Jaarboekje voor Nederlandsche vrijmetselaren, 1867, Deel: 5867, 1867 
Deze rede van Broeder ten Cate is reeds in haar geheel opgenomen in het Magisch Weekblad van 1867, nr. 3. Dank u voor uw hulp bij die treurige plegtigheid. Weldra zult u tot de beslommeringen der wereld weer zijn wedergekeerd; tot die wereld, welke ons vaak miskent en bespot, en wellicht den indruk zal trachten te verflauwen van hetgeen u hier hebt gezien en gehoord. Maar die weg te nemen vermag zij bij u Vrijmetselaren niet; want vereeren wij hier onze doden, wij vergeten ze immers daar buiten toch niet, en bovendien de Vrijmetselaar neemt immers, als hij het huis des geklaags verlaat, van daar, bij de gedachte aan den dood, tevens met zich de zoete hoop der onsterfelijkheid en van het wederzien! Onsterfelijkheid en wederzien! Mogen zij ook u ten troost en steun zijn op het hobbelige levenspad, bij de felle slagen, welke ook elk onzer kunnen treffen! O mijn Broeder, zij zullen dit voorzeker, als wij leven, gelijk onze nu ontslapen Broeder leefde, en zoo velen die ons zijn voorgegaan. Ach blijven wij dan niet doof voor de stem, die ons van hunne graven toeroept: "Al wat uwe hand vindt om te doen, doe zulks met alle macht, want daar is geen wijsheid, noch wetenschap, in het graf waar Gij henengaat? //En Gij, O.' B.' H.' des H.', Eeuwige en Eenige Bron van liefde en waarheid, Eeuwig Licht waarvan de zon in al haar kracht nog maar een schaduw is te noemen, schenk ons W.' en K.' op den pelgrimstocht door dit land der vreemdelingschap! O! sterk ons in den strijd, opdat wij eens, gekroond met de lauwer der overwinning, mogen ingaan tot die eenige T.', waar een zalige onsterfelijkheid, bij een eeuwig wederzien, ons de ware S.' schenken zal! Dat zij zoo! //Komt BB.', heft nu aldus bezield, met mij den nazang aan : Het is volbracht! Staak Uw klacht O! Vrije Metselaren, De treurgedicht zwijgt; Het offer stijgt Van Uw gewijde altaren! (Ééne siem.) Daal Opperheer! Uw zegen neer Op ons gebrekkig werken; Wat dreigt of valt' In ’t groot Heelal, Uw geest blijft d'onzen sterken. {Koor zacht.) Ja, liefde alleen Eerbiedt onze schrepen Bij ’t heilig tempelbouwen! Zoo zullen wij, Aan gindsche zij, Eens ’t eeuwig Licht aanschouwen! Nadat de liefdegaven waren ingezameld ten behoeve der ongelukkige weduwe, voor wie de hulp der leden is ingeroepen, verzocht de A.' M.' de Br.' Ceremoniemeester de BB.' Bezoekers en Afgevaardigden plechtstatig uitgeleide te doen, en sloot vervolgens de Loge volgens het Etuaal. TER GEDACHTENIS AH B.«. P. in. VERHOEVEN, EEBSTEN OPZIENER DER A.-. LOGE L'UNION ROTHE. De 18de November 1866 overleed te 's Gravenhage de Z.A.A. Br.-P.M. Verhoeven Pz. Begafd met een helder verstand, werd zijn oordeel steeds op prijs gesteld, en werd hij door velen tot raadsman genomen, waartoe ook zijn hulpvaardigheid voor iedereen, en de bescheidenheid die hij in de mededeeling van zijn gevoelen steeds in acht nam, voorzeker veel bijdroegen. Als trouw Vrijmetselaar en in hooge mate gehecht aan de beginselen van vrijheid en ontwikkeling die de Orde voorstaat, vond men in hem een ijverig voorstander van al wat volksgeluk en volksbeschaving kan bevorderen. Vooral was hij in de gelegenheid op profaan gebied de bewijzen te leveren. Sedert een tal van jaren vervulde hij toch de moeilijke en omvangrijke betrekking van grootboekhouder der Nederduitsche Hervormde diaconie in de plaats zijner inwoning. In die hoedanigheid mag men het voornamelijk aan zijn onvermoeid streven toeschrijven, dat de weezen, die door die diaconie verpleegd worden, weldra een ruim en naar de eisen van den tegenwoordigen tijd ingericht gebouw zullen kunnen betrekken, waarvan de overledene de geheele voltooiing, ofschoon zeer nabij, niet heeft mogen beleven. Bij de Verhoeven werd den 20sten April 1843 bij de Loge L'Union Royale in de Orde opgenomen, en in het volgende jaar tot den Gezellen- en Meester-graad bevorderd. Van 1847 tot 1848 was hij lid der Huishoudelijke Commissie, en werd, in het laatste vermelde jaar, van de opgegeven Loge, Tweede, en later Eerste Voorbereider, welke betrekking hij onafgebroken tot 1864 waarnam, toen hij den 33sten Mei van dat jaar gekozen werd tot Eersten Opziener. Als zoodanig in 1865 afgetreden, werd hij in 1866 op den 32sten Junij tot dezelfde waardigheid op nieuw benoemd; en die betrekking vervulde hij tot aan zijn overlijden toe. Hij was ook lid der Hooge Graden en van de Afdeelingen van den Meester graad. In de Loge L'Union Royale van Utrecht en 0.-. U.-. MM.', werd hij den 3den Junij 1865 aangenomen; en in dat jaar benoemd tot Onderzoeker, en in het volgende tot Tweeden Opziener. Bij zijn uitvaart, die op den 17den November plaats had, waren een tal van BB. der Werkplaats tegenwoordig. De Geestelijk Mr.