Heraut; eene stem over Israe\u0308l en tot Israe\u0308l, jrg 2, 1851, no. 6, 15-03-1851 
1851. Tweede Jaargang. N°. 6. EENE STEMMING OVER ISRAËL EN TOT ISRAËL. De uitgave van dit Blad geschiedt geregeld den 1e en 15e van iedere maand. Prijs bij Abonnement per jaargang fl. 2,50, franco per post fl. 2,75 — De Intekening geschiedt bij alle Boekhandelaren en Postdirecteuren in dit Rijk. Enkele nummers zijn verkrijgbaar aan 12 Cent. HET PURIM- OF HAMANS-FEEST. 15 Maart. Advertentie kunnen geplaatst worden van 1—8 regels tegen fl. 1; elke regel duurend boven tegen 10 Cent per regel, buiten het zegelrecht. Bijdragen, brieven en pakjes gelieve men franco op bezorgd aan de Redactie, 229, Prinsengracht bij het Molenpad te Amsterdam. Over weinige dagen viert Israël een feest, welks oorsprong wij veronderstellen mogen bekend te zijn, daar het ontstaan en de instelling daarvan breedvoerig in het boek Esther beschreven worden. Wij bepalen er ons derhalve bij, eenige algemeene opmerkingen aan de in dat boek vervatte feiten te verbinden en het een en ander uit den Talmud mede te delen over de betekenis en de viering van dit feest. Gelijk in al de leidingen Gods met zijn volk, zo is het ook hier kenbaar, dat de Heer, wij zouden bijna zeggen op verstandige wijze zijn beschikkingen maakt, eer hij zijn plannen ten uitvoer brengt; daar niet zelden niet alleen de lieder reeds geboren is, eer de ellende het volk treft, maar ook in hetzelfde huis, waar de vijanden van Israël wonen, zich tevens ook, schoon veelal door beide vriend en vijand onopgemerkt, diegene bevindt, die bestemd is de zijnen te verlossen. Alzo zeggen ons ook de Rabbijnen, dat God de genezing doet geboren worden eer hij verwondt, en wie gevoelt niet dat de Heer de aanslagen zijn vijanden bespot, als hij leest dat de dochter van Farao den zoon van Amram rekt en dat aan het hof zelf van de Koning Farao, Mozes wordt opgevoed en voor zover dit door mensen geschieden kon, voor zijn toekomstige roeping gevormd? Vashti wordt van de troon gestoten, Esther in het huis van Ahasverus opgenomen, Mordechai verkondigt aan Esther en door haar aan haar gemaal den verraderlijken aanslag, die de twee hovelingen tegen 's konings leven hadden gesmeed; — en opdat het allen klaar worde dat het de Heer is, die alle omstandigheden wonderbaar leidt, moet Mozes veertig jaar lang ver van zijn volk verwijderd, als herder in de eenzaamheid doorbrengen en Mordechai's daad schijnbaar vergeten en door den koning lang onopgemerkt blijven. Terwijl al de dienaars des konings zich voor Haman verontmoedigen en de welwillendheid van den magtige gunsteling zoeken te verwerven, bewaart Mordechai alleen zijn onafhankelijkheid en weerstaat zelfs het bevel des konings, dat ongetwijfeld voor Haman een vereering vorderde, welke de Israëliet Mordechai niet anders dan aan den God zijner vaderen betoonen kon. Op deze wijze alleen laat het zich begrijpen en rechtvaardigen, dat Mordechai een bevel weerstand doet door de van God gestelde overheid gegeven, want slechts op die wijze en om die rede mocht men toen en mag men vandaag aan die overheid onderwerping weigeren. 1. aauwelijks is het volk over Israël uitgesproken, of Mordechai verroostt moedigt zich in zak en asch, want hoewel hij de bewustheid heeft van in deze bijzondere zaak ten opzichte van Haman naar Gods wil gehandeld te hebben, zoo weet hij toch dat hij en zijn volk vanwege hunne vele zonden dit oordeel over zich hebben gehaald; hij weet dat niemand onschuldig lijdt en dat wij allen gelijk Sodom en Gomorrha vinning aanvankelijk verdorven moesten worden, zoo de heersende ongerechtigheden wilde vergelding. Naatot hij afgelopen God zijn schuld bekend, Hem om verlossing gesmeekt, en de zekerheid van zijn leven alsdan bij God in aanbiding gebracht. Hij had, verzuimt hij ook de