Algemeene konst- en letter-bode, voor het jaar ..., jrg 69, 1857, no. 51, 19-12-1857 
NEGEN EN ZESTIGSTE JAARGANG. NIEDWE REEKS. VIERDE JAARGANG. ALGEMEENE KONST- EN LETTERBODE. ONDER REDACTIE VAK Dr. R. C. BAKHUIZEN yan den BRINK, M. F. A. G. CAMPBELL, Jhk. Me. J. de WITTE yan CITTERS, I'. A. T. DELPRAT , P. M. NETSCHER, J. TIDEMAN , Mr. S. C. SNELLEN van VOLLENHOVEN en T. van WESTRHEBNE, Wz. 1857. No. 51. 19 DECEMBER. uitgave geschiedt wekelijks, op Zaturdag, door DE ERVEN LOOSJES te Haarlem en martines nijiioee te’sGravenhage. Aan den laatste gelieve men alle stukken, de REDACTIE betreffende, franco toe te zenden. Prijs van denjaargang met register ƒlO,—, franco per post/10,75.—Afzonderlijke Nummers 20 cents. Advertentiën van boekwerken worden berekend tegen 10 cents den regel, behalve het zegelgeld; deze in te zenden aan de erven loosjes. BERIG T EN. ’s GrayenhagEj 18 December 1857. NEDERLAND. Bij besluit van 9 December jl. n°. 72 heeft M. de koning goedgevonden: I°. den heer J. Swart, lector in de wis- en zeevaartkunde te Amsterdam, met den laatsten dezer eervol te ontslaan uit zijne betrekking van beheerder en bewaarder der zee-instrumenten, onder dankbetuiging voor zijne 111 deze bewezene diensten en toekenning van zoodanig wachtgeld, waarop hij nader bevonden zal worden aanspraak te hebben; 2P. te benoemen tot verifikateur van ’s rijks zee-instrumenten, den hoogleeraar F. Kaiser te Leiden, met ingang van I°. Januaa. s. • Bij koninklijk besluit van den sden December jl. 1857 , N°. is de verdeeling van de verschillende provinciën in schooldistricen vastgesteld en bij besluit van den 16den daaraanvolgende N°. zijn, met ingang van I°. Januarij 1858 tot provinciale inspecteurs van het lager onderwijs benoemd: 111 Noordbrabant: jhr. mr. J. B. A. J. M. Verheijen, thans secretaris der gemeente ’s Hertogenbosch, lid der provinciale staten en schoolopziener in het Iste district, Iste gedeelte; Gelderland: dr. J. H. Kroon, thans conrector van het gijmtlasium te Zutphen en schoolopziener in het 3de district; )n Zuid-Holland; jhr. mr. H. J. van der Heim, thans comraies-Srifiier bij de eerste kamer der staten-generaal; ln Noord-Holland: A. Beeloo, thans secretaris der provinciale c°iumissie van onderwijs en schoolopziener in het Iste en 10de district ; 111 Zeeland: C. M. van Visvliet, thans griffier der centrale directie van Walcheren, lid en secretaris van het provinciaal collegie au toezigt over de kerkelijke administratien bij de hervormden in Zeeland; *n Utrecht: H. M. Tip, thans schoolopziener in het 3de district; m Friesland: J. H. Behrns, thans secretaris der provinciale c°mmissie van onderwijs, schoolopziener in het 9de district en eeiaar aan het gymnasium te Franeker; 111 Overijssel; mr. R. A. Kerkhoven, thans lid der provinciale staten; .ln Groningen: mr. G. Diephuis, thans raadsheer in het provinciaal geregtshof van Groningen en schoolopziener in het 5e district, wC*e afdeeling; m Drenthe; dr. H. J. Nassau, thans schoolopziener in het Iste district;. ln Limburg: B. Schreuder, laatstelijk adviseur belast met de lnspectie van het onderwijs in Limburg. , -Oen Isden dezer overleed alhier in 61-jarigen ouderdom de er Qtonie Greve, hoofdingenieur der Iste klasse van den watera • Na in 1812 in dienst te zijn getreden , doorliep hij achternvJ%eils de verschillende rangen van vast conducteur, ingenieur eU asse > hoofdingenieur der 2de klasse tot hijeindelijk bad Z^D6 *aa^e betrekking benoemd werd. Als conducteur bij een belangrijk deel aan het bestuur der werken van het ou^bollandsch kanaal en het Nieuwediep , onder de leiding van n Tspecteur-generaal Blanken ; als ingenieur bestuurde hij , onder eiT ;°fdinSeilie«r de Thoméze, de w'erken van het kanaal door het b 00rne l als ingenieur en later als hoofdingenieur in Zuid. n was hij belast met het beheer der zeer belangrijke zee- en werken in die provincie. Met den heer G. Siraons leverde Poldm eene Verhandeling over de stoombemaling van stuk- en droogmakerijen, uitmakende het negende deel, Iste * der Nieuwe verhandelingen van het Bataafsch genootschap der proefondervindelijke wijsbegeerte te 'Rotterdam, terwijl hij door hetzelfde genootschap in het jaar 1852 werd bekroond voor de beantwoording eener prijsvraag Over het zeegat van Goedereede en den vaarweg van Rotterdam naar zee, welke, door drie kaarten toegelicht, in het elfde deel der straks vermelde Nieuwe verbandelingen is opgenomen. De derde aflevering der Monumens typographiques des Pays-Bas, au quinzième siècle, van den heer J. W. Holtrop ziet, bij den uitgever dezes, het licht. Van de twee vorige afleveringen hebben wij een kort berigt gegeven (vergel. bladz. 401 van den vorigen en bladz. 313 van den tegenwoordigen jaargang) en doen dit te eerder ook van deze daar zij èn door inhoud, èn door uitvoering boven hare voorgangsters uitmunt. Zij bevat zes platen , de nommers 13 tot 18 van het geheele werk. N°. 13 is eenc allermerkwaardigste houtsneêplaat, tot heden inde geschiedenis der nederlandsche houtsneckunst geheel onbekend, doch die weldra door hare opname inde Monumens op hare regte waarde zal geschat worden dewijl zij nu onder het oog gebragt wordt van elk, die zich met dit vak der beeldende kunsten bezig houdt. Zij stelt Maria met het Jezuskind voor, omgeven vaneen stralen- of liever vlammen* krans, welke door engelen'wordt gedragen; inde hoeken zijn symbolische (?) vogels aangebragt en vier tweeregelige verzen, inde nederlandsche taal, stellen den oorsprong der prent buiten allen twijfel; de tijd van haar ontstaan wordt tot 1420—1440, in allen gevalle tot de eerste helft der vijftiende eeuw, gebragt. valt voor goed alle twijfel welke vroeger vaak ontstond of Jan van Westfalen ook te Nijmegen zou gedrukt hebben , dan wel of de Nijmeegsche lettersoort ook door hem zou gebezigd zijn. N°. 