die kunnen 
ontstaan bij gebruik van gegevens uit deze uitgave. CC-BY-4.0 Stichting Wageningen Research is niet aansprakelijk voor eventuele schadelijke gevolgen die kunnen 
ontstaan bij gebruik van gegevens uit deze uitgave. Samenvatting Invasieve exotische plantensoorten zijn soorten die van nature niet in Nederland voorkomen en door 
menselijk handelen hier terecht zijn gekomen en schade aanrichten of kunnen aanrichten aan natuur, 
economie, veiligheid of gezondheid van mens en dier. Een invasieve exoot die door terreinbeheerders als 
belangrijkste plaagsoort wordt aangemerkt is Japanse duizendknoop (Fallopia japonica). Naast de Japanse 
duizendknoop komen in Nederland ook de Reuze of Sachalinse duizendknoop (Fallopia sachalinensis) en de 
Boheemse duizendknoop (Fallopia x bohemica) voor. De Boheemse duizendknoop is een hybride tussen 
F. japonica en F. sachalinensis en wordt in Nederland op steeds meer plaatsen aangetroffen. Deze 
duizendknoopsoorten worden vaak aangeduid onder de verzamelnaam Aziatische duizendknopen. Aziatische duizendknopen zijn inheems in Japan, China, Taiwan en Korea. Aziatische duizendknopen zijn 
vaste planten die 3-4 meter hoog kan worden. De stengels groeien uit de lange, vertakte en sterk 
woekerende ondergrondse wortelstokken. De aanwezigheid van duizendknoop leidt tot het verdwijnen van 
inheemse flora, veroorzaakt schade aan kapitaalgoederen, vormt een risico voor de veiligheid en leidt tot 
tientallen miljoenen euro per jaar aan extra kosten. Transport en (her)gebruik van met duizendknoop 
besmette grond geeft een groot risico op verdere verspreiding van de duizendknoop. De firma TIBACH heeft een methodiek ontwikkeld voor het bestrijden van Aziatische duizendknoop 
doormiddel van een in situ koude-behandeling. In deze pilot is onderzocht deze methodiek voldoende 
effectief is. De test is uitgevoerd op een groeiplaats van duizendknoop in Gendringen met een oppervlak van 
circa 45 m2. Het betrof een groeikern met dikke ‘knoesten’ waaruit dicht opeenstaande stengels met een 
diameter van 2-3 cm en een hoogte van ca. 3-4 m groeien. Meer naar de randen van de groeiplaats hadden 
de stengels een kleinere diameter (0.5-1 cm) en waren minder hoog (ca. 2 m). De bodem bestond uit een toplaag van 10-15 cm met daaronder een vrij harde laag rivierklei tot op 120 cm -mv. Daaronder begon een laag van nat zand. Wortelstokken van duizendknoop zijn aangetroffen in de toplaag en de 
laag met rivierklei tot aan het grensvlak met het natte zand. In juni 2021 is de koude-behandeling uitgevoerd op een deel van de groeiplaats. De vrieslansen en de 
isolerende overkapping zijn zodanig geplaats dat de kern van de groeiplaats binnen het behandelde 
oppervlak viel. Voor het plaatsen van de installatie zijn de bovengrondse delen van de duizendknoop 
afgemaaid met een bosmaaier. De afgemaaide delen zijn tijdelijk opgeslagen en later onder de overkapping 
mee-behandeld. Inhoud 1 
Inleiding 
9 
1.1 
Aanleiding 
9 
1.2 
Probleemstelling 
10 
1.3 
Projectdoelstelling 
11 
2 
Opzet en uitvoering 
12 
2.1 
Thermische bestrijding duizendknoop 
12 
2.2 
Groeiplaats Aziatische duizendknoop 
12 
2.3 
Thermische behandeling 
13 
2.3.1 Opzet thermische installatie 
13 
2.3.2 Configuratie temperatuursensoren 
13 
2.4 
Effectiviteitsbepalingen 
13 
2.4.1 Bepaling wortelzone 
13 
2.4.2 Monsternames en analyses 
13 
2.4.3 Effectiviteitsmonitoring lange termijn 
15 
3 
Resultaten 
16 
3.1 
Voorbereidende werkzaamheden 
16 
3.2 
Verloop koudebehandeling 
17 
3.3 
Effectiviteit koudebehandeling 
20 
3.3.1 Monsternames 
20 
3.3.2 Vitaliteit wortelstokken 
20 
3.3.3 Hergroei 
21 
3.3.4 Bodemleven en organisch stofgehalte 
23 
3.3.5 Kiemtest 
24 
4 
Conclusies en aanbevelingen 
25 1 
Inleiding 
1.1 
Aanleiding 
1.2 
Probleemstelling 
1.3 
Projectdoelstelling 
2 
Opzet en uitvoering 
2.1 
Thermische bestrijding duizendknoop 
2.2 
Groeiplaats Aziatische duizendknoop 
2.3 
Thermische behandeling 
2.3.1 Opzet thermische installatie 
2.3.2 Configuratie temperatuursensoren 
2.4 
Effectiviteitsbepalingen 
2.4.1 Bepaling wortelzone 
2.4.2 Monsternames en analyses 
2.4.3 Effectiviteitsmonitoring lange termijn 
3 
Resultaten 
3.1 
Voorbereidende werkzaamheden 
3.2 
Verloop koudebehandeling 
3.3 
Effectiviteit koudebehandeling 
3.3.1 Monsternames 
3.3.2 Vitaliteit wortelstokken 
3.3.3 Hergroei 
3.3.4 Bodemleven en organisch stofgehalte 
3.3.5 Kiemtest 
4 
Conclusies en aanbevelingen 1 
Inleiding 
9 
1.1 
Aanleiding 
9 
1.2 
Probleemstelling 
10 
1.3 
Projectdoelstelling 
11 
2 
Opzet en uitvoering 
12 
2.1 
Thermische bestrijding duizendknoop 
12 
2.2 
Groeiplaats Aziatische duizendknoop 
12 
2.3 
Thermische behandeling 
13 
2.3.1 Opzet thermische installatie 
13 
2.3.2 Configuratie temperatuursensoren 
13 
2.4 
Effectiviteitsbepalingen 
13 
2.4.1 Bepaling wortelzone 
13 
2.4.2 Monsternames en analyses 
13 
2.4.3 Effectiviteitsmonitoring lange termijn 
15 
3 
Resultaten 
16 
3.1 
Voorbereidende werkzaamheden 
16 
3.2 
Verloop koudebehandeling 
17 
3.3 
Effectiviteit koudebehandeling 
20 
3.3.1 Monsternames 
20 
3.3.2 Vitaliteit wortelstokken 
20 
3.3.3 Hergroei 
21 
3.3.4 Bodemleven en organisch stofgehalte 
23 
3.3.5 Kiemtest 
24 
4 
Conclusies en aanbevelingen 
25 Samenvatting Het deel van de groeiplaats buiten de overkapping is niet behandeld. In de periode juli-
november 2021, na afloop van de koude-behandeling zijn op verschillende tijdstippen waarnemingen en 
analyses uitgevoerd Conclusies • De pilot heeft aangetoond dat het technisch mogelijk is om grotere grondvolumes in situ af te 
ca. -10 OC. Het duurde circa 21 dagen om de minimale temperatuur te bereiken; • De pilot heeft aangetoond dat het technisch mogelijk is om grotere grondvolumes in situ af te koelen tot 
ca. -10 OC. Het duurde circa 21 dagen om de minimale temperatuur te bereiken; • Het bevriezen van de bodem is een effectieve bestrijdingsmethode gebleken voor Aziatische 
duizendknopen. Overige conclusies en waarnemingen • In de grondmonsters die na beëindiging van de behandeling en ontdooien van de grond zijn verzameld zijn 
geen vitale wortelstokfragmenten aangetroffen. Ook bij de visuele inspecties na afloop van de behandeling 
is geen hergroei van duizendknoop waargenomen. Dit betekent dat naast de in de grond aanwezige 
wortelstokken ook de ‘knoesten’ in de kern van de groeiplaats niet meer uitlopen na een koude 
behandeling; • In de grondmonsters die na beëindiging van de behandeling en ontdooien van de grond zijn verzameld zijn 
geen vitale wortelstokfragmenten aangetroffen. Ook bij de visuele inspecties na afloop van de behandeling 
is geen hergroei van duizendknoop waargenomen. Dit betekent dat naast de in de grond aanwezige 
wortelstokken ook de ‘knoesten’ in de kern van de groeiplaats niet meer uitlopen na een koude 
behandeling; • De groeiplaats was groter dan met de beschikbare installatie behandeld kom worden. Voor een optimaler 
resultaat had een iets groter oppervlak behandeld moeten worden. Voor de bestrijding van grotere • De groeiplaats was groter dan met de beschikbare installatie behandeld kom worden. Voor een optimaler 
resultaat had een iets groter oppervlak behandeld moeten worden. Voor de bestrijding van grotere Rapport WPR-1130 | 5 5 groeiplaatsen betekent dit dat er meer vrieslansen geplaatst moeten worden of dat de vrieslansen 
(meerdere keren) verplaatst moeten worden voor een stapsgewijze behandeling van de hele groeiplaats; groeiplaatsen betekent dit dat er meer vrieslansen geplaatst moeten worden of dat de vrieslansen 
(meerdere keren) verplaatst moeten worden voor een stapsgewijze behandeling van de hele groeiplaats; • Over het seizoen zijn er getalsmatig kleine verschillen in bodemleven gemeten tussen de behandelde en 
onbehandelde grondmonsters en over het seizoen. Kwalitatief gezien waren er vrijwel geen verschillen in 
bodemleven tussen behandelde en onbehandelde grondmonsters, alle uitkomsten werden geclassificeerd 
als ‘gemiddeld’. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat de koudebehandeling een destructief effect heeft 
gehad op het bodemleven; • De koudebehandeling heeft geen effect gehad op de fysische parameters van de bodem zoals pH en 
organisch stofgehalte; • Na beëindiging van de behandeling en ontdooien van de grond bleek de zaadbank van diverse kruiden en 
grassen in tact gebleven te zijn. Door het wegvallen van de duizendknoop kregen de zaden kans om te 
ontkiemen; • Voordeel van een in-situ behandeling is dat de grond niet wordt geroerd waardoor er (vrijwel) geen risico 
is op verdere verspreiding door met duizendknoop besmette grond. 6 | Rapport WPR-1130 Conclusions • The pilot showed that it is technically feasible to cool larger soil volumes on site down to a temperature of 
around -10⁰C. It took approximately 21 days to reach the lowest temperature. • Freezing the soil was shown to be an effective control measure for Asian knotweed. Summary Having arrived in the country as a result of human activity, invasive exotic plant species do not grow 
naturally in the Netherlands. They are causing damage to the environment, economy, safety and health of 
people and animals. A good example considered a major pest today by terrain managers is Japanese 
knotweed (Fallopia japonica). In addition to this knotweed variety, giant or Sakhalin knotweed (Fallopia 
sachalinensis) and Bohemian knotweed (Fallopia x bohemica) are also found in the Netherlands. The 
Bohemian variety is a hybrid of F. japonica and F. sachalinensis which is increasingly found throughout the 
country. All three knotweed varieties are known under the collective name of Asian knotweed. Having arrived in the country as a result of human activity, invasive exotic plant species do not grow 
naturally in the Netherlands. They are causing damage to the environment, economy, safety and health of 
people and animals. A good example considered a major pest today by terrain managers is Japanese 
knotweed (Fallopia japonica). In addition to this knotweed variety, giant or Sakhalin knotweed (Fallopia 
sachalinensis) and Bohemian knotweed (Fallopia x bohemica) are also found in the Netherlands. The 
Bohemian variety is a hybrid of F. japonica and F. sachalinensis which is increasingly found throughout the 
country. All three knotweed varieties are known under the collective name of Asian knotweed. Asian knotweeds are indigenous to Japan, China, Taiwan and Korea. These perennial plants can reach up to 
three to four metres in height, with stems that grow from long, heavily-branched and fast-growing rhizomes 
underground. The presence of knotweed results in the loss of indigenous flora, causes damage to capital 
goods, is a threat to safety and leads to tens of millions of euros in extra costs each year. The transportation 
and (re)use of knotweed-infested soil brings with it a major risk of further spread. TIBACH has developed a method to control Asian knotweed via in situ cold treatment. A pilot project at a 
45 m² knotweed site in Gendringen, Gelderland (NL) studied whether the method is sufficiently effective. It 
involved a growth core with thick ‘knots’ from which closely knitted stems with a 2-3 cm diameter and a 
height of 3-4 metres were growing. Towards the edges of the growth site the stems had a smaller diameter 
