De prostitutie en hare regeling te Amsterdam
DE PROSTITUTIE en HARE REGELING te AMSTERDAM. Es ist nicht genng zu wissen, man musz auch anwenden. Goetiie. AMSTERDAM, C. G. VAN DER POST. 1861. | Bibl. Meerenberg. DE PROSTITUTIE EN HARE REGELING TE AMSTERDAM. Es ist nicht genug za wissen, man mnsz auch anwenden. Goethe. AMSTERDAM, C. G. VAN DER POST. 1861. VOORREDE. Waar een hygiënisch vraagstuk van zulk een algemeen belang als liet onderwerpelijke voor velen nog eene oplossing noodig lijkt te hébben, daar mag de geneeskundige niet zwijgen, maar is liet zijne pligt, zijne meening, ware die ook slechts individueel en niet algemeen gedeeld, aan het publiek ter beoordeeling te geven. Het stilzwijgen toch hier te lande omtrent dit onderwerp bewaard, en door de drukpers, uitgezonderd in geneeskundige schriften algemeen gehuldigd, moeten wij als laakbaar beschouwen. Immers, het was ten nadeele der publieke opinie, die ook op dit punt leiding en verlichting van haar verwachten mogt en door hare zedige schuw voor dit onderwerp niet gebaat werd. Zeker, de geneeskundige wordt door zijn gedicongen omgang met de naakte werkelijkheid eer tot de studie van dit onderwerp gel ragt dan zoovelen, wier luische[?) verbeelding VOORREDE. steeds in idealer en poëtischer spheeren zweeft. Baar liet echter min of meer ook hunne belangen raait, of ten minste die hunner maatschappelijke omgeving, lidden ivij ook hen uit hunne ideale wereld voor eenige oogenblikken den voet op den vasten bodem der werkelijkheid neer te zetten en ons in onze korte behandeling van het vraagstuk te volgen, — misschien is ook dit niet geheel van poëzij ontbloot. Veel nieuws zullen wij over dit veel besproken onderwerp niet leveren; eene grondige behandeling liet liet kort bestek niet toe; — maar wanneer het ons gelukt mag wezen het oordeel van den lezer op dit punt door eene populaire uiteenzetting onzer gronden en feitelijke staving onzer meening gevestigd te hebben, zal onze moeite aan de zamenstelling van dit boekje besteed ruimschoots beloond zijn. Lat echter niemand zich door het onderwerp van de lezing late afhouden, want wie de waarheid niet in de oogen durft of teil zien omdat zij naakt is, die verraadt eene misplaatste kuischheid! De Schrijver. Es ist nicht genug z» wissen, man musz auch an wenden. Goetiie. Het mag onbetwistbaar een gunstig teeken genoemd worden, dat wetenschappelijke mannen in den laatsten tijd nu eens uit een historisch, dan uit een moreel of uit een staathuishoudkundig oogpunt de Prostitutie, dien zoogenaamden kanker der maatschappij, tot onderwerp van ernstige studie gemaakt hebben. Het stilzwijgen toch, dat men lange jaren over dit gewigtig onderwerp bewaarde, bragt er niet toe bij het nader te leeren kennen, en waar het geldt eene maatschappelijke kwaal uit te roeijen, te beperken of hare gevolgen te stuiten, is het niet voldoende slechts oppervlakkige notiën of vooraf opgevatte meeningen daarover te bezitten, maar wordt eene op feiten en statistieke gegevens gegronde kennis een allereerst vereischte. Daarom moet men mannen als Parent-Duchatelet, Fr. J. Pehuend, Acton, P. Dujtoük (pseudonyme) en anderen dank weten voor hunnen ijver en hunne grondige wetenschappelijke studie van al wat op dit onderwerp betrekking heeft; te meer omdat eene dergelijke studie dikwerf genoeg een onregtmatigen blaam tot belooning inoogst van den kant van oningelichte, onkundige of bevooroordeelde personen. 1 Hoe verbreid is niet de meening, dat men niet in dien modderpoel roeren moet, uit vrees voor den stank, dien hij daarbij verspreiden zal, — maar men houdt niet genoeg in liet oog, dat ook de onaangeroerde, aan zich zeiven overgelaten poel schadelijke gassen ontwikkelt en voor elkeen, die gedwongen of willekeurig in zijne nabijheid verkeert, eene vergiftigende uitwerking heeft; en juist deze schadelijkheid dwingt de wetenschap hem te naderen en uit een ander oogpunt nog dan de reeds aangegevenen, uit een hygiënisch, na te gaan welke zijn oorsprong is, de reden van zijne uitbreiding en zijne gevolgen, om door naauwgezette studie tot doeltreffende middelen te geraken, eene verdere uitbreiding tegen te gaan en de schadelijke gevolgen te voorkomen. Het ligt niet in ons bestek een dergelijk algemeen onderzoek te bewerkstelligen, te meer daar de veelomvattende werken van bovengenoemde en andere schrijvers voor den weetgierigen volledig genoeg zijn. Wij wenschten alleen de resultaten van hun algemeener onderzoek op de meer bijzondere omstandigheden, waaronder Amsterdam verkeert, toe te passen, vooral met het oog op de vraag of eene reglementatie der Prostitutie hier wenschelijk is of niet. De meeste onzer lezers toch, mogen wij veronderstellen, zullen zich daaromtrent geen bepaald oordeel gevormd hebben, eensdeels uit bovengenoemde vrees met een modderpoel in aanraking te komen, anderdeels omdat hun de tijd en de gelegenheid ontbroken hebben de questie naar eisch te bestuderen, of ook omdat zij niet in de gelegenheid waren de resultaten van hun onderzoek aan de ondervinding te toetsen;—-en toch is het eene vraag van algemeen belang, wier beantwoording voor den moralist zoowel als voor den hygiënist, voor de regering zoowel als voor den burger de gewigtigste gevolgen hebben moet. Yan den grooten Solon van Athene af tot op den liuidigen dag toe zijn de meeningen der wetgevers op dit punt wankelend gebleven; — nu eens geneigd de Prostitutie met wortel en tak uit te roeijen, dan weder haar den vrijen teugel te laten, of haar zelfs tot een ruimen bron van staatsinkomsten te maken, werden er als het ware op groote schaal proefnemingen met haar verrigt, die tot geene andere uitkomsten leidden, dan dat zij ondanks alle maatregelen en alleen in vorm gewijzigd bleef voortbestaan. Zij kenmerkte zich als een ware kanker, die wel hier uitgeroeid kon worden, waar zij aan het daglicht trad, maar ook slechts 0111 elders en dan in het duister of onbereikbaar des te moorddadiger weer op te treden. Niettemin schijnt de ervaring en voornamelijk de studie dier ervaring over het algemeen tot den slotsom