Geneeskundig tijdschrift voor Nederlandsch-Indie\u0308, 1859, 01-01-1859 
Volksklasse. Geslacht.'Behandeld. A1fm; GTidd; verhoud, verhoud. Militair \ -EuroP* mannen 4 0,105 0,035 [Inland. „ 19 0,139 0,046 Europ. // 3 0,0625 0,0208 Civiel. | // vrouwen. 2 0,166 0,055 (inland. mannen. 10 0,071 0,023 De ongunstige verhouding ouder de militairen is gedeeltelijk aan hunne leefwijze en gedeeltelijk daaraan toe te schrijven , dat zeer velen niet chronische kwalen behebt hier aankomen. Pe catarrhen, die hier dikwerf voorkomen, heb ik reeds boven vermeld: eene verhouding hiervan, is moeilijk op te geven, omrede deze ziekte meer onder de rubriek morb. var. int. gerangschikt is. Zie over de catarrhen en de tussis convulsiva het boven gezegde. De volgende epidemien zijn voorgekomen sedert 1850. 1. Eene pokkenepidemie, die in het jaar 1850, vooral onder de bevolking van des sultans grondgebied heerschte, omdat deze niets van de vaccinatie wilde weten. In den laatsten tijd echter heeft het vertrouwen op deze kunstbewerking ook bij hen meer ingang gevonden. Op 'sgouvernements grondgebied en gedeeltelijk in de Dajaklanden, alwaar de vaccinatie meer en meer voortgang vindt, was zij onbeduidend. 2. De Cholera in het jaar 1851 en 1855. 3. Eene mazelen epidemie in het jaar 1856, die zich bijzonder kenmerkte door de vatbaarheid voor aandoening van het darmvlies, hetzij door diarrhoea, hetzij door dysenteria. Yele kinderen zijn, vooral in de kampongs, daaraan overleden. Deze groote sterfte is daaraan toe te schrijven, dat de Inlanders de gewoonte hebben, hunne kinderen in de rivier te baden, nadat de uitbotting van de mazelen had plaats gehad. Wat de sterfte aangaat, zoo kunnen verhoudingen tot het getal der inwoners enz. onder de bevolking niet gegeven worden. Met betrekking tot de civiele dienst, zal men weinig voor de statistiek winnen , want de europeanen zijn zeer weinig en verwisselen dikwijls; bij de kettinggangers werken te vele ongunstige omstandigheden mede, dan dat eene statistiek onder hen eenigzins tot maatstaf voor het klimaat zoude kunnen dienen. Er blijft dus slechts eene statistiek voor de militairen over en ook op deze is veel aan te merken: 1°. is hun getal niet groot. 2°. blijven zij nooit lang op een en dezelfden post. Niettegenstaande dit, heb ik, ten einde eenig denkbeeld te erlangen van de sterfte op deze plaats, die der 3 jaren 1851 t/m 1853 zamen gevat. De verhouding is Algem. Gemidd Bedrag Volksklasse, verhoud verhoud in perc. Sterfte tot het «emidd «ret.1 I EurP" 0.2868 0,0789 7,89 het aemidd. getal, j M 0>17(. 5j86 n // de behandelden. ( i'ol'i* ( lnl. 1:24,7 Deze verhoudingen zijn zeer ongunstig te noemen ; neemt men echter de verhouding der sterfte tot de sterkte van het garnizoen over 10 jaren, dan verkrijgt men voor de sterfte tot de behandelden 1: 31,75 en voor de sterfte tot de sterkte van het garnizoen 0,0345 of 3,15 pCt. In de jaren 1854 t/m 1856 bedroeg de sterfte bij de Europeanen slechts 3,5 pCt. en bij de Inlanders ongeveer 1 pCt., een bewijs, dat de grootere sterfteverhouding van de opgegevene 3 jaren niet aan de plaatselijke gesteldheid, maar alleen aan individuele en toevallige omstandigheden te wijten is. Van de uitwendige ziekten noem ik het eerst de syphilis, die hier zeldzamer dan op vele andere plaatsen voorkomt. De gemiddelde verhouding is: bij den Europeaan 0,043. bij den Inlander 0,046. Bij de kettinggangers wordt zij bijna niet waargenomen. Met syphilis secundaria werden 7 Inlanders behandeld. Dat de syphilis onder de troepen geeue groote uitbreiding vindt, is volgens mijne meening aan de volgende omstandigheden toe te schrijven. 1. de meeste soldaten hebben hunne eigen vrouwen, velen zelfs kinderen. 2. het verkeer met de kampongs is hier moeijehjker. 3. publieke vrouwen zijn er weinig en in de kampongs is de syphilis zeldzaam. In de laatste 3 jaren echter is zij iets toegenomen, welligt is zulks toe tc schrijven aan de toenemende scheepvaart. Onder de Dajakkers wordt de ziekte vooral door de bilians verspreid. Ouder de troepen heerscheu overigens de gewone huidziekteu. Bij de Inlanders worden de navolgende huidziekten aangetroffen. 1. Framboesia, komt zeer veelvuldig voor. Bij een onderzoek in de kampongs vond ik 22 gevallen, meest kindereu tusschen 5 en 10 jaar; daaronder bevonden zich 3 chinesche jongens; ook onder de Dajakkers is deze ziekte zeer verspreid. Zij beschouwen ze als eeue volksziekte welke iedereen moet ondergaan. 2. Lepra, is mede zeer verspreid. In en om Bandjermasiu vond ik 6 lijders. Onder de Dajakkers komt zij nog menigvuldiger voor. Zij wordt door hen voor erfelijk en besmettelijk gehouden, weshalve de lijders verstooten worden. 