De katholieke missie\u0308n; gei\u0308llustreerd maandschrift, in verbinding met het Lyonsch weekblad van het Genootschap tot Voortplanting des Geloofs, jrg 1, 1874, no. 6, 1874 
iSiÉtóSlW^^Bk! J!L®l Geïllustreerd Maandschrift, 1814, in verbinding met bet „Lyonsche Weekblad van bet Genootscbap t»t voortplanting des Geloofs.” Uitgever: Henri IiOGAEHTS, Opvolger van P. N. Yerhoeven, Drukker en Boekhandelaar van Z. H. Paus ILs IX. ’s-llertogenbosch en Amsterdam. De KAIHOI.IKKh MISSIk.X verschijnen in iiiaandelijksche afleveringen van 24 liladzijden druks. Prijs per jaargang voor Nederland f. 3.60. franco per pnst I. é.,4Ü. Men tecki-iU in )jij a[ie ijuekiiamlclan-n tics lUjks. * SANCIAX. HET GRAF VAX DEX H. FRAXCISCLS XAVERIUS IX VROEGERE TIJÜEX. HET GRAF VAN DEN H FRANCISCUS XAVERIDS OP SANCIAN, DOOR H. .1. ALLARD. Sancian (San-tscban of San-tscbao) is niet, gelijk men gewoonlijk meent, een enkel eiland, maar een ganscbe groep van grootere en kleinere eilanden, ten zuiden der Bocca-ïigris (ingang der Canton-rivier) in de nabijheid van ’t cbineescbe vasteland gelegen, tegenover de monding der Sikiang of Westerstroom. Echter wordt een der aanzienlijksten dier eilanden bij uitnemendheid Sancian geheel en. Daar had men den 2 December des jaars 1552 een vei'heven schouwspel kunnen aanschouwen, den H. Franciscus Xaverius worstelend met den dood. Tien jaren van onafgebroken apostolischen arbeid, ontelbare en schier bovenmenschelijke vermoeienissen hadden de krachten van den ijvervollen zendeling ondermijnd, en het uur begon te naderen, waarop hij van de hem toevertrouwde zending rekenschap zou gaan afleggen. Nog altijd even groot van moed, even vurig van hart, even edel van ziel, maar afgemat en uitgeput van lichaam, is de groote geloofsverkondiger eindelijk op het ziekbed neergezonken, waar hij niet meer van oprijzen zal. De engel des doods kwam de laatste oproeping doen, en sedert de komst des doods in deze wereld, was er zelden een sterveling beter voorbereid om aan zijne oproeping te beantwoorden. Daar ligt hij de heldhaftige Apostel van Indiën en der Japansche eilanden! Daar ligt hij, de reeds halfgebroken oogen op China, als een andere Mozes op het land zijner verlangeh's gevestigd! Daar ligt hij onder een schamele hut gelijk zijn armoedige Verlosser geen plaats vindend om het matte hoofd neder te vlijen! Daar ligt hij, gelijk de goddelijke Verstooteling door allen verlaten, verlaten zelfs door degenen, die hij met weldaden had overladen. Daar ligt hij, dorstende als zijn Zaligmaker aan het kruis, maar dorstende, gelijk Hij, naar het heil der zielen. Fn wie ook werd ooit waardiger bevonden om te sterven in omstandigheden, zoo gelijkvormig aan de jongste oogenblikken zijns goddelijken Meesters? Veel had hij voor de glorie van zijn vurig beminden Heiland gearbeid, meer nog had hij voor zijne liefde geleden : aan duizenden en duizenden zielen had hij het licht des Evangelies gebracht, alles was hij voor allen geworden, het oog der blinden, de voet der kreupelen, de vader der armen, en nu, nu wachtte hem de kroon der vergelding uit de hand van den rechtvaardigen Rechter. Daarom was hem op het verlaten strand van Sancian, verstoken van allen menschelijken troost, de ure des doods zoo zoet en zoo lieflijk; daarom knelde hij met het grootst geloof, met het innigst vertrouwen, met de vurigste liefde het beeld des gekruisten Verlos sers aan de borst en slaakte toen, de bestorven lipiien op dat kruis geklemd, die laatste woorden, welke de geschiêdcnis van geheel zijn leven samenvatten : In U, Heere, heb ik gehoopt en in der eeuwigheid zal ik niet beschaamd worden. Ja, zoo verzuchtte zijne dorstende ziel, en zoo verzuchtend brak zij de ban" den des licbaams, om gelescbt en gelaafd en verzadigd te worden bij ’t verscbijneri van de glorie des Heeren. Gelijk het graf des Verlossers door wonderen verheerlijkt werd, zoo moest ze ook verheerlijkt worden de hegrafenisplek van zijn getrouwen leerling. Slechts ettelijke schreden van de hut, waar de Heilige gestorven was, verheft zich een naar denzeekan tvooruitspringende heuvel, die van hoven eene vlakte vormt van 60 tot 80 voet in doorsnede. Daar werd het lijk door den Portugees Don Antonio ter aarde besteld en met eene laag ongebluschte kalk bedekt, ten einde het vleesch des te spoediger te doen verteeren, en het overblijvend gebeente met het eerst vertrekkende schip te kunnen overvoeren. Doch loen, den 17 Februari 1553, 76 dagen na den dood des Heiligen, het graf werd geopeml, was het lijk nog gaaf en ongeschonden en wasemde zelfs een liellijken geur uit. Dat onverdorven lichaam werd eerst naar ’t schiereiland Malakka, vervolgens naar Goa vervoerd, waar het thans nog rustende is. Intusschen Ideef Sancian, als het stervensoord en de begraafplaats des grooten Apostels, steeds dierbaar aan alle apostolische harten, ook toen het eiland, na de verovering van Macao door de Portugeezen, reeds zijne hoogeheteekenisalshandelplaats verloren had. Menigwerl gingen de zendelingen daar nederknielen en bidden op het graf van hun schutspatroon. Fenige jaren na zijne heiligverklaring richtten dn Jesuïctcn van ’t collegie Ie Macao een gedenkteeken op bij zijne begrafenisplek, voorzien van een portugeesch en een chineesch opschrift: dit geschiedde in 1640. Het chineesche randschrift luidde: ))De uit het verre Westen hierheen gekomen leeraar der Sociëteit van Jesus, de H. Franciscus Xaverius, is in ’t 32 jaar van keizer Kiazim, in Wintermaand ten hemel ingetreden. In ’t 12 jaar van keizer Tschung-tschins regeering richtten zijne medebroeders der bovenvermelde Sociëteit dezen gedenksteen op.” Toen, ten jare 1698, een Fransch vaartuig in de wateren van Macao door een hevigen orkaan werd overvallen, deden