Bijdrage tot de geschiedenis der oogziekte heerschende in de rijksgestichten Veenhuizen en Ommerschans
De Minister van Binnenlandsche Zaken, Namens den Minister, De Secretaris Generaal, (get.) SCHRÖDER. MINISTERIE VAN BINNENLANDSCHE ZAKEiN. = 'SGEAVENHAGE, 28 Junij 1862. 10= AFDEELING. Ik heb de eer U bij deze kennis te geven, dat bij Zijne Majesteits besluit van den 19 Junij 1862 is bepaald, dal er, onder de gewone bepalingen van kruisband en eigenhandig contreseign, vrijstelling van briefport zal worden verleend aan de brielwisseling over dienstzaken, gevoerd wordende tusschen U, als belast met het toezigl op de oogheelkundige behandeling in het Rijksgesticht Veenhuizen ter eene, en de aan dat Geslicht verbondene Rijks-oogartsen ter andere zijde. De betrokken oogartsen worden door tusschenkomst van den Directeur der Gestichten met die bepaling bekend gemaakt. De Minister van Binnenlandsche Zaken. Namens den Minister, De Secretaris Generaal, (get.) SCI1RÖDER. PGHEELKUNDIGE DIENST. N°. 4. UTRECHT, 16 Mei 1862. Aan de Heerert hamer, hopman, salomonb, Rij ka-oog artsen te Veenhuizen. Ingevolge eene aanschrijving van den Minister, is aan mij opgedragen in het vervolg geregeld nu en dan de Geslichlen te Veenhuizen te bezoeken, en tusschentijds mij met Ulieden door correspondentie in verband te stellen, ten einde mij geheel op de hoogte te houden van den gang der oogheelkundige dienst te Veenhuizen, en den Minister de voorstellen te doen, die uit onze gezamenlijke opmerkingen zullen voortvloeijen. Ik heb deze opdragt te eerder aanvaard, omdat ik weet daarbij te mogen rekenen op uwe welwillende en ijverige medewerking. 5 UI. zult mij zeer verpligten mij kennis te doen nemen van al wat belangrijks in de oogheelkundige dienst zal voorvallen: als zoodanig wensch ik elke maand van U te ontvangen 4°. een staat van de maandelijksche mutatiën der ooulijders, 2o. een' nominatieven slaat der gedurende die maand bijgekomen ooglijders en 3°. een nominatieven staat der gerecidiveerde ooglijders; deze drie staten volgens het hierbij gevoegd model. Zeer gaarne zal ik spoedig zoodanige staten \an de maanden Maart en April 1.1. van UI. ontvangen. Met veel belangstelling zie ik uwe mededeelingen en opmerkingen aangaande de oogziekte in de Gestichten te gemoet. De Inspecteur der Oogheelkundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (get.) SNELLEN. OOGHEELKUNDIGE PIENST. Aan zijne Excellentie den Minister No. 5. Van Binnenlandsche Zaken. Utbecht, 11 Junij 1862. Ik heb de eer Uwe Excellentie kennis te geven, dat ik in de Gestichten te Veenhuizen eene inspectie heb gehouden. liet aantal oogzieken bleek mij weder aanmerkelijk verminderd le zijn; het aantal reconvalescenten neemt zeer toe; de gevallen van heviger aard zijn zeldzaam geworden. De wijze waarop, en de ijver waarmede de geneeskundigen de oogzieken behandelen scheen mij zeer voldoende; te dien opzigte kan mijn rapport niet dan in de hoogste mate gunstig zijn. Wat evenwel de administratie der zaken aangaat, deze laat steeds veel te wenschen over: het schrijven der rapporten en het maken der staten wordt geheel overgelaten aan schrijvers uit de verpleegden hiertoe aangewezen; deze missen daardoor de vereischte waarde. Staten, den 16. Mei 1.1. reeds door mij verlangd, waarvan ik gehoopt had u de resultaten te kunnen mededeelen, heb ik tot heden nog niet mogen ontvangen. De door mij als wenschelijk aangegevene wijzigingen worden slechts zeer langzaam ten uitvoer gebragt. Op nieuw heb ik sterk aangedrongen 4°. de Israëlitische oogzieken, die nog steeds niet geïsoleerd zijn, naar het eerste Gesticht over te brengen, 2°. transito-zalen in te rigten, waarin dereconvalescenten van de meer besmettelijke lijders worden gescheiden. liet aantal oogzieken is in zoodanige mate verminderd, dat de Directie er reeds op aandrong om de te geringe bevolking (in tegenstelling met de vroegere overbevolking) in het Gesticht, ingerigt voor ooglijders, door het aldaar plaatsen van gezonde verpleegden aan te vullen. Ik heb de bezwaren hiertegen aangetoond, en den artsen aanbevolen het principe van isolement in 't oog te houden. Ik heb voorgesteld hierin te voorzien door de reconvalescenten en herstelden in de in te rigten transitozalen te plaatsen. Eene zaak van 't allerhoogste belang levert voorzeker de aanvulling van de plaats, die door het aanstaande vertrek van den oogarts hamer zal open komen. Veenhuizen verliest in hem, ongetwijfeld, niet den minsten van het drietal. Het aantal oogzieken is voor 't oogenblik zoo verminderd, dat de oogartsen hofman en salomons 5* meenden reeds te mogen voorstellen de laak van hamer gezamentlijk op zich te nemen. Ik moet mij echter hiertegen verklaren, 1°. omdat het gering aanlal oogzieken met den aanstaanden winter ongetwijfeld weder eenigzints zal toenemen, en 2°. om, bij onverhoopt verlies van de beide andere oogartsen, dadelijk een ervaren plaatsvervanger te hebben. Daarentegen geef ik U in bedenking de oogheelkundige dienst allengs meer met de algemeen geneeskundige te verbinden. De algemeen geneeskundige dienst vereischt uitbreiding van personeel; het schijnt mij wenschelijk, zoo een nieuw geneesheer aangesteld wordt, daartoe iemand te nemen, die zich tevens in de oogheelkunde kan en wil bekwamen. Met het oog hierop schijnt mij niet geheel verwerpelijk een voorstel van den geneesheer seeleman, die mij verzocht U in overweging te geven, hem bij de oogheelkundige afdeeling over te plaatsen. Zoo veel ik hem mag beoordeelen (zie mijn eerste Verslag van 1860) schijnt hij mij de geschikte persoon om, aan het eerste Gesticht overgeplaatst, het hoofd der administratie uit te maken. Voor zijne meerdere werkzaamheden en grootere verantwoordelijkheid zoude hem natuurlijk eene geldelijke tegemoetkoming toekomen. Aan het derde Gesticht zoude hij alsdan vervangen kunnen worden door een geneeskundige, die levens als oogarts zich met de inspectiën der herstelden en der nog niet aangetasten in die Gestichten kon belasten. Zoodra ik de door mij vereischte staten en lijsten van de oogartsen te Veenhuizen zal ontvangen hebben, hoop ik uwe Exc. mededeeling te doen van de getallen, die den juisten toestand der oogziekte,en de procentische verhoudingen uitdrukken. Ik neem de vrijheid hierbij over te leggen copij van den brief, die op het voorstel van den heer seeleman betrekking heeft. De Inspecteur der Oogheelkundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (get.) Dr. H. SNELLEN. MINISTERIE VAN WNENLANDSCHE ZAKEN. N». 