Verslagen, rapporten en memorie\u0308n omtrent militaire onderwerpen, 1876, Deel: 7, 1876 
Het leem is weggebleven, maar langzamerhand is van de rechterzijde meer en meer grintzand gekomen, met grof kiezel vermengd. Het invallen van grond vóóraan de Unksche wending houdt aanvallbk. Gang D. Het 6cle vak verder afgemaakt in 4 uur. Het 7de vak gemaakt jn 6 uur. De zolderbekleeding van het Bste ingebracht (3 uur). VERDEDIGEE. aan; vemoedelijk zal er op het glacis wel een trechter zijn he werk is hier niets gevorderd; ten 3 uur staakt men hier den arbeid, omdat de ventilator later op put 3 moet gesteld worden. Put 1. (XI) BecUuit gaat men voort met het tegen elkander schoren der kozijnen- de kist wordt met 43 KG. kruit geladen, zoo van indirecte als directe (vuurkoord) ontstekingsmiddelen voorzien en de opstopping aangebracht; deze is op gelijke wijze ingermht als die van de mijn van 14 Juli in den gang uit put 2. De opstopping reikt over 7 vakken; om het andere kozijn staat een scherm van 3 a 4 cM. planken in de opstopping, zijn aanslag vindende tegen de kozijnstijlen; het achterste scherm wordt no met twee rondhouten geschoord tegen een vertikalen sti 1, teg het 4e kozijn (laatste kozijn grooten gang) gesteld. Laden p stoppen en ontsteken zijn door luitenant n. Bnuni Ten lU uur was men gereed en werd het sein gegeven; ten 12 ure had de ontsteking plaats met den ontplofTw van “ Hiilske. De bovenaardsche uitwerking was gering; hoogstens 1 M. opgelicht en viel op de plaats weer neer. e opstopping had zich goed gehouden. De opstopping is vakken uitgebroken; de kozijnen waren achterwaarts ui gezet, zonder echter den gang uitzijn verband te rukken; d Lvenliggers van het 6e en 7e kozijn (uit den put gereken ) waren gebroken, zonder echter veel door te zakken, daar zij op de opstopping rustten. Men heeft de gebroken bovenliggers zoo ..oed mogelijk geschoord, ten einde voort te kunnen gaan met let wegnemen der opstopping; het werk wordt echter eenigszms gevaarlijk. 12 uur gewerkt. Tot IH uur door 24 man; na 11» uur door 7 man. .. . , Wegens het laden en opstoppen van de mijn in den ga „ in de werdmg rechU enkel gedurende eenige avonduren gewerkt. 7 man; uur gewerkt. 4 Hollandsche ramen gesteld, Imks sluitenü en reen.» AANVALLER. Juli. Put A. 12 Holl. rameii gesteld ia 11 uur. De tegenpartij liet aan deze zijde een caniouflet springen. Put B. Het 11e vak (portaal) afgemaakt in 7 uur, de richting oVergebracht om met een kleinen gang rechts uit te breken (3 uur). VERDEDIGER. tusschenruimte van 8 cM., ten einde met zwenken voorttegaan, in uur. _ , , De grond blijft zand met veel samenhang; rechts komt leem te voorschijn. Put 2. Men gaat hier voort met het herstellen van vak 10; 8 man, 8 uren gewerkt. Ten uur des morgens kondigt de aanvaller een mijn aan. Ten 8 ure springt zij. Naar de uitwerking op het oog te oordeelen, was de mijn van gelijke lading als die van 11 Juli. De vijand bekroont den trechter, terwijl wij toezien, even a s op 10 Juli. De vijand besteedt een vol uur aan het vullen der korven; wij zagen hem dan ook meer den dubbelen meter hanteeren dan graven; in het midden kwam geen schop grond in de korven, totdat ik den kapitein Keppek hierop attent maakt . De door ons geschatte plaats en afmetingen van den trechter rijn op onze teekeiiing gesteld. De mijn schijnt sterk naar achteren te hebben gewerkt , want de galerij van den aanvaller lag geheel open. ~ De uitwerking van de mijn op onzen middengang was, üat de hollandsche ramen rechtuit zoo totaal door elkander liggen, dat er geen beschrijving van te geven is; daar onze opstopping er nog in zit, kunnen wij enkel de achterste ramen zien; de ramen in de schuine wending zijn verzet en hebben nu den vorm van parallellogrammen; terwijl de rechterstijl van het Ie raam dwars doorgebroken en de linkerstijl van het 2e raam in de lengte licht gescheurd was herstellen Men gaat na het springen van de mijn voort mex nex van vak 10; een looskozijn wordt daar geplaatst; vereer is ler Keen herstel mogelijk. . ° . .1... rrrnnfl wfis' te ruxmen; ae Wij bepalen er ons dus toe, den grona weg xe doorgang in de vakken 10 en 11 is nu open. zoodat men tot bij de hollandsche ramen kan komen. De bekleeding van vak 11 AANVALLBK. (ïang C. De buskruitkist geplaatst in 1 uur, ten einde een overladen mijn aan te leggen, met het voornemen om den verdediger, die met zijn camouflet grootendeels zijn doel gemist heeft, op onze beurt te treffen, De kist is geladen met 52.5 KG. buskruit en opgestopt met zandzakken en grond over eene lengte van 5.5 M. in 2 uur. Om 8 uur is de lading ontstoken met den ontploffer en verckr op dezelfde wijze als op 10 Juli. De treehter is onmiddellijk bekroond in 1 uur. Men heeft onderaardsche gemeensehap met den trechter. Vervolgens is in den mijntrechter een kleine gang geopend in de as van C, doch 0.93 M. lager; het Ie vak gemaakt in 5 uur ; van het 2e vak is de zolderbekleeding ingébracht. (2 uur). Eigenlijk hadde men hier uit den trechter een gang met hollandsehe ramen dienen te openen, om minder de aandacht van den verdediger te trekken, als nu mogelijk is, al wordt de bekleeding met de meeste stilte ingedreven. Voor het oogeublik echt6r ontbraken zulke ramen. VPiUDHDIGEB. wordt wel door geen kozijn gesteund, maar de planken zijn zoo vast in den grond gewerkt, dat men hier zonder gevaar kan doorgaan. . hü boort enkel rechts Een luisterpost wordt hier achtergelaten; tiij noorr voorwaarts werken, echter ver af. Put 3. Daar men hier den vijand recht vooruit hoort werken, boort men in den gang recUnii na den middag een gat m dic richting lang 2 5 M., in 3è uur. Het boren ging met gemakkeh]k, rne had hier grintzand met grof kiezel vermengd; de boor is ten slotte zoodanig door het harde kiezel tegengehouden , dat men niet verder kon. 3 man; 3i uur gewerkt. Daar het wenden aan het eind van den gang zoo bezwaarlijk gaat, wordt besloten op een me.