Proeve van een friesch en Nederlandsch woordenboek: Bevattende de moeijelijkste woorden der ...
goed toe maahjen^ sa hie wa9» Wasa det loann mei eh dieh wil oerrehjey sagon ge Jiie oppe den cUeh f én werpé treje zoade inne ^tjet^ en eweere dat hie den dieh nait locmgermoe ge hoadje ; za shelle de seha sibate nimmejdieh en loann^ en oal zien tilber goedj en warje^ enhoad Je den dieh. VERT4LIN0. zoo breed en alzoo goed te maken, als hi| was« Wie hef land met den dqk wil o ver« geveh, zoo ga hi$ op den dyky en werpe drie zoden in het gat, en zwere, dat h^ den d^k niét lali* ger onderhoaden kan, zoo zallen de zes naaste bIoe>d<«' yrienden dijk en land en al zqn'tU* baar goed nemen, en bewaren en onderhouden den dgk. / r • •!. ERRATA. Pag. 1 regel 13^ staat: and {/jdrfôte) kylc moet zi}n: andfidrfôte kw Pag. 6 regel lO^ '«taat: gelijk a in 'fc llDlla^dsch: moet z^: gelijk or iu 'tLatijnt » • ■ « « . t « Bij den nitgever dezer zîjn mede te bekomen i FRIESCH JIERBOECKJEN /oar it Jier f83o, trog it Genoatschip foar Sch^d-^ Adhe^te^ in Tealhindem Twaede jiergong •••• f 00. Van den eersten Jaargang zi^n nog weinige exempla* ren te bekomen. AMME-LIED bjre Wielewaley oppe wijs: Viich hin der doctor Eiaenbart^^ meyen To-haeck fixir de Conr rier !• s* f. y 25» IJtl^che frieache r^rwchee fen J. C.P. SALVERDA, Schoalmaster to JVone /* AO* HOÊUFFT, taalkundige aanmerkingen op eenige oud-fiîesche Spreekwoorden /* 1 80> WAATZE GRIBBERTS brilloft; kommeedje fen acht uitkomsten: rfeucht formeitseUjk om te lezzen. IJn it lân-friesk, dq oorde folle bettere dmwck f 70. Voorzien yan belangrqke taalkundige aanteekeningen. R, POSTHÜMUS , Prieuwcke fen fricsche rijmlerij , gr. 8vo, in carton f l 50. Archief poor Vaderlandsclie , en inzonderheid Vriesche Geschiedenis , Oudheid^ en Taalhunde , door VISSER en AMERSFOORDT. Mr. C. P. E. ROBIDÉ v^ der Aa , de dankbare Yúezm aan hunne Weldadige Landgenooten, dichtstuk, Tweede druk ♦..•/0-5a Op velin papier •••-0"75. Mr. C. P. E. ROBIDÉ van der Aa, Hulde aan Harmen Jans Groen y* 1 60. k-' / ' "/^x^ ///^ 164 GEDACHTEN BU HBT LBZBH VAjr HBT IDIOTICON FRISICUM, "^ OF ' WOORDENBOEK VAK BUZONDER m FRIESLAND GEBRUIKEUJKP WGORDEN B5 SPREEKWIJZEN, Dooa EV. WASSENBERGB , HOOGLBBRAAR 111 DB GRIEK8GHB BN HBDBRDUITSCHB TAJJXXimjL mL.nWRANBKER. LSEU fFARDEJf 191BL Jbr. Mr. MS>^ETTE')ttÄ A. jt.ak 9 schuit , schîp , scbijnt hare benaming le danken te hebben aan hare spîtse gedaante. Zoo * Ik heb mil liier hoofdzalLel^k op het IJslanclscli be« roepen ; niet omdat ik vermeen, dat deze alleen de taal isy waaruit geput moet worden, om den oorsprong yan m^s woord te yinden, maar om de geletterden op die taal op» lettend te maken, dewql ik êiie met de onze zeer naaoif ycrwant yind, en z^ te weinig hekend is. Ik weet welf dat men de meeste ook in andere aanyerwante talén kaa yinden, doch deze taal lag mij yoor dat oogenhlik yoor dea geeft| en ik wentchte dezelye eene meerdere bekendlieid* . r. GBDAGHTBlf BU HBT loiOTIGON FeISIGUH. 165 beteekent tmkf ek^ t]/, hoeky puntt spits. Bij voir WiGHT, ostfriesisckes LandirecAtf Yoorberigt, p. 9, noot n, vindt men aesek voor schip. Het wprtelwoord is a oî €uif dat water , en , als zoo danigt voortgang en beweging beteekent* Men zoude het dus de snelle noemen kunnen. Wil men het evenwel met het Hoogduitsche Nacke , Fransch nacelie , verwant houden , zoo heb ik hier niet tegen. De n is versterking, of misschien wel aspi* ratie; zoo als aors en naars^ adcler en nadder; neemt men deze n weg, dan heeft men aehe (ake), aceUe (aikelle, akehje, aketje, aakje), Uslandsch o/ aka I movere , agitare , bewegen. . Aakf kaar, vischkaar, vischhouder, komt af van gaden^ gaderen^ dat is vergaderen. Gaar^ gare of h^wT^ h^ <Mnxeiting aakr^ cmiA, bergplaats, bergjng. Baak^ hakey hage^ keg^ hek^ welke in-, omeu afsluiting beteekenen, zijn hiermede verwant. Aalgeer^ een werktuig om aal of paling mede te vangen, zamengesteld uit cuil^ paling, en geer ^ gere^ gare^ verzamelaar, van garen^ gaderen^ en dus woordelLjk aaitfer%amelcuzr. Bildeiidijk zegt aalegger^ en dus aalsteker, prikker, welke betee* kenis' misschien beter zijn zal. Aard^ melkmoude; schijnt van waren^ bewaren, afkomstig te zijn. Wdard^ wcuirdef berging, be« waarplaats. Bekend is het , dat men vroeger , en nog in de I^ioordsche talen , niet altijd de w voor de woorden plaatste, in welke men desniettemin deze in de uitspraak hoorde. Zoo als het IJsIand sche erd^ woord; (yp<^ oud-Friesch wop^ geroep, geklaag; ormr^ worm; het IJsIandsche osky Deenscb tnshe^ wensch. 