noodzakelijke wenschelijke maatregelen niet; want het geloof leert ons niet de handen in den schoot te leggen, doch geeft ons veeleer de noodzakelijke wijsheid om goed te handelen in de moeilijke omstandigheden des levens; wanneer ongeloovigen zinnendeloos dan eens het een, dan weer het andere bij de hand nemen, wordt in het geloof alleen de wonderbare vereeniging van nederigheid en moed gevonden. Nog heden geldt het: "Mijn genade is u genoeg, want Mijn kracht wordt in zwakheid volbracht," en "als ik zwak ben, dan ben ik sterk." Esther moet van den koning de wederintrekking van het bevel, dat tegen haar volk werd uitgevaardigd, zoeken te bewerken, en als zij wankelt, wijst Mordechai haar met ernst en nadruk op haren pligt, — hij die trouw is tegenover God, kan niet ontrouw zijn jegens zijn broeders; hij mag niet zwijgen als hij geloopt dat zij op dwaalwegen gaan, en wat is gemakkelijker dan te zwijgen en de anderen te laten doen wat zij willen. Esther mag zich uit menschenvrees niet onttrekken, daar het wel mogelijk ware, dat zij juist voor deze zaak op den troon was gekomen. Esther, voor wie het hele volk, overeenkomstig haar wens, heeft vastgehouden en gebeden, nadert tot de koning; haar voorbede voor de Joden wordt haar toegestaan, de vijand stort in de gruif die hijzelf had gegraven en in dankbare herinnering aan deze wonderlijke redding werd door Esther en Mordechai het Purimfeest ingevoerd, dat tot op deze dag op de 14de der maand Adar door de Israëlieten wordt gevierd. Andere volken houden die dagen hoog in ere, op welke zij grote overwinningen hebben behaald, en de macht hunner verdrukkers is verbroken, en wie kan zich er over verwonderen, dat de 14de der maand Adar een feestdag in Israël is gebleven en dat het hele volk zich nog heden met dankbare vreugde de redding der vaderen herinnert en ook daarin een onderpand ziet dat de Heer, die zich in vroeger tijden over hen ontfermde, hun ook verder zijn genade niet onthouden zal. Wij kunnen zeer wel begrijpen, dat op die dag het boek Esther in het openbaar in de synagoge wordt voorgelezen; maar wat zullen wij zeggen, wanneer wij in de Talmud lezen, dat alle andere geboden, uitgenomen het begraven van zulke doden, die niemand hebben die zich hunner aantrekt, moeten onderdoen voor het lezen van het boek Esther, welk boek ook de vrouwen (die anders van de studie der wet vrijgesproken zijn) proselieten en vrijgelaten slaven moeten lezen? — ja, wanneer zelfs de geleerde Maimonides zegt, dat de boeken der Profeten en de Hagiografen eenmaal te gronde zullen gaan in de dagen van den Alessias, en dat slechts het boek Esther (waar de naam van God niet een enkele keer in voorkomt) blijft, tegelijk met de 5 boeken Mozes' en de uitspraken der mondelinge wet, die nimmer te niet zullen gaan. Dankzij staat het aan onze lezers om hetgeen wij volgens de christelijke beschouwingswijze van het Purimfeest zeggen, met de uitspraken der Rabbijnen te vergelijken en dan moge een ieder voor zichzelf oordeelen! AAN DE REDACTIE VAN DE HERAUT, EENE STEEM OVER ISRAËL EN TOT ISRAËL. De zevende paragraaf van het programma in het proefnummer van uw blad bevat, geeft mij aanleiding u het volgende te onderwerpen : Aan het slot der eerste aflevering van het prachtwerk Paulus van onze zoo verdienstelijke Nicolaas Beets, lees ik: "En waarom, "moest dit omgaan tussen Jezus van Nazareth en Saulus van Tarsus, indien daar tot zaligheid van zondaren een andere naam gegeven, een andere kracht uitgestort, een andere weg te vinden of te banen was dan de naam van Christus, dan de kracht zijner genade, door den weg der verzoening door zijn bloed? Indien elke wijze om God te dienen even goed, indien oprechtheid van overtuigingen, hoe ook genaamd, indien de goede bedoelingen van een ijver zonder verstand, indien zuivere zeden ter zaligheid