de beangstigde schepelingen eene gelofte ter eere van dengene, die door zijn gebed en zijn kruisbeeld zooveel stormen had doen bedaren; zij zouden, mochten ze gered worden, eene kapel bouwen op het graf van den Wonderdoener der 17 eeuw. Ongedeerd landde nu het schip in de haven van Canton aan, doch slechts in 1700 konden de beschermelingen van Xaverius hunne gelofte volbrengen. Bij die geloflevervulling bleef de oude begraafplaats en ’t oude gedenkteeken ongeschonden, maar sinds voerden 7 trappen, van de heilige Stede naar eene kleine kapel, waarhinnen een Xaverius-altaar was opgericht. De gansche ruimte, ongeveer 90 voeten lang en 40 voet breed, werd met een muur ter hoogte van 5 voet omringd. De Munchenaar Pr. Gasper Kastner, S. J., met de leiding der werkzaamheden belast, had intusschen zijn verblijf van 3 maanden op Sancian ten nutte gemaakt, om er het Evangelie te verkondigen, en ofschoon de eilanders aanvankelijk nog al schuw waren, mocht de missionaris voor zijn vei’lrek het genoegen smaken, aan 74 geloolsleerlingen den H. Doop toe te dienen. Slechts korten tijd, helaas! bleet dat heiligdom in wezen. Gedurende de vervolging van 1724—32 werd het, gelijk zooveel anderen in China, gansch vernietigd. Pr. Godfried van Laimbeckhoven, die in 1736 met zes andere Duitsche Jezuïeten in China aanlandde, die in 1756 bisschep van Nanking werd, en na de ophelling der Sociëteit, ten jare 1787 op 80-jarigen ouderdom overleed, gewaagt van Xaverius’ graf in het reisjournaal, dat hij den 4 December 1738 aan zijn zwager, den baron van Summerau, uit Macao overzond. Daarin leest men onder anderen : «Thans is van Xaverius’ begraafplaats niets overgebleven dan een steen, waarop in ’t latijn [portugeesch?] en ’t chineesch gebeiteld staat, dat hielde groote leeraar van het Westen zijn leven heeft geëindigd. Wel is het te betreuren dat op een zoo kostbare plek, ten minste niet eene kapel is gebouwd, waartoe men zeer licht de toestemming der Chineesche mandarijnen zou kunnen bekomen, wien niets heiliger is dan de vereering der afgestorvenen.” Nog jaren en jaren zou die vrome wensch onvervuld blijven, en het gedenkw-aardige oord was schier geheel vergeten, toen eindelijk, bij den hernieuwden bloei van het missiewezen, ook de herinnering aan Sancian weder verlevendigd werd. Slechts zelden, wel is waar, mochten de missionarissen het eiland bezoeken, daar de beruchte zeeroovers der chineesche wateren de vaart onveilig maakten. Echter vonden van tijd tot tijd eenige pelgrims de gelegenheid om naar Sancian ter bedevaart te gaan. Den 20 November 1864 bracht een Americaansch stoomschip eene gansche processie over, bestaande uit 120 personen : onder deze telde men den rector van ’t Jesuïeten-collegie te Macao, Pr Gahill, een ler, daarenboven een franschen Jezuïet Pr Bollinat, een missionaris uit het parijsche seminarie der buitenlandsche missiën en een aantal w-ereldlijke priesters uit Macao. Aan een draagbaar altaar, op Xaverius’ grafstede geplaatst, droeg Pr Bollinat het H. Misoffer op, en doeleen vurige toespraak w-ist hij het denkbeeld op te wekken om de heilige plek in eere te herstellen. De destijds genomen photographie toont ons nog slechts de overgelileven puinen (bladz. 121) : die puinen zouden niet lang meer het eerbiedwaardige grat ontsieren. Aan den tegenwoordigen apostolischen vicaris van Canton, den hoogeerw. heer Guillemin, van de parijsche Congregatie der buitenlandsche missiën, gelukte het de grafplaats en ’t stervensoord van den grooten Apostel op passende wijze op te luisteren. Wel belette bem de gegronde vrees voor zeeroovers den rechtstreekschen zeeweg van Canton naar Sancian in te slaan : hij verkoos een veiliger ofschoon langere reis, waarop hij zich, bi.' middel van kleine barken, van ’t eene naar ’t andere eiland liet overvoeren. Na een vermoeienden tocht van 4 dagen, mocht hij eindelijk den 12 Januari 1867 tusschen de ruïnen der heilige grafstede nederknielen ; hij verwijlde daar 8 dagen lang. ’t Was bij deze gelegenheid dat Mgr. het plan vormde van een werk, dat hij, trots alle moeilijkheden, in twee jaren voltooide. Over het grat van den H. Franciscus Xaverius verheft zich thans een gothische kapel, 20 meter lang en 10 breed, prijkend met 3 altaren en een 24 meter hoogen toren. Midden in de kapel, op de oorspronkelijke plaats, bevindt zich de in 1040 opgerichte grafsteen, maar thans omlijst met prachtige sieraden van wit marmer, en tot opschrift voerend: I n morte vita, »In den dood het leven.” Eene op de kruin des bergs gebouwde en met een kruis gekroonde pyramide, die wijd en zijd zichtbaar is, is bestemd om aan de voorbijzeilende schepen het eiland en het oord aan te wijzen, waar de Heilige is gestorven. Eindelijk heeft de zielenijverige kerkvoogd, op een afstand van ongeveer 20 minuten van de kapel een missiehuis gebouwd, in de nabijheid van ’t grootste dorp des eilands. (Zie bladz. 