221. = 'S GRAVENHAGE, 19 Junij 1862. 10". AFDEELING. liet is mij zeer aangenaam uit uw rapport, dd. 11 Junij 1862, No. 3, te zien, dat het getal ooglijders te Veenhuizen aanmerkelijk vermindert en dat de ijver der oogheelkundigen door U geprezen wordt. Naar aanleiding van uw rapport heb ik den Directeur aangeschreven het stelsel van isolement te handhaven, ook bij openkomende plaatsruimte, en deze, zoo mogelijk, te doen innemen door de Israëlitische ooglijders. Reeds was door de benoeming van den Heermachielsen, in de aanstaande vacature van den Heer hamer voorzien. Ik zal bij eene mogelijk nieuwe vacature uw voorstel, en dat van den Heer seeleman in overweging nemen. Met U geloof ik dat het niet wenschelijk is, nu reeds de behandeling van zoovele ooglijders aan slechts twee oogartsen toe te vertrouwen. Ik heb den Directeur verzocht de toezending der door U verlangde staten te bevorderen. De Minister van Binnenlandsche Zaken, Namens den Minister, De Secretaris Generaal, (get.) SCHRöDER. Door toevallige omstandigheden zag de nieuw benoemde Geneesheer zich genoodzaakt, zeer korten tijd na de aanvaarding zijner betrekking, zijn ontslag te verzoeken. De Heer j. vroesom de haan, medicinae Doctor, werd toen door den Inspecteur der oogheelkundige dienst voorgedragen , en daarop door den minister als geneesheer, ter vervanging van den Heer hambr, aangesteld. Utbecht, 20 October 1862. Aan zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken. Ik heb de eer Uwe Excellentie kennis te geven, dat ik mijne derde Inspectie over de oogheelkundige dienst te Veenhuizen volvoerd heb. De behandeling der ooglijders vond ik regelmatig voortgezet door de oogartsen hofman en salomons; de oogarts hamer heeft sedert \ Aug. Veenhuizen verlaten. Zijne plaats is ingevuld door den Geneesheer j. vroesom de iiaan, die sedert 8 Oct. 11. als geneeskundige bij de oogheelkundige dienst is aangesteld. Aan Dr. j. vroesom de haan is de inwendige behandeling van de ooglijders en van het verdere personeel aan het le Gesticht opgedragen, terwijl hofman en salomons hoofdzakelijk de oogheelkundige behandeling voor hunne rekening houden. Schoon de aanstelling van den Heer Dr. vroesom de haan uitsluitend luidt als Geneeskundige (niet als oogarts) van het le Gesticht, blijkt het mij hoogst wenschelijk, dat ook een deel der oogheelkundige behandeling aan hem worde afgestaan, opdat hij in de gelegenheid zij zich op de studie dezer oogziekte te blijven toeleggen, ten einde bij ontstentenis en vooral bij later vertrek van een der oogartsen diens plaats te kunnen vervullen. Daar salomons en hofman te kennen gaven ongaarne eenige van de door hen reeds behandelde ooglijders af te staan is mijn advies geweest, dat zij deze ooglijders zullen blijven behandelen, doch dat de van heden aan bijkomende ooglijders aan vroesom de haan worden opgedragen tot op een zeker aantal, alsdan door hen onderling, in overleg met den Inspecteur, te bepalen. In mijne betrekking van Inspecteur heb ik deze verhouding van den nieuwen Geneeskundige tot de oogartsen voorloopig op genoemde wijze verdeeld; hierdoor heb ik beide partijen kunnen tevreden stellen, en schijnt mij het belang der zaak hel best behartigd: ik vlei mij dat deze regeling door de goedkeuring van Uwe Exc. zal bekrachtigd worden. De oogheelkundige behandeling is sedert mijn laatste verslag met ijver en met kracht voortgezet. Daarentegen bleek mij dat de Geneeskundige dienst, wat de inwendige behandeling der zieke ooglijders aangaat, in het tijdperk van het vertrek van hamer tot aan de komst van vroesom de haan (van 4 Aug. tol 8 Oct.) te wenschen heeft overgelaten. Het aantai ooglijders is thans tot 548 gedaald, waar- onder 480 reconvalescenten zijn. Het aantal blijft dus afnemen. Ter vergelijking geef ik het aantal ooglijders in elke maand, sedert mijne aanstelling als Inspecteur: 1°. Maart 904 ooglijders op 6142 verpleegden, zijnde 14,7°/0 1°. April 994 „ „ 6137 „ „ 16,2% 1°. Mei 955 „ , „ 5966 „ „ 16 % 1°. Junij 814 „ „ 5811 „ „ 14 % 1°. Julij 707 „ „ 6002 „ „ ll,7°/c 1°. Aug. 592 „ „ 5827 „ „ 10,1% 1°. Sept. 558 „ „ 5906 „ „ 9,2% Het aantal ooglijders was in de maand Maart, tijdens mijne eerste inspectie, wel ten gevolge eener naauwkeurige keuring der verpleegden, toen door de oogartsen over alle gestichten ingesteld, procentisch zoo wel als absoluut gestegen. Sedert is het procentisch aantal vrij regelmatig afnemende. De verhouding van het aantal herstelden tot het aantal aanwezige oogzieken was voor elke maand: Voor Maart 63 op 904 ooglijders, zijnde 7% » April 118 » 994 » * 11,9% » Mei 147 » 955 •» » 15,4°/o ii Junij 143 » 814 » » 17,5% » Julij 111 » 707 » j 15,7% » Augustus 85 » 592 » » 14,3% » September 68 » 558 » » 12,2% De verhouding van het aantal herstelden tot dat der ooglijders is sedert Junij minder gunstig. Daar het aantal ooglijders echter absoluut blijft afnemen, zal de reden wel eenvoudig daarin liggen, dat allengs meer uitsluitend de chronische, zwaardere gevallen overblijven, die langzamer en moeijelijker voor herstel vatbaar zijn; daarentegen was, nadat in Maart het aantal ooglijders met 102 acute gevallen vermeerderd werd, de verhouding door het allengsche herstel dezer acute gevallen gunstiger. Niet onwaarschijnlijk moet hierbij in aanmerking genomen worden, dat ik op den i ten Junij, tijdens mijne 2de Inspectie, er bij de oogartsen zeer op aangedrongen heb, herstellende ooglijders langer in daartoe ingerigte transito-zalen als reconvalescenten te houden, waardoor het hersteld-verklaren verlangzaamd is geworden. De toestand is op het oogenblik ongetwijfeld gunstig te noemen ; de oogziekte is als epidemie gebroken ; de hygiënische verbeteringen in de Gestichten hebben de resultaten opgeleverd, die we meenden te mogen verwachten. Inzonderheid blijkt dit voortdurend bij de weezen. Eene uitvoerige inspectie van alle weezen bewees mij, dat er onder hen naauwelijks oogziekte meer ontslaan was. De algemeene gezondheid is boven verwachting verbeterd. Genotvol