genoegzaam zijn, indien slechts de heiden, de goddelooze, de zedeloze mensch bekeering behoeft; waartoe behoefde haar deze Saulus, van den Gekruisten afgeleerd, maar ter goeder trouw, een ijveraar Gods, en naar de wet onberispelijk? Waartoe behoefde ze deze Saulus, en waarom vervult hij van nu voortaan de geheele wereld met de prediking van Jezus Christus de Gekruist, met de leuze: niet door de werken, maar door het geloof?" Het argument is zwak, en blijft in ieder geval geheel afhankelijk van de al of niet waarachtige verschijning van Jezus Christus in Goddelijke heerlijkheid, in het middaguur, in de woestijn van Damaskus. Op het feit der verschijning en der woorden: "Saul, Saul! wat vervolgt gij mij ?" — "Ik ben Jezus de Nazarener, dien gij vervolgt," enz. komt allete neder. In het tweede hoofdstuk van het derde boek van het reeds aan velen bekende werk: "Jesus Christ et sa Doctrine, Histoire de la naissance de l'Eglise, de son organisation et de ses progrès pendant le premier siècle, par J. Salvador," lees ik als volgt: "Dans l'antiquité, les épîtres de Paul furent rejetées par les sectes composées des membres de la première école de Jésus, qui n'avaient pas voulu suivre le mouvement de la seconde école. Elles ne pouvaient pardonner à l'apôtre d'avoir attaqué la loi de Moïse et d'avoir proclamé sa fin. Elles l'accusaient d'apostasie. D'après leur dire, la vraie raison de sa conversion sur le chemin de Damas n'était nullement la voix qui aurait crié du haut du ciel: "Saul, Saul, mais Paul, épris de la fille du grand sacrificateur, avait déployé un zèle des plus violents contre les premiers chrétiens dans l'espoir de s'en faire un titre et de l'obtenir en mariage. Lorsque ses vœux eurent expressément été repoussés, son désespoir lui inspira de se jeter dans les rangs de ceux qu'il venait d'accabler de ses persécutions; il travailla depuis au renversement de la loi de sa patrie." In de eerste tijden des Christendoms werden de brieven van Paulus verworpen door de discipelen der eerste school van Jezus, die de beweging der tweede niet hadden kunnen volgen. Zij toch konden den apostel niet vergeven, dat hij de wet van Mozes aangerand en haar einde aangekondigd had. Zij beschuldigden hem van afval (apostasie). Volgens hun zeggen was de ware reden zijner bekeering op den weg van Damaskus geenszins de stem, die gezegd werd uit den hemel te hebben geroepen: "Saul, Saul 1 enz." La secte qui répandit ces bruits était celle des Ebionieten: van wie ik nog zal reparler. (Voyez: saint Irénée, liv. 1, chap, X; saint Jérôme, sur S. Matt. XII; Fleurus, Hist. Ecclésiastique, liv. II, § XLII.) doch zou veeleer Paulus, verliefd op de dochter van den Hoogepriester in den beginnen een geweldigen ijver hebben gebruikt tegen de eerste christenen in de hoop van zich op die wijze een naam te verwerven en haar ten huwelijk te verkrijgen. Toen zijn aanzoek bepaaldelijk afgeslagen geworden was, gaf de wanhoop hem in zich te werpen in de gelederen van hen, die hij zoo even nog vervolgde. Haarlem, 24 Februari 1851. Een geboren Israëliet. BEANTWOORDING. De Redactie van den Heraut heeft de vriendelijkheid gehad mij van de bovenstaande bij haar ontsangene Aanmerking kennis te geven, en mij daardoor in staat gesteld reeds in ditzelfde nummer van haar blad een enkel woord te zeggen tot beantwoording. Voorafgaand kan ik niet nalaten mijne blijdschap uit te drukken, dat de eerste aflevering van mijn Paulusens wel bepaaldelijk het slot van mijn opstel de belangstelling heeft tot zich getrokken van een »geboren Israëliet," en wel in genoegzame mate om daartegen de pen op te vatten, kloek en eenvoudig, op een wijze waarvoor ik hem niet dan dank kan weten. Mijn argument, beweert hij, »is zwak," en ik kan hem dit geenszins toegeven; maar onderschrijf gaarne wat hij volgen