(0.5-1 cm) and less height (approx. 2 m). Aanbevelingen • Het onderzoek is uitgevoerd in de zomerperiode bij buitentemperaturen overdag van boven de 20 ⁰C. In 
verband met de vorsttolerantie van de wortelstokken is aan te bevelen nader onderzoek te doen naar de 
effectiviteit van de methode bij lage(re) buitentemperaturen gedurende de winterperiode. Hiermee kan een 
beter beeld worden verkregen van de periode van jaar waarin de methode effectief kan worden toegepast; • Voor het versnellen van de cyclustijd is het aan te bevelen om de afstand tussen de lansen te verklei
(halveren); Nader onderzoek doen naar efficiencyverbeteringen (rendement) van de koelmachine en lansen v
optimalisatie van het totale energieverbruik; • Op basis van de verzamelde kengetallen een kostenberekening opstellen (€/m2). De pilot naar bestrijding van Aziatische duizendknoop door in situ bevriezing van de bodem is uitgevoerd in 
samenwerking met de firma TIBACH op een locatie in Gendringen, Gelderland. De pilot heeft kunnen 
plaatsvinden dankzij de medewerking en financiering door de Gemeente Oude IJsselstreek. 6 | Rapport WPR-1130 Summary The soil consisted of a top layer of 10-15 cm covering a fairly solid river clay down to 120 cm -mv. Below this 
was a layer of wet sand. The knotweed rootstocks were found in the top layer and river clay down to where 
the wet sand began. The cold treatment was performed on part of the growth site in June 2021. The freezing lances and insulated 
covering were placed in such a way that the core of the growth site fell inside the treatment area. To place 
the installation, the knotweed parts above ground were cut using a forest mower. These removed parts were 
temporarily stored and treated later under the covering. The part of the growth site outside of the covering 
was not treated. Various observations and analyses were made after the treatment at different times in the 
period from July to November 2021. Other conclusions and observations • After the treatment was completed and the soil had thawed, the soil samples contained no living rhizome 
fragments. Visual inspections after the treatment also showed no regrowth of the knotweed. This means 
that both the rhizomes present in the soil and the ‘knots’ in the core of the growth site did not sprout after 
the cold treatment. • The growth site was larger than the available installation was able to treat and a slightly larger area would 
have had to be treated for a more optimal result. Controlling larger growth sites therefore requires the 
placement of more freezing lances or repositioning them several times over the entire growth site for a 
phased treatment. • We measured small quantitative differences in the soil life between the treated and untreated soil samples 
and throughout the season. Qualitatively, there were hardly any differences in the soil life between both 
types of samples; all results were classified as ‘average’. There were no indications that the cold treatment 
had a destructive effect on the soil life. treatment had no effect on the physical parameters of the soil such as pH and organic matter. • The cold treatment had no effect on the physical parameters of the soil such as pH and organi Rapport WPR-1130 | 7 • After the treatment was completed and the soil thawed, the seedbank of various herbs and grasses was 
found intact. With the knotweed removed these seeds now have the opportunity to germinate. • After the treatment was completed and the soil thawed, the seedbank of various herbs and grasses was 
found intact. With the knotweed removed these seeds now have the opportunity to germinate. • The benefit of in-situ treatment is that the soil is not disturbed and there is little or no risk of further 
spread via knotweed-infested soil. 8 | Rapport WPR-1130 Recommendations • The research was performed in the summer during the day with outside temperatures of above 20⁰C. It is 
recommended to carry out further research into the effectiveness of the method at lower outside 
temperatures during the winter. This could provide better insight into the period of the year in which the 
method has (most) effect. • To accelerate the cycle time, it is recommended to reduce the distances between the lances (by half). • Further research should explore efficiency improvements (yield) to the cooling machine and lances in order 
to optimise total energy consumption. • To accelerate the cycle time, it is recommended to reduce the distances between the lances (by half). • Further research should explore efficiency improvements (yield) to the cooling machine and lances in order 
to optimise total energy consumption. • A cost calculation should be made (€/m²) based on the collected figures. The pilot project on controlling Asian knotweed via the in situ freezing of soil was carried out together with 
TIBACH on a site in Gendringen, Gelderland (NL), facilitated by cooperation and financing from Oude 
IJsselstreek council. The pilot project on controlling Asian knotweed via the in situ freezing of soil was carried out together with 
TIBACH on a site in Gendringen, Gelderland (NL), facilitated by cooperation and financing from Oude 
IJsselstreek council. IJsselstreek council. 8 | Rapport WPR-1130 1.1 
Aanleiding Invasieve exotische plantensoorten zijn soorten die van nature niet in Nederland voorkomen en door 
menselijk handelen hier terecht zijn gekomen en schade aanrichten of kunnen aanrichten aan natuur, 
economie, veiligheid of gezondheid van mens en dier. Transport, handel en toerisme zijn de belangrijkste 
routes. Exoten kunnen per ongeluk hier terechtkomen, bijvoorbeeld door transporten, of opzettelijk door het 
verhandelen van exotische vijver- en tuinplanten. Een klein deel van de exoten kan zich vestigen in onze 
natuur. Gaat een soort zich snel vermeerderen dan spreken we van een invasieve exoot. Lokaal vindt 
verspreiding van uitheemse soorten vaak plaats langs de (hoofd) transportwegen zoals autosnelwegen, 
spoorwegen, kanalen en rivieren (Hulme et al., 2009; 2008). Een invasieve exoot die door terreinbeheerders als belangrijkste plaagsoort wordt aangemerkt is Japanse 
duizendknoop. Duizendknoop is inheems in Japan, China, Taiwan en Korea. Rond 1830 is de soort vanuit 
Japan als tuinplant naar Nederland gehaald en heeft zich van daaruit verspreid over grote delen van Europa. In Nederland komen deze duizendknoopsoorten voor op zeer uiteenlopende standplaatsen, o.a. in stedelijk 
gebied, spoordijken, braakliggende terreinen, wegbermen (ook middenbermen van snelwegen), 
rivierkribben, bosranden, beekoevers en dijken (www.verspreidingsatlas.nl). De aanwezigheid van 
duizendknoop leidt tot het verdwijnen van inheemse flora, veroorzaakt schade aan kapitaalgoederen, vormt 
een risico voor de veiligheid (groeit o.a. in putten, schakelkasten en vergroot de erosiegevoeligheid van 
taluds) en leidt tot extra kosten voor herstel- en beheerwerkzaamheden. Naast de Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) komen in Nederland ook de Reuze of Sachalinse 
duizendknoop (Fallopia sachalinensis) en de Boheemse duizendknoop (Fallopia x bohemica) voor. De 
Boheemse duizendknoop is een hybride tussen F. japonica en F. sachalinensis en wordt in Nederland op 
steeds meer plaatsen aangetroffen (Figuur 1). Deze duizendknoopsoorten worden vaak aangeduid onder de 
verzamelnaam Aziatische duizendknopen. Ook in dit rapport worden de duizendknoop soorten verder 
aangeduid als Aziatische duizendknoop, tenzij anders aangegeven. Met betrekking tot de wijze van bestrijden 
en de effectiviteit van bestaande bestrijdingsmethoden is er weinig verschil tussen de soorten. De firma TIBACH B.V. heeft een bestrijdingsmethode ontwikkeld op basis van koude-behandeling waarmee 
de wortelstokken van Aziatische duizendknoop in situ kunnen worden bestreden. Voordeel van een in situ 
aanpak is dat er geen grondverzet nodig is. Hiermee wordt verdere verspreiding van de duizendknoop door 
wortelstokfragmenten voorkomen. Rapport WPR-1130 | 9 Figuur 1  
Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) in bloei (augustus). Foto: Wageningen U Figuur 1  
Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) in bloei (augustus). Foto: Wageningen UR. Figuur 1 1.2 
Probleemstelling Aziatische duizendknoop is een vaste plant met lange en sterk vertakte ondergrondse wortelstokken (onder-
grondse stengels). Het merendeel van de wortelstokken bevinden zich in de laag tot 80-100 cm onder 
maaiveld, maar dieper komt ook voor. De wortelstokken kunnen variëren in dikte van 5 mm tot vuistdikte 
(Figuur 2). Bij oude groeiplaatsen groeien de dikste stengels vaak vanuit een grote centrale ‘stronk’. In het 
voorjaar groeien vanuit de knopen op wortelstokken in korte tijd veel dicht bij elkaar staande stengels met 
een groot bladoppervlak. Afhankelijk van de standplaats kunnen de stengels 3 tot 4 m hoog worden. Uit de 
wortelstokken groeien ook ‘echte’ wortels voor opname van water en voedingsstoffen. De planten verdragen 
zware schaduw minder goed. De plant bloeit in augustus en september met crème-witte bloemen. Tegen de 
winter sterven de bovengrondse delen van de plant weer af. Voor de bestrijding van Aziatische duizendknoop zijn momenteel verschillende bestrijdingsmethoden 
beschikbaar zoals mechanisch, thermisch, chemisch of biologisch (Tabel 1). Elke methode heeft z’n 
specifieke voor- en nadelen en variëren sterk in effectiviteit. De meest gangbare bestrijdingsmethoden zoals 
maaien, heet water en elektriciteit zijn gericht op het regelmatig verwijderen van de bovengrondse delen van 
de plant. Deze methoden moeten vaak meerdere keren per seizoen worden toegepast en hebben, ook op 
lange termijn, vaak niet het gewenste effect omdat de wortelstokken (ondergrondse stengels) intact blijven. Voor een effectieve bestrijding van duizendknoop bieden methoden die de wortelstokken aanpakken meer 
perspectief. Grootschalig afgraven van groeiplaatsen is een effectieve methode, maar het genereert een 
groot volume van met duizendknoop besmette grond en het risico op verdere verspreiding van de 
duizendknoop via machines en grondtransporten is groot. De besmette grond moet vervolgens ergens 
toepasbaar zijn of worden ontdaan van de duizendknoop resten. Storten of verbranden is weinig circulair en 
relatief duur is. Het toepassen van systemisch werkende onkruidbestrijdingsmiddelen (o.a. glyfosaat) is 
eveneens een effectieve methode (Oldenburger et al., 2017). Het is wettelijk toegestaan, maar wordt door 
de meeste terreinbeheerders niet (meer) toegepast vanwege de maatschappelijke weerstand tegen het 
gebruik van bestrijdingsmiddelen. Het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen wordt ook wettelijk steeds 
verder ingeperkt. Thermisch behandelen van grond bij relatief lage temperaturen (40-50 ⁰C) met behulp van hete lucht 
injectie in de bodem is ook effectief. Deze techniek kan zowel in situ als in een depot worden toegepast. 10 | Rapport WPR-1130 Tabel 1  
Overzicht gangbare bestrijdingsmethoden Aziatische duizendknoop en een inschatting van de 
effectiviteit en doorlooptijd (Kennisnetwerk Invasieve Exoten). 1.2 
Probleemstelling Categorie 
Methode 
Beheersen 
Bestrijden Tijdsindicatie 
Mechanisch 
Maaien 
Uittrekken/uitsteken, jonge, kleine haarden 
Uittrekken/uitsteken, oudere, grote haarden 
Uitgraven onder sanerende omstandigheden 
Ontgraven, zeven en terugstorten 
X 
 