was het de gymnastie-les bij te wonen: waren de weezen tijdens mijne eerste inspectie zwakke, klierachtige, half verhongerde schepselen, men ziet onder hen thans menigen krachtigen, flink ontwikkelden jongen. Is thans de toestand zóó gunstig te noemen, de vraag blijft ons voorzweven: sis èr waarborg dat zij zoo blijve? zijn det oorzaken, die tot het ergerlijke verleden hebben aanleiding gegeven, voldoende opgeheven?" Als twee voorname momenten hebben wij telkens opgegeven overbevolking en gebrekkige regeling van de geneeskundige dienst. Naar ons bescheiden oordeel, zijn dit de punten, die thans onze aandacht in hooge mate vereischen. Bij eene bevolking van 5000 verpleegden . zooals de Gestichten thans bevatten. kan, zooverre blijkt, de hygiëne in acht genomen worden. Komt echter een strenge winter dan zal ongetwijfeld een grooter toevloed plaats vinden: worden nu weder de zalen en zolders volgestapeld, dan hebben wij de gegevens terug, die ons oogziekte en alle andere epidemiën op nieuw zullen aanbrengen. liet Weeshuis, dat thans zoo voorbeeldig goed is, draagt in zich de kiemen van verderf: juist door de gunstige reputatie beginnen de opzendingen talrijker te worden en spoedig kan door overbevolking het goede te niet gedaan zijn. Het schijnt mij dringend noodig, dat voor elk Gesticht, dat voor elke zaal een maximum van inwoners bepaald worde; zoo dit maximum bereikt is, moeten de opzendingen gestuit worden, tenzij zij elders, of in tijdelijk opgeslagen loodsen worden opgenomen. De geneeskundige dienst vereischt dringend geregeld te Worden. In de eerste plaats moet er een Hospitaal zijn. Besmettelijke zieken worden niet afgezonderd, maar liggen op ongeschikte zolders, te midden der bevolking; het is een feit — en het zoolang geheim blijven van de zich sedert 25 jaren ontwikkelende oogziekte is voor een deel daaraan toe te schrijven — dal verpleegden hunne ziekten hebben trachten te verbergen, om zich aan de slecht ingerigte ziekenverpleging te kunnen onttrekken. Met de inrigting van het Hospitaal moet tevens de geneeskundige dienst geregeld worden; één geneeskundige moet aan het hoofd zijn; deze eerste geneesheer moet alle verantwoordelijkheid dragen, de andere geneeskundigen moeten bij hem van alles verslag inleveren. Voor dezen geneesheer moet natuurlijk eene positie gecreëerd worden, evenredig aan de hem gestelde eischen. De onder hem slaande geneeskundigen kunnen jeugdige artsen zijn, die, alvorens zich te vestigen, eenigen tijd te Vccnhuizen eene leerschool \inden. Yeenhuizen zal daar- door jonge krachten erlangen, en van lieverlede zullen de vruchten van eene uitstekende oefenschool en van een belangrijk materieel, als Veenhuizen moet opleveren, niet langer verloren gaan. Mijne instructie als Inspecteur, waarbij mij tevens opgedragen wordt Uwe Excellentie die voorstellen te doen, welker uitvoering mij noodzakelijk toeschijnen, deden mij de vrijheid nemen in het bovenstaande mijne denkwijze te vermelden; zooveel Uwe Excellentie zulks zal mogen verlangen , verklaar ik mij bereid naar mijn vermogen mede te werken tot het regelen der twee belangrijke punten: »het nemen van maatregelen ter voorkoming van tijdelijke overbevolking, en de verbetering der geneeskundige dienst, door de inrigting van een Hospitaal en de aanstelling van een Chef-Geneeskundige." Utrecht, 21 October 1862. # De Inspecteur der Oogheelkundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (get.) II. SNELLEN. ministerie VAN BIMENLANDSCÏÏE ZAKEN. No. 194. 10, SlIHG. 'S GHAVENHAGE, 4 November 18G2. Het was mij aangenaam uit uw rapport van den 28 October 1862, n°. 16, de voortdurende verbetering van den toestand der oogziekte in de lUjks-geslichlen te vernemen en de wijze te leeren kennen, waarop de oogheelkundige dienst tusschen de beide oogartsen en den geneesheer vroesom de haan door U is geregeld. Die regeling wordt door mij goedgekeurd. Ik deel uw gevoelen, dat vooral tegen overbevolking der Rijks-gestichten, als mede-oorzaak der besmetting, zoo mogelijk moet gewaakt worden, en regeling der geneeskundige dienst, waaraan het stichten van een Hospitaal voorafga, onvermijdelijk is. Uwe aanbieding tot regeling stel ik op prijs en aangenaam zou het mij zijn opgave te ontvangen van het maximum der verpleegden, dat naar uw gevoelen uit een hygiënisch oogpunt in elk Gesticht mag geplaatst worden. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) THORBECKE. MINISTERIE VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN. No. 271. 10® AFDEELING. 'S GRAVENHAGE, den 14 Januarij 1863. Met voldoening erken ik de goede gevolgen van uw toezigt op de behandeling der ooglijders in de Rijksgestichten gedurende het afgeloopen jaar. Het zal mij daarom aangenaam zijn, U dat toezigt andermaal voor het loopende jaar, onder de U bekende voorwaarden, vervat in mijne brieven van 9 April en 7 Mei 1862, n°. 181 en n°. 224, 10e afdeeling, op te dragen. Geliel' mij te berigten of Gij wederom tot aanvaarding genegen zijt. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) THORBECKE. Ofschoon de geneeskundige dienst te Veenhuizen nog steeds niet overeenkomstig onze voorstellen geregeld was, meenden wij, hopende dat allengs aan onze voorstellen zoude gevolg gegeven worden, de opdragt van den Minister weder te moeten aanvaarden, en verklaarden ons dus daartoe, bij schrijven van den 17 Januarij, bereid. 31 Jan. 1863, n°. 300, 10de Afd., werd ons door den Minister eene Missive van den Directeur der Rijksgestichten toegezonden, waarin naar aanleiding van ernstige ongesteldheid van den Geneesheer van het 2de Gesticht, door den Directeur belangrijke besluiten werden voorgesteld , volgens welke onze regeling der oogheelkundige Dienst niet minder dan geheel omver geworpen zoude worden. Zlüd. stelde namelijk voor den Geneesheer der oogheelkundige dienst, Dr. j. vroesom de haan, over te plaatsen naar het 2de Gesticht, en de Geneeskundige behandeling der ooglijders daarentegen weder over te laten aan de oogartsen hofman en salomons. Het behoeft wel geen betoog, hoe dit plan juist in tegenspraak was met de regeling, zooals die door den Minister (n° 194, blz. 75), naar aanleiding onzer voorstellen , was goedgekeurd. OOGHEELKUNDIGE DIENST VEEKHUIZEN EN OMMERSCHANS. '■ " 1 ' TJtbbcht, 10 Februarij 1863. No. 3. Aan Zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken. Uwe missive van 31 Januarij 11., N°. 