gebragt te hebben, dat zij beperkt kan worden en onschadelijker gemaakt door wettelijke maatregelen, die wij dan ook iii den laatsten tijd meer en meer algemeen, ten minste in groote steden, zien toegepast worden. Voordat wij echter verder in ons onderwerp doordringen en ons meer bepaald tot de beantwoording dier straks gestelde vraag wenden, zouden wij eerst nog die andere moeten beantwoorden: wat men eigenlijk onder Prostitutie of liever onder den naam van Prostituee te verstaan heeft. Wanneer men toch over regiemen tatie der Prostitutie spreekt, dient men vooraf te bepalen welke hare grenzen zijn. En toch juist dit valt zeer moeijelijk: wanneer men zich aan den naam Prostituee streng vasthoudt, zou men daaronder zoowel de publieke vrouw moeten verstaan, die zich aan elkeen zonder onderscheid voor een vasten of afwisselenden prijs overgeeft, als die, welke dit slechts aan één enkelen of weinigen te harer keuze doet, en zelfs de eerbare gehuwde of ongehuwde, die zich ter wille van een gracieus cadeau buiten den echt tot vleeschelijke zonde laat verleiden, en toch kan er van een reglementair toezigt op deze laatsten geen sprake zijn. Het is daarom dat men een onderscheid maakt tusschen de zoogenaamde publieke Prostitutie, die namelijk, welke zich tegenover het publiek als zoodanig kenmerkt en ter algemeene kennisse van deze een bedrijf maakt en de clandesiine, geheime, welke onder den schijn van eene andere industrie of onder dien van eenige min of meer zedelijke verbindtenis in het geheim plaats heeft. De eerste, de publieke prostitutie, wordt uitgeoefend hetzij door vrouwen, die vereenigd en onder toezigt van andere mannelijke of vrouwelijke personen in zoogenaamde publieke huizen wonen, hetzij door zulken, die dit bedrijf op eigen risico, privaat uitoefenen en op zich zelve wonen. Men heeft deze laatste, onzes inziens, meestal verkeerdelijk onder de clandestine prostituees gerangschikt, ofschoon zij in niets van de overige publieke vrouwen verschillen, dan in de wijze, waarop zij wonen en de plaats waar /.ij. zooals Hf,ine zegt, wihr horizontale* Geschaft treiben." 1* Men zal echter gemakkelijk inzien, dat cle grenzen tussclien deze laatste klasse van vrouwen en die, welke onder de categorie der clandestine Prostitutie beliooren, verre van scherp getrokken zijn, en wel omdat er in de losbandigheid als het ware slechts trappen van mindere of meerdere gezonkenheid bestaan, waarvan de bovenste door een ligtzinnig gedrag, de laagste door eene volkomene zedeloosheid gekenmerkt worden. Het gevolg daarvan is dan ook, dat deze verschillende graden in elkander overgaan, en dat de clandestine Prostitutie met de publieke ineensmelt, doordat zij aan de laatste voortdurend nieuw voedsel geeft. Wanneer wij straks aangaven, dat de ondervinding van eeuwen geleerd heeft, dat de Prostitutie een onvermijdelijk kwaad is, dat in den meest welgeordenden staat parasitisch voortwoekert, dan verklaart zich dit verschijnsel reeds uit hetgeen wij van het graadsgewijze verschil tusschen ligtzinnigheid en losbandigheid zeiden, en voor den anthropoloog is de onuitroeibaarheid van dit maatschappelijk euvel geen duister raadsel, maar ook uit een physiologiscli oogpunt laat zich de noodzakelijkheid van eene buitenechtelijke vermenging der sexen door eene hoe christelijk ook, echter op dit punt gebrekkige maatschappelijke orde teweeg gebragt zeer gereedelijk demonstreren. Maar wij laten de vraag omtrent de droevige noodzakelijkheid der Prostitutie liever buiten sprake en keeren tot ons onderwerp terug. In vroegere eeuwen schijnen de gevolgen der prostitutie minder schadelijk voor het physiek dan wel voor het moreel deivolken geweest te zijn, en daaruit laat zich dan ook dc inon- streuse uitbreiding daarvan tot zelfs in de godsdienstige gebruiken onder de oude Oostersche volken gemakkelijk verklaren; sedert het algemeener verschijnen van eene ziekte echter, die meer bepaald door de Prostitutie hare verwoestingen uitbreidt, heeft men uit een hygiënisch oogpunt de opmerkzaamheid meer op de laatste gevestigd. In de meeste groote steden van Europa en de andere werelddeelen, hebben de gemeentebesturen, door min of meer doeltreffende maatregelen getracht haren schadelijken invloed op dc bevolking te beperken en ook in ons land heeft men in den laatsten tijd met het oog op eene vermindering der venerische ziekten in vele steden de Prostitutie gereglementeerd; wij noemen slechts als voorbeelden, Leiden, 'sGravenhage, Rotterdam, Middelburg, Utrecht en Arnhem. Het lust ons niet hier de redenen na te sporen, waarom de hoofdstad in deze is achtergebleven, het zoude misschien slechts tot de erkentenis leiden, dat de stemmen van vele welmeenenden op de individuele inzigten en persoonlijke aanschouwiugswijzen van eenige weinigen afstuitten, zonder een billijken echo te vinden, waar die het meest gewenscht ware. Maar wij willen toch trachten beknoptelijk eenige argumenten tegen een dergelijk verzuim aan te voeren, dat van sommige zijden nog verdedigd wordt. Het zal niemand in den zin komen den veelzijdig schadelijken invloed der Prostitutie in bevolkte steden te ontkennen, maar twee zijden van dezen moeten vooral in het licht gesteld worden, wij bedoelen den verderfelijken invloed dien zij op de zeden en op de gezondheid der burgerij heeft, en waar de zedelijke en de ligchamelijke belangen der burgerij op het spel staan, daar mag onzes inziens de regering de handen niet in den schoot leggen. Wel hoort men somtijds aanvoeren, dat de inmenging der regering in zaken als de onderwerpelijke beneden hare waardigheid en de openlijke autorisatie der Prostitutie door reglementen als anderzins immoreel is. Maar wij vragen: zijn dan andere misdaden, die de veiligheid of de gezondheid en het leven der burgerij bedreigen, evenzeer beneden hare waardigheid en blijven diefstal en vergiftiging ongestraft? Neen, zal men ons tegenwerpen, maar niemand laat zich willekeurig vergiftigen terwijl de zedelooze zich willekeurig aan dc vergiftigende gevolgen van zijn misdrijf blootstelt; en juist de vermindering