Eenheid
Maar er is meer, M. H. Deze wegcijfering van de vrucht der historie kon slechts gelukken tot den prijs, dat aan het gevoel een eenzijdig overwicht ten koste van onze rede gegeven werd. Zeer zeker het „gezond verstand," buiten de verlichting des Geestes, is in goddelijke dingen blind, het Christendom is niet uit de wijsheid der wereld, maar heeft die beschaamd en moet haar dwaasheid dunken. Daarmêe echter is het denken niet tot werkeloosheid in Jezus Kerk gedoemd. Integendeel, door het licht des Geestes bestraald, moet ook die rede in ons weer iets van haar heerlijkheid toonen. Het Christendom vernietigt onze geestvermogens niet, maar herstelt die, en een wegzinken in de gevoelsdiepte van het onbewuste leven kan haar bestaansrecht dan eerst verwerven, zoo vooraf onze rede doorgedrongen is tot de diepste diepte, die het licht des Geestes haar ontbloot. Anders bezit men niet, wat men belijdt als zijn eigendom. Eerst in den spiegel van onze rede openbaart zich de rijkdom van dit bezit, en wat men weet, moet eerst gedacht zijn en wat goed gedacht»is, moet zich uiten kunnen in begrippen en woorden. Daarom heeft de Kerk van Christus niet slechts een godzalig ervaren, niet slechts een godgewijde praktijk, maar ook een heilige godgeleerdheid, 3 weshalve een streven nooit duurzaam kan zijn, dat wat wij er ook aan danken, krachtens zijn aard elk dieper doordenken schuwen moest, en dat, let op dit opmerkelijk verschijnsel! alleen onder alle richtingen der Kerk het nooit tot een eigen godgeleerdheid heeft gebracht. Eenzijdig aan de belijdenis van den H. Geest te hechten, was de grondfout waaraan men zich schuldig maakte. Juist die belijdenis was onderdrukt, en er moest dus wel een reactie komen, die haar met voorliefde op den voorgrond plaatste. Hiermede is niet bedoeld , dat de Zoon niet geëerd, niet geliefd en beleden werd. Veel minder dat in het kindschap van den Vader niet de vreugde der ziel werd gezocht. Slechts van den invloed dezer belijdenis op het kerkbegrip spreek ik. En dan beweer ik, M. H., dat de historie: dat is de leiding van den Zoon met zijn Kerk, en de verdieping van het nieuwe leven in de eigenaardige vormen der schepping: dat is de verordineering van den Vader voor zijn Kerk, door deze richting niet naar waarde geschat werd. Zij meed de vormen in te denken, waarin de Zoon zijn Kerk allengs tot uiting van haar leven had gebracht. En óók, ze meed op te klimmen tot de onnaspeurlijke hoogte der eeuwige verkiezing, waarin de Vader het bestek zijner Kerk gegeven had. Slechts de werkingen van den H. Geest in de bestaande Kerk handhaafde ze met eere en met kracht. Maar die eenzijdigheid moest dan ook teleurstelling bereiden. Zoo verging het haar bondgenoote met de Syncretistische pogingen. Zinzendorf heeft de muren der kerken niet gesloopt, maar omgekeerd het aantal der bestaande stichtingen met nog ééne vermeerderd. En ook in Pruissen bereikte men juist het tegenovergestelde van wat men bedoeld had. De twee kerken zouden tot één versmelten, en ziet men vond er drie, wijl zich naast de „Unirte |Kirche" toch de Luthersche en Gereformeerde gehandhaafd heeft. Zoo nu ook het Réveil. Eén kring van alle Christelijke vrienden zou de veelheid der kerken vervangen, en zie, de uitkomst was, dat in elke stad zich tal van kringen vormden, vaak maar al te scherp tegen elkander afgesloten, en niet zelden met de broederen onder andere natiën beter dan met de huisgenooten des geloofs in eigen woonplaats verbonden en vertrouwd. Reeds nu is dan ook het begin van het einde voor deze richting reeds zichtbaar. In drie bestanddeelen lost ze zich op. Het krachtigst element zoekt weer de bedding van het kerkelijk leven en biedt ons in den kerkdijken strijd tegen Schriftverzaking den onwaardeerbaarsten steun. Een ander deel, meer mystiek van aard, voleindt zijn loop door onder zwakker of sterker