124.) Bij de plechtige inwijding der kapel, die reeds den 2o April 1869 plaats had, waren 200 Engelschen uit Hongkong tegenwoordig, en de gouverneur van Macao had een kanonneerboot gezonden, om den zendelingen zijne gelukwenschen over ’t voltooide werk aan te bieden en de feestviering te verhoogen. De gansche bevolking, ofschoon bijna nog gebeel heidensch, geraakte in beweging. Uit dankbaarheid voor eene opgerichte school en ’t geschenk van eenige kanonnen, die hun Mgr. ter afwering der zeeroovers had weten te verschaffen, namen zij aan de feestelijkheid deel. Afgevaardigden uit 9 dorpen, voorafgegaan van muziekkorpsen, togen processiesgewijze naar het heiligdom, en iedere afdeeling droeg, naar landsgebruik oi) een draagbaar, een ontzaglijk gebraden zwijn, dat zij den kerkvoogd aanboden. Bij iedere deputatie bevonden zich 6 grijsaards, die hij de kapel, w-aar Mgr. hen afwachtfe, voor zijne voeten kwamen nederknielen en smeeken, dat hij zich gewaardigen mocht hunne geschenken te aanvaarden, als een deelname aan ’t familie-feest en een onderpand van vertrouwen op de voorbede van den H. Franciscus Xaverius. Den volgenden dag noodigde de Aiiostolische vicaris allen tot een landelijk feestmaal uit, en wist daar aller harten te winnen door het uitdeelen van eenige kleine voorwerpen, uit Europa herkomstig en onbekend op het eiland. De ijverige kerkvoogd deed meer: hij stichtte eene blijvende missie onder de bewoners van Sancian, die zich gunstig onderscheiden door buitengewone reinheid van zeden, en in ’t niet zullen belemmerd worden door de bijgeloovige praktijken van ’t Heidendom, welke zij veelal niet kennen. Het edele doel zal ongetwijfeld bereikt w-orden. «Weest overtuigd zoo schroef in ’t vorige jaar de door Mgr. Guillemin aangestelde missionaris dat binnen twee of drie jaren het gansche eiland voor ’t Evangelie zal gewonnen zijn.” Dat geve de voorspraak des Heiligen 1 Bij ’t naderen van Xaverius’feestdag en als een huldeblijk oj) zijn verheerlijkt graf nedergelegd, bied ik ten slotte den lezers der Katholieke Missiën de schooiie paraphrase aan van Vondels heerlijken lierzang op het eerste eeuwfeest van Franciscus, in 1652 gevierd. Ik heb die onuitgegeven vertolking gevonden in de papieren nalatenschap van mijn zaligen vriend P. J. Koets. Wat zegenrijke bron zal thans den dorst van mijn brandenden ijver lesschen, nu het hartverheffend eeuwfeest van des groeten Xaverius’ zalig verscheiden ons opwekt, niet om zijn stoffelijk overschot met lijkeypres en rouwbetoon te volgen o neen! maar om al jubelend,met gulden lauwerkransen, zijne ziel vol eerbied na te streven op de baan, waarlangs zij opzweeft ten hemel tot het eeuwig bezit van haar God. Het past toch waarlijk niet, dat wij ons scharen achter de doodsbaar van een lichaam dat myrrhe noch balsem behoeft, om alle verderf verre van zich af te weren. Of wie stort er tranen bij zulk een lijk? Dat de ongeloorige schreie op het lichaam des ongeloovigen daartoe is reden; want dat lichaam stierf buiten hope op een zalig herleven en dus voor eeuwig. Maar wij hebben hier voor ons een stoffelijk hulsel dat, door Gods wonderkracht, boven ontbinding verheven, rusten wil zonder beweend te worden. En zijne ziel o die groote ziel zweeft over van dit tot een zaliger leven. Van den verheven bergtop mocht de grijze leidsman van Israël, door wien Jehova tot zijn volk placht te spreken, in blijde verrukking den blik laten weiden over het land dat God, eeuwen te voren, der Hebreeuwen stamvader, zijn trouwen Abraham, bij eede had toegezegd; doch de Jordaan verzette zich met voortschietende wateren tegen den toegang van Mo- zes, om later diezelfde wateren gewillig te scheiden en doortocht te gunnen aan hen, die, na des groeten leidsmens dood, de vrucht zouden inoogsten van zijn arbeid. Even zoo werd het Xaverius gegeven, van het eiland Saneiaan de kusten te aanschouwen van het machtig China, dat daar wijd en breed voor nem lag uitgestrekt. O wat vreugde doorstroomde het hart van onzen apostolischen held, bij den aanblik van dat vurig verlangd, dat nieuw en onmetelijk veld voor zijn rusteloozen en onafmatbaren ijver! Doch Christus, die een einde wilde maken aan het zwoegen en lijden van zijn edelmoedigen dienaar, riep hem met al de verdiensten van het kruis, dat hij zoolang reeds zijn goddelijken Meester na had gedragen, tot zich in de wo- ning des Vaders. SAXCIAX. PIiOCESSIE XAAR HET GHAF VAN HEN 11. FIiANCISCÜS XAVEIIIUS. Niettemin zoude er worden gezorgd voor de verkondiging van het Evangelie in China. Dat echter was een arbeid, diek de Almachtige in de verborgenheid zijner raadsbesluiten had opgelegd aan Riccius. Maar voor Xaverius had het uur geslasren der ruste. Hij had lang genoeg, als hoofdzuil na Ignatius, den last van het oprijzend gebouw der Sociëteit van Jesus met onwrikbare standvastigheid getorscht; hij had lang genoeg, op den uitersten post van het nieuwe kruisleger, hitte en koude en allerlei ontbering met onbezweken vertrouwen verduurd; en was hij door den goddelijken Veldheer schier buiten de wereld gezonden, hij had zich dit, met het oog op zijn waarachtig, zijn hemelsch raderland gevestigd, steeds gaarne getroost. Toone ons ook, wie zich daartoe in staat kent, een ander, die, na den apostel Thomas, waar de ter dagpoorte uitrijdende zon gansch het Oosten met licht en stralen kroont, de bazuin des Evangeliums verder dan Xaverins deed klinken. Hij noeme ons dien groeten man, en fnuike aldus de glorie van Pranciscus. Van Pranciscus, den onvermoeibare, die door zijne veelvuldige tochten, een weg aflegde lang genoeg om er een zesdubbelen gordel mede te slaan om den aardbol. P,n dat geenszins om schatten te verzamelen, niet om goud- of zilvermijnen te ontdekken, niet om, gelijk Alexander een wereldheerschappij te zoeken dingen die hij alle rekende voor damp en wind en kaf! Maar dat eenig en alleen, om door het licht, dat uitgaat van Home, den nacht te bestralen van het heidendom; dat alleen, om allervvege ontelbare, woeste en wildo en voor God stomme volkeren den rechten zin te doen kennen van het Goddelijk Woord. Dat was de heilige zielzucht, die hem door woestijnen en baren, door schipbreuk en nooden, van landen tot land, en van eiland tot eilanden dreef. Maar ’t was ook diezelfde zuivere ijver, die hem Gods bijzondere hoede verzekerde; en geen tand van den menscheneter, geen vergiften, geen pijlen, geen aanslagen van barbaren deden den Heilbede sneven, die niet minder dan elfmaal honderd duizend zielen met eigen hand in de wateren reinwascht des Kruises, waar ’t Goddelijk Lam aan