-., L.W. Mensing, herdacht bij die gelegenheid de waardige afgestorvene in de volgende toespraak : "Broeders! wanneer wij deze Godgewijde Eerbepal overzien, en daarbij het oog laten gaan over zoo velen, die uit innige belangstelling, door den drang des harten, alhier zijn bijeengekomen, dan verrijst schoon en bekoorlijk voor den geest het Beeld van den Broeder, dien wij allen hebben lief gehad, en wien wij zoo gaarne een woord wijden van dankbare nagedachtenis. "Droevig en onverwacht zijn wij in onzen Terpelarbeid door de treurmeld van zijn overlijden getroffen, en verpletterend voor onze Werkplaats in het bijzonder was de slag, die hem aan de Broederschaar heeft ontrukt. En toch, mijn Broeder! wij mogen niet klagen. Als iemand, dan is de Vrijmetselaar overtuigd, dat de Dood een vriend is, die ons naar betere gewesten voert en ons een zalig wederzien bereidt. Wij weten allen, hoe de waardige Broeder Vechten al zijn streven naar Wijsheid grondde op zijn onwrikbare Geloof in God; hoe hij, kalm en vertrouwend bij alle moeilijkheden en wederwaardigheden des levens, die ook menigvuldig zijn deel waren, steeds zijn Kracht vond in een rein geweten en de blijde Hoop der onsterflijkheid; hoe hij, zijn geheel nuttig en werkzaam leven door, heeft gestreefd naar de ware Schoonheid door het aankweeken van de Liefde, die zijn edel hart vervulde, en hem, zoo veel mogelijk, alles voor allen deed zijn. Ja, wij treuren over hem; wij gevoelen zijn verlies met een diep getroffen, met een verslagen hart; maar wij staren hem ook na met onderwerping, met vertrouwen en dankbaarheid. Leerrijk en heilzaam was ons steeds zijn omgang, zijn voorbeeld; en wij brengen hier hulde aan de waarheid, door het openlijk te verklaren, dat wij bij de uitoefening van onze magische pligten veel, zéér veel aan zijn broederlijken raad, aan zijn helder en onbevangen oordeel, aan zijn getrouwe medehulp zijn verschuldigd. Wij misgunnen U uw rust, dierbare afgestorven Broeder Vechten! maar steeds zal uw naam bij ons, zoo wel als in de wereld daar buiten, waar Gij op zoo velerlei wijze nuttig waart, met eerbare worden genoemd. Wij willen U de beste lof, de schoonste hulde, toebrengen, door uw waarlijk schoon en edel voorbeeld te volgen. In de verschillende belangrijke magische betrekkingen, door U sedert tal van jaren met onwankelbare trouw, met onvermoeiden ijver bekleed, hebt Gij U aller hoogachting, aller liefde verworven. De liefde, die hoogachting der Broederen is door ons allen toegewijd; en, mocht Gij, door uw droevige verscheiden, aan uw treurende Echtgenote en Bloedverwanten, aan uw talrijke Vrienden, aan uw getrouwe Broeders zijn ontrukt, uw beeld zal bij ons, die ware verdienste en nederigheid op prijs stellen, nimmer worden uitgewist, maar ten allen tijde in dankbare en geliefde herinnering blijven bij de Broederen van L'Union Royale, u LIJKEN BIJE UITGESPROKEN AAN HET GRAF VAN A. JACOBEZ, VOORZITTER DER A.-. LOGE REINFANT DES LA VERTU, DOOR H. KRAIJESTEIN, op den 2de Dag van de 2de Maand der W.-. Jaar 5825. O) Voor het geuit verlangen tot opname in dezen bundel van bovenstaande grafrede, heeft men gaarne toegegeven. Als herinnering aan een gesloten Werkplaats in 't wegkwijnende Vete, is er iets aandoenlijks in die stem uit de verte, die zich deed hooren, een-en-vijftig jaren geleden in een toen nog gevestigde Loge, die reeds rust, gelijk spreker sindsdien tijd het E.-. O.*, is ingegaan. L'Enfant de la Vertu werd in 1789 opgericht bij constitutiebrief door den 1.*. Eerw.*. Grootraadshoofd van Boetzelaer versteekt, en staakte haar arbeid in 1835. Tien jaren te voren stond aan haar hoofd Br.*. A. Jacobez, in zijn prof.*, betrekking Notaris en tevens Burgemeester van Vere, een man die, gelijk uit den inhoud der toespraak van Br.*. Kraijesteyn voldoende is op te maken, de algemene achting genoten en verdiend had. De laatste trad als Kegel.*. Mr.*. Het aardrijk was met een dunnen sluier overdekt en de rijke weldadige natuur sliep zachtjes in. Geen zephir ruischte in de bladeren, een doodse heilige stilte heerste in de schepping; alleen de nachtegaal kweelde in het sombere woud het avondlied, treurende om het gemis van het koesterende vuur des Hemels. Ook hij sliep met al het geschapene in; maar, om, vrolijk en dankbaar ontwakende, de oosterkim met het zachte morgenrood getint, bosch en berg en dal te zien verlichten; om met, en in het ongekunstelde concert der natuur, door gepluimde zangers aangeheven, de lof des Almachtige te bezingen, en het Hemellicht te begroeten dat warmte en leven geeft. Een arbeider, vermoeid van het werk, trad treurig en denkend naar zijn eenzame hut; zijn gade vloog hem te gemoed en zijn onnoenzel kroost huppelde rond om hem heen. De maan verlichtte somber het halve wereldrond, en de sterren vertoonden zich flauw, beroofd van alle glans, aan het uitgestrekte gebied. De man zat later, in gedachten verzonken, spraakloos voor de hut; hij hoorde niet naar zijn gade, noch zag het onschuldige speelspel der kinderen. Eindelijk brak hij het stilzwijgen af, en, zijn vrouw omhelzend, en op zijn kroost nederziend, barstte hij in tranen uit: "O mijn geliefde", riep hij in den toon der hoogste droefheid, "o mijn dierbare! wij hebben onzen Meester, kinderen! wij hebben onzen weldoener verloren. Wie