Militaire spectator; tijdschrift voor het Nederlandsche leger, 1872, 01-01-1872 [Bijlage]
Wat verstaat men onder die laatste bewering ? Verstaat men er onder dat wij geen versterkte linie of vesting hebben, die hoegenaamd niets te wenschen overlaat, dan is die bewering volkomen waar. Maar dan is zij eigenlijk une vérité vraie; eene doodeenvoudige waarheid, die zoozeer uit den aard der zaak voortvloeit, dat niemand het in het hoofd zal komen om daaraan te twijfelen, en het geheel en al overtollig is haar uit te spreken. Want dat zal wel zeker zijn, dat er nooit eene versterkte linie of vesting zal bestaan, die niet hier of daar verbeterd kan worden. In dien zin kan men er dus van zeggen: dat die versterkte linie, of die vesting, niet geheel voltooid is. Maar wil meu ouder die bewering verstaan, dat geen vau onze versterkte liniën of vestingen thans vatbaar is voor eene goede verdediging, dan is die bewering eene onwaarheid. Onze liniën en vestingen — zelfs zooals zij thans zijn — zijn vatbaar voor eene zeer goede verdediging; mits maar de bevelhebber, met die verdediging belast, berekend zij voor zijne taak, en zijne troepen hun pligt doen; want daarop komt alles aan. Men redeneert soms bij ons, als of alles maar aankomt op ons vestingstelsel en op onze materiële strijdkrachten; als of alles gedaan is, wanneer dezo maar goed verzorgd en in den besten toestand gebragt zijn; als of wij dan niets meer te vreezen hebben, het leger dan veilig kunnen verminderen en verwaarloozen, den krijgsgeest bij ons volk dan geruft, kunnen laten insluimeren. Zoo te redeneren is toegeven aan eene dwaling, die de noodlottigste gevolgen moet hebben; nooit hebben vestingen of verschansingen de onafhankelijkheid van een land verzekerd; maar wel wordt die verzekerd door een goed leger, door een dapper en vaderlandlievend volk. De waarborg van Neerlands volksbestaan moet men niet zoeken in liniën of vestingen; men moet die zoeken in goede en goed aangevoerde regementen; zorg daarvoor, zij zullen u veel minder kosten dan al uwe versterkingsmiddelen, en u oneindig meer nut aanbrengen. Wij zijn, sedert een reeks van jaren, ten dezen opzigte op een geheel verkeerden weg; wij hebben veel te veel onze zorg gewijd aan de doode strijdkrachten; veel te veel de levende strijdkrachten — het leger, de schutterij, de volkswapening — verwaarloosd. De aanneming van deze wet op het vestingstelsel zal ons nog verder brengen op dien noodlottigen weg, want zij zal tot noodwendig gevolg hebben: eene vermindering van de uitgaven voor het leger. Men moet geheel en al vreemd zijn aan de gezindheid der Volksvertegenwoordiging, om te gelooven dat die vertegenwoordiging hare toestemming zal geven aan een oorlogsbudget van 16 millioen- zij zal — en met het volste regt — dat cijfer te hoog vinden; zij zal op vermindering aandringen. Wat dan? toegeven aan dien aandrang? Er zijii misschien hier eu daar kleine bezuinigingen te maken op de uitgaven voor het leger; maar geen bezuinigingen die veel beduiden, geene die maar in liet allerminste beantwoorden aan de cischen die men in dat opzigt stelt. Wil men de uitgaven voor het leger met een paar milliopn verminderen, dan moet men het verkleinen, korpsen ontbinden, nieuwe organisatiën invoeren van eene zeer twijfelachtige waarde: in één woord, men moet dan het Wer afbreken. Zeer zeker zal de tegenwoordige Miuister van Oorlog hiertoe de hand niet willen leenen, luj zal veel liever aftreden, maar welk een taak bereidt hii dan ziin opvolger voor? J J Op de hier vermelde gronden moet de ondergeteekeude de aanneming der voorgestelde wet ontraden; die aanneming zou noodlottig eu verderfelijk zijn voor het Va derland. Om die meenmg nader toe te lichten zullen hier aanmerkingen eu be^chou wingen volgen over de werkzaamheden die de Regering voorstelt aan onze liniën en vestingen te verrigten; nadat alvorens een enkel woord gezegd is over het geheel van het verdedigingstelsel, door de Regering in deze wet voorgestaan. De Memorie van Toelichting spreekt over „regtstreeksche verdediging" en „eeconcentreerde verdediging"; die uitdrukkingen zijn zeer onbepaald, zeer rekbaar zeer duister Maar, zonder zich bij de bcteekems dier uitdrukkingen op te houden wil de ondergeteekeude hier alleen spreken over het verdedigingstelsel door de Reserinvoorgestaan. In de hoofdzaak keurt hij dat stelsel zeer goed, en kan hij zieh gehee! daarmede vereenigen; hij zal zich daarom hier maar bepalen tot enkele beschouwingen. Niet alle gedeelten van ons land zijn vatbaar voor eene verdediging tegen overmao-t maar wel kan die verdediging met goed gevolg worden gevoerd, wat betreft IWd- Hier is H /M? T 8 j der provinetën Utrecht, Gelderland en Noordbrabant Hier is de gesteldheid van den groud van dien aard, dat de mogelijkheid bestaat' om voortdurend den sterksten vijand het hoofd te bieden; dit gedeelte maakt ook het rijkste, het gewigtigste deel onzes lands uit; ten allen tijde heeft men er dan onk naar gestreefd om dit deel des lands tegen den vijand te verzekeren en nnlmoest, nog altijd, hier de hoofdverdediging worden "gevoerd; al is het dat de ve"- houding tusschen den bloei en de welvaart der andere gewesten van ons land en die Tan het eigenlijk Holland thans anders is dan in de zeventiende eeuw. Maar moet bij Holland de hoofdcerdediging worden gevoerd, dit wil daarom niet zeggen dat alle andere deelen des lands onverdedigd moeten blijven. Integendeel, wij moeteu van ons land bezetten