X 
 
X 
 
X 
X 
Jaarlijks toepassen 
Meerjarig toepassen 
Meerjarig toepassen 
Direct resultaat 
Direct resultaat, enkele seizoenen nazorg 
Thermisch 
Heet water (bovengronds) 
Elektriciteit (aanstippen stengels) 
Hete lucht bodem-injectie 
Ontgraven, verhitten en terugstorten 
X 
X 
 
 
X 
X 
Meerjarig toepassen 
Meerjarig toepassen 
Direct resultaat 
Direct resultaat 
Chemisch 
Glyfosaat (o.a. RoundUp), stengelinjectie 
Glyfosaat, bladbehandeling 
Glyfosaat, stobbenbehandeling 
Vetzuur+kiemremmer (o.a. Ultima) 
 
 
 
X 
X 
X 
X 
 
Eén of enkele keren toepassen 
Eén of enkele keren toepassen 
Eén of enkele keren toepassen 
Meerjarig toepassen 
Biologisch 
Japanse bladvlo* 
Japanse bladschimmel* 
X 
X 
 
Eenmalig uitzetten 
Nog niet bekend 
Overige 
Afdekken 
Begrazing (schapen of varkens) 
 
X 
X 
 
Minimaal 4-5 jaar 
Jaarlijks toepassen 
*Perspectiefvol maar nog in experimenteel stadium. Tabel 1  
Overzicht gangbare bestrijdingsmethoden Aziatische duizendknoop en een inschatting van de 
effectiviteit en doorlooptijd (Kennisnetwerk Invasieve Exoten). Figuur 2  
Wortelstokken van Aziatische duizendknoop met de karakteristieke oranje kleur. Figuur 2  
Wortelstokken van Aziatische duizendknoop met de karakteristieke oranje kleur. 2.1 
Thermische bestrijding duizendknoop Voor het thermisch bestrijden van duizendknoop is het van belang vooraf een inschatting te maken van het 
temperatuurregime (temperatuur en tijd) dat minimaal nodig is om wortelstokken van verschillende diktes te 
doden. Voor een koude behandeling is het tijdstip gedurende het seizoen bepalend. In aanloop naar de herfst 
als de daglengte korter wordt vind er in de plantencellen namelijk een geleidelijk fysiologisch proces plaats 
veroorzaakt door veranderde genexpressie met meerdere effecten, waaronder wijzigingen in 
membraansamenstelling en de accumulatie van opgeloste stoffen waardoor de vorst-tolerantie toeneemt 
(Gusta & Wisniewski, 2012; Kawamura & Uemura, 2014). Dit complexe, en nog niet volledig begrepen 
proces kan weken tot maanden duren waarna de planten voldoende zijn afgehard en een zekere mate van 
vorst kunnen verdragen. De vorstgevoeligheid is sterk soort afhankelijk. Uit voorbereidend onderzoek is gebleken dat een snelle afkoeling tot een temperatuur van ca -10 ⁰C binnen 
enkele dagen voldoende is om niet afgeharde wortelstokken van duizendknoop te doden. In hoeverre de 
Nederlandse klimaatcondities gedurende de winterperiode effect hebben op de effectiviteit en daarmee de 
toepasbaarheid van de methode is in dit onderzoek niet bepaald. 2 
Opzet en uitvoering 2 1.3 
Projectdoelstelling Het doel van dit project is antwoord te geven op de vraag of in situ bevriezing van de bodem een effectieve 
bestrijdingsmethode is voor Aziatische duizendknoop. Uit de test moet blijken (1) of het technisch mogelijk is 
de grond op de gewenste temperatuur te krijgen en te houden en (2) of er na de behandeling nog 
levensvatbare duizendknoopresten in de grond aanwezig zijn of dat er sprake is van een volledige 
bestrijding. Rapport WPR-1130 | 11 2.3.2 In het te behandelen vak worden meerdere temperatuursensoren geplaatst. De temperatuur wordt continue 
gemeten en elke minuut gelogd en is op afstand uitleesbaar. De temperatuur zal dichtbij de vrieslansen 
(injectiepunten koelvloeistof) het laagste zijn en neemt toe naarmate de afstand tot de lans groter wordt. De 
temperatuursensoren zijn daarom midden tussen, en op maximale afstand van, de filters geplaatst. De op 
deze plekken gemeten temperatuur is daarmee als het ware de “worst case”, dat wil zeggen de hoogste 
temperatuur in het behandelde vak. Als de minimale temperatuur van -10 OC bij de verst weggelegen 
temperatuursensoren is bereikt, dan wordt verondersteld dat deze temperatuur in het hele behandelde deel 
van het depot is bereikt. 2.2 Op de pilot locatie in Gendringen, Gelderland bevindt zich een groeiplaats van Boheemse duizendknoop, 
Fallopia x bohemica (Figuur 3). Op deze groeiplaats zijn eerder geen bestrijdingsmethoden toegepast. Figuur 3 
Groeiplaats van Aziatische duizendknoop (Fallopia x bohemica) op de test locatie, Gendringen, 
Gelderland (Foto Wageningen UR). Figuur 3 
Groeiplaats van Aziatische duizendknoop (Fallopia x bohemica) op de test locatie, Gendringen, 
Gelderland (Foto Wageningen UR). 12 | Rapport WPR-1130 Bepaling wortelzone Voorafgaande aan de opbouw van de testfaciliteit wordt door middel van een boring of proefsleuf bepaald tot 
op welke diepte de duizendknoop wortelt (bepaling wortelzone). Op basis van de resultaten wordt de diepte 
bepaald waarop de vrieslansen worden geplaatst. Opzet thermische installatie Op de locatie zal de bodem worden afgekoeld tot ca. -10 ºC. Hiervoor worden verticale vrieslansen in de 
bodem gebracht die via een geïsoleerde slang in serie zijn aangesloten op een koelinstallatie. Door de 
vrieslansen circuleert een koelmiddel met een temperatuur van -35 tot -45 ºC. Door het lateraal onttrekken 
van energie zal de omliggende bodem afkoelen waarbij er sprake zal zijn van een temperatuurgradiënt in de 
bodem. Het te behandelen oppervlak wordt afgedekt met een isolerende box. De installatie omvat ook een 
container met daarin de apparatuur en elektronica (Figuur 4). De gehele locatie wordt afgezet met 
bouwhekken. Figuur 4 
Schematische weergave koude-installatie (links) en rechts de installatie in het veld (Foto 
TIBACH). Figuur 4 
TIBACH). Schematische weergave koude-installatie (links) en rechts de installatie in het veld (Foto Figuur 4 
Schematische weergave koude-installatie (links) en rechts de installatie in het veld (Foto 
TIBACH). 2.4.2 Voor het in beeld brengen van de effectiviteit van de behandeling en de veranderingen die dat veroorzaakt in 
bodemkwaliteit worden zowel voor als na een behandeling grondmonsters (inclusief wortelstokfragmenten) 
verzameld. De grond wordt in afsluitbare plastic emmers opgeslagen. Een deel wordt gebruikt voor 
vitaliteitsbepalingen van de wortelstokken (als maat voor de effectiviteit), een ander deel voor bepalen 
bodemkwaliteitsparameters. Het aantal en de posities voor monsternames worden op basis van expert 13 Rapport WPR-1130 | 13 Rapport WPR-1130 judgement vastgesteld. Er is geen protocol voor dit type metingen dat een betrouwbaar en representatief 
beeld garandeert van de partij. De volgende bepalingen worden uitgevoerd. judgement vastgesteld. Er is geen protocol voor dit type metingen dat een betrouwbaar en representatief 
beeld garandeert van de partij. De volgende bepalingen worden uitgevoerd. judgement vastgesteld. Er is geen protocol voor dit type metingen dat een betrouwbaar en representatief 
beeld garandeert van de partij. De volgende bepalingen worden uitgevoerd. Vitaliteit wortelstokken Uitgezeefde wortelstokfragmenten worden indien nodig afgespoeld met leidingwater om overtollige grond te 
verwijderen en vervolgens op een vochtige ondergrond in een met niet-lichtdoorlatend plasticfolie afgedekt 
plastic bakje gelegd en geteld. Het bakje wordt bij kamertemperatuur weggezet. Na een incubatieperiode 
van ca. 7-10 dagen worden de wortelstokfragmenten visueel beoordeeld op vitaliteit. Vitaal wil in dit geval 
zeggen dat er een of meerdere witte, actieve knopen, nieuwe scheuten of echte wortels zichtbaar zijn 
(Figuur 5). Het aantal vitale wortelstokfragmenten wordt geteld en uitgedrukt als percentage van het totaal 
aantal geïncubeerde fragmenten. Na de beoordeling wordt het plantmateriaal vernietigd (autoclaaf). Met de 
vitaliteitsmetingen kan worden bepaald of er in de grond nog levend plantmateriaal aanwezig is dat in staat 
is tot nieuwe uitgroei. Figuur 5  
Vitale wortelstokken (ondergrondse stengels) drie dagen na opgraven. De nieuwe naar boven 
gerichte scheuten en de witte, naar beneden groeiende wortels zijn goed te onderscheiden (Foto 
Wageningen UR). Figuur 5  
Vitale wortelstokken (ondergrondse stengels) drie dagen na opgraven. De nieuwe naar boven 
gerichte scheuten en de witte, naar beneden groeiende wortels zijn goed te onderscheiden (Foto 
Wageningen UR). Kiemtesten Of de behandelde grond biologische gezond is en snel weer begroeid kan worden door planten is afhankelijk 
of (een deel van de) aanwezige zaadbank in de grond de behandeling overleefd. Dit wordt getest door een 