-achterwaarts .elegcu punt uitterukken. Daartoe worden weder 3 stijlen ui Lmen en het Ie raam van 0.8 bij 0.8 M. (een putraam) gesteld Er komt wat grond van boven. Men is hmr eerst aan het werk gegaan, toen de ventilator van put 2 vrij kwam. De aanvaller werkt gedurig met 1 of meel ploegen in den schofttijd door, wat voor ons In gevaarlijk is. want wij hooren hem dan met. Ik heb eei paar dagen geleden den kapitein Kepper hierop reeds opmerkzaam gemaakt. Put 1. (XII Het wegnemen der opstopping uit den gang recMml wordt meer en nieer gevaarlijk, doordat de bovenliggers gebroken zijn zoodat de werkers ongaarne verder hiermede doorgaan. Luitenant neemt de opstopping over nog een 3e vak weg.voo zooveel als noodig is om den volgenden bovenligger te zien krijgen; deze is geheel en al gebroken; men zal nu met een langen haak traehten, de opstopping verder naar zich trekken. aanvalleb. Gang D. Het Bste vak afgemaakt in 9 uur; van het 9de vak de zolderbekleeding ingébracht. (3 uur.) Put A. 4 Holl. ramen geplaatst in 1.3 uur. Men heeft hier zeer slechten grond, daar men arbeidt ter plaatse ,* waar de camouflet van den verdediger is gesprongen. Met de meeste behoedzaamheid voortwerkende, is men echter het gevaarlijke punt voorbij, en hoopt nu weer beter vooruit te gaan. VERDEDIGER Onze mijn van den 15en heeft sterk achterwaarts gewerkt door de groote ruimte boven de zolderbekleeding van den gang ; van daar het breken der bovenliggers. 5 man; 2 uren gewerkt. In de weiding rechts 7 hollandsche ramen gesteld, met tusschenruimte van 8 cM. M.en werkt behoedzaam voort, gedurig luisterende. 10 man; 13 uren gewerkt. Er wordt steeds zonder scherm gewerkt; men is geheel en al in leemgrond gekomen, met geel zand vermengd, terwijl er aderen van wit zand doorloopen. Men hoort den vijand links voorwaarts de bekleeding doordrijven; afstand geschat op ± 6 M.; men meent hem meer rechtsaf te hooren boren; de man, die voor werkt, meent recht vooruit en zeer nabij. Put 2. 1 Man (luisterpost aan het eind van den kleinen gang). De vijand is in den trechter van de mijn, die hij op 15 Juli heeft laten springen, aan het werk gegaan; hij boort links van onzen gang en men hoort hem ook links voorwaarts met den moker werken. Yermoedelijk tracht hij een gang in den trechter te openen; hij is hier natuurlijk zeer nabij ons. Put 3. Daar men den aanvaller hier links voorwaarts hoort werken, boort men aan hdt einde van den gang rechtuit een gat in schuins linksche richting voorwaarts, lang 2.5 M. De grond was hard geel zand, met leem vermengd, zoodat het boren veel moeite kostte. 3 man; 4 uur gewerkt. In den nieuwen gang rechts van de linksche wending een 2de raam gesteld; er komt zooveel grond van boven, dat er zelfs zoden binnenkomen; er is dus weder een trechter ontstaan. Men AANVALLER Put B. Het schuine vak der rechter wending gemaakt in 6 uur; het scherm geplaatst in IJ uur. In den gang rechtuit de bekleeding van het 12de vak ingebracht en het loos kozijn geplaatst. Deze gang avanceert al zeer weinig, omdat er geenc behoorlijke ventilatie is; reeds een aantal dagen bestaat er gebrek aan pijpen voor den ventilator. Gang C. Het 2de vak aan de overzijde des trechters afgemaakt in 4 uur; het 3de in 7 uur. Van een 4de vak de zolderbekleeding ingébracht (2 uur). Men heeft de tegenpartij in zijne bekleeding hooren zagen; hoogstwaarschijnlijk is zijn voornemen om te laden en onzen pas geopenden gang te vernielen. De toestand gedoogt niet om hem vóór te zijn; daarom wordt onze gang geschoord en opgestopt, met het voornemen om morgenochtend ook de bekrooning van den trechter te verzekeren. Gang D. Het 9de vak verder afgemaakt in 8 uur; van het 10de de zolder- en zijbekleeding ingebracht, en het loos*kozijn geplaatst (5 uur). VEEDEUIGEU geeft het hier op, uit te rukken. Men ruimt den grond weg en plaatst een scherm. Evenzoo vóór de niet gelukte uitrukkmg aan het eind van de linksche wending; 7 man, 10 uur gewerkt. Put 1. (XIII) Men ruimt de opstopping over nog 1 vak weg; de zolderbekleedingen worden ondervangen door dwarsplanken, steunende aan de uiteinden op rondhout. 2 Man 6 uur gewerkt. Daar de zijbekleedingen zeer goed staan, zal men vermoedelijk de opstopping nog wel over een paar vak wegnemen en de galerij voldoende herstellen kunnen om er, zoo noodig, nog een mijn in te kunnen aanleggen. Men hoort den vijands links voorwaarts werken; het schijnt dat de mijn van den 15den hem het voortrukken niet verhinderd heeft. In de rechterwending 6 Holl. ramen gesteld met tusschenruimte van 8 cM. zonder scherm of schoorstijltjes. Men hoort den vijand zeer duidelijk werken; daarom werkt men zeer voorzichtig vooruit, gedurig luisterende; 11 man, 13 uur gewerkt. Put -2. 1 man, luisterpost. Men hoort den vijand links voorwaarts werken, echter minder duidelijk dan den vorigen dag. Put 3. 1 Man (luisterpost in den holl. gang rechtuit). Men hoort den vijand links voorwaarts werken. 1 Man (luisterpost aan het eind van de ZwteAe Men hoort den vijand wel, echter niet nabij dezen gang. AANVALLER ruii. Put A. 6 Holl. ramen geplaatst in 13 uur. Doordat wij ingeroerden grond kwamen, ging het werk hier minder snel vooruit. Put B. Het 12de vak verder afgemaakt in 4 uur; het 13de vak gemaakt in 9 uur, met tusschenpoozen werkende. Gang C. Omdat men den verdediger hoorde werken in onze nabijheid en een kwetsen vreesde, werd de gang opgestopt met zandzakken en grond (2 uur), daar er ons veel aan gelegen was, dien gang te behouden. Na een half uur te hebben toegeluisterd, werd niets meer vernomen, waarna de opstopping weder werd weggeruimd en met den meesten spoed 6 holl. ramen in 8| uur gesteld werden. Gang D. Het 10de vak verder afgemaakt in 3 uur; het 11de vak gemaakt in 5 uur; het 12de in 5 uur. Opmerking. Bij onderzoek is gebleken, dat aan mijne zijde in VBEDEDIGEB. Put 1. (XIV) 20 man, 4 uren gewerkt. Bij den aanvang van het werk hoort men den vijand zeer nabij de recJikche werdiruj werken; ik hoor zelfs duidelijk het ontgraven van grond met de schop. Ik besluit, hier dadelijk een mijn te laten springen. Tot bespoediging wordt het laatst geplaatste raam (het 27ste) weder weggenomen en daar de kruitkist ingegraven, met het bovenvlak gelijk met den bodem van den gang, de kist wordt met 4B KG. kruit geladen; de opstopping, uit gevulde aardzakken bestaande, met zoden tot aanvulling van holten, en om de 2 M‘. een scherm van dikke planken, reikte tot aan de wending. Men was nog met opstoppen bezig, toen de vijand ten OJ uur een kwetser liet springen, die geene uitwerking op onze mijngangen heeft gehad. Ten 10 ure waren wij gereed; ten lOj- ure sprong de mijn, ontstoken door den ontploffer van Siemens en Hülske ; men had 3 patronen in de kist gedaan , omdat men niet in de gelegenheid was geweest, de patronen te onderzoeken; bovendien was ook vuurkoord aangebraeht. De uitwerking bovenaardseh was gering, de grond werd ± 1 M. opgelieht en viel op de plaats weer neer. De opstopping heeft zich goed gehouden; zij is over 2 ramen weggenomen; deze ramen waren eenigszins beschadigd, een bovenligger was over de lengte gescheurd; de ramen waren bovendien achterover gezet. aanvaller. de rust niet is doorgewerkt. Het timmeren, dat de verdediger meende te hooren, is waarschijnlijk in het park geschied. Wel is gedurende de rust doorgegaan met ventüeeren. Put B. Daar men de tegenpartij zeer in de nabijheid hoorde werken, besloot men een kwetser te maken, waartoe 3 holl. ramen geplaatst werden om den gang voor schade te vrijwaren. Debuskruitkist werd geplaatst, met 3 KG. kruit geladen en om 9 uur elektrisch ontstoken. Zekerheidshalve, daar men zich niet ver van den vijand bevond, liet men de opstopping zitten; uur later liet de tegenpartij dan ook een camouflet springen , welke tegen dezen gericht was, doch niets uitrichtte. Daarna werd de opstopping verwijderd; behalve de holl. ramen was in dien gang niets vernield. Men hadde den arbeid ook in dezen gang weder kunnen hervatten. Put A. 5 Holl. ramen geplaatst in 9 uur. De grond werd beter; men mocht dus vertrouwen, binnen enkele uren het punt bereikt te hebben, waar men een overladen mijn zou kunnen ontsteken, waardoor aan de opdracht zou voldaan zijn. VEEDEDIGEB. Put 2. 1 Man (luisterpost aan het eind van den kleinen gang). Men hoort weinig of niets van den vijand. Ten 11 uur laat deze echter een roffel slaan en ten lli ure een mijn springen. De trechter, die hier onstond, viel samen met dien van 15 Juli; men zou zeggen dat de mijnkamer in de as van onzen gang moet gelegen hebben, dit is natuurlijk niet mogelijk, maar de mijnoven moet dan toch ongeveer tegen onzen gang gelegen hebben. De rand van den trechter is + 6 M. van den kruin van het glacis verwijderd. Onze gang is totaal vernield, hetgeen blijken kan uit het feit dat 6 stijlen van kozijnen kleinen gang in put 2 gevonden werden. De put is ook geheel uit zijn verband gerukt; wel is er niets gebroken, maar sommige bovenliggers van putramen zijn uit de inkepingen gelicht, waardoor ook de bekleedingen naar binnen zijn overgezet; het aardwind is omvergeworpen. Onder deze omstandigheden, zie ik geen heil in het voortzetten van den miju-oorlog; men zou den vijand ten hoogste 2 dagen kunnen bezig houden; ik ben echter overtuigd, dat hij zijn doel zal bereiken. Put 3 1 Man (luisterpost in den holl. gang rechtuit). Men hoort den vijand steeds links voorwaarts werken. 1 Man (luisterpost aan het eind van de IMsche wending) Niets bijzonders. AANVALLER. Gang C. Den gang met holl. ramen aan gene zijde van den trechter met 3 ramen verlengd uur). Daar men den verdediger in de onmiddellijke nabijheid gehoord had, durfde men het oorspronkelijke voornemen, om nog eenige ramen te plaatsen en dan door middel van een overladen mijnoven het doel te bereiken, niet volvoeren. Het zekere boven het onzekere kiezende men kan zich niet verklaren dat de tegenpartij ons avanceeren in die richting nog niet bespeurd had —, besloot men een gewonen mij uoven aan te leggen, die aldaar 3.4 M. kortste wederstandslijn had. De straal van den trechter zou dan evenzeer 3.4 M. groot worden, zoodat men in de onmiddellijke nabijheid van de kruin van het glacis zou komen en dan zonder twijfel den laatsteu slag zou kunnen slaan, terwijl hetzelfde hoogst waarschijnlijk ook in gang A zou kunnen geschieden. „Volgens tafel II (Nieuwe miiieurkunst) zou de lading voor de grondsoort” los zand met oeraarde 80 KG., voor „vast zand” 100 KG. zijn; men heeft het gemiddelde van die ladingen genomen, namelijk 90 KG., omdat de grondsoort niet overal dezelfde was. De buskruitkist werd geplaatst in I uur, en daarna geladen en bewapend. De opstopping met zandzakken en aarde, lang 5.7 M., geschiedde in uur. Om 11 uur werd de lading met den ontploffer ontstoken, met dezelfde voorzorgen als bij vorige gelegenheid. Er vormde zich een trechter van 7 M. middellijn, die met 24 schanskorven bekroond werd in uur. Daarna werd de gemeenschap tusschen den bestaanden en den nieuwen trechter vergemakkelijkt en in het talud een gang met holl. ramen, een weinig links van de hoofdas, geopend; hiervan werden nog 2 ramen geplaatst. Men koesterde het voornemen, den volgenden werkdag nog 2 gangen met holl. ramen te openen en in één daarvan den laatsteu mijnoven aan te leggen. Gang D. Het 13de vak gemaakt in 9 uur. OPMERKINGEN. Uit de plannen en dagboeken blijkt, dat verdediger en aanvaller beiden vlijtig en goed hebben gearbeid , en dat de genomen voorzorgen doeltreffend waren. Het werk van den verdediger (zooveel dieper gelegen als het andere) was vooral met veel zorg uitgevoerd. Zijne waarnemingen waren in het eerste tijdperk zeer juist en de daaruit getrokken gevolgen oordeelkundig. In het latere tijdperk was dit minder het geval, hoofdzakelijk omdat hij vertrouwde dat de trechters zeer groote bezwaren zouden opleveren voor het werk van den aanvaller; maar ook omdat hij de eigen luistergangen gedeeltelijk onbruikbaar had gemaakt. Het is voor een deel toe te schrijven aan deze gebrekkige waarnemingen en voor een ander deel aan schaarschte van materiaal dat de verdediger zijne taak in de laatste dagen zoo bijzonder lijdelijk opvatte. Hierdoor liet hij het voor hem meest geschikte tijdperk nagenoeg ongebruikt voorbijgaan. In het algemeen besteedde de aanvaller een schat van tijd aan maatregelen tot dekking, welke tot het bereiken van zijne taak nagenoeg overbodig waren. Vooral in den aan vang liet hij zich daartoe verlokken’ door uiterst onnauwkeurige en hersenschimmige gevolgtrekkingen. Zijne taak werd niet weinig verlicht, doordien hem toegestaan werd om zijne trechters ongeblindeerd te laten, en zijne gangen dicht onder de bovenste grondkorst te maken, alhoewel beide handelingen niet geheel strooken met de onderstelling, dat er geducht worpvuur uit de vesting was te vreezen. Het eigenaardige van den aanvalsarbeid is intusschen een rusteloos en veerkrachtig handelen geweest. De genomen maatregelen deden den oorlog afloopen zonder ongelukken en zonder dat een zeer heilzame wedijver ontaardde in vijandige stemming. De giftige invloed van het kruitgas vertoonde zich meer bij het opruimen van opstoppingen, dan bij het eerste binnendringen, en veroorzaakte enkele voorbijgaande flauwten. Nog meer dan nu reeds het geval was, zal bij eene herhaling van deze oefeningen moeten gezorgd worden, dat elk der partijen haar materieel heeft, zonder daarover met elkander te moeten overleggen en zonder nadere plundering van het algemeen magazijn. Vooral het aantal en gehalte van de ventilators gaf ditmaal aanleiding tot klachten. Meer dan de aanvaller heeft de verdediger de gelegenheid waargenomen om in zijn dagboek met verdienden lof te spreken over sommigen zijner onderhoorigen. Eerstgenoemde heeft intusschen alle aanleiding om onder anderen zeer tevreden te zijn over de werkzaamheid van den sergeant Rombout. Utrecht, 31 October 1874. De vertrouwde. Bbbkm.in. ERRATUM. Blz. 136, regel 7 v. o. de woorden Kleine enz. op een nieuwen regel. MIJNOORLOG. I’I.AXIE Gtu)Ml>. (O.Ol) I Tyjjo- Attlographl Vi>rs1 Iknnn. flti. MIJNOORLO6. PLAAT m. Tyj>o-Autogr*|)liie. TopographiscW Inrigiiaf. VERSLAG nopens het in staat van verdediging brengen van het front van aanval en een gedeelte van de collaterale fronten van het fort op de Bildtstraat door het Bataljon Hineors en Sappeurs in den nazomer van het jaar 1874. INLEIDING. Het fort op de Biklstraat gelegen op ongeveer 1300 M. van den oostenlijken rand der stad Utrecht verdedigt het acces door de inundatie, gevormd door den straatweg nafir het dorp de Bildt (fig. 1, Plaat I). Het fort is een onregelmatig gebastioneerde vierhoek; de straatweg van Utrecht naar de Bildt buigt zich onmiddellijk achter de keel van het fort zuidelijk rondom het rechter front; midden voor het voorfront, buigt zij zich weder oostwaarts in eene richting nagenoeg loodrecht op de courtine van dat front. Het fort heeft vóór 3 geheele, en aan de keel 3 halve bastions; het is gesloten met eene lichte keelborstwering voor Infanterie. In de keel voeren 3 ophaalbruggen over de natte gracht, die het fort geheel omgeeft, de middelste daarvan voert naar het eduit, de beide anderen rechts en links van het reduit naar terreplein van het fort. Het reduit is een gemetseld vierhoekig bomvrij gebouw, met eene aarden bovenbatterij; het gebouw is omgeven door eene zeer smalle natte gracht, en wordt tegen direct vuur gedekt door eene vrij hooge aardmassa, die door eene ongeveer 16 M. breede natte gracht van de binnenruimte van het fort is gescheiden in geplaatst worden; er blijft dan een gang in het midden wijd 1.30 M. en ruimte desnoods tot plaatsing van eene kachel. 8". bestemd voor gewoon logies en de kribben 3 hoog plaatsende is er weder logies in kribben voor 10 man. 4». De voorzijde geheel bekleedende (fig. 4) met sparing evenwel van een schietgat in het midden, en de achterzijde openlatende, vormt de blindeering een geschutstand voor één stuk. s°. Plaatst men 3 zulke blindeeringen naast elkaar, dan ontstaat tusschen beide, door dien bovenliggers en blindeeringbalken 0.35 M. oversteken, eene ruimte zeer geschikt tot berging van laadgereedschap en ammunitie (fig. 4). 6“. Een beschot van blindeeringplanken plaatsende tusschen 3 over elkander staande stijlen der beide ramen, met sparing eener deuropening, zoo ontstaat een magazijn voor ammunitie groot 3.90 bij 3.75 M. met een voorportaal groot 0.75 bij 3.75 M. Hierbij is aantebevelen om de wanden aan de binnenzijde te bekleeden met planken zoodat het magazijn dus dubbele wanden en een luchtlaag daartusschen bekomt. 7“. Als remise gebezigd kan de blindeering bevatten 3 veldof uitvalstukken of één stuk op belegerings-atfuit Men kan voorts de blindeeringen in de lengte of de breedte tegen elkaar plaatsen, en aldus de geblindeerde ruimte willekeurig vergrooten, waartoe men ze ook op afstanden kan plaatsen en de tusschenruimte met blindeeringbalken dekken. Men kan vóór, terzijde of achter op eene willekeurige plaats door eenvoudige verplaatsing van schoren, deuropeningen of schietgaten maken (fig. 4, pl. II); men kan de geblindeerde ruimte aanzienlijk vergrooten door er rond omheen hellende blindeeringbalken te plaatsen enz. enz. Voor den aanmaak van zoodanig geraamte (3 ramen en 8 boven- en onderliggers) wordt gevorderd 30 werkuren van 7 timmerlieden. De zwaarte van het hout gedoogt niet er minder arbeiders aan te plaatsen. In vredestijd moet men dus rekenen voor ieder geraamte met 7 timmerlieden noodig te hebben 6, in oorlogstijd 3 werkdagen. De linkerflank was dubbel; de lage flank ingericht voor 3 vuurmonden, gedekt door bonnetten van zandzakken. De hooge flank voor Infanterie was gevormd door verlenging en ombuiging der courtine van het voorfront. De beide vuurmonden voor grachtsverdediging waren opgesteld in eene remise nabij den schouderhoek, waarvan de gronddekking tevens de geheele lage flank tegen indirect vuur beschermde. Eene doorsnede over de remise geeft fig. 11, PI. 11, en eene doorsnede over het daarnaast gelegen verbruikmagazijntje fig. 13 derzelfde plaat. Hoewel bij deze inrichting het geschut zeer snel in batterij kan worden gebracht, verdient het toch de voorkeur, wanneer de remise onmiddellijk achter in de plaats van zijwaarts van de batterij gelegen is, daar evenwel de mogelijkheid bestaat, dat de hier besproken flank uit de verte beschoten wordt tusschen de forten Blaauwkapel en Voordorp door, van af het niet geïnundeerde terrein benoorden den Groenenkanschen dijk, mocht de remise hier niet achter de batterij gemaakt worden zooals in het linker frontbastion geschied is. In het rechterbastion is voorts nog evenwijdig aan de courtine van het voorfront gemaakt eene batterij voor 3 mortieren, en in de dekkende aardmassa dier batterij is eene geblindeerde schuilplaats gemaakt (zie de doorsneden : figuren 6en 7, PI. II). C. Courtine van het voorfront. Op de courtine waren in batterij gebracht 4 bronzen getrokken kanons van 13 cM. op walaffuit op raam, die stukken waren gedekt door 3 traversen en 3 bonnetten; zij waren geplaatst op verhoogde beddingen van zware blindeeringbalken (fig. 16, PI. 11). Onder 3 dezer traversen (de beide uitersten) waren schuilplaatsen gemaakt in lengte- en dwarsdoorsnede te zien in de figuren 17 en 18 (PI. 11). Onder de derde travers (de middelste) was met sappeblinden een verbruikmagazijntje gemaakt (figuren 14 en 15, PI. 11); daar de bodem van dit magazijn aanmerkelijk beneden den walgang gelegen was, was een trap gemaakt die toegang tot het magazijntje verschafte. Het was afgesloten door een luik, dat op en neer kon worden geschoven, en waarin zich een tweede kleiner openslaand luikje bevond, om de munitie door aantegeven. De bodem der beide schuilplaatsen lag gelijk met het terreplein van het fort, en daarom waren wederzijds van de schuilplaatsen oprids naar den walgang gemaakt. D. Imker frontbastion. De rechterflank was weder gemaakt met een laag gedeelte voor raseerend artillerievuur en eene hooge flank voor Infanterie. De flank was aan de linkerzijde gedekt tegen indirect vuur door eene hooge en zware travers, die zich rechts ombuigende de hooge flank voor Infanterie vormde. Daar de flank gezicht gaf op het terrein tusschen Vossegat en Rijnauwen, was hier geen frontvuur te vreezen, de remise voor de beide stukken tot grachtsverdediging met het daar naast liggende verbruikmagazijn, waren daarom aangebraeht onder de hooge flank, d. i onmiddelijk en recht achter het emplacement voor die vuurmonden. De figuren 30 en 31 (PI. III) zijn doorsneden over de hooge flank en de daaronder gelegen remise met verbruikmagazijn. De rechterface bood met inbegrip van één stuk in den schouderhoek en één in den saillant, emplacement aan voor 6 vuurmonden gedekt door 4 traversen. Onder een van deze was een geblindeerd privaat gemaakt; het had eene eenvoudige planken zitting, waaronder tonnen geplaatst waren, die dus dagelijks geledigd konden worden. Om de passage op den walgang niet te stremmen waren over den toegang naar het privaat blindeering balken gelegd, doorsneden over het privaat zijn de figuren 33 en 34 (PI. III). Twee der voor deze face bestemde stukken stonden in reserve in eene remise, die tegen den walgang aangebouwd was, en waarover flg. 35 (PI. III) eene doorsnede is. Op de linker face waren emplacementen voor 4 vuurmonden gedekt door 4 traversen; tegen den walgang was met hellende balken eene schuilplaats gebouwd (figuren 27 en 28, PI. III). De linker lage flank was bewapend naet 2 zware gladde vuurmonden op belegeringatluit, zij werd beschermd door eene zware rugweer waaronder eene remise en een verbruikmagazijntje \oor de beide vuurmonden gebouwd was, in doorsnede voorgesteld in de figuren 29 en 30 (PI. IV). De vuurmonden hadden ten doel; 10. verdediging der gracht voor het linkerfront. 2°. het geven van reversvuur. 3“. zij enfileerden den gedekten gemeenschapsweg langs het Ezelsdijkje naar den tol op den weg naar Blauwkapel. Wijl zij dus ook bestemd was om desnoods vuur op relatief groote afstanden te geven had men er zwaarder vuurmonden voor bestemd, dan voor eenvoudige grachtsverdedigiug gevorderd zouden worden. In het linker bastion was ten slotte eene batterij gemaakt voor 2 mortieren, nagenoeg ingericht als die in het rechter bastion , en in doorsnede te zien in de figuren 32 en 38 (PI. IV). Algemeene beschouwingen De verrichte arbeid, de inspanning en de tijd, die zij vorderde, bevestigden de reeds bestaande overtuiging, dat het in staat van verdediging brengen van een fort veel meer tijd en werkkrachten vordert dan in tijd van oorlog beschikbaar zullen zijn; de noodzakelijkheid bleek dus duidelijk, om alles wat daartoe eenigzins vatbaar is voor te bereiden en gereed te maken in vredestijd, en voor den oorlogstoestand zoo weinig mogelijk over te laten. Zeer uiteenloopend zijn de middelen waarbij van den arbeid gebruik gemaakt is; dit is eensdeels een gevolg van het streven om de oefening zoo veelzijdig mogelijk te maken, door als het ware een staalkaart te maken van allerlei bekleedingen, blindeeringen, enz. en den troep te doen zien hoe de pionnier verschillende hem ten dienste staande middelen gebruiken kan;- anderdeels een gevolg van den aard en de hoeveelheid der voorhanden materialen, die niet zou hebben toegelaten meereenheid in de toepassing te brengen. We gelooven evenwel, dat men juist hierdoor wellicht den oorlogstoestand naderbij is gekomen, dan wanneer men naar meer eenheid gestreefd had. We ontkennen ten slotte niet, dat nog veel voor verbetering en volmaking vatbaar bleef, maar we gelooven tevens, dat met de beschikbare middelen een voor den oorlog bruikbaar geheel verkregen werd. Utrecht, De Iste Luitenant Ingenieur Adjudant, belast met het opmaken van het verslag. J. K. Kempees. Gezien de Majoor Ingenieur Commandant van het bataljon Mineurs en Sappeurs. J. H. Kromhout. Yer/il Rapp. en Mem. ' PLAAT l. I HET IN STAAT VAN VERDEDIGING STELLEN VAN HET FRONT VAN AANVAL VAN HET FORT OP DE BILDSTRAAT DOOH HET BATALJON MINEDKS EU SAFFEURS. FIG. 2. PLAN VAN HET FRONT VAN AANVAL. (1:500). TypD'rAutog^rapliie. To|»ogr«phis<*}ie iDrigtiag- Fer-tl. Kapp. •'» Mem. yngp HET IN STAAT VAN VERDEDIGING STELLEN VAN HET FRONT VAN AANVAL VAN HET FORT OP DE BILDSTRAAT DOOR HET BATALJON MINEURS EN SAPPEURS. VersL Bapp. en iMeni. P LA A T lil HET IN STAAT VAN VERDEDIGING STELLEN VAN HET FRONT VAN AANVAL VAN HET FORT OP DE BILDSTRAAT DOOR HET BATALJON IVIINEURS EN SAPPEURS. 1'', po-A.ulg;ra|»hie. XoptigraplüjM'he limgling. Versl. Rup/). en Mem. PLAAT i het in staat van verdediging stellen van het front van aanval van het fort op de bildstraat door het bataljon wineurs en sappeurs. F1G.22. doorsnedf. XX (1'.i00.) VVrV <' 1 ■ Aft Tvpo-Aulographie. Inrigting. Versi. Hayp. en Mem PLAAT r. het in staat van verdediging stellen van het front van aanval van het fort op de bildstraat door het bataljon iviineurs en sappeurs }»'- «'Marapin. Topornyﬂiìu-îës‘ Ewî-‚vﬁág althans de Zweedsche commissie van proefneming zegt in haar rapport o. a.: „De mitraillense van Winbokg en Palmcrantz „ heeft tien vaste loopen, die in hetzelfde horizontale vlak liggen „en gelijktijdig uit een magazijn, dat 250 patronen inhoudt, „ geladen worden. Het afvuren kan schot voor schot of als salvo „ geschieden. Het gansche mechanisraus wordt door een horizon„talen hefboom in beweging gebracht, die zich aan de rechter„ zijde van het wapen bevindt. „De mitraillense is eenvoudig en sterk samengesteld, zoodat „ roest of overblijfsels der lading gemakkelijk verwijderd worden „ Dit, gevoegd bij de zekerheid en groote snelheid, waarmede „ze bediend en afgevuurd kan worden, doet aan haar de voor„ keur boven alle andere wapens van die soort geven. „De mitraillense wordt gemakkelijk door twee paarden gc„ trokken en door één man bediend. De normale snelheid van „vuren is 10 schoten in de seconde, welke evenwel tot 700 of „ 800 schoten in de minuut gebracht kan worden." De toelichtende memorie op Hoofdstuk VIII der Staatsbegrooting voor 1874 meldt, dat weldra zoodanige mitraillense bij ons in beproeving zal genomen worden, en vermeen ik alzoo met hetgeen dienaangaande hierboven gezegd is, te kunnen volstaan. Priedrich Krdpp. Vóór mijn vertrek naar Weenen had ik in een der dagbladen de volgende woorden gelezen: „Eeeds dadelijk bij het binnen„ treden der tentoonstelling, dat werk des vredes, wordt men „ onaangenaam getroffen door de moordwerktuigen van een Krupp." De schrijver van die woorden, zeker lid van een vredebond, is of niet op de tentoonstelling geweest, óf heeft brandspuiten voor kanonnen aangezien, althans de voorwerpen door Krupp ingezonden, waren in een afzonderlijk gebouw bijeengebracht, zoodat iemand, die vreesde door het zien van de moordwerktuigen onaangenaam gestemd te worden, niet daarin behoefde te gaan. Mocht men al aan Krupp den titel van „ vemielings- werktuigkundige" gelieven te geven, dan kan men hem toeh tevens dien van een der grootste industriëelen der wereld niet onthouden. Bij het binnentreden van het gebouw bevond men zich op een verhevenheid, van waar men een overzicht over de hoogst belangrijke verzameling had; de aandacht werd dadelijk getrokken door een achthoekig blok gietstaal van 52500 KG., dat, oorspronkelijk cilindrisch, door een stoomhamer van 50000 KG. tot zijn tegenwoordige gedaante was gebracht, hetgeen tevens tot bewijs der smeedbaarheid van het gietstaal moest strekken. Ten einde dit staal op de breuk te kunnen keuren, waren in het blok vóór het bekoelen eenige insnijdingen geimiakt, waardoor later gemakkelijk eenige stukken afgeslagen konden worden. Samengesteld uit gietstaal voor kanonnen, was het bestemd om er een 37 cM. van te maken, waartoe het eerst door smeden lot den gewensohten vorm zou worden verwerkt. Dat de fabriek in de laatste jaren in technische waarde was toegenomen, moest juist dit blok gietstaal aantoonen, daar toch te Londen in 1851 een blok gietstaal van 2250 KG. was tentoongesteld, te Parijs in 1855 een van 10000 KG., te Londen in 1862 een van 20000 KG. en te Parijs in 1867 een van 40000 KG. Al hetgeen door de fabriek van Krupp geleverd wordt, is van cilindrische staven van verschillende afmetingen en met behulp van stoomhamers en andere werktuigen vervaardigd, met uitzondering van schijfraden voor spoorwagens en kruispunten voor spoorwegen, die in vormen gegoten worden. De kanonnen zijn van een bijzondere soort gietstaal gemaakt, en beboeren, met uitzondering van de kleine kalibers, tot het gecercleerd systeem. Alle zijn van de eilindro-prismatische of ronde wigsluiting voorzien. De scheeps- en kustaffuiten zijn in het algemeen van ijzer, en slechts