en verdedigen alles wat vatbaar is voor eene goede verdediging, indien daardoor geen nadeel wordt toegebragt aan de verdediging van het geheel. De verdediging van een landsgedeelte, van waar wij de daar aanwezige strijdkrachten kunnen wegnemen en overbrengen naar den hoofdzetel van onze niagt — Holland — benadeelt de verdediging van het geheel niet, maar wel zou die benadeeld worden door de verdediging van een landsgedeelte dat spoed'g door den vijand geheel afgesneden kan worden van Holland. De vraag: of de IJssel verdedigd moet worden, vordert eenige toelichting. De IJssel, als verdedigingslijn, heeft geene absolute waarde; die waarde is zeer betrekkelijk. Er kunnen omstandigheden zijn, waarin aan de verdediging van den IJssel niet gedacht kan worden; er kunnen andere omstandigheden zijn, waarbij die rivier eene uitmuntende verdedigingslijn uitmaakt. Hoofdzakelijk hangt dit af van de betrekkelijke sterkte der oorlogvoerende partijen; van den tijd dien men gehad heeft, om zich tot de verdediging voor te bereiden, en van den toestand der rivier. Heeft de IJssel een lagen waterstand en is zij dus gemakkelijk over te trekken; hebben wij maar enkele dagen gehad om ons tot den oorlog voor te bereiden en heeft het vijandelijke leger dat ons aanvalt eene groote overmagt op het onze, dan moet de IJssel niet verdedigd worden; dan moet ons leger niet aan de rivier worden geplaatst, maar stelling nemen voorwaarts van de nieuwe Hollandsche waterlinie. (Hier, en bij het vervolg dezer redenering, wordt ondersteld dat wij te doen hebben met een vijand die onze oostelijke grenzen aanvalt; met andere woorden, met Pruissen.) Maar de IJssel moet wel verdedigd worden, wanneer — zoo als dikwijls gebeurt — de waterstand hoog is, zoo dat die rivier dan tot de groote rivieren kan worden gerekend; of, wanneer het leger dat ons aanvalt, niet veel sterker is dan het onze, of wanneer wij over geruimen tijd hebben te beschikken om ons ter verdediging in te rigten. In elke van die gevallen moet ons leger aan den IJssel stelling nemen; en dan bestaat zeer goed de mogelijkheid om die rivier voortdurend te verdedigen. Geheel verkeerd zou het zijn wanneer de wet gebiedend voorschreef, dat de IJssellinie moet worden verdedigd, of moet worden verlaten; dat moet van de omstandigheden afhangen, van de inzigten van het legerhoofd, van zijn beleid en bekwaamheid. De IJssel-linie moet dus zóó ingerigt zijn, dat men haar kun verdedigen, maar dat men niet gedwongen is haar te verdedigen; er moeten aan den IJssel geene vestingen zijn die men voortdurend bezet en verdedigt; maar wel versterkte punten, bruggenhoofden, die men tijdelijk bezet zoolang daar voordeel in is gelegen en die men geheel verlaat zoodra dat voordeel ophoudt. Omtrent de kustverdediging valt het volgende aan te merken : Bij de kustverdediging moeten zee- en landmagt zamenwerken. De zeemagt die men daarvoor wil bestemmen is daarvoor genoegzaam; maar zij is er nog niet; thans hebben wij nog maar beschikbaar: 4 ramtorenschepeu, 3 monitors, de stoombatterij de Rug ter, de gepantserde batterijen Jupiter en Draak, de drijvende batterijen met gepantserde fronten Orkaan, Salamander en Neptunns, en het bestaande houten materieel. Er ontbreken nog: 1 ramtorenschip, 8 monitors en 24 stoomkanonneerbooten; over zes jaar zullen die er zijn. Kan men nu de kustverdediging voeren, ook met dit onvoltallig materiëel der marine? Zeer goed; des noods zijnde, misschien geheel zonder marine. Verschillende omstandigheden maken het landen van een vijandelijk leger op de Hollandsche kust minder tc vreezen. De verdediger heeft het in zijne niagt, door de spoorwegen en telegraaf, om tijdig eenige duizend man te brengen op het punt waar de landing zal plaats hebben . die troepen kunnen daar, gaandeweg, versterkt worden; maar reeds aanvankelijk zijn zij genoeg; de overmagt des vijands beduidt hier niets. Het gesehut van de vijandelijke vloot kan het zeestrand schoonvegen; dus, op dat strand moet de verdediger zich niet wagen; het ontschepen der vijandelijke troepen op dat strand is niet te beletten. Maar, in het duin geplaatst, kan de verdediger van daar den vijand op het strand op geduchte wijze teisteren; hij kan hem tegenhouden en misschien dwingen zich weer in te schepen; de BE&uMONT-geweren kunnen hier goede renten opbrengen. Zelfs al gelukt de landing, dan kan men toch den vijand het verder doordringen in Holland gemakkelijk beletten. Het terrein is daar zoo gunstig voor de verdediging als men maar bedenken kan; geen forten of vestingen zijn daartoe noodig; zelfs eene kleine afdeeling kan daar zeer gemakkelijk zich verdedigen tegen een overmagtigen vijand. Mislukt 's vijands onderneming, dan zal het hem moeijelijk, misschien onmogelijk zijn, 0111 zijn leger weer in te schepen; dan kan dat leger geheel verloren gaan. Bij eene goede verdediging moet het den vijand moeijelijk vallen in Holland te komen; maar het moet hem nog moeijelijker vallen er weer uit te komen. Na deze beschouwingen over het geheel van ons verdedigingsstelsel, volgen nu aanmerkingen over de werkzaamheden die de Regering voorstelt om te verrigten bij de verschillende liniën. a. de nieuwe Hollundsche waterlinie. Wat in de Memorie van Toelichting gezegd wordt, over de noodzakelijkheid van het stellen van de inundatiën der nieuwe Iiollandsche waterlinie zoo veel mogelijk te verzekeren, is waar en goed; en de post van f 820,000, voor het verbeteren der inundatie-middelen van die linie uitgetrokken, schijnt aan weinig bedenking onderhevig te zijn. Ten aanzien der tabellen, door de Regering medegedeeld, vermeldende den tijd die er, bij verschillende waterstanden noodig is voor het stellen dier inundatiën, valt het volgende aan te merken: 1°. de bepaling en vaststelling van liet verdedigingsstelsel moet in groote, algeineene trekken geschieden, en niet afdalen tot technische bijzonderheden. Dus, bijv. moet bij die vaststelling voorkomen: die en die inundatie moet gesteld worden, die en die vesting verdedigd worden; maar koe of die inundatie gesteld wordt, hoe of die vesting ingerigt wordt, dat behoort uitsluitend tot den werkkring der genie; het is genoeg dat men de zekerheid heeft, dat die inundatie kan worden gesteld, dat die vesting goed kan worden verdedigd. De kennis van ons verdedigingsstelsel brengt, niet mede, dat men bekend moet zijn met de breedte van eene sluis, met den vorm van een bastion, met de diepte van eene gracht: dat zijn zaken voor den ingenieur; 2". men moet geen onbepaald vertrouwen stellen in de cijfers, aanduidende den tijd die er noodig is voor het stellen der inundatiën: opnemingen en berekeuingen met de gemoedelijkste uaauwkeurigheid verrigt, kunnen toch soms tot eene onjuiste uitkomst brengen, omdat uien daarbij de eene of andere omstandigheid heeft over het hoofd gezien, welke op die uitkomst invloed moet hebben. Ook hier is de wetenschap niet onfeilbaar; 3 . men moet zich niet voorstellen, dat die linie niet te verdedigen is, zoo lana* de inundatie niet volkomen is gesteld. Het tegendeel is waar: reeds van den eersten dag af aan dat de inundatiemiddelen beginnen te werken, is daardoor ceii gedeelte der linie onaanvalbaar, of moeijelijker aan te vallen; en is het daardoor voor dc troepen gemakkelijker de overige deelen der linie te verdedigen. Met eiken dag vermindert, de aanval baarheid van de linie, en wordt dus de taak der verdedigende magt gemakkelijker. Het is dus eene dwaling van te gelooven dat, wanneer er bijv. tien of twintig dagen noodig zijn voor het volkomen stellen der inundatiën van de nieuwe Hollandsche waterlinie, alles verloren is, wanneer de vijand, vóór den tienden of twintigsten dag, die linie bereikt. "Voor de verbetering der verdedigingswerken van de nieuwe Hollandsche waterlinie, wordt gevraagd eene som van ƒ 2,180,000; die uitgave is niet volstrekt noodig. Het is zeer goed mogelijk, dat het werkelijk verbeteringen zijn, alles wat men aan de verdedigingswerken van die linie wil verrigten; maar, ook zonder die verbeteringen, zijn die werken zeer goed te gebruiken. Men schrijft wel eens te groote uitwerking toe aan »de meer krachtige middelen van aanval van den latereu tijd" (Memorie van Toelichting, bladz. 11); men overdrijft wel eens de eischen van veiligheid voor de verdedigers van eene aangevallen sterkte; men svergeet dat het onmogelijk is oorlog te voeren, zonder daarbij menschenlevens te wagen, menschenlevens op te offeren. Zeker moet dit niet onnoodig geschieden; maar men moet ook niet aankomen met overdreven vorderingen om den soldaat aan de werking van 's vijands vuur te onttrekken; met vorderingen die men gedurig zal vernieuwen, omdat telkens nieuwe aanvalsmiddelen zullen voorkomen. Het gevaar vormt en ontwikkelt den soldaat; troepen die te veel zich schuil houden in bomvrije gebouwen, verliezen daardoor aan waarde. Men vergelijke eens den toestand van de forten der Hollandsche linie, wanneer zij door den vijand worden aangevallen, met den toestand van de citadel van Antwerpen tijdens het beleg van 1832. Die citadel had bomvrije localen; maar, door de groote getalsterkte der bezetting, was het, voor een gedeelte dier bezetting, als of er geen bomvrije localen waren; altijd bleef een gedeelte dier bezetting ongedekt en onbeschermd tegen de uitwerking van 's vijands vuur. He uitwerking der artillerie kan, sedert 1832, zeer zijn toegenomen, maar zeker is het, dat geen der forten van de Hollandsche linie ooit aangevallen zal worden door eene zoo sterke artillerie als de Eransche artillerie voor de Citadel van Antwerpen in 1832; de terreingesteldheid laat zelfs veelal den vijand niet toe zulk eene sterke artillerie tegen eene der forten der linie in werking te brengen. En eindelijk, wat alles afdoet, de Antwerpensche citadel was in 1832 geheel ingesloten; hare bezetting kon niet worden verwisseld of v ernieuwd; hare zieken en gewonden kouden niet naar elders worden overgebragt. Bij de forten der Hollandsche linie kan dit alles, daarentegen, plaats hebben; die forten verkeeren in niet te vergelijken gunstiger toestand dan de Antwerpensche citadel; die forten kunnen voortdurend toevoer en ondersteuning ontvangen, en de krijgsgeschiedenis leert dat onder zulke omstandigheden de verdediging tot in het oneindige kan worden voortgezet. De voorgeslagen verbetering van de versterkingsmiddelen van de nieuwe Hollandsche waterlinie, kan dus achterwege blijven. b. De stelling van Amsterdam. Voor de verbetering der reduit-stelling van Amsterdam wordt gevraagd eene som van ƒ 1,570,000. Die uitgave kan men besparen. Ook zonder die verbetering is de verdediging der stelling van Amsterdam goed uitvoerbaar. Men heeft daar geen behoefte aan nieuwe zelfstandige werken; wat daar nog noodig is kan spoedig in oorlogstijd worden aangebragt; eene eenvoudige borstwering met gracht, eene doorgraving, eene batterij — iets wat men in 24 uren tijds opwerpt — is daar voldoende om den toegang geheel af te sluiten. Kostbare gemetselde forten zijn daar overal onzin; de grond kan ze niet dragen; zij vallen van zelve om. „Een vijandelijke aanval op Amsterdam van den kant der Zuiderzee, behoort toch geenszins tot de onmogelijkheden," zegt de Regering (Memorie van Toelichting, bladz. 16). Het is moeijelijk van iets ter wereld te zeggen, dat het onmogelijk is; maar dat die aanval van den kant der Zuiderzee toch wel zeer onwaarschijnlijk is, lijdt geen twijfel. Niet daarvan gesproken dat de Zuiderzee droog gemaakt kan worden, zoo is het toch duidelijk, dat — al komt er niets van die droogmaking — eene vijandelijke seheepsmagt van de zijde der Zuiderzee komende, weinig te duchten is voor Amsterdam; want die seheepsmagt, ten gevolge van de geringe diepte van het vaarwater, alleen zamengesteld uit houten materieel of uit kleine gepantserde vaartuigen, kan gemakkelijk worden tegengehouden door onze Marine, of door de landbatterijen bij Durgerdam en aan de overzijde van het IJ. Zulk een aanval op Am- tot verbetering vau de werken die, zoo als de forten Vreeswijk, Vossegat enz, in ile tweede linie zijn gelegen, daar er toch altijd wel tijd zal zijn om deze op t,e maken Daarentegen kunnen de werken in de eerste linie niet sterk genoeg zijn, en daarom ware het nuttig het weêrstandsvermogen van de nieuwe werken bij Utrecht nog zooveel mogelijk te verhoogen. D.iartoe zal ook het fort bij Vechten, dat door achtervolgende inkrimpingen veel van zijne waarde verloren heeft, in den zin der oorspronkelijke gedachte bij den aanleg, verbeterd moeten worden. De oudergeteekende neemt deze gelegenheid waar om den wenseh uit te drukken, dat alsnog aehter elk der voorgestelde werken, in rond cijfer, de som worde aangegeven, welke men daarvoor denkt te besteden Want dan eerst zal men eenigzins kunnen oordeelen over de wijze, waarop de Regering zich voorstelt de geraamde som van 10'/s millioen over de verschillende punten van elke linie te verdeelen. Het groote gebrek van de Utrechtsehe linie ligt in het gevaar dat de vijand, terwijl hij ons op liet eene punt bezighoudt;, zich onverwachts van een ander punt en daardoor van de linie meester maakt — een gebrek, dat zij met alle soortgelijke, uit slechts ééne rij werken bestaande liniën gemeen heeft. Voor zooveel het gedeelte der linie bij de stad Utrecht betreft — het waarschijnlijke aanvalspunt — is in dit gebrek door den aanleg der werken bij Vechten, Rijnauwen en op de Voordorpsche en Ruigenhoeksche dijken reeds eenigertnate voorzien. Want daardoor is de stad Utrecht nu als het ware omgeven door twee liniën, de voorste gevormd door de forten Gagel, op den lluigenhoekschen dijk, Blauwkapel, op den Voordorpschen dijrc, bij Rijnauwen, bij Vechten en bij Jutphaas, de tweede door de werken de Klop (in geval men een aanval in fiont onderstelt) op de Bildlstraat, bij Vossegat en de vier lunetten op de Houten&de vlakte. Maar nu verdient het opmerking, dat aan de zijde vau de Bildtstraat, een der voornaamste toegangen, de verdediging slechts berust op één fort, het zoogenaamde fort op de Bildtslraat, dat zeer nabij de stad ligt en slechts 2500 el verwijderd is van het dorp de Bildt. Wanneer de vijand zich in dat dorp vastzet, worden dus het fort op de Bildlstraat en de stad zelve en niet minder de troepen, die in de ruimte tusschen de stad en het fort opgesteld zullen zijn, van die zijde ernstig bedreigd, en onze troepen zullen op den duur den vijand niet uit het dorp kunnen houden. Cit dien hoofde schijnt het noodig de tweede of voorste linie, welke men gaandeweg om de stad Utrecht gevormd heeft, te voltooijen door den aanleg van een werk nabij het dorp de Bildt, zoodanig aan te leggen, dat ook alle batterijen, die de vijand tegenover Vechten en Rijnauwen langs den Krommen Rijn of de Bildttche vaart zou willen oprigten, van ter zijde genomen kunnen worden. Zoodoende zal de toegang langs de Bildtstraat, in verband met het werk op den Voordorpschen dijk, krachtig beschermd zijn. Zoo als de Regering de zaak wil inrigten, is dit deel van de linie om de stad Utrecht, bepaald zwakker dan de overige punten bij die stad. Het gevolg moet zijn, dat de aanvaller zich met alle magt op dit zwakkere punt werpt; en dit dient voorkomen te worden. De voorstellen van de Regering omtrent de lunetten op de Uoutensche vlakte schijnen niet geheel voldoende. Men vrage zieh eens af, hoelang die kleine werken, waarin de bezetting weinig of geene beschutting vindt en die door de achterstaande troepen schier niet ondersteund kunnen worden, het zullen kunnen houden tegenover een vijand, die meester is van het fort bij Vechten '( Die lunetten zijn hier bestemd om de rol te vervullen van de enceinte bij de nieuwe vestingen (met gedetacheerde forten). Moeten zij dus niet evenveel weerstandsvermogen als dergelijke enceintes hebben ? Een ander groot gebrek der Utreehtsche linie is het gemis aan geschikte punten van opstelling voor de troepen en aan goede eommunicatiën tusschen de verschillende deelen der linie Dat men de voornaamste toegangen door forten afsluit, is zeer goed, ofschoon vele dier forten kolossaler en daardoor duurder zijn gemaakt dan noodig was. Maar bij de verdediging moet men toch niet te veel op die forten vertrouwen; want het sterkste fort kan veroverd worden. Het komt, bij de verdediging van eene stelliug, bovenal op de menschen, op "de troepen aan, en daarom moet eene goede verdedigingslinie in de eerste plaats de vrije en krachtige werking der troepen bevorderen. Met het oog hierop heeft de vorige Minister van Oorlog eenige (zeer onvoldoende) werken doen aanleggen bij Naarden, en thans schijnt de tegenwoordige Minister ook een zoogenaamd „offensief" te willen maken bij Julphaas (bladz. 14 der Memorie van Toelichting), Hoe men er eeliter aan denken kan om uit die stelling, zoo als de Regering zich voorstelt die in te rigten, „de flank te bedreigen van een vijand, die voor Utrecht staat", is den ondergeteekende niet duidelijk. Onze troepen, die van Jutphaas over het nieuwe kanaal oprukken, zullen dat kanaal en de brug, dus een défilé, in den rug hebben, en tot hiertoe werd algemeen als een eerste vereischte voor elke offensive stelling beschouwd, dat de troepen ruime gelegenheid moeten hebben om naar buiten en weder binnen de stelling te trekken. De ondergeteekende gelooft, dat men wel zal doen het denkbeeld eener offensive positie aan deze zijde op te geven, terwijl de beide werken, welke men hier wil aanleggen, hem onnoodig voorkomen. Om het kanaal te verdedigen zijn eenige scherpschutters en een paar stukken voldoende. Volstrekt noodig echter is het achter de linie punten van opstelling en verblijven te hebben tot legering van de troepen, terwijl van die punten wegen naar do linie moeteu worden aangelegd. Even zoo behooren de forten om Utrecht — even als bij Antwerpen het geval is — door een doorloopenden weg verbonden te worden. Ook aan (onderaardsehe) telegraphische verbinding dient te worden gedacht. Deze ontbreekt nog in de gelieele linie. En het is inderdaad opmerkelijk, dat alle sluizen, die tot het stellen der inundatiën noodig zijn, buiten het telegraaphnet gesloten zijn! Er zijn althans geene telegraaphkantoren, noch te Muiden, noch te Vreeswijk, noch te Honswijk, noch te Wijk bij Duurstede. Wanneer ons leger van den IJssel of de Grebbe-linic op de Utreclitsche linie terugtrekt, dan zal een deel daarvan voorwaarts van Naarden, een ander deel voorwaarts van Utrecht, tusschen de stad en de inundatién, stelling moeten nemen. De troepen, die daar niet geplaatst worden of kunnen worden, moeten achter de linie, bij voorbeeld bij Harmeien en ten noorden en ten zuiden van Utrecht, bij voorbeeld ter hoogte van Nieuwersluis eu Jutpliaas, stelling nemen. Dan kunnen zij van daar elk punt, waar de vijand mogt doorgedrongen zijn, ter hulp komen. Maar daartoe is het noodig, dat de punten van opstelling vooraf gereed gemaakt zijn tot opname van die troepen en dat er goede verbindingen met de linie aanwezig zijn. En dit is te meer noodig, omdat het iu de stad Utrecht aau de noodige lokalen vooreen sterk garnizoen ten eenen male ontbreekt, Vroeger kon men dergelijke zaken tot oorlogstijd uitstellen, maar thans niet meer. In oorlogstijd is er zóóveel te doen, wat in vredestijd onmogelijk kan gedaan worden, dat, in den tegenwoordigen tijd, al hetgeen in vredestijd gedaan kan worden, althans op de punten die aan "den eersten schok zijn blootgesteld, ook behoort te geschieden. Ten slotte zij nog opgemerkt, dat de kwestie van de aanvallende bewegingen, die uit de Utreclitsche linie zouden kunnen geschieden, nog wel eens opzettelijk mag worden onderzocht. Kunnen regstreeksche aanvallen bij voorbeeld bij Utrecht wel tot eenige uitkomst leiden? Wat zal men uitrigten tegen een vijand, gelegerd tegenover de forten bij Vechten en Rijnauwen, en wiens batterijen tusschen ^Odijk en Rijsenburgj door den Krommen Rhijn beschermd znllen zijn? Moeten offensive retours, zullen zij tot iets leiden, niet op flank en rug van den vijand worden gcrigt en dus van Naarden en van een bruggehoofd bij Wijk bij Duurstede uitgaan? Men bedenke dat Naarden in ons bezit kan blijven al is de Utreehtsclie linie overweldigd, en dat de positie van Naarden dan, als wij biunen de Amsterdamsche linie zijn teruggetrokken, nog altijd gelegenheid geeft tot den aanval over te gaan. Maar dau moet inderdaad, in plaats van de werkjes, die er nu zijn, een geretranchecrd kamp aanwezig zijn. b. De reduitstelling van Amsterdam. De buitengewone sterkte van de linie van Amsterdam is door Napoleon en den Hertog van Brunswijk, den aanvoerder der Pruissen in 1787, erkend en zelfs bii de korte verdediging van dat jaar gebleken. Men weet dat de generaal Kuaijenhoff , beter dan iemand met de waarde der positie van Amsterdam bekend, zich sterk maakte die stad zelfs tegen de geweldige magt van den Franschen Keizer te verdedigen. Wij bezitten in Amsterdam wat de Aartshertog Karel in zijne Grundsatze der Strategie, aan elk laad toewenscht.e, wanneer hij zeide: „Er moest in eiken „Staat eene wapenplaats zijn, die als de sleutel van dien Staat kon worden beschouwd „en zijne onafhankelijkheid verzekerde, zoodat de vijand, zoo lang hij die stad niet „genomen had, slechts voorbijgaande invallen kon doen en aan het land geene an„dere dan gemakkelijk te herstellen nadeelen kon toebrengen." Wanneer een volk het geluk heeft zulk eene wapenplaats te bezitten, en wanneer die wapenplaats tevens is de hoofdplaats des Rijks en eene stad als Amsterdam, dan is het pligt niets te verzuimen wat strekken kan om die stad onneembaar te maken. Hiervan uitgaande, gelooft de ondergeteekende, dat er voor deze stelling meer gedaan moet worden dan bij dit wets-ontwerp wordt voorgesteld. Op den voorgrond zij gesteld, dat men hier den aanleg van de noodige werken bezwaarlijk tot oorlogstijd kan uitstellen. De bewering, welke men soms aantreft, dat permanente