aantal kiemtesten uit te voeren met grondmonsters uit de behandelde grond. Biologische Bodemkwaliteit De biologische kwaliteit van de grond is van belang voor de hergebruikswaarde, bijvoorbeeld als teelaarde of 
als leeflaag (tuinen, parken, groenstroken etc.). De biologische kwaliteit wordt op verschillende, 
complementaire manieren in beeld worden gebracht. Organische stofgehalte 
Organische stofgehalte vervult verschillende functies in de bodem en is bepalend voor onder anderen het 
bodemleven, de bodemstructuur, waterhuishouding en de nutriëntenlevering en -binding. Bij verbranden van 
de grond wordt alle organische stof in de grond omgezet in CO2, waardoor de samenhang van de 
gronddeeltjes grotendeel verdwijnt. Daarnaast kunnen bepaalde stoffen zoals metaalionen achterblijven in de 
grond en een giftige werking hebben op nieuw bodemleven. Verandering in het organische stofgehalte in de 
bodem is eenvoudig te meten en een eerste maat van bodemgezondheid/vruchtbaarheid. Gezonde bodems 
hebben een organisch stofgehalte van 3-5%, veenbodems niet meegerekend. Microbiële diversiteit 
Diversiteit in de bodem aan bodemleven is een maat voor de gezondheid van de bodem waarbij vooral 
gestreefd wordt een hoge biodiversiteit te bereiken of te behouden. Om een indicatie van het bodemleven te 
krijgen kunnen de in de bodem aanwezige fosfolipidevetzuren (PLFA’s) worden geanalyseerd. PLFA’s komen 14 | Rapport WPR-1130 voor in de celwanden van de levende organismen en worden snel afgebroken nadat een organisme sterft. Door de samenstelling van de PLFA’s te meten kan er een vingerafdruk van de microbiële gemeenschap 
worden gegeven. voor in de celwanden van de levende organismen en worden snel afgebroken nadat een organisme sterft. Door de samenstelling van de PLFA’s te meten kan er een vingerafdruk van de microbiële gemeenschap 
worden gegeven. 3 
Resultaten 3 2.4.3 De vitaliteitsmetingen aan wortelstokfragmenten uit een aantal steekproefsgewijs genomen grondmonsters 
na behandeling bieden geen volledige zekerheid dat alle duizendknoopresten in het totale grondvolume 
afdoende behandeld zijn geweest. Voor extra zekerheid wordt na afloop van een behandeling, als de bodem 
weer is ontdooid, de plot gedurende de rest van het groeiseizoen (tot medio november, is afhankelijk van het 
weer) elke vier weken gemonitord op hergroei. Hierbij wordt bij een eventuele hergroei een aantal kwantitatieve gegevens verzameld zoals: • Bedekkingsgraad (aantal stengels per m2) Rapport WPR-1130 | 15 3.2 Direct na het afmaaien van de bovengrondse delen van de duizendknoop is gestart met de op bouw van de 
installatie. Hierbij was al duidelijk dat de groeiplaats te groot was om met de beschikbare installatie in een 
keer te kunnen behandelen. De vrieslansen en de isolerende overkapping zijn zodanig geplaats dat de kern 
van de groeiplaats binnen het behandelde oppervlak viel. Het deel van de groeiplaats buiten de overkapping 
kon niet worden behandeld. Op 18 juni 2021 tot en met 28 juni 2021 heeft de installatie met 6 lansen gedraaid. Vervolgens heeft de 
installatie op 28 juni kort uitgestaan om vier extra lansen toe te voegen (lansen 7-8-9-10; Figuur 8), dit om 
het vriesproces te versnellen. Daarnaast is er nog een kortstondige (enkele uren) motorstoring geweest van 
het aggregaat. Dit is opgelost door een noodaggregaat te gebruiken. De lansen zijn in serie met elkaar 
verbonden. In het begin van het vriesproces zal de eerste lans in serie het meest koelen, maar gedurende de 
tijd zal het verschil tussen de eerste en laatste lans in serie steeds kleiner worden. Op 10 juli 2021 is de 
behandeling beëindigd. Uit de temperatuurmetingen tussen de lansen (sensoren 1 t/m 6) blijkt dat de gerealiseerde 
minimumtemperatuur op 30 en 80 cm diepte tussen de -7.8 en -15.3 ⁰C lag (Tabel 2). Direct naast de lans 
daalde de temperatuur het snelste en werd de laagste temperatuur gehaald (≈-15 ⁰C). Het bevriezen van de 
grond zal vanuit de positie van de lans gezien steeds langer duren naar mate de straal rond de lans groter 
wordt. Op een diepte van 130 cm tussen de lansen, op het grensvlak tussen het bewortelde deel van de 
bodem en het grondwater, varieerde de temperatuur tussen -4,4 en -10,7 ⁰C. Ook hier geldt dat direct naast 
de lans de laagste temperatuur werd gehaald. De temperaturen waren hier minder laag ten opzichte van 
temperaturen in de bovenliggende grondlagen. Waarschijnlijk is dit een gevolg van de aanwezigheid van 
grondwater in de onderliggende bodemlaag. Direct naast de lans is dit met heel veel energie deels te 
bevriezen, maar naar mate de straal groter wordt, gaat dit proces steeds moeizamer en duurt langer. Belangrijk is echter dat alle grond boven de grondwater-laag wel bevroren geweest. Op de buitenrand van het behandelde gebied (sensor 7), op grotere afstand van de lansen buiten de 
bevriezingsrange varieerde de temperatuur tussen 1.9 en -1.3 ⁰C. 3.1 
Voorbereidende werkzaamheden Figuur 7 
Graven van de proefsleuf (links), de karakteristieke oranje gekleurde duizendknoop 
wortelstokken zijn herkenbaar in het profiel (rechts) (Foto’s Wageningen UR). 3.1 
Voorbereidende werkzaamheden Op 17 juni 2021 zijn in het werkgebied (Figuur 6) de bovengrondse delen van de duizendknoop afgemaaid 
met een bosmaaier. De afgemaaide delen zijn tijdelijk opgeslagen op een zeildoek en hebben na opbouw van 
de installatie een koude-behandeling ondergaan. Na het afmaaien is door middel van het graven van een 
proefsleuf bepaald tot op welke diepte de duizendknoop wortelt (Figuur 7). Om verdere verspreiding van de 
duizendknoop te voorkomen is de uitgegraven grond binnen het werkgebied gehouden en is het materieel 
gereinigd voor het verlaten van het werkgebied. Figuur 6 
Schematische voorstelling werkgebied (niet op schaal). Werkgebied
Oude afrastering (weggehaald)
monstername patroon
Proefsleuf 120 cm -mv
kern van de duizendknoop Figuur 6 
Schematische voorstelling werkgebied (niet op schaal). Figuur 6 In de toplaag is een netwerk van vooral dunnere wortelstokken (<1 cm diameter) aangetroffen. Tussen 10 
en 50 cm -mv zijn, verspreid in het profiel wortelstokken aangetroffen met een diameter van ca. 1-2 cm. Op 
50 cm -mv zijn enkele relatief dikke en horizontaal lopende wortelstokken gevonden (diameter 5-7 cm) die 
hun oorsprong hebben in de kern van de groeiplaats. Daarnaast zijn er enkele wortelstokken gevonden die 
verticaal naar beneden groeiden tot op 120 cm -mv waar een vochtige zandlaag begint. De eindpunten van 
de wortelstokken waren hier zwart en sponzig (rotting). In de vochtige zandlaag zijn geen wortelstokken 
gevonden. De maximale wortelingsdiepte lijkt voor deze locatie op 120 cm -mv te liggen. Kenmerken groeiplaats: 
Afmeting:  
ca. 45 m2, ruwweg 9x5 m 
Soort:  
Bastaard- of boheemse duizendknoop (Fallopia x bohemica), een hybride tussen F. japonica en 
F. sachalinensis. Kenmerken:  
groeikern met dikke ‘knoesten’ waaruit dicht opeenstaande stengels met een diameter van  
2-3 cm en een hoogte van ca. 3-4 m groeien. Verder weg van de kern wordt de diameter van de 
stengels kleiner (0.5-1 cm) en zijn de stengels minder hoog, tot ca. 2 m. Grondsoort:  
toplaag 10-15 cm; vrij harde rivierklei/leemachtig tot 120 cm -mv, daaronder nat zand. Worteldiepte: 
max 120 cm -mv. groeikern met dikke ‘knoesten’ waaruit dicht opeenstaande stengels met een diameter van  
2-3 cm en een hoogte van ca. 3-4 m groeien. Verder weg van de kern wordt de diameter van de 
stengels kleiner (0.5-1 cm) en zijn de stengels minder hoog, tot ca. 2 m. 16 | Rapport WPR-1130 Figuur 7 
Graven van de proefsleuf (links), de karakteristieke oranje gekleurde duizendknoop 
wortelstokken zijn herkenbaar in het profiel (rechts) (Foto’s Wageningen UR). 3.2 De koude energie van de lansen zal naar 
elkaar toe groeien, waardoor het gebied binnen de lansen goed zal bevriezen. Echter, geeft het gebied buiten 
de lansen geen “tegengas” dan zal de koude energie deels verloren gaan in het bodemvolume buiten het 
behandelgebied. 17 Rapport WPR-1130 | 1 Tabel 2 
Overzicht van de minimum, maximum (omgevingstemperatuur bij aanvang) en gemiddelde 
temperaturen op verschillende dieptes in de periode van 18 juni 2021 tot en met 10 juli 2021. Sensor  
   