166 Geoäghtbit bu hbt lbzbk vak Aar%elings. Professor WAssBimRGH leidt dit at Tan para aversa in het Latijn , smijt pars weg , en trekt aversa tot €Mrs te zamen. Zouden wij dit aars niet eene zamentrdcking yan aclUerst kunnai noemenp Men zegt immers iemand het achterste toekeeren , waardoor men thans den aars {nates) bedoelt, doch yroeger, mijns oordeels, den rug toekeeren zal beteekend hebben. In het IJslandsch is het arss. Wil men evenwd de zamentrekking van achterst tot aars niet aannemen , ^ zoo kan men Bildbbduks afleiding nement die €uirs een Fransch woord noemt , en het vüw het liijyoqflijk woord arche houdt, en trou er onder verstaat, en' het dus oMrtsgai noemt , waarbij het trou uit schaamte zoude zijn weggelaten. Wanneer ik even wel aan het Rederlandsche woord aar ^ adet^ dat. ist vloeijer, stroomer, > dus ook ontlaster, denk, 'zoude men , de werking uit deze bron in aanmer king nemende, dit gedeelte van het menschelijke ligchaam als de t>ntlaster bij uitnemendheid kunnen noemen, hetwelk, mijns oordeels, in a^irs^ met de s er bij , opgesloten ligt. Aebel^ voortreffelijk , braaf; aebel man^ voor treffelijk man. IJsIandsch ahl^ robur, sterkte, kracht. Aeren emmer, Bij WAsâBHBBRGH koperen emmer, en waarom? Omdat aereus in het Latijn van koper^ koperen beteekent, en deze emmers van koper zijn. Dit is< hier de bedoeling niet. Aeren emmer^ of, zoo als onze landliéden spreken, aeflf amer^ is een koperen emmer, waarin men de melk vergadert » om uit het land naar fauis te brengäi ; van koper gemaakt , omdat zij meer kodte bevat HBT IdiOTICOK FKtfilGÜM. l67 ten en zuiverder zijn , dan de houtene , en hier^ door de melk beter bewaard blijft. Aeren of eeren îs ons ploegen, werken, I Jsländsch ar, arbeidt vrerk; derhalve werkemmer, welke tot het land werk dient, onderscheiden van boanamer^ dat is, bomamer^ drinkemmêr , welke van hout zijn , en tot het drenken van het vee op stal en tot andere huiselîjke bezigheden gebruikt worden. Aker^ koperen e^mnertje. Hetzelfde met haker^ heffer^ schepper. Dit wordt in Friesland gewoon* lijk, met eene koperen kettiüg er aan, bij de regenbakken gebruikt, om er het water mede uit te haken , te heflPen , op te putten. Wil men het waieraar^ uit aa, water, afleidende, noemen, dan zal het toch altijd de waterschepper beteeke nen , dus de hefibr, de haker -'^an -hei water* Amehuir^ mier. Het is een ieder genoegzaam bekend , hoe lastig het is , in de nabijheid van een nest dezer dieren te liggen slapen , daar zij ons onophoudelijk plagen, £n Yan dit plagen of lastig zijn schijnt dit dier zijnen naam ontleend te heb ben. In het IJslandsch is at amu molestare , lastig zijn , last aandoen. Amelaxxr is dus niets anders , dan de lastige. Misschien is het Hoogduitsche Ameûe y Angelsaksisch cBmei^ en het Engelsche emmst y hiermede verwant. Amper^ zuur^ bitter , schijnt met het IJsIaüdsche amhr^ stridor, gekners* in vetband le staan, het welk het hoogzure zonder twijfel veroorzaakt. Het IJsIandsche apr^ acer, asper, zuur, behoort hier mede toe« B. Baan* Wakker in de haan ^ijn^ zich geene 188 Gbdaghtbn bu bbt lbzbn vak rust guimen , ijverig in de weer zijn. Dit is ver want met het I Jsiandsche bann , een weg , voor* namelijk een bruikbare weg ; în de baan %ijn , dus op den weg zijn. Men moet dit niet verwarren met baan in wildbaan , hetwelk van ban district , oordy afkomt, en wilddistricti oord, waar zich het vrild ophoudt, beteekenL Balsturig ^ ongemakkelijk , zich tegen alles ver zettende, nergens mede tevreden; IJsIandsch ballr^ pugnax, vechter; baUdr^ strenuus; balldstyrugr ^ reluctans, refractarius ; overig in ons ballast^ bal dadig ^ baloorîg. Barg^ varken. I Jslandsch /wmi ; Latijn ^^ornt. Hetzelfde als vark(en) ; t; en 6 , ^ en £ verwisselen. Beet , van bijte , bijt , brok , stukje ; overdragte lijk iets, dat niet veel is, weinig. J9a/ is niet een beet aarcUg , niet een weinigje aardig ; ik ben niet een beet wel^ niet eens een weinig wel ; ik heb er Tdet een beet %in aan , niet een weinig zin aan. Begorden^ bevruchten , bezwangeren , dat is » begordelen, van gordel, riem, band om den middel. Zoo zegt men ook : het zwaard omgorden ; even als omhelzeni coïrey figuurlijk gebezigd. Onze oude Friezen zeiden to gara cleppa^ dat is, te za*. men kleven, in diezelfde beteekenis. Begorten^ voor bemorsen, is verwant aan goor^ vuil, morsig* IJsIandsch gor^ vuilnis der ingewaa« den. Pralerij beteekent in het IJsIandsch gort. Beiert^ eene verzamelplaats. Te Leeuwarden heet het grootste vertrek in het Sint Antonie gast* huis, de verzamelplaats dier bewoners, de Bmér. Ook te Bolsward wordt een gesticht de Beier ge« noemd. Het is eene zamentidüdng van begadenkt ^<p HBT Idioticoii FaiSlGüSI. '"" ^ 109 ▼oor veTgaderde of yergadering, van hegaderen^ voor vergaderen. Wil men hel evenwel van heien^ beîden, vertoeven, afleiden, ik heb daar niet t^en. Bérekenen (het vuur onder de asch). Hetzelfde met herekelen^ herakelen^ herokelen. Besaauwen^ van schrik en aandoening verbleken of bezwijken. IJsIandsch sefi , moed , driestheid » onversaagdheid ; hesaauwen , hesewen »' dus » ont moedigd worden , overdragtelijk , bezwijken , ver bleken, Men stelt , dat be de beteekenis van het vroord, waarbij het gevoegd is, met a&eemt, maar versterkt. Ik kan mij hiermede niet vereenigen , ten zij men de versterking zoo wel tot de vermin dering als tot de vermeerdering betrekt. Zie hier eenige woorden , waarin de beteekenis , mijns oor deels , vermindert : Begnibbelen , berooven , bedrie gen, dat is, aftrekken, Latijn decipere; bedwelmen, deficere animo ; befamen , diffamare ; beknabbelen , arrodere, ook afknabbelent afknaauwen genoemd; beleiden , deducere , afleiden ; bélenden , evadere ; belezen , exorcisare ; bénemen , adimere , auferre ; beruchligen, difiamare; bescheid, dat is, afschei ding, distinctio; beschroeijen , aroputare, resecare; beseuren, decipere; besnijden, amputare; beweren, defendere, Hen ziet hier in het Latijnsche de, dif, ar , e , ez , au , dis , am , re t diezeUde privatie* En hebben vrij het niet dubbel in het VTOord ehhe^ in tegenoverstelling van vloedf Büy bijt, hetwelk vrinters in het ijs gehakt wordt; van hijten^ openen. BlasHg , op eene lastige wijze haastig zijn , veel omslag maken, vrinderig zijn« IJdandsch hlastr^ flatus, spiramen, geblaas. 17D GSDACHTSR BU HST LBKBN YAlf BUeTi Mijde, vrolijk, vriendelijky mild, goed gustîg. IJsIandsch bUdr, Bildebduk zegt bHj is zamengetrokken yan be-lie^ yan het oude Fransche hé^ waarvan liësse^ Latijn laelus. Bodden^ zwaren arbeid verrigten., IJsIandsch ^arbot^ de beste der bedienden. BoUe^ bul of stier. IJsIandsch bauK^ een stier, baula , eene koe , a/ baula , mugire , loeijen gelijk de koeijen. BoUepraam^ bij den Heer Wassbnbbkgh een plat, bij mij een bol of hol , vaartuig of praam » geschikt om vee en andere zaken te vervoeren. Is dus niet met het vorige bolle verwant. Dat de doffe o hier in gehoord wordt , zal , mijns oordeels , de af komst niet schaden ; het is älleen dialect. Boonen , het vee op stal waler geven , of dren ken. De Heer Wassenbbbgh heeft alle Frieséhe woorden door HoUandsche klanken aangegeven. Het is bonien; de r wordt niet gehoord, doch de o bijna als oa uitgesproken. Yan hier dat sommige dit woord boannen schrijven« Briet f stuk turf, brit; IJsIandsch a/ bräia^ in partes dividere, in deelen verdeefen; oud«Friesch bräsen^ gebroken. Briimout. In het zeggen: dat is zoo zout a|s brim; IJsIandsch brim^ de branding der zee; brim^ saltrf praesaltusy zeer zout. Brochcy hoop; IJsIandsch bryddr; de y is in faet IJsIandsch nagenoeg u^ gespitst, cuspidutus. Brod%ig<t broeijend, dat is, broedzig. D. Deeg^ best, braaf, goed, voorzigtig, edel. Dat is een dege kerel^ dat is een braaf.man. IJs HET^blOT|GON FaiSIGVM.'^ -. 