verbloedde, en dat zij aanbiddend belijden. Nochtans, welke gaarde des Heeren dien groeten Ontginner van Jesus tuinen dank heeft te weten, geen andere zoozeer als Japan; alwaar hij op ’t krachtigst den booze aan den band legt, Gods zegening uitgiet, den wijnstok, die Christus is, ulant en, trots het grimmen van den nijd der duivelendienaars, onafzienbare velden overdekt met de edele ranken van dien goddelijken stam. CEYI.OX. HET BEREIDEN VAN DEN COCOS-OLIE. (Zie bl. 144.) En ziet eens, met wat ijver die pasgevormde christenen bezield zijn! Hoe zij slaven en zweeten in woelige drukte om den waarachtigen God nieuwe tempels te stichten I Ziet, wat al heiligdommen er onder hen door de hand van hun apostel worden gewijd! Laat nu ook de losgebroken helle weer kerken bij kerken met pletterenden voet tot gi'uis en puin vertreden I Laat zij er, jaren en jaren lang, schuimbekkend woeden ter verwoesting der waarheid! Ja schijne ’t zelfs, dat zij, het Christendom in Japan teneenemale verdelgend, den volheerlijk bloeiendei. kruisboom met wortel en tak zijnen bodem ontscheure geen nood toch! de Almogende leeft. Kij weet, wanneer het Hem past, tusschen beide te komen. Hij kent zijne tijden en stonden en regelt, met wijsheid, des lijdens ebbe en vloed. Maar ook wat ramp is ’t, en wat komt het er op aan of het daar, —ik zeg niet bij vlagen, maar jaren n zoo fel, dat u er het hart, ware ’t gehouwen uit marmer, yan zoude versmelten bloed regent en tranen? Dat stroomende bloed immers is martelaarsbloed, en nooit werd met zulk kostbaar bloed een eiland zoo milde gezegend, en zoo hoog er door geheiligd, als Japan. In waarheid, daar blinkt het martelaarschap als een zon, die de flonkerende sterren der bloedgetuigenissen van ons Westen doet verbleeken, en overschittert al wat er geboekt staat van elders voor Christus verduurde folteringen en brandende begeerten, om voor zijn naam den marteldood te lijden. O Goa, bevoorrechte stad, wie het geluk ten deele viel het ongerept en heilig lichaam van zoo groot een Heilige, na het verscheiden der zalige ziel, voortdurend in uwen schoot de bewijzen te mogen geven van uw eerbied en liefde! Degenadigd Goa, rust en rust nu veilig onder de hoede van zulk een overdierbaar lijk, dat u een toevlucht moet wezen in allen nood. Weten wij toch niet, hoe zelfs het gebeente van een profeet, wiens lichaam overigens der ontbinding prijs werd gelaten, nog een doode kon doen herleven? En zou dan Pranciseus, die reeds bij zijn sterfelijk leven de valsche góden door de grootheid zijner wonderwerken ten onder bracht, en door de kracht van Jesus’ name dien hij ronddroeg, het rijk des onverbiddelijken doods ontsluitend, niet ééns, maar meermalen dooden weder opriep ten leven zou die u thans in den nood kunnen vergeten, nu hij herboren is voor het eeuwig zalig licht, en gij in dichte drommen voor Gods altaren geschaard, den Allerhoogste groot maakt, ook door den lof zijn trouwen dienaar toegezongen? Die groote zoon van Navarre, die glorie van Pampeluna, wat lof verdient hij niet! Den luister van zijn overoud geslacht, de gunst der koningen, de eereambten die hem wenken, volstrekt alles treedt hij met voeten om zich onverdeeld der armoede te wijden van Gods Zoon, die neerlag in eene kribbe! En zoo volmaakt lost hij al zijn willen en wenschen op in het welbehagen van God, buiten Wien hif niets begeert, dat, werwaarts des hemels verkiezing hem ooit roept en heenzendt, zijn willen nooit in het geringste in strijd is met den goddelijken wil. Maar hoe en vanwaar vange ik toch aan, zoo ik eenigszins naar waarde zal schetsen die heilige, van God geheel afhankelijke, aandrift des mans, die daar langs ongebaande wegen, over steile bergen, bij tijden en ontijden heensnelt, om den nieuwen Mooren te brengen hetgeen hun tot heil dient, om ze te troosten en hunne zielen, waar zijne ziel naar hongert, voor den hemel te winnen? Jacht maakt hij op hunne harten, zooals de hartstochtelijkste jager niet doet op de voortvliedende herten. Hunne harten zijn de hinden, waarop zijne luste vlamt, en om er zich meester van te maken spant hij alles in wat hij vermag aan kracht en vindingrijkheid, aan natuurlijke en bovennatuurlijke middelen. Wat toch vertelt ons de Griek van zijne Girce, die door hare tooverdranken menschen zou hebben bekleed met den schijn van dieren! Hier spreekt er een tong, die wolven en beeren en zwijnen, niet naar den uiterlijken vorm, maar in wezen en waarheid verandert, en rede schept in menschen aan redelooze dieren gelijk. Hier weet een waarachtige Orpheus het al aan zijne stem te boeien : de wilde woudbewoners stroomen toe, de bosschen volgen hem! Hier, in het land der Indianen, doet een onverdiohte Amphion weer stad bij stad verrijzen op den beschavingwekkenden galm zijner evangelische lier! Maar mijn keel wordt heeseh en mijn zang bezwijkt in ’t midden van zijn opzet; want daar is geen einde te zien aan dat lijden van honger en versmachtenden dorst, aan dat dragen van ontelbare lasten op zoo veelvuldige tochten; geen einde aan die vrijwillige verstervingen door boetekleed en zelfkastijdingen; geen einde aan dat eindeloos bidden en waken,' aan dat zich verheffen boven de natuur, zooverre zelfs dat hij niet schroomt, met zuiverenden mond verpestend bloed en etter te zuigen uit de afzichtelijke zweren van lijdende medemenschen. O wonder van christelijke liefde, ’t is of hem uit die walgelijke kwetsuren de zoete geur van rozen tegenwaait! Gij, worstelaar en kampioen des Heeren, die op den dag waarvan wij heden het heugelijk eeuwfeest vieren, de wapenrusting hierboven in het land des vredes, voorgoed hebt afgelegd, gij, die thans van ’s hemels rijken boog en Godsgewelf uwe op hun heiligen patroon vertrouwende kinderen, nog