3. Ichthyosis, komt onder den naam kikis zeer dikwerf onder de Dajakkers voor en wordt voor zeer besmettelijk gehouden , waarom de Dajakkers een bekleedsel van gutta pertja of van een diervel of een matje om het lijf binden, waarop zij zich nederzetten. Het geheele ligchaam is als met schubben bedekt. 4. Flep/iatiluisis arabum (Pachij-dermia. Fuchs). Met deze ziekte vond ik 45 lijders, meestal mannen, behebt. Zij wordt niet voor erfelijk gehouden en toegeschreven aan het staan in den moddergrond bij het bewerken der ladangs of bij andere bezigheden. Iets naders daaromtrent is te vinden in het geneeskundig Tijdschrift deel VI, nieuwe serie deel I. aflev. 1 en 2 pag 17G — 182. Ook onder de Dajakkers komt deze ziekte veelvuldig jiroor. Boeboel komt mede veel voor en wordt zeer dikwijls aan de voetzolen bij den inlandschen soldaat waargenomen en door hem aan het werken in den moddergrond toegeschreven; volgens mijne meening draagt er veel toe bij het loopen op het lieete en scherpe zeezand, waarmede de wegen op Bandjermasin en in liet fort bedekt zijn. Ook llah, scaliet, ulcera, eczemateusche en herpetische uitslagen ziju onder beide volkstammen veelvuldige ziekten , hetgeen zich gemakkelijk uit hunne onzindelijkheid laat verklaren. BESCHOUWINGEN DER MEDEDEELINGEN OMTRENT BERI-BERI, VOORKOMENDE IN HET NEDERLANDSCH TIJDSCHRIFT YOOR GENEESKUNDE, BENEYENS EENIGE OPMERKINGEN OMTRENT DEZE ZIEKTE, DOOR 3. «. 'FEE. BKSIXKILOT MOK.IVS, Offic. v. Ges. der 2e klasse. Mogt men vroeger de litteratuur der tropen ziek ten in zeer vele opzigten, arm en onvolledig noemen, de laatste jaren hebben zich gelukkig gekenmerkt door een geest van vooruitgang, bij een groot gedeelte van het Indisch Geneeskundig personeel, welke niet naliet overvloedige, en wij durven het zeggen , rijpe vruchten voor de wetenschap af te werpen. Die geest van vooruitgang, door eene doelmatige prikkeling der ambitie opgewekt en onderhouden, heeft dan ook over bijna alle deelen der geneeskunde in de tropen gewesten een nieuw licht verspreid. Zoo is de geneeskundige litteratuur verrijkt met belangrijke bijdragen, betrekking hebbende tot geneeskundige topographie tot hygiëne, kliniek enz. terwijl meerdere met zaakkennis geschrevene en meest vrij volledige monographieën omtrent enkele tropenziekten eene gewenschte gelegenheid aanboden om eene naauwkeuriger kennis van den te bestrijden vijand te verkrijgen, dan die, welke de in dit opzigt meest oppervlakkige en onvolledige handboeken, ons kunnen verschaffen. Van deze vooruitgangen op wetenschappelijk gebied was het geneeskundig Tijdschrift voor Nederlandsch Indië de even zoo geschikte als door velen lang gewenschte tolk. Was gemis aan gelegenheid tot publicatie hunner ondervinding of opinien, vroeger voor velen een voorwendsel om of onkunde te verbergen of kennis onder den domper van het egoismus bedekt te houden, zoo is door de uitgave van gemeld tijdschrift dit voorwendsel thans geheel uit den weg geruimd, en moeten wij van die collega's, welke hunne b. v. bij uitgebreide epidémiëen opgedane ondervinding ook thans nog voor zich zeiven houden wel veronderstellen, dat of een zeer laakbaar egoïsme hunne pen boeit, of dat zij onverschillig zijn voor wetenschappelijke vooruitgang, of wel dat gebrek aan wetenschappelijke ontwikkeling hen terug houdt. Het is den lezer van ons tijdschrift niet onbekend dat alleen over Beri-Beri in een tijdsverloop van 3 jaren eene monographie door den Heer Lindmann, zeer belangrijke mededeelingen door den Heer Reiche, alsook een schrijven over deze ziekte door den heer Swaving zijn gepubliceerd. Ook in het Nederlandsch tijdschrift voor Geneeskunde vindt men thans een opstel omtrent deze ziekte getiteld : //Mededeelingeu over Beri Beri", door den Heer O. Daar nu het opstel van den heer Lindman altijd slechts op ééne waargenomene epidemie berust en noch zijne symptomatologie noch zijne curatio als op alle gevallen van Beri-Beri toepasselijk mogen geacht worden, als doende andere epidémiëen Van Beri-Beri op andere plaatsen zich met verschijnselen voor welke zeer verschillen van de door den heer Lindman in de Bankasche epidemie waargenomene , zoo namen wij gretig het opstel van den heer O. in handen, daar wij natuurlijk veronderstelden, dat die heer als oorspronkelijk schrijver optredende, ons veel nieuws en veel nuttigs aangaande de onderwerpelijke ziekte zoude leeren. Wij kunnen niet ontveinzen dat de heer O. onze verwachting zeer teleurgesteld heeft. Op oorspronkelijkheid kan hij volstrekt geene aanspraak maken, daar zijn opstel niets is dan een door een gewerkt zamenraapsel van al wat tot nu toe over Beri-Beri is geