Algemeene konst- en letter-bode, voor het jaar ..., 1815, no. 10, 10-03-1815 
ALGEMEEN E KONSTen / LETTER-BODÖ VOOR HET JAAR 1815, N° iö. Vrijdag den iaden Maart. BERIG T E N. kenen. Z. M. de Keizer van Oostenrijk, de (op de laatstleden Paaschmis inden Boekhandel van het Weeshuis te Halle uitgekomen) Einleilung in die neuerC' Chemie, met hoogstdeszelfs goedkeuring verwaardigende , heeft den Schrijver van dit werk, den nu weder te .Halle het voorheen bekleed Hoogleeraarambt waaniemeuden Prof. Kastner, ten bewijze van achting en welwillendheid, laten ter hand Hellen de groote gouden Medaille van Verdiende, die met zijn Borstbeeld, prijkt. Gottingen. De Prins Regent van Gïoot-Brittatlje heeft, in uaam des Konings, verfcheiden Hoogleeraars alhier, die voorbeen reeds buitengewone Professoraten, bij deze Univerliteit bekleedden, tot gewone Professoren benoemd; als uit de Medicijjafche Faculteit de Hn. Schrader en Stromeijer Junior tot gewone inde Geneeskunde; en den Hr. Lang&nbeck tot gewoon Prof. inde Ontleed- en Heelkunde ; uit de Wijsgeerige Faculteit de Hn. Fiorillo, Harding, Beneke en Bunfen tot gewone Hoogleerareu in dat vak, Buiten dien heeft 1. Deel. K <}e dé Prins Regent tot gewoon Prof. inde Theologifehe Faculteit , aarigefteld den Hr. Dr. Pott (voorheen te Hcimftadt); tot gewone Hoogleeraars inde Regtsgeleerde Faculteit de Hn. Bauer en Bergman; als gewouen Hoogleeraar inde Medicynlche Faculteit den Hr. Hofraad ven Crell (voorheen te Hehnftadt); als gewone Hoogleeraren inde Wijsgeerige Faculteit de Fin, Schalzc, (voorheeft te Helmftadt) en Hnusmann, tot buitengewone Profesforen inde Godgeleerdheid den Hr, Planck, inde Geneeskunde den Hr. Dr. HemL.el, inde Wijsbegeerte de Hn. JVunderlich, Saalfeld en Disfen. Ook is de Hoogleeraar Dr. Heife , voorheen buitengewoon Prof. inde Regten alhier, uit Heidelberg nu als gewoon Prof. in hetzelfde vak weder herwaarts beroepen. Parijs. De Hr. Chezy, Ridder van het Legioen van Eer, Adjunct Profesfor voor het Perziaansch bij de bijzondere I'chool voor Oosterfche talen, heeft onder den titel van Fadjmdatta – Bodha in het licht gegeven den dood van Tadjnadatta, eene epifode, getrokken uit Ramayana, een Sanscritsch gedicht van den beroemden Valmiki. Dit ftdk vol bevalligheid en zachte zwaarmoedigheid, waarin de teederfte gevoelens niet overdreven worden uitgedrukt, herinnert ons het talent van den vertaler van Medjmun en van Lei la, De Hr. Chezy is de eerde Franschman, die, in Europa, de geheiligde taal der Brahmanen geleerd heeft, zonder behulp van eene der door de Engelfchen uitgegeven fpraakkunften, en de eerde, die on middel lijk uit het Sanscritsch in het Franseh vertaald heeft. Uit overweging hiervan heeft zonder twijfel Z. M. befloten, ter zijner gunde, eenen leerdoel voor de Sanscritfehe taal bij het Koninklijk Collegie van Frankrijk daartedellen. Utrecht den 23 FebruariOp heden overleeed hier de verdiendelijke Tooneel- en Landfchapsfcbilder Hermanus van Brussel, inden ouderdom van ruim 51 jaren; zijnde den Bden October 1763 te Haarlem geboren. Dit verlies in voor de Schilderkunst aanmer. kelijk, daar hij met eene ongemeene vlugheid en vaar* digheid het penfeel gelukkig hanteerde en voor zijn huisgezin uitermate groot, daar hij eene weduwe en zeven kinderen achterlaat. Haar* 146 Haarlem i Maart. Gisteren werd hier, ten voor* deele van de Algemeene Armen dezer llad, inde Concertzaal , het Lied van de Klok van Schiller , vertaald door den Hr. A. van der Willigen , Volgens de Muzijlc van Romberg, door eenige beminaars eh beminnaresfen der edele Zangkunst, ten aanhoore en zeer