van het gevaar voor den losbandigen, zou een prik- kei voor zijne buitensporigheden worden en de heilzame straf voor zijn wangedrag wegnemen. En toch, het blijft de pligt van den Staat waar zij kan voor de gezondheid harer burgers zorg te dragen, of zij die willekeurig of onwillekeurig blootstellen: gelijk zij door hygiënische maatregelen den schadelijken invloed tracht weg te nemen, dien de bodem welken wij bewonen op onze gezondheid uitoefent, — gelijk er gewaakt wordt voor den geregelden afvoer van stoffen aan wier uitwasemingen wij ons ook willekeurig blootstellen, voor de uitbreiding van epidemische of contagieuse ziekten wuaraan wij ons niet kunnen onttrekken, ■—zoo moeten ook de gevaren die de Prostitutie medebrengt, worden afgeweerd. Immers, zoo bekrompen zal men niet wezen, te willen dat eene ligchamelijke straf den losbandigen treffe, wiens vergrijp op bloot zedelijk gebied plaats had, eene straf die daarenboven alles behalve een blijvenden indruk op hem maakt (de ondervinding leert het) en die niet opweegt tegen de veel zwaardere veroordeeling van zijn geweten, van zijne hem ingeschapene zedelijke overtuiging. En nog, ware het slechts de losbandige, die billijker wijze met die ligchamelijke roede gegeesseld werd, maar neen, de ervaring toont het aan, dat meestal juist deze het minst een slagtoffer der zedeloosheid wordt, terwijl verreweg het grootste deel der gestraften tot de ongelukkige verleidden behooren of zelfs geheel onschuldig het slagtoffer van eens anders vergrijp buiten den echt worden, om niet eenmaal te gewagen van den verderfelijken invloed, die deze zoogenaamde straf op de gezondheid en op het leven van de nakomelingschap van den gekastijden uitoefenen, een invloed zoo groot, dat ongeveer de helft der dood geborenen, wier aantal in Amsterdam alleen jaarlijks ongeveer 500 bedraagt, daardoor het levenslicht belet wordt te aanschouwen; en nog mogen deze gelukkig genoemd worden bij hen die de zigtbare en voelbare straf voor de misdaad hunner ouderen hun leven lang ellendig ronddragen. Maar er bestaat nog een ander laisser-aller ten opzigte der Prostitutie, dat niet uit onverschilligheid maar systematisch in meerdere zelfs groote steden (Weenen) wordt gevolgd. Men beschouwt dikwerf de Prostitutie als een noli-me-tangere, dat men onaangeroerd moet laten uit vrees dat zij door beperkende of belemmerende maatregelen een schadelijker karakter aanneme; -— men ignoreert ze diensvolgens officieel. Niettemin bestaat zij, en dat zij ongehinderd geen goedaardiger karakter aanneemt zullen wij straks aantoouen, als door de ervaring in vele landen en steden en ook hier bevestigd. Zeker is het, dat, wanneer men door een toezigt op de Prostitutie hare fnuiking en algeheele vernietiging op het oog had en repressive in de plaats van preventive maatregelen op haar toepaste, zij zich werkelijk als een zeer gevaarlijk noli-me-tangere gedragen zoude en haren kanker-naam regtvaardigen. Maar tusschen verkeerde maatregelen en een systematisch niets-doen ligt juist de gulden middenweg, die tot wenschelijke uitkomsten leiden moet en leiden zal. Maar welligt is een policie-toezigt op de Prostitutie hier in Amsterdam overbodig? Misschien heeft zij hier getoond, dat zij ook zonder dit en ongehinderd in hare zedelijke en ligcliamelijke gevolgen geen boosaardiger karakter aanneemt? Immers onze goede oude stad staat, wat moraliteit betreft, veel liooger dan zoo vele andere groote hoofsteden, waar sedert jaren reglementen op de Prostitutie werken; wel heeft zij tal van publieke huizen en rendez-vous, maar dit pleit juist voor hare hooge moraliteit, die de Prostitutie in hare eigene holen consigneert en door de meerdere ontwikkeling der publieke prostitutie de mindere der clandestine aantoont en zeker valt eene vergelijking van Amsterdam, wat hare moraliteit betreft, met steden als Parijs, Londen, Weenen, Petersburg en zelfs Berlijn niet te haren nadeele ziet; maar grootendeels ligt dit aan ons volkskarakter, aan het mindere vreemdenverkeer, aan den weinig levendigen handel, en andere redenen, die eene snelle uitbreiding der Prostitutie, wij bedoelen de clandestine, en der algemeene zedeloosheid in den weg staan. Maar hem die beweert, dat Amsterdam uit een zedelijk en uit een hygiënisch oogpunt geen toezigt op hare Prostituees van noode heeft, willen wij uitnoodigen, met ons ecne avond-wandeling door onze hoofstad te maken en Göthe's woorden: Liebe kommt euch rasch entgegcn Liebe schwarmt auf allen Wegen zullen hem onwillekeurig in de gedachten komen. Wij hebben geene statistieke opgaven van het aantal Prostituees hier ter stede noodig, (die daarenboven niet juist kunnen zijn, omdat zij niet ex officio bij de polioie ingeschreven worden) om uit het toenemend aantal van openbare vermakelijkheden, van kleine theaters, eafes-chantants, (hier nog weinig in trek, maar toch reeds voor mindere klassen hier en daar ingerigt) casino's of publieke bals, van danshuizen (vooral in de havenbuurten) eet- en drinkhuizen, van stille of meer openlijk als zoodanig gebrandmerkte rendez-vous-huizen te besluiten, dat vooral de clandestine en de private publieke Prostitutie zich in een toenemenden bloei verheugt. En dit kan wel niet anders, daar zij zich in deze lokalen, vooral de publieke bals, uit de nog niet bedorvene jonge meisjes van minderen stand recruteert, die door nieuwsgierigheid en zucht tot genot of denkbeeldige weelde gedreven, door den Sirenenzang van een mager orchest tot hare zoo geliefkoosde uitspanning, den dans verleid, weldra hetzij door eene voortdurende aanraking met de ontucht, of door een onbedachten misstap in de zwijmeling van een halfdronken toestand gedaan, spoedig den bodem van dien nimmer verzadigden afgrond bereiken. Vergelijkt men Amsterdam bij andere hoofdsteden, dan moge zij, wat het aantal van dergelijke inrigtingen en de uitbreidingvan het daardoor teweeg gebragte zedenbederf betreft, gunstig afsteken, maar vergelijkt men haar met wat zij vroeger was, dan pleit haar tegenwoordige toestand niet voor zedelijke vooruitgang. De toenemende zucht tot weelde is er de oorzaak, maar tevens de maat van. Door slechte voorbeelden opgewekt, is zij de magtigste drijfveer tot zedeloosheid bij vrouwen, die buitendien reeds bezwaarlijk langs eerlijken weg haar brood kunnen verdienen, en voor telkens herhaalde aanzoeken en verleidelijke voorspiegelingen van weelde of gemak moeten bezwijken, wanneer in den strijd tegen onkuischheid nog honger en gebrek tegen haar zamenspanuen. Naarmate deze zucht tot weelde zich duidelijker bij de mindere klassen openbaart, naar die mate kan men gerustelijk aannemen, dat ook de zedeloosheid toenemende is, — en den eenigzins opmerkzamen waarnemer zal het niet ontgaan zijn, dat de mindere klassen, vooral de dienstbare, in Amsterdam door eene meer gezochte kleeding, door eene neiging om voor het uiterlijk ten minste elk onderscheid tusschen stand en rang weg te nemen, merkbaar van vroeger verschilt. Wel zal men ons tegenwerpen, dat die vermeerdering der zedeloosheid zoo groot niet is, daar liet aantal aangiften van onechte kinderen aan den Burgerlijken Stand, dat als eene maatstaf daarvan beschouwd wordt, niet belangrijk toeneemt, zoo als men uit de volgende opgaven over de laatste 12 jaren kan zien. In 1847 werden aangegeven 620 onechte kinderen. 1848 603 „ „ 1849 716 „ „ 1850 764 // n 1851 824 ,, i, 1852 762 „ „ 1853 639 „ h 1854 616 „ „ 1855 617 ii ii 1856 655 ii ,i 1857 654 ,, n 1858 585 i, „ 1859 666 „ i, Maar men mag deze over een gering aantal jaren loopende getallen niet als eene juiste maatstaf daarvoor beschouwen. Immers het grootste deel dier onechte kinderen wordt door de laagste volksklassen geleverd, door ouders, die hetzij uit achteloosheid of uit andere beweegredenen het burgerlijk huwelijk verzuimen, maar niettemin dikwijls maritalement blijven leven. Daarentegen is het een erkend feit, dat er onder de prostituees weinig baringen plaats hebben. Miskramen door hare levenswijze of soms op andere wijzen opgewekt zijn veelvuldig, wanneer er al eene betrekkelijk zeldzame bevruchting plaats had; zoodat wij met eenigen grond van waarschijnlijkheid kunnen aannemen, dat het aantal onechte kinderen, wat jaarlijks aangegeven wordt, niet door de priesteressen der Venus vulgivaga, maar veeleer door haar, die maritalement met één persoon buiten den echt leven, wordt ter wereld gebragt. Evenwel ontzeggen wij niet alle waarde aan deze cijfers, die dan toch betrekking hebben op een deel van de zedelijk berispelijke populatie, maar een juist criterium voor de toeof afname der eigenlijke Prostitutie kunnen zij niet leveren. In elk geval vindt men in de opgegevene getallen geene afdaling, maar eer eene ligte opklimming, de enkele afwijkingen daargelaten, die met het voorafgaan van een voor de algcmeene gezondheidstoestand en welvarendheid meer of minder gunstig jaar te zamen hangen. Het jaar 1848, het revolutiejaar, schijnt ook hier tijdelijk een zedelijken invloed gehad te hebben in de daaropvolgende cijfers merkbaar, een invloed, dien men niet te gering schatten moet, daar de statistiek meermalen heeft aangetoond, dat politieke gebeurtenissen eene gewigtige en uitgebreide zedelijke uitwerking ook in deze rigting op bevolkingen hebben kunnen; — wij noemen slechts als voorbeeld de uitspraak van Sigmund (eerste geneesheer van het hospitaal voor venerischen te Weenen), die eene aanmerkelijke toename der svphilis na dit jaar 1848 opmerkte. Maar voor hem die ontkent, dat de zedeloosheid en dien ten gevolge de clandestine en private publieke Prostitutie zicli in Amsterdam uitbreidt, en daarom de noodzakelijkheid van een reglementair policie-toezigt op de Prostitutie uit een zedelijk oogpunt ontkent, — voor dien blijft nog de vraag te beantwoorden over, of voor Amsterdam ook uit een hygiënisch oogpunt het geneeskundig policie-toezigt overbodig is. Immers, zoo hoort men wel eens beweren, de uitbreiding der venerische ziekten (die heerlijke, doeltreffende straf!) is gering en in geenen deele toenemend! Wanneer men om de gronden vraagt, waarop deze bewering berust, dan blijken die in de losse uitspraak te bestaan van den een of anderen practicus, die al of niet den naam van specialiteit voor dergelijke ziekten heeft; hoogstens worden zij gesteund door enkele cijfers uit zijne persoonlijke ervaring. Hoe weinig nu dergelijke gronden te beteekenen hebben, zullen wij wel niet behoeven aan te geven, daar die steeds op zeer toevallige data steunen. Immers er zijn te veel genees- en heelkundigen en vooral kwakzal- vers hier ter stede, om met eenige waarschijnlijkheid uit de praktijk van een hunner algemeene resultaten te trekken, ware het ook dat zij in cijfers en decimaalgetallen uitgedrukt werden. Ongelukkig ontbreken ook ons de noodige data om het tegenovergestelde, namelijk de toename in frequentie der venerische ziekten, te bewijzen. Wij zouden het misschien uit onze praktijk kunnen aantoonen, maar die heeft even weinig algemeene waarde daarvoor, als die van den grootsten specialist voor het tegenovergestelde. Wanneer wij ons tot de cijfers wenden door de in gasthuizen opgenomene lijders geleverd, zullen wij echter evenmin eene juiste kennis van de verhouding dezer ziekten in Amsterdam verkrijgen. Wij laten daartoe het aantal syphilitische lijders, die jaarlijks in het Buiten-Gasthuis werden opgenomen van het jaar 1810— 1859 hier volgen: *) 1810: 197. 1833: 191. 1836: 207. 1848: 319. enz. 154. 178. 185. 313. 153. 138. 224. 262. 136. 146. 307. 312. 175. 126. 356. 266. 148. 133. 341. 240. 197. 129. 333. 360. 199. 104. 363. 1855: 303. 196. 142. 337. 219. 199. 107. 354. 219. 195. 112. 1846: 400. % 178. 181. 1834: 98. 356. 1859: 198. 180. 