L. Fuks, R.G. Fuks-Mansfeld, Aspects of jewish life in the Netherlands. A selection from the writings of Leo Fuks, R. G. Fuks-Mansfeld, ed.
Citation for published version (APA):
Huussen, A. H. (1996). L. Fuks R.G. Fuks - Mansfeld, Aspects of jewish life in the Netherlands. A selection
from the writings of Leo Fuks. A selection from the writings of Leo Fuks, R.G. Fuks-Mansfeld. Bijdragen en
Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden, 111(4), 517 - 518.
https://doi.org/10.18352/bmgn-lchr.4342 ALGEMENE GESCHIEDENIS L. Fuks, Aspects of Jewish life in the Netherlands. A selection from the writings of Leo Fuks, 
R. G. Fuks-Mansfeld, ed. (Assen: Van Gorcum, 1995, vii + 220 biz., ƒ65,-, ISBN 90 232 
2941 X). De naam van Leo Fuks is onverbrekelijk verbonden met de Bibliotheca Rosenthaliana (BR) 
en met de studie van het jiddisch. Hij werd in 1908 geboren in het Poolse stadje Kalisz dat 
toen deel uitmaakte van het Russische rijk, als derde kind in het gezin van de geleerde Joel 
Fuks en zijn vrouw Hinde Wolkowicz. Leib werd opgevoed in een tamelijk welgestelde 
omgeving; de helft van de bevolking van Kalisz was joods. Hij zou de sporen van zijn vader 
drukken en Leib werd, na de verarming van zijn familie, in 1921 naar het joodse seminarium 
te Warschau gestuurd. De lectuur van Spinoza zou hem zijn geloof hebben doen verliezen. Na de dood van zijn vader keerde Leib in 1926 terug naar Kalisz als onderwijzer in het 
Hebreeuws. Als overtuigd zionist greep hij een paar jaar later de kans aan om op een kibboets 
in Polen te gaan werken ter voorbereiding op zijn emigratie naar Palestina. Hij maakte er 
voor het eerst kennis met het gewelddadige antisemitisme onder de Poolse boerenbevolking. Toen de Engelse koloniale regering de immigratie van joden in haar 'mandaat'-gebied in 
1929 sterk inkromp vanwege Arabisch verzet, verliet Leib alsnog Polen. Een zwerftocht 
begon die hem naar Frankrijk en tenslotte via Portugal naar Amsterdam voerde (1934). Hij 
had intussen als handwerksman de kost verdiend. In Amsterdam gaf hij wederom lessen 
Hebreeuws en verdiepte hij zich in het jiddisch. Na de oorlog, die hij dankzij onderduik 
overleefde, zette hij die studies voort. In 1946 werd Leo Fuks als conservator bij de Amsterdamse UB aangesteld voor de BR. Hij 
heeft zich sterk ingespannen voor de terugkeer van joods boekenbezit dat door de Duitsers 
— en degenen die hen volgden — was geroofd. De autodidact Fuks wist zich een faam te 
verwerven als kenner van het joodse boek. Zijn gestaag groeiende oeuvre is gewijd aan 
allerlei aspecten van het joodse culturele en intellectuele leven, in het bijzonder in Nederland. Vele publikaties bereidde hij in de laatste decennia van zijn werkzame leven voor tezamen 
met zijn vrouw. Ik noem slechts de tweedelige catalogus van handschriften Hebrew and 
Judaic manuscripts in Amsterdam public collections (1973, 1975). University of Groningen University of Groningen University of Groningen L. Fuks R.G. Fuks - Mansfeld, Aspects of jewish life in the Netherlands. A selection from the
writings of Leo Fuks. Huussen, A.H. Citation for published version (APA):
Huussen, A. H. (1996). L. Fuks R.G. Fuks - Mansfeld, Aspects of jewish life in the Netherlands. A selection
from the writings of Leo Fuks. A selection from the writings of Leo Fuks, R.G. Fuks-Mansfeld. Bijdragen en
Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden, 111(4), 517 - 518. https://doi.org/10.18352/bmgn-lchr.4342 Citation for published version (APA):
Huussen, A. H. (1996). L. Fuks R.G. Fuks - Mansfeld, Aspects of jewish life in the Netherlands. A selection
from the writings of Leo Fuks. A selection from the writings of Leo Fuks, R.G. Fuks-Mansfeld. Bijdragen en
Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden, 111(4), 517 - 518. https://doi.org/10.18352/bmgn-lchr.4342 Citation for published version (APA):
Huussen, A. H. (1996). L. Fuks R.G. Fuks - Mansfeld, Aspects of jewish life in the Netherlands. A selection
from the writings of Leo Fuks. A selection from the writings of Leo Fuks, R.G. Fuks-Mansfeld. Bijdragen en
Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden, 111(4), 517 - 518. https://doi.org/10.18352/bmgn-lchr.4342 Copyright
Other than for strictly personal use, it is not permitted to download or to forward/distribute the text or part of it without the consent of the
author(s) and/or copyright holder(s), unless the work is under an open content license (like Creative Commons). The publication may also be distributed here under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license. More information can be found on the University of Groningen website: https://www.rug.nl/library/open-access/self-archiving-pure/taverne-
amendment. Take-down policy
If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately
and investigate your claim. Take-down policy
If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately
and investigate your claim. Downloaded from the University of Groningen/UMCG research database (Pure): http://www.rug.nl/research/portal. For technical reasons the
number of authors shown on this cover page is limited to 10 maximum. ALGEMENE GESCHIEDENIS Zijn weduwe heeft een 
keuze van acht grotere artikelen van Fuks gebundeld, voorzien van een inleiding, een welkome 
bibliografie van zijn geschriften en van een index van namen. De keuze is gevallen op opstellen 
uit de jaren 1956, 1966 en 1974-1981: over de jiddische kroniek van Abraham Chaim 
Braatbaard (1740-1752); de Zweedse familie Graanboom; Hebreeuws en Hebraisten in 
Franeker in de zeventiende en achttiende eeuw; een rechtsstrijd onder de Amsterdamse 
sefardim in de zeventiende eeuw; Oost-Joden in Nederland tussen de beide wereldoorlogen; 
de bibliotheek van de Portugees-Israëlitische gemeente Talmud Tora te Amsterdam in 1640; 
de inwijding van de Portugese synagoge in Amsterdam (1675); nieuwe gegevens over 
Menasseh Ben Israel als boekverkoper. Voorzover de opstellen in het Nederlands waren 
verschenen, zijn ze hier alsnog in het Engels vertaald. (Het voorwoord spreekt van 'een 
negende artikel', dat ik niet heb kunnen vinden.) De uitgeefster heeft het de gebruiker niet 
gemakkelijk gemaakt de hier gepresenteerde bijdragen in Fuks' bibliografie terug te vinden. Bronvermelding heeft zij achterwege gelaten. Het stuk over de Graanbooms, bijvoorbeeld, 
is kennelijk een samenvoeging van twee publikaties uit 1966. Hier en daar heeft uitgeefster 518 Recensies Recensies een noot toegevoegd (38 noot 1), maar zij heeft ook een incongruence veroorzaakt door de 
verwijzing (61 noot 12) naar de toestemming om een catalogus uit Keuls bezit te laten staan, 
terwijl die reproduktie (zie Quaerendo, XIII (1981) 34-45) in deze bundel stilzwijgend is 
weggelaten. Dit neemt overigens niet weg dat deze fraai geproduceerde bundel een waardig 
gedenkteken is voor een veelzijdig geleerde. A. H. Huussen jr. P. A. L. Buunk, Het imaginaire verleden. Beeldende kunst en geschiedschrijving (Dissertatie 
Vrije Universiteit Amsterdam 1994; Kampen: Kok Agora, 1994, 338 blz., ƒ49,90, ISBN 90 
391 0606 1). Sinds zo'n vijftien jaar geleden 'het verhaal' in de geschiedenis zijn comeback maakte, zijn 
Johan Huizinga's geschiedtheoretische opvattingen zo populair geworden, dat met recht alweer 
over al het 'gehuizinga' in Nederland wordt geklaagd. De historicus die op safe speelt lardeert 
zijn betoog met een paar citaten van de Grote Meester; de roekelozen van geest beperken 
hun eerbetoon tot een noot. Maar hoe het ook zij, Huizinga hoort erbij. Die populariteit is 
niet verwonderlijk omdat Huizinga's ideeën dat geschiedschrijving verhalend is en dat verhalen 
beeldend zijn aansluiten bij de traditionele common sense. Wat 'verhalen' en 'beelden' voor 
dingen waren was minder duidelijk, maar het was lange tijd een kniesoor die daarom maalde. ALGEMENE GESCHIEDENIS Vanaf 1983 heeft Frank Ankersmit in Nederland zich ingespannen om het begrip verhaal te 
verhelderen en Piet Buunk heeft in 1994 hetzelfde voor de notie beeld gedaan (Ankersmit 
was niet toevallig Buunks copromotor). Zijn aan de VU verdedigde proefschrift Het imaginaire verleden heeft hij geconcipieerd als 
een drieluik. In het eerste deel thematiseert hij de wereld van de kunst, waar het begrip beeld 
een centrale rol speelt. In het tweede deel behandelt hij de relatie tussen woord en beeld, 
omdat de kunst vooral picturale beelden produceert terwijl het in de geschiedschrijving vooral 
om verbale beeldvorming gaat. In het derde en laatste deel probeert hij om de in de eerste 
twee delen gewonnen inzichten voor de geschiedschrijving vruchtbaar te maken. Dat is geen 
geringe klus en qua opzet is dit dus een gedurfd en daarom nog ouderwets proefschrift (dat 
cum laude werd beoordeeld). De wereld van de kunst moet volgens Buunk — die de opvattingen yan Danto en Goodman 
in deze nauwgezet volgt — opgevat worden als een relatienetwerk (=structuur) van kunstenaar, 
kunstwerk en publiek. Alleen binnen deze constellatie kan uitgemaakt worden wat en wanneer 
iets kunst is: een Brillo-doos in de winkel is een gebruiksvoorwerp en Andy Warhols Brillo-
doos in het museum is kunst. De kunstenaar is als het ware de zender, het publiek de ontvanger 
en het kunstwerk de boodschap. Om de boodschap als kunstwerk te kunnen decoderen 
(bijvoorbeeld de Brillo-doos) moet de ontvanger hem als zodanig kunnen identificeren en 
interpreteren, aldus Buunk, en dat kan alleen als de ontvanger al over kennis van andere 
kunstwerken beschikt. Om kunst als kunst te kunnen herkennen en appreciëren moet men 
dus over een imaginair museum beschikken, omdat elk kunstvoorwerp altijd naar andere 
kunstvoorwerpen verwijst. 'Kunst is dus geen eigenschap van, maar een manier van omgaan 
met een object' (330). Nu behoren de meeste producten van kunstenaars tot de picturale symboolsystemen terwijl 
de meeste producten van historici — verhalen — tot de verbale symboolsystemen behoren.