171 landsch tiginn^ dignus« nobilisv waardig^ edd, Oud-Friesch tige mooty zeer mooi. Het oude degen^ Yoor held , af komstig van dijgen , dij^n , boort bier ook toe. Zie Melis Stokb yan HuTDEKOPsa, II, 315. In bet Hoogduitsch gebruikt men dit woord alsnog. Deilis r oneens. IJsIandsch deila , oneenigheid ; verwant met deelen. Diep^ yaart, gracht; yan diepen, diepmaken; dus het gediepte; gegravene. Doeny kosten, gelden (zie bet bijvoegsel bijWAS* senbergh) ; van do^en , do-gen , deugen ; verwant met bet IJsIandscbe dâd^ virtus, deugd. Wat moet dus doen, dat is, wat is de waarde, de deugd daarvan. i^oorAo^/ t.gekkenhuis; U^Iandsch €U dara^ den gek spelen ; darekista , gekkenkamer of buis. Doordraven^ zonder zin of vierstand iqireken; wa4 draaft hij door^ zegt men van iemand, die maar voortpraat zonder nadenken; IJsIandsch ai drafa^ obscure loqui, duister, onverstaanbaar spreken. Dragemelk^ afgeroomde melk; van trekken, af trekken, afnemen; afgetrokkene melk. Breeg werk , getrokken , uitgerekt werk , werk , hetwelk lang duurt, en er op aan komti om bet te doen. « Driest^ onbezonnen, alles durvende wagen; hif is regt driest^ dai is een drieste kerel ; IJsIandsdi dreiss^ insolentia, onbescbofUieid. Duinsch , loopsch , togtig ; verwant aan het I Js landsch dúni^ vuur, dus vurig, heet. 172 C^DAGRTBlf BU HBT LBZBN VAÜT E. Eamelenj teemen, door onaangename redenen yervelen; verwant met amelaar^ hiervoor; dus Qok lastig zijn. Eester^ bergplaats yoor het vee, wanneer het gemolken wordt. Ess is in het IJslandsch een lastdier, ezeün; Angelsaksisch ersc^ eene diergaarde. F. Fenne , grasland ; in tegenoverstelling van hooi land, miede genoemd. Men bezigt het ook voor groenland , in tegenstelling van bouwland. Tegen woordig beteekent het een stuk weiland, hetwelk uitsluilend tot het weiden gebezigd wordt. Het was oorspronkelijk hetzelfde met veen^ oudtijds eenen vlakken ^ effenen grond beteekenende. Ferm^ braaf, dapper; IJslandsch at ferma^ im* plere, vol maken, vullen. Een ferm man^ een vol man , een man , zoo het behoort. Flappen (tat")^ onbedachtzaam spreken. Eijflapt er maar alles uit^ hij zegt maar alles, wat hem voorkomt. IJsIandsch a4 flapra^ inconsiderate loqui, onbedachtzaam spreken. Friselen^frisselen^ vlechten; oud-Frfesch /m/Ses , haarlokken, krullen in het haar. G. Gcuir. Ergens over gaar komen^ over iets te werk komen ; ik ben er met over gctar komen , ik ben er niet over te werk gekomen. IJsIandsch fferd^ actio, handeling; Latijn gerere^ handelen. Geld^ ledig, onvruchtbaar , droog; IJsIandsch geldr^ droog. Een geld ei is dus een onvnicht baar et Gijs. lemand in de gijs nemen » iemand voor . ^' ^ HET loiOTlGOlft FäISICUM. Äf ^^ 173 den gek houden, met iemand spotten« IJsIandsch gi's ^ deridiculum, cavillatio, spotternij. Gley, De luoht i's gley, IJsIbndsch gliay nitela, nitor, helderheid, blankheid; gliar^ Kchtblaauw. Als nu de zon bij betrokkene lucht schijnt , geeft zulks somlijds een flaauw licht, een lichtblaauw schijnsel , waarvan deze benaming. Gnie%en^ smadelijk lagchen, en hiervan ook spijt^niezen, IJslandsch at gnesta , superbire , zich hoogmoedig aanstellen. Gnob , allerlei klein goed ; hetzelfde met knob , knobbe y knobbel ^ hoek, brok, stukje; dus brokjes, klein goed. Greeuwen , stukjes vliezig spek of vleesch , is verwant met rijven , Hjten , scheuren ; gerijwe , het gescheurde, bij zamenirekkiug, gr^we^ greeuwem Greide , weiof groenland , in tegenoverstelling van bouwland. IJsIandsch at groa^ groenen, groei jen ; nú graer iörd sem adr , nu groent de aarde als bij ouds. Oud-Friesch grede. Grimmitig ^ norsch, grimmig. IJsIandsch gnm^ mudugr^ crudelis» saevus, gruwzaam, tirannisch, grammoedig. Groede^ lijkteeken, teeken in faet vleesch; het zelfde met groeve , holligheid , scheur , beschadiging. IJsIandsch o/ groda^ snijden; groda penningar^ afgesneden geld. Oud-Friescb schroden^ snijden; S'chroor^ kleedermaker, H. Eaffelen^ niet in staat zijn, om behoorlijk iets te doen. Gewoonlijk gebruikt men het van oude tandelooze Ueden, die de spijzen met moeite op het tandvleescb kort malen ; frequentativum van I. 12 174 GsDiiGSTBff tlS fiET tWOf VAN haffen^ dat îs, bappen. IHen zegt hel ook tan het kaauwen der paarden op het gebk. Rak 9 hakke , Yoor hiel , k verwant met hoek. Zie Meu&& , woordensduU , III. IJdandsch haJia % de kin; AaA, handvalsel van iets; hakt^ het uiteiste yan iets. Hals* Wordt thanâ gebezigd voor iemand, daar niet veel bij is , een stumpert. IJsIandsch hals , yir fortis, een sterk, deugdzaam man. Hieruit zîet men , hoe de beteekenissen verloopen ; misschiea gaf ^otternij hiertoe aanleiding. jSTom, hoek, faoekje. Doch vuui^am îs hiervaii niet afkomstig; dit is vuurdame of dome. Zie Altfriesûches Wörierbuch