Darbistische neiging de Kerk niet slechts voor onverschillig maar voor schadelijk te verklaren. Terwijl de oude bondgenoote zich op eigen terrein terugtrekt, om deels van hare hoop op een allengs voortgaande kerstening der geheele wereld te leven, deels over te vloeien in dat Christendom zonder Christus, dat ge als „ Christendom boven geloofsverdeeldheid" kent. De droom heeft uit, M. H., en niet licht zal de Christenheid hem weer droomen. Want al moet erkend, dat de weerzin door het petrefact der 184e eeuw gewekt, tot zulk een richting moest leiden; al heeft ze ons ter goeder ure aan de verborgen eenheid en gemeenschap des geestes herinnerd, die, ook bij verschil van kerkvorm, de belijders van den éénen Christus verbindt; ja, al danken we haar voor de verbreking van zoo menigen vorm, waaruit het leven geweken wag> 1_ toch. begeeren we zulk een eenheid niet. De prijs dien ze ons afvergt is te hoog. Insteê van de „kennisse van den Zone Gods" en de „eenigheid des geloofs," die daarin rusten zal, ons nader te brengen, zou ze de voleinding eer tegenhouden. De Joanneskerk noemde men het. Na de Petruskerk van Rome, en de Pauluskerk van Calvijn, zou thans „de Apostel der liefde" op de Kerk van Christus zijn stempel drukken. En nu M. H., ik weet niet welk een indruk gij van den Boanerg, van den Ziener van Pathmos, van den Adelaar onder de Evangelisten ontvingt, maar voor zoo veel ik den Discipel ken, die „in Jezus' schoot aanlag", die den Anti-Christ onder eiken vorm vervolgde, die gebood den ketter niet in zijn huis te ontvangen, en dies het badwater meed waarin Cerinthus was afgedaald, tast ik vruchteloos naar een scherper tegenstelling, dan tusschen zijn alles doorvorschende denkkracht, zijn peillooze diepte van opvatting, en zijn beslist breken met het innerlijk onzuivere, vergeleken bij dat zwevend-vage en denkschuwe streven, bestaat. m. Het uiterst opmerkelijk verloop der historie toont dus, M. H. dat noch door oplegging aanallen van eenzelfden vorm, noch door onverschilligheid jegens allen vorm, de eenigheid des geloofs op aarde bereikbaar is. Veeleer werd beide malen door de onnatuurlijke eenheid in het uitwendige, schade toegebracht aan de verborgen eenheid des Geestes. Zoo werd dan in de geschiedenis der Kerk openbaar, wat het geloof reeds door het getuigenis van den H. Apostel wist: t. w. dat we tot de eenigheid des geloofs niet komen zullen, eer de Koning der Kerk terugkeert in zn'n glorie. Haar reeds in deze bedeeling te dwingen is de levenswet van het Koninkrijk miskennen. De ware levenseenheid wordt door de gekunstelde s c h ij neenheid slechts tegengehouden. Wilt ge haar inroepen, wilt ge haar voorbereiden, wilt ge haar" komst verhaasten, wees dan noch eenvormig noch vormschuw, maar kies den weg, om strijd door natuur; en schrift en geschiedenis u gewezen, en streef naar eenheid door juist elks eigen vorm zich te doen ontwikkelen naar zijn aard. Het gelöof is een bewijs der zaken die men niet ziet. Daarom heeft de Christehjke Kerk in haar beste dagen ook het „Credo Unam" onder de artikelen haars geloofs begrepen. Zeer zeker, één herder en één kudde zal 't worden, maar eerst als uit Israël en dien anderen schaapstal het laatste ooilam zal zijn toegebracht. Ook van de eenheid der Kerk geldt de paradox van het eeuwig leven: wie ze zal willen verliezen zal ze vinden. Die hooge moed v#n elke geloofsuiting kan ook tegenover „de eenigheid des geloofs" niet worden gemist. De natuur spiegelt in den rijkdom harer vormen de gronddenkbeelden af die het leven des geestes en dus ook het Koninkrijk der hemelen beheerschen. Ook voor de gedachte der eenheid biedt ze ons verschillendetypen, die, tot een drietal teruggebracht, ons de eenheid in een lageren, hoogeren en hoogsten vorm afbeelden. Op den hoogsten trap staat de eenheid der kristalschieting, eenvormig in haar werking en door een macht