Temperatuur (⁰C) 
   
30 cm -mv 
80 cm -mv 
130 cm -mv 
Temp voeler 1 
Min 
-15,3 
-15,3 
-10,7 tussen lans 1 en 7, kortste afstand tot de lans (1) 23 cm 
  
Max 
7,4 
2,8 
2,9   
  
Gemid 
-8,5 
-10,3 
-7,2   
Temp voeler 2 
Min 
-9,7 
-9 
-4,9 tussen lans 1 en 7, kortste afstand tot de lans (1) 50 cm 
  
Max 
14,7 
12,3 
11,7   
  
Gemid 
-1,8 
-1,5 
0,7   
Temp voeler 3 
Min 
-9,2 
-9,2 
-5,3 tussen lans 1 en 7, kortste afstand tot de lans (7) 23 cm 
  
Max 
14,3 
14,8 
13,2   
  
Gemid 
-0,9 
-0,2 
1,5   
Temp voeler 4 
Min 
-8 
-7,8 
-4,4 midden tussen lans 7 en 8, afstand tot de lansen ca. 25 cm 
  
Max 
11,8 
16,5 
14,2   
  
Gemid 
-1,0 
2,0 
1,7   
Temp voeler 5 
Min 
  
-11,3   
tussen lans 6 en 7, kortste afstand tot de lans (6) 25 cm 
  
Max 
  
5,7   
  
  
Gemid 
  
-6,3   
  
Temp voeler 6 
Min 
-8,2 
-8,5 
-5,4 tussen lans 6 en 7, kortste afstand tot de lans (6) 65 cm 
  
Max 
15 
14,5 
12,3   
  
Gemid 
0,6 
0,3 
1,4   
Temp voeler 7 
Min 
1,9 
0,3 
-1,3 tussen lans 1 en 6, langs de buitenrand van het behandelde 
gebied, afstand tot de lansen 110 cm 
  
Max 
13 
15,2 
16,2 
  
Gemid 
6,2 
5,2 
3,3 Tabel 2 
Overzicht van de minimum, maximum (omgevingstemperatuur bij aanvang) en gemiddelde 
temperaturen op verschillende dieptes in de periode van 18 juni 2021 tot en met 10 juli 2021. Tabel 2 
Overzicht van de minimum, maximum (omgevingstemperatuur bij aanvang) en ge
temperaturen op verschillende dieptes in de periode van 18 juni 2021 tot en met 10 juli 2021. 18 | Rapport WPR-1130  Figuur 8 
Situering van de vrieslansen en temperatuursensoren. Tien dagen na aanvang zijn vier
lansen bijgeplaatst (lansen 7-8-9-10). Figuur 8 
Situering van de vrieslansen en temperatuursensoren. Tien dagen na aanvang zijn vier extra 
lansen bijgeplaatst (lansen 7-8-9-10). 19 Rapport WPR-1130 | 3.3.1 De fragmenten van de duizendknoop 
wortelstokken zijn ter plekke uit de grond gezeefd en in Wageningen gespoeld en getest op vitaliteit. Geen 
van de wortelstokfragmenten bleek nog vitaal te zijn (Tabel 4; Figuur 10). Op 28 oktober zijn in het 
intensiever gekoelde gedeelte op vier punten nogmaals wortelstokken opgegraven en getest op vitaliteit. Ook 
hierbij zijn geen vitale wortelstokken aangetroffen. 3 
Overzicht van de uitgevoerde bepalingen in de periode juli-november 2021, na afloop van de
ehandeling. 3.3.1 In de periode juli-november 2021, na afloop van de koudebehandeling zijn op verschillende tijdstippen de 
bepalingen uitgevoerd (Tabel 3), namelijk: • In het behandelde deel van de pilot locatie zijn wortelstokken verzameld voor bepaling van • In het behandelde deel van de pilot locatie zijn wortelstokken verzameld voor bepaling van de vitaliteit; 
• Zowel binnen als buiten (referentiepunt) het behandelde deel van de pilot locatie zijn in een W-vormig 
patroon (zie Figuur 6) grondmonsters van de toplaag genomen voor bepaling van het actief bodemleven en 
enkele fysische parameters (pH, C-organisch en het organisch stofgehalte). De bepalingen buiten het 
behandelde deel dienen als referentie omdat het bodemleven afhankelijk is van de omstandigheden op 
moment van monstername en varieert over het seizoen. In augustus is een kiemtest ingezet voor bepaling 
van de hergroei van kruiden en grassen na behandeling. • Zowel binnen als buiten (referentiepunt) het behandelde deel van de pilot locatie zijn in een W-vormig 
patroon (zie Figuur 6) grondmonsters van de toplaag genomen voor bepaling van het actief bodemleven en 
enkele fysische parameters (pH, C-organisch en het organisch stofgehalte). De bepalingen buiten het 
behandelde deel dienen als referentie omdat het bodemleven afhankelijk is van de omstandigheden op 
moment van monstername en varieert over het seizoen. In augustus is een kiemtest ingezet voor bepaling 
van de hergroei van kruiden en grassen na behandeling. Visuele schouw van het behandelde oppervlak en directe omgeving op hergroei van duizendknoop Tabel 3 
Overzicht van de uitgevoerde bepalingen in de periode juli-november 2021, na afloop van de 
koudebehandeling. Tijdstip 
Wortel 
stokken 
Grondmonsters 
Schouw 
Opmerkingen 
 
