Het leeskabinet; mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen, 1882, 01-01-1882 
H«» LEESKABIIET. MENGELWERK TOT GEZELLIG ONDERHOUD VOOR BESCHAAFDE KRINGEN ONDEK EED ACTIE VAN: D. A. VAN WAALWIJK. October 1882. December 1882. met platen. 0' OAA/XSAAAT LEIDEN, A. W. SIJTIIOFF. HET LEESKABINET. HET LEESKABINET. MENGELWERK TOT GEZELLIG ONDERHOUD VOOR BESCHAAFDE KRINGEN ONDER REDACTIE VAN : d- a. van waalwijk. yoor 188 2. VIERDE DEEL. leiden, A. W. S IJ T H 0 F F. 1 8 8 2. INHOUD. Bladz. Mevrouw A. L. G. Bosboom-Toussaint (16 September 1882), door J. de Meester. Met Portret 4 De Heerenboer. (Phantasie en werkelijkheid) — Betuwsche type—door W. Bombouts g Uit den Vreemde, door F. F. C. Steinmetz 46 De Pastorie. Eene kleine novelle van L. Kielland. Uit het Noorsch, door C. Eykman 4g In Solicitudine et Simplicitate, door Bichard de Waal. Met Portret . 67 In Memoriam. Op het graf eens dichters, door Hooft Hasselaer. . . 70 Het Huis Ter Eem. Geschiedkundig verhaal, door J. Duchateau. Met Plaat. 73 Godsdienst, door W. Malinckrodt ^45 Na tien jaren, door N. I. M 146 Een Negervorst. Met Portret ^50 Een Kindergeschiedenis. Een Sprookje van Bichard Leander .... 153 Bladz. Phientje of Pientje? Een Oost-Indische huwelijkshistorie. Uit de aanteekeningen van Jacob Stilleven, O.-I. Ambtenaar, door M. C. Frank. 158 Oudejaarsavond. Eene schets, door Ed. Swarth 175 Een vraag der tijds. Een praatje over lij ken verbranding, door W. Rombouts 182 De Nederlandsche Noordpool-Expeditie, door B. J. G. Volck. Met 2 Platen. 197 Siësta. Een kleine novelle van L. Kielland. Uit het Noorsch, door C. Eykman 213 Kerstrozen. Een vertelling van J. Windor 221 INHOUD. DE PLATEN ALDUS TE PLAATSEN: Mevrouw Bosboom-Toussaint tegenover Blz. 1 A. J. Schaepman n ^ 67 Het Huis Ter Eem van voren. 1649 ... 73 77 77 * u Cetewayo „ „ i50 Nederlandsche Noordpool-Expeditie .... 197 HET LEESKABINET. MENGELWERK TOT GEZELLIG ONDERHOÜ \ t VOOR !- V BESCHAAFDE KRINGEN ONDER EEDACTIE VAN: D. A. VAU WAALWIJK. October 1882. M El T PLATEN. LEIDEN, A. W. SIJTHOFP. MEVR. BOSBOOM TOUSSAINT. MEVROUW A. L. G. BOSBOOM-TOUSSAINT. (16 SEPTEMBER 1882). DOOR J. DE MEESTER. cn winter moge ouderwets-gestreng of nieuwerwets-zacht wezen, van langen duur is hij te onzent altoos. Lieve hemel, het is pas' in 't begin van September en nu reeds wordt de straatlantaarn tegenover mij om half zeven aangestoken! Gesteld dus, dat de vorige maanden zonder de kunstgrepen der traditie onder de zomermaanden konden gerangschikt worden, dan waren wjj nu toch al aan het einde van den zomer, want lange avonden en winteravonden zijn eenerlei. En dat duurt dan tot 21 Maart.... watbliel? tot ultimo April, — tot Juni haast! Welk een genot, wanneer, half Februari, een warme, heldere lag, als een voorbode der weelderige tijden die komen zullen, ontlooide ledematen of — vaker nog — langgewenschte droge voeten brengt. Het is dan, alsof men reeds in 't voorjaar was: en jeniet gij slechts één dag, de dokter die u een week later onder iet oog brengt, dat het toch nog altoos, al hebben we nu en dan Jen warmen dag, winter is, profiteert er langer bij. En toch genotvoller nog dan die lentevoorspellende winterlagen zijn, voor mij althans, de zoogenaamde mooie zomerdagen ran den herfst. Hoe prachtig dan de natuur is, herinner ik mij niet ooit fraaier beschreven te hebben gezien dan door Beets in zijn Najaarslied. Er mengt zich weemoed in het genot van zulk een dag, maar een weemoed vol weelde. Hetzij hij een louterende herinnering zij aan de schoone zomerdagen die voorbij zijn, hetzij hij als nu — want, hoe stiefmoederlijk de lieve Natuur ons dit jaar ook met zomer bedeeld hebbe, de mooie zomerdagen van September blijven niet uit, — hetzij hij als nu meer het karakter van een alleen-gekomene dan van een, met opzet, te laat gekomene hebbe, altoos is hij als een afscheidsavond, een laatste avond in het ouderlijk huis, met de zekerheid echter van een wederzien. Zulk een mooie zomerdag in September was verleden jaar het Conscience-feest en is nu de zeventigste geboortedag onzer beroemde en beminde mevrouw Bosboom-Toussaint. Overkomt het ons Nederlanders zelden twee zulke feesten zóó spoedig achter elkaar te mogen vieren, eigenaardig is het, dat de twee jubilé's in dezelfde maand gevallen zijn. Beide toch hebben zij evenzeer het karakter van zoo'n Septemberdag, waarop de mensch, in dankbare herinnering aan het heerlijk schoone, dat de geheele zomer gebracht heeft, op één dag dat alles als het ware nog eens tracht te genieten. Niet dat het daarmee en daarna gedaan is, de Hemel beware ons! Een geestig Haagsch schilder toekende verleden jaar in 't Conscience-album een schets, voorstellende eene dienstmaagd die het honderdste boekdeel van den grooten Vlaming in de kast zet en zegt: „ Nog lang niet vol, zulle!" Dat lijkt er beter naar! — Maar ik heb straks de mooie Septemberdagen immers ook vergeleken bij afscheidsavonden, waarop een wederzien volgt. En nooit blijft het bij één mooien Septemberdag. Aan het einde van hun levenszomer nooden hunne vrienden — verleden jaar Conscience, thans mevrouw Bosboom, een oogenblik stil te staan. En zelf starende op wat