laat: 'en blijft in ieder geval afhankelijk van de al of niet waarachtige Verschijning van Jezus Christus in goddelijke heerlijkheid, in het middaguur, in de woestijn van Damaskus. Op het feit der verschijning en de woorden: »Saul, Saul, wat vervolgt gij mij ? Ik ben Jezus de Nazarener, dien gij vervolgt enz." komt hier alles aan. Doch dit feit (waar wij op een, geloof ik, wettige wijze ons argument op gebouwd hebben) nemen wij aan op het getuigenis van den geschiedschrijver Lukas, met Paulus persoonlijk bekend; Wat? jarenlang zijn vriend en reisgenoot, de echtheid van wiens geschriften, de geloofwaardigheid van wiens persoon bij ons op goede gronden erkend en door den geachte Inzender van het bovenstaand bezwaar, niet bestreden is. Ware dit het geval, wij zouden hem naar de schriften moeten verwijzen, waarin omtrent het historisch kritisch onderzoek van die echtheid en geloofwaardigheid rekenschap gegeven is. Ook de geloofwaardigheid van Paulus zijn bij ons boven de bedenking verheven. Wij zijn op historische en psychologische gronden overtuigd, dat hij geweest is of heeft kunnen zijn, zowel een door zijn eigen inbeeldingen bedrogen dweeper als een opzettelijk bedrieger. Toch zouden wij het laatste moeten onderstellen, indien wij aan de aanhefing uit het belangrijk werk van J. Salvador gewicht moesten hechten. De geachte Inzender, die dit schijnt te doen, ontzeggt zich toch het genoegen niet het uitnemend opstel van Lord Lyttelton te lezen onder de titel van Observations on the conversion and apostleship of St. Paul, in het jaar 1748 te Londen en het licht gegeven; zijn onpartijdig oordeel zal ongetwijfeld het doen aan de klaarheid en bondigheid der argumenten en aan de voortreffelijke wijze, waarop de begaafde edelman, zonder pathos of emphase, het karakter en de werkzaamheid van de Apostel in het ware licht gesteld heeft, en de zedelijke en historische onmogelijkheid van kwade trouw en zelfbedrog onverbiedbaar bewezen. Doch wij hebben voor het ogenblik slechts met de beschuldiging van de Ebionieten te doen. Volgens de geëerde Inzender, is zij "zwaar"? Doch waarom? Zij kan immers niet zwaarder zijn dan iets anders dat, als zij, uit de lucht gegrepen is! De kerkvader heeft gezegd dat de sekte die deze geruchten verspreidde, de Ebionieten waren. Waarvan ik later nog op zal terugkomen. (Zie de HI. Irenaeus, boek I, hoofdst. X; de HI. Jeronymus op Matt. XII; Fleury, Historie Ecclesiastique, 2de boek, § XLII.) Het werken is in het oorspronkelijk, misschien eenigszinds zeldzaam ordeman; doch er bestaat ook een Nederlandse vertaling van. — Overigens verwijzen wij ook naar het belangrijk werk van da Costa, Paulus, een Schriftbeschouwing, 1ste deel, bl. 70—90. Epiplianus, door wie wij haar kennen, zag evenmin in haar mededeeling als in haar wederlegging bezwaar. Door de waarde van het werk van de kundige Salvador, waarin zij opnieuw vermeld wordt, krijgt zij des te meer gewicht. Maar wat, indien het blijkt dat de bekwame schrijver, hetzij dat hij haar al te zwaar of wel dat hij haar topzwaar gerekend heeft, aan de zware beschuldiging, bij de overneming de helft harer oorspronkelijke zwaarte heeft ontnomen? Immers volgens de Ebionieten was Saulus van Tarsus niet slechts een Jood, in de woede van zijn teleurgestelde liefde voor de dochter des Hoogepriesters christen geworden, maar zelfs een heiden, die zich, om haar te mogen huwen, de besnijdenis had laten welgevallen. Zo zou dit beweren, waartoe de Ebionieten zich nog wel op het getuigenis van Paulus zouden beroepen, den historisch-critische toets kunnen doorstaan? De feitelijke bewijzen, dat wij zouden iets meer aan de beschuldiging hechten, indien zij niet eerst door de latere Ebionieten, in hun dogmatisch en sectarisch belang, naar te berde gebracht, om ook door de Heer J. Salvador in de 