ten genoege van eene talrijke Icharre, uitgevoerd. Den Hr. D. C. van Dapperen , die den Zang befiuurde en den zangers en zangeresfen, alle hier wonende, viel de verdiende toejuiching over eene zoo welgeflaagde poging te beürt, die niet na kan laten hen aantemoe*» digen, om op het ingetreden moeijelijk fpbor met even vaste fchreden voorttegaan. Ook het begeleidend Orchest, onder Directie van den Hr. Köhler, veelal iiit liefhebbers zamengefteld, verdiende allen lof. Haarlem. De volgende óns terhand gekomen La» tijnfche Dichtregelen op den overleden Dordrechtfchen Landfchapsfchilder van Strij , ruimen wij gaarne een® plaats in. D. M. JACOBI van STRIJ, Dordraceni eximil Pictbris. Obiit die 4 Februari! MDCCCXV. Plangite vos fobedes, conjux gemebunda Parenten'. Tecum DordrechU pectord virgo det, Qjdn natura gemit Strijnium confccta dolorem Se fuperans tabulis Ingeniumque vocat, Mittite vos luctus, qui miro pinxit honorc Ter ram , jam pingit limina fumma Dei. Cerntus tabulas 9 monftrat quas Angelus illio A munda dieet quantaque disparitas. P. S. SCHÜLLi J. U. D. K 2 KOR. 147 KORTE LEVENSSCHETS van den Beroemden GEERT R E I N D E R S, Overleden den 4 Februarij 1815 (*) Onder die genen, welke zich zelven vormden , en in weerwil van ongunftige omftandigheden zich tot den rang der verdienltelijkfte mannen verhieven , skan Geert Reinders eene der eerfte plaatfen bekleeden. Hij werd geboren den 19 April des jaars 1737 te Btdum, een niet onaanzienlijk Dorp der Groninger Ommelanden. Zijn vader, een korenmolenaar, een braaf en godvreezend man, gaf hem eene (trenge, en naar den toenmaligen fmaak van bet Hervormd Kerkgenootfchap, Godsdienftige opvoeding, doch zorgde weinig voor de ontwikkeling der verftandelijke vermogens. Reeds op zijn tiende jaar moest hij het dorpsfchool voor den molen verwisfelen. Gelukkig echter woonde op het zelfde Dorp een oom van moeders zijde, een verllandig en meer verlicht godsdienftig man. Deze bezat eene kleine verzameling van tijdfchriftert en volksboeken, welke niet zoodra onder her kinderlijk oog vielen, of zij~ werden met de vurigfte drift aangegrepen, en bij elke gnuttige gelegenheid gelezen. De vader mogt daarbij bedenkelijk het hoofd fchudden, en niet zelden hem het lezen van zulke wereldgezinde boeken beletten , onder de befcherming van den oom wist de leergierige knaap (leeds middelen te vinden, om aan zijnen leeslust te voldoen. De oom vatte zulke hooge denkbeelden op van zijnen neef, dat hij, niet onvermogend zijnde, aanbood op eigen kosten hem te laten (luderen; maar dit werd door den vader geheel afgekeurd. Zelfs het dringend verzoek des jon(*} Daar de Levensgefchiedenis dezes mans zooveel merkwaardigs en leerrijks bevat, en niet minder nuttig voor velen, dan vereerehd voor.de nagedachtenis des overle. denen kan zijn, zal dezelve, uitvoeriger, afzonderlijk worden uitgegeven. 148 jongen Reinders, om het rekenen, het psalmzingen en fraaiier fchrijven te keren, werd geweigerd, om reden , dat alle die wereldfcbe wijsheid noch noodig voor de kostwinning, noch dienftig voor den hemel was!