zal, wie kan ons dit verlies vergelden? Wij derven onzen braven vader, en vinden hem niet; door zijn ijver en zijn uitstekende gaven bereikte de Loge een zekere hoogte van bloei. Br. Kraijenstein was, gelijk gemeld is, een Vrijmetselaar in de ware zin des woords, een edel mensch, die kunst en wetenschap bevorderlijk zocht te zijn. Hij overleed in 1831, en zijn opvolger, Br. J. d’Hondt, hield ter ere zijner nagedachtenis een grafrede, die later gedrukt werd. Deze was de laatste A., Mr. van UEnfant de la Vertu, welke, wegens den achteruitgang der plaats, de tijdsomstandigheden, en alzozo door gebrek aan een voldoend aantal leden, vier jaren daarna werd opgeheven. De constitutiebrief en verdere bescheiden werden in 1837 opgezonden aan het Opperbestuur, en in het Groot-Archief opgelegd. Noot der Redactie. BB., hult u in diepe rouw! Kind der Deugd, stort tranen op het graf van uw waardige vader! Op het graf van uw leidsman! Op het graf van hem, die u op het pad leidde, waarvan gij uw oorsprong kent, op het graf van hem, die zorgvuldig iedereen doorn wegruimde, om u op rozen te doen treden! Kind der Deugd, hult u in diepe rouw! En o! Mijne BB., hoe veel stof tot overdenking geeft ons deze plaats niet? Aan de rand van het kille graf, staren wij op den eindpalm der rust, zonder te weten wanneer de doodsklok slaat, zonder te weten wie onzer de eerste dit schimmenspel zal verlaten. O! dat wij dan niet koel, niet ongevoelig dit sombere verblijf vaarwel zeggen! Hij, wiens kille gebeente voor altoos aan ons oog wordt ontrukt, hij, die, nog zoo kort geleden, ons in de Werkplaats dorp verlichte, van plicht, orde en beschaving, broeder- en menschenmin in het hart plantte, hij, die een zorgvolle vader voor het Kind der Deugd, en een BB. voor de BB. was en bleef; hij moet in ons een onuitwischbare nagedachtenis achterlaten. Dubbelvoudig was hij ons ten rader, ten beschermer. Wat zeggen wij? Ja, dubbelvoudig was hij, in den volsten zin, ons ten vader. Dan, hoe groot ook ons verlies, hoe rechtmatig onze droefheid is, wij moeten eerbiedig berusten. Niemand onder ons kan de orde der natuur verbreken, onze grijze, onze achtingwaardige Vriend en Broeder is niet meer. Het uur is voor hem geslagen, de Metselaar liet den Moker vallen; het werk was afgeloopen, welgemoed en in vrede legde hij zijn waardigheid neder; en hij, die deed gehoorzamen, gehoorzaamde ook op zijn beurt. Het schotsverbot viel af; de Overste des Heelen riep onze Meester en vond hem in het kleinood, dat op zijn borst pronkte, vond hem in den volsten zin. Vrijmetselaar! Huldigen wij zijn nagedachtenis als die van onzen Aartsvader M., laten wij ook hem als Burger, als Christen, en als hoofd van het Stedelijk Bestuur eerbiedigen. Waren we van overheersching waren, dat wij betreuren; de beschermer der onschuld en der behoeftigen ten steun; een verzorger der weduwen, een vader der wezen, geacht door zijn meerderen, geëerd door zijn medeburgers, en bemind van de behoeftigen, want rechtvaardigheid en billijkheid, gepaard aan zachte raadgeving, waren de drijvende krachten van zijn handelingen. Ach! Vereniging, gij verliest een parel aan uw stedelijke kroon. En wij, mijn 88., slaan wij onze oogen op den braven zoon, die hier met ons, aan den eindpaal der rust, afscheid van het dierbaar overschot zijns waardige grijze vaders neemt; delen wij oprecht, als Vrijmetselaren, in het groot en onherstelbaar verlies van onzen Broeder; trachten wij, door deelneming te betoonen in zijn droevig lot, zijn smarten te lenigen, en zijn weeklag te bedaren, opdat hij, opdat wij allen, aan deze plaats gevoelen, wat het is Broeder te zijn van onze Koninklijke Kunst. Dan, mijne 88., het uur der scheiding is geslagen, wij moeten eindigen; vult aan BB., wat aan de zwakke taal van den spreker te kort schoot, gebruikt de truff., en dekt de gebreken die gij in zijn tekenpl. zult vinden, in den geest van onze Orde. En nu, mijne 88., volbrengen wij den laatsten Br., plicht; laat ons, te zamen vereenigd, het lichaam van onzen A.M., door en met het aan ons bekend gewijd getal, bedekken met het stof, waaruit het zijn oorsprong nam; planten wij een bloeiende Aeneias op zijn graf, en vergeten wij als MM., het woord niet, dat zoo veel betekenend, dierbaar, heilig en kenbaar aan ons is. Laat ons, bij het verrichten van die treurige en hartroerende arbeid, in den geest zeggen: Achtenswaardige grijsaard! slaap gerust tot aan een blijvend ontwaken! Dierbare M., gij zult altijd heilig zijn en blijven aan L'Enfant de la Vertu! Wij verlaten uw rustplaats, in de zielstrekkende hoop van U in de volmaakte Werkplaats, voor den troon van den grooten en eenigen M., weer te vinden om daar met U de L. te zien openen, die nooit weer gesloten wordt. Ziedaar de gevoelens van den spreker, en ongetwijfeld ook de invrijwel aan mijne 88., bevestigen wij het gesprokene dan door het gewijd getal van fff. Eerste beurt: Vaarwel, dierbare Meester! Tweede beurt: Vaarwel, en rust in vrede! Derde beurt: Vaarwel, tot in de eeuwigheid! Daar