18 levert een getrouw afbeeldsel van de beroemde en in dezen druk hoogst zeldzame friesche wetten, bekend onder den naam van Freesha landriuoht. Volgens de zeer waarschijnlijke meening des heereu Eekhoff, bij gelegenheid van de Costerfeesten , ten verleden jaar kenbaar gemaakt en inde Vrije Fries opgenomen , zou dit werkje ineen klooster te Leeuwarden , omstreeks 1480—87 , gedrukt zijn. Vroeger werd het wel eens aan eene of andere Keulsche drukkerij toegekend ; dit fac-slmile zal derhalve eene uitmuntende gelegenheid aanbieden om dit punt voor goed uitte maken. De buitengewoon lage stand van onze rivieren heeft te Doeshorgh tot ecuen merkwaardigen vond aanleiding gegeven. Uit den IJssel is het regter zitheen van den mammouth of olifant der voorwereld voor den dag gekomen, terwijl inden Ouden IJssel nabij deze plaats, het voorhoofdsbeen met de heide hoornkerken vaneen voorwereldlijk rund, den zoogeuoemden los primigenius, gevonden zijn. Beide voorwerpen zijn voor de geologische verzameling op het paveljoen te Haarlem aangekocht geworden. Zeer toevallig bevinden zich reeds op het paveljoen het linker zitheen vaneen mammouth, welligt van hetzelfde voorwerp, en een tweede voorhoofdsbeen van een rund der voorwereld, beide nabij Uoesborgh gevonden en door den heer schout-bij-nacht Ver Huell, aan die verzameling afgestaan. De IJssel bij Doeshorgh heeft vroeger, in 1629, reeds een dijbeen en in 1839 een derde zitheen vaneen mammouth opgeleverd, alsmede het gedeelte vaneen bekken van eenen rhinoceros. De beenderen van mammouthen niet mederekenende , welke uit de Noordzee opgevischt zijn, heeft men er thans gevonden op Ameland, aan de Zeerijp in Groningen, hij Coevorden, inde Vecht hij Hardenherg, bij Helleudoorn, Weerselo en Hengelo, hij Wilp. Brammen en Doeshorgh inden IJssel; hij Huissen inden Rijn, in of nabij de Waal bij Nijmegen, inden Ooi, bij Weurt, Oosterhout bij Loenen , inde Thielerwaard, bij Wamel, Masen en Maasland, Hedel, Zalt-Boemel, Heukelom en Kedichem. * Wijders in of nabij de Maas te Vlieringbeek, Bruggenum en Roermond; in de doorgravingen voor den spoorweg te Maarn en Arnhem; in Noordbrahant te Oosterhout, Bladel en Westerhoven en in groote hoeveelheid te Smeermaas hij Maastricht en op den Kaberg aldaar. Beenderen van het rund der voorwereld zijn hier te land gevonden bij Weerselo, Delden, Genemuiden, Deventer, Doeshorgh, Loenen in Overbetuwe, Emmenes, ’s Hertogenhosch en Smeermaas bij Maastricht. Men ziet hieruit, dat de meeste dezer overblijfsels in of inde nabijheid onzer groote rivieren voor den dag zijn gekomen. De tegenwoordige verwonderlijk lage waterstanden brengen welligt nog meer beenderen dezer voorwereldlijke dieren voor den dag; welligt van nog andere soorten. Zeer is het te wenschen, dat die verzameld worden en niet voor de wetenschap verloren gaan. {Arnh. Cour.) FRANKRIJK. Inde Correspondance littéraire van deze maand vinden wij melding gemaakt van eene belangrijke biographie, te Parijs bij A. Aubry uitgekomen: Fstienne Tolet; sa vie, ses ceuvres, son mariyre, par Joseph Boulmier. Dolet verdient als drukker en als schrijver en om zijn vroegtijdigen dood op den brandstapel, dat de herinnering aan hem en zijne werken levendig gehouden worde voor hen, die inde geschiedenis der ontwikkeling van den mensehelijken geest belang stellen, vooral in tijden van krisis zoo als de aanvang van de zestiende eeuw. Reeds in 1533 was de toen drieen-twintig-jarige student inde regten te ïoulouse een slagtoffer van zijnen ijver in het aantasten van misbruiken. Als spreker zijner natie, de fransche (Landmannschaft zou men nu zeggen) had hij eenige maatregelen van het parlement van Toulonse aangevallen en hij het volhouden zijner stelling tegen ,deu spreker der natie van Aquitanie, had hij het ongeluk gehad, die besluiten harbaarsch te noemen , tevens eenige verouderde godsdienstige gebruiken iu hun waar daglicht te stellen, en een blaam te werpen op de veroordeeling ten brandstapel vaneen van ketterij beschuldigden hoogleeraar. Gelukkig had hij vrienden, die bewerkten dat hij, zonder vorm van proces, uit Toulouse werd verbannen. Daarop liet hij te Lyon door Sebastiaau Gryphius zijne llarangues contre Toulouse drukken (1533); en, als of hij zich daardoor reeds geen vijanden genoeg op den hals had gehaald, zoo werd hun getal in het volgende jaar nog met Scaliger vermeerderd, ten gevolge van de uitgaaf van den Fialogue de Vimitaiion cicéronienne. Na ettelijke andere wederwaardigheden zette Dolet zich te Lyon als drukker neder, en bleef zelf schrijven inden geest der hervorming. Reeds in 1542 werd hij door den inquisiteur aan den wereldlijken ar# overgeleverd; doch de koning kwam tusschenbeiden en de boeken alleen werden ten vure gedoemd, de schrijver kwam met eeflG gevangenis van vijftien maanden vrij. AANKONDIGINGEN EN BEOORDEEÜNGEN, Beknopt leesboek voor de algemeene geschiedenis, doof dr. J. A. Wijnnb, praeceptor aan het stedelijk gymnasium te Groningen. Tweede stuk. Middeleeuwen. —' Derde stuk. Nieuwe en nieuwste Geschiedenis. Tweed® geheel omgewerkte en veel vermeerderde druk. GroningeD’ J. B. Wolters, 1856 en 1857. B°. IV en 222 ; VI en 334 blz. Van het eerste stuk van dit verdienstelijk werk hebben wij reeds in dit tijdschrift eene aankondiging geleverd (blz* 181 van 1856); ook deze beide laatste gedeelten zullen» vertrouwen wij, bijdragen tot het leggen vaneen goeden grondslag voor de historische studiën van de leerlingen aan de inrigtingen van onderwijs waar dit werk als leid' draad zal worden gebruikt. Wij bepalen ons thans tot hel maken van enkele aanmerkingen omtrent een van de onderwerpen, die de schrijver voor het eerst in deze uitga®* behandelt, de geschiedenis van het staatsregt in Noord' Nederland (Derde stuk § 12 en 68). Teregt, gelooven wrij, heeft hij gehoor gegeven aan de aanmerking dat d® geschiedenis onzes vaderlands ook ineen werk als dit een® betrekkelijfc groote plaats mag bekleeden en daarom is et ook thans door hem eene afdeeling ingevoegd onder d® rubriek; Regeringsvorm der Nederlanden ten tijde van do republiek (blz. 37). Wij hopen dat dr, W. die in zijn® voorreden door zijne betuigingen en in zijn w'erk door d® gemaakte verbeteringen toont gegronde aanmerkingen gaarn® te vernemen, het ons niet ten kwade duiden zal, zoo ffl! hem raden om voor eene volgende uitgaaf do beide hi®r bedoelde §§ te laten nazien door iemand, inde geschiedenis van ons staatsregt ervaren, dien hij inde akademiesta® zijner inwoning gemakkelijk zal kunnen vinden. Hij , di® nu § 12 las om voor het eerst met het onderwerp kennlS te maken, zou er niet uit leeren , dat er tot 1748 afzonderlijke stadhouders in Friesland waren; hij zou er uit ommaken , dat de stadhouderlijke waardigheid altijd erfelijk F geweest, en daarentegen weder er niet uit zien, dat er stad' houderlooze tijden in sommige provinciën zijn geweest' Wel wordt er op andere plaatsen van die feiten behoorlijk melding gemaakt (bl. 62, 91 en 148), doch hier wordt het voorgesteld als of de regeringsvorm van 1593 af> toen de staten-generaal permanent werden , dezelfde