172. Van deze 10,926 lijders behoorden er 5,632 tot het mannelijke, 5,394 tot het vrouwelijke geslacht, wat een zeer gering verschil uitmaakt en misschien door eene overeenkomstige plaatsruimte voor de lijders van beide geslachten moet verklaard worden. Gemiddeld kwamen er diensvolgens jaarlijks 218 syphilitische lijders in het Buiten-Gasthuis voor. De grootste afwijkingen *) Deze getallen zijn overgenomen uit de Dissertatie van een geneesheer hier ter stede. van dit gemiddelde treffen wij in de jaren 1834 (98) en in 184(5 (400) aan; terwijl wij verder tot 1840 een laag en zelfs afnemend cijfer vinden en van dat jaar af een klimmend tot 1846; van dit jaar tot 1855 bleef liet min of meer stationnair maar hoog, om van dit tijdstip af plotseling en merkbaar af te nemen. Wanneer men nu naar deze getallen de algemeene uitbreiding der venerische ziekten onder de lagere klassen wilde afmeten, dan zoude men eene grove fout begaan. Immers deze golvingen hangen met bloot plaatselijke verhoudingen zamen: zoo was de afname tot 1840 het gevolg van de ergerlijke verpleging der lijders in dat gesticht, die hen afschrikte zich daar te laten behandelen, totdat in dit jaar een beter geneeskundig toezigt in verband met andere plaatselijke verbeteringen onder den invloed van den eersten geneesheer daar aangebragt, eene gunstige verandering in deze gesteldheid veroorzaakte, die weder een grooter aantal lijders daarheen lokte. Tot het jaar 1855 vindt men eene mindere afwisseling (het enkele jaar ] 846 uitgezonderd, welks groot cijfer wij niet weten te verklaren), maar de merkbare vermindering, die van toen af tot heden plaats had, zoude men ligtelijk aan eene afname der venerische ziekten toeschrijven, wist men niet, dat die eenvoudig in verband moet gebragt worden met de oprigting van eene vaste polykliniek voor loopende zieken, die eene mindere opname van lijders ten gevolge had. Wanneer wij dan ook het aantal dezer loopende zieken daarbij optelden, zouden wij in plaats van vermindering, integendeel eene sterke toename van het getal syphilitischen verkrijgen, zoo als uit de drie Jaarverslagen van den Secretaris der stedelijke Geneeskundige Armendienst werkelijk blijkt, daar hun aantal tot 475, 415 en 257 steeg. Wij zien het, dat deze cijfers geene waarde hebben in hunne onderlinge verhouding, wanneer men ze niet in verband beschouwt met de velerhande oorzaken, die hunne toe- of afname bewerken en waarvan er velen nog aan onze aandacht ontsnappen. Behalve in het Buiten-Gasthuis worden er daarenboven nog dergelijke lijders en lijderessen hoewel in gering getal in het Binnen-Gasthuis opgenomen, of door de Stads Genees- en Heelkundigen behandeld, of zelfs wel om bijzondere redenen onder de eenvoudige zieken of verhandelingen geplaatst en daaronder berekend, wanneer namelijk ongelukkige toevallige besmetting hen voor een verblijf te midden van zedelijk diep gezonkene vrouwen en mannen ongeschikt maakt, of de vergevorderde toestand hunner ziekte een anderen naam toelaat. Gesteld evenwel, dat de opgegevene cijfers de juiste uitdrukking waren van de verhouding der syphilis onder de mindere klasse, die namelijk, welke zich ter verpleging in de gasthuizen aanmeldt (want er zijn honderde venerische lijders uit de lagere volksklasse, die uit vrees voor eene verpleging in de gasthuizen of van eene min of meer kostbare behandeling van bekende Heelkundigen, zich tot een der op dit gebied vooral talrijke kwakzalvers wenden, of op eigene verantwoording geneesmiddelen aanwenden, waarvan de naam hun bekend is) dan hadden zij nog slechts algemeene betrekking op het mannelijk gedeelte daarvan. l)e vrouwen toch, die in het BuitenGasthuis voor venerische aandoeningen verpleegd worden, zijn wel grootendeels publieke vrouwen (hoewel een zeker gedeelte door verleidde dienstbare en andere vrouwen geleverd wordt) maar vormen daaronder op weinige uitzonderingen na, slechts de allerlaagste klasse. Die welke in eenigzins gefrequenteerde huizen wonen, of die op zich zelve wonende in schijn of werkelijkheid eene meerdere aisance hebben en juist de bronnen voor besmetting worden voor mannen uit hoogere klassen en standen, melden zich zelden ter verpleging in de gasthuizen aan, maar laten zich privaat en aan huis behandelen, zoodat het aantal van zieken daaronder niet influenceert op de cijfers, die wij uit de opgaven der gasthuizen ontleenden. Uit deze hier aangegevene oorzaken verklaart zich dan ook het werkelijk geringe aantal lijders en vooral der lijderesseu aan venerische ziekten van stadswege verpleegd of behandeld, waaruit men met onregt op eene geringe uitbreiding dier ziekten besluit. Dat dit getal van c«. 11000 lijders in 50 jaren waarlijk uiterst klein is, leert men uit eene vergelijking daarvan met eene opgave van Prof. Sigmund, die hetzelfde cijfer, 11000, opgaf voor het getal van syphilitische lijders te Weenen in het enkele jaar 1849, dat opliet revolutiejaar volgde, in de gezamenlijke hospitalen verpleegd. .Moge dit cijfer toen ook al bijzonder groot geweest zijn voor een stad met 550,000 inwoners, daar het 2 procent bedraagt (kinderen medegerekend) later zullen wij zien, dat het getal dier lijders te Weenen onder hetzelfde stelsel van laisser-aller als hier ter stede in de laatste jaren gevolgd werd, steeds verre van klein was. Om ecliter eenigzins het jaarlijksch aantal venerischen in Amsterdam te bepalen wenden wij ons weder in de eerste plaats tot de drie jaarverslagen van den Secretaris der Stedelijke Geneeskundige dienst en vinden hun aantal in de jaren 185C, 1857 en 1858: 613, 553 en 421 of gemiddeld 529 'sjaars; voegt men nu hierbij het aantal van syphilitischen op de garnizoens- infirmerie verpleegd 192, 256 en 152 dus gemiddeld 200 'sjaars, en minstens een even groot gemiddeld getal van 529 lijders die, hetzij door heelkundigen, hetzij door kwakzalvers behandeld worden of wel zich zelve behandelen en zelfs in het geheel niet behandeld worden, dan verkrijgt men globaal een ongeveer gemiddeld van 1200 lijders 'sjaars uit de mindere klasse van Amsterdams bevolking. En wanneer men nu in het oog houdt, dat deze klasse over het algemeen zoowel door meerdere huwelijken als door minder vermogen zich minder aan de gevolgen van zedeloosheid blootstelt, dan de hoogere, waaronder men zoovele jongelieden vindt, die door een matig fortuin wel van het huwelijk maar niet van allen sexuelen omgang worden afgehouden, dan mag men met zekeren grond van waarschijnlijkheid aannemen, dat een even groot getal lijders door deze laatste klasse jaarlijks geleverd wordt. Immers onze stad bevat ca 150 geneeskundigen en c& 96 heelkundigen, behalve een aantal van ± 150 apotheears, terwijl er omtrent het getal van kwakzalvers of onbevoegde uitoefenaars der Geneeskunde op dit gebied geene nadere bepaling gemaakt kan worden. Rekent men nu het aantal der door elk der genees- en heelkundigen en professoren in beide vakken consultatief jaarlijks behandelden op slechts 5 (velen zullen er soms in jaren geen enkelen, anderen daarentegen misschien 25 of 30 'sjaars behandelen *), dan zal men tamelijk wel tot eene juiste benadering komen door dit aantal met 250 te vermenigvuldigen en laten wij daarbij nog buiten rekening de vele door onbevoegden, apotheears en anderen, *) Door deze berekening blijven wij nog beneden het juiste getal, daar er in de Epidemiologische Verslagen van de Amsterdarasche Afdeeling der Maatseh. tot 13ev. of door hen zelve behandelde lijders, die wij slechts bij de mindere klasse in aanmerking namen, dan verkrijgt men ook voor de hoogere klassen een aantal van minstens 1200 lijders aan venerische aandoeningen 'sjaars. Wij komen zoodoende door eene, wij erkennen het zelve gaarne, weinig zekere berekening, maar die in elk geval juister is dan eene persoonlijke opgave van een enkelen practicus, tot een jaarlijks getal van ongeveer 2400 lijders aan venerische ziekten voor Amsterdam, dat zeker in vergelijking met dat van andere steden gering genoemd mag worden, bedragende cn 1 lijder op de 100 zielen, maar niettemin de moeite waard is verminderd te worden. En dat het door gepaste sanitaire policie-maatregelen veel verminderd worden kan, zullen wij straks aantoonen. Maar ook, al ware die vermindering uiterst gering in vergelijking met de onkosten die daarvoor gemaakt werden, ook al werd er maar één enkele lijder voor deze in vele opzigten dikwerf zijn levensgeluk vernietigende ziekte bewaard, dan nog beweren wij dat het voor de humane of christelijke overheid een allezins beloonend resultaat zou wezen. Met schrik gaat men dikwerf de sommen na, die er voor de bekeering (?) van één enkelen Neger of Chinees jaarlijks uit particuliere bronnen uitgegeven worden, maar men zegt, dat het positieve heil van dien éénen meer waard is dan alle schatten der wereld, — en wij gelooven het gaarne, maar houden met hetzelfde regt vol, dat het levensgeluk van waren het ook maar 3 Europeanen jaarlijks wel daar tegen opweegt en meer waard is dan enkele duizende guldens, die een medisch policie-toezigt op de Prostitutie jaarlijks aan de gemeente kosten zoude. Menigeen zou meer willen geven, wanneer hij daarmede zijne voor altijd verlorene gezondheid, zijn voor dit leven vernietigd geluk kon terug koopen! De resultaten van zulk een hygienischen maatregel zouden slechts schijnbaar minder glanzend zijn dan die der bekeering van heidenen of gevangenen, omdat zij minder positief dan negatief zijn, daar zij in het kwaad te voorkomen en niet te herstellen, en in een meer en meer ontbreken der syphilis zouden bestaan; juist daarin ligt misschien de weinige waarde, die de groote massa aan preventieve maatregelen toeschrijft. \\ anneer echter eenmaal de waarde der statistiek in algemeener toepassing geschat zal worden, dan ook zullen de cijfers die eene afname der Syphilis uitdrukken een hoog belang voor den philantliroop verkrijgen. Mogen dergelijke met cijfers gestaafde uitkomsten spoedig in Amsterdam verkregen worden! Men heeft wel eens aan reglementen op de Prostitutie verweten, dat zij de handen der 1'olicie meer binden, dan hare magt uitbreiden, dat zij dikwerf in strijd met grondwettelijke regten en bepalingen zijn, wanneer zij eenigzins gunstig willen werken, en dit is als een argument gebruikt tegen de invoering van dergelijke reglementen. \\ ij willen niet ontkennen, dat vele reglementen door eene verkeerde inrigting deze schadelijke gevolgen na zich kunnen slepen, maar willen evenmin aannemen, dat de Polieie zonder bepaalde verordeningen meer magt over de Prostituees c. s. zou hebben. Waar van Prostitutie sprake is, daar noemt men ook in een adem Parijs, en het zal bij al hetgeen over deze stad in dit opzigt geschreven is, overbodig zijn uitvoerig op de resultaten daar verkregen te wijzen. In het groote werk van Paiïent-Duchatelet: De la Prostitution dans la ville de Paris, vindt men zijne nieuwsgierigheid op dit punt ruimschoots bevredigd; genoeg zij het aan te geven dat de policie-maatregelen, herhaaldelijk daar genomen ter wering der openbare onzedelijkheid door middel van verordeningen op de Prostitutie, steeds met een gunstig gevolgbekroond werden, terwijl zoodra de eene of andere revolutie ot groote politieke gebeurtenis daarin belemmering bragt, aanstonds ook mede de beruchte ergerlijke toestand van openlijke zedeloosheid, waarvoor Parijs bekend stond, terugkeerde. Onder dergelijke voortgezette bewaking is de Prostitutie te Parijs wel is waar nog thans enorm uitgebreid, wat een noodzakelijk gevolg is van haar bestaan als centrum van weelde, van het kolossale vreemdenverkeer aldaar, van het bijzonder sterke garnizoen enz. enz., maar zij houdt ten minste een decorum, dat men in vele andere groote steden van het vasteland mist, ware het ook gedwongen door eene welgeordende policie-magt, in dit opzigt nergens zoo goed georganiseerd als te Parijs. Omtrent de meerdere of mindere uitbreiding der svphilis onder dergelijke omstandigheden, als waaronder Parijs verkeert met hare talrijke bevolking, haar onnoemlijk aantal 2 hospitalen (zoowel voor andere, als speciaal voor deze ziekten), gestichten, maisons de santé, dispensaires, waaronder officiële en particuliere, hare ontelbare geneeskundigen, specialisten of niet, haar nog grooter getal kwakzalvers, kan men geen vaste data verkrijgen. Gering is zij zeker niet en eene vermeerdering daarvan nam men immer waar tijdens de vele politieke catastrophes, die Parijs achtereenvolgens in deze eeuw troffen, welke vermeerdering der sypliilis tevens correspondeert met een belemmerd of opgeheven toezigt op de Prostitutie onder deze zelfde omstandigheden