is niemand, die, zo hij enige aanspraak maakt op de minste, zelfs op de oppervlakkigste geschiedkundige kennis, of hij heeft diepen eerbied voor het verheven moraal der eerste en schoonste legende, die uit 't Oosten tot ons gekomen is. Die moraal heeft weerklank gevonden in 't onbevangen gemoed van hem, die den strijd der hartstochten, den strijd van hoogmoed en ongeloof tegen pligt en gehoorzaamheid, oplettend heeft nagegaan. De legende zelve, zij heeft de verandering der eeuwen overleefd; en haar Symbool van uit 't Oosten tot aan de deur van onzen Tempel staat daar nog in eerbiedwekkend schrift: God stelde Cerulim tegen het Oosten des Hofs "met een vlammig lemmer eens zwaar ds, dat zich omheerde ". Dat Symbool wordt vertegenwoordigd door den Dorpelwachter, met het uitgetrokken zwaard, die in Symbolische taal ons leert dat hij, die de waarheid haat, of 't goddelijke in den mensch veracht of onteert, niet straffeloos de plaats der waarheid of het regt der deugd schenden kan. Wij zullen ons niet bezig houden met een ontcijfering der dichterlijke beeldspraak der oude Hebreeuwen; evenmin zullen wij ons verdiepen in het onderzoek wat wij te verstaan hebben door "de Cherubim met dat vlammig lemmer". Wij weten het: Symbolen zijn niets anders dan verschijnselen uit de armoede der taal ontstaan; niet anders dan voorstellingen die, bij de schaarsheid van woorden, om den rijkdom der gedachten uit te drukken, van een onzinlijk wezen op een zichtbaar voorwerp zijn overgegaan. Een andere stof boeit onze aandacht, het historische van het Symbool: de Dorpelwalhanger met 't uitgetogen zwaard; de Dekker aan den ingang van den Tempel //, door wiens tegenwoordigheid het schoone Symbool zich oplost in de moraal: "dat wij gedekt zijn; en dat hij die 't wagen durft, de "plaats der lof", den Tempel der zelfvolmaking, 't licht "der deugd te ontheiligen, zich ten doode kwetsen zal". Wij denken, om tot de kennis dier ervaring te geraken, eenige oogenblikken : Ten Iste: aan den oorsprong van 't zwaard; Ten 2de: aan de Heilige roeping van den Broeder Dekker; en Ten 3de: aan de Symbolische uitdrukking; dat wij GEDEKT ZIJN//. 1. De uitvinding en gebruik van het zwaard verliest zich in de kindertijd der geschiedenis; Ebal-Kaïn, die volgens het geschiedverhaal zich door metaalbewerking beroemd gemaakt heeft, en de kunst verstond van ijzersmeden, hij zal, de kracht en de scherpte van het ijzer kennende, van die kennis zeker gebruik gemaakt hebben, tot verdediging van lijf en leven tegen het wilde dieren, of tot slachting der zoenoffers. Werd Tubal-Kaïn, bij de verbastering en ontaarding der geschiedenis, een plaats onder de goden van het heidendom aangewezen, juist die godsvereering is een bewijs, dat zijn uitvinding het geloof aan een vreeslijke macht heeft doen geboren worden. De knots, het eerste bekende wapentuig, verpletste, maar het bezat die vreeslijke macht, die geheimzinnige kracht niet, die zich in het zwaard openbaarde, het gaf immers, reeds (*) Clavel, Geschiedenis der Godsdiensten, late deel, bladz. 7. (*) Genesis IV : 22. Bij zijn eerste ontstaan enige macht en aanzien; ’t werd immers voor de een een trouwe verdediger, voor de ander een vreeslijke wraakverhaal. Daar ontstond tussen ’t zwaard en zijn drager een vaste vriendschap; want op wie niet, op zijn zwaard zeker kon hij stand maken in elke nood; ’t was aan zijn heup gegord en beiden waren in leven en dood nauw aan elkander verbonden; tussen beiden bestond een verbond, dat eerst in de dood eindigde; ’t zwaard toch, dat de kracht, de geheimzinnige kracht bezat, in één oogwenk, snel als de bliksem, ’t leven te vernietigen, en dat leven zoo op eens bewegingloos, zwijgend als ’t graf te doen zijn, en alles te hullen in de diepste geheimzinnigheid; dat zwaard kon niet anders zijn dan een uitdrukking van mannelijken moed voor eenigen, een weg tot macht en vermaardheid voor anderen, hun gehele rijkdom, hun enige trouwe vriend! Het vereenigde zich met de bestemming van de eigenaar, het werd vaak de beslissende van zijn lot! Wat was er meer noodig om zich reeds vroeg de meest dichterlijke Symbolische voorstellingen van ’t zwaard te scheppen? En voor wie is ’t niet duidelijk dat een werktuig, een alles bezielend, een alles overheersend werktuig, dat de kracht der overwinning en der heerschappij bezat, in de vurige geest der Oostersche voorstellingen, door de Engelen Gods gedragen moest worden, om op aarde God, als een vreeslijk God te vertegenwoordigen?