— In i? 49 veranderde hij met zijnen vader van woonplaats, ’t welk zeer fchadelijk was voor zijne verftandsontwikkeling, dewijl hij nu de voorfpraak en het onderwijs zijns ooms ontbeerde. Hij bleef nog vier jaren onder het onmiddellijk vaderlijk opzigt, waarna hij elders bij eenen Korenmolenaar als knecht befield werd; doch, op het einde des jaars 1757, de doch* ter eens landmans huwende, trad hij nu, om voldoende reden, inden kring des Boerenftands. Thans voor*, al bekleedde hij zijne ledige uren, om zijn verlland meer en meer mét nuttige kundigheden te verrijken. Vooral beoefende hij eenige werken van den Hoogleeraar Wolf , inzonderheid deszelfs Wiskunde en Natuur~ kundige Pi oef 'nemingen. Zoo volmaakte hij zijne bekwaamheden, die lui met aanhoudenden óver en ware menfchenliefde ten diende der Maatfchappij belleedde, waardoor hij ook op de gundigfte wijze bekend geraakte met den vermaarden Camper , aan wien hij eenen brief fchreef, betreffende deszdfs in 1766 uitgegevens Verhandeling over de Galziekte der Schapen enz. en van nu af genoot hij meermalen den omgang met aanzienlijken en geleerden, waaraan niet weinig toebragt de vereerende keuze zijner medeingezetenen, die hem vanwege bet karfpel Garmvert, waaronder hij behoorde, tot volmagt ten Laudsdagc benoemden. Doch een nieuw tijdperk kwam aan, inde, toen zoo ongelukkige, veepest, dat ’s mans grooten aanleg deed kennen , en hem bijzonder eenen onfterfelijken roem heeft doen verwerven. Van 1768 tot 1776 worltelde hij met, deze verfchrikkelijke ziekte onder het Rundvee door aanhoudende proefnemingen, te gelijk met de Hn. Camper, van Doeveren, en Munniks. Hij gaf zijne waarnemingen en proeven, gedrukt te Groningen hij L. liuiziNGH, in 1776 in het licht, en opgedragen aan Neêrlands Erflladhouder Willem den V, bood hij ook zijne D. H. zelf dit (luk aan, en nog altijd roemde hij de verfbndige vragen , door den Vorst hem over de inenting van het Rundvee gedaan. Door aanhoudend nadenken en onafgebrokene proefnemingen had hij eindelijk het geluk te ontdekken, dat R 3 kal- 149 kalveren van gebeterde koeljen, door inenting'de vee, ziekte krijgende, herdeden. Hij gaf hiervan door eeneu gédrukten brief aan zijne Geleerde vrienden. o ” Inden jarc 1781 werd zijn antwoord op de vraag der Maatfchappij van Landbouw over de hoedanigheden van het Rundvee, met de gewone gouden Medaille bekroond. Zijn voordel ter wering der Veepest, waarvan de doelmatigheid inde Provincie Utrecht gebleken is, zoo dezelve eene proef behoefde en zijn plan ter verbetering der Paardenfokkerij, beide door het voormalig Wetgevend Ligchaam goedgekeurd, verdienen den hartelijken dank des Laudmans. Als een oordeelkundig Landman, die niets ongemerkt liet voorbijgaan, werd jiij veelmalen dopr Staatsmannen en Geleerden geraadpleegd, waarvan een openbaar bewijs aanwezig is in zijn antwoord op eenen brief van den Hoogleeraar Thuessinck, te vinden inden Komt• en Letterbode voor Maart iBpi. Het Inftituut van Wctenfchappen , Letterkunde en Schoons Kunjien benoemde hem tot Lid Correspondent en nadat het Natuur- en Scheikundig Qenootfchap te Groningen hem in pene vorige Vergar dering het' Honoraire Lidmaatfchap had opgedragen, werd hem bij het Eeuwfeest der Hoogefchool -op den l£ October 18x4 het diploma daarvan openlijk en plegtig ter hand gefield. Gewigtige posten zijn hem van tijd tot tijd opgedragen, en allen heeft hij met den grootften lof beldeed. Dien van Secretaris en Ontvanger het Winfumer en Schaphalfier Zijlvest heeft hij rot zijnen dood waargenomen, welke op den 4 Februari) 1815 voorviel, te Bellingemeer, alwaar hij zich federt lang, voor de tweedemaal weduwenaar zijnde geworden , en de boerderij verlaten hebbende, ter woon had neêrgezet. Geert Reinders had eene zeer fchoone, rijzige teftalte, een fier mannelijk voorkomen , en aan deze lichamelijke voortreffelijkheid evenaarde de ziel door tec- 150 teeder en fijn gevoel, door vlugheid en goedigheid. ■— Hij bezat een uitmuntend karakter; zijne verkering was ten hoogde aangenaam en nuttig; hij was Godsdienftig, bezat een zeer gevoelig hart, en werd door het hooren of lezen