van Wiarba, p. 86. JDörwe is in Oosi^Kriesland nog een kamertje of klein vertrek. Zoo is ook piselhoanne , eigentfijk fiseldome^ van ptsel^ klein (waarvan nog ons püske broodg klein stulge brood), en döme^ ka« mertje. Het is het kjeiae buisje, waarin de land* lieden gewoon zijn des zomers den pot ie koken. Zie verder ptselen. Semelf scboon, zindelijk, knap; van bier her melen^ ophemelen^ huîshemelen, IJsIandsch hemi'ü^ lutela, custodia, verzcNrgin^, bewariog. Qns woord hemel zal dus bewaarplaats kunnen beteekeneu. jlemel is dus verzorgd , opgered , en dus zindelijk ; hemelen^ opredden, verzorgOQ, zindelijk makcQ, In hem , omheining , afschulting , ligt de grondslag* ffiede , ruw vlas of yferk. IJsIandsch ai hyda » ontvellen ; kydr^ hejt ontvelde. £n bzermede schîjnt ons huid ook in veiij^nd te staan. Hokken. JDïe man en vrouw hokken^ dat is, ak ongebuwden gelijk man ea vrouw ooet eikand^ r le?en. IJriandsdi Aoto 9ti köwkm^ încuidieré Inu* VHm , teene iMiQW beslapeli« Hunheren^ omhunkeren^ niele doeii. IJdandsob i»i Imnki^f cunctarii monnff , toeite.. Kai, Aeiêiêrikia (WAmMttoit schrijft heüimjptâ}, ecne ^oarfr^ âie zîcfa overal meâe bemoeitY all^ 4wr sptékeh im -dben beluieisebeiit wü. Het Uf. landsche knir is lustig , Yrolijk ; het Zweedsche kü öiftrgeveB gierfg; iiist Doensefaê Amâf decbt , ^ ; 6ti Uêniede »il hét ^é Terwant zijn. Vhn faîelr dan ook het spreekwoord : deU ts een kai van eeh wyf^ ^ vaii' eeti kkin ineisjtt'^ dbt ^se^geUrd'* b«rid heeft:: éên khin katje^ ' Kimp. 3^ zegt wm ee&e kanipwiioae eene reed of tiA 'wdfa»i^> oiliitaBMiwf'.' t^ beide partijén géWonnéli heeft* Deze uitdhikking s üe/ ^ kiamp^tKiAjut tms uit dé ordaiia oVei^eblé^ ten te zijn. In de fFâiküPen der Brookmânnerf bij WiAADA, % 78, wordt* (fszegd: 'Wanneer twee dtt Hén lAnd twisten , en nj beidé aScb bi^roepen Q(p TtidMijk ?rfv en gete faunnér mni^ buren be« wifi aanUedt » of dat zij faeldto Jbiffen bewi|s aan« bieden, dM ü het lcaBdii (m ^ cmp^j Bam tn beide ^émé/ of Mdt' evén v iB d oen d eb é wij he n bttdden bggebragt, 0n men dns geilne besisninl konde nemen, zoo moest het ver0Ohi)>doeir ecBen gdr^gtehjkeâ iWieclkaftiii hetHsi wirdén. Xiff run, geiKMlen eikeAMt, i^ette lof liet Jooi^m gdmiikt k gevreest; ft[it%t met ktf vertranjt te ae^ KUbbe^ Yoor kloo^; ktMe irood^ een a^esne^ dén stuk brc»od< Uslands^ Uippi, massa, kloo^); ai kltppa , snijdeil oAsr kKeYeki , IdieTe.. 176 GB0AGHTBlf BU HET VBHZBi VAK Khemen^ morsen; hetzelfde als griemen. . IJs landsch at kleimi^ maculare, bezoedelen, bevlek ken; ^&iemm, morsig. .. Kliemen ^ talmen , . langzaam zijn iu het doen ; misschien met het vorige verwant , als ook met klemmen , . hetzelfde als kleven. Klam^i^ dr^k , in hondeklam^t^ album Graecum, of, volgens BiLDsa^ BUK, album %uvof, schijnt hier mede toe te be hooren. Klyn , het zwartachtige velte va(n den grond. IJsIandsch A&'nm^, laetamen terrae; v^rwant met klei. Kloek^ spaarzaam, vlijtig, vernuflîg. IJsIandsch klôkr^ prudens, callidus, voorzigtig, slim; klôkindt^ prudentia, soIertia,'.voorzigligheid, kloekheid, ijver. Kloeren^ klaauwen. Gij %ult er uwe kioeren {handen) van afhouden. IJsIandsch klora^ lacera tio, scheuring, rijting; klor^ fricatio, klaauwing; en hiermede.verwant ons kJoer^ wérktuig om mede te klaauwen ; de klaauwer. Knibbel^ knie. Hunsingpër landrecht ^ bl. 36 {verha$uL Gron. Gen. pro exc^ jur. pat. , deel II) , vindt men knihia^ .dat is, lciUeblad; aldus waar schijnlijk genoemd naar het plalje of blaadje , het welk men voor de knie heeft. Knie heeft in hel Friesch de beleekenis van gewricht , graad vau verwantschap enz. Kniezen , zich kwellen , vooral uit nijd en gie righeid. IJsIandsch knuskún , oppressio , onder« drukking. . Ons kneuzen behoort hier mede toe^ dus zich zelven verdrukken , kwellen* Kooren^ brak^n. IJsIandsch ^or, de excremen* ten der darmen; at gora^ kooren. HBT iDIOTIGOIf FeISIGüM. ''/v ij'j Kraafnwaaréféi^ , voör i)ak^ ; ^oudtijds de wari^ genoemd; woordelijk kamétbewaarster. In hét IJsIandsch is Ara een hoek van hel huis, vertrek, •kamer;' denk hierbijaÂn onze kitamën op de ker missem Sramen^ voör Jö hel kinderbéd komen is nietsanders/ dan kamereii, zich in een Vertrélc onthoud^ , en is oyerdt*agielijk * hiérVoor' geiïruikf^. Zoo zegt'inen