gebl®' ven is tot 1795. Van de regeringsreglementen van 1677 en 1748 wordt volstrekt niet gesproken, die toch, evenal® de latere grondwetten, hier hadden moeten vermeld worden. tcgenwoordigen tegenover de buitenlandsche mogendheden.” Het zijn immers niet de leden, maar het collegie, dat staten generaal genoemd wordt; het werkt niet alleen naar buiten, maar ook naar binnen, b. v. in het besturen der generaliteitslanden, die mede met stilzwijgen’zijn voorbijgegaan. Dit een en ander zou met weinig moeite kunnen borden aangevuld en verbeterd even eens als hetgeen over °nze politieke geschiedenis van 1795 tot 1815 wordt medegedeeld (bl. 190). De schrijver telt denkelijk het ontwerp Wn staatsregeling van 1796 mede, zoodat die van 1805 voor bem de vierde constitutie is, in plaats van de derde, sedert 1795. Doch de grondwet van 1815 is, ook volgens zijne rekening, de zesde; dit komt doordat die van 1814 hem onbekend schijnt gebleven te zijn; hij spreekt er ten minste toet geen enkel woord van en doet het voorkomen als of die van 1815 door geene andere sedert de herstelling onzer onafhankelijkheid was voorafgegaan. Niettegenstaande deze aanmerkingen meenen wij echter gerustelijk te mogen herhalen hetgeen, waarmede wij onze v°rige aankondiging besloten, dat dit werk alle blijken draagt van naauwgezette studie en dat de schrijver zich op "rij wat hooger standpunt bevindt dan de meeste overige schrijvers van leerboeken voor dit zoo moeijelijk deel van bet onderwijs. J. d. W. v. C. Wet op het lager onderwijs met toelichtingen, getrokken uit de daarover bij de regering en de staten-g ener aal gewisselde stukken en gehoudens beraadslagingen, voor eene rigiige uitvoering door modellen opgehelderd, en voorzien Vaneen alphabetisch register, bewerkt door J. Nietjwen-Hdxs, Commies en W. J. Wexdel , Adjunot-Commies, beide ter provinciale griffie van Groningen. Groningen, H. Geertsema, Jr. 1857. YIII en 192 blz. Hij elke nieuwe wet van eenig aanbelang wordt onze boekenmarkt overladen met uitgaven met of zonder aantekeningen, in zulken getale dat voor elke ons reeds zoo bleine land nog veel kleiner wordt. Het schijnt dat die totgaven zoo al niet voor den intellectuelen dan ten minvoor den materielen uitgever, en, zoo ook niet voor heng voor den drukker eenig geldelijk voordeel aanbieden; anders kunnen wijden koortsachtigen haast niet verklaren, "’aarmede, onmiddellijk na de afkondiging eener nieuwe > die uitgaven het licht zien. Hat die zoo snel zamengebragte voortbrengselen niet onberispelijk kunnen zijn, zelfs inden vorm, ligt inden aard der zaak. Drukfouten vindt men er gewoonlijk in toenigle; zoo staat in eene der uitgaven van de wet op het iager onderwijs inde inhoudsopgaaf gezondscheidscholen Vo°r gezindheid scholen te lezen. De bewerkers van deze uitgaaf, de eenige die tot nog toe aan de redactie van dit tijdschrift ter aankondiging is gezonden, hebben hun werk in gemoede verrigt. De tekst der wet is door hen afgedrukt tot en met het //salut, doen te weten” van den aanhef. Daar, waar artikelen uit de gemeentewet of uit die op de pensioenen worden aangehaald, hebben zij ook die in hun geheel overgenomen. Uit de gewisselde memorien der regering en der kamers is het voornaamste door hen getrokken en eene bloemlezing geleverd der gehoudene redevoeringen. Inde inleiding geven zij eene korte geschiedenis der wet en, als bijlagen, eene menigte modellen van plaatselijke verordeningen. Sommige dezer laatste schijnen eerder te zijn medegedeeld als leiddraad tot behoorlijke nakoming der voorschriften van de gemeentewet, dan tot die van de wet op het lager onderwijs. Voor niet zeer juist houden wij de zamensmelting (in het model L) van de organieke bepalingen omtrent de inrigting der plaatselijke schoolcommissie en de benoeming der leden. Zonder aan de verdiensten van andere diergelijke uitgaven te kort te willen doen, meenen wij deze te kunnen aanbevelen , onder voorbehoud van den wrensoh, dat nadat de nieuwe -wet eenigen tijd gewerkt zal hebben, spoedig een dergelijke commentaar moge verschijnen. J. D. W. V. C. Etymologische Untersuchungen auf dem Geblete der Eomanischen Sprachen, von C. A. E. Mahn, Dr. Specimen Y—YIII. Berlin, 1856. Eeeds ineen voorgaanden jaargang van dezen Bode (1855, blz. 387), lieb ik de aandacht zijner lezers op de 4 eerste stukjens dezer nasporingen trachten te vestigen; sedert is er bovengesteld tweede viertal aan toegevoegd, dat, even als het eerste, menig belangwekkende opmerking en treffende uitkomst levert. Zoo vinden wij er de beide leder-namen Safjian en Sagrijn verklaard, van ’t Perz. sachtijan (en dit van sacht: krachtig, stevig, enz.) en ’t Tnrksche Sagri (het ragge-kruis vaneen ezel of paard); den kleurnaam. amarillo (voor ambarillo), van de gele barnsteenkleur (Arab. anbar (Sp. ambar), en dit oorspronkelijk van het sap van een visoh gebruikt en eerst later op harst en derg. overgebracht) af te leiden; waardoor dit woord, op gelijke wijs als andere kleurnamen (vermiljoen, karmozijn, lilas, violet, kastanje-(bruin), enz.) van de aldus gekleurde voorwerpen afkomstig is; terwijl omgekeerd andere voorwerpen weder van hun kleur den naam ontleenen, gelijk bijv. het roode al-hambra, het fransohe ponceau (van Uiolvdé, (Poivixeog enz. purperrood] als naam der klaproos gebruikt, enz. Den naam der kandij suiker leidt de schrijver terecht, niet als gemeenlijk gebeurt, van ’t Lat. candidus af, maar van ’t Arabische qand (suikerrietsap), dat oorspronkelijk Indisch is, en daar khanda, met de beteekenis van brok, broksuiker, enz. (van den wortel khand, splijten, breken) heet. Het Arab. cifrun, ledig, en daarom eerst van ’t nulcijfer maar vervolgens ook van de overige telteekens gebruikt, vindt hij terecht ook in het zero der Eomaansche talen terug; waaraan hij de juiste opmerking vastknoopt, dat hier hetzelfde verschijnsel plaats grijpt, dat ook bij de vergelijking van chose en cause, sevrer en separer int oog valt: dat namelijk het woord in zijn meer geleerd en afgeleid gebruik (als cijfer] zich naauwer, dan in zijn oorspronkelijke en natuurlijke beteekenis (zero), aan den oorspronkelijken vorm houdt. Bij 't Provengaalsche aib (eigenschap) wijst hij de meening van Diez en and. af, die ’t met een vermeend Gottisch aibr (waarmede Grieksche óüqov vertaald zou hebben) vergelijken merkt toch niet ten onrechte aan, dat het V. 23) onmogelijk anders dan een schrijffout Wfljpr zijn kan. Evenmin heeft hij met eene anderJ/^ffeiïi'ng 403 ALGEMEENS KONST- EN LETTERBODE. van Diez vrede, waar deze ’t Sp. colmena (bijkorf), met eenige Spaansohe woordvorschers, tot het Arab. kudr-men-nahal wil terug brengen, ’t Is integendeel een echt Celtisoh woord, koloen-wenan (strooyen korf der bijen), waarin de oorspronkelijke g van ’t laatste (gwenan) bij de samenstelling verloren ging, en de w voor de m verwisseld werd (verg. ’t Eng. with met het Angelsax, midh, ons met, enz.) Deze Celtisohe afleiding noopt hem tevens tot de waarschuwing, dat men toch den invloed van ’t Celtisch op de Eomaansche talen niet te licht moge tellen, en tegenover de vroegere overdrijving der Celtomanen niet tot een ander uiterste overga; terwijl hij zich (tegenover Eapps bewering, dat het Celtisoh op ’t Engelsoh en Eransch nagenoeg niets gewerkt heeft) sterk maakt, alleen in die beide talen in plaats vaneen dozijn, gebjk Eappwil, 500 Celtische woorden aan te wijzen; even gelijk hij ook voor een gelijk dozijn Baskische woorden, dat Eapp in ’t Spaanscb overgenomen acht, er 800 hoopt aan te geven, nadat hij er eerst een 50, thans op Larramendi’s gezag aangenomen, zal hebben weggecijferd. De belangstellende lezer zal daarom gewis ook, zoowel de toegezegde voortzetting dezer Nasporingen , als (wat laatst aangeroerd punt betreft) Dr. Mahns opzettelijk aan Das Iberisch-Baskische Element inden liomanischen Sprachen gewijde geschriftjen, met verlangen te gemoet zien. Buiten zijne Etymolog. TJntersuchungen, welker nadere kennisneming ik hiermede den lezer overlaat, kwamen mij thans nog de volgende drie op het gebied der naamvorsching betrekkelijke stukjens van hem ter hand, die ik evenzeer kortelijk onder de aandacht van den Nederlandschen lezer wensoh te brengen: TJeber die Bedeutung des Namens der Stüdte Berlin und Köln. -—Ueber den Ursprung und die Bedeutung des Namens Preussen. ■— Etymologische Untersuchungen über geographische Namen. I. Einleitung. Spree. van welke de beide eerste reeds in 1848 en 1850, het laatste daarentegen, met belofte van vervolg, eerst ten vorigen jare het licht zagen. Beide Berlijn en Keulen brengt M. er, met verwerping der gewone naamsverklaringen , op Celtisohen en Slavoonsohen oorsprong terug, en leidt het eerste van berle (met den bijvorm brelle) af, dat trouwens nog slechts inden britsohen tongval van Vannes voorkomt en daar braakland, onbebouwd veld, beteekent; terwijl hij zich, ter nadere bevestiging zijner meening, op het nog te Augsburg (op evenzeer oorspronkelijk Celtisohen bodem) de Berlin genoemde plein beroept. Ook de beide duitsche plaatsnamen Berleburg en Perleberg, en (met vervloeying der r tot l) een derde Beltin, moeten tot gelijken oorsprong gebracht worden. Keulen (Colonia Agrippina zou slechts op dat aan den Eijn toepasselijk zijn) moet, met Barthold, van ’t Slavoonsche chlum of cholm (lage berg, hemel; ook eiland) afgeleid worden, en laat zich met het grieksche xoluv-y, Litt. kalnas, Lat. cuhnen, collis, Zw. holme, oud Eng. holm, enz. vergelijken. Yan gelijken Slavoonsohen oorsprong is ook de riviernaam Spree (vroeger Spriawa, Sprewa), waarin ee (awa) voor water staat, spr daarentegen (met letterverzetting voor srb) de wortelletters van den volksnaam der Serven (van het oud Slav. srjp, Boh. srp, Euss. serp: sikkel) zijn, zoodat het geheel de rivier der Serven beteekent. Yoor de nadere uiteenzetting, gelijk voor de verdere ter loops behandelde plaats- en volksnamen (waaronder Teltow, Italië, Pelasgen, Germanen, Scythen en and.) moet ik den lezer op dr. Mahns stukjens zelf verwijzen, op welker allezins belangwekkenden inhoud ik hier slechts opmerkzaam maken wou. D. 27 Nov. 1857. V. Proeve eener chronologisch-historische schets van de lotgevallen der Protestantsche kerk in Nederlands Oost-Indiê van 1615 tot 1857, door dr. S. A, Buddingh, enz. Arnhem, G. W. van der Wiel 1857. Yoorzeker voor allen, die belang stellen inde protestantsche kerk in Oost-Indie en hare geschiedenis van hare vestiging in 1615 af, tot 1857, een zeer welkom geschenk-Men ontvangt hier namelijk eene volgens tijdorde voortloopende opgave der Fata Ecclesice of lotgevallen der protestantsche kerk in Nederlands Indie van het begin harer vestiging tot op de belangrijke inspectie-reis van dr. Buddingh zelf, waarvan de schrijver, na loffelijk volbragten arbeid, in het vaderland komt uitrusten. Deze nota’s en extrakten, zoo als dr. Buddingh zijne aanteekeningen zelf noemt, zijn door hem ontleend aan de acta van den Bataviasohen kerkeraad, die als een algemeene kerkenraad door de regering is beschouwd geworden. //Ik geef slechts «data et fata’ zegt hij //en bestem ze voor de pers, //omdat ik ze voor vergetelheid bewaren wil, daar menigB //foliant van het door mij gebezigd archief zoodanig door //ouderdom, vochtigheid en bijtende inkt-soort geleden //heeft, dat niemand welligt na mij het meer in zijn ge//heel zal kunnen lezen.” En inderdaad, als men den meer en min gewigtigen inhoud van dit overzigt, voor de historie zoo onmisbaar, nagaat, heeft men reden zich te verblijden , dat door deze uitgave zoo menig belangrijk feb voor de historie der kerk voor vergetelheid bewaard werd-Immers, gelijk eene vroeger door denzelfden schrijver uitgegevene Naamlijst der predikanten in Nederlands Oost-Indie van 1615—1857, zoo vestigt ook dit overzigt de aandacht niet alleen op de lotgevallen der kerk op Javai maar ook op de vroegere bezittingen van Nederland ’ Ceylon, Choromandel, Malabar, Malakka, Eormosa en aa» de Kaap de Goede Hoop. Tot het jaar 1721 heeft de schrijver //mede van het bekende werk van E. Yalentijn gebruik gemaakt, doch overeen tijdvak van 136 jaren, d.i. van 1721 tot heeft hij het genoemde archief van den Bataviaschen kerkenraad en van het bestuur over de protestantsche kerk in Nederlands Indie geraadpleegd.” Menige bladzijde heeft ons wezenlijk geboeid. Inzonderheid hebben wijdoor dit werk een juist overzigt van de» vroegeren, gelijk van den tegenwoordigen toestand del kerk ontvangen, die, naar men erkennen zal, door de bemoeijingen en inspectie-reis van den schrijver zelf, ee» nieuw tijdperk van ontwikkeling is ingetreden, waarvan de geschiedenis echter inde toekomst ligt. Wij kunnen o»2 niet weerhouden hier over te nemen het weinige, wat dr. Buddingh nopens die belangrijke inspectie-reis ons ten slotte van zijn overzigt mededeelt: //Eindelijk w'erd in 1853, naar aanleiding eener koninklijke kabinets-missive d.d. 23 November 1851 N°. 3l (verhandeld bij het indisoh besluit dd. 17 April ISO-N°. 3) aan den predikant van Batavia, dr. S. A. Buddingh/ opgedragen eene Generale Inspectie over de Protestantsche kerk en het schoolwezen in Nederlands Indie. Deze vut? zijne inspectie aan op den 17den Mei van gemeld jaB* 1853, en besloot haar op den éden Junij 1857, zooda; ze ruim 5 jaren heeft geduurd. zijne Inspectiereis allerwege de gezegendste vruchten heeft Mogen dragen. Het jongste vijftal jaren was voor de Aziatische Bezittingen van den Staat een tijdperk van groote ontwikkeling en ongewonen vooruitgang op het gebied van kerk en onderwijs. De geschiedenis zal de taak vervullen ora. later al het goede te vermelden, dat in gezegd tijdperk reeds grootelijks bij aanvang is tot stand gebragt, ea zich nog nader als onmiddelijk uitvloeisel uit dit tijdperk zal openbaren, "Slechts zij hier nog aangestipt, dat er reeds vaste predikanten geplaatst zijn te Buitenzorg, te Cheribon, te Salatiga met Ambarawa, te Djoojokarta met Kadoe, te Hagalen met Banjoemaas, te Probolingo met Bezoekie en Êanjoewangie, en te Sumanap, gelijk ook Madioen met Kedirie, Eiouw en Pontianak tot vaste predikants-plaatsen bestemd zijn. Ook zijn er eenige nieuwe scholen geopend, z°o wel voor christen-kinderen, als voor kinderen van en Heidenen.” Wij eindigen ons verslag met den wensch, dat dr. Itiddingh ons eene beschrijving van zijne inspectie-reis öiet onthouden zal. * % % WETENSCHAPPELIJKE GENOOTSCHAPPEN EN TIJDSCHRIFTEN. BINNENLAND. *Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Afdeeling letterkunde. Gewone vergadering gehouden den 14en December 1857. tegenwoordig de heeren: van Hall, Koenen, Koorda, Karsten, kloet. Boot, Janssen, de Vries, Bosscha, Leemans, Delprat, Hijhoff, Dirks, Hulleman, Knoop, Opzoomer , Brill, Bake, Ackersdijck, Bakhuizen van den Brink, Moll, van den Bergh, van tennep, en van de natuurkundige afdeeling Staring en Bierens de Haan. Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt voorgelezen en Vastgesteld. ordt voorgelezen eene missive van den minister van binnenlandsche Zaken, mededeeling doende, dat het Z. M. behaagd heeft, overeenkomstig het verzoek der afdeeling, eene som van ƒlOOO op de dienst van 1857 voor de philologische nasporingen in Spanje be-Bcbikbaar te stellen , en ook voor het volgende jaar ten zelfden einde eene gelijke beschikking te doen. He secretaris leest voor een brief van den heer Dirks, waarbij v°or de bibliotheek der akademie vanwege den heer dr. B. von Kohne wordt aangeboden een exemplaar van het kostbare boekwerk, getiteld: Musée de fev, le Prince Kotchouby, et Recherches sur 1 histoire et la numismatique des Colonies Grecques en Russie <nnsi qae des Royawmes du Pont et du Bosphore Cimmérien-, 8t- Petersbourg 1857, 3 dln. gr. 4t0., met vele platen. De heer Hirks, ter vergadering tegenwoordig zijnde, licht den aard en de "'aarde van dit werk met eenige woorden nader toe. He voorzitter deelt mede het prospectus vaneen ander belangrijk "ark over de penningkunde, getiteld: Histoire numismatique du R°yaume de Hollande, sous le regne de S. M. Louis Napoléon, tit te geven door den graaf Nahuijs, te Amsterdam, bij Ered. ■Muller. Dit prospectus ging vergezeld van eene nota des heeren Hahuijs; waarin de schrijver zijne aanmerkingen mededeelt over ('(; wijze van bewerking van het vervolg op van Loon, uitgegeven door het voormalig kon. Nederl. instituut. De heer Nahuijs 18 van meening , dat, wil men de belangstelling van bet algemeen in ss°odauigeu arbeid waarlijk opwekken, men, even als van Loon deed, Kloet geven eene doorloopende geschiedenis des vaderlands, toegekcht uit de gedenkpenningen, en niet enkel een min of meer beredeneerden catalogus van historiepenningen. Heze stukken zullen gesteld worden in handen der commissie tot uitvoering van het voorstel, gedaan door den heer Dirks. He heer Leemans deelt bij deze gelegenheid mede, dat hij ont"uugen heeft eenen brief van den heer mr. A. J. Enschedé te Uarlem , die zijne numismatieke verzameling ter beschikking stelt van Hc afdeeling bij haren arbeid ten vervolge op van Loon. He heer Dirks berigt, dat ook de heer Chalon zijne medewerking bereiking van het doel der afdeeling met heuschheid heeft toegezegd, len gevolge van den medegedeeldeu brief des ministers van bin- nenlandscbe zaken stelt de voorzitter thans voor, en besluit de vergadering, te benoemen eene commissie van toezigt over de philologische nasporingen inde spaansche bibliotheken, bestaande uit de leden Bake, Karsten en van den Brink. Op voorstel van den heer Moll wordt nog aan deze drie leden toegevoegd de heer Delprat, om de aandacht der beide Nederlandsche geleerden, die zich met het onderzoek zullen bezighouden (de heeren Halbertsma en Herwerden) ook te vestigen op hetgeen de spaansche bibliotheken zouden kunnen bevatten ter toelichting van de middeneeuwsche kerkelijke literatuur onzes vaderlands. De heer Bakhuizen van den Brink draagt in naarn der commissie voor het nieuw Nederlandsch charterboek een beredeneerd verslag voor over den aard en omvang dier stukken en oorkonden, welke deze verzameling zoude behooren te bevatten. Het provinciaal Utrechtsch genootschap, hetwelk de akademie op het wenschelijke van dezen arbeid heeft opmerkzaam gemaakt, verlangde ;dat het zijn zoude een algemeen Nederl, charterboek. De commissie meent dat men den omvang van het toch reeds zooveel bevattende werk bebeperken moet tot charters die op Holland, Zeeland en hriesland betrekking hebben. Immers voor Gelderland bezit men bet verdienstelijk werk van Bondam, door den beer Nijhoff op eene zoo uitmuntende wijze voortgezet; terwijl Brabant en Limburg of in dit opzigt niet veel merkwaardigs zullen opleveren, of minder verdienen in aanmerking te komen, en Utrecht inden verdienstelijken archivaris P. Yermeulen eenen bekwamen bearbeiden heeft gevonden. De heer Nijhoff kan zich met die beperking niet vereenigen. Hij vindt dat men om tot eene volledigheid te geraken, ook de stukken en oorkonden van bet Sticht en van het Oversticht inde verzameling behoort op te nemen, en schetst met eenige trekken tot welke soort van oorkonden men die opneming als dan zou kunnen bepalen. Na eenige gedachtenwisseling wordt besloten, dat de conclusie van het rapport en het amendement van den heer Nijhoff als handschrift zullen worden gedrukt en aan de leden medegedeeld, om in eene volgende vergadering het onderwerp vaneen nader besluit te kunnen uitmaken. Inmiddels drukt de vergadering voorbands reeds