hierbeneden onder zooveel smarten den moeielijken strijd ziet voeren, versmaad toch hunne beden niet. Is het u welgevallig, dat wij, op uwe voorbede, door Gods genade van onze kwellingen worden bevrijd, o, laat die dierbare genade dan rijkelijk voor ons vloeien en bekroon aldus uw eeuwgetijde! Seminarie Kuilenburg, 1 November 1874. DE PARSI IN BOMBAY. (Vervolg.) De luivoii van Rombay is liet vereenigingspunt van den handel der stad. Van daar vertrekken schepen naar het Oosten, over Hongkong en Jokohama naar San Francisco in Californië; naar het Zuiden, naar Australië en Tasmanië; naar het Westen door het Suezkanaal naar iietgrooteLonden. Rechtstreeks van de haven loopen spoorwegen in noordelijke richting langs de zee naaiden Indus, waar de nieuw-geprojecteerde lijn van de Europeescli-Asiatische Maatschappij zal aansluiten; en in oostelijke richting van de zee door het Ghatgehergte en over de hoogvlakte van Dekkhan, van de eene-zijde tot den voet van liet Hiinalayagehergte en van de andere tot aan den golf van Bengalen. Dit middelpunt van den handel in Indië is iiu wel niet door de Parsi gesticht geworden, maar door den ondernemenden liandelsgeest der Engelsclien : doch de Parsi liehben zich daar genesteld en schatten bijeenvergaard. Zij hebben aandeel in de groote actiën maatschappijen, bezitten zelven gewichtige, liandelsliuizen, of spelen de rol van makelaars voor andere kooplieden, houden zich druk bezig met liet opricliten van banken en weten overal geld te verdienen. Toen gedurende den noord-amerikaansclien oorlog de handel in boomwol in Indië eene ongehoorde vlucht, nam, steeg de actiën-woede der Parsi tot het fahelachtige, en na de nederlaag van het Zuiden moesten sommigen er zwaar voor boeten; eene enkele Parsi-familie ver- looi’ er 2V2 millioen ponden sterling (30 millioen guldens) meê, maar toch was zij niet geruïneerd. Tegenwoordig koopen zij uitgestrekte landstreken, beplanten die welke hun door de regeering zijn afgestaan, houwen prachtige landhuizen, leggen de iieerlijkste tuinen en parken aan, en verstaan de kunst, zo met enorme winsten aan rijke Engelschen te verkoopeii of te verh' reu. In alles wat men in Bombay ziet, zelfs in de advertcntiën der couranten, overal ontmoet men de Parsi als verhuurders van huizen, villa’s, landerijen, enz. De voornaamsten onder hen spreiden dan ook een ongemeene pracht ten toon. Nooit verschijnen zij in het openbaar te voet, maar altijd in prachtige rijtuigen van europeesch maaksel met de heerlijkste ras|)aarden er voor, en omgeven van een massa bedienden. Hunne huizen, met lange gangen en groote zalen, zijn iialeizen en wordt het hun op den Jlalaharheuvel te heet, dan trekken zij naar de bergen en hoogvlakten, naar Candolla en Matheran, waar zij de schoonste landhuizen bezitten. Intusschcn moet het tot hunne eer gezegd worden, dat zij hij het gebruik hunner rijkdommen niet alleen aan eigen genot en voordeel denken, maar deze ook besteden aan doeleinden van algemeen belang en liefdadige inrichtingen. Wij zouden een lange lijst moeten maken als wij de door de Parsi opgerichte vereenigingen ten algemeen nutte wilden opuoemen. De prachtige lirug, welke Bombay met het eiland Salsette verliiudt, is het werk van een Parsi, terwijl vele schoone straten op hunne kosten gebouwd zijn. In de stad Bombay onderhouden zij acht bladen, welke gedeeltelijk in het dialect van Sudscherat, dat zij meestal spreken, gedeeltelijk in het Engelsch geschreven worden. Ook met de kunst hebben zij veel o)i, daar zij een eigen teeken- en schilderschool bezitten, die reeds goede vruchten heeft voort gebracht. Hunne wekladigheid strekt zich natuurlijk het eerst uit tot hunne stamgenooten, doch zij vergeet ook het algemeen welzijn niet, en sluit niet eens de gevaarlijke •lesuieten uit. Voor alles verdedigen zij met groote energie, zonder naar moeite of kosten te zien, de rechten en gebruiken hunner geloofsgenooten, en dat niet allen in het piivaat leven, maar ook tegenover de regeering. Toen hun de politie hunne dokhmas (lijkentorens), waarop wij nog terugkomen, wilde ontnemen, deden zij haar een proces aan. Den advokaat die hare zaak bejileitte en won, een katholiek, vergoodden zij bijna en toen hij kort na het einde van het iiroces stierf, begeleidde de geheele Parsi-wereld van Bombay zijn lijk naar de laatste rustplaats, en wilde hem een standbeeld oprichtcn. Met betrekking tot het materieele welzijn hunner stamgenoooten heeft hunne vrijgevigheid en onderlinge ondersteuning het zoover gebracht, dat te Bombay de Parsi-hedelaars tot de zeldzaamheden behooren,dat niet een Parsi zich tot zulkedienstenhehoettte verlagen, als het de Mahomedan en enHindoes doen, en dat men niet dikwijls een Parsi als kwakzalver of landlooper’ op de straten ziet rondzwerveu, terwijl de Mahomedanen en Hindoes een beduidend aantal dergelijke personen opleveren. Voor de opvoeding hunner 'kinde- ren hebben zij vele scholen gesticht, en vele sommen besteed voor den houw van andere, zoowel van Staats- als van particuliere scholen. Zoo dankt, om een voorbeeld aan te halen, de schoone toren voor de sterrewacht van ons college van den Heilgen Xaverius zijn bestaan bijna geheel aan den Parsfcowasdeschi Dschehangier, waarojn hij ook zijn naam draagt. Het door den Parsi Dschamsedschi Dschidsclnhboy gestichte en naar hem genoemde hospitaal iseene grootsche inrichting, waarin jaarlijks duizenden zonder onderscheid van godsdienst opgenomen en verpleegd worden; dit staat in betrekking met het zoogenaamde Grant’s medical college, de faculteit in do medecijnen te Bombay; voor de katholieke zieken is een afzonderlijk priester aangesteld. Men weet hoe laag de vrouw 'in het Oosten staat, hoe zij opgroeit zonder beschaving, zonder