19e eeuw herhaald te worden, maar reeds door zijn tijdgenoten, door zijn eerste en bitterste vijanden de Apostel voor de voeten geworpen en bewezen waar; door die "Hoogepriester", door een lid van "die geheele raad der ouderlingen" die hij tot getuige heeft geroepen; door iemand van dat volk, waarvoor hij zich in de Hebreeuwse taal verantwoord (Hand. XXII) en waarvan hij gezegd heeft (Hand. XXVI), "dat zij allen zijn leven kenden, hetwelk van den beginne onder hen te Jeruzalem geweest was." Wij geloven den eis te mogen afwijzen, waarbij "een grondige wederlegging" van een ongegronde en zonder aanvoering van enig bewijs opgeworpen beschuldiging gevorderd wordt. Op het blote beweren van een aan de leer van Paulus vijandige secte vermogen wij niet, vermag geen onpartijdige, zal ook de geëerde inzender bij nader inzien geenszins vermogen de geschiedenis van Paulus in liefde veranderde haat, waardoor alleen zich zijn geheel leven, lijden en werkzaamheid verklaren laat, op te geven voor het armzalige vertelsel van een ongelukkige in haat veranderde liefde, waardoor wel zijn "schrijven tegen de besnijdenis, den sabbath en de wetgeving" (rijkelijk door de arme Ebionieten misverstaan) een soort van opheldering erlangde, maar al het overige een voor zielkennis en zedelijk gevoel onoplosbaar raadsel blijven moet. Wij eindigen met den wensch, dat de "geboren Israëliet" wien het om waarheid te doen schijnt het onderzoek der waarheid, onder den zegen van den God zijner vaderen en met al den ernst van een zoon der beloftenissen moge voortzetten. Heemstede, 4 Maart 1851. NICOLAAS BEETS. Met genoegen hebben wij den brief van den "geboren Israëliet" en het antwoord van Ds. Beets geplaatst, dat hem, naar wij hopen, zal tevreden stellen en ook in het vervolg zullen wij volgaarne dergelijke stukken in onze kolommen opnemen. Bed. 1) (Heb. 1. 2. S. 16.) 2) (S. 25.) 3) Op het bekende "Ik ben een joodsch man van Tarsus" (εἴμι ἀπόστολος περὶ δό.sax roi;). Handelingen XXI : 39. Zoo was Barnabas (de Leviet) een Joodsch man van Cyprus, enz. Maar zoo het getuigenis van Paulus bij de Ebionieten geldt, waarom dan niet ook dat, hetwelk hij omtrent zijn joodsche afkomst en geboorte heeft afgelegd, Pilippiërs III en 2 Korintiërs XI; en waarom ook niet dat omtrent de geschiedenis zijner bekeering? 4) Zie hier de mededeeling van Epiphanius in haar geheel: Tot de leer van twintig professoren, die niet de onderwijs geleiden, en tot de geschiedenis van de apostel. De pas overleden oudste lector van de Alexandrijnse school, zei ons, dat de apostel Paulus nooit een Hebreeuw was, noch in Tarsus, noch overal anders, en dat zijn vader een heiden was, een Egyptenaar te zijn precies, en zijn moeder een jodin uit de koopmansstad Ankara, die op dat moment onder het rijk van Tarsus viel. Dat de apostel, jonger dan twintig jaar, in de joodse school van Galatia studeerde, die destijds onder de leiding stond van een man, die eigenlijk een heiden was, maar die wel een joodse naam droeg en de wet volgens de letter nabootste, en dat toen Paulus, door een openbaring, tot de waarheid kwam, hij de leer van de joden volledig vaar speurend, en de joodse leerlingen, waaronder Barnabas, de vriend en medevreemdeling van Paulus, die nu al vijf jaar bij hem in dienst waren, mee op reis ging om het evangelie te prediken aan de heidenen, waarop de joodse leerlingen, waaronder Barnabas, de vriend en medevreemdeling van Paulus, die nu al vijf jaar bij hem in dienst waren, mee op reis gingen om het evangelie te prediken aan de heidenen, en dat de leerlingen van de apostel, waaronder Barnabas, de vriend en medevreemdeling van Paulus, die nu al vijf jaar bij hem in dienst waren, mee op reis gingen om het evangelie te prediken aan de heidenen. Paulus beschuldigende, schaamden zij zich niet zeker boosaardige