—’t Verwondert ons dan ook niet, ’t is zelfs volgens de weelderige verbeelding der Oostersche dichters natuurlijk, dat wij ’t zwaard zien toevertrouwd aan de Cherubim, de vertegenwoordigers van Gods toorn op aarde, om de plaats der waarheid, de wieg der onschuld, door ’t eerste menschenpaar ontheiligd, te bewaken tegen hen, die door hunne hartstochten verblind, zich die plaats onwaardig gemaakt, ’t paradijs verbeurd hadden! En even als zij zich die Cherubim aan den uitgang van ’t Paradijs voorstelden, zo stelden zij zich diezelfde vertegenwoordiger ook voor bij hunnen uittocht uit 't land der slavernij, hij 't feest der ongezuurde brooden, hij dat der eerstelingen, maar vooral op den grooten verzoendag beschermende de ark des verbonds, en dat immer onder ’t Symbool; dat die aanranding wat heilig of waar is, kwetst zich ten doode. Met goud zou de zwaarte van het zwaard van Spicus, den Romeinschen krijgsman, beloond worden, die het den oproerige slaaf wist te ontwelden; te vergeefs! de eer boven het leven! met het laatste stuk van zijn staal doodde hij zichzelf, die door dat staal zóó geducht, zóó gevreesd was! Na de invoering van het Christendom, werd het gevest van het zwaard den vorm van een kruis gegeven, om tot teken te dienen waardoor men overwinnen zou, of strekte ten altaar, waarop de eed gedaan werd te zullen strijden voor vrijheid van geloof en tegen godsdienstdwang. Als teken der kruisverzoening werd het zwaard den stervenden krijgsman op de borst gelegd. Met een slag van het zwaard werd de dappere tot ridder geslagen, en op het zwaard deed de kruisridder de belofte, bloed en leven voor de eer des kruises te zullen verdedigen. Bij Noormannen en Saksers werd (Klemm, Geschiedenis der Middeleeuwen. (Paulus, Brief aan de Hebreeuwen. ’t Zwaard voor de bruidegom uitgedragen, ten teken dat hij de zwakke vrouw trouw zou beschermen; door de bruid werd het voor ’t altaar gekust, als een stilzwijgende eed, dat zij haar onschuld zoo rein en zoo vlekkeloos zou bewaren als staal dat zij kuste. Bij Germanen en Vrijen werd ’t huwelijk voltrokken onder ’t stalen gewelf van drie gekruiste zwaarden, en klonk de stem des priesters liefelijk: "Het leven der Echtelingen zal zijn als een heldere hemel, vol kracht, vol gloed, schitterend als de glans van ’t zwaard." Op de baar van de overleden krijgsman vond het een plaats; ’t werd met hem begraven of verbrand; meer dan eens de oudste zoon, als een heilig aandenken aan zijn dapperen vader, ten geschenke gegeven. Napoleon nu EERSTE achtte zich gelukkig Eugène de Beauharnais ’t zwaard te kunnen brengen, dat zijn vader zoo dapper in Egypte gedragen had, met de bijvoeging: "Porte-le si digne gue ton père Va porté." En wie is ’t plichtige oogenblik vergeten, toen een Keizerlijke Vorstin het zwaard nam, waarmee haar ridderlijke gemaal zoo dapper bij Waterloo en in de velden van Hasselt en Leuven gestreden had, en het aan hun oudste zoon gaf, met de onvergetelijke woorden: "Neem dit zwaard, door uw vader zoo roemvol gedragen; draag het ter zijner onvergetelijke nagedachtenis." Eindelijk, om geen voorbeelden meer aan te halen, wanneer bij Vrijen of Batavië de vlucht voor enige nood, of iets dergelijks, van wat aard dan ook, een slapen van ongehuwden, van jongeling en maagd, op dezelfde legerstede noodwendig maakte, dan legden zij zich neer, rustig en onbevreesd, ’t blanke zwaard lag tusschen beiden; en zij sliepen in, en zij ontwaakten, rein en kuisch, als broeder en zuster, want het Symbool was een godspraak: "Die onschuld en deugd, vlekkeloos als 't staal, aanrandt, die 't vertrouwen, zoo sterk als 't staal, schendt, die heetst zich ten doode." (") Hofdijk, Ons Voorgeslacht, Eerste deel, bl. 265. De oude Britten en Saksers droegen 't zwaard zulk een liefde toe, dat de moeder den eerstgeboren zoon zijn eerste spijzen op de punt van 't zwaard des vaders gaf, met den wensch dat hij, als oudste zoon, bij 't zwaard mocht leven, met 't zwaard in de vuist mocht sterven. Reeds in de vroegste oudheid was 't zwaard 't zinnebeeld der stilzwijgendheid niet alleen, maar ook der kuischheid. De geschiedenis van ons Vaderland ons een der schoonste voorbeelden hiervan aan. Maïa, de dochter van Kakel den Stoute, huwde bij volmagt met Maximiliaan van Oostenrijk. De Eider, die hem vertegenwoordigde, ontving van Maximiliaan het zwaard, waarop hij, voor hij zijn eervolle zending aanvaardde, de eed der kuischheid gedaan had, met dat zwaard voor het lijf en gedeeltelijk uit de schede, volbracht hij zijn last; en als een gevolg der omstandigheden, deelde hij den nacht na 't huwelijk, in vol harnas, de vorstelijke sponde met de jong gehuwde vrouw die hij rein en onbevlekt aan zijn meester bracht. Het zwaard had tusschen beide gerust; het Symbool was door de moraal bevestigd geworden: wie de onschuld aanrandt, de trouw schendt, kwetst zich ten doode. Ook dat dragen van ’t zwaard voor ’t lichaam en gedeeltelijk uit de scheede, heeft een historische oorsprong. Wij weten dat in de middeleeuwen de verheffing tot ridder met veel plegtigheid, ook kerkelijke plegtigheid, geschiedde, en de ridder vele verplichtingen op zich nam, zoolijk bescherming der vrouwen en der verdrukten, ook bescherming des geloofs. Bij ’t oude kerkgebruik was de grootste plegtigheid ’t horen der mis; ’t verhevenste oogenblik van die plegtigheid was de lezing van ’t Evangelie. Zoo dikwijls nu een ridder de mis hoorde, hield hij gedurende de lezing van ’t Evangelie, ’t zwaard, half of gedeeltelijk uit de scheede voor zich, op gelijke wijze als wij zulks nog doen, om