200, 10' Afdeeling, met den brief van 17 Januarij 1863, van den Directeur der Rijksgestichten Veenhuizen en Ommerschans, zijn mij geworden, terwijl ik mij te Veenhuizen bevond. Ik heb op de plaats zelve nagegaan, welke bezwaren tegen de in overweging gegevene regeling zouden kunnen bestaan en tevens, welke voorstellen ik Uwe Excellentie hieromtrent zoude moeten voorleggen. Een overwegend bezwaar tegen de overplaatsing van Dr. vroesom de haan naar het 2e Gesticht bestaat in het aantal zieken, die zich aan het 1° Gesticht bevinden. Behalve bij de belangrijke buitenbevolking bevinden zich op dit oogenblik aan het 1e Gesticht in het Hospitaal 87 zieken. Hiertoe wordt een Geneesheer aldaar aanwezig vereischt, die den gevorderden graad en de voldoende kunde voor inwendige behandeling bezit. Behalve dat de overplaatsing van Dr. vroesom de haan voor de geneeskundige dienst aan het 1'Gesticht hetzelfde bezwaar zoude doen geboren worden, dat thans voor het 2S Gesticht bestaat, meen ik dat hij van de oogheelkun- dige dienst niet raag gescheiden worden: omdat hij aan de eene zijde als veel meer ontwikkeld geneeskundige de Heeren hofman en salomons kan bijstaan, terwijl hij, ook aan de andere zijde, in de gelegenheid moet wezen om zich meerdere praktische ervaring en vaardigheid in de behandeling dezer oogziekte eigen te maken. Bij hel steeds afnemen der oogziekte toch, komt spoedig het tijdperk, dat de oogheelkundige dienst met de gewone geneeskundige dienst zal kunnen ineensmelten; en het schijnt mij een vereischte, dat de aangestelde geneeskundigen daartoe nu reeds voorbereid worden. . * Ik neem mitsdien de vrijheid Uwe Excellentie voor te stellen, om over het voorstel van den Directeur afwijzend te beschikken, maar om daarentegen de geneeskundige dienst van het 2° Gesticht door de geneesheeren Dr. vroesom de haan en seeleman te doen verdeelen in dier voege, dat aan een hunner de behandeling van de buitenbevolking', aan den anderen de zieken der binnenbevolking wordt opgedragen. Het schijnt mij echter daarbij hoogst wenschelijk, dat de verpleegde zieken van het Gesticht naar het le of naar het 3 worden overgebragt. Waar zieken tot een Hospitaal bij elkander gebragt worden, moet een Geneesheer op de plaats zelf inwonen: »de beperking van het afintal Geneesheeren vordert dus de beperking van het aantal Hospitalen." Tegen dezen maatregel kunnen geene overwegende bezwaren bestaan, te meer, daar hij slechts als een tijdelijke mag beschouwd worden, omdat de inrigting van een afzonderlijk staand Ziekenhuis voor de gezamenlijke Gestichten, als een dringend vereischte, aan de aandacht van Uwe Excellentie blijft aanbevolen. Het aantal ooglijders is in zoodanige mate verminderd, dat het mij voorkomt, dat het getal oogartsen be- perkt kan worden, ten minste indien de geneesheeren in de gelegenheid gesteld worden, hunne belangstelling aan de oogheelkundige dienst Ie wijden. Ik zoude daarom wenschen Uwe Excellentie in overweging te geven, zoodra de oogheelkundige dienst geen voldoenden arbeid voor beide oogartsen oplevert, één hunner te ontslaan. Immers, naar mijne meening, mag aan hen geene gewone geneeskundige dienst opgedragen worden, zoolang zij den daartoe vereischten graad missen. Ik neem de vrijheid Uwe Excellentie opmerkzaam te maken, dat mijn 31" Verslag van 20 Oct. 1862, n°. 16, geheel in strijd is met het schrijven van den Direkteur der Gestichten: vterwijl de Ileeren salomons en hofman zeer y>wel in staat zijn om de geneeskundige dienst geheel ivaar y>te nemen." (Yeenhuizen, 17 Januarij 1863, n\ 192). Naar mijn bescheiden oordeel, behoort deze beoordeeling van een niet deskundige tot eene inmenging op geneeskundig gebied, waar hij kan noch mag oordeelen. Door zulke inmenging wordt aanleiding gegeven, tot verkeerde voorstelling en tot de misslagen, zooals ze in de Gestichten zijn voorgekomen, en die ik in mijn eerste Verslag van Junij 1860, als de oorzaken van het ontstaan en van de groote ontwikkeling der oogziekte moest beschouwen. Na mijne laatste Inspectie te Veenhuizen, heb ik mij naar het Gesticht te Ommerschans begeven, ten einde mij te overtuigen, of aldaar onder de verpleegden zich welligt weder oogzieken bevonden. Bij algemeene keuring der geheele bevolking, toen van eene sterkte van 1852 verpleegden, heb ik den 7Jen Februarij 11., 22 ooglijders aangewezen, die verpleging vereischten. Ik heb de eer Uwe Excellentie den nominatieven Staat hieromtrent over te leggen. Verder .voeg ik hiernevens den mutatie-staat der ooglij- ders te Veenhuizen, zooals deze mij tot op den 1s" Februarij 11. door de oogartsen werd opgegeven. De Inspecteur der oogheelkundige dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (get.) II. SNELLEN. Ons voorstel om de zieken van het 2do Gesticht naar het Hospitaal van het 3de of l8te Gesticht over te brengen vond bij de Regering, in overleg met de Directie, overwegend bezwaar. De behandeling werd voor een deel aan Dr. J. VROESOM DE HAAN opgedragen De verhouding van dezen tot de afdeeling ooglijders werd tevens zeer beperkt, zoodat hem slechts de behandeling van 25 ooglijders werd overgelaten. Bij ziekte van ooglijders zou zijne hulp ingeroepen worden. Hoe echter indien nu eens tusschen den Geneesheer en deze oogartsen verschil van gevoelen bestond? Er is nog steeds geen eerste Geneesheer (Medecin- en- Chef) die alsdan uitspraak zal doen , en die de werkzaamheden regelt. Inderdaad ontstonden er moeijelijkheden en botsingen tusschen de oogartsen. Persoonlijkheden en kleingeestige naijver maakten de vereischte zamenwerking onmogelijk. Er ontstond zelfs overwegend bezwaar de Rapporten voor den Inspecteur gezamentlijk op te maken. Klagten werden ingediend en krachtig werd aangedrongen aan deze gevaarlijke spanning een einile te maken. De zeker welgemeende inmenging van de Directie leidde niet tot het gewenschte doel. « t Is (zoo werd ons van wel ingelichte zijde geschreven) «een ellendig kleingeestig gehaspel. De knoop moet doorge•hakt worden. Ik hoop dat de Minister het doen zal. Ik ben «echter lang niet zeker omtrent den invloed van den Directeur." 