ook: iff^ húuäi %^'nekmmér iVoSr hrj is ziek, ongesteld. Kreeuwen , kibbelen. Uskindsch ai krefia 'exi gere , eischen , Torderen. Kroode^ kruiwagen ; . zoo oök hret^ mistkret Toor mestwagenv mestkar^ IJsIandsch kerra^ An^ jgdsâktich cmet; Engelsch cart , een wagen. L. •■ , ... Leppe , lep , • qiade; ' YvitvWkt ttkvtepët^ 6n dit met iM/f eene vlakte. IJsIandsch en Kimbrisêh lofi^ het plalte der hand; Friesch lewyn^ bekken; IJsIandsch /!ep2'//y cochleare; laefd^ het' breede ddr hand. Ons leppen^ IJsIandsch €Lt ilepia; op de wijze der honden likken, schijnt^hiertnede verwanf. Zet men' den sibilant {s) er voor , zoo krijgt men slabben , slikken , slippen , slepen , slijpen enzJ Idep^ kievit, vanellus. IJsIandsch /^, facilisl agîlis , gemäkkdijk , vlug , ' 'gézwind ; 'dús ' genoetnd naar * zijne vlugheid in het vliegen m loopen ; bij uitiltemendbeid'de looper, dé springer. ' / : Lobben , voeten , me|: veraehting gezégd. I Js^ landsch löppy planta pedum , ' voetzolen. Of vril men ' hét liever met Bildbrdiik cmgemanierde stuk ken vleesch' uoemen , ik heb däar niet tegen. Luumsk^ aiitlkscby listig, IJsIaudscb "lymskr^ callidus. ^. LHMMMAt op eeae gébekoe w^mu UUMdsdi item« dam, heimdijlu M. JHikkebrtHki 9 fgpot IxooA} ywn Momg^f umg^j mikkea, aaiimenfea, dus ua^emoigdt niet suiver brood. Abwittebroodt Qok aHeen «4 feimcizKi, aolignt liet mwant le m%Kk m^ h^ llânimkfi mikäair^ spiendidus, magmficus^ wtstAieTA Moi. In de mxd Âebben mig/i, «bm« ab «ea kte TaXL een ander terwacht of Tmtst , dat Uîj «ii?oor-» ziens doen ttü. H hebje ml m ée mmf^ îk de&k al qp u, ben op u TordadpU JRpnf is i|L faet «ud Friesch aaimust gemoed, geiachte. Mosk^ muscbt 8cfa§nt» e?en ak de kierit (/tqs) Tvegens zijne i^ogfaeid, Tan de grijze stofkleur faa^ ren naam te hebben gekregen. IJslandscfa WÊOek^ atot la fafit Sageberfamd faeek zij tunege^ tmn* beTVOBflr ; dexe lijo, akiaar des Trinters aeer achade lyk, daar si} de TeUea en toiiien teniieleaL; waarom ook op de Tangst Tan een xeker aajital TaH dezel?e eeae b^ooning gesteld «a« Na fermiem^ laafwmeAaad, tni|M^ze, tu liererlede; dat is, ma jferade^ na berade, m OTer k^, na raad gefJbegd te bebben. Nietehg^ stootacfatig, Ta« faoe^îe» gen^; ûke koe is rueteUft m stoatende, vnl gaarne stooteo. In bet Usbmdscb TÎad ik nöturiegrf gescbeurd; BÛssdnen faiarmede Trel Tierwaiiitt Nmndere^ aefae^iaL. Jkaa beumimg sdByat aaa hek gehiid, fai^n^elk zj mdcem, ak raen er ^ loopt, te moetea Tforden lo^;wfarevw. Ushmdsch at núnnaj cantinare, neuriën, zingen, momftdnak. met Immcm Fxxncra. ^^ HV a Oâ^ CK^, tal miHH&aü i^ii kleedeireii. Miamk emms^ laak en oog. DmmIi ouiey ofM, ec» NBy OOg; UWliUeife WMffBCSgfliglE iCIVVWt* (Mg^, ziek, badE; de Groufiger aegt Mgk^ dat 15, kwalijk. Omstaan leerenj in de sfmekwijze : /'t^ sa/ wrriiaii tenm, dat îb, dîe ud BOg w^ wat mete lidiben, oni zich aan iets, dat bij mft gewwu n, ca waar de Bood bem toe gebragt beeft, te ge^ weozieii. IJdaiMiMJi im^amff^ nMXsje^ke bezighgid, OniwiUBel^ onkrod, oi^edierte eaz. Jfet IJs Jandsch ieeeft qumddr^ ttJoMHS, we&em, ea ôpÉadAr^ oawdkooi; en dit sdijirî wedw Terwant laet bet Friesehe juetAaj spreken; men, zoude faet dtts bet on§erQC|iene, niet ?enodbte» oawdfcoine Onieegrt dat is, niet leeg^ aîet ledig, cfaig werk* zaam; ofUege Üjd^ de werkzame tijd éet lamffie fifen. In de JmrigfMrudeniia Fnskm^ tit. V, wordt TU twee onkge t^dea siddi&g geâmakt, de booi^ ca koornof oogs^jd. Onfioksen^ oatkapen, ontfatselea, in bet gdnm afhandig maken, Komt seer waorsdiijnfijk Taa 60, bezittiaig, waarvaa ooIe aag âa odi rf, Omi^eém gva, ^jUboisen^ oate^eaea. Omi^^ oagesdakte, on? ocgeEJk e, < mgclegcB e t^d. WASSoBcaGH baak bier de Omde Ft ï eie ke weifen^ p. 298, bijj aan, ooi bel le bewijzra^; dodi becft bet woord aidaar aiel begrepen. Hel mnt^ aidaar is in dea wo^ea mw ' gen , o vc f dra g taigk WMv de Ksse gebedgd. Jfea sal daar moe ten vertalea: Wanneer er ectte ted h lpa rtij aan 180 Gbdaghtbn.bij HBT LEZBIT VâIT gevangen is onder de Misse , op Paaschmorgcn » Pinkstennorgen en op Kersmorgen in de kerk. Ik meen, dat Bilderdijk dit ook voor de Misse neemt. Op deze feesldagen geschiedde vroeger de misse zeer vroegt helwelk op den laatsten feestdag alsnog het geval is. P. Pielen^ aanpielen^ zich mel