achter hen ligt, ontvangen de jubilarissen den dank van allen, die hen liefhebben, die hun dankbaar zijn, die hen vereeren en beminnen. Of dezen dan niet van de gelegenheid gebruik maken om steelsgewijze te onderzoe- ken, hoeveel er nog wel in de „ portefeuille" ligt, „ ter uitwerking?" — De egoïsten! Een nieuwe uitgaaf harer werken besprekende, vergeleek een Vlaamsch tijdschrift voor een poos de populariteit van mevrouw Bosboom in het noorden met die van Conscience in het zuiden. Dat wilde zeggen — en het was geene onwaarheid — dat hare populariteit zeldzaam groot was. Te meer valt op dit feit als op iets merkwaardigs te wijzen, daar mevrouw Bosboom, zooals Busken Huët zegt, steeds aan „ groote kunst" doet en dus hare populariteit veel minder natuurlijk is dan die bijvoorbeeld juist van Conscience. "Waarin ligt dan het geheim harer overal zich bemind makende kunst? M.i. voornamelijk in het feit, dat zij zoo bij uitstek Nederland sch is. Letters-kundigen beweren, dat hare taal vaak onhollandsch is; ik meen, dat er in de laatste vijftig jaren geene meer Hollandsche taal geschreven is: — taal echter in ruimeren zin opgevat. Haar doel was drieërlei. In de eerste plaats wilde zij, bij voorkeur ten minste, ons verplaatsen in het Holland van vroeger. Zij zelve was in alle eeuwen thuis; zij trachtte ook ons er zooveel mogelijk op ons gemak te brengen. Daartoe hare te onzent onovertroffen schilderingen van de woningen, gebruiken en kleedijen der ouden; daartoe hare schitterende, ruime overzichten over een geheel tijdperk der geschiedenis; daartoe haar indringen in de détails, — van de verhoudingen en van de karakters. Bij de teekening der laatste kwam zoowel haar historie- als haar menschenkennis haar te stade. En dit te meer, daar die teekening van karakters in het algemeen, van menschen, zooals zij toen waren en nu nog kunnen zijn, haar tweede streven was. Karakterontleding beoogde zij, veel meer dan karakter- of liever passieblootstelling door het schetsen van spannende tafereelen; eene karakterontleding, die, vooral als men begaafd is met hare, een enkele maal zelfs tot breedsprakigheid overslaande welsprekendheid, immers ook lichtelijk gelegenheid geeft tot het maken van opmerkingen, die aan.... moraal — d. i. aan Holland! — doen denken. Een derde doel, waarvoor de schrijfster van den beginne ridderlijk is uitgekomen, was het handhaven van de rechten der protestantsche kerk. Die kerk besliste haar oordeel over personen en omstandigheden; die kerk gaf haar bladzijden in de pen, gloeiende van enthousiasme of van verontwaardiging, en eene zeggingskracht verradende, die de beste predikant haar had kunnen benijden. Niet dat zij niet somtijds schitterende proeven van onpartijdigheid aflegde en welwillend oordeelde waar men het tegendeel van haar had kunnen verwachten. Denk slechts, welk een geheel nieuw licht zij op den mensch Alba liet vallen. Doch aan den anderen kant moest Oldenbarnevelt het tegenover den rechtzinnigen Leycester maar al te zeer misgelden, dat hij een vrijdenker was. De vaan der protestantsche kerk omhoog houdende, voer mevrouw Bosboom ten derden male in het schuitje van de meerderheid van het groote Hollandsche publiek. Jan Ten Brink noemt haar eene Nederlandsche Walter Scott. Deze vergelijking doet mij denken aan wat Poushkin van den grooten Schot zeide: dat deze daarom zoo kalm en op zijn gemak met de koningen en helden van vroegere tijden wist om te gaan, omdat hij zich voor de rechtbank der nakomelingschap huns gelijken gevoelde, en zij hem niet dan een natuurlijk en gansch alledaagsch gezelschap konden zijn. Geldt dit ook niet van mevrouw Bosboom? Het is niet alleen haar reusachtige kennis der historie —• der Nederlandsche, maar ook, men denke aan de studie die de Leycesterromans vereischten! der Engelsche, der Spaansche, der Duitsche, der Italiaansche historie — het is niet enkel deze kennis, die haar terugvoert naar eenige eeuwen vroeger, met vrij wat meer gemakkelijkheid dan waarmede menige tegenwoordige realist onze dagen beschrijft; het is niet uit democratie — want mevrouw Bosboom, zonder het gezag ergens te ondermijnen, huldigt de begrippen dier oude Hollan- ders, die de eerste republiek vormden, — niet uit democratie is het, dat zij zulke gemeenzame gesprekken met koningen en keizers en aardsgrooten durft te houden, het is: „omdat zij zich voor de rechtbank der nakomelingschap huns gelijken gevoelt." Aardig is het, dat ook de werken van haar echtgenoot, den kunstschilder Bosboom — kerkschilder bij voorkeur, wat den heer Busken Huët eenige geestige opmerkingen in de pen heeft gegeven over het in een zelfde richting streven van man en vrouw, — aardig is het, dat ook zijne werken zulk eene populariteit genieten, grooter dan die van menigen anderen eersten schilder te onzent. "Wel heeft Nederland aan het echtpaar Bosboom dus groote verplichting. Yroeger legde het van zijn dankbaarheid reeds eenige getuigenis af, thans heeft het gelegenheid om speciaal Mevrouw hulde te bewijzen op haar zeventigsten jaardag. Dien dag uit te kiezen voor een jubilé is een kostelijke gedachte geweest. Over welk een oogst kan de herfstmaand zich