verdichtsels en uitgedachte tegenvertelsels van hun valsche Apostelen. Zeggen dat hij een Tarsus was, gelijk hij zelf wel niet tegenspreekt, maar verklaart, onderstellen zij hem een geboren Griek, nemende daartoe een eert voorwendsel uit de plaat, naar het in waarheid door hem gezegde: "Ik ben een Tarsus, een burger van geen vermaarde stad." Vervolgens zeggen zij, dat hij een Griek zijnde, zoon van een Grieksche moeder en van een Griekschen vader, naar Jeruzalem is opgegaan en aldaar eenige tijd verbleven zijnde, een dochter van den Hoogepriester ten huwelijk zal hebben begeerd, en uit dien hoofde proseliet zal zijn geworden en zich hebben laten besnijden; maar als hij nu de jonge dochter niet had mogen verwerven, zal hij in gramschap deswege tegen de besnijdenis en tegen den Sabbath en geheel de wet geschreven hebben. ("Vervolg en slot van het vorig nummer.") In 1843 werd te Constantinopel door de vrije Schotse Kerk, onder de Duitsche Joden een school opgericht, die bij den aanvang nog al veel zwarigheden ontmoette, omdat de Joden zich zeer bevreesd toonden, totdat ouders en kinderen overtuigd werden van de liefde, die men hun toedroeg. De school stond open voor de ouders der leerlingen, die altijd vrij mogten komen zien hoe het met dezen ging. Er werd buiten het gewone godsdienstig onderwijs, ook onderwijs in het Hebreeuwsch gegeven. In het begin, verklaarde men des Saturdags middags aan de kinderen de afdeeling der Wet, die in de week in de Synagoge was voorgelezen en ook dit werden de ouders verzocht bij te wonen; doch daar het weldra bleek dat men niet in de behoefte van ouders en kinderen tegelijk kon voorzien, werden zij gescheiden en zo ontstonden van lieverlijk wekelijksche voorlezingen voor volwassenen in de school. Aan ieder werd ook een Bijbel uitgereikt, en toegestaan vragen te doen, waaruit weldra een zeer belangrijk onderhoud ontstond. In het begin werd er van de zijde der Israëlieten nog al veel gestreden; doch daarna zagen zij in dat het beter was te luisteren dan te strijden. De school eenmaal zekere vastheid verkregen hebbende, werd een zeer gewichtig deel van het zendingswerk, vooral nadat thans al de kinderen der Duitsche Israëlieten aldaar onderwijs ontvangen. Door haar kwamen de Zendelingen in aanraking met de Italiaansche Joden, en wel met name met de vrouwen onder hen, die tot op die tijd geheel verwaarloosd geweest waren. Deze verwaarlozing ging zo ver dat de meeste moeders in hun eigen taal noch lezen noch schrijven konden en geheel onkundig waren omtrent den Bijbel en de geschiedenis van haar volk. Zien wij nu daarentegen op de dochters der arme vrouwen, die sedert twee jaren op zijn hoogst de school bezochten, zoo vinden wij haar even goed onderwezen als de kinderen op een school in Schotland, en het nut dat hierdoor op volgende geslachten kan uitgeoefend worden, laat zich niet berekenen. Ook op de huisgezinnen en op de gemeente is de invloed der school groot. Verschillende moeders of andere betrekkingen van de leerlingen hebben uit zichzelf verzocht onderwijs te mogen ontvangen in het lezen en schrijven, hetgeen zij dan ook in haar eigen huis bekwamen, en niet alleen in die vakken, maar ook de godsdienstige gesprekken, die daarbij gevoerd werden, mogen wij vertrouwen dat niet geheel ongezegend gebleven zijn. De aanvragen om dergelijk onderwijs zijn zoo talrijk, dat men niet aan allemaal heeft kunnen beantwoorden. Voorts verzochten ook de Italiaanse Joden uit den fatsoenlijken stand, de zendelingen meer dan eens om een dergelijke school ook voor hun zonen op te trekken, hetgeen van des te groter belang is, nadat deze Joden hier nog in 't geheel geen school hebben. Het mag inderdaad als een rede van bijzondere dankbaarheid beschouwd worden, dat de school zonder de minste tegenwerping heeft mogen voortgaan, schoon