haar voornemen uit, om het voorgestelde werk te verwezenlijken. Inde buitengewone vergadering zal de huishoudelijke regeling van den arbeid worden besproken. Voorts wordt aan den sekretaris opgedragen het genomen besluit aan het prov. Dtrechtsch genootschap ter beantwoording van ’s Genootschaps missive van 8 üctober 11. kenbaar te maken. Aan de orde is het rapport der commissie in welker banden gesteld is de oude rekening van het Egmonder klooster, ter tafel gebragt door den heer Bakhuizen van den Brink. Dit rapport wordt uitgebragt in twee advieseu, een van den heer M. de Vries over het belang der in zijne handen gestelde oorkonde uiteen taalkundig oogpunt. De heer de Vries doet het belangrijke van het stuk door onderscheidene grammatikale opmerkingen duidelijk in het oog vallen, en sluit met den wensch, dat de heer van den Brink, die zich reeds zooveel aan de Egmonder, abdij heeft laten gelegen zijn, hare geschiedenis in eene daartoe dienende monographie uitvoerig moge behandelen. Het advies van de heeren Nijhoff en Delprat over hel historisch en antiquarisch belang van de rekening, wordt door laatstgenoemd lid voorgedragen, en beveelt mede de uitgave van de rekening door den beer van den Brink ten ernstigste aan; ook uit aanmerking, dat de annales JSgmondani wel reeds in 1829 door de uitgevers der monumenia Germaniae toegezegd zijn, maar tot dusverre nog te vergeefs verwacht worden. De vergadering vereenigt zich, met dankzegging aan de rapporteurs, met den inbond om de strekking hunner belangrijke adviezen. 405 ALGEMEENS KONST- EN LETTERBODE. Programma van Teylers Godgeleerd Genootschap voor den jare 1858. Teylers Godgeleerd Genootschap heeft hesloten de volgende prijsvraag uitte schrijven: «Onlangs heeft de gang en de ontwikkeling der theologische wetenschap gedurende den laatst verloopen tijd in Duitsohland, de stof opgeleverd van eene zeer vrijmoedige historische voorstelling, die, wat men ook tegen haar niet zonder reden aanmerke, zeer zeker heeft gestrekt, om vele verschijnselen op theologisch gebied in hun onderling verhand te doen nitkomen en dus te heter te doen begrijpen en waarderen. De historische voorstelling heeft echter onder anderen ook dit gebrek, dat zij zich uitsluitend bepaalt tot de ontwikkeling der theologie, zoo als die in Duitschlaud heeft plaats gehad, terwijl de verschijnselen op dit gebied, zoowel elders, als vooral ook in ons vaderland, geheel en al buiten rekening blijven; vandaar dal ze onvolledig en eenzijdig heeteu mag. Nu moge het zijn, dat de voortgang en de ontwikkeling der theologische wetenschap hier te lande niet te vergelijken is met de hooge vlugt, die zij , in vereeuiging met de philosophie, bij onze oostelijke naburen genomen heeft: toch heeft de beoefening van de theologie onderons gedurende den laatsten tijd, zelfs inde wijze, waarop men daarbij het buitenland en vooral Duitschland navolgde, zooveel eigenaardigs, dat het allezins van belang mag geacht worden, dien eigenaardigen gang en ontwikkeling der theologie hier te lande gedurende den laatsten tijd na te gaan. zoowel waar die ontwikkeling oorspronkelijk mag heeten, als voor ,’zoo ver zij van uitheemschen invloed afhankelijk was. Daarom vraagt Teylers Godgeleerd Genootschap: -Eene pragmatische geschiedenis van de theologie hier te lande sedert het laatst der vorige eeuw”. Tevens heeft het Genootschap besloten de onbeantwoord geblevene prijsvraag voor 1856 nogmaals voor te stellen. (Zie deze vermeld: Alg. Konst- en Letterbode, 1855 , blz. 414.) Eindelijk herinnert het Genootschap, dat het mede antwoorden verwacht op de reeds ten vorigen Jare herhaalde vraag: «De opdelvingen en nasporingen, inde laatstverloopen jaren in ’twerk gesteld op het terrein der vroegere rijken van Assyrië en Babylon , en bepaald inde ruïnen van de hoofdsteden Niniveh, Babel, Persepolis enz., hebben niet alleen in velerlei opzigten een nieuw licht doen opgaan over den staat en de geschiedenis dier aloude monarchiëu, maar ook voor de bevestiging van de waarheid der geschiedenis van het O. Verbond en ter verklaring der hijbelsche oudheid belangrijke bijdragen opgeleverd. Die bijdragen zijn inde afzonderlijke werken van enkele geleerden en inde gedenkschriften yan onderscheidene genootschappen nedergelegd, maar er ontbreekt tot nn toe een werk, dat eene volledige zamenstelling hevat van al wat de genoemde ontdekkingen hebben opgeleverd ter verklaring yan de oorkonden der H. schrift. Het is daarom dat Teylers Godgeleerd Genootschap , in ’t belang der wetenschap in ’t algemeen, en meer bepaald ter bevordering der bijbelscbe geschiedkennis en uitlegkunde, vraagt: «Bene volledige, kritisch bewerkte zamenstelling van al datgene, wat door de ontdekkingen van I’land In, Botta, Layard, Rawlinson enz. en de onderzoekingen van Grotefend, Lassen en anderen, uit de overblijfselen der oude Syrische, Babylonische en Perzische steden tot hier toe is aan ’t licht gebragt (zoo noodig door enkele afbeeldingen opgehelderd) voor zoo ver het kan strekken ter verklaring der oorkonden, en ter bevestiging der geschiedenis van de schriften des Ouden Verhonds.” De prijs voor het best en voldoend gekeurd antwoord op ieder van deze drie vragen is eene gouden eerepenning op den stempel des Geuootschaps geslagen, ter innerlijke waarde van vier honderd gulden. Archief. Vroegere en latere mededeelingen, voornamelijk in betrekking tot Zeeland, uitgegeven door het Zeeuwsch Genootèchap der Wetenschappen. 111. Inbond: I. Bistorische beschrijving der voormalige stad Reimerswaal uit onuitgegevene archieven dier stad, berustende in het provinciaal archief van Zeeland. Door J. P. van Visvliet. 