van iets fchoons of treffends ligtelijlc tot fchreijens toe gerperd. In milddadigheid ging hij met zijn hart, niet (leeds met zijn vermogen, te rade. Pagelijks was hij de algemeene vraagbaak en raadsman, die~met onvoorbeeldige belangeloosheid alle menfchcii diende. Het algemeen vertrouwen inden hoogden graad bezittende, was zijn invloed verbazend, en hij maakte daarvan (leeds .gebruik, om heilzame verbeteringen te bewerken, vrede te dichten, en heil en vreug* de wijd en zijd te verfpreiden. L’HOSPICE des enfans trouvés ofh et VONDELING-HU IS Te Tarij s% Deze weldadige inrigting , die eenige jaren inde flraat de la Bourbe te Parijs gevestigd was, werd den 4den October des verleden jaars overgebragt naar de Praat d'Enfcr, ineen huis voorheen, in 1789 toegewijd aan de opvoeding van jonge Kloosterlingen. Men zou bijna gelopven,dat men een voorgevoel van deszelfs toekomende betlemtaing had, toen men, meer dan eene eeuw geleden, od den voorgevel der Kapel de volgende opfdiiiften plaatlle: K 4 San' 151 Sancthjhnae Trinitati et infanti jefu Sacrtim• En wat lager: Invenietis infant em pannis involutum. De Kapel , waardoor men in het Vondelinghuis komt, is edel en eenvoudig van bouworde. Men merkt ’er het fraaije ftandbeeld vair St. Vincent de Paul, door Stouf, op. Gelukkig en treffend was het denkbeeld , om de doopvonre onder de oogen van den Heilig te plaatfen , die den kinderen fchijiit toe te lagchen, welke men ’er aanbiedt. Uit de Kapel komende, gaat men door uitgeftrëkte Magazijnen, gefchikt orii luijerraanden gereed te maken en uittedcelen, die men der minnen verfchaft; men Haat verbaasd over de verwouderlijklle orde, die op eene plaats heerscht, waar de oogenblikkeüjke behoeften eene gelladige beweging en gedurige verplaatfing vorderen. De eerde verdieping wordt door de Wiegenzaal en de Ziekekamers heilagen. Deze Wiegenzaal levert een fchouwfpel op, even belangrijk voor het hart als voor de oogen. Honderd vijftig wiegen van ijzer (*) in twee evenwijdige lijnen geplaatst en met helder witte linnen kleeden overdekt, zijn het voornaamfte fieraad. Een zeer oud en Hecht Schilderftuk hangt boven den fchoorfteen dezer Zaal. Het is wenfchelijk, dat de thans levende Kunftenaars het zij uit het leven van den Stichter, het zij uit de inrigting van de liefdadige Zusters eenig toepasfeliik onderwerp voor hun nenfeel ontkenen en met eenig fchitterend voortbrengfel van hetzelve deze Zaal doen pronken. Jaarlijks ontvangt men in dit Vondelinghuis vijf of zes duizend kinderen. Twee jaren oud geworden, worden de verlaten kinderen gezonden naar her Weeshuis van de Voorftad iSV. Antoine. Het getal der in dit huis opgenomen Kinderen, federt de ftichting van deze inrigting, 1640 tot 22 November 1814, dat is inden tijd van 174 jaren, beloopt 498,000. De (*} Opteekonenswaardig is het, dat het ijzer, gebruikt tot de vervaardiging dezer Wiegen, afkomstig is van de traliën van het oude Huis Port Royal, waarvan men in 1793 eene gevangenis gemaakt had, onder den wreed be/pouelijkea naam van Port Libre, 152 De jaarlijkfche toeneming is zeer opmerkelijk geweest. Het getal der op genomen Kinderen in 1640 was 372; in 1665, 486; in 1690, 1504; in 1715, 1840; jn 1740, 3150; in 1765? 