Zooveel is evenwel zeker, dat in een verloop van 20 jaren, van 1812—1832 circa 18,000 zieke prostituees door het Bureau Sanitaire, tot het onderzoek van deze ingesteld, tijdelijk aan de maatschappij werden onttrokken, en door verzending naar de hospitalen onschadelijk gemaakt werden. Daarenboven blijkt uit eene tabel over de jaren 1845—1855, dat het sanitaire toezigt, waar het geregeld werd toegepast, zeer gunstig werkte door de verhouding der sypliilis bij de vrouwen, die zich daaraan onderwierpen, en van haar, die zich als insoumises daaraan onttrokken. In navolging der hoofdstad zijn dan ook in de meeste groote steden van Frankrijk dergelijke reglementen in werking gebragt; Bordeaux, Brest, Lyon, Marseille, Nantes, Strasburg en zelfs de kolonie Algiers (even als bij ons Batavia) bezitten een geregeld toezigt van policie-wege op deze aangelegenheid. Wij zouden te uitvoerig worden, wilden wij in al deze steden de resultaten, daarbij verkregen, in cijfers uitdrukken. Genoeg zij het op te merken, dat in allen eene gunstige werking daarvan duidelijk werd. Bij een streng toezigt nam in den beginne liet aantal van ingeschrevene publieke vrouwen, en diensvolgens ook van de bij haar aangetroffene ziekten toe, maar na weinige jaren bleken beide cijfers eene gunstiger verhouding aan te nemen. Bijv. in Nantes werd van 1833 tot 1838 gemiddeld een getal van 29 zieken per maand onder de gevisiteerden aangetroffen, dat in 1840—1845 tot een gemiddeld van 16 daalde, terwijl evenzoo het gemiddeld aantal verpleegdagen (criterium voor de goed- of kwaadaardigheid der ziekte) van 51.01 in 1845 tot 38.41 in 1855 afnam. Hetzelfde had plaats in Strasburg. Het was dikwerf noodig de reglementen naar plaatselijke ervaringen te wijzigen, aan te vullen en te verbeteren. In Brussel hebben zich dezelfde gunstige verschijnselen voorgedaan : // Ces mesures ont produit les résultats les plus avantageux en restreignant la fréquence des maladies vénériennes et en faisant disparaitre de la voie publique le cynisme de ces femmes éhontces provoquant a la débauche," schrijft Pr. Maiunus in een artikel: De la Prostitution a Brvxelles. Ongelukkig zou de invloed dier policie-maatregelen nog veel grooter geweest zijn, indien deze zich ook tot de groote en bevolkte voorsteden, vooral St. Josse-ten-Nood en Cologne, uitstrekken konden, waar thans de prostituees, zelfs die van de stad eene veilige toevlugt vinden, omdat de policie van Brussel daar geen toegang heeft, noch door de plaatselijke autoriteiten ondersteund wordt. In sommige voorsteden, als Meerbeeke-Saint-Jean, bestaat een toezigt, maar gebrekkig en onvoldoende. Het strenge toezigt, in verband tot de verspreiding der syphilis, wordt verder in de stad door de militaire autoriteiten ondersteund in het belang der gezondheid van het garnizoen; sedert 1842 zijn er namelijk voorschriften daaromtrent gegeven, waardoor onder anderen elke besmette soldaat verpligt is onmiddelijk zijne ziekte te bekennen en de bron, waaruit hij die opdeed, te noemen, waardoor de officieren van gezondheid gelegenheid krijgen zich in betrekking te stellen met de sanitaire dienst bij de Prostitutie. Dat ook deze maatregelen een zeer gunstigen invloed hadden op de gezondheid van het garnizoen, zouden wij met cijfers kunnen staven, en werd nog onlangs door Acton gereleveerd in vergelijking met den slechten toestand, waarin het Engelsche voetvolk ten opzigte der venerische aandoeningen verkeert. Immers hij trof op een garnizoen 2* van 3,500 man slechts 11 lijders aan venerische ziekten bij een bezoek in het militaire hospitaal aan. In het Burgerhospitaal St. Pierre vond hij slechts 42 lijders en lijderessen aan deze ziekte, terwijl hem Prof. Thiiiy verzekerde, dat daar vroeger tusschen 150—160 syphilitische lijders verpleegd werden vóór de invoering der policiemaatregelen op de Prostitutie. Deze gunstige resultaten te Brussel zijn echter niet dadelijk verkregen; immers het reglement op de Prostitutie in 1S44 geadopteerd, werd door bijvoeging van andere bepalingen in 1851 en 1855 uitgebreid en gecompleteerd, terwijl het Hygiënisch Congres, in September 1852 gehouden, dat de questie in eene afzonderlijke sectie behandelde, daaraan zijne volle goedkeuring schonk. I)e later verkregene resultaten, zoo als die door den Rapporteur der sectie werden opgegeven, hebben wij zoo even woordelijk medegedeeld; zij zijn echter niet geheel overeenkomstig met vroegere, die door Dr. Dugniolle, de chef van de service sanitaire, werden vermeld, waaruit de noodzakelijkheid van herhaalde, naaide plaatselijke omstandigheden gemaakte wijzigingen blijkt. Dugniolle gaf in 1851 op, dat de Prostitutie evenzeer als de Syphilis na het reglement in 1844 scheen toe te nemen, maar dat dit vooral ten gevolge van eene vermeerdering der ingeschrevene, op zich zelve wonende prostituees en der clandestine Prostitutie plaats had. Het aantal der eersten bedroeg in 1845: 629, in 1846: 816, in 1847: 959, in 1848: 674, in 1849: 717; terwijl het aantal der in publieke huizen wonenden verminderde, namen de vrij wonenden toe. Daarmede ging toen ook eene vermeerdering der in het gasthuis opgenomene venerische lijderessen gepaard" van 1845—1849: 387, 358, 608, 673, 563 bedragende. Daarentegen bleef het aantal van syphilitische mannen in het gasthuis stationnair, waaruit dus blijken zou, dat juist ondei liet toezigt de inscriptiën, zelfs van alleen "wonende publieke \louwen vermeerderen en tevens het aantal opgespoorde venerische ziekten, die aan de circulatie onttrokken werden. De verhouding der syphilitische lijders van het garnizoen, die tamelijk afwisselde, en in • 1845 353 bedroeg, 1840 399 I, 1847 WÜ bedroeg', 1848 602 ,, 1849 601 /, 1850 614 „ 185 1 // 1852 361 „ 1853 370 u 1854 357 ii 1855 216 „ 1856 413 „ geeft hier geene maatstaf aan de hand, daar er in de twee laatste jaren onder anderen talrijke veranderingen in de corpsen en groote vermeerdering van liet garnizoen plaats hadden. Schoon wij bijna vreezen al te uitvoerig te worden, moeten wij uit statistieke opgaven over de latere jaren, ook aan Pr. Dügniolle ontleend, nog het aantal nieuwe inscriptiën overnemen: in 1846 werden nieuw ingeschreven 258* publieke vrouwen. 