eenige deelen van gietstaal vervaardigd, zooals; assen, rollen, tappen, cilinders en zuigerstangen voor hydraulische remming en rollen voor ramen tot kustaffuiten. I'e kleinere rollen zijn van gietijzer. De ronde wigsluiting volgens Krupp is op PI. IV fig. I—6 voorgesteld; in fig. 1, 2 en 3 is het kanon gesloten en in fig. 4, 5 en 6 geopend geteekend. De ligplaats voor de wig is aan de achterzijde half-cilindervormig en aan de voorzijde plat; een horizontaal vlak, door de as der ziel gaande, snijdt de ligplaats der wig volgens een trapezium, waarvan de verlengde , niet evenwijdige zijden een hoek van I°ss' vormen. De kamer heeft aan de achterzijde een verwijding, waarin de gasafsluiter of zoogenaamde Broadwell-ring past. De nitboring van den kulas heeft een grootere middellijn dan de kamer, ten einde gemakkelijk den laadkoker te kunnen plaatsen. De sluitwig is van staal en heeft een vorm overeenkomstig haar hierboven beschreven ligplaats. In de boven- en ondervlakken zijn gleuven, welke evenwijdig loopen aan de as van het cilindervormig gedeelte, en die bij het openen en sluiten van het stuk over doorloopende nokken glijden, welke zich aan de bovenen onderzijde van de ligplaats bevinden, waardoor bij die beweging het cilindervormig aehtervlak der wig voortdurend met haar ligplaats in aanraking blijft, terwijl het voorvlak daarbij evenwijdig aan zich zelf beweegt. De sluitplaat o is door schroeven op de linkerzijde van de wig bevestigd (fig. 1, 2 en 3). De toestel tot het vast aanzetten der wig bestaat uit een schroef c en haar moer B. Het cilindrisch gedeelte z van de schroef c beweegt zich in een opening van de sluitphiat, waartegen zij met een borst aansluit. Het eene uiteinde van de schroef, dat buiten de sluitplaat o uitsteekt, is vierkant, en tot plaatsing van een sleutel bestemd; het andere uiteinde is cilindervormig en kan in een uitholling van de wig bewegen. De schroefdraden bevinden zich tusschen dit cilindervormig gedeelte en bovengenoemde borst, zoodat de schroef wel om haar as kan draaien, doch daarbij niet vooruitgaat. De moer B van de schroef c bevindt zich in een uitholling van de wig, welke iets grooter is dan de moer zelve, zoodat een kleine beweging in de lengte aan deze wordt toegestaan. De draaiende beweging van de moer wordt tot 120» beperkt Uil. Verü. VII. 2 door een verhooging x op de buitenzijde daarvan aangebracht. Bovendien heeft de moer nog op haar buitenvlak rondgaande uitstekende nokken, waarvan de buitenste geheel rond loopt, doch de andere voor een gedeelte zijn weggenomen. In gesloten toestand (fig. 1 en 2) bevinden die nokken zich in overeenkomstige groeven van den kulas, terwijl bij geopend kanon (fig. 4 en 5) het gladde gedeelte van de moer naar achteren is gekeerd. Tot het gemakkelijk bewegen der wig is in een gleuf aan haar bovenzijde een schroef D aangebracht, die in kragen iZen G kan draaien. Zij vat in een halve moer E, door de schroef F bevestigd. De groots spoed van de schroef J) maakt, dat het openen en sluiten van den vuurmond snel kan geschieden. Ook het uiteinde van deze schroef is vierkant, zoodat zij, evenals de schroef c, door middel van den sleutel B gedraaid kan worden (fig. 5 en 6). De gasafsluiting wordt verkregen door een stalen ring naar den uitvinder Broadwell-ring genaamd (fig. 7), welke in een verwijding der kamer past, en met haar achtervlak steunt tegen een stalen plaat (fig. 8), in de voorzijde van de wig ingelaten. De groeven in het achtervlak van den ring dienen om gas, dat ontsnappen mocht, op te nemen en af te koelen. Wanneer de sluiting volkomen is, moet de i\jtholling van plaat j volkomen overeenstemmen met de cilindrische uitholling van den ring, hetgeen altijd plaats heeft, wanneer de verhooging r haar hoogsten stand heeft bereikt. Om het kanon te openen, wordt de sleutel eerst op den vierkanten kop der schroef c geplaatst en zooveel mogelijk naar links gedraaid. Door deze beweging gaat de moer B een weinig vooruit, dat is naar de as der ziel toe, en draait daarna met de schroef c, tot de verhooging x boven tegen de plaat o stuit; het gladde gedeelte van de moer komt dan naar achteren (fig. 5). Door den sleutel nu nog verder te draaien, is de moer genoodzaakt nog meer vooruit te gaan, en wel zoo ver. totdat de geheel rondgaande nok tegen den kulas stuit. De moer heeft alsnu een vasten stand verkregen, en door de schroef c nog meer te draaien, gaat deze achteruit en neemt de wig mee, welkeeindelijk tegen de moer stuit (fig. 5). De alzoo losgemaakte wig wordt verder uitgehaald door den sleutel op den vierkanten kop der schroef J) te plaatsen en naar links te draaien. De teruggaande beweging der wig wordt beperkt door een ketting, die met zijn eene einde door middel van een schroefbout met oog op den kulas bevestigd is, en met zijn andere einde in een haak vat, op de sluitplaat o aangebracht. Om nu de lading in te brengen, wordt eerst de laadkoker w in de achteropening van den kulas geplaatst (fig. 4, 5 en 6), en wel zóó, dat de handvatsels z op de haken p rusten, welke laatste tevens dienen om den projectieldrager te steunen. Om het kanon te sluiten, wordt de laadkoker uitgenomen en de sleutel, welke nog op den kop der schroef B geplaatst is, van links naar rechts gedraaid, totdat de kraag g tegen de moer E stuit. Na verplaatsing des sleutels op den kop der schroef c wordt deze naar rechts gedraaid, totdat de moer .8 tegen de plaat o aansluit. Door deze beweging verwijdert deze moer zich eerst een weing van de wig, en draait vervolgens met de schroef c naar rechts, totdat de verhocging x haar laagsten stand heeft bereikt. De ringvormige nokken van de moer B vatten dan in de overeenkpmstige groeven van den kulas, terwijl de platte zijden tevens sterk daartegen