verblijden! Of was mevrouw Bosboom's grootsche werkzaamheid geen schitterend protest tegen sommige begrippen, uit kinderachtige antipathie tegen de.... emancipatie gesproten? Dankbaar heeft Nederland de vruchten dier werkzaamheid ontvangen. Of het voldaan is ? .... Pas heeft het nog weder een werk van hare hand ontvangen en het weet: Begina Yan Berchem's „Nu is het uit!" (in Langs een Omweg) zegt mevrouw Bosboom, zoolang haar kracht tot arbeiden gegeven wordt, niet na. En de jubilaris op hare beurt weet, hoe Nederland hoopt en bidt, dat haar die kracht nog lang geschonken moge worden, e n tevens, dat de herfst haars levens niet alleen schoon, maar ook gelukkig moge zijn. Zij weet, dat het met de hoogachtende liefde voor, de eerbiedige verknochtheid harer landgenooten aan haar, óók — nooit uit is! DE HEERENBOER. (PHASTASIE EX W EEK E LDKH EI ü) — Betuwsche type — DOOS W. ROMBOUTS. "Wanneer men, geëerde lezer of lezeres! ten platte lande van een Heerenboer hoort gewagen, dan valt het op dat die naam meestal met eerbied en ontzag wordt gesproken, als een titel waaraan per se rijkdom, macht, verstand en aanzien zijn verbonden. Geen wonder! 't is ook voor velen het ideaal van het boerenleven. De keuterboer en de arbeider erkennen in hem, niet alleen hunnen meerdere, maar zijn, even als dit in alle maatschappelijke rangen en standen het geval is, niet zelden naijverig op zijne voorrechten. Nu, ronduit gezegd, een slecht baantje is het zeker niet: maar men moet vaak al heel wat geduld en meegaandheid bezitten om vrede te houden. Hij is, bijna zonder onderscheid, zulk een aristocraat van het eerste water, als men er zich in de hoogste maatschappelijke kringen maar één durft denken. Hij beschouwt zich niet zelden boven alles en allen verheven en is daarom, voor de meer beschaafde leden eener dorpsgemeente niet zelden een blauwbaard of nachtmerrie die veel bijdraagt om hunne levensrust te verwoesten; want zijn rijkdom en aanzien verschaffen hem onwillekeurig een aanhang, dien hij naar zijne ideën beheerscht, ideeën die door hare bekrompenheid vaak de beste plannen, zorgen en bedoelingen door de weidenkenden en kundigen, ten algemeen nutte ontworpen, dwarsboomen en verijdelen. Wat hij zegt beschouwt hij zelf als een orakel; — wat hij doet als wijs en welgedaan — en daarom drijft hij zijne gevoelens dan ook, a tort et a travers, met ware muilezelkoppigheid, door; zonder zich om den uitslag of de gevolgen te bekreunen. Het behoeft dus geen betoog dat de meeste dier zich zelfgenoegzame individuen voor hunne omgeving dikwijls lastige en onhandelbare heeren zijn, die door zachtheid — overreding — noch dwang zijn te leiden en dus veelal in een dorpsbestuur meer kwaad dan goed stichten; te meer omdat de mindere bevolking, die zij meestal onder den duim hebben, ook al is zij beter gezind, toch de noodige zelfstandigheid mist, die haar den moed zoude geven om hen tegen te werken. Toch gaat ook, in dit opzicht, het karretje niet altijd op een zandweg, zooals het volgend verhaal kan bewijzen; dat, naar ik hoop, als door eigen waarneming geteekend, niet alleen hier en daar de vrolijkheid mijner lezers zal kunnen opwekken; maar ook hunne aandacht bepalen bij toestanden en gevoelens, die zij niet zoo dagelijks ontwaren; terwijl het optreden der personen, in hunne eigenaardige taal en manieren geschetst, wellicht de aantrekkelijkheid mag verhoogen. I. „ Zie zoo vrouw! doar he'k ze": met deze woorden — trad boer Azof, op zekeren Maandag van de Tielsche weekmarkt te huis komende, zijne woning binnen, terwijl hij haar een zorgvuldig ingepakt en met een rood lint omwonden pak papier vertoonde : — doar he'k ze um ien den trommel te sluuten en op ze'n tied de kepons te knippen, 't Zin echte Turken. De kassier zei: 'k mos Spanjoaren vatten, die goengen veuruut, onderwiel de Turken achteruut goengen: maar zoo gek was 'k nie. Ik zeg altied moar: die verdrukt zin moj biestoan en of de kassier doar nou ook al um lachte, en et meschiens arg onneuzel vond, 'k doch bei mein eiges: joa menneke! lachte gij moar: boer Azof is nog nie van giester en wit best wat ie duut. As de pampieren lég stoan dan hebben ze ummers veul meer kans um umhoog te goan as andersum? da's te begriepen! en 'k doch: de dartig duuzend guldes, die 'k ien de leste joaren oan den veestoapel verdiend hé, kan 'k er best es oan woagen: A'k de pampieren in mien trommel he dan kan der ook gin kassiersjong of ander volk mee vortgaan ... Zooals die man ien Rotterdam: och! hoe hiet ie nou ook weer? joa! Pinnof of Pincof, geleuf ik, die zoo a'k ien de krant hé gelezen mit zien mooije proatjes et halve land het beet gehad en ongelukkig gemoakt. Nee, doar za'k nie van gediend zin. „Hebben is hebben, en kriegen is de kunst," zê'k altied en doarum moeder de vrouw! lang mien de sleutels van et kammenet moar es efkes, dan za'k ze wel es netjes onder dak bringen. Kiek es! ze zin mooi gedrukt — mit krulletters en ciefers: moar lezen kuj der niks van, gin spier; 't is veur en boeremins kiek allens as latien, fransch of hebreuws; moar 't mooiste is: ze hebben w e e r d e en geven goeije ren en da's toch moar nummer één. — Zoo pratende had de heer Jerphaas Azof zijn gezegende Turken bezorgd en wreef zich, als had hij een goeden koop gedaan, vergenoegd in de handen. Mejufvrouw Azof, geboren Metje van 't Yeld, was het in haar hart evenwel niet best met haren Heer gemaal eens. Zij vond pampieren ook wel secuur, joa zeker! moar... Dartig duuzend gulden ha ze toch liever oan geld ien 't kammenet bewoard as die pampieren. 't Is wel woar dan bleef et dood kappetoal, moar ze ha dan toch de volle weerde in huns en 't was veur de kienders toch ook veul secuurder." Zoo redenerende kwam de goede vrouw tot de conclusie: da ze er bie occoasie der notoarius wel es over zou spreken, went Azof goeng, noar heur zin, wel wa lichtveerdig te wark as 't ie en adee ien zen heufd ha. En zij had wel gelijk. Jerphaas Azof, wien het zeer was meegeloopen en die zich yan een Keuterboertje tot Heerenboer had opgewerkt, wilde dat ook wel weten. Nu, dit is nog niet altijd zoo kwaad: maar, hoewel niet kwaad van natuur, was toch die omstandigheid op z ij n karakter niet zonder ongunstigen invloed geweest. Hij was met den voorspoed hoovaardig geworden; en ieder, die in den boerenstand heeft verkeerd, weet welk eene onverdragelijke ondeugd de boerentrots is en hoe veel misbilles zij in de samenleving te weeg brengt, 't Spreekwoord zegt niet ten onrechte: „Wa en boer ien zen kop het da het ie nie ien de schoen!" en dit is te meer te betreuren omdat hij dan, zelfs bij de ongerijmdste opvattingen, niet voor rede of overtuiging vatbaar blijkt te zijn. Sinds hij de groote hofstede Kortenhoef had betrokken en lid van den gemeenteraad was geworden, meende hij nu ook dat hij alleen de wijsheid in pacht had en dat hij nu ook het recht en de gaaf had gekregen om in alles het hoogste woord te voeren; en... viel hem de uitkomst soms tegen, toch wilde hij er niets van weten dat zijn eigen manier van zijn daaraan schuld had. Als landbouwer en veefokker was hij zeker lang niet de minste onder broederen; maar in levenswijsheid en maatschappelijk verstand kwam hij zeer veel te kort. Zijn zoon Jelis en zijne dochter Johanna (in de wandeling, kortweg, Hanske geheeten) hadden dit maar al te dikwijls ondervonden want: niet tevreden dat de kinderen oppassend waren, wilde hij hun,' met alle geweld, hooger op hebben. De koe vergat dat zij kalf was geweest en daarom moest Jelis Domine en Hanske onderwijzeres worden, of ze er aanleg en begeerte voor hadden of niet. Moeder do vrouw, die veel redelijker en doordenkender dan haar' echtgenoot, de dingen gewoonlijk bedaard van alle kanten bekeek, had, met haar moederlijk instinkt, zeer goed bespeurd, dat hare lievelingen daartoe niet in de wieg waren gelegd en dat zij de gegevens niet bezaten om zich veel kundigheden eigen te kunnen I maken. Zij kwam daarom herhaaldelijk, nu eens met kracht, dan met zachtheid, op dit punt met haren echtvriend in botsing; maar de baas hoorde niet — hij begreep het zoo en zoo bleef het. „Wat? Zijn kinderen zouden, nu hij het doen kon, in den boerenstand moeten blijven? dat nooit. Zij moesten vooruit — do groote wereld in, hij wilde in hen verheerlijkt worden, men zou later den hoed yoor hen moeten lichtenenz. enz. "Waar deze dwaze doordrijverij op uit liep zullen wij later wel zien, want Jelis was werkelijk geen jongen voor studie — het bedrijvige leven, dat zat hem in 't bloed; en er zou nog eerder een goed handwerksman, dan een heer uit hem groeien. Neen, heerenvleesch had hij volstrekt niet aan 't lijf. En Hanske? zij kreeg de griezels al deur de lejen as ze er moar oan docht um matrès te motten speulen. Zjj was huishoudster geboren en leeren goeng niks, nimmendal. Nu, 't had nog wel wat den tijd; want Jelis was eerst 13 en Hanske 12 jaar oud. Zij gingen nog op de dorpschool en de meester had het al meermalen aan moeder Azof verzekerd: dat er in Jelis een landman en in Hanske een echt huismoedertje stak. Daarom kon vrouw Azof het den boer dan ook niet best vergeven, dat hij zoo onverstandig op zijn stokpaardje voortholde en het welzijn der kinderen aan zijne boezemzonde ten offer ging brengen. En toch, geachte lezers! is het onzen Azof, rechtvaardig gesproken, nog wel zoo erg euvel te duiden? De mensch haakt immers altijd naar hooger en wenscht dikwijls het onbereikbare? Waarlijk! niet alleen in dien stand. Zelfs de beschaafdsten en verstandigsten in den lande zijn daarvan niet vrij. Hoe menig rijk geboren jongeling raakt verloren, omdat Papa hem een loopbaan heeft opgedrongen, die streed met aanleg, karakter en neiging? En dan is het immers nog veel meer te laken, wanneer het meerder verstand dit ook te eerder had behooren te beseffen? Geen genieën worden er, nolens volens, gemaakt: Zij worden geboren. Zij brengen den aanleg mede ter wereld en wee hen, die daarmede geene rekening houden en dien aanleg moedwillig verstikken. Het ongeluk en de malaise, die er later uit voortvloeien, drukken niet voor een tijd, maar vervolgen het slachtoffer zijn geheele leven. Eene mislukte carrière is wel het ergste wat iemand te beurt kan vallen; vooral wanneer men de bewustheid moet omdragen dat de ouders, en zij alleen, daarvan de schuld zijn. De kinderliefde, zoo edel, wordt er door begraven en zij, die hunne telgen ten zegen moesten zijn, worden hun, ook soms met de beste bedoelingen, aldus voor hun volgend leven ten vloek. Ieder individu voelt den aanleg, die hem ten levensgids wordt, en leert hem de krachten van geest en lichaam kennen, waarover hij te beschikken heeft. Alles wat dus in dit opzicht aan dwang wordt onderworpen, wordt misdaad tegen het individuele bestaan. Doch laat ons nu liever, vooral wat het uiterlijk betreft, eens wat nader met onze hoofdfiguren kennis te maken. Yader Azof is een kloeke veertiger, flink, krachtig en vierkant van bouw, — met open oog, donkere haren en baard, — een stevigen gang en luid klinkende stem. Zijn aard helt over naar het goedhartige; eerlijk is hij en rond in handel en wandel en wij gelooven, dat, als hem de weelde geen parten gespeeld had, de man een gelukkigen ouderdom en een rustig sterfbed zoude hebben genoten. Alleen zijne waanwijze opgeblazenheid was het hondje, dat hem beet; en als hij die buien had, dan was er geen professor zoo knap die hem kon overtuigen of tot rede brengen. Zelfs zijne gade, die veel op hem vermocht, daar hij haar op zijne wijze werkelijk liefhad, werd dan veelal afgescheept met een: „zwieg nou moar vrouw! da zin dinger doar gij niks af wit;" en hoewel hij, bij kalmer bezinning, voor zich zelf moest bekennen „da ze 't toch zoo heel mis nie gehad ha," hij zou zich toch liever, ik weet niet wat hebben laten doen, eer hij dat toegaf. Hanske zelfs, die al zoo aardig flemen kon, en met hare lieve blauwe kijkers, hem zoo onschuldig naïef in de oogen kon zien, werd afgegrauwd; en Jelis, ook een kloeke, ronde jongen en precies zijn evenbeeld, had dan mede volstrekt niets in te brengen. Hij stofte er maar op: dat ie wiest, wat ie wou, en dat ie alles kos dwingen, zoo as ie et verkoos," en viel het soms tegen, dan had niet h ij, maar altijd een ander het gedaan. Het kon dus, bij zulk een karakter niet missen of vele teleurstellingen en verdrietelijkheden waren zijn deel en maakten er zijn humeur zeker niet beter op; maar .... w ij k e n voor de omstandigheden of nog half keeren eer hij geheel van den weg was geraakt: dit kwam volstrekt niet in 't boekje. Zoo ook nu: Yaak had hij er met zijne vrouw, de bedaarde, zachtzinnige Metje van 't Yeld, over gesproken „ dat ie pampieren wou hebben," en altijd had deze meer bedachtzaam geantwoord: „och Azof! wa zou da? Dink er toch oan man dat effecten dukkels d é fecten worren en da er zooveul rieker luu as wie, ien éénen dag dood erm mee zin geworren. Beleg ouw geld secuur, ien huns of ien land, moar die pampieren, woar we TiiVs gin verstand Tan hewwe, ze tonnen ons ongeluk nog worren!" maar neen, dat hielp niet. Azof wist het steeds beter en had er wèl Terstand Tan. „ Ie zou zen kassier et wel loaten bedisselen," en nu had hij, bij slot Tan rekening, het zijn kassier toch niet laten bedistelen; maar in plaats Tan Spanjaarden of Peruanen, zooals deze hem aanried, die nietswaardige Turken in huis. „'t "Was um er Tan te grienen," zei Trouw Azof .en ze wou um en lief dinlr da de boas toch nie altied zoo eigenwies wou zin." Daar hadt ge het gaande: „ Eigenwies ? wat eigenwies! de Turken woaren ien 't onderspit en de Spanjoaren der boTen op — da goeng ummers nie, dan most, as alle minsen zoo dochten as zij, et heele Turkenland der wel onder;" en of zij al beweerde: „dat hij alléén et dan toch nie kos redden," de boer wilde er niets Tan hooren, „ie wiest wat ie wou en doarmee uut." Inwendig Terstoord, dat hij zijn Metje niet kon OTertuigen dat hij een wijs stuk had gedaan, Terliet Azof het huis en liep de werf op. Wij willen hem Tolgen om, aldus geleid, een kijkje op Kortenhoef te nemen, 't "Was waarlijk een mooie plaats. Het huis, in ouderwetschen stijl opgetrokken, geleek wel wat op een afgedankt ridderkasteel. Rondom in een tuin gelegen, ging men, met Tier hooge trappen, de Toordeur in en daalde aan den achterkant, eTeneens met Tier trappen, weer in het onderhuis neer. Op eenigen afstand stond het nieuw gebouwde wagenhuis, waarin zich teTens de koe- en paardenstallen beTonden, terwijl Tier hooibergen dit gebouw als Tier trouwe wachters omringden. "Wat Terder stond een houten schuur, die diende tot Tarkens- en schapenstal. Daar achter zag men een uitgestrekten boomgaard, met allerlei Truchtboomen, door een grooten moestuin begrensd en dan, zooTer het oog reikte, welige akkers met landbouwproducten bezet. Yan binnen was het huis Terdeeld in: de geut, de keuken, de woon- en slaapTertrekken, beneTens de pronkkamer. Het meubilair was OTer het algemeen goed en geriefelijk, zooals dat op eene goede boerderij past. Alleen de pronkkamer, (waarin ook het reeds gemelde kabinet, een pronkstuk Tan snijwerk, stond,) was op nieuwerwetsche, of zooals zij het uitdrukten „op stads wies" gemeu- bileerd en op den drempel daarvan stond voor hem, die deze kamer wilde betreden, als het ware, het wachtwoord der huisvrouw geschreven: „schoen en klompen uut." Met welgevallen zag Azof deze zijne bezittingen rond, ging eerst bij het vee, gaf de knechts eenige bevelen en keek daarop met aandacht naar de zes groote populieren, die bij de voordeur op post stonden. Nog dacht hij daarbij aan den schrik, dien zijn wilde jongen hem het vorige jaar op het lijf had gejaagd, toen hij, in een dier hooge toppen geklommen, een eksternest uithaalde en juist zag hij den, toen geroofden en in leven gebleven, buit, een manke ekster,/ (die de ploegknecht van den tongriem gesneden en praten geleerd had) om den hoek van het huis komen aanhuppelen: „alles wel — opgepast — er uut," snaterde het beest en Azof zei goedig: „ Nou, nou, kreupele Gerrit! zij moar nie bang, de boas zal oe nie wegjoagen." — „Alles wel" klonk het weer en weg was de snaak. De duiven vlogen rond en de kleppen, ganzen en eenden liepen verstrooid op het erf, of plasten in den vijver, die er om heen lag. „Verrechtig!" zei Azof, „ 't is toch moar een mooi gedoei. „ Loat er es één ien den omtrek kommen, die et zóó het. Doar hedde nou Lammert van Tuil en Teunis van Yliet, die willen herjennig ook meedoen en bluffen op heur hofstee, moar jongens nee; 't zin lang nog geen Kortenhoefs. En dan mien vee! wie bringt zukke vette koei oan de markt, — wie kriegt zooveul room, wie het zukke perds, — zukke keujes en volop zooveul voejer as ikke? 't zin stumpers bie mien. En doarom: Metje mag proaten wa ze wil. Jelis mot domenei worren en Hanske matrès; doargeet gin punt van of. Geleuf mien, de kienders zin knap van neus en ooren en mit er heufd motten ze et dan ook nog moar goed moaken. De Meister zeit wel da ze 't nie kunnen — en Metje zei krek zoo; moar ikke bin boas en motten is kunnen en doarmee is 't uut, — zoo zeg ikke." „Boer! de blauwe moorkop wil nie vreten, ge het ummers van mergen nie te hard mit hum gejoagd?" zoo brak Arie, de stalknecht, zijne overpeinzingen af. „Zij de gek jong? ik joag nooit te hard, da witte wel, wan gekke vroag: 't beest zal de hoaver uut de Roskam nog ien den buuk zitten: mergen zal ie wel weer ree zin.'' Arie schudde het hoofd, hij wist wel , da de boer bij tijen onmundig hard joagen kos, as "t ie den hardloopenden moorkop veur de sjees ha en een ander hum Tenrbie won;" maar hij achtte het geraden niets te zeggen, hij wist dat ie toch geen gelik kreeg. Daar het inmiddels koffietijd was geworden, ging Azof in huis en vond in de keuken het geheele gezin om de tafel tot den aanval gereed, 't "Was een opwekkend gezicht al die huisgenooten, zoo gezond en zoo vroolijk, daar vereenigd te zien. De vrouw aan 't hoofd, de kinderen naast haar en de meiden en knechts aan het andere einde. .Yoader! waar blief de zoo lang?" roept Hanske hem tegen, , ge veind den hond ien de pot ag ge niet vortmoakt. Moeder het al ien der eiges gebromd, went ge wit, ze wil nie beginnen of gij mot er bie zin en wij jonge klnuters hebben argen trek." — .Nou kienders! 't is bestig, hier bin ik, tast nou dan moar toe. Wa zie ik?.... pannekoeken mit brood? te deksels das nie min henr, nou wik wel geleuven da j hoast het." — r Joa Jerphoas!" zegt Metje,. we habben ze nog van giesteren over en nou hèk er en poar mit spek veur ou weggezet: hedde der trek in?" — ,Gef moar op best wief! 'k he der senie oan, went 'k hè ien de Roskam moar en botteram ge ha.... 'k wou nie blieven éten, went "k wou de pampieren thuus hebben." — ,ffa veur pampieren, voader ?" vraagt Jelis nieuwsgierig, doch hij kreeg een: „wieze gek! goat et ou oan?" tot antwoord. „Ag ge erst es en kerel zijt, die es flink op den stoel steet, dan zul de 't wel weten." B Op den stoel, voader! wa mein ie ?" „Och jong! begriep te da nie? ik mein op den prèkstoel, da wil d' nmmers wel ?" „Nee voader! doar za'k liever veur passen, 'k wor veul liever boer, zoo as gij; een boer is en vrieje mins en en Dommenei mot ieder te woord stoan of ie wil of nie, en doar kumt nog bie, da'k al die dinger, die en Dommenei weten mot, toch nie onthouen kan. Arie de knecht, die dit alles, op zijn leuke manier, had gadegeslagen, deed een nijdigen hap in zijn koek en mompelde: „Erme kienders! ge bint verdreeid wiezer as ou heele voader, die van 't hunje is gebeten. As ikke der wa oan doen kan, dan zal Jelis al boer zin en Hanske getrouwd, eer voader zien zin hét. De jong het er senie oan en aanleg veur ook. Hij rijdt, dorst en egt as de beste van zien joaren, en stark ien de knuusten is ie ook; en da lieve fiene dernje, matrès ? 't is um te lachen; nee, kienderkes wiegeliedjes veur zingen en huusmatrès speulen, da kumt heur toe. Wacht boas! doar zal Oarie es bie zin, zoo slim ag ge bint, da versmeer ik oe nou esen nog een hap in de koek en het smuuspelen was uut. De avond ging zonder verdere stoornis voorbij. Azof nam de Tielsche courant en spelde haar van A tot Z, terwijl moeder Metje de breikous ter hand nam en de kinderen de lessen voor morgen in het hoofd trachtte te werken. H. "Wij zijn drie jaren verder, geachte Lezers! Yeel bijzonders is er in dien tijdkring op Kortenhoef niet gebeurd. Jelis is nu 16 en Hanske 15 jaren oud geworden. Meester van Osselen heeft, terwijl hij zijn eenig oog dicht kneep en zeer wijsgeerig naar de groote neuzen zijner klompen keek, verklaard: dat ze zijne wijsheid ontwassen waren en hij hun niets meer kon leeren, zoodat ze, als vader bij zijne grootsche plannen bleef, nu naar de stad moesten. De