iets generen, zija dagelijksch werk van iets maken, iemänd onder faoud verschafK?n ; zoo als : Ik piel rnei myn mem an^ ik onderhoud mijne moeder. IJslandsch a£ pula , servire , dienen , schijnt hiermede verwant. Hlj pîeli mei de koolijerlj ^ zijne bezigheid is de groenteteell. Lcuii er mij maxxr met anpielen , laat mij daarmede mijnen gang maar g^aan. De ore steden fan lonien pielden , om dit scheel del io lizzen , de andere steden van lonie bielden zicb onledig , om dit verschil neér te leggen , te doen ophouden. Piselen , kouten , eîgentlijk keukenen , zich in een klein vertrek, zoo als de keuken, ophouden, wonen. Pisel beteekent iets kleins, gerings, eii daar de keuken gewoonlijk het kleinsle verlrek van het huis is, overdragtelijk daarvoor gebezigd. Daar nu de landlieden gewoonlijk in de keuken wonen , en aldaar hunne gewone vrienden ontvangen , zoo heeft men dit piselen^ keukenen, genoemd. Rwam nu een jongman bij een meisje , dan kwam hij in Ae pisel (keuken) , en piselde (koutte) met het meisje. Piseljen for donsjen , zal dus kunnen be teekenen : dat men eerst een bezoek bij een meisje behoort af te leggen, voordat men haar op.eene kermis te dansen vraagt. HET Idiotigoü FAISlGtm. ^'^, // 181 Poesten^ blazen. Deensch puste^ yan hitte bla zen. lemand eene poest om de ooren geven, schijnt verwanl met het IJslandsche €U pustra^ colaphum impingere, eene oorvijg geven. Pungeriy oppotlen, vergaderen, geld opgaren; IJsIandsch at punga* Ponge , beurs , geldbeurs , is be'O-ing ,' beronding. R. Raagen. Het huis uit raugen , hel huis schoon maken; de kleine schoontijd in het najaar. Schijnt met het IJsIandsch at rdha^ radere, deglabare, zamenschrabben , verwant. Reed y schaats ; reedrijden^ reedslijpen^ van rijden; rede^ het werktuig om te rijden, inzonder heid van schaatsen gebezigd. Hiervoor zegt men in Groningerland scheuvel^ welk woord, in Fnesland niet in gebruik is. Men zie Hobüfft, Bredcûs taaleigen , in voce. Reeuw , allerlei gereedschap, ook huisraad. Scfaijnt verwant met ons gerief^ Rek^ rak^ het gedeelte eener vaart, daar dezelve van de meest plaalshebbende rigting afwijkt. In het IJsIandsch is rak^ eene walerloop, alveus. Rimpen^ onbezuisd, onbezonnen, onbehoedzaam, onvoorzigtig. IJsIandsch at ramba ^ vacillare, tslin geren , waggelen. Riiien , rijten , vlagen ; in Gelderland stormen ; ook schuur, windschuur, windvlaag, bij ritert^ Mi} tusschenpozingen. IJsIandsch rid en hrîd ^ tempus breve, een kort tijdstip. Met dit woord schijnt mij ruk en rukwind voor slormvlaag verwant. In het IJsIandsch is rék windvlaag, dat aarde en wa ter in de lucht stuift; roha^ warrelwind; rokmdn^ ingens procella , tbypon , woedende storm. 182 Geoaobtbii mj bet tv^njx vaii jR^senf gisseiif rameft; IJsIandsch o/ russa^ ^barissafe« bij de roes en soes heen leYeii; Deensch' lem tn 9us og dms. Roof^ xsâEL garen of sajet. IJsIandsdr rofa , oattda y staart. MoiêAf ¥an hooi; Toor tast opper. CNT dit met faet IJsIandsch rekiur eu rök^ nat hooi, yer^yant is 9 durf ik niet te bepaien ; roche is in het Fransch eene rots^ dus ook hoogtet uitstekendheid. Bulmr imÊA noeml hel rw^dg^ c^xsltjging^ Jtoo^fer^ draaiy omtoop; mi^chien verwant met rondster^ dat is draaister. Hooster ab aanwijzende de onüoopende ambten , is mijns oordeels yerwant met ruséen. IJalandsch röst^ lapus milliare, pausa, wmk^ opontboudi. Rufêen. BîJ: de Friesen kleine dekais, waarmede rae» de kteine kinderen: bâkert (verwarmt). In het Friesch is hrôf het dâk » dus deksel , bedek kingen. Rutde^ schurft; IJsIandsch ryd^ roest; hrydr^ crusla vidnerîsy korst der wonde; krydunlegr^ squaüdus, turpis. Ru^eien^ alroegen, vallen laten bij kieine ge deekett. Uslandsch mf rugla^r confundere, ver lcre, verstrooijen^ Rmp , ruup , rups. IJsIandsch af rupsa , spolt are, rooven; ruplan een roover, wegens de 'eigen adiap van het dier, misschien aldus geuoemd, daar zij, de boomen en planten berooû; of vernielt. S. Sanger^.y wordt gebruikt van melk of brij, welke aaagdbrand is. IJsIandsch sangr^ adustuSt vei^rand; verwant raet ons sengen^ gesengd^ . HXT iNcmeoii Faisiguii. j 5(^ 168 Sdiietid^pruif^ i ^proeteiif spmerqproeten • li^r landsch skinnf het yel, dus sproetexi in het vel; bet scAim der huid zegt môii ab&og voor de oppervlakle der