aandrukken, en kan de wig verder in haar ligpkats vast aangezet worden. De ontsteking der lading geschiedt in de richting van de as der ziel. , Het openen en sluiten van het kanon moet na eenigc schoten door één man gemakkelijk kunnen geschieden. Bij kleine kalibers is het aanbrengen van een losse moer over de sluitschroef niet noodig; deze heeft dan een grooteren spoed, terwijl haar schroefdraden voor -j gedeelte weggenomen zijn; zij vatten in een moer in den kulas zelven uitgesneden. " — De schroef D vervalt hier ook, daar de wig met de hand gemakkelijk in- en uitgeschoven kan worden. In plaats van den laadkoker, die bij zware kalibers dient om de lading behoorlijk in de kamer te kunnen brengen, is bij kleine kalibers de wig aan het uiteinde cilindrisch uitgeboord; deze uitboring vormt, bij geopendeii vuurmond, met die aan de achterzijde van den kulas den laadkoker. Om te beletten, dat, ten gevolge van de gedaante der wig, bij het wisschen van den vuurmond kruLlijm zou kunnen geraken tusschen dezen en de wig, is het voorste gedeelte der uitboring van de wig voorzien van een holle bronzen buis, waarvan de boven- en onderzijde nokken hebben, die door langwerpige gaten van de wig gaan, en boven en beneden deze uitsteken. Bij het zijwaarts brengen van de wig loopen de uiteinden dier nokken in gleuven van den vuurmond, die van de rechter- naar de linkerzijde schuins naar voren gaan, zoodat de bronzen buis bij het uitschuiven der wig eenigszins naar voren wordt verplaatst, en daardoor tegen het achtervlak van de kamer komt te rusten. De zijdelingsche beweging van de wig wordt bij het uithalen niet door een ketting beperkt, maar door het uiteinde van een verticalen schroefbout, hetwelk in een gleuf op de bovenzijde der wig loopt. Kanonnen van verschillende kalibers met ronde wigsluiting waren op hunne affuiten tentoongesteld. Door de welwillendheid van den agent van Kkupp werden mij eenige opgaven verschaft, waarvan het voornaamste hier wordt medegedeeld. Kanon van cM. op kustaffuit (PI. IX). De vuurmond is volgens het ringsysteem vervaardigd en bestaat uit een kern, door drie lagen ringen omgeven. Aan weerszijden is een richttoestel aangebr<acht, terwijl de opzet een graatverdeeling heeft. Kaliber 0,305 M. Lengte van het kanon 6,7 « (23 kalibers;. n II getrokken gedeelte. . 4,39 « „ „ de kamer u Middellijn van de kamer 0,315 „ „ „ den kulas 0,8 « Middellijn aan de monding .... 0,498 M. Gewicht van het kanon met sluittoestel 36600 KG. Broekzwaarte 0. De vuurmond heeft 72 evenwijdige trekken met een standvastigen spoed van 21,79 M.; de velden zijn 4,5 mM. breed, de trekken 8,8 mM. De lading wordt door de sluitwig in de richting van de as der ziel ontstoken, waartoe een stalen zundgattap met koperen voering in de wig geplaatst wordt. De vuurmond ligt op een kustaffuit met daarbij beboerend raam, en kan over een borstwering van 1,9 M. hoogte vuren. De as der tappen is 2,88 M. boven den grond verheven. De affuit bestaat uit twee zijwangen, ieder samengesteld uit twee ijzeren platen, die met hare randen aan doorloopende U-ijzers door middel van klinkbouten zijn verbonden. Zij zijn door drie verbindstukken vereenigd; aan het voorste is de stang van den hydraulischen remtoestel bevestigd. De voor- en achteraffuitrollen bevinden zich tusschen de ijzeren platen; de achterrollen hebben excentrische assen, die evenwel gewoonlijk vastgezet zijn. Tot het geven der verhooging dient aan weerszijden van den vuurmond een getande boog, die 17® elevatie en 7“ declinatie toelaat. Deze worden in beweging gebracht door een stel getande raden, waarvan een paar op een as bevestigd zijn, die door beide zijwangen gaat, en op wier uiteinden raden met handvatten zijn geplaatst, waaraan';bij het geven der verhooging gewerkt wordt. De richttoestel kan aan weerszijden vastgezet worden. Het raam bestaat uit twee zijstukken, van dubbele T-ijzers vervaardigd, en uit voor- en achterverbind,stukken. De remtoestel is hydraulisch, en werkt gelijk bij het Zweedsche kanon is beschreven; de cilinder is van gietstaal; de zuiger heeft vier gaten van 19 i mM. middellijn. De cilinder wordt door een gat aan de achterzijde gedeeltelijk met glycerine gevuld, waarna het met een schroef gesloten wordt. Aan de voorzijde van den cilinder bevindt zich de kraan om dien weder te kunnen ledigen; het maximum der vulling bedraagt 74 Liter. De schok, die bij het begin van den terugloop op de verschillende dealen werkt, wordt aanmerkelijk verminderd door de lucht, die zich in den cilinder bevindt, en als het ware als veerkrachtig kussen werkt. Men geeft de voorkeur aan glycerine boven een ander vocht, omdat zij noch verdampt, noch bevriest, noch het staal doet roesten. Na het schot loopt de affuit weder van zelf in batterij; daartoe zijn op de zijstukken van het raam wiggen geschroefd, waartegen bij het recul de achterrollen oploopen. De zij wangen worden hierdoor van achteren gelicht, zoodat zij buiten aanraking met het raam komen, en de affuit op de vier rollen steunt. De helling van het raam (4°) doet nu de affuit weder naar voren loopen, welke beweging zoowel door de wrijving van de zijwangen op de zijstukken als door de stootklossen beperkt wordt. De hijsclitoestel voor projectielen heeft een inrichting overeenkomstig aan die, welke bij ons kanon van 34 cM. bestaat. De projectieldrager heeft twee rollen, zoodat het projectiel gemakkelijk naast den vuurmond kan worden geplaatst. Daar voor dit kaliber de laadkoker te zwaar en onhandelbaar zou worden, is die door een laadgoot vervangen. Tot het zijdelings bewegen van het raam dient een ketting, die met zijne uiteinden op de bedding bevestigd is, en over een rad met nokken loopt, dat door een stel getande raden in beweging kan worden gebracht. 