(vitaliteit) 
(Bodemleven en OS) 
(Hergroei)  
 
 
behandeld onbehandeld 
(ref. punt) 
 
 
Week 30 (26-7-2021) 
x 
x 
x 
x 
 
Week 36 (8-9-2021) 
 
 
 
x 
 
Week 39 (28-9-2021) 
 
x 
x 
x 
volledige ontdooiing 
Week 43 (28-10-2021) 
x 
x 
X 
x 
 
Week 47 (22-11-2021) 
 
 
 
x Tabel 3 
Overzicht van de uitgevoerde bepalingen in de periode juli-november 2021, na afloop van de 
koudebehandeling. Tijdstip 
Wortel 
stokken 
Grondmonsters 
Schouw 
Opmerkingen 
 
(vitaliteit) 
(Bodemleven en OS) 
(Hergroei)  
 
 
behandeld onbehandeld 
(ref. punt) 
 
 
Week 30 (26-7-2021) 
x 
x 
x 
x 
 
Week 36 (8-9-2021) 
 
 
 
x 
 
Week 39 (28-9-2021) 
 
x 
x 
x 
volledige ontdooiing 
Week 43 (28-10-2021) 
x 
x 
X 
x 
 
Week 47 (22-11-2021) 
 
 
 
x 
 
 
3.3.2 
Vitaliteit wortelstokken  
In week 30, 23 dagen na beëindiging van de behandeling zijn in het behandelde gebied (binnen de box van 
7x4 m) op zes punten grondmonsters genomen (0-50 cm -mv). 3.3.2 In week 30, 23 dagen na beëindiging van de behandeling zijn in het behandelde gebied (binnen de box van 
7x4 m) op zes punten grondmonsters genomen (0-50 cm -mv). De fragmenten van de duizendknoop 
wortelstokken zijn ter plekke uit de grond gezeefd en in Wageningen gespoeld en getest op vitaliteit. Geen 
van de wortelstokfragmenten bleek nog vitaal te zijn (Tabel 4; Figuur 10). Op 28 oktober zijn in het 
intensiever gekoelde gedeelte op vier punten nogmaals wortelstokken opgegraven en getest op vitaliteit. Ook 
hierbij zijn geen vitale wortelstokken aangetroffen. Tabel 4 
Bepaling aantal vitale wortelstokken (n) op twee tijdstippen na beëindiging van de koude 
behandeling. Meet-punt 
Diepte (cm) 
Week 30 
(26-7-2021) 
Week 39 
(28-10-2021) 
Totaal 
wortel-
stokken (n) 
vitaal (n) 
wortel-
stokken (n) 
vitaal (n) 
wortel-
stokken (n) 
vitaal (n) 
1 
0-50 
3 
0 
  
  
3 
0 
2 
0-50 
2 
0 
  
  
2 
0 
3,1 
0-50 
22 
0 
13 
0 
35 
0 
3,2 
0-50 
8 
0 
10 
0 
18 
0 
4,1 
0-50 
13 
0 
13 
0 
26 
0 
4,2 
0-50 
20 
0 
4 
0 
24 
0 
 
 
 
 
 
 
108 
0 Bepaling aantal vitale wortelstokken (n) op twee tijdstippen na beëindiging van de koude el 4 
Bepaling aantal vitale wortelstokken (n) op twee tijdstippen na beëindiging van de koude 
andeling. 20 | Rapport WPR-1130 3.3.3 Hergroei Na beëindiging van de behandeling is op verschillende tijdstippen gedurende het seizoen een schouw van de 
locatie uitgevoerd om eventuele hergroei van duizendknoop in beeld te brengen (Figuur 9). Bij de eerste 
schouw in week 30 zijn in het behandelde oppervlak geen uitlopers van duizendknoop waargenomen. Net 
daarbuiten (buiten de overkapping) waren enkele nieuwe uitlopers van de duizendknoop zichtbaar (ca. 40-
80 cm hoog). Dat was te verwachten omdat de groeiplaats groter was dan met de beschikbare installatie 
behandeld kon worden. Er is ook geen hergroei geconstateerd uit de afgemaaide bovengrondse delen van de 
duizendknoop die onder de overkapping zijn mee-behandeld. In week 36 is een tweede schouw uitgevoerd. In het centrale deel van het behandelde gebied zijn geen 
uitlopers van duizendknoop waargenomen. Meer naar de randen, waar de temperatuur iets minder laag is 
geweest waren wel nieuwe uitlopers zichtbaar (Tabel 5). Een deel daarvan is van buiten de behandelde plek 
naar binnen gegroeid. Op het behandelde gedeelte was een beginnende hergroei van kruiden en grassen te 
zien. * nummering uit Figuur 9. 3.3.2 Bij de schouw in week 39 en 43 was de situatie met betrekking tot de hergroei weinig veranderd ten 
opzichte van week 36, er waren geen nieuwe uitlopers meer bijgekomen en de planten waren niet veel 
gegroeid. Bij de laatste schouw van het seizoen in week 47 begonnen de bovengrondse delen van de planten 
al af te sterven, wat normaal is voor de tijd van het jaar. Duizendknoop overwintert namelijk op de 
wortelstokken waaruit in het volgende voorjaar weer nieuwe stengels en bladeren ontstaan. Tabel 5 
Overzicht van het aantal uitlopers van duizendknoop op en direct naast het behandelde 
oppervlak (week 36). Nr.* 
Aantal uitlopers (stengels) 
Maximale hoogte (cm) 
Opmerkingen 
1 
5 
60 
Buiten de overkapping 
2 
7 
60 
Binnen de overkapping 
3a 
13 
70 
Binnen de overkapping 
3b 
16 
90 
Buiten de overkapping 
4 
1 
20 
Solitaire plant 
5 
1 
50 
Solitaire plant 
6 
1 
50 
Solitaire plant 
7 
40 à 50 
140 
Deels in bloei 
8 
- 
90 
Buiten de overkapping 
9 
3 
50 
Binnen de overkapping 
* nummering uit Figuur 9. el 5 
Overzicht van het aantal uitlopers van duizendknoop op en direct naast het behandelde 
ervlak (week 36). Bodemleven en organisch stofgehalte 3.3.4 Na afloop van de koude-behandeling zijn op drie verschillende tijdstippen enkele biologische parameters 
bepaald aan de hand van de in de bodem aanwezige fosfolipidevetzuren (PLFA’s). PLFA’s komen voor in de • Totale microbiële biomassa. De som van de aanwezige PLFA’s is een indicatie voor de hoeveelheid micro-
organismen. Doordat PLFA’s snel worden afgebroken nadat een organisme sterft, gaat het vooral om de 
levende microbiële biomassa. De microbiële biomassa is een indicator voor de algemene weerbaarheid van 
de bodem. Hoe meer micro-organismen er aanwezig zijn, hoe meer concurrentie er is met pathogenen 
voor ruimte en voedsel. • Totaal bacteriën. Bepaalde groepen bacteriën breken o.a. (eenvoudig) organisch materiaal af, leggen 
nutriënten vast, binden atmosferische stikstof zetten ammonium om in nitraatstikstof, vormen stabiele 
aggregaten, verhogen de ziektewerendheid en vormen afbraakproducten die pathogenen kunnen 
verzwakken of doden. • Totaal schimmels. Schimmels zorgen o.a. voor afbraak van moeilijk afbreekbaar organisch materiaal, 
vormen stabiele aggregaten, scheiden organische zuren uit waardoor de beschikbaarheid van sommige 
nutriënten verbetert en verhogen de ziektewerendheid door concurrentie of predatie. • Totaal schimmels. Schimmels zorgen o.a. voor afbraak van moeilijk afbreekbaar organisch materiaal, 
vormen stabiele aggregaten, scheiden organische zuren uit waardoor de beschikbaarheid van sommige 
nutriënten verbetert en verhogen de ziektewerendheid door concurrentie of predatie. • Protozoa. Protozoa zijn eencellige micro-organismen die een celkern bevatten (eukaryoten). De 
belangrijkste functie van protozoa is het beschikbaar maken van nutriënten voor de plant door het ‘grazen’ 
op micro-organismen (voornamelijk bacteriën). De activiteit van protozoën is sterk afhankelijk van de 
aanwezigheid van vocht in de bodem Naast het gemeten PFLA-gehalte wordt ook een kwalitatieve waarde (laag, vrij laag, gemiddeld, vrij hoog, 
hoog) gegeven voor de interpretatie van de individuele gehalten. Getalsmatig zijn er kleine verschillen in 
bodemleven gemeten tussen de behandelde en onbehandelde grondmonsters en over het seizoen. Bij de 
eerste bepaling, drie weken na beëindiging van de behandeling bleek er nog een vrijwel gelijke hoeveelheid 
bodemleven aanwezig te zijn in vergelijking met het onbehandelde monster. Over het seizoen waren er 
kwalitatief gezien vrijwel geen verschillen in bodemleven tussen behandelde en onbehandelde 
grondmonsters. De biologische parameters werden geclassificeerd als ‘gemiddeld’ Organische stof bestaat vooral uit C, N, P en S. Dynamische organische stof bevat relatief veel N en S en 
wordt makkelijk afgebroken door het bodemleven. Hierbij worden nutriënten gemineraliseerd die beschikbaar 
komen voor planten. Stabiele organische stof bevat relatief veel C, en wordt minder snel afgebroken door het 
bodemleven. Stabiele organische stof draagt o.a. Tabel 5 Rapport WPR-1130 | 21 Figuur 9 
Schematische weergave van de plekken waar hergroei van duizendknoop is geconstateerd in 
week 36. Schematische weergave van de plekken waar hergroei van duizendknoop is geconstateerd in Figuur 9 
Schematische weergave van de plekken waar hergroei van duizendknoop is geconstateerd in 
week 36. Figuur 9 Figuur 9 
week 36. week 36. Figuur 10 
Dode duizendknoop wortelstokken met spontane schimmelaantasting na de koudebehandeling 
(Foto Wageningen UR). Figuur 10 
Dode duizendknoop wortelstokken met spontane schimmelaantasting na de koudebehandeling 
(Foto Wageningen UR). 22 | Rapport WPR-1130 Bodemleven en organisch stofgehalte bij aan de bewerkbaarheid en rulheid van de bodem. De 
fysische parameters laten weinig variatie zien tussen de behandelde en onbehandelde grondmonsters en 
over het seizoen. De fysische parameters C/OS ratio is geclassificeerd als ‘gemiddeld’. Tabel 6 
Biologische en fysische parameters bepaald in grond op drie verschillende tijdstippen na 
beëindiging van de koude behandeling. Parameter 
Eenheid 
week 30 
week 39 
week 43 
Behandeld 
Onbehandeld 
(referentie) 
Behandeld 
Onbehandeld 
(referentie) 
Behandeld 
Onbehandeld 
(referentie) 
Resultaat Indicator Resultaat Indicator Resultaat Indicator Resultaat Indicator Resultaat Indicator Resultaat Indicator 
Biologisch 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
Microbiële 
biomassa 
mg PLFA/kg 
27 
Gemiddeld 
16 
Gemiddeld 
21 
Gemiddeld 
40 
Gemiddeld 
13 
Vrij Laag/ 
Gemiddeld 
33 
Gemiddeld 
Totaal 
bacteriën 
mg PLFA/kg 
27 
Gemiddeld 
16 
Gemiddeld 
19 
Gemiddeld 
38 
Gemiddeld 
12 
Vrij Laag/ 
Gemiddeld 
30 
Gemiddeld 
Totaal 
schimmels 
mg PLFA/kg 
2,3 
Gemiddeld 
1 
Gemiddeld 
1,7 
Gemiddeld 
2,6 
Gemiddeld 
1,1 
Vrij Laag/ 
Gemiddeld 
2,1 
Gemiddeld 
Protozoa 
mg PLFA/kg 
0,22 
Gemiddeld 
0,07 
Gemiddeld 
0,21 
Gemiddeld 
0,35 
Vrij hoog 
0,11 
Gemiddeld 
0,28 
Gemiddeld
/ Vrij hoog 
Fysisch 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
Zuurgraad (pH) 
  