11. Mededeeling omtrent een bundel autographen uit de XVlde eeuw, deels in cijferschrift vervat, en berustende op het provinciaal archief van Zeeland. Door mr. S, de Wind. • 111. Levensschets van wijlen den generaal-majoor /'. ,/. Aclcermans, directeur van het Zeeuwsch Genootschap der wetenschappen. Door denzelfden. IV- Over het strandregt, zoo- als het voorheen in Zeeland geldende was en uitgeoefend wer Hoor mr. A. J. van Deinse. Aanteekeningen daarop. BUITENLAND. Académie royale de Belgique. Compte rendu des séances M. la Commission royale d'histoire, ou recueil de ses bulletins 1 Deuxième série. Tomé X, Premier bulletin. Behalve het versie van de zitting van 8 Augustus 1857 hevat deze aflevering de vo ! gende mededeelingen: Documents iirés des papiers du baron Va» der Borcht, ancien drossart de la ville et baronie de Brede• Par M. Vreede. Lettres inédites de Georges de Lalaing, comi‘ de Rennebourg, baron de Ville, gouverneur de Frise et déOvet‘ yssel: 1576 a 1580. Par 31. Diegerick. Bssaisur le comté Brunengeruz, appelé par les historiens modernes comté de Br» geron. Par le P. Moulaert. De bij dit laatste stuk behoorend6 kaart zal met het volgende Bulletin worden verzonden. Alessager des Sciences hisioriques, ou archives des arts et ds la bibliographie de Belgique. Année 1857. Se Livraison. Deze aflevering bevat: 3lausolée de la familie 3lorillon , a Lo» vain. Un iriptique de Michel Coxie, de Malines. Par Edward vsd Even. (Met eene plaat). Etude sur le poéme van den Vos Kei' naerde, d’après le travail récent de 31. Jonckbloet. Par A. V1 lems. Le Pélerinage de 3larienthal, en Alsace. j. ar Mending. Notice hisiorique sur Howardries, son église, et la ƒ<*' mille du Chastel de la Bovardrie UI. Par E. I’. J. Lecouveb | (Met eene plaat). Ouverture du tombeau de Marguerite d'Ar | triche et de PUlibert de Savoye, élevé dans I'église de Brondépartement de VAin. Par P. C. van der Meersch. Chroniq»1 des sciences\et des arts, et variétés. Nog is eene plaat tot de vo ; rige aflevering behoorende aan deze toegevoegd. mttheüungen aus Jusius Perihes’ geographischer Anstalt wichtige neue Brforschungen auf dem Gesammtgehiete der GeO graphie von dr. A. Petermann. 1857. IX u. X. Inhoud: Det Vulkan Orizaba und seine Umgegend bis zur Kliste des Mexik»’ nischen Meerbusens. Von Karl B. Heller. Die physikalisc»- geographisch-statisiischen Resultate der 1857 er wissenschafUiche» Kongresse zu Montreal, Dublin und Bonn. ■— Die neuesten EnS ■ und Amerilean. Aufnahmen im Gebiet des La Plata und »• | Kartographie der Republik Uruguay. Prof. Dr. Burmeisters Reise in Urugay, 1856. Die Meereshöhe des JVady el Aruba»- Von A. Petermann. Prof. Dr. J. B. Roth's Reise nach Pr j lasiina. 2. Abschnitt: Meteorologische Beobachtungen, 26 November 1856 bis 6 Mai 1857- Mit Bemerkungen von Prof. C. Kubn.-" Geographische Korrespondenz. Neueste geographische Liter»- tur_ _ Karton: Tafel 16. K. B. Bellers Karten und Ansichte» des Vulkans Orizaba etc. (Die Cordillere des Orizaba und Peroll bis zur Kliste des Mexikan. Golf es. Skizze.des Pic von Orizab»■ Drei Ansichten des Orizaba). Tafel. 17- Das Gadsden-Gebie ader Arizona. Gez. von A. Petermann. {Mit Carion: Die Vmgegend von El Paso del Norte. Nach W. H. Emory’s Aufnahme,-' Tafel. 18. Der Fluss Paraguay von Asuncion bis Corriente*■ Nach den Engl. Aujnahmen unter Lieut. G. P. Day, 1853, ge-- ; von A. Petermann. (3lit Curton: Skizze des Slrom-Gebieles ia i La Plata zur Vebersicht der AmerikaniscAen Aufnahmen unUT Th. J. Page, 1853—1856). Tafel 19 : Der Fluss Uruguay vo» Paysandu bis Martin Garcia. Nach der Engl. Heft 9. Dit stuk, dat met eene plaat is voorzien, bevat: •Dit? Einrichtungen und Apparat-Aufstellungen der Königl. Teletjraphen-Centralstation zu Berlin. Geschrieben von J. Ludewig.— Gesetze des Elektromagnetismus. Dargestellt von dr. Julius Dub. (Fortsetzung.) Ueber Beschadigung der Telegraphen-Leitungen durch die Bewegung der Stangenhölzer. Von Borggre-Ve. Statistische Notiz über die Königl. Bayerischen Telegra-Phen im Jahre 1853—56. Statistik der Norwegischen Tele-9raphen-Anlagen im Jahre 1856. Mitgetheilt von Nielsen. felegraphen- Linien in Australien. – Amtliche Nachrichten. KUNST BERSGTEN. NEDERLAND. Men schrijft ons uit Dordrecht: lu de maand April dezes jaars werd er in het verkooplokaal van Meubilaire goederen te Dordrecht, onder eeuige oude overtollige artikelen van eene aanzienlijke die stad met der woon verlatende familie, verkocht een levensgroot geschilderd portret van een’vloot-v°ogd in uniform, meteen zwaren gouden ketting over de schouders Met afhangende medaille van dat metaal. Het bleek hij onderzoek te zijn het portret van //Mattheus van den Broucke ordinaris Raed van Neerlands India en Commandeur v*n de Hollandsche retour vloot A° 1670” , volgens het daarop gesteld achterschrift, zijnde het gevat in eene fraai gebeeldhouwde Hjst met het familiewapen inde hoogte. Dit portret is geschilderd door den met roem bekenden Dordrechtschen schilder Samuel van Hoogstraten en is onder de heste "'erken van dezen meester te tellen. Met genoegen vernemen wij dat deze schilderij is aangekocht door den heer Leendert Dupper Wzn. te Dordrecht en thans in diens beroemde en hoogstbelangrijke verzameling van oude schilderijen geplaatst is. Over gemelde van den Broucke handelt M. Dalen in zijne Be-Schrijving van Dordrecht, bladz. 887 en 1031 en F. Yalentijn in zi.)üe Beschrijving van Oud en Nieuw Oost-Indie le deel, bladz. 242. Hij overleed te Dordrecht den 21en Januarij 1683 en is aldaar in het O. L. Vrouwen koor inde groote kerk begraven, volgens grafzerk aldaar, aan de zuid-oostzijde te zien. De MSS. beschrijving zijner reis bevond zich inde nagelatene boekerij van wijlen den heer J. Schouten te Dordrecht. DELGIE. De koninklijke maatschappij van schoone kunsten en letterkunde te Gent heeft eene medaille ter waarde van 400 Dancs uitgeloofd, voor de beste compositie van eene cantate, met °rchest-begeleiding. De stukken moeten vóór den 15den Julij 1838 aan don secretaris van genoemde maatschappij worden toegezonden. •Exemplaren van de woorden der cantate inde Ylaamsche taal zijn oor de mededingers verkrijgbaar gesteld aan het Conservatoire te •bussel. Dezelfde maatschappij heeft eene medaille, ter waarde van s°o francs, uitgeloofd voor het beste antwoord op eene prijsvraag naar de geschiedenis van de beeldhouwkunst in Belgie, van de inv°ering van het Christendom tot het einde der zeventiende eeuw. De antwoorden moeten vóór den 15en Augustus aan het bovengenoemde adres worden ingezonden. DRANKRIJK, Op den llden December overleed te Parijs drie-en-zeventig-jarigen ouderdom de heer Castil-Blaze, voornamelijk bekend door zijne bemoeijingen om de italiaansche en koogduitsche opera-muziek in Frankrijk bekend te maken. BELANGRIJKE UITGAVEN. IN FRANKRIJK. Baeral , (F. A.) Le climat de Madère et son influence thérapeutique sur la phthisie pulmonaire. Traduit du portugais par P. Garnier. B°. 6 fr. Bastaed—d’Estang, Les Parlements de Trance. Essai historique sur leurs usages, leur organisation et leur autorité. 2 vol. B*. 18 fr. Beexaed , (F. E.) Yoyage aërien de Batavia k Marseille, fait è. I’aide d’une machine aérostatique. 18°. Feéville, (E. de). Mêmoire sur le commerce maritime de Bonen depuis les temps les plus reculés jusqu’h la fin du sixième siècle. 