onderricht. De Parsi waren de eersten, onder de niet-christenen, die pogingen aanwendden om aan dien toestand een einde te maken, daar zij vele meisjesscholen oprichtten. De rijke Parsi echter zenden hunne zonen en dochters naar Engeland, otschoon zij daar niet meer dan het vernis krijgen van een gentleman. Vandaar komt het dan ook dat het uiterlijk aanzien der rijke Parsi zich meer en meer naar de engelsche mode voegt, en velen hunner oude en goede gewoonten hij hen verlonm gaan. De handel echter hlijlt hunne lievelingsbezigheid; zij zijn de joden van Indië, doch van een heler gehalte. In alle straten, op alle hoeken van Bombay wemelt het van kleinhandelaars. Zij zitten gewoonlijk aan den ingang van hunne winkels met de beenen over elkander geslagen, de handen voor den knie gekruist, of liggen behaaglijk in een easy chair, met hunne heenen op de toonbank. Op het gezicht schijnen zij de lange kolommen van een dagblad door te lezen, maar werkelijk verliezen de zwarte kijkers hoven den haviksneus niemand der voorbijgangers uit het gezicht, en verstaan meesterlijk de kunst kooplustigen te lokken. De winkelbedienden zijn vlug bij de hand om voor den bezoeker de waren uit te stallen, (toch bij het sluiten van den koop is de eigenaar altijd tegenwoordig. Daarom is het voor een Europeaan zoo moeielijk er op een goede manier weg te komen en gewoonlijk is liij, als hij den wankel verlaat, knorrig omdat hij te veel geld besteed heeft. Het gaat hem niet beter als hij eene w'erkplaats binnentreedt, bijvoorbeeld dat van een kunstdraaier. Daar is voor hem zooveel bezienswaardig dat hij niet weet waarin >n de oogen te richten; de sierlijkste zaken van weelde, in snijwerk van ivoor, ebben- of welriekend sandelhout, zijn gedeeltelijk uitgestald, gedeeltelijk nog in bewerking van vele vlijtige banden, welke niet nalaten alles te doen om de opmerkzaamheid van den kooper te trekken. Vaste prijzen kent men niet, en wat een Parsi bij het begin der straat u voor 6 ropiën aanbiedt, vindt ge, als ge in het midden der straat zijt, voor een ropie te koop. Vele winkels zijn op zijn europeesch ingericht, terwijl anderen de bontste mengeling van alle|mogelijke en ónmogelijke europeescheartikelen aanbieden, die men nooit in zijn leven gebruiken kan; nog andere zien er uit als eene gewone huiskamer of werkplaats, maar overal vindt men dezelfde vriendelijkheid, denzelfden handelsgeest. Ondertusschen is het avond geworden; de hooldwinkels en groote handelshuizen worden gesloten. Rijtuig op rijtuig rijden ons voorbij; wij blijven nog een oogen- blik staan om het bont gewemel te zien, maar de buggiralla heeft ons zien slaan, en zonder einde klinkt ons bet »Buggi, Saheb” (een rijtuig, mijnheer!) in deooren tot wij ingestegen zijn. De Parsi maken daar goede zaken meê. De »buggis” brengen dagelijks van zeven tot tien ropiën op; vandaar dat er zooveel Parsi onder de buggirallas zijn. Als de indische zon eenmaal boven het oostelijk gebergte verschijnt is iedere »saheb” voor hare gloeiende stralen beducht, en moet ïfIKISTEN VHOrWEN DER DAUSJ, hij deze met een witten hoed en een wit scherm gewapend, trotseeren, dan ziet de I’arsi in liem zijn huggi-aspirant; als een havik schiet hij op zijn prooi los, liever tienmaal te vergeefs, dan eens te moeten zien dat een ander hem voor is. Zoo zien wij overal, waar wij ons ook wenden, de Parsi op winst en aardsche voordeelen bedacht; slechts in één stand treft men ze niet_aan zij treden niet in het leger. Hebben zij door het verloop van zooveel eeuwen hun oud krijgshaftig karakter verloren, of zijn het godsdienstige beweegredenen, hunne groote vereering voor het vuur, die zooals velen meenen, hen van vuurwapenen en sigaren afhouden? Geenszins; er zijn Parsi genoeg die uitmuntend de buks weten te hanteeren; ook de oude traditie, waarbij zij bij hunne aankomst op indischen bodem, den heerschers beloofd hebben, nooit vuurwapenen te dragen, houdt hen evenmin terug maar soldaatje spelen brengt niet veel op, daarom laten zij het aan de Hindoes en Mahomedanen over, in engelschen dienst te treden. Wij mogen dit artikel niet eindigen, zonder eerst de plaats bezocht te hebben, waar de Parsi sedert eeuwen hunne dooden begraven. Zooals wij te voren reeds opgemerkt hebben, heeft deze begraafplaats aanleiding gegeven tot een groot proces, waar alle klassen der bevolking zich meé inlieten, en dat aan de engelsche en indische bladen aanleiding gaf tot het voeren van een hevige polemiek. De plaats zelve is zoo schilderachtig, de gebruiken der Parsi zijn zoo interessant, dat wij er een oogenblik bij moeten stilstaan. ALGIERS, DE KWEEKELINGE.V VAN HEI SEMI.NARIE VOOR DE SAHARA EN SOEDAN. Aan de eene zijde van Bombay dat, het moet gezegd worden, wegens zijn prachtige omstreken met de schoonste steden kan wedijveren, loopt een lange bergketen, door enkelen de Malabarheuvel genaamd. Op de noordwestelijke kruin van die met boomen begroeide hoogte staan de zoogenaamde dokhmas of torens van het stilzwijgen. Het zijn de rustplaatsen der afgestorven Parsi, zooals het woord Rust op den ingang aanduidt. Twee wegen voeren naar dat geheimzinnig doodenveld; de eene is in de zwarte hazaltrots uitgehouwen; hij loojh met een zachte glooiing rondom den herg en is omzoomdmetschaduwrijke dadel- en vijgenhoomen, wier takken door duizenden slingerplanten aan elkaar zijn vei-honden. De andere weg, die in den vorm van een lange, steile in den herg gehouwen trap recht naar hoven loopt en eveneens door pahnhoomen en dicht groen heschadiiwd wordt, is de weg der dooden. Is men op die hoogte aangekomen, dan kan men een kreet van verrukking niet onderdrukken, want de geheele pra'dit van de Indische Zee ontrolt zich voor uwe oogen; over de roode huizen van