5,2 
Laag 
5,3 
Laag 
5,3 
Laag 
4,9 
Laag 
5,1 
Laag 
5,1 
Laag 
C-organisch 
% 
2,7 
  
2,3 
  
2,9 
  
3,3 
  
2,2 
  
3,1 
  
Organische stof 
gehalte 
% 
5,4 
  
4,5 
  
5,5 
  
6,8 
  
4,2 
  
6,1 
  
C/OS-ratio 
  
0,5 
Gemiddeld 
0,51 
Gemiddeld 
0,53 
Gemiddeld 
0,49 
Gemiddeld 
0,52 
Gemiddeld 
0,52 
Gemiddeld el 6 
Biologische en fysische parameters bepaald in grond op drie verschillende tijdstippen na 
ndiging van de koude behandeling. Conclusies • De pilot heeft aangetoond dat het technisch mogelijk is om grotere grondvolumes in situ af te 
ca. -10 OC. Het duurde circa 21 dagen om de minimale temperatuur te bereiken; • De pilot heeft aangetoond dat het technisch mogelijk is om grotere grondvolumes in situ af te koelen tot 
ca. -10 OC. Het duurde circa 21 dagen om de minimale temperatuur te bereiken; • Het bevriezen van de bodem is een effectieve bestrijdingsmethode gebleken voor Aziatische 
duizendknopen. Tabel 6 23 Rapport WPR-1130 | 3.3.5 Kiemtest Een kiemtest liet zien dat er in de behandelde grond nog kiemkrachtige zaden voorkomen die weer kunnen 
uitgroeien tot nieuwe planten. De kieming in de behandelde grond kwam echter trager op gang ten opzichte 
van de onbehandelde grond (Tabel 7), maar na een aantal weken worden de verschillen steeds kleiner 
(Figuur 11). In de behandelde grond kwamen vijf soorten minder op dan in de onbehandelde grond. Daar 
tegenover staat dat soorten als Kleine varkenskers, Gewone melkdistel en vogelmuur wel aanwezig waren in 
de behandelde en niet in de onbehandelde grond (Tabel 8). Dit zou een behandelingseffect kunnen zijn maar 
het is gezien het geringe aantal tests meer aannemelijk zou dat dit op toeval berust. Tabel 7 
Aantal kiemplanten in behandelde en onbehandelde grond van de pilot locatie op verschillende 
tijdstippen na inzetten (26 juli 2021). Datum 
Aantal dagen na inzetten 
Aantal Kiemplanten 
 
 
Behandelde grond 
Onbehandelde grond 
2-aug 
7 
1 
14 
6-aug 
14 
9 
34 
9-aug 
17 
17 
76 
 
 
  
  
 
Figuur 11 
Resultaten kiemtest met grond uit het behandelde (onder) en onbehandelde (boven) deel van 
de pilot locatie op 9 augustus 2021 (links), 9 september (midden) en 28 september (rechts). Figuur 11 
Resultaten kiemtest met grond uit het behandelde (onder) en onbehandelde (boven) deel van 
de pilot locatie op 9 augustus 2021 (links), 9 september (midden) en 28 september (rechts). Figuur 11 
Resultaten kiemtest met grond uit het behandelde (onder) en onbehandelde (boven) deel van 
de pilot locatie op 9 augustus 2021 (links), 9 september (midden) en 28 september (rechts). Tabel 8 
Overzicht van de plantensoorten die spontaan zijn gekiemd in behandelde en onbehandelde 
grond van de pilot locatie. Naam 
 
Behandelde grond 
Onbehandelde grond 
Kruidachtigen 
 
 
 
Atriplex 
(Melde) 
 
x 
Cerastium fontanum 
(Gewone hoornbloem) 
x 
x 
Chenopodium Album 
(Melganzevoet) 
 
x 
Cirsium arvense 
(Akkerdistel) 
 
x 
Lepidium didymum 
(Kleine varkenskers) 
x 
 
Ranunculus repens 
(kruipende boterbloem) 
 
x 
Rumex obtusifolius 
(Ridderzuring) 
x 
x 
Senecio vulgaris 
(Klein kruiskruid) 
x 
x 
Sonchus Oleraceus 
(Gewone melkdistel) 
x 
 
Stellaria media 
(Vogelmuur) 
x 
 
Urtica dioica 
(Grote brandnetel) 
x 
x 
Grassen 
 
 
 
Elymus repens 
(Kweek) 
 