5496; en in 1790, 5842. Vreemd is liet, dat in 1793 en gedurende de drie Om* jaren het getal der verlaten kinderen aanmerkelijk verminderde en flechts drie of vier duizend bedroeg. Men kan zich een denkbeeld vormen van de voordeelen uit de koepokinenting, en uit den ijver en de zorgen van het tegenwooedig beftuur dezer inrigting voortvloeiende, als men nagaat, dat in 1804, van 50,000 kinderen, gedurende de tien vorige jaren buiten ter minne gezonden, flechts 3000 leefden, terwijl na liet verloop van weder tien jaren nu vaneen gelijk aantal ter minne gezonden kinderen nog 14,000 inleven zijn. Van 4326 kinderen in het huis gedurende de eerde tien maanden van 1814 oppenomen, Hier ven ’er in het huis zelve 825. Ten einde deze evenredigheid der fterfte, een van de vijf, niet te groot fchijne in vergelijking van den gewonen loop der natuur, moet men in aanmerking nemen, dat het meerenduel dezer kinderen afkomftig is van Moeders, uitgeput dooi vermoeijenislèn diende en fomtijds zelfs ziekten. Gemengde Bijzonderheden wegens C A N A D A Getrokken uit Lamberts Travels en Gray’s Letters. (*) Quebeckis, in fierkte, bijna een tweede Gibraltar; liet is nog niet geheel beplaveid en de beste huizen zijn met vertind «Ter gelijkertijd fvan iSc.5 sSoS) bereisden twee Engelfchen Canada onaf hankejyk yan elkander en te gelyker tijd bijna gaven zij himne Rcisvernalen uit, de eerde onder den Titel: John Lamberts Travels tnrough Canada and the united ftates of North-America, i vol. in gr. 3vo. 544 £11532 LJadz. met ccne Kaart en vele door den Schrijver zdven geteeKcnde afgezette Platen; de tweede onderden Titel vauliuGtt GitAV’s Letters trom Canada a 406 Bladz» in Bvo* K 5 153 nam de bevolking over het geheel drievoudig toe, la het jaar 1758 was hét geheele getal der inwoners 115,000; gedurende den oorlog en onmiddeliijk daarop door verhuizing daalde het tot 76,275. Tegenwoordig fchat Lam» bert het in Neder-Canada op ten minste 200,000 en in Opper-Canada op 60,000. De Franfche Canadezen, die in Neder-Canada der bevolking uitinaken, zijn een zedig, yerftandig, genoegelijk, weinig vooruitkomend en met hunnen tegenwoordigen toeftand tevreden Volk. Dat eene aan de Engelfche zoo nabij komende Staatsregeling voor hun gefchikt is, ontkent zoowel Lambert als'Cray; zij bezitten, volgens hen, bijlang na de noodige liaatkundige verlichting en ernsthaftigheid der Engelfchen niet. Cray vreest zelfs, dat in zekere omftandigheden hun fransch gevaarlijk zou kunnen worden en ijvert in (lerke uitdrukkingen over het niet invoeren der Engelfche taal onder hen: zelfs wordt de krijgsmagt door hunne (ook Canad. Franfche ) Officieren in het Fransch gekoinmandeerd, Geene Godsdienst, zelfs de Joodfche niet, fluit iemand van zitting in het Huis der Gemeente uit, dat uit 50 Le» den beftaat; het Wetgevend Kollegie uit 15. Van de eer» He kunnen vele niet lezen, fchrijven of rekenen. De lijfliraffelijke wetten zijn gelige! Engelsch, de burgerlijke wetten de oude Franfche. De uitgaven der Regering, tot onderhoud der Geestelijkheid en Krijgsmagt fchat Lam» eert alleen in Neder-Canada op 500,000 pond. De prijs van bijna alle de voortbrengfels is inde laatfte 60 jaren bijna verdriedubbeld. Bewerkte Pelterijen zijn in Engeland yeej goedkooper dan dein Canada vervaardigde, uit hoofde van de onbekwaamheid der Canadefche Bontwerkers. Een Londenaar maakt drie moffen van .de pelterij, die de Canadees tot één behoeft. De handel wordt voor de Canadezen daardoor moeijelijk gemaakt, dat de geestelijken de renten voor ongeoorloofd verklaren; daarom blijft veel geld zonder nut liggen: temeer, daar de Kooplieden aldaar, zelfs de Britfche, zoo dikwijls bankroet gaan, dat, federt de Engelfchen het land bezitten, omtrent vijf' van de honderd eerlijk betaald hebben. De voorname lieden, ook onder de Franfchen, hebben meest de Engelfche levensmanier aangenomen, gebruikende ten vier ure hun middagmaal, dat voor 60 jaren ten twaalf ure geichiedde enz. Onder de Franfche