het N. Testament er openlijk gelezen en geleerd wordt. Bij het examen, dat in Aug. 1850 werd gehouden, telde de school 19 leerlingen, welk getal in December daaropvolgende reeds tot 32 geklommen was. Veel Israëlieten legden bij gelegenheid van dit examen hunne belangstelling aan den dag, door het van den aanvang tot het einde bij te wonen en hun tevredenheid te kennen te geven. Alle deze kinderen — vroeger zoo diep verwaarloosd en onkundig — behoren tot fatsoenlijke, vele zelfs tot vermogende, huisgezinnen. Onder de dertien leerlingen, die zich tusschen Aug. en Dec. bij de vorigen voegden, bevonden zich ook voor het eerst dochters van Spaanse Joden, o.a. twee van een zeer rijken Spaanse Jood, zwager van een der meest invloedrijke en tegelijk meest dweepziedige Joden in Constantinopel, en kort daarop twee meisjes uit het huis zelf van dezen! Nog merkwaardiger is het, dat een Spaanse Rabbijn, die in Galata zelf een school houdt, zijn enige dochter, een kind van zeven jaren, op de christelijke school heeft geplaatst. Ook de school voor Israëlische knapen is op den 4. Nov. 11. ten huize van den zendeling Koenig geopend en telde al spoedig 18 leerlingen, waarvan sommige uit de reeds bestaande Duitse-joodse school. Een koopman, die er zijn twee jongere zonen op geplaatst had, kwam weldra ook den toegang verzoeken voor den oudsten, die 17 jaar oud was en reeds eenige bezigheid had, maar thans zeer regelmatig komt. In deze school wordt ook onderwijs gegeven in de Franse taal, terwijl beide Oude en Nieuwe Testament er beurtelings gelezen en uitgelegd worden. Over het algemeen wordt ook de Zondagsdienst met toegenemende belangstelling bijgewoond. In de school voor Spaanse Israëlieten zijn ook eenige Griekse en Engelse kinderen opgenomen. Verheugend is het te zien, hoezeer zij vorderen in het juiste verstand des Evangelies, en het heerlijk verband tusschen het Oude en het Nieuwe Testament beginnen te bevatten. Velen werpen reeds een blik in die zaligheid, die door de wet voorgeschaduwd, door de profeten voorspeld, door Jezus en de Apostelen gepredikt, geworden is. "Ik herinner mij niet" schrijft de zendeling Thomson, "ook ooit aangenamer taak te hebben vervuld dan het onderwijs geven uit de Handelingen der Apostelen aan onze Spaanse klasse alhier. De nederdaling van den Geest met Pinksteren, de roeping der volkeren, het martelaarschap van Stefanus, de bekeering van Saulus, de arbeid van Paulus en Barnabas, en inzonderheid de strijd over de besnijdenis, wekten hunne belangstelling in hooge mate op. Ik durf vertrouwen, dat velen beide uit de Spaanse en hoogduitse kinderen, diepe en, moge het zijn, blijvende, indrukken van de waarheid ontvangen hebben. Ook het volgende zal u zeker nog aangenaam zijn te vernemen. "Reeds lang hadden wij een kaart met aanwijzingen der zendingsposten (Missionary map) gebruikt om de kinderen eenig denkbeeld te geven van de ontzaglijke heerschappij, welke heidendom en mohammedanisme nog uitoefenen op aarde. Vervolgens echter werd het raadzaam geacht hieraan ook enige meerder onderricht te verbinden en al de scholieren op de eerste maandag der maand in de schoolkamer te verzamelen, om daar een soort van kleine zendeling-avond te houden, waarbij over die zaak werd gelezen en gesproken, en een der jongste leerlingen rondging met een bus. Dit had voor het eerste maal in November plaats en vond zo veel bijval, dat al de maand December was gekomen, de kinderen reeds vroegen, wanneer toch de tweede bijeenkomst plaats hebben zou? Deze tweede bijeenkomst nu was nog aangenamer dan de vorige en sindsdien is er op verzoek der leerlingen zevenmaal een bus voor de zendelingen in de school geplaatst, welke tegenwoordige opbrengst bestemd is voor de Engelse zending in Indië." Gedrukt en uitgegeven bij KEMINK Sc ZOON te Utrecht. 