x 
Holcus lanatus 
(Gestreepte witbol) 
x 
x 
Poa trivialis 
(Ruw beemdgras) 
x 
x 8 
Overzicht van de plantensoorten die spontaan zijn gekiemd in behandelde en onbehandelde 
an de pilot locatie. 24 | Rapport WPR-1130 4 
Conclusies en aanbevelingen 4 De aanwezigheid van Aziatische duizendknoop leidt tot het verdwijnen van inheemse flora, veroorzaakt 
schade aan kapitaalgoederen, vormt een risico voor de veiligheid (groeit o.a. in putten, schakelkasten en 
vergroot de erosiegevoeligheid van taluds) en leidt tot extra kosten voor herstel- en beheerwerkzaamheden. Transport en (her)gebruik van met duizendknoop besmette grond geeft een groot risico op verdere 
verspreiding van de duizendknoop. In deze pilot is onderzocht of in situ bevriezing van de bodem een effectieve bestrijdingsmethode is voor 
Aziatische duizendknoop. De test is uitgevoerd op een groeiplaats van Boheemse duizendknoop (Fallopia x 
bohemica) met een oppervlak van circa 45 m2. Het betrof een groeikern met dikke ‘knoesten’ waaruit dicht 
opeenstaande stengels met een diameter van 2-3 cm en een hoogte van ca. 3-4 m groeien. Meer naar de 
randen van de groeiplaats hadden de stengels een kleinere diameter (0.5-1 cm) en waren minder hoog (ca. 2 m). De bodem bestond uit een toplaag van 10-15 cm met daaronder een vrij harde laag rivierklei tot op 120 cm -mv. Daaronder begon een laag van nat zand. Wortelstokken van duizendknoop zijn aangetroffen in de toplaag en de 
laag met rivierklei tot aan het grensvlak met het natte zand. In juni 2021 is de koude-behandeling uitgevoerd op een deel van de groeiplaats. De vrieslansen en de 
isolerende overkapping zijn zodanig geplaats dat de kern van de groeiplaats binnen het behandelde 
oppervlak viel. Voor het plaatsen van de installatie zijn de bovengrondse delen van de duizendknoop 
afgemaaid met een bosmaaier. De afgemaaide delen zijn tijdelijk opgeslagen en later onder de overkapping 
mee-behandeld. Het deel van de groeiplaats buiten de overkapping is niet behandeld. In de periode juli-
november 2021, na afloop van de koude-behandeling zijn op verschillende tijdstippen waarnemingen en 
analyses uitgevoerd Overige conclusies en waarnemingen • In de grondmonsters die na beëindiging van de behandeling en ontdooien van de grond zijn verzameld zijn 
geen vitale wortelstokfragmenten aangetroffen. Ook bij de visuele inspecties na afloop van de behandeling 
is geen hergroei van duizendknoop waargenomen. Dit betekent dat naast de in de grond aanwezige 
wortelstokken ook de ‘knoesten’ in de kern van de groeiplaats niet meer uitlopen na een koude 
behandeling; • In de grondmonsters die na beëindiging van de behandeling en ontdooien van de grond zijn verzameld zijn 
geen vitale wortelstokfragmenten aangetroffen. Ook bij de visuele inspecties na afloop van de behandeling 
is geen hergroei van duizendknoop waargenomen. Dit betekent dat naast de in de grond aanwezige 
wortelstokken ook de ‘knoesten’ in de kern van de groeiplaats niet meer uitlopen na een koude 
behandeling; • De groeiplaats was groter dan met de beschikbare installatie behandeld kom worden. Voor een optimaler 
resultaat had een iets groter oppervlak behandeld moeten worden. Voor de bestrijding van grotere 
groeiplaatsen betekent dit dat er meer vrieslansen geplaatst moeten worden of dat de vrieslansen 
(meerdere keren) verplaatst moeten worden voor een stapsgewijze behandeling van de hele groeiplaats; • Over het seizoen zijn er getalsmatig kleine verschillen in bodemleven gemeten tussen de behandelde en 
onbehandelde grondmonsters en over het seizoen. Kwalitatief gezien waren er vrijwel geen verschillen in 
bodemleven tussen behandelde en onbehandelde grondmonsters, alle uitkomsten werden geclassificeerd 
als ‘gemiddeld’. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat de koudebehandeling een destructief effect heeft 
gehad op het bodemleven; • De koudebehandeling heeft geen effect gehad op de fysische parameters van de bodem zoals pH en 
organisch stofgehalte; 25 Rapport WPR-1130 | 25 Rapport WPR-1130 • Na beëindiging van de behandeling en ontdooien van de grond bleek de zaadbank van diverse kruiden en 
grassen in tact gebleven te zijn. Door het wegvallen van de duizendknoop kregen de zaden kans om te 
ontkiemen; • Voordeel van een in-situ behandeling is dat de grond niet wordt geroerd waardoor er (vrijwel) geen risico 
is op verdere verspreiding door met duizendknoop besmette grond. • Voordeel van een in-situ behandeling is dat de grond niet wordt geroerd waardoor er (vrijwel) geen risico 
is op verdere verspreiding door met duizendknoop besmette grond. Aanbevelingen • Het onderzoek is uitgevoerd in de zomerperiode bij buitentemperaturen overdag van boven de 20 ⁰C. In 
verband met de vorsttolerantie van de wortelstokken is aan te bevelen nader onderzoek te doen naar de 
effectiviteit van de methode bij lage(re) buitentemperaturen gedurende de winterperiode. Hiermee kan een
beter beeld worden verkregen van de periode van jaar waarin de methode effectief kan worden toegepast; • Voor het versnellen van de cyclustijd is het aan te bevelen om de afstand tussen de lansen te 
(halveren); • Nader onderzoek doen naar efficiencyverbeteringen (rendement) van de koelmachine en lansen voor 
optimalisatie van het totale energieverbruik; • Op basis van de verzamelde kengetallen een kostenberekening opstellen (€/m2). De pilot naar bestrijding van Aziatische duizendknoop door in situ bevriezing van de bodem is uitgevoerd in 
samenwerking met de firma TIBACH op een locatie in Gendringen, Gelderland. De pilot heeft kunnen 
plaatsvinden dankzij de medewerking en financiering door de Gemeente Oude IJsselstreek. De pilot naar bestrijding van Aziatische duizendknoop door in situ bevriezing van de bodem is uitgevoerd in 
samenwerking met de firma TIBACH op een locatie in Gendringen, Gelderland. De pilot heeft kunnen 
plaatsvinden dankzij de medewerking en financiering door de Gemeente Oude IJsselstreek. 26 | Rapport WPR-1130 Literatuur Gusta, Lawrence V. & Michael Wisniewski, 2012. Frost Tolerance in Plants. Plant Stress Physiology (ed. S. Shabala), pp 132-147. Gusta, Lawrence V. & Michael Wisniewski, 2012. Frost Tolerance in Plants. Plant Stress Physiology (ed. S. Shabala), pp 132-147. Hulme, P.E.; Bacher, S.; Kenis, M.; Klotz, S.; Kuhn, I.; Minchin, D.; Nentwig, W.; Olenin, S.; Panov, V.; 
Pergl, J.; Pysek, P.; Roques, A.; Sol, D.; Solarz, W.; Vila, M. 2008 Grasping at the routes of biological 
invasions: a framework for integrating pathways into policy. Journal of Applied Ecology 45 (2): 403-414. Hulme, P.E.; Bacher, S.; Kenis, M.; Klotz, S.; Kuhn, I.; Minchin, D.; Nentwig, W.; Olenin, S.; Panov, V.; 
Pergl, J.; Pysek, P.; Roques, A.; Sol, D.; Solarz, W.; Vila, M. 2008 Grasping at the routes of biological 
invasions: a framework for integrating pathways into policy. Journal of Applied Ecology 45 (2): 403-414. Hulme P E 2009 Trade transport and trouble: managing invasive species pathways in an era of Kawamura, Yukio & Matsuo Uemura, 2014. Plant low-temperature tolerance and its cellular mechanisms. Plant Abiotic Stress, Second Edition. Edited by Matthew A. Jenks and Paul M. Hasegawa. Published by 
John Wiley & Sons, Inc. Kawamura, Yukio & Matsuo Uemura, 2014. Plant low-temperature tolerance and its cellular mechanisms. Plant Abiotic Stress, Second Edition. Edited by Matthew A. Jenks and Paul M. Hasegawa. Published by 
John Wiley & Sons, Inc. Oldenburger, Jan, Joyce Penninkhof, Casper de Groot en Fons Voncken, 2017. Praktijkproef bestrijding 
duizendknoop. Resultaten en kostenefficiëntie van zeven bestrijdingsmethoden voor duizendknoop en 
varianten daarop. Stichting Probos, Wageningen. Oldenburger, Jan, Joyce Penninkhof, Casper de Groot en Fons Voncken, 2017. Praktijkproef bestrijding 
duizendknoop. Resultaten en kostenefficiëntie van zeven bestrijdingsmethoden voor duizendknoop en 
varianten daarop. Stichting Probos, Wageningen. Oldenburger, Jan, Joyce Penninkhof, Casper de Groot en Fons Voncken, 2017. Praktijkproef bestrijding 
duizendknoop. Resultaten en kostenefficiëntie van zeven bestrijdingsmethoden voor duizendknoop en 
varianten daarop. Stichting Probos, Wageningen. Rapport WPR-1130 | 27 27 Correspondentie adres voor dit rapport: 
Postbus 16 
6700 AA Wageningen 
T 0317 48 07 00 
wur.nl/plant-research 
 
Rapport WPR-1130 De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of 
nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research 
bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van 
Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing van 
belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving. De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of 
nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research 
bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van 
Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing van 
belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving. Met 
ongeveer 30 vestigingen, 6.800 medewerkers (6.000 fte) en 12.900 studenten 
behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende 
kennisinstellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de 
vraagstukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart 
van de unieke Wageningen aanpak. Literatuur Met 
ongeveer 30 vestigingen, 6.800 medewerkers (6.000 fte) en 12.900 studenten 
behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende 
kennisinstellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de 
vraagstukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart 
van de unieke Wageningen aanpak. Correspondentie adres voor dit rapport: 
Postbus 16 
6700 AA Wageningen 
T 0317 48 07 00 
wur.nl/plant-research De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of 
nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research 
bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van 
Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing  
van belang­rijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving. Met ongeveer 30 vestigingen, 6.800 medewerkers (6.000 fte) en 12.900 studenten 
behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende 
kennis­instellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de vraag­­­
stukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van 
de unieke Wageningen aanpak. Correspondentieadres voor dit rapport:
Postbus 16
6700 AA Wageningen
T 0317 48 07 00
www.wur.nl/plant-research
Rapport WPR-1130 De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of 
nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research 
bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van 
Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing  
van belang­rijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving. Met ongeveer 30 vestigingen, 6.800 medewerkers (6.000 fte) en 12.900 studenten 
behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende 
kennis­instellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de vraag­­­
stukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van 
de unieke Wageningen aanpak.