heerfchappij had Canada geene Boekdrukkerij; eerst kort vóór het verblijf dezer reizigers» had men Nieuwspapieren en Tijdfchriften beginnen uittegeven. De Katholijke geestelijkheid verdient eene loffelijke vermelding, en beftaat uit 180 perlonen; de Protestantfche uit 12. Het klein aantal Indianen in Neder-Canada is, (ook door vermenging met het Franfche bloedj we! zeef veranderd: maar grootendeels beminnen zij nog boven alles de jagt en de vischvangst. Tegen- 155 Sremvoordig beloopt het nog 2000; bij den afftand aan Engeland begrootte men het op 67,400. Men vindt onder hen eenige zeer verflandige en den handel in Pelterijen tot hun voordeel drijvende perfonea De kleine Koiibri valt op de kraaijen inde vlugt aan en werpt dezelve met zijnen fpitfen fnavel ter aarde. De • Kikvorsch kwam Lambert een onaangenaam geregt voor; zoover hij weet gebruikt het geen Canadeesch Franschman, hoewel ande- ren het als een goed eten roemen De planten Ginfeng en Capillaire (Cap. ven.) eertijds hier in groeten overvloed aanwezig, zijn nu bijna geheel verdwenen. Eene Soort van Katoenphyit levert jong een goed geregt, als aspergien; het zoete Tap, dat zij des' nachts uitwafemt, zeer goede firoop en fuiker; dc wol der zaadhuisjes wordt evenwel alleen tot vulling, van kusfens en matrassen gebruikt. Dezelve fchiet meer dan drie voeten in hoogte op en bloeit als de Sering. Naauwkeuriger wordt dezelve niet befchreven; het verwondert Lambert intusfchen, dat men dezelve niet ten meerderen gebruike aan» kweekt. In Yzcrcrts is Canada zeer rijk; ook zijn’er door de Engelfchen reeds verfcheiden fmeltovens aangelegd, die uitmuntend ijzer, dat het Zweedfche nabijkomt, opleve-Ten. Montreal bevat 12,000 Inwoners; de voornaamfie deelhebbers der Noordwestelijke Kompagnie wonen daar; ook wordt van hier voornamelijk de handel op de Vereenigde Staten gedreven. Hetzelve heeft bevalliger omilre. ken dan Quebeck, dit daarentegen verhevenere. Men kan ook goedkooper hier leven en men vindt ’er het beste gezeifchap uit geheel Canada. De Indianen nemen verlaten kinderen der Europeanen aan en voeden ze op. 156 om hen te redden; door middel van een’ reeds vooraf gelegden ftrik trekt men hun de halzen toe, ten einde zy fti! worden, zwemmen en dan te gemakkelijker ’er uitgehaald worden. Engelfche en Schotfche fchepen voeren Steenkolen als ballast naar Canada en daar worden zelfs de beste (kennels coah) voor de helft van den prijs, dien zij te Londen gelden, verkocht. HANDEL en ZEEVAART, LANDBOUW, HUISHOUDKUNDE, BEVOLKING en WAT DAAR TOE BETREKKING HEEFT. Middel tegen het Graveel en den Steen Aan den Uitgever van het New Unherfal Magazine (*) werd inden volgenden Brief een middel tegen deze Kwaal medegedeeld, dat wijde overneming; waardig achten. ~ Daar gij Uw Blad niet beter kunt belleden dan om fmertelijke kwalen te helpen geneezen of verligten, zoo twijfel ik geenszins, of gij zult aan het volgende eenvoudige middel tegen eene der pijnelijkfte kwalen wel een plaatsje willen inruimen. Een Heer, die federt eenige jaren door de gewone verfchijnfelen van Steen inde blaas gekweld werd, kreeg toevallig Dr Lobb’s Verhandeling over Oplosmidde* len van den Steen en het Graveel, in handen. Op aanbeveling van dit Werk, werd hij te rade, om het gebruik van Bergamot Peren te beproeven, en at daarvan dagelijks een dozijn of meer. In minder dan eene week ontdekte hij in zijne urine een’ grooten rooden bezinkfelkoek, welke met zeer geringe moeite tot een aller fijnst poeder kon gewreven worden, en dit was het gevolg gedurende eenige dagen, ’t Is nu tien jaren geleden, -dat hij