daardoor te toonen, dat hij als ridder gereed stond, de leer die hij hoorde verkondigen, te beschermen. Dat oude ridderlijke gebruik is nog heden onze. Bij ons Vrijmetselaars is een der meest plegtige handelingen het inwijden van een nieuwe Broeder; ’t indrukwekkendste oogenblik daarvan is dat, waarop hem ’t licht der Orde geschonken wordt. Dan houden ook de Vrijmetselaars, gelijk de ridders in de middeleeuwen, het zwaard voor ’t midden des lichaams uitgestrekt, ten teken, dat zij gereed staan, de leer der Orde en al die haar belijden te beschermen. Namen en gebeurtenissen heeft men aan 't zwaard niet onthouden. Bij Vries en Batavier, bij Germaan en Galliër, maar vooral in de romaneske tijden der middeleeuwen, vinden wij 't zwaard van den een of anderen held, door eenen vreemdsoortigen naam aangeduid; dat van Kakel den Geoote was bekend onder den naam van «La joyeuse; 't zwaard van Eichbard Leeuwenhok was u Richards Zoon; dat van Kobeet de Vries zijn landgenoot; voor den dichter Kobeet was zijn zwaard "zijn bruid". Dat de zwaarden, in veler oog zoo bovennatuurlijk, daar zij slechts met ééne beweging, zoo veel konden uitrichten, vaak op bovennatuurlijke wijze verkregen werden, zal wel haast geen bewijs behoeven. Van Attila, Koning der Hunnen, verhaalt de legende, dat een herder bloed bemerkte aan den poot van een zijner paarden. Naderbij komende, zag hij iets uit den grond steken; hij groef en vond een zwaard dat hij Koning Attila vereerde; de maagd van Orléans, ontving het zwaard, waarmee zij haar vaderland bevrijdde, van een hemelse boodschapper. Wij kennen die oude parkementen, oorkonden, giftbrieven, charters, die zoo wel hier als elders bewaard worden; welnu, onder die geschriften vindt men aan een uithangend dubbelstrook parkement het zegel van den Graaf of Hertog, van wie die gift, die brief of dat charter was uitgegaan, en dat zegel, 't was gedrukt met den kop van 't zwaard. Die bezegeling was drievoudig. In de eerste plaats door 't zegel zelf; ten tweede door het daarbij omhoog staande blanke zwaard; ten derde door het kruis, dat gevormd was uit het zwaard en de beide dwarsarmen van het gevest. De schending van zulk een zegel werd, volgens verschillende overleveringen, met 't zwaard zoodanig gestraft, dat de dood volgde, want de verzegeling was door 't zwaard gedekt: die 't schond, kwetste zich ten doode. En nu de zwaarddrager zelf; de man die de eer genoot 't Symbool te dragen van den strijd des levens, van den strijd in eigen zondig hart, van den strijd tegen heerszucht, dweeperij en ongeloof, vertegenwoordigd in elke Werkplaats door de BB.'. Zwaarddrager en Dekker. Eerder overtuigt ons de dichterlijke voorstelling van de Cherubim, dat hij die 't zwaard droeg, de vertegenwoordiger Gods op aarde was. Die voorstelling is van geslacht op geslacht, en van volk op volk overgegaan. De zwaarddragers van Koning Saol, David en Salomo waren de eerste dienaren van 't paleis, en droegen voor of in 's Konings tegenwoordigheid 't Eikszwaard; niet om den Koning te beschermen, maar wel om hem te herinneren dat hij "Gezalfde des Allerhoogste rein moest zijn als 't blanke staal; bij de Vesting was de oudste satraap, bij plegtige optochten, zwaarddrager, en dekte den Koning met het zwaard, als een zinnebeeldige voorstelling zijner Koninklijke onschendbaarheid. Bij de ingang van de Areopagus stond de dorpelwachter met het uitgetrokken zwaard, om in symbolische taal de reigers op 't gemoed te drukken, dat reine onschuld en onschuldig hart hen bij hunne rechtszittingen bezielen moesten. In de vergadering der Atheneense senatoren, bekleedde (Hofdijk, Ons Poogeneschst 3de deel, bl. 313. (Büsching, Série und Rittervasen. De oudste senator, of de aanzienlijkste van geboorte, de betrekking van zwaarddrager of dorpelwachter, en niemand werd tot de vergadering toegelaten, dan na alvorens 't zwaard te hebben aangeraakt, ten teken dat hij met zuivere beginselen en reine bedoelingen tot de vergadering was opgekomen. Een driedubbele dood stierf daarom de grote Julius Caesar, toen hij in de avond van den 15de Maart, onder zijn moordenaars, zijn pleegzoon en zijn zwaarddrager Gaius Brutus ontdekte, en in die smartelijke uitroep: "En jij ook, Brutus!" lag 't driedubbele verwijt, in den eersten senator zijn moordenaar te zien. Bij de zalving van Frankrijks oudste Koningen, was aan den Hof-Majoor de hooge betrekking opgedragen, om gewapend met het geheiligde zwaard van Clovis, 't vertrek te bewaken, waarin de Koning zich, door vasten en gebeden, tot de plegtige zalving voorbereidde. Bij de plegtigheid zelf was het weer dezelfde Maitre du Balai, die de Bisschop van Reims 't geheiligde zwaard aanbood, die het den Koning gaf met de woorden: "Wees gezegend door 't zwaard van Clovis, den allerchristelijkste Koning!" Onder de leden der oude Bouwheuven was hij, die door zijn meerdere kennis, door zijn leeftijd, of door eenen voorbeeldigen handel, boven de anderen uitmuntte, belast met het bewaken van der bouwlieden verblijfplaats; na den Meester en na de Opzieners mocht hij om zijn waardigheid van Dekker, alleen 't zwaard dragen. Wanneer een vrij man, die noch schuld, noch bloedschulden had af te lossen, zijn begeerte te kennen had gegeven om als leerling onder de bouwlieden te worden opgenomen, meldde hij zich aan bij de Meester; opgeroepen om aangenomen te worden, klopte hij aan de poort van de Bouwlikt. Dat kloppen bleef onbeantwoord, maar de zwaarddrager, die aan de ingang van de Halt, Lood of Loge, met 't zwaard in de hand waakte, waarschuwde op zijn beurt. "O Richomme, La France Ancienne." 