fortificatiën in het algemeen iu ons land minder noodig zijn, omdat men in tijd van oorlog overal batterijen kan aanleggen, heeft weinig praktische waarde. Voor dat aanleggen van batterijen zal het — althans bij die gedeelten, welke aan den eersten aanval zijn blootgesteld — meestal aan tijd en bekwame arbeiders ontbreken. Het getrokken geschut maakt daarenboven veel meer dan vroeger gemetselde bomvrije of met zorg geblindeerde lokalen noodig, tot bescherming van de troepen en de munitie, en dergelijke lokalen laten zicli niet improviseren. In een terrein als dat om Amsterdam kan men daarenboven niet bouwen zonder goede funderingen, zoodat hier althans van den aanleg van werken in oorlogstijd slechts bij zeldzame uitzondering sprake zal kunnen zijn. Ook zal het hier op de meeste punten aan het hoofdmateriaal, grond, ontbreken. Werpt men nu een blik op de kaart van Kraijenhoff, door de Regering bij hare voordragt overgelegd, dan blijkt het dadelijk dat de geheele verdediging van het terrein tusschen den Rhijnspoorweg en de westelijke ringvaart van den Haarlemmermeer slechts berust (behalve op de inundatie) op ééne linie van posten — voor het meerendeel zelfs opene werken, die als zoodanig geheel onvoldoende zijn — terwijl het noordelijk gedeelte van den Haarlemmermeerpolder niet eenmaal geïnundeerd zal worden. Is het werk bij Sloten of zijn de niet zeer geduchte batterijen bij Amstelveen genomen, dan ligt de hoofdstad open voor den vijand. De vraag rijst al dadelijk: waarom wordt dat noordelijke gedeelte niet geïnundeerd? En geïnundeerd over zoodanige uitgestrektheid — want heden ten dage moet, met het oog op het getrokken geschut, veel meer dan vroeger, op de breedte der inundatiën worden gelet — dat een bombardement onmogelijk wordt. Is het verder niet noodig een werk op te rigten aan elke zijde van het Kleine Loopveld en bij den tol, waar de wegen van Amsterdam en Sloten te zamen komen? En moet men niet zorgen dat hier en elders belangrijke depots van grond aanwezig zijn, ten einde iu geval van een beleg, zoo er tijd is, nog hier en daar kleine posten te kunnen opwerpen, Eindelijk: wanneer men zich in het gedeelte ten noorden van het IJ, tusschen de Zaan en de Zuiderzee, bepaalt tot den aanleg van de voorgestelde werken, hoe zal dan — in de veronderstelling van eene gelukte landing — het legee uit Noordhollaud , door de inundatie, op Amsterdam kunnen terugtrekken, wanneer niet de hoofden der wegen, welke door de inundatie naar Amsterdam voeren en welke ieven zoovele défilé's vormen, gedekt zijn door werken, geschikt om de terugtrekkende troepen op te nemen? Ook uit een ander oogpunt schijnen de voorgestelde plannen omtrent de stelling van Amsterdam niet zeer volledig. De ondergeteekende heeft er reeds meermalen op gewezen, hoe gewaagd het in 't algemeen is onze artillerie-werkplaatsen, inzonderheid de pyrotechnische inrigting en patroonfabriek, in eene opeu stad nabij de kust, onbeschermd blootgesteld te laten aan vijandelijke aanvallen van de zeezijde. De ver- keerde plaatsing dier inrigtingen springt, nog meer in 'toog wanneer men van de veronderstelling uitgaat, dat de vijand de Utrechtsche linie vermeesterd heeft en nu vandaar tegen Amsterdam oprukt In dat geval toch ligt Zuidholland voor hem open en zal hij natuurlijk dadelijk Delft bezetten. En hoe zal men dan, gescheiden van die werkplaatsen, zonder de middelen zelfs om patronen aan te maken, zonder laboratorium, want ook dit is te Amsterdam niet aanwezig (het bestaande gebouwtje, dat dien naam draagt, heeft niets van een laboratorium), de hoofdwapenplaats des lands verdedigen? Zeker, men zal zich eenige dagen of weken in Amsterdam kunnen staande houden, maar is dat voldoende? De stelling is, goed ingerigt, zóó sterk, dat wij ons daar binnen, in verband met het achtergelegen Noordholland (insluiting is niet mogelijk als het nieuwe kanaal tusschen de stad en de Noordzee goed verdedigd wordt) een onbepaalden tijd kunnen verdedigen, maar dan moet in de stelling ook alles aanwezig zijn wat noodig is om zulk eene krachtige, langdurige verdediging te voeren. De Regering heeft zich blijkbaar op een ander standpunt gesteld. Zij wil om Amsterdam eenige werken aanleggen, ten einde de hoofdstad althans eenigzins te beschermen, maar zij schijnt toch van de veronderstelling uit te gaan, dat, als de Utrechtsche linie eenmaal veroverd is, het land als veroverd moet worden beschouwd. Zij wil dan Amsterdam nog wel verdedigen, maar, naar het, schijnt, slechts pour acquit de conscience. De ondergeteekende is daarentegen van oordeel, dat, al is de Utrechtsche linie veroverd, de zaak nog volstrekt niet hopeloos staat, en dat de stelling van Amsterdam schier niet veroverd kan worden als ze maar goed ingerigt en vooral als ze goed verdedigd wordt. Aan die verdediging wordt echter zoo weinig gedacht, dat niet eenmaal in tijd van vrede een bepaald bevelhebber voor die uitgebreide stelling (evenmin als voor de Utrechtsche linie) is aangewezen, zoodat daar in geval van oorlog welligt een generaal het bevel zal voeren, die met de stelling geheel onbekend is. De verdediging van zulke groote steden als Amsterdam is niet gemakkelijk en vordert een voorafgaand ernstig onderzoek van alle kwestiën van militairen en burgerlijken aard die zich daarbij kunnen voordoen. Het leidt tot niets of de militaire genie al eenige werkjes opgeeft, die zij noodig acht, wanneer er niet bestaat een welberaamd plan van verdediging der