dit middel het eerst gebruikte en federt dien tijd blijft hij vrij van alle ongemakken van dien aard. ’t Is niet onbelangrijk, dat de peer , die hij gebruikte, de kleine foort was met veel (teentjes. (Sop* gcrige Groentjes.y’ Gif* CO New Univerfal Magazine, pAugustus 1814. pag. 157 tirtd of zwart geverwd blik gedekt. De Jeztuten verdienen lof wegens hun goed onderwijs,en de goede behandeling der Wilden; nog meer roemt men de aangehouden Nonnen, wegens den menseblieveuden dienst, waaraan zij baar leven wijden. Voor de Indianen doet Engeland {hans ■niets meer, dan dat het jaarlijks gefchenken onder hen laat uitdeden, die hun minder te flade komen, dan dat zij de regering kosten. De Canadezen zijn nog verre ten achteren inde Landhuishoudkunde en den Tuinbouw; de lange wjnter gewent hen aan eene traagheid, die hun des zomers nog aankleeft, Inde laatfte twintig jaren werd echter eene groote menigte tarwe naar Groot-Brictanje uitgevoerd. Ook heeft de Regering begonnen met de hennipteelt, waartoe het land bijzonder gefchikt is, door belooningen aantewakkeren; daarin kan echter nog veel sneer gedaan worden, dar. nu gefchiedt. en daardoor alleen zou Canada voor Engeland van aanbelang worden. De Vereenigde Staten trekken daardoor den bandel met Canada aan zich, dat zij goedkooper, «laar ook over het algemeen Hechter, waren yerkoopenj en winnen veel bij dezen handel. In het jaar 1807 wérden 42,000 ponden Thee uit de Vereenigde Staten en Hechts 4,500 uit Engeland ingevoerd; Koffij, in hetzelfde jaar uit Engeland en deszeifs Volkplantingen, 19,598 pond; Chokolaad uit de Vereenigde Staten 8,070 pond. Ook werd ’er meer Tabak, welke bij beide fekfen zeer in gebruik is, uit de Vereenigde Staten dan uit Engeland ingevoerd. Van het 7.out, dat uit Liverpool komt, gaat weder veel naar de Vereenigde Staten. Alle foorten van handwerkslieden zijn reeds in vrij aanmerkelijke menigte in Canada voorhanden, hoewel niet zoo goed, als in Engeland of zelfs in de Vereenigde Staten. De Thermometer Haat inden zomer fomtijds op 103°. F, en inden winter 36 onder o; de gemiddelde zomerhitte is 75 80. De St. Laurens vriest zelden geheel d|gt, uit hoofde van den ihellen ftroom op eenige door de eilanden naauw geworden plaatfen: evenwel het opeengepakte drijfijs is dikwijls voor de fchepen zeer gevaarlijk. De fneeuw valt gemeenlijk in November en December zeer dik en hoog en dan ook bij eene bijna aanhoudend heldere lucht. —— De Canadezen gevoelen niet, als de bewoners der Vereenigde Staten, eenen trek, om ter opfporing van nieuwe plantaadjen zich van huis te verwijderen. De laatfte gaan ook hierin alle natiën voor. Zij trekken dikwerf, zonder het te vragen, over de grenzen, en de Engélfche Regering laat dit toe, omdat zij in twee of drie jaren meer land bebouwen, dan de Canadezen in eene eeuw; of dezelve daarin gelijk heeft, daaraan twijfeltLamdeut zeer. Behalve door deze wordt Opper-Canada voornamelijk door Schorre*. ook door leren bevolkt. Inde iaatlle veertig -jaren nam 154 Geneesmiddel Van Pradier tegen de Podagra. Öp last van den Franfehen Minister van uinndancJ» fche zaken werd het volgend voorfchrift bekend ge« maakt. ~ Neem Meccafchen Baifem jj lood, Roode Kina 1 once, Saffraan 112 oneen, Salfaparüla 1 ooce. Salie 1 once en gezuiverden Aikohol 3 ponden. Laat den Meccafchen Baifem afzonderlijk ontbinden ineen derde tanden Aikohol, en voorts in het overige van den Aikohol de andere zelfftandigheden gedurende twee etmalen wecken; filtreer de beide vochten en vermeng ze vervolgens. ” ♦, Yoor het gebruik mengt men het verkregen tinktuur met twee ol driemaal