't Geklop met den Symbolischen uitroep : u't regent in (i) Kon hij Symboliek spreken? Maakte de regen het den metselaar niet onmogelijk te arbeiden? Bij herhaald geklop ging een der oudsten kennis nemen van hem die zich aanmeldde. Zijne begeerte gehoord en zijne vrijbrieven gezien hebbende, geleidde hij den nieuweling in een afgezonderd vertrek, welligt een kamer van overdenking, stelde hem voor dat 't gekozen pad geen geëffende baan was, met bebloemde zoomen. Integendeel, het liefelijke vermeed hij, om slechts te spreken van de moeiten en bezwaren, aan den stand van Vrijmetselaar verbonden; van de opofferingen die hij zich zou moeten getroosten, van den strijd den hij tegen velerlei verzoekingen zou hebben te voeren, maar dat alles was te boven te komen door hem: die bad, die zocht, die klopte; want hij zou verhoord worden, hij zou vinden, men zou hem opendoen. Bleef de nieuweling bij zijn voornemen volharden, vond hij geen bezwaar in de voorschriften en eischen der Broederschap, dan deed de Broeder Zwaarddrager hem op het blanke zwaard den eed afleggen, dat voortaan 'n handel en wandel blank als 't staal zouden zijn; dat zijn leven der deugd en Koninklijke Kunst gewijd zou wezen; eindelijk, dat hij zou leven en werken voor 't geen edel en schoon, goed en braaf was; en met het vrome: "Beo Oratias!" werd hij tot de MM., en BB., gebracht met de getuigenis, "dat hij een vrij man en gedekt was." Wellicht vele keren ook vele Broeders, in 't denkbeeld, dat de Broeder Dekker zich aan den ingang van den Tempel bevindt. (1) Broeder Botsen Dille, zegt in zijn Historische Schetsen, sprekende over de bijeenkomsten der oude bouwlieden; "Naar men verhaalt, zou een oningewijde, die men grijpen kon, zo lang onder de druppel van het dak loopend water gehouden zijn, tot het water hem langs de hielen liep. Van daar de welbekende magische zwegzaamheid." Aan deze zegswijze: "Het regent! Magische Weekblad 1866, nr. 51. Niets bewijst de waarheid van het aangehaalde; 'naar men verhaalt' is daarom gelukkig gebezigd. (2) Hofdijk, Ons Voorgeslacht. belast met de zorg om te waken dat zij, die zich daar binnen bevinden, ongestoord kunnen arbeiden. De vraag van den A. M. na den eersten plicht van den Broeder Vrijmetselaar, en het antwoord: 'of te zien of men gedekt is', kan aanleiding tot die veronderstelling gegeven hebben, die echter een bepaalde misverstelling is. De Broeder Dekker staat daar op hoger gebied dan op dat van Dorpelwaarder; bij staat daar met het zwaard gewapend, als de Herald der mensheid, roepende dat zedelijke kracht, wijsheid geeft en tot schoonheid leidt. Hij staat daar, om elk arbeider bij zijn komst in de Tempel te herinneren: "kleed u met de kracht die in u is, zodat u volmaakt wordt in wijsheid. Die zichzelf niet leert kennen, kan aan de vorming van zichzelf niet arbeiden, of hij kwetst zich ten doode. Mijn zwaard leert u, wees sterk door de vrees Gods; de vrees Gods is het beginsel van aller wijsheid." Daarom, vooral ook in de oude Engelse Loge, ontving de Broeder Dekker het paswoord van de komende Broeder, en deed hij hem de punt van zijn zwaard aanraken, 'wat stilzwijgend betekende: je bent gedekt door onschuld en kracht'. Laat ons, ofschoon hierover verscheid van mening bestaat, laat ons liever, met al de kracht die in ons is, de ernstige vraag overdenken of wij altijd gedekt zijn in den Tempel en daar buiten. Gedekt voor den aanval en de verleiding eener wereld, waar verdeeldheid en eigenbelang grondtonnen zijn. En daar binnen, gedekt door zuivere godsvereering, door nederig eenvoud, door werkdadige broederliefde. Die 't blanke zwaard der zelfkennis niet draagt, kwetst zich ten doode. Laat ons die stem verstaan, die van 't O.-, naar 't W.-, van 't Z.- naar 't N.-, zich laat hooren, en ons toeroept: "Weest gedekt! gij die U noemt "arbeiders aan 't heil van heel 't menschendom. Weest gedekt door W.-. S.-. en K.-.; want als de O.-. S.-. H.-. komt om den arbeid na te zien, zal Hij voorzeker vragen "of wij onzen pligt gedaan hebben — En wat zal 't antwoord zijn ? O., van Amsterdam, October 1866. EE> HONDERD-VIJFTIG-JARIG HERVIERIJFEST DOOB B.«. S. M. HEKTZ VELD, Lid van den Raad der Ouden van de A.