6 OOGHEELKUNDIGE DIENST. VEENHUIZEN EN OMMERSCHANS. ■ Utbecht, 22 Maart 1863. N®. 18. Aan zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken. Onder toezending van een geëerd schrijven van den Directeur der Rijksgestichten Veenhuizen en Ommerschans, waarin ZEd. mij zijne bezwaren doet kennen tegen de overhandiging van een, onder ZEds. couvert aan de oogartsen gerigt schrijven — van welk schrijven tevens copij-comform hierbij gevoegd — neem ik de vrijheid U Exc. inlichting te vragen ol' er, na de laatstelijk door U genomene besluiten, inderdaad bezwaar bestaat om bij de oogartsen aan te dringen, dat door hen gezamelijk voor mij opgemaakt worde het totaal-generaal van hunne afzonderlijk opgemaakte cijfers, bij den door mij verlangden maandelijkschen mutatieslaat? Dit voorschrift is noodzakelijk, omdat zonder hetzelve bij eventuele omruiling van patienten, zooals telkens bij opname in het Hospitaal geschiedt, zeer liglelijk eene verkeerde voorstelling van het juiste cijfer van het totaal moet geboren worden. Ik neem de vrijheid Uwe Exc. voor te stellen, bij het voortbestaan der oneenigheid tusschen de oogartsen, één der beide partijen uit hunne betrekking te ontslaan-, óf vroesom de haan moet vervangen worden door een geneesheer, die bij denzelfden graad van geneeskundige en oogheelkundige kennis, nog meerder ervaring en kracht van handelen bezitte om naar vereischte de oogartsen te leiden en ter zijde te staan, — óf, aan de andere zijde, moet in de plaats der beide oogartsen een oogheelkundige optreden, die den vereischten waarborg bezit, dat hem hel zeker niet gemakkelijke overblijlsel der oogziekte-epidemie kan toevertrouwd worden, welke oogarts alsdan tevens geneeskundige behoort te zijn, opdat, bij de voortgaande vermindering van het aantal ooglijders, de oogheelkundige dienst allengs moge ineensmelten met de gewone geneeskundige dienst. De Inspecteur der Oogheelkundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (Get.) H. SNELLEN. MINISTERIE VAN NNENLANDSCHE ZAKEN. No. 236. "SGRAVENHAGE, 2 April 1863. 10« AFDEELING. In antwoord op uwe Missive van 22 Maart 1863, n°. 18, komt het mij raadzaam voor, geene verandering te brengen in het voorschrift U in mijnen brief *) van 12 Februarij j.1. n°. 212, 10e afdeeling, medegedeeld. *) Het ons gegeven voorschrift ia genoemde missive, n°. 212, 10" afdeeling, 12 Februarij 1863, luidde als volgt: „IkVerwacht „dat door U bij uwe inspectie naauwkeurig acht zal gegeven „worden op de wijze, waarop ieder oogarts zich van zijnen pligt „kwijt, zoowel wat wetenschap en kunst, als wat ijver belreft. „Ik reken op uwen invloed om te beletten, dat persoonlijkheden „nadeel toebrengen aan het algemeen belang; stoornis in de dienst „zal ik in geen geval, vooral niet in een zoo gewigtig en teeder „deel toegeven." (Get.) THORBECKE. 6* Het is mij leed, dat de betrekking der oogartsen jegens U, niet die is, welke men mogt wachten en in 't belang der zaak moest wenschen. In het midden latende of de meening van den Directeur, wanneer hij in den aanstoot, dien een gezamenlijk rapport ontmoet, de eenige reden van het verschil ontdekt, juist zij, acht ik het noodig aan deze meening en reden geen voedsel te geven. Ik onderstel, dat de oogartsen U voortaan door zorg, ijver en naauwgezetheid gelijke voldoening als vroeger zullen schenken. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) THORBECKE. De zoo gewenschte onderstelling bleek zich niet te bevestigen. De moeijelijkheden en botsingen tusschen de oogartsen en den geneesheer der oogheelkundige dienst waren van dag tot dag toenemende. Deze spanning kon niet nalaten haren invloed naar buiten te doen kennen. Het vertrouwen van sommige lijders werd geschokt. Ook de verdere omstanders kozen partij in don strijd. Partijdigheid deed het oordeel verblinden. Een ongelukkig ziektegeval moest als bewijs van de onkunde der tegenpartij gelden. i ministerie YAN MENLANBSCHE ZAKEN. y°' 329, 'S GRAVENHAGE, 13 Julij 1863. 10e AFDEELING. Aan den Inspecteur der oogheelkundige dienst in de Gestichten Veenhuizen en Ommerschans. Bij liet in afschrift hiernevens gevoegd adres, wordt door den verpleegde 11. j. c. beukers, te Veenhuizen, geklaagd over de oogheelkundige behandeling van den geneesheer vroesom de haan, en volgens het daarop uitgebragt rapport van den geneesheer seeleman en van de beide oogartsen zou die behandeling te wenschen overlaten. Gelief bij uw eerstvolgend bezoek te Veenhuizen den toestand van dien patiënt te onderzoeken en mij, met den uitslag van dat onderzoek, te doen kennen ol naar uwe meening zijn ooglijden ten gevolge van de behandeling van den geneesheer vroesom de haan al dan niet is verergerd. Het rapport van de geneesheeren te Veenhuizen wordt dan ook terug verwacht. Afschrift mijner missive aan den Directeur der Gestichten, d.d. 3 Julij j.1., n°. 272, 10e afdeeling, gaat hier ter kennisneming bij. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) TIIORBECKE. COPIJ. MINISTERIE TAN BINNENLANDSCHE ZAKEN. 'S GRAVENHAGE, 3 Julij 1863. No. 272. 10 AFDEELING. Aan den Heer Directeur der Gestichten te Ommerschans en Veenhuizen. Ik verzoek U het in afschrift hiernevensgaande adres van den verpleegde h. j. c. beukers te Veenhuizen ter fine van onderzoek in handen le stellen van den Geneesheer seeleman en van de beide Oogartsen salomons en hofman, en mij, met den uitslag van dal onderzoek, te doen kennen of naar de meening dier Geneesheeren het ooglijden van den adressant ten gevolge van de oogheelkundige behandeling van den geneesheer vroesom de haan al dan niel is verergerd. Gelief de Heeren salomons en hofman, met de zorg van dien patiënt te belasten. Zijn er soms meer oog-patienten van den Geneesheer vroesom de haan, die verlangen mogten door hen behandeld te worden, dan moet hun dat vergund worden. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) TIIORBECKE. Voor eensluidend afschrift, De Secretaris Generaal, (get.) SCHRÖDER. OPIJ. Aan zijne Excellentie den Minister IOGÏÏEELKUNDIGE DIENST. van Binnenlandsche Zaken. jlenhuizen en ommerschans. N». 23. Utbecht, 26 Julij 1863. Ingevolge Uwe missive van den 13 Julij 1863, n". 