zooveel Kalkwater; meri I'chudt de flesch op het oogenblik, dat men ’er van gebruiken zal, ten einde het bezinkfel, dat ’er inkomt, ’er wel door vermengd worde. ” ~ öm dit middel wel te bezigen , maakt men eene pap van meel van vlaszaad, die men. heet en ter dikte van omtrent een vinger overeen hervet fineert, om daarin het aangedaan gedeelte te wikkelen. Deze pap moet zeer lijmerig zijn; als men haar voor twee beenen en de voeten tot onder de knie bereidt, moet men daartoe drie liters van dat meel gebruiken. ” „ Als de pap gereed is eu zoo heet, als de zieke het uithouden kan, giet men over hare oppervlakte voor ieder omtrent twee oneen van het toebereide vocht; inert vcrfpreiclt het overdegeheele pap derwijze, dat zij daarmede gelijkelijk verdeeld is zonder ’er geheel door te trekken. Nu doet men de pap om het lid en bedekt het geheel daarmede. Alles omwikkelt men met flanellen lappen of gegomde taf, om de warmte in het middel te behouden, dat men met windfels vastmaakt. Men ververscht deze pap gemeenlijk flechts om de 24, foms om de 12 uren. ” GESCHIED- en LETTERKUNDIGE ; ANECDOTES. Een beroemd Redenaar, toen hij eens de toejuiching van al het volk verwierf, begon te duchten, of hij ook wat ongerijmds gezegd hadj och, most, wanneer de Tijd- 158 Tijdfchriftea den lof veler Schrijvers gelijkelijk uittrom-* petten, ook dezen zoo iets invallen! Gezegde van Prins Maurits van Oranje. Toen na het Xantisch verdrag den Engelfchen Gezant vóórhield, dat het de fchuld zijns Konings was dat Spanje de beide Steden Wezel en Aaken had inge* Hokten de Engelschman daarop antwoordde: Spanje zal die wel weder moeten overgeven; hernam Prins Maurits van Oranje Steek het dan maarden vinder tn de keel. a STERKE- en WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN. WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN, BUITEN HAARLEM. * * Bij A. BLUSSÉ & ZOON, Boekverkoopers te * Dordrecht, is heden van de Pers gekomen en alom verzonden; 1. CHATEAUBRIANT, Staatkundige Aanmerkingen op eenige gefchrifcen van den dag en over de belangen van alle Pranfchen; vertaald naar de Tweede Uitgave, door A- Bruggemans , ƒ i: 2:-. 11. F. SAALFELD, het Staatkundig (lel Tel van Frankrijk vooral met betrekking tot Holland, f rd 111. Gefprekkeu en Brieven tnsfchen een voornaam R. C. Pastoor en éen geacht Heivormd Predikant over belangrijke onderwerpen nisfchen beider Kerkgenootfchappen in verfchil, ƒ i IV. Openhaar en Huislijk leven van Lodewijk XVI, met eene gefchiedknndige fchets betreffende Maria Ar.toi* netta , Madame Elifabeth, Maria Therejia Charlotta en Karei Bodewijk; door den Heer A***, en eene Inleiding van den Heerde Sales,/‘2: 18;-. Het is in dit Boek dat men veie opmerkelijke en tot hier toe nimmer gekende bijzonderheden aantref:. ***** lij den Boekverkooper A. Loosjes Pz. te Haar* lem en zijne Corespondenten wordt met lucces gedebiteerd her werk getiteld: Onderzoekingen naar den toefland des Christendoms in Asii her,evens eentge Berigten aangaande de Overzettingen der //, Schrift inde Oostsrfche talen, door Claudius Buchanan Th. Dr. voormalig Onderprovoost van het Kollegie op het Fort William in Bengalen en Lid van de Aziadfche Maatfchappij, volgens de Negende Uitgave uit het En» gelsch vertaald en met eenige aanteekeningen vermeerderd door J. Werininck Th Dr. Nederd. Predik, te Londen enz. in gr. B°. ƒ 2-18 Hetzelve is van het uiterst gewigt voor allen, die in de uitbreiding des Christendoms belang Hellen en bijzonder voor de Leden der Bijbelgenootfchappen en die vatj Let Zendelingsgenootfchap. Te Haarlem, bij A, LOOSJES Pa* 160. 