Bombay en over het groen der heuvels ziet het oog het cdieilige” Elephanta met de overige eilanden in het Oosten. Vervolgens bemerkt de bezoeker een strook lands, die een wijden ringmuur omsluit, waarbinnen zich zes ol' zeven cylindervormige torens verhellen ongeveer 40 voet hoog en allen evenver van elkander geplaatst. Deze strook rondom den muur is de grond, waarom zoo gestreden is. De Parsi hebben haar altijd als hun eigendom beschouwd om de heiligheid der plaats tegen de nieuwsgierigen te beschermen en iederen oningewijde ver al' te houden van den ingang tot de torens. Maar juist daarom werd het hun betwist. VeronderstellGii wij dal de bezoeker, van eene speciale toegangskaart voorzien, de deur nadert welke het waarschuwend opschrifl draagt: «Verboden toegang voor niet-vuuraanhidders,” en deze doorgaat, dan zal hij een kleine i)laats vinden niet ongelijk aan het i»ropyleum van een griekschen tenip('l, waarop eene soort kapel, «Sagoi” slaat. Achter de plaats en het kleine bedehuis, ziet men een goed onderhouden tuin, versierd met de schoonste bloembedden, met het looi der purpeie oleanders, rozen en sneeuwwitte jasmijnbloemen, met paden en banken naar engelsch model; volstrekt niets verraadt het ernstig karakter der plek. Achter den tuin vindt men grasi'ijke vlakten met rotsblokken en liiei en daar een hoogen palmboom; daar staan die zonderlinge, tooverachtige, schijnbaar doellooze «torens van het” stilzwijgen.” Wij moeten nog op iets anders opmerkzaam maken, voor wij kunnen verklaren waarom de vuuraanbidders van Bomhay de naaste omgeving van deze eenzame torens zoo ijverig bewaken. Op de randen der torens en op de hoornen in den omtrek ziet men scharen van gieren; eenigen zijn geel of grijsachtig wit, eenigen bruin, maar allen dik van hals, slaperig en te lui om op te schrikken. Deze hatelijke plompe”vogels vreezen de mensclien niet: zij leven van hen. Dedoode vuuraanbidders zijn hun voedsel; alle Parsi die sterven, jeugdige meisjes, Irische knapen, oud en jong, arm en i'ijk: de hatelijke gieren krijgen ze allen op hun beurt, en als deze loohogels hij iemands aankomst zich bewegen, dan is dit alleen om een schril geluid voort te brengen en hunne afschuwehjke koppen weder tusschen hunne smerige vleugels te verbergen, wanneer zij zien dat er geen lijk voor hen is. I De I'arsi gelooven, dat de zie! van een vuuraanbidder onmiddellijk na den dood naar «Farvardin” gaat, die over de geesten der mensclicn gesteld is. Het lijk wordt ter stond gewasscben en voor den toren klaar gemaakt en zoo niogelijk voor zonsondergang ei' been gebracht. Na drie uren des namiddags, betuurvan den vuurgod aArdibebist mag bet lijk niet meer vervoerd w’orden en moet lot den volgenden morgen blijven liggen. Het vuur, waardoor de' Hindoes hunne dooden laten verteeren, is den Parsi te heilig, insgelijks de aarde, ofschoon bet lijk zeil na de noodige voorbereidingen zoo heilig is, dat zelfs niet eens de'bloedvm’wanten bet mogen aanraken. Geheel in witte kleederen gehuld wordt de doodenaar den toren gebracbt; vrouwen mogen aan den tocht geen deel nemen. De trappen worden langzaam ])ek]ommen en zoodra de trein de deur is ingetreden, leest de priester in de kapel de gebeden der «badsch”. Daarna wordt de baar weer opgenoinen en naar den voet \an een der torens gebracbt. Het aangezicht van den algestorvene wordt nu ontbloot; opdat zijne \rienden \ooi het laatst de bekende trekken nog eens kunnen zien, doch altijd op 30 schreden at'stands, want dichter mogen zij den toren niet naderen. Dan wordt bet lijkkleed afgenomen en de dragers treden door een kleine deur binnen. Deze biedt eene vlakte aan met verschillende wegen doorkruist, welke langs roosters loepen ; op elk dezer roosters liggen mensebelijke overblijfselen, welke nog niet door de openingen gevallen zijn in den algenieenen grafkuil, waar de beenderen der dooden opgeboopt liggen. De dragers kiezen een ledige Iplaats uit, leggen bet lijk er neer en verwijderen zich eerbiedig. Nu komt de beurt aan de gevleugelde doodgravers, die door hun gedrag toonen, dat zij volkomen op de hoogte zijn der lijkplechtigheden van de Parsi. Zoodra de grendel voorgeschoven wordt en de dragei s teiugkomen, hoort men een plotseling geklapwiek en een wolk geele en bruine gieren stort zich op den toren; een oogenblik beschrijven zij daarboven een cirkel en verdwijnen dan binnen de muren; zonderling genoeg, zulk een treurig schouwspel, dat anderen zoo ontzettend nloct voorkomen, verwekt bij de Parsi niet de minste ontzetting. Homerus spreekt altijd met medelijden van het lijk van een held als het de prooi der gieren wordt, en in de Heilige Schrilt wordt het als een bewijs der grootste verachting en straf beschouwd; bijvoorbeeld wanneer de reus Goliath David dreigt en deze op zijne beurt den Philistijnen aanzegt dat hunne lijken aan de vogelen ten prooi zullen overgelaten worden. De Indische vuuraanbidder daarentegen verheugt zich in de gedachte, dat het geslacht der «Schenta Aimati” hun afgestorven verwanten voor den smaad van het vergaan bewaart. De Parsi geven hunne lijken aan de gieren, niet uit gebrek aan eerbied voor hunne dooden, want de rouw der I'ai'si is die|) en komt uil hel hart en een sterfdag is altijd een groole feestdag, waarop «darums” (koeken) voor de afgestorvenen worden geolferd, terwijl een bijzondere dag bestemd is om diegenen te herdenken die op zee of op onbekende plaatsen het leven verloren hebben. He twistzieke lieden die het zoogenaamde «grensland” wilden nemen om ei- landhuizen te bouwen, of «toddy’-boomen (palmen) te planten, weten schrikverwekkende historietjes te vertellen over de buurtschap van deze dokhma’s. Zij beweren namelijk dat de gieren, als zij van het doodenmaal terugkeeren, groole