van buiten komend aan de eerst verspreide deelen opgelegd. Hooger reeds staat de eenheid van het water in den stroom, door den buigzamen, schier vormeloozen vorm der enkele druppelen als van zeiven geworden. Maar het beeld der hoogste eenheid geeft toch het bewerktuigd leven, dat in de plant, in het dier en in ons eigen lichaam de zuiverste afronding der eenheid juist wint door de vrije ontwikkeling der ongelijksoortigste deelen, elk naar eisch van eigen aard en roeping. Die (wet(geldt steeds in de natuur. Niet de woestijn met naar eentoonige zandkorrelen, maar het firmament met zijne starren die altijd anders, met zijne glanzen die altijd nieuw, met zijne zonnegroepen die altijd wisselend zijn, toont ons de eenheidsidé in haar hoogere verschijning. Wilt ge aan de natuur de gedachte der eenheid onttooveren, immers dan vraagt ge niet naar het heiveld op de waterlooze vlakte, maar naar het bloembed, met de volheid der kleuren en toch in rijke harmonie gedoopt. Vraag het aan de kunst, die dochter der natuur, die het schoon harer moeder voorbijstreeft, waarmeê toovert ze! Immers niet door geheel het doek met éénzelfde kleur te bedruipen, veelmin door kleurloos te maken wat kleur ontvangen had, maar door aan de veelheid en volheid van alle kleuren die heilige harmonie te ontlokken, die niet de eenheid van den lichtstraal is en ze toch in schoonheid overtreft. Het voegt der Kerk van Christus M. H. in de hoogste niet in de lagere sfeer de natuur de afspiegeling van haar leven te zoeken. De hoogste idé der natuureenheid moet regel voor de eenheid der Gemeente zijn, en mits men daaraan vasthoude rijmt met die sprake der natuur ook de uitspraak der Schri-ft. De lagere eenheid, die bij Babel is gezocht, wordt verstrooid en de ménschheid naar alle richtingen uiteengeworpen, niet opdat ze haar eenheid verlieze, maar die in Christus. juist vinden zou. De valsche eenheid die Israël zocht in het aardsche koningschap wordt eerst in de deeling der rijken en straks in de verstrooiing der stammen vernietigd, om „het over- blijfsel van het heilig zaad'' de ware eenheid in zijn Messias tegen te voeren. En zoo ook, de valsche eenheid, die men der Christelijke gemeente wil opleggen door ze aan wet en besnijdenis te binden, wordt door de zending van Paulus voor altijd doorbroken, om de paden te effenen voor Hem, die door de vlakke velden rijdt en in zijn eigen persoon de levenswet wil zijn voor zijn Kerk. .De Paulinische zendbrieven zijn niet aan de geheele Kerk maar elk aan eene met .name uitgedrukte gemeente gezonden, wier eigen geest en karakterontwikkeling scherp-geteekend uitkomt. De Synode van Jeruzalem heeft de eenvormigheid met de macht des Geestes vernietigd. Paulus verzet tegen Petrus toont even als het besluit, dat gene tot de heidenen, deze tot Israël zou gaan, dat vreeze voor eigenaardige ontwikkeling in Jezus Kerk misplaatst is. Ook in het woord van Jezus aan den ziener op Pathmos komt de ééne kerk voor als door het symbolisch zevental in de veelheid der eigenaardige gemeenteformatien gesplitst. En waar voor den Troon des Lams de verloste gemeente saamvergadert, is het verschil van natiën en volkerenen geslachten niet als der eenheid vijandig verdwenen, maar het accoord van het eeuwig Hallelujah juist uit de veelheid der tongen gemengd. Wat zeg ik, zelfs de eenheid die komt, is slechts afschaduwing van die hoogheilige eenheid des goddelijken Wezens, die juist in de drieheid der onderscheidene personen het diepe mysterie der wezenseenheid openbaart. De pinksterdag blijft levensbeeld der gemeente: Eén Geest, maar in de veelheid der vuurtongen, „zoodat 't zat op een iegelijk van hen". Eén zelfde God, wiens groote werken verkondigd worden, maar door een iegelijk in zijn eigen tale. Geen sprakeloosheid, want allen breken uit in den lof des Almachtige. Geen éénspra- kigheid, want elk bidt en looft en jubelt in de taal die bij zijn eigen persoonlijkheid voegt.