boerderij is op den ouden voet gebleven, dezelfde knechts en meiden zijn nog in dienst, de oogst is op zijn tijd droog binnen gekomen en gedorscht, opgevoerd of verkocht; de moorkop is weer beter geworden, de melkerij is niet onvoordeelig geweest, het gezin is vrij van ziekte en tegenspoed gebleven, en kreupele Gerrit leeft ook nog en schreeuwt nog altijd even hard: dat er „ opgepast moet worden." Thans is November in 't land en het weder is van avond toch al heel guur en somber. Mejuffrouw Azof zit, oudergewoonte na de koffietoestel opgeredderd te hebben, weer aan haar verstelwerk, de kinderen lezen samen over de helden des vaderslands en boer Azof zelf is in zijn leuningstoel in den dut geraakt; „went," zeide hij, „mit zo'n hondeweer mot en mins wel voak kriegen." Plotseling schrikt hij echter wakker door een bons op de deur en eer hij nog binnen kan roepen, stapt er een .zijner dorpsgenooten het vertrek in en zegt op luiden toon: „ Gen oavond zoam! hedde gullie 't nog wel ?" en voordat Azof nog recht weet wie hij voor heeft, heeft de bezoeker hem reeds Stevig bij de hand en roept, die al schuddende, nog luider: » k feleseteer oe boer Azof, ge bint karkmeister geworren van oavond. Hend van Los het oe doanig ien de wielen gerejen moar we hebben ou er toch deur gehoald. Allo, nou de flesch veur den dag, went de dommenei en de meister kommen ook nog." „Wa zegde Joanus, bin 'k karkmeister?" schreeuwt Azof terug, „wel kérel! doar bin 'k beduusd of, went ik wiest er niks af dat ze mien op 't oog hadden; nou 'k hè der schik mee, joa verrechtig! da he'k. Yrouw! kom vort de gloas uut de kast en de flesch op de toafel. Jelis gou de gij nou den Dommenei en den meister tegen mit de lanteern, went 't is dan lebendig duuster op t pad. Hanske, mien deern! zet de groote stoel veur den Dommenei bie den heerd en een kussen der op, heur! Yerrechtig da duut mien plesier! Joa, joa, ze weten hier te M. 'k Ben blij dat wij hier zijn!" „"Welkom Dommenei! dag meister! hoe geet et?" zoo klonk het dooreen, totdat het eindelijk gelukte om de gasten ontpakt en elk met een dampenden gouwenaar om den haard gezeten te krijgen. „Dommenei!" zegt Azof, „ma 'k oe en gleske wien presenteeren ? 'k dank oe da ge mien karkmeister gemoakt hè, doar he 'k onder ons gezeid, al lang op geloerd, moar 'k wou der me over spréken." „Ja, Azof!" zegt de Predikant, „het is goed en het verheugt mij ee'n man als gij in den kerkeraad te hebben gekregen, het is waarlijk een aanwinst, dat weet ik, maar ik heb het toch niet alleen gedaan." „Pah! pah! Dommenei! zwieg nou moar stil, doar weten we alles van en as de slacht oan kant is, zal der nog wel een schelharske overblieven, woar 'k wel road met zal weten. „ Joa," zegt Joanus. „Joa da meugde gij warempel wel doen; 'k mag verzinke as Domminei et ou niè geflikt hè, zoo stil as t ie der hèr geet." „ Foei, Kikkert!" zegt Dominé, en men kon het den man aanzien dat hem de grove toespeling volstrekt niet beviel. „Foei, Kikkert! dat mag ik niet hooren. Gij weet dat ik nooit anders beoog dan het welzijn der gemeente en daarom was het mij volstrekt niet onverschillig wie de plaats van den ouden Meijers zou innemen en, zonder nu iets op Henderik van Los te willen aanmerken, moet ik toch zeggen dat de keus van boer Azof mij zeer veel genoegen geeft. Een man, die hoofd en hart op de rechte plaats heeft en die daarbij met middelen is gezegend, heeft altijd veel voor. Ik hoop dan ook Azof! en ik twijfel er niet aan, of gij zult het gewicht der betrekking gevoelen en al het uwe doen om haar naar behooren waar te nemen." „Wis en drie, za 'k da Domminei! doar kun de over rekenen, gin spierke zal mien ontgaan, en veur de kark za 'k strijen as veur mien eigen kienders." „ Dat geloof ik wel, maar a propos van uwe kinderen gesproken, verkeert gij nog altijd in het onzalige denkbeeld hen in de groote wereld te brengen? Ik heb daar zoo iets van gehoord en ook dat dit, volgens meester en anderen, niet met hun eigen zin en lust overeenkomt. Als dit zoo is, en ik er iets van mocht zeggen, dan zou het dit zijn: dat de ouders zich wel goed dienen te bezinnen eer zij den aanleg en den wensch hunner kinderen uit het oog verliezen, of dwarsboomen, want de voorbeelden zijn talloos, dat dit tot hun ongeluk voert. Vraag hen eenvoudig af wat zij willen en leidt dien wil in het rechte spoor, dan worden zij nnttige en bruikbare leden der maatschappij; och, in de grootheid is het ware geluk ook zeker niet altijd te vinden. „ Begriepen Metje! begriepen doe 'k et best heur! 