329, 10° Afdeeling, heb ik de eer Uwe Exc. te melden, dat ik mij van den 10 tot den 14 Julij te Veenhuizen bevonden heb, en dat ik aldaar den toestand van den verpleegde h. j. c. beukers met de vereischte belangstelling heb nagegaan. Bij mijne terugkomst vind ik thans Uwe Missive, en het is mij dus gemakkelijk die dadelijk te beantwoorden. De verpleegde h. j. c. beukers blijkt sedert den 10 Maart 11. door eene zelfstandige, met zijne vroeger reeds bestaande oogkwaal niet in dadelijk verband staande purulente ophthalmie te zijn aangetast. Het blijkt ten duidelijkste dat tegen deze dreigende oogziekte dadelijk de vereischte behandeling is ingesteld en toegepast lot aan het vertrek van den geneesheer Dr. j. vroesom de haan op den 22 Junij 11. Sedert dien tijd was beukers tot op den 24 Junij aan zich zeiven 'overgelaten en heeft hij 23 Junij, niettegenstaande herhaalde aanvrage, geene geneeskundige hulp kunnen erlangen. Eerst den 24 Junij heeft de Geneesheer seelemans , die de zorg voor hem had op zich genomen, hem bezocht. Deze heeft hem toen in zorgwekkenden toestand gevonden, waarom hij de verdere behandeling aan den oogarts salomons opdroeg. De toestand van beukers is thans niet zoo zorgwekkend, als wel blijkt dat men hem had opgedrongen. Sedert het ontstaan van een hoornvlieszweer, juist in het midden der beide hoornvliezen, is het gezigtsvermogen voor het oogenblik wel belangrijk gestoord, doch er bestaat, naar mijne vaste overtuiging, alle reden om aan te nemen, dat hij voldoende kan herstellen. Het moet ten stelligste als eene onmogelijkheid beschouwd worden, de purulente ophthalmie van beukers toe te schrijven aan de tegen zijne vroegere oogkwaal ingestelde behandeling. Ook de verdere geneeswijze is geheel zoodanig, als ze tegenwoordig door de oogheelkunde wordt voorgeschreven. liet uitgebragt Rapport, dat met bovenstaande verklaring lijnregt in tegenspraak is, hebben we, als een onwaar en onwaardig stuk, met ergernis ter zijde gelegd. Met leedwezen hebben we gezien dat de Directie van het 1e Gesticht zich geregtigd geacht heeft, naar aanleiding der klagten van beukers, zoodanige maatregelen te nemen, die het algemeen vertrouwen van eenen door Uwe Exc. aangestelden Geneesheer op onherstelbare wijze moeten schokken. Het is duidelijk, dat men eerst het vereischte onderzoek, en vooral de terugkomst van genoemden Geneesheer had behooren af te wachten. Van dezen gang van zaken, die zeker voor de oogheelkundige dienst te Yeenhuizen diep ingrijpende stoornis moet te weeg brengen, is ongetwijfeld de aanleiding alléén te zoeken in de persoonlijke oneenigheden der oogartsen, waarvan ik Uwe Exc., in mijn Rapport van 22 Maart 11., n". 18, de belangrijkheid trachlte aan te loonen. Het schijnt mij thans als dringend noodzakelijk bewezen, dat er (verg. Rapport van 16 Maart 1862, III 2e al.) voor de Genees- en Oogheel-kundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans een eerste Geneesheer moet aangesteld worden, die de dagelijksche dienst regelt en aan wien de verschillende artsen verantwoording verschuldigd zijn. Alleen daardoor kan Uwe Exc. waarborg erlangen dat aan de gestelde eischen worde voldaan, en dat eene herhaling van den tegenwoordigen onbehoorlijken gang van zaken worde vóórkomen. Ik heb de eer Uwe Exc., in eene bijlage, de meer uitvoerige beschrijving der feiten te geven, volgens welke ik mij tot bovenstaande uitspraken geregtigd reken; tevens voeg ik hierbij eene woordelijke copij van de ziektelijst van beukers, alsmede het door Uwe Exc. aan mij toegezonden Rapport van de artsen seeleman, salomons en hofman. De Inspecteur der Oogheelkundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (Get.) II. SNELLEN. OGHEELKUNDIGE DIENST, .ENHUIZEN EN OMMERSCHANS. ==== , UTRECHT, 7 Augustus 1863. Nd. 24. Aan Zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken. Rapport omtrent de tweede Oogheelkundige Inspectie voor het jaar 1863, in de Rijksgestichten Ommerschans en Veenhuizen. Ingevolge het mij door Uwe Exc., bij Missive van 7 r Mei 1862, n°. 224, 10' afdeeling, opgedragen mandaat, heb ik het noodig geoordeeld mij naar de Rijksgestichten Ommerschans en Veenhuizen te begeven, ten einde aldaar eene inspectie te houden op de wijze, zooals die door Uwe Exc. den 6 Maart 1862, n°. 187, 10e afdeeling, van mij gevraagd werd. De onvoldoende rapporten der oogartsen, die mij sedert 3 maanden niets omtrent eene algemeene keuring der verpleegden hebben gerapporteerd, noopten mij in persoon zoodanige algemeene keuring te bewerkstelligen, ten einde met zekerheid het aantal ooglijders te constateren. Ik geef aan Uwe Exc. hiernevens de uitvoerige nominatieve staten van de door mij gevondene ooglijders. Zoodanige naauwkeurige opgave scheen mij noodzakelijk om Uwe Exc. in de gelegenheid te stellen te beoordeelen, hoedanig tegenwoordig de uitgebreidheid en de aard der oogziekte is. Den 9 Julij 1.1. heb ik mijne Inspectie te Ommerschans aangevangen en alle verpleegden, zonder uitzondering, man voor man, naauwkeurig in oogenschouw genomen. Ik vond: Te Ommerschans op 1773 verpl. 43 ooglijd. ï Veenhuizen, le Gesticht » '1042 » 348 » du 2e » » 1229 » 41 » j» » 3e » » 1047 » 25 » » » Weezen-gesticht » 350 » 53 » 5441 » 510 » Van deze 510 ooglijders stonden er 344 als zoodanig geboekt, terwijl daarvan 323 als ooglijders aan het le Gesticht geïsoleerd waren. Het aantal ooglijders in de gezamenlijke Gestichten bedraagt dus ongeveer 9'/a % van de geheele bevolking, terwijl dit bij mijne eerste keuring in Junij 1860 15 °/o bedroeg. In aanmerking nemende dat thans bij mijne keuring niet als ooglijders zijn opgenomen zoodanige gevallen, waarvan door eene langdurige behandeling reeds gebleken is dat zij voor geene verdere herstelling vatbaar zijn, terwijl diezelfde gevallen op de nominatieve staten van 1860 wel voorkomen, dan blijkt voldoende, dat de oogziekte niet als overwonnen kan beschouwd worden. Ten opzigle van den aard der oogziekte werd gevonden, dat er nog vele belangrijke gevallen voorkomen: Onder de 510 ooglijders zijn er 86 waar hoornvliesontsteking (keratitis) bestaat, zijnde 17 %; in 1860 waren er op 822 ooglijders 149 met keratitis, zijnde 18 °/o. Bij 71 ooglijders werd in meerdere of mindere mate entropium of dystichiasis (binnenwaarts-keering der oogharen) gevonden. Deze 71 gevallen vereischen eene operatieve behandeling. Dit