hoofdstad, opgemaakt door krijgskundigen en door personen, die met de plaatselijke gesteldheid, ook van den omtrek der stad, met den geest der bevolking, met de hulpmiddelen, welke de stad aanbiedt, naauwkeurig bekend zijn. De verdediging van de hoofdstad is geene zaak, die alleen kan worden overgelaten aan militaire bevelhebbers en soldaten. Het burgerlijk element moet daarbij op krachtige en oordeelkundige wijze medewerken. Maar hoe is op dergelijke medewerking te rekenen, wanneer niet reeds in tijd van vrede dat burgerlijk element bij de geheele kwestie wordt geïnteresseerd? De ondergeteekende veroorlooft zieh verder de volgende vragen: Waar moet de bezetting der stelling (zeker 20,000 man, waarvan slechts een deel in de werken en in de kazerne Oranje-Nassau kan geplaatst worden) gehuisvest worden ? Waar zullen de zieken en gewonden van het garnizoen, alsmede die uit de Utrechtsche linie — want van daar zal een deel der zieken en gewenden zeker op Amsterdam worden geëvacueerd — een onderkomen vinden ? Kan men aannemen, dat de bestaande militaire zieken-inrigtingen daartoe voldoende zullen zijn? Of rekent men op de hulp der burgerlijke inrigtingen? Maar dan bedenke men, dat vele personen zich binnen Amsterdam in veiligheid zullen trachten te stellen; dat er dus opeenhooping van menschen zal zijn , en dat de alom gestelde inundatiën het getal zieken schrikbarend zullen doen toenemen. De burgerlijke inrigtingen zullen dus denkelijk niet kunnen bijspringen. Waar moet de voorraad aan munitie, materiëel en levensmiddelen worden geborgen ? Indien de vijand, die met zijne geheele magt van de Utrechtsche linie oprukt en dus zeer sterk moet wordem verondersteld, door de verovering van de Utrechtsche linie meester is van het Vechtwater, hoe zal men dan in de behoefte aan drinkwater 3 voor eene stad als Amsterdam voorzien ? Tiet geval is toch denkbaar, dat de vijand zich westwaarts tot in do duinen uitbreidt en ons dus ook het duinwater afneemt. Welke waarde is er toe te kennen aan de beschouwingen, welke in Kraijenhojfs geschiedenis der jaren 1809 en 1810 omtrent dit punt voorkomen? Kunnen hier de middelen ook dienen, waardoor tegenwoordig op 'slands oorlogsschepen het zeewater voor dagelijksch gebruik geschikt wordt gemaakt? Het zal den heer Minister van Oorlog uit de geschiedenis der belegeringen bekend zijn , dat zulke stellingen als die van Amsterdam nog wel te verdedigen zijn, al laat de inrigting der werken hier en daar te wenschen over. Hetgeen in dat opzigt ontbreekt, kan door het beleid en de dapperheid der verdedigers vergoed worden. Maar zulke groote versterkte plaatsen gaan meestal verloren door gebrek aan den noodigen voorraad en door de gebrekkige verpleging van zieken en gezonden, waardoor ontmoediging ontstaat. Het komt op den morelen factor aan; maar deze staat met do kwestie van voeding en verpleging in het naauwste verband. Tegen gebrek aan voedsel en rust zijn de beste troepen niet bestand. Men moet ook niet voorbijzien, dat, in geval van oorlog, voor de voeding der bevolking moet worden gezorgd, en het zegt iets, om eene stad, waar binnen zich dan welligt 500,000 menschen zullen bevinden, steeds van het noodige te voorzien. Het is waar, dat Noordholland voor ons open blijft, maar in het geval van eene zoo langdurige verdediging als hier wordt ondersteld, moet men niet alles laten aankomen op de hulpmiddelen , welke die provincie kan verschaffen. Voor een voorraad levensmiddelen moet worden gezorgd en daarvoor moeten gebouwen worden opgerigt, tenzij die door de stad zelve zijn aan te wijzen. In elk geval schijnt de oprigting of aanwijzing van gebouwen voor de huisvestiug der troepen en de opname van zieken en gewonden, alsmede voor de bewaring en den aanmaak van munitie, noodig. Niet minder de overbrenging naar Amsterdam van de pyrotechnisehe inrigting en van de patroonfabriek. Dat alles zal veel geld kosten, maar zonder die maatregelen is het te vreezen, dat de verdediging reeds te voren zal zijn ver!amd. Wie het doel wil, moet ook de middelen willen Hetgeen de Regering voorstelt, schijnt een halve maatregel genoemd te mogen worden , en daarmede is noch de defensie, noch ons finantiewezeu gebaat. Want iudien de ƒ 1,570,000, welke de Regering wil besteden, onvoldoende zijn om het doel te bereiken, dan moet dat geld als eene onvruchtbare uitgave worden beschouwd. Het schijnt hier de plaats om op te merken, dat het niet duidelijk is, hoe de voorgestelde werken voor het opgegeven bedrag van f 1,570,000 te maken zullen zijn. De vorige Minister raamde, alleen voor de forten op hel Diemer Builenoeld en den Vuurtoren, ƒ 700,000. Hetgeen hieromtrent op bladz. 