^Maarhet lofgejubel en de eerbiedenisse in een veelheid van talen, wier accoord niet in het rijmen der klanken, noch in het fluisteren der toonen ligt, maar in aller Oorsprong en Bezieler, in den éénen Heiligen Geest. Zoo moet het zijn. Er is geen andere weg, om tot de volle krachtsuiting der innerlijke levenseenheid te geraken. Zelfs in de worsteling der natiën bleek het, hoe geheel anders ook de levenswet zij, die de staatkundige vorming der natiën en dié andere, die de opbouwing van het lichaam van Christus beheerscht. De Grieksche volkeren der oudheid, hoewel nooit onder de Rijkseenheid saamgebracht, hebben door hun innerlijke levenseenheid als natie een zedelijken en maatschappelijken invloed geoefend, waarbij het strak saamgesnoerde Rijk der Romeinsche Caesars in de schaduw wegvalt. Ook in onze dagen is juist de verbrokkeling en ontbinding van het oude Duitsche keizerrijk voor onze oostelijke naburen middel geweest ter openbaring van hun innerlijke nationale eenheid, die weer op haar beurt den weg heeft gebaand voor de stichting van een krachtige Rijkseenheid. In een ander werelddeel zien we juist door het vrijgeven der meest eigenaardige ontwikkeling in de verschillende staten zich een Statenbond verheffen, die nu reeds in oppervlakte, straks in zielental, de schoonste droomen der Alexanders en Caesars achter zich laat. En let ge op uw eigen volkshistorie, zeg mij dan, wanneer de innerlijke levenseenheid van onze natie ooit luider gesproken en krachtiger gewerkt heeft, dan toen de Staatseenheid bijna onzichtbaar wegschool achter de verbrokkeling in gewesten en de splitsing in vrije steden van onze aloude Republiek? Een uitwendige eenheid van Jezus' Kerk op aarde * is niet denkbaar. Ze is een „lichaam" welks eenheid rust in het verheerlijkt „Hoofd." En daarom moet elke poging mislukken, die aan dit geestelijk wezen een eenheid zoekt te geven in een geschreven belijdenis of voorgeschreven vorm van eeredienst. Uit personen bestaande kan ze alleen in een persoon, wiens geest haar geheel bezielt en doordringt een eenheid vinden, die aan den eisch van haar wezen beantwoordt. Maar nu, onderstel de mogelijkheid, dat zulk een persoon zich op aarde vinden liet, maar immers dan zou de Kerk hiermee tevens van den Christus zijn afgesneden. Dan zou die persoon haar geworden zijn, wat ze nu belijdt in Christus te bezitten en op aarde eerst bij zijn wederkomst verwacht. De illusie, dat een groep, b. v. De „eenigheid des geloofs" kan niet komen, tenzij het oordeel voorafging. De zonde werkt altijd als een dissblvens, ontbindend; waar zij heerscht kan nooit hechte samenbinding zijn. Dit geldt ook van Jezus Kerk op aarde, die hoe zuiver ook in haar geestelijke kern, hoezeer ook heilig door het Woord des Heeren en heilig in Hem, niettemin zonde in elke levensuiting mengt, wijl ze de elementen der zonde in haar uitwendig leven opnam. De tucht moge de kracht van dit scheidend element temperen, nooit kan ze haar werkeloos maken. Ze blijft zoolang deze bedeeling voortduurt, Eerst met de wederkomst des Heeren zal ze vernietigd worden, en eerst dan, als er geen zonde meer zijn zal, sluit zich de eenheid van het gereinigd leven toe. Of wilt ge in anderen vorm, M. H., laat mij dan zeggen, dat elk donatistisch streven steeds doelloos en een Kerk van enkel bekeerden een hersenschim bleek. Onze Catechismus zegt het wel goed, dat er met de geloovigen steeds hypocriten in de Gemeente vermengd blijven. Denkt ge u dus de mogelijkheid dat de eenheid der zichtbare Kerk op aarde reeds samenviel met de eenheid der onzichtbare in Christus, dan kwaamt ge tot de ongerijmdheid öf dat in de ware eenheid besloten kon zijn, wat tot de levensgemeenschap niet behoorde, óf dat reeds vóór het oordeel een zuivere scheiding voltrokken wierd. Neen, de Gemeente van