2 vol. B°. Massol, De Pobligation naturelle en droit romain etendroit fran9ais. B°. 5 fr. IN DUITSCHLAND. Auswahl altchristlicher Lieder vom 2. bis 15. Jahrhundert. lm Urtext ti in deutschen Uebersstzgn. Mit lebensgeschichtl. Skizzen u. erlauternden Anmerkgn. v. Fr. Baszier. 4°. 2 Bth. Blumbergee, (W.) Grundzuge einiger Theorieen aus der neueren Geometrie in ihrer engeren Beziehung auf die ebene Geometrie. Mit 21 Taf. 1 Bth. 26 Ngr. Bodenmkijee, (H.) Hannoversche Bechtsalterthiimer. ler Beitrag. Die Luxus und Sitten-Gesetze. B®. 24 Ngr. Bosch, (G. v.d.) Mittheilungen über die Cholera-Epidemie im Königr D'anemark im Jahre 1853. B®. 1 Bth. 10 Ngr. Czoeenig , (K. v.) Ethnographie der Oesterreichischen Monarchie. ler Bd. le Abth., Her u. lller Bd. gr. 4°. Mit 1 Tab. u. 2 Karten in Fol. 12 Bth. 20 Ngr. Fiedler, (H.) Die fossilen Früchte der Steinkohlen-Formation. Mit 8 Taf. 4°. 3 Bth. 10 Ngr. JaGSE, (G.) Osteologische Bemerkungen. Mit3 Steindrucktaf. 4®. 1 Bth. 15 Ngr. Itzigsohn , (H,) Phykologische Studiën. Mit 3 Taf. 4°. 1 Bth. 15 Ngr. Kreyszig, (F.) Vorlesungen über Shakspeare, seine Zeit und seine Werke. ler Bd. 2 Bth. Koch, (M.) duellen zur Geschichte d. Kaisers Maximilian 11. In Archiven gesamraelt u. erlautert. roy. B®. 1 Bth. 25 Ngr. Mahn , (C. A. F.) Denkmaler der baskischen Sprache. 1 Bth. 10 Ngr. Neumann, (K. F.) Geschichte des euglischeu Beiches in Asien. 2 Thle. B®. 7 Bth. Pachmaisn, (F.) Yorschule d. römischen Bechtes. Boy. B®. 2 Bth. Pictet , (F. J.) et A. Humbert , Monographie des Chéloniens de la mollasse Suisse. Imp. 4°. Mit 22 Taf. 8 Bth. Bittinger, (P.) Centrifugal-Yentilatoren und Centrifugal-Pumpen. Theorie und Ban aller Arten derselben. Mit 5 Figurentaf. B°. 2 Bth. 15 Ngr. Schmidt, (C. H.) Lehrbuch der Spinnereimechanik. Mit Atlas von 13 lith Taf. B°. 3 Bth. Steiner , (M.) Ueber den Amazonen-Mythus in der antiken Plastik. Mit 5 Taf. roy. B®. 2 Bth. VYeêrkuiidlge waarnemingen op den huize Zwanenburg# Hoogte van den Verschil ttiphts-1857. I „ – met de Wind- Wind- luchts Dec. Barom. gemidd streken, kracht. gesteldheid, dl J-hm. Temperat. „ „ o Mistig. 29 • n f + 0",6 ia. 0 Betrokken. 9 " fR id. 0a 3 Mistig. — —- ; o Betrokken, „ 29- ** 4? + I’fi i<i- 2 Bewolkt. 10 * oi id. 2 " „ 2 Betrokken. „ 29- 43 + 5“.5 ii 0 «SUg-11 ;; ®* w. o Mem- , ' 29. 8 44 w;, o Bewolkt. » :: g « + 6,3 o. o Mistig. — ——— z. 0 Bewolkt. 13 4U + 0”,8 z. z. w. 2 Betrokken. 13 " Ij V? z. w. 0 Idem. u ö|- -iq—F~ "Ti z. 2 Betrokken. ... iy- r . 2° 5 id- 2 Helder. gy z. z. w, 4 Betrokken. ~öq qi~ Qt; z. z. w. 4 Betrokken. ~ f- ii _ o*.B id. 4 Mistig. 15 " |* z.w. 2a4 Betrokken. 407 ALGEMEEN! KONST- EN LETTERBODE. ADVERTENTIE N. Door de EKYEN" LOOSJES, Boekhandelaars te Haarlem, zal binnen kort aan de Inteekenaren verzonden worden AFBEELDINGEN, TEN GEBRUIKE BIJ HET ONDERWIJS IN DE NATUURKUNDE, DOOR A, KOOT, ONDERWIJZER TE HAARLEM. ONDER MEDEWERKING VAN W. ffl. LOGEMAN. 7e en 8e Afl. Plaat 36—47. Tekst blad 6. Prijs f 1.00. waarmede dit belangrijke werk compleet zal zijn. Ia de Vaderlandsche Letteroefeningen. Januarij 1857, wordt van dit werk gezegd Hamen wij reeds met eenig welgevallen, om vroeger gemelde redenen, de eerste aflevering op de nadere kennismaking met baren inbond beeft onze verwachting niet teleurgesteld. De afbeeldingen zijn op eene behoorlijke schaal geteekend, en de lijnen waarop het aankomt, zwaar genoeg om door al de leerlingen eener klasse gezien te kunnen worden. Over bet algemeen zijl* de afbeeldingen eenvoudig en doen datgene uitkomen waar de boofdzaak op neer komt. Dit vermeerderd hare bruik' baarheid daardoor, dat zij ook buiten de eigenlijke les inde natuurkunde, den leerlingen als modellen kunnen worde» gegeven om na te maken De uitvoering is zeer goed, weshalve, wij, zooals gezegd is, vertrouwende op de ■welgemeende pogingen van Ontwerpers en Uitgevers, geen bezwaar vinden dit werk in veler handen te wenschen. (182) Bij MARTINUS NIJHOFF te ’s Gravenhage ziet het licht; DE 3e AFLEVERING DER Mommens Typographiques des P.ATS-B AS au XVe Siècle. Collection de Pac-simile d’après les originaux conservés a la Bibliothèque Royale de la Haye ét ailleurs, publiée par M. J.-W. HOLïIIOP. Billiothéeaire en chef de la Billiothèque Royale. Inhoud: Plaat 13. Houtgravure van de eerste helft der 15e eeuw in Nederland vervaardigd, waarvan het origineel berust op het Kon. Preut-Kahinet te Berlijn. PI. 14. Het Speculum, 2e Latijnsche uitg. volgens Koning. PI, 15. De Biilia Pauperwn, 3e nitg. volgens Heineken. PI. 16. Blad en fragment van twee verschillende Donaten in Xylographie. PI. 17. Drukken vaneen onbekenden drukker te Nijmegen in 1479. PI. 18. Oude Priesche wetten, van eene onbekende drukkerij te Leeuwarden, 1480—87. Prijs per aflevering / 5.— Een uitvoerig Prospectus dezer belangrijke uitgave wordt door lederen boekhandelaar gratis bezorgd. Ontvangen uit Belgie: L. REMACLE, DICTIOMAIRE WALM- Francais 9 dans lequel se trouve la correction de nos idiotismes vicieux et de nos Wallonismes, par latraduction en des phrases Wallonnes. 2e éd. corrigee et considérablement augmentée. 2 gros vol. gr. BQ.8Q. Prijs / 8,—. Voorts is bij hem voorhanden: TOYACrE MTTERAIRJE sur les Quais de Paris. Let' tres a un bibliophile de Province, par A. de Pontaine Resbecq. 1 kl. B°. deeltje. Prijs J 1,65. Men zie over dit boekje N°. van den Letterbode onder Derigten op blz. LIVRES ANCIENS ET MODERNES, EN VENTE AUX PRIX MARQUÉS. BULLETIN MENSUEL. N°. 1. DECEMBRE 1857- Onder dezen titel zal de boekhandel Martinus Nijhoff ge' regeld maandelijks een catalogus uitgeven van circa 300 werken zijn magazijn voorhanden en voor de daarbij staande prijzen te be' komen. Het December nummer is verschenen en bevat hoogst belangrijk boeken uit alle vakken van wetenschap, kunst en smaak. Op franko aanvraag worden deze catalogussen aan alle belang' stellenden geregeld maandelijks gratis toegezonden. (18$) Bij DE GEBROEDERS ABRAHAMS te Middelburg is uitgegeven ARCHIEF, VROEGERE EN LATERE MEDEDEELINGEN* VOORNAMELIJK IN BETREKKING TOT ZEELAND. UITGEGEVEN DOOR HET ZEEUWSCfI GENOOTSCH AP DER WETENSCHAPPEN. Hl. In gr. B°. Prijs ƒ I.—. Van de beide reeds verschenen afleveringen van dit waarin achtervolgens de belangrijkste der vroeger en later do»1 directeuren en leden van het genootschap medegedeelde stukke” worden opgenomen zijn mede nog exempl. te bekomen. (18*) BEDRUKT WJ DE EK VEN LOOSJES, IE HAARLEM. 408. 