*. Loge L'Union Royale in het O.', van Graventuige. Zoo als bekend is, was Vrijmetselarij in de middeleeuwen, met uitoefening en bevordering der bouwkunst vereenzelvigd, waarvan wij de gewrochten nog met de grootste bewondering aanschouwen. De Bouwhut was vooral de plaats, waar mannen, in de wetenschap volgelden, elkaar het kunstgeheim mededeelden, en de jongeren daarin onderricht gaven. Met het aangewezen doel ging echter ook een zedelijk oogmerk gepaard. In die duistere tijden, toen menschenwaarde en menschenrecht bijna onbekende begrippen waren; toen zij, die het zwaard voerden of het wierookvat zwaaiden, alle vrijheid van denken en handelen, met de gestaalde vuist of met het vuur van den bliksem smoorden; toen vooral van het meest geschikte middel om geweld voor te komen of te fnuiken, vriendschappelijke toenadering tusschen de verschillende bestanddeelen der maatschappij, onnoemelijke hinderpalen in den weg werden gelegd, maakten de Vrijmetselaren, wier vereniging men gedoogen moest, wilden leidvorsten en ridders kastelen en burgten, en prelaten en abten kerken en kloosters bezitten, van hunne in dit opzicht verkregen onafhankelijkheid gebruik, om, tusschen mensen van zo verschillend gehalte als waaruit hunne verenigingen waren samengesteld, liefde en trouwe broederlijkheid aan te kweeken, en op de onderlinge gelijkheid geen uitzondering te gedogen, dan die waarop verdienste, in aller belang, aanspraak had. Sporen hiervan worden teruggevonden in de door Hal-LIWELL ontdekte en openbaar gemaakte Vrijmetselaars-constitutie uit het midden der 13de eeuw: "Wie", zo drukt die constitutie zich uit, "blijkt u van de meeste bekwaamheid gegeven heeft, zal de een vouden leeren zich deze kunst, in haar volmaaktheid, zelf eigen te maken, en zoo zal de een den ander onderrichten en als broeder en zuster beminnen en vereeren. Voorts moet de Meester genoemd worden hij, wien boven allen de hoogste prijs toekomt. Alsdan mag men hem ook Meester heeten, doch noemt de Metselaar zijn makker, die uit dezelfde kunst is voortgegomen, slechts lieve broeder, niet knecht noch slaaf, hoezeer een ander hem overtreft, kameraden heeten zij allen." Gelijk overigens het beeldhouwwerk van menig gotisch kerkgebouw getuigt, bewaarden de Vrijmetselaars, door symbolische of allegorische versieringen van hunnen arbeid, ook voor de buitenwereld, de vrije gedachte en het vrije woord, dat zij onverbloemd niet anders dan in den gewijden kring konden uiten; en oefenden zij zelfs door spot- en karikatuurbeelden op de handelingen en het drijven der geestelijken eene kritiek uit, die alstoen op geene andere wijze te voorschijn treden kon. Lezenswaardig zijn hieromtrent de beschouwingen van Victor Hugo in zijn bekende roman Notre Dame de Paris. Er bestond in dat tijdperk, zegt hij, voor de gedachte in steen geschreven, een privilege dat met onze tegenwoordige vrijheid van drukpers volkomen kan worden vergeleken. Het is de vrijheid der architectuur. Deze vrijheid ging zeer ver, soms heeft een portaal, een voorgevel, een geheel kerkgebouw een zinnebeeldige voorstelling van iets geheel vreemds aan de eeredienst of der kerk zelfs vijandigs. De gedachte was toen niet vrij dan op deze wijze, en in haar geheel kon zij dan ook niet geschreven worden dan op die boeken, welke men gebouwen noemde en wel alleen onder deze vorm. Zij zoude in het openbaar door beulshanden verbrand zijn geworden, in de vorm van een handschrift, wanneer zij zoo onvoorzichtig zou zijn geweest zich daaraan te wagen. De gedachte op het kerkportaal uitgedrukt zou de terechtstelling van die, in het boek vervat, bijgewoond hebben; geenen anderen uitweg hebbende, werd alzoo de bouwkunst als middel gebezigd, om die gedachte bekend te doen worden. De toen poëet geboren werd, legde er zich op toe bouwkunstenaar te worden. Het genie onder de volksmenigte verspreid, dat overal was samengeperst onder het leenstelsel, als onder een laag van bronzen schilden, kon zich slechts lucht geven door de architectuur; zij nam dan ook daartoe deze kunst te baat en haar ilaaden namen den vorm van domkerken aan. Alle andere kunsten gehoorzaamden en stelden zich onder de leiding van de architectonische. Zij waren niets dan de arbeidslieden van het grote meesterwerk. Wanneer men, zegt Victor Hugo wijders, samenvat hetgeen wij slechts beknopt hebben aangewezen, verkrijgt men daardoor de volgende uitkomst: dat de bouwkunst tot de 15de eeuw, het voornaamste register der menschheid geweest is; dat tot die tijd geen enigzins ingewikkeld denkbeeld in de wereld verschenen is, dat zich niet als gebouw heeft geopenbaard; dat elke gemeenschap een gewone gedachte even als elke godsdienstige wet zijn monumenten heeft gehad; dat eindelijk het menschelijk geslacht niets gedacht heeft zonder het in steen te schrijven. En uit hetgeen ik zoo even aan de meer uitvoerige beschouwingen ter zake van den aangehaalden schrijver heb ontleend, en uit hetgeen reeds vroeger omtrent de inrichting der Vrijmetselaarsverenigingen door mij is aangeslipt, volgt, dat die verenigingen op de ontwikkeling van het mensendom niet buiten invloed kunnen gebleven zijn, te meer daar ieder lid als het ware het voermiddel was om de denkbeelden door hem ingezogen, van lieverlee in de gewone maatschappij over te planten. 