Christus is niet alleen de Kerk, die thans op aarde zijn naam belijdt, maar bij die strijdende Kerk op aarde behoort ook de ze- gepralende Kerk daarboven en de Kerk, die mi nog niet geboren, na onzen dood tot aan den dag des oordeels de geestelijke -k£$£ett des Heeren krijgen zal. Elk dier drie vormt slechts een deel van het geheel. Het geheel der Kerk, dat haar volle eenheid vormt, ligt in de samenvoeging dier drie. En daarom is het miskenning van de ware eenheid der volle Gemeente, zoo men aan het zeer kleine deel, dat thans op aarde lijdt, belijdt en strijdt, de geestelijke mogendheid toekent, om die heilige, aan God zelf ontleende eenheid (Joh. XVH: 22) in haar verschijning tot uiting te brengen. Veilig mag dus gezegd, dat we niets te vreezen, eer alles te hopen hebben, zoo de onverbiddelijke drang der gebeurtenissen ons de laatste brokstukken van die schijneenheid uit de hand komt slaan en haar onprofijtelijken band door de macht der Christelijke vrijheid, of wilt ge door het recht der geestelijke persoonlijkheid springen doet. De eenheid der Kerk, die in Christus van eeuwigheid gegeven, en nu reeds in de diepte des levens aanwezig is, maar om nog slechts door de mystiek des geloofs genoten te worden, behoeft die menschelijke nabootsing niet, om in den doorluchten dag met' en in Christus op zijn Gemeente neder te dalen. Veeleer komt de Geest zelf die valsche eenheid verbreken, wijl ze de opbouwing van het Lichaam van Christus hinderend in den weg stond. Ook nu protesteert diezelfde Geest in het hart der geloovigen tegen die oude dwaling, waarin Rome zich heeft vastgezet en die te kwader ure ook op onze erve binnensloop. Het Protestantisme der 16e eeuw voleindt in deze crisis slechts het proces, dat in het martelaarschap der Hervorming aanving. De verwerping van Rome's stedehouder was verbreking der eenheid. Die verbreking tot beginsel verheven draagt „de vrije Kerk" in haar schoot. ■', >-K Bovendien, al dreigde ook bij die oplossing der crisis aanvankelijk een splitsing, die te roekeloos doorgedreven, door versnippering van kracht de sterkte onzer levensuiting -verzwakte, dit kwaad, als reactie tegen onnatuurlijke samenbinding een tijdlang te dulden, zou van zelf genezen, zoodra die geest van reactie had uitgegist. Bij het afbreken der verkeerd gebouwde muren, moet eerst steen voor steen afgebikt, maar om straks weer in den goeden bouwstijl en met beter cement te worden ingevoegd. Zoo nu ook hier. Licht zou in den eersten aandrang elk deel van zijn nevendeel loslaten, maar al spoedig zou openbaring der verwantschap tot nieuwe, doch dan vrije verbinding, zou gemeenschappelijke behoefte tot inniger maar dan vrijwillige aansluiting, zou bovenal de dreigende macht van Revolutie en Ultramontanisme, tot nauwer maar dan ongedwongen samengaan leiden. Confederatief zou de nieuwe stijl van onzen kerkbouw worden. De verbinding der gemeenten zou bij de grens van land en volk niet meer staan blijven. En juist wijl men een vrije en dies zedelijke verbintenis aanging, zou al het zoet der saamverbinding gesmaakt worden, zonder dat het knellen van band werd gevoeld. Met een droever, een metterdaad beter toekomst beidt ons op dien weg. Beslaan, gelijk thans, een twee of drietal kerken geheel de oppervlakte eens lands, dan blijft de Kerk, waartoe men zelf behoort, natuurlijk nog groot genoeg, om het bestaan van andere kerken schier te doen vergeten. Zoo licht beeldt men zich dan in, dat zijn Kerk al de Kerk is, zoodat men zich in de eens geschapen vormen zijner Kerk vastzet, en dus zoowel het gebrekkige handhaaft als ontwikkeling af- snijdt. Dat het dit gevolg had, toont het verleden onweersprekelijk. Gemeenschap tusschen de kerken der Hervorming bestaat zelfs in naam niet meer, zelfs niet tusschen de Luthersche of'Gereformeerde kerken, die onder verschillende natiën verstrooid zijn. De onderscheiding