1847 (meest alleen wonende). .237* u ii 1848 171 ii ii 1849 186 ii ii 1850 159 h ii 1851 152 n ii 1852 . 152 // ii 1853 176 ii ii 1854 182 ii ii 1855 200 ,i ii 1856 198 h ii Duidelijk zien wij daaruit eene voortdurend toenemende inscriptie bevestigd; vooral blijkt dit ook uit eene andere opgave alleen over de filles éparses, wier aantal inscriptiën gelijkmatig toenam tot het jaar 1856, toen het ten gevolge van stren- *) Dc twee eerste jaren zijn door de toen heerschende duurte en gebrek aan levensmiddelen, vooral aardappelen, door een groot aantal inscriptiën gekenmerkt. gere bepalingen op liet stationneren op straat afnam; wat namelijk in andere steden niet mogelijk is, geschiedde hier, zij zochten een toevlugt in de voorsteden, waar haar meer vrijheid gegund wordt door een uit bekrompen geldmiddelen gebrekkig toezigt en waar zij de syphilis opdoen, die zij weer in de stad verspreiden. En dit is de reden, waarom men te Brussel niet nog meer voordeelen van de reglementen op de Prostitutie ondervindt. In Copenhage is men sedert het begin van deze eeuw teruggekomen op het repressive systeem, dat men door de wet van 1683 op de Prostitutie zoowel als op andere delicta carnis toepaste. Men had geleerd, dat de Prostitutie niet met kracht en geweld tegengegaan kon worden zonder de noodlottige gevolgen daarvan, eene uitbreiding der clandestine Prostitutie en daardoor der venerische ziekten te ondervinden. Men heeft haar dan ook sedert 1809 bij Koninklijke Besolutie gaan tolereren en onder toezigt der policie gebragt. Wanneer de vrouwen zich gewillig daaraan onderwerpen, genieten zij de bescherming der policie en de voordeelen eener kostelooze behandeling bij voorkomende veneiisclie ziekte, alles onder verheeling harer naam, terwijl zij bij onttrekking aan het toezigt met de volle gestrengheid van de wet gestraft worden. De gevolgen dezer in het belang der openbare gezondheid genomene maatregelen zijn overeenkomstig met elders verkregene; het aantal van ingeschrevene vrouwen vermeerderde, en evenzoo het aantal ziektegevallen bij haar waargenomen, doordat er steeds strengere geneeskundige visitatiöu plaats hadden, terwijl overigens de Syphilis onder de bevolking weinig uitgebreid en goedaardig van karakter werd, niettegenstaande of juist daar er ten gevolge van veelvuldiger visitatiën meer en meer zieke prostituees werden behandeld, die vroeger in circulatie bleven. Het aantal syphilitlschen (ook mannen) in het algemeene Ziekenhuis verpleegd, bedroeg in de jaren 1845—1850: 972, 1133, 1087, 1136, 969. Door de bereidwillige, kostelooze hulp aan lijders en lijderesscn verleend, worden de pogingen om het toezigt te ontduiken en de ziekte te verbergen steeds minder. De geneeskundige visitatiën worden daar met zooveel zorg gedaan, dat die in twijfelachtige gevallen zelfs dagelijks herhaald worden. Ook schrijft Bkaestkup in zijn verslag aan het Hygiënisch Congres te Brussel, dat onder dit naauwkeurig toezigt de uitbreiding der venerische ziekten van 1845—1850 in het algemeen aanmerkelijk is afgenomen. Ook in Christiania zijn de n olïentlige tolererede fruentimmer of prostituees aan een medisch toezigt vanwege de policie onderworpen, zonder dat wij naauwkeurige data wisten te verkrijgen omtrent de werking daarvan op de algemeene zedelijkheid en de uitbreiding der Syphilis. In Petersburg en Moscou heeft men meermalen de noodzakelijkheid gevoeld het bestaande toezigt op de Prostitutie scherper te maken, en hebben Keizerlijke 'benoemingen van medisch-politisclie comités in de jaren 1843 en 1847 daartoe eenen in zoover gunstigen invloed uitgeoefend, dat zij een grooter aantal vrouwen tot de inscriptie noodzaakten en een groot aantal zieken daaronder onschadelijk maakten. Het aantal der ingeschrevenen bedroeg in Petersburg circa 1000, terwijl er even zoovelen geschat werden niet op de lijsten van dit comité voor te komen, zoodat er eene tamelijk gunstige verhouding van 1 publieke vrouw op 220 inwoners (de populatie op ruim 440,000 geschat) in Petersburg voorkomt. Evenwel is het ons moeijelijk over den algemeenen zedelijken invloed van het toezigt aldaar te oordeelen, daar zoo vele andere omstandigheden in groote hoofd- en vooral hofsteden de gunstige werking van de benioeijing der regering met de Prostitutie in den weg staan en de ten toon gespreide verlokkende weelde dier steden van de eene zijde evenveel kwaad stichten, als eene openbare schandvlekking der Prostitutie door ze onder policie-toezigt te brengen nut doet. In Hamburg, eene stad die door hare ligging en in andere opzigten, vele punten van aanraking met onze hoofdstad bezit, zal men niet verwonderd zijn eene groote uitbreiding der Prostitutie te vinden. De levendige handel en vooral de zeevaart brengen daartoe in deze groote havenstad het hunne bij. Het zal dan ook evenmin bevreemden, dat de Syphilis daar uit den aard der zaak tamelijk verbreid is, niettegenstaande ook hier sedert lang gepaste maatregelen in het belang der openbare gezondheid op dit punt genomen zijn. Op 180,000 inwoners ongeveer moet zeker een aantal van 580 zieke prostituees, in 1844 in het hospitaal verpleegd, groot genoemd worden, maar daar tegenover staat, dat van dezen slechts 71 vrij en niet ingeschreven waren bij de policie, die aldus verreweg liet grootste gedeelte onder hare gewenschte magt had en voor de algemeene gezondheid onschadelijk kon maken. Verder toont dit het algemeen bekende feit aan van een en zeer ontwikkelden toestand der publieke 1 ïostitutie te Hamburg, die de elandestine daar verre overweegt, waarom deze stad even als Antwerpen en anderen in het buitenland ten onregte den naam van zeer gecorrompeerd draagt; — omdat zij hare Prostitutie, gekenmerkt voor den vreemdeling, zeer toegankelijk maakt, maar juist eene veel minder ontwikkelde algemeene zedeloosheid in den boezem harer overige bevolking verbergt, zoo als wij bij andere steden de gelegenheid zullen hebben op te merken. 