'k zeg moar; de kienders motten meer worren as de ouers gewèst zin, ze motten zingen woar de ouwers nog piepten en doarum nog ens en veur t lest: zoo as 't is zoo blieft et, Jelis wordt Dommenei en Hanske matrès, en doarmee is 't uut heur! Men kon aan Dominé en meester merken, dat die uitval hen hinderde. Zij wisselden een blik van verstandhouding en de Dominé, die de moeder begreep, riep: „Jelis en Hanske waar zijt gij? kom beiden eens hier?" Zij kwamen, en zagen met schuchteren blik voor zich heen, want zij hadden in het naaste vertrek vaders uitval gehoord. „Wel kinderen! zegt gij mij nu eens; hoe denkt gijlieden er wel over ? wilt gij de bestemming, die vader u oplegt, volgen, dan moet gij nu naar een school in de stad en gij Jelis op het gymnasium om later onder de studenten te worden opgenomen. Is het uw eigen begeerte ook, dan wil ik u helpen zooveel ik vermag. De kinderen zagen naar moeder met een oogblik, die de goede vrouw door het hart sneedt, en riepen alsof zij het hadden afgesproken eenparig: „Nee Dommenei! nee; we willen liever hier blieven, we kunnen zooveul toch nie leeren." „ Hoort gij 't nu, Azof? mij dunkt 't is genoeg. Drijf dus niet verder, gij ziet het aan u en uwe vrouw toch te goed, dat een goede boer en boerin even goed geacht en geëerd zijn als de beste mijnheer en mevrouw. Geloof mij: als gij nog vasthoudt dan vrees ik veel kwaad." „ Joa, Azof!" zei Joanus, „ Dommenei het geliek en de vrouw ook en'gij liekt wel nie wies. As oapen te hoog willen klimmen, dan witte wa er van kumt. Boer is Jandorie ummers en heel best bedrief en gij veural het gin rejen um 't oe te schoamen. As Jelis loater in ou schoen en Hanske in heur moeders sloffen mag loopen, dan hebben ze alles wa ze moar kuunen verlangen. Ik veur mien, i k zou zeggen: allo jongens! veuruut moar, doe wag ge wilt, moar veur den weerlicht pas op! „ Alles wel, opgepast, er uut!" schetterde het eensklaps door de kamer en zie: kreupele Gerrit zat op een stoel in den hoek van 't vertrek en de deugniet pluisde zen veeren as of 't ie van den prins geen kwoad wist. Het gezelschap schoot in een lach en Janus riep uit: , k Mag verzinke Dommenei! as da stomme dink doar nog nie wiezerisas zen boas. Ja Gerrit! „alles wel, opgepast," doar hedde geliek in, ge mot et den boas moar es dukkels noatoeteren, heur! Azof, men kon het hem aanzien, werd gemelijk, want hij kon in zijn'hart de praters geen ongelijk geven, doch zijn trots kwam in opstand: „Wat? zou hij, de boer van Kortenhoef, nie meugen doen, wat ie wou, mit zien kienders? 't Was ummers veur der eigen prefijt? Wis en drie! gin mins ha doarover en spierke te zegden of hum wa te kummandieren," en hij sprak daarom ook eenigszins heftig: ,'t is alles bestig en goed van ullie gemeind, doar nie van: moar 'k gef et nie op. We zullen den tied moar es afwachten; kom drink liever nog en gleske en proaten we over et vee en den bouw." Ln men sprak over den bouw en het vee, het gewone discours wanneer men bij landlieden te gast is. Enkele malen haalde Azof de politiek er wel bij, maar hij begreep daar zoo weinig van, dat meester en dominé daarover al spoedig het hoogste woord hadden. Men kwam eindelijk overeen dat Azof en de vrouw die week ook nog een avondje in de pastorie zouden komen slijten en, door Jelis voorgelicht en geleid, trokken de beide patriciërs om negen uren naar huis. Kikkert was achtergebleven. Had hij daarmede een dool ? Men zou het haast denken, omdat hij in de buurt van den Dominé woonde en dus gevoegelijk had kunnen meegaan. Ja, hij had een doel. \\ ant, toen Azof, als een goed huisvader, zijne gasten uitliet; fluisterde hij snel moeder Metje in 't oor: „Zij moar niet dingsig best wief! de boas zien hoan zal gin victorie kreien, da versmeer ik oe, of mien noam is geen Kikkert, 'k Zal der oppassen da ouw kiender nie ongelukkig gemoakt worre deur de grutsigheid van ouwen boas. Men kon het boer Stoffels aanzien dat het gehouden gesprek werkelijk indruk op hem had gemaakt, hij zat geruimen stil neer en keek peinzend voor zich op de vuurplaat. Eindelijk schudde hij zijne schouders en mompelde: „ Zoo arg zal 't wel nie zin, ze willen mien teugenwarken en zin het mit de vrouw ens, m'oar allo, we zullen zien." Hij stond op en riep: „ Oarie, Oarie! kom es sebiet hier!" Arie, die in de achterkeuken zat, kwam spoedig en vroeg: „Wa bliefde boer?" „ Ge mot da lèlleke beest, dien wiezen ekster, den nek umdrejen, verstoa de." „"Wa nou ?" roept Arie, ten hoogste verbaasd, „ da oarige dierke, da gin mins kwoad duut, hoe kum de doar bie? Gèf hum dan liever oan mien. Ge wit 'k het hum groot gebrocht en proaten geleerd; en nou zou 'k hum kapot motten moaken? nee boas! da doe 'k nie, dan goai 'k liever op stond van oe weg; moar zeg mien dan ens: woarum mot da gebeuren?" „ Da beest is te wies zè 'k oe nou; ie stekt zien lange tong over al tusschen en da verkies 'k nie langer. Wa hewwe ook oan zo'n creatuur? Vort er moar mee! en zoo zal et goan mit en iellik die mien nog meer ien et wiel zit." „ Och voader!" riepen Jelis en Hanske te gelijk, (en de laatste had kreupele Gerrit al vast in hare armen genomen). „ Och voader! wa hedde nou? zijde nou heelegaar van ou streek?" „Opgepast!" schreeuwde Gerrit, omdat Hanske hem in het vuur harer liefde wat sterk drukte, doch men sloeg er geen acht op. De boer gaf eindelijk toe dat „ Gerrit in 't léven mocht blieven, moar van zien arf most ie af." Niemand begreep het als moeder Metje alleen, toen zij den volgenden nacht Azof al droomende alle wiezen had hooren verwenschen en mompelen: „die duvelse ekster, 't ding ha geliek." 't Was dus het geweten dat sprak; en vrouw Stoffels bad vurig: dat die machtige stem den onredelijken hoogmoed mocht dooven, opdat hare kinderen geen slachtoffers zouden worden van een armzalig begrip. 