huid« Sohevtlf guil^ giütje^ IJdandsch ski^ll^ spQtteray. Scko^^ reiieilbuit tf^nylaag. Golhisch': skmr^^ imber f skaihrQ » yeotilâbruai % Gamif , JOeuiscke GrammcUikf I, 41 exi 48. Sûhidperen* Wordt gebruikt yan water^ of ieder ander yocht, hetwelk in een yat beyyogen wordL IJsIandsdi iU. shilpar iippa^ forie evenire; skolp ekiyies; <r/ ^X;<»i^,.dil|iere, ylieteny spoelen* SchoteL Dit is schodel^ yoor soho^eif sehmwel^ sdouiyear, grendel; schuif» welke men to( bet sluiten der deur gebruikt. Sehnemeni huilen» 8ofareîien» UiUndsch shnm/a^ crepere, stridere, knerssen. Sleeuw , dom , onhandig , onopletlend , traag , stomp. IJsIandsch â/e^a^pbl^may humor stagnans. Slegeu Eene groole zware hamer; IJsIandsch skggïa^ grandis maUeuSy terwant mek slaan, dus: alaander. Sä'er^ lui^ morsig mensch. IJsIandsch slïar^ faebes, tardus, famgzaam, bot. Smer^ Kdfkanl« uiterste zoom Vtn faet laken* IJslandsch snura , taenia , een lang smal lint of sitoer ynn woli garen of zijde. Snikf sntkke^ eene fifntse schuitf yoor de bînnen* eoi kleine wateren zeer gesdbikt. IJslandsch snâkr^ snéir^ smeckza^ jaagsdluit, in Groningerhmd noch smkhe genaamd ; Beensch snekke. StaU^ ätdgertje. IJislandscb siaJ^ praereptum quid, iets afteîlf ^ afgebroken; si^Ulr^ prominettltft 184 GsDAGHTxir hü hbt xszAir vah in nipibuât ut etiam plurimis rebus, verhevenheid , iets dat üilsteekt. Sitémsk^ sfuumsk^ hoofdig, koppig, stug, stroef, IJsIandsch stemma^ rigiditas, âtijffaeid; stamr ^ stijf , hard , onbuigzaam ; ook hiertoe zal de uit drukking : wat %îef hij stemmdg (stroef) behooren. Sioeke^ tas. Yan koorn sprekende. IJslandsch stackr^ congeries, eene verzamelde hoop; Deensch stack. Eene stoek of rook hooi heet in het IJs landsch heystacktr. Strikf deugniet. IJslandsch strackr^ nequam. Siruunsk^ bedriegelijk. IJslandscfa struus^ fal* lacia , bedrîegelijkheid. Suîp^ karnemelk. IJslandsch saup^ soppa^ sup^ zure drank. Suitelen , zoetelen , allerlei waren , op welke WLJze ook , uitventen. IJsIandscfa sysla , negotiari , faandelen, handel drijven. Swee , op zwee leggen. IJsIandscfa swaedi een open veld ; dus op het open veld leggen om te droogen. Sveck'a beteekent : met een ijzer villen en heeft in den onvolmaaklen tijd svaddi^ waartoe nu %wade , secula , falx , zal behooren. Het hooi ligt op het %wad zal dan beteekenen: ligt op het afgeslagene. Men zie het tegenovergestelde bij Was SEIfBB&GH, bl. 102. Swelen, Het hooi, dat op %wee of op het %wad ligt en droog is te zamen brengen , ophoopen. VAir WiCHT, Oostfr. Landreckt^ p. 21, leidt dit woord af van het oud-Gotfaiscfa swiglan^ Angel saksiscfa swegan , tinnare , scfaellen , klinken ; en voegt er bij : Wijl er bij en . na de faooijing of zw^ling, waarin gedeeltelijk de grootsle zegen twr •5V< HKT Idiotigon Frisigdm. j ff 18S Fnesland bestaat, gelijk in het land van Kana&n bij hel schaapscheren , vele vreugdeteekenen , door eten en drinken, zingen en klinken enz;, zoo wel voorheen als nog, bedreven werdeni zoo hebben de ouden dit werk , ot het hooijen zelven , stuilan , swiglan of swehn genoemd. Ik voor mij zoude het met het vorigi Äwee verwant houden. SwûUg , sterk , magtig , veel ; schijnt met het Ângclsaksische swide verwant. T. Teuden naar iets , voor trek tot iets toonen. IJs landsch theli^ animus, mens, de ziel; ai thela^ trek tot iets . toonen. T€Laiey zog. Het oud-Frieseh heeft tetinge, voort brengsel van den grond. IJsIandsch taä^ laetamen terrae, het mesten;^ lea o/ ioefi^, mesten^ séhijnen hiermede verwant. Teems , zeef. IJsIandsch at temsa , languide age re; tems^ mora, actio languida, langzame hande ling. Ons teemen schijnt hiermede verwant.. Teren^ in de beteekenis van vouwen, schijnt verwant met het IJsIandsche at tyra^ half open staan, en ons turen met de oogen. TeiL Over kop en teil in het wa4er vallen^ over hals en ho<rfd. Dit teil is faet IJsIandsche heili, cerebrum; oud-Friesch heile ^ de nek , hals. Tjanteren^ keffen, kijVen. Zij' tjantent den Âee len da^y zij , kijft .den ganschen dag. IJsIandsch tiadr , gezegd , gesproke^n. Tjaäderen of tjanteren dus aanhoudend praten, datis hier: keffen. Tiemen^ heet bij de -Friezen het hooi , hetwelk tot eenen laixgen streek, wudze (IJsIandsch vedset^ depositus) genoemd , is zamengezweeld « met paar*. 