der geesten, die een. open oog voor het gebrekkige en onvolkomene in onze toestanden moest hebben, gaf twee eeuwen lang geen enkel levensteeken. Nog zijn onze vormen wat ze een tweetal eeuwen terug waren. Van uitzetting, van ontwikkeling des kerkelijken levens is in het kerkelijk organisme zelf, noch ten onzent, noch in de Luthersche Kerk, eenig spoor. Heft men daarentegen die gedwongen onnatuurlijke eenheid op en verveelvuldigen zich de gemeente-kringen, dan kan de onderlinge aanraking en dies gemeenschap reeds daarom niet uitblijven, wijl men zonder wederzijdsche erkenning niet leven kan. Het slechts relatief bestaan van eiken kring zal dan door de veelheid der groepen van zelf gepredikt woriden. Het onderling verschil in bestaansvorm zal de critiek den slaap wel van de oogen weren, en bij de mindere logheid van organisatie de weg tot krachtiger levensontwikkeling van zelf zijn gebaand. Dit bovenal zal men gewonnen hebben, dat het dan uit zal zijn met de ketterjacht, die, door den drang naar zuiverheid, zoolang de valsche eenheid duurt, onafwijsbaar geboden, van zelf wegvalt, zoodra vrije verbinding het gedwongen samenzijn vervangt. Die onheilige zucht, als correctief van een verkeerden toestand met noodzakelijkheid geboren, zal door verbetering van dien toestand ongemerkt verdwijnen, en in haar plaats zal de hooger, edeler aandrift de harten vermeesteren, om in heiligen wedstrijd met elkander te ijveren, wiens Kerk door trouwe aan den Heer der Gemeente de diepste wonden in de consciëntien slaat en het best de wonden der conscentie heelt. Zoo zal er wrgving. zoo zal er ontwikkeling van levensgloed en dies wasdom in het lichaam van Christus komen, en gelijk Paulus het eischt, zal die levensontplooiing gebonden zijn aan de belijdenis van Vader, Zoon en Geest. Het leven door den H. Geest gewekt, zal naar den eisch des Geestes, in de vrije persoonlijkheid zich onbelemmerd een vorm scheppen. Doordringend in . alle levensverbindingen, die door den Vader in de schepping verordineerd zijn, zal het geheel de diepte en breedte der bedding vervullen met zijn machtigen stroom. En op aarde zijn eenheid missend, zal het die in den Zoon'nü reeds belijden, voor het geloof reeds bezitten, en blijven profeteeren, tot eens de laatste der uitverkorenen zal zijn toegebracht en der Bruid in het witte kleed, van alle smet en vlek gereinigd, van Engelenlippen het geroep in de ooren zal klinken: Zie uw Bruidegom komt! Het is een heilige tempel der aanbidding en der heerlijkheid, M. H., waaraan de Gemeente aller eeuwen, en in haar elk geroepene ten leven, arbeidt. Dienstknechten en dienstmaagden des Heeren zijn we èn in ons persoonlijk leven èn in onze gemeentelijke verbinding, slechts één roeping kennend, om de taak te voleinden, die de Bouwheer des tempels ons gaf. En wel is die taak voor allen verschillend. TJ gaf Hij een rotsblok, dat ge een hoeksteen daaruit houwen zoudt, u een zuil om af te ronden, u een kapiteel om te beeldhouwen, u een graveersel om uit te snijden, — maar hierin immers zijn we allen één, dat geen hooger aandrift ons de borst doet kloppen, dan om het ons toevertrouwde werk te voleinden naar den wil van onzen Heer. Zóó arbeiden we rustig voort, en al is het dan, dat de afgewerkte brokstukken van het voorgeslacht daar, met de onzen vermeerderd, zich tot een Chaos schijnen op een te hoopen, en alle eenheid van bestek voor ons oog te loor gaat, dan profeteert toch het geloof, dat in dien chaos orde, dat in die warreling eenheid nu reeds is en eens volheerlijk openbaren zal worden. Dan, als Hij op de wolken komt, de „opperste Bouwmeester," die uit uw hand den hoeksteen, van u het kapiteel, van u de zuil, van u het graveersel nemen zal, om die allen naar zijn eeuwig bestek ineeniezettentot dien Tempel vol glorie, waarin niemand binnengaat, dan die in 't zijne getrouw is bevonden. Amen. 