17, van de Memorie van Toelichting wordt gezegd, schijnt nadere toelichting te behoeven. c. T)e stelling ran den Helder. Naar de bescheiden meening van den ondergeteekende wordt in het algemeen het groote gewigt van deze stelling niet genoeg ingezien. Het behoud van den Helder, zegt men gewoonlijk, is van belang, ten einde meester te blijven van de haven hot Nieuwe diep, van de groote maritime inrigtingen, die hier worden aangetroffen en van den hoofdtoegang tot de Zuiderzee. Juist. Maar daarenboven is het voortdurend behoud van dit punt van zeer groot gewigt voor de verdediging van de hoofdstad. Stel, dat een vijandelijk leger, na de Utrechtsche linie te hebben vermeesterd, vóór dc Amsterdamsehe linie gelegerd is, dan hangt het voortdnrend behoud van die linie alleen of hoofdzakelijk af van de vraag of geheele insluiting mogelijk zij. Die insluiting is niet mogelijk zoolang ons leger achter het kanaal door Holland op zijn smalst kan stand houden en de overtogt van d:it, kanaal kan beletten In dit tijdperk der verdediging kunnen wij een leger, aan militie en schutterij, hebben van 70 a 80,000 man, en daarmede kan elke poging des vijands om de noordzijde van Amsterdam te bereiken, worden belet, ten minste indien het kanaal ter verdediging is ingerigt. Zoodra echter dc Helder in 's vijands magt is, kan hij van daar met liet landingsleger zuidwaarts rukken; de hand reiken aan zijn hoofdleger, ons leger verdrijven en de hoofdstad geheel insluiten. Amsterdam en de Helder maken derhalve één geheel uit, en van dit oogpunt gezien, schijnen de voorstellen der Regering omtrent deze stelling ten eenenmale onvoldoende, zooals beneden zal worden aangetoond. Men vergelijke vooraf de stelling van den Helder, zooals de Regering die wil inrigten, met de inrigiing die de Engelschen gegeven hebben aan hunne stelling Portsmoutli-Wiglit, die zooveel overeenkomst heeft met onze stelling Helder-Texel. Vooreerst blijft volgens het plan der Regering het eiland Texel geheel onverdedigd. Is dit goed gezien? Het staat toch vast, dat de vijand op Texel geschut (getrokken 12ponders eu denkelijk ook grootere kalibers) kan ontschepen. Daarvoor is niet, als voor de ontscheping van een geheel belegeringspark, eene haven noodig. En kan hij dan niet, van uit de zuidelijkste punt van Texel, onze maritime inrigtingen van het Nieuwe Diep en onze (houten) schepeu beschieten ? Kan men, in Europa of Amerika, één grooten toegang uit zee aanwijzen, die slechts verdedigd wordt door batterijen, op één der beide oevers opgerigt? Een fort op de bank de Laan, door velen als noodzakelijk beschouwd, zal, wordt op b'adz. 19 van de Memorie van Toelichting te regt gezegd, den vijand het doorvaren niet geheel kunnen beletten. Maar de Regering erkent tocli, dat wij, bij het bestaan van dat fort, »een deel zijner schepen reddeloos zullen kunnen schieten." Bestaat er voldoende grond voor die laatste bewering; mag men werkelijk aannemen dat zoodanig resultaat door den aanleg van dat fort te bereiken is , dan zouden de voordeelen voor de verdediging wel opwegen tegen de hooge kosten, daarvoor vereischt. Het schijnt hier de plaats om te vragen naar eene opgave van de kosten van dit fort en van de overige forten, die hier in aanmerking komen. De Minister wil echter het fort op de Laan niet, maar stelt daarentegen een fort voor op den Zuidwal, dat zeker ook eene aanzienlijke som zal kosten. Zal dat fort het doorvaren beletten? Neen. En als de vijand eenmaal met zijne vloot tot de reede is doorgedrongen, wat zal dan zijne kleine schepen weerhouden om te beproeven tot Amsterdam door te dringen? De Commissie voor de kustverdediging heeft in der tijd 4 forten voorgesteld: op de Laan, op de Hors (Texel), op de bank de Zuidwal en op de Harssens (de westelijke punt van den Zuidwal), maar zulke uitgebreide plannen gaan onze finantiële krachten te boven. De Regering gaat nu tot een ander uiterste over, eu wil alleen liet fort op den Zuidwal. Het is echter te betwijfelen of op die wijze de stelling wel te behouden zal zijn. Ware het in elk geval niet beter dat fort op den Zuidwal achterwege te laten en daareutegen dat op de Laan te bouwen? I)an wordt onze scheepsinagt ten minste aan beide zijden gesteund, terwijl zij nu, uit zee op den Helder teruggetrokken, in dezelfde positie zal zijn als een leger, waarvan de eene vleugel, zooals men zegt, in dc lucht hangt. Heeft men een fort op de Laan, dan is er daarenboven kans, dat men den vijand geheel van de reede afhoudt, e'n dit stelsel schijnt meer aanbeveling te verdienen dan het denkbeeld om hem eerst de reede te laten bereiken, in de hoop, dat men hem later van daar zal kunnen verdrijven. TV at Texel betreft, wenscht de ondergeteekende te vragen, of daar geene batterijen aan de kust worden vereiseht, eu of de werken bij de haven aan het Oude Schild niet moeten worden opgemaakt? Het is volstrekt noodig een paar bataillons en eenige veldstukken voor Texel af te zonderen, ten einde met behulp der gewapende bevo?king kleine landingen te beletten, die anders zeker zullen plaats hebben. Want Texel verschaft den vijand water en vee (schapen), en in zekeren zin een steunpunt voor zijne operatiën. Daarenboven kan hij van daar onze vloot en onze maritime etablissementen beschieten. Het terrein op Texel is voor de verdediging zeer gunstig. Heeft men daar troepen, dan zou er ook sprake kunnen zijn van een fort op de Hors, en dit zou welligt in de plaats kunnen treden van het fort op de Laan, wanneer' dit laatste te groote uitgaven mogt vorderen. Zeer verkeerd schijnt het echter om, zooals de Commissie voor de Kustverdediging in der tijd heeft voorgesteld, geen troepen op Texel te hebben, maar toch wèl een fort op de Hors. Dit fort, geheel aan zich zelf overgelaten, zou na korter of langer tijd bezwijken, en dan zon de vijand ons van daar kunnen beschieten met ons eigen zwaar geschut. In elk geval schijnt ook het fort op de Hors, mits door troepen ondersteund, boven dat op den Zuidwul te verkiezen. Wordt Texel in de verdedigiug opgenomen, hetgeen voor 't minst even noodig schijnt als de opname van het eilanl Wight in het plan van verdedigiug van de reede van Spiihead, dan is telegraphische verbinding tusschen het Nieuwe Diep en het Oude Schild onmisbaar. 