cijfer is hoog te noemen, in aanmerking genomen, dat op de rapporten der oogartsen in de laatste maanden geene operatiën vermeld worden. Bij 54 ooglijders bestaat het eerste stadium der oogziekte (Trachoma vesiculosum); deze kunnen beschouwd worden in de laatste maanden te zijn ontstaan. Ten opzigte der oogheelkundige behandeling bleek ten duidelijkste, dat deze in vele opzigten te wenschen overlaat: de maandelijksche algemeene keuringen zijn in het laatste kwartaal geheel nagelaten; er is te weinig geopereerd; in vele belangrijke gevallen is niet krachtig genoeg ingegrepen om zooveel mogelijke genezing te verkrijgen en om de besmettelijkheid te bestrijden; vele ooglijders, die dagelijks behoorden gezien te worden vertoonen zich slechts driemaal 's weeks of nog minder; — de belangrijkste grieve tegen de oogheelkundige dienst is intusschen dat de overeenstemming tusschen de oogheelkundige en de geneeskundige behandeling geheel wordt gemisL, door gebrek aan zamenwerking van de oogartsen en den geneesheer der oogheelkundige dienst: 22 ooglijders waren op het oogenblik in het Hospitaal wegens ziekte onder behandeling van den geneesheer, terwijl hunne oogen door de oogartsen voortbehandeld werden, niettegenstaande geneesheer en oogartsen bezwaar vinden elkander te zien of te spreken. De verhouding der oogheelkundige dienst tot den Inspecteur is niet, zooals ze, n°. 181, 10° afdeeling, 9 April 1862, omschreven is: ndat de oogartsen direct met den Inspecteur in correspondentie zijn, aan hem alle die inlichtingen en 'stalen zenden, welke door hem verlangd worden, en dat door hem aan hen de noodige voorschriften worden gegeven omtrent de geneeskundige behandeling der ooglijders.". De oogartsen weigeren de door den Inspecteur gevraagde gezamenlijke staten en opgaven (vergelijk hun schrijven n°. 5, Veenhuizen, 7 April 1863). Zoodanig verlangen van den Inspecteur, kenbaar gemaakt bij schrijven n". 10, 16 Maart 1863, en den oogartsen onder couvert van den Directeur toegezonden, wordt eerst door den Directeur opgehouden, en blijft daarna eenvoudig onbeantwoord. Niettegenstaande de Directeur (Missive n°. 21) tot aandringen op beantwoording uitgenoodigd wordt, en copij van den onbeantwoorden brief bij Missive n°. 18, van 22 Maart 1863 aan Zijne Exc. den Minister van Binnenlandsche Zaken wordt toegezonden, heeft de Inspecteur tot heden de gevraagde inlichtingen omtrent belangrijke verschillen in de opgaven van cijfers in nominatieve staten niet kunnen bekomen. De oogartsen verzuimen den Inspecteur te rapporteren, wat belangrijks in de oogheelkundige dienst is voorgevallen. Afspraken, bij inspectie gemaakt omtrent onderlinge verdeeling der oogheelkundige dienst en omtrent plaatsing der ooglijders, zijn door de oogartsen, na het vertrek van den Inspecteur, niet nagekomen. De Israëlitische ooglijders die door de bijzondere bemoeijingen van den Inspecteur, terwijl de moeijelijkheden in overleg met den Leeraar uit den weg geruimd waren, aan het le Gesticht geisoleerd zijn, worden later door de oogartsen, niettegenstaande besmettelijkheid, naar het 2e Gesticht onder de overige verpleegden teruggebragt, zonder dat de Inspecteur hiervan kennis erlangt, zoodat hem dit eerst thans bij de algemeene inspectie blijkt. Het gebrek aan overeenstemming der oogartsen onderling, die aan geenen Chef verantwoording geven, maar naar eigene opvatting, eigenmagtig handelen, ontneemt allen waarborg voor den geregelden gang van zaken, en maakt de betrekking van den Inspecteur tot eene geheel onhoudbare. Doordien voorstellen van den Inspecteur, aan de Regering als dringend noodzakelijk voorgedragen, (Missive n°. 18, 22 Maart 1863) zonder gevolg blijven, schijnt de betrekking van Inspecteur te worden beschouwd als feitelijk niet meer te bestaan. De voortduring der oogziekte in de Rijksgestichten rnuet, behalve wat het gebrekkige in de regeling der oogheelkundige dienst aangaat, worden toegeschreven aan de onvolledige uitvoering der hygiënische maatregelen, zooals die bij Rapport van Junij 1860 waren voorgesteld. Als oorzaken van nieuwe ontwikkeling van oogziekte zijn in de eerste plaats nog steeds te vermelden: 1° het niet voldoende isoleren der ooglijders; en 2° de bedorven lucht in de overbevolkte slaapzalen, zonder de vereischte ventilatie. De luchtverversching is ten eenenmale onvoldoende. Indien men in aanmerking neemt, dat aangegeven wordt, dat een persoon 60 kub. meters per uur behoeft, opdat de lucht geheel zuiver blijve, dan blijkt het hoe onvoldoende in de Gestichten de luchtruimte is, alwaar, gedurende den geheelen nacht, bijna geheel zonder luchtverversching, voor elk persoon naauwelijks 6 kub. meters plaatsruimte beschikbaar is. Ik heb de eer Uwe Exc. toe te zenden eene reeks van staten, waaruit blijkt: 1°. Hoeveel plaatsruimte (kub. meters lucht) thans voor eiken verpleegde in de verschillende zalen beschikbaar is. 2°- Hoeveel verpleegden in elke zaal vervat kunnen worden, indien voor eiken verpleegde de plaatsen lucht-ruimte op 10 kub. meters werd bepaald. Verder leg ik hiernevens aan Uwe Exc. over, de uitvoerige nominatieve staten van al de ooglijders, die door mij, van den 9 lot den 14 Julij 1863, in de Rijksgestichten zijn aangetroffen, met eene naauwkeurige opgave: 1° hoe de aard der oogziekte van elk hunner thans is, 2° hoedanig, volgens bestaande aanteekeningen, de aard der oogziekte was bij de eerste opname als ooglijder, 3° in hoeverre zij blijken door behandeling verbeterd te zijn, en 4° (voor zooverre mogelijk) hoedanig de voorzegging (prognosis) hunner oogziekte kan aangemerkt worden. De Inspecteur der Oogheelkundige dienst te Veenhuizen en Ommerschans. (get.) H. SNELLEN. MINISTERIE VAN MNENLANDSCHE ZAKEN. 219. GrRAVENHAGE, 22 October 1863. * * 10e AFDEELING. Ik heb de eer UWEd. dank te betuigen voor de toezending der rapporten en bijlagen omtrent de oogheelkundige dienst in de Rijksgestichten, mij geworden van 26 Julij en 7 Augustus j 1. n. 23 en 24. Yan de daarin voorkomende belangrijke opmerkingen zal zooveel mogelijk worden gebruik gemaakt. De uitslag van uw onderzoek omtrent de oogheelkundige behandeling van den ooglijder h. j. c. beukers te Veenhuizen is den geneesheer aldaar, vroesom de haan, medegedeeld. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) THORBECKE. Bovenstaande Missive liet geheel onbeslist hoe men te gemoet zoude komen aan den onverantwoordelijken gang van zaken, die te Veenhuizen het gevolg moest wezen van Missive n°. 272, 10de Afdeeling, 3 Julij 1863, van den Minister aan den Heer Directeur der Gestichten. Moest thans niet de geneeskundige dienst geregeld worden volgens onze vroegere voorstellen? Intusschen werd door den oogarts hofman, en door de geneeskundigen vroesom de haan en seeleman ontslag aangevraagd. Van terzijde vernamen wij dat dit ontslag aangenomen was en dat andere geneeskundigen aangesteld werden. Hoe werd daarbij in de oogheelkundige dienst voorzien? De Regering deelde van hare besluiten ten dezen niets mede aan den Inspecteur der Oogheelkundige Dienst In de zitting der Tweede Kamer van 7 Dec. 1863 (zie Bijlage, I4te vel, blz. 560) verklaarde de Minister omtrent de oogziekte te Veenhuizen: «Ofschoon de oogziekte te Veenhuizen niet als geheel «geweken kan worden beschouwd, is zij echter in die «mate verminderd, dat ter verdere bestrijding thans één «oogarts toereikend wordt geacht. Volgens zijne meening «zoude de ziekte niet geheel zijn uit te roeijen, daar »zich telkens uit de nieuw-aankomenden uit de gewone «maatschappij ooglijders opdoen; intusschen hield hij het »er voor, dal de besmettelijkheid der ziekte geheel ivas »overwonnen Aan Zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken. Uteecht, 24 December 1863. Geheele onbekendheid met Uwer Excellentie jongste besluiten aangaande de oogheelkundige dienst te Veenhuizen doet mij de vrijheid nemen, Uwe Exc. te verzoeken, indien misschien in Uwer Exc. voornemen ligt de betrekking van Inspecteur der oogheelkundige dienst te behouden, die zeer belangrijke betrekking aan een ander dan aan mij op te dragen. Bij het nederleggen van mijne betrekking als Inspecteur der oogheelkundige dienst, vraag ik vergunning Uwe Exc. nogmaals te mogen wijzen op het hooge belang van de te Veenhuizen heerschende oogziekte: zij is eene ramp voor Nederland door' de groote uitgebreidheid, waarmede zij zich over het geheele land voortgeplant heeft; uit verkeerde administratieve maatregelen geboren en door onware rapporten in de hand gewerkt en onderhouden, zal zij ter algeheele uitroeijing nog lang buitengewone en krachtige maatregelen vereischen. Verjun mij, Excellentie, te protesteren tegen de voorstelling van sommigen, als zoude de oogziekte te Veenhuizen reeds voldoende te niet gedaan zijn: zoodanige voorstelling kan slechts leiden, om den toestand weder tot dien van vóór 1859 te doen terugkeer en! Ten slotte heb ik de eer Uwe Exc. beleefdelijk de vergunning te vragen mijne Rapporten omtrent de oogziekte te Veenhuizen door den druk te mogen openbaar maken. De Inspecteur der Oogheelkundige Dienst te Veenhuizen en Ommerschans, (Get.) H. SNELLEN. Ruim drie maanden bleef deze Missive onbeantwoord. 7 Utbecht, April 1864. Aan Zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken. Ik neem de vrijheid Uwe Exc. hiernevens toe te zenden copij van mijn schrijven van 24Dec. 1863, zijnde mijne laatste Missive aan Uwe Excellentie in de betrekking van Inspecteur der oogheelkundige dienst in de Rijksgestichten Veenhuizen en Ommerschans, door Uwe Exc. mij 14 Jan. 1863, n°. 271, 10e afdeeling, vereerend opdragen. Ik meen te mogen veronderstellen, dat genoemd schrijven door eenig ongeval niet tot Uwe Exc. gekomen zij. De overtuiging van de belangrijkheid van de in Veenhuizen en Ommerschans heerschende oogziekte doet mij wenschen, mijne rapporten hieromtrent door den druk te mogen openbaar maken. Ik heb mij intusschen verpligt geacht daartoe Uwer Excellentie toestemming te verzoeken. (Get.) H. SNELLEN. MINISTERIE VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN. N°. 224. 's GEAVENHAGE, 21 April 1864. 10e afdeeling. Terugziende op de gewigtige diensten door U als Inspecteur der oogheelkundige dienst aan de Rijksgestichten bewezen, is het mij aangenaam bij expiratie van uwen diensttijd U daarvoor dank te zeggen. *) Ik zal, ingevolge het verzoek in uwen brief van 24 December jl., de betrekking aan een ander ") opdragen. Hetgeen Gij over de aanleiding tot dien wensch zegt, doet opmerken, dat in den laatsten tijd geene besluiten betreffende de oogheelkundige dienst zijn genomen. Tegen openbaarmaking door den druk van de door U bedoelde rapporten bestaat geene bedenking, wanneer wordt weggelaten al wat voor daarin aangewezene personen kwetsend zijn zou. Onder dit voorbehoud kunt Gij'U tot die uitgave geregtigd achten. De Minister van Binnenlandsche Zaken, (get.) THORBECKE. *) Deze zinsnede was niet kursief. **) Wij hebben tot heden niet mogen vernemen aan wien onze betrekking werd opgedragen. Een onzer vrienden, aan wiens uitspraak wij veel gewigt hechten, schreef ons intusschen, 30 April 1864: „De toestand wordt daar „(te Yeenhuizen) meer en meer logenachtig en verward." STATISTIEK DER OOGLIJDERS, VAN JULIJ 1860 TOT NOVEMBER 1863. (Volgens de opgaven der Oogartsen aan den Inspecteur der Oogheelkundige Dienst.) Getal Getal ooglijders Aantal herstelden verpleegden op 1° der in den op 1° der Maand. loop der maand. Maand. 1860 Julij. 5213 822 zijnde 15.8% lSfil Maart 6180 1347 „ 21.8 % 'April!' 6142 1347 21.9 «I: 118 zijnde 8.8% Mei 5884 1008 „ 17% 141 „ 14 L " Junii. 5799 889 „ 15.3% 157 „ 17.6 /„ ;; 5794 925 „ 15.9% 190 „ 20.5% „ Augustus. 5753 777 „ J®*® e~ " 0J10 „ September. 5795 744 „ 12.8 JL » J.° October. 5660 828 „ 14 6% 77 „ »/o November. 5752 759 „ 13% 60 „ 8 L December. 5882 889 „ 15.1 L •• Jo 1862, Januarij. 5989 956 „ 16 J 39 „ 4 L Februarij. 6113 93^ „ 15 Ja „ Maart. 6142 904 „ 14.7% 63 „ 7 lo April.' 6137 994 „ 16.2% 118 „ 11.9 Jo " Mei 5966 955 „ 16 % 147 „ 15.4% :: 3- llll 707 ;; n!7 % ui " Égemt;. 5%6 Hl " S I : SS. SS 5S :: K4 : > December. 6024 480 „ 8 Jo » Q. 1863, Januarij. 6025 449 „ 7.4 /° .. 3'3°(° Februarij. 6053 402 „ 6.6 0 f » ^ " Maart 5982 383 „ 6.4% 24 „ 6.2 /„ " April 5982 386 „ 6.5% 19 „ 5% " Mei. 5786 359 „ 6.2% 12 „ 3.3 /o " Ti,rui 5667 354 „ 6.2% 16 „ 4.5 L " 5628 369 „ 6.5 % 39 „ 10.5 o - lugustus. 5644 465 „ 8.2% 32 „ 6.8 „ " September. 5705 449 „ 8% 35 „ 7.8 o ;; October. 5810 438 „ 7.5% 27 „ 6.2/0 ;; November. 5805 436 „ 7.5 % 29 „ 6.6 /„. 