stukken menschenvleesch in de huizen of tuinen der buurlui laten vallen en dat afgeknaagde menschenbeenderen de lucht verpesten, dat het afschuwelijk is om te zien, vooral daar de grond te Bomhay noodzakelijker is voor de levenden dan voor de dooden. He rechtbanken van Engelsch-Indië hebben nogtans hunne eischen afgewezen. Wat de Parsi voor bet onderhoud der ziel, voor den godsdienst doen, dat zullen wij in het slotartikel verhalen, alsmede hunne betrekkingen tot het Christendom. (Slül volgt). HELYMA (1) Wae hoorde niet van den vreeselijken hongersnood, welke in ’t jaar 1867 in Algiers geheerscht, en ontelbare slachtoiïers onder de arme bevolking gemaakt heelt? Wie vernam niet met aandoening welke edelmoedige bijdragen uit het katholieke Frankrijk derwaarts stroomden, om leniging te verschalien in de smarten, om verlichting te bieden in den nood? Het was in die dagen van algemeene ellende, dat Mgr. Lavigerie, aartsbisschop van Algiers, getrolïen door den rampzaligen toestand, waarin tal van kinderen verkeerden, het grootsche plan vormde, weeshuizen te stichten, ten einde zooveel mogelijk de ongelukkige wezens, die daar naakt en hongerig ronddoolden, aan den lichamelijken en geestelijken dood tevens Ie ontrukken. Hoewel aanvankelijk zonder eenige middelen, wist toch de doorluchtige kerkvoogd, krachtig geholpen door zijn wonderbaar vertrouwen op Gods Voorzienigheid, tot zijn doel te geraken, en mocht Hij in weinig tijds de onuitsprekelijke vreugde genieten, zijn menschlievend plan verwezenlijkt te zien. Welk eene onschatbare weldaad de aartsbisschop hierdoor bewees aan die arme ongeloovigen, waarvan hij er weldra 1600 om zich verzameld zag, blijkt uit het treffend vediaal, dat eene zuster, die ooggetuige was, ons van Heiyma, een dier gelukkige kinderen levert. Wij laten dit verhaal, in de hoofdzaak, hier volgen. (1) Naar de Missions Catholiqucs bewerkt door Herman H. Helyma was een der eerste w'eezen, die in December 1868 in ons huis Saint-Eugène, bij Algiers, werden opgenomen. Zij behoorde tot het getal dier arme kleinen, w'elke God in Zijne onuitsprekelijke barmhar tighcid bevoori'echt boven zoo tallooze zielen, die nog rouddwalen in de schaduwen des doods. Gedurende den hongersnood van 1867 liad Helyma al het ellendige van ’t zwervend leven, al hel vreeselijke van den konger ondervonden. Nog maar een zeer klein meisje was ze, toen zij hare moeder verloor. Haar vader, zoo vertelde ze ons later, zond haar uit om hout te sprokkelen, waarvan ’s avonds hossen gemaakt werden om te vei'koopen. Hat was voor die ongelukkigen een der middelen van bestaan. Had nu somwijlen het kind een slechten dag gehad, dan werd ze hard bejegend, ja, niet zelden vielen er Ihj dergelijke gelegenheden slagen. Eindelijk, toen de nood met den dag nij[)ender werd, wilde men haar de arme gourbi (hut) volstrekt niet meer binnenlaten. «I*ak u w(‘g, ik heh niets voor u te eten,” kreeg op zekeren avond het arme schaap bij hare tehuiskomst tot verwelkoming. Zij bracht den nacht door in de open lucht, ’s Anderdaags klopt ze andermaal aan bij haar vader, maar wordt nog onvriendelijker dan gisteren afgewezen. Een derde en een vierde maal zag zij hare poging op dezelfde wijze mislukken. Ten laatste, zich zoo meedoogenloos verstooten ziende, begon zij overal rond te zwerven. Haar doolde zij, slechts half gekleed, zonder onderkomen, van alles verstoken, terwijl ze, om haren honger te stillen, zich tevreden moest stellen met gras en eenige wortelen, behalve wanneer, wat niet dikwijls gebeurde, eene of andere arme adjouz (oude arabische vrouw) uit medelijden haar armoedig maal met de verstooteling deelde. Maai' in den hemel waakte het vaderoog van God; Hij, die oen nest verschaft aan de musch. Hij bereidde voor het kind zijner keuze eene woonplaats van liefde. Juist bepalen hoe lang dat zwervend leven duurde, kunnen we niet, evenmin weten wij welk eene reeks van smarten onze lieve kleine te doorstaan had, alvorens zij te Millianah opgenomen, en, met eene menigte andere kinderen, op eene groole kar naar de Zusters gebracht werd. Maar dit is zeker, dat het lijden en de ontberingen, in die dagen verduurd, gevoegd bij de slechte behandelingen, waarvan zij het slachtoffer geweest was, de kiem werd eener kwaal, die haar weldra ten grave moest slepen. Zij moet ongeveer 8 jaar geweest zijn, toen ze aan ons werd toevertrouwd. Haar gelaat htid iets sombers, iets droefgeestigs, iets ruws; in bare zwarte, glinsterende oogen las men geestigheid, maar nu en dan kregen ze de uitdrukking van woestheid. Haar zat het arme kind, neêrgehurkt tegen den muur; het boezemde medelijden in, zoo verwilderd keek het rond. Haags na hare aankomst reeds werd ze ernstig ziek. Hare tanden waren vast op elkaar geklemd, en ze wilde volstrekt niets nuttigen. Men riep den geneesheer en verwittigde M«‘' den Aartsbisschop, die zich gewaardigde in persoon de zieke een bezoek te brengen. Of- schoon men haar buiten gevaar oordeelde, gaf toch Monseigneur ons verlof om, mocht de ziekte erger worden, haar het H. Doopsel toe te dienen. Benige dagen daarna was Helyma weer op de been. Vele maanden achtereen bleef zij naar lichaam en geest een arabische type in den volsten zin des woords. Zij was jaloersch, hartstochtelijk, gulzig en leugenachtig. Een dierenleven leidde zij, een leven, waarin noch de genade van boven, noch de natuuilijkQ beschaving had kunnen doordringen. Eten, zooveel zij maar krijgen kon, aan anderen het eten trachten te ontfutselen, om het dan hier of ginds te verstoppen; diit was van den vroegen morgen tot den laten avond, de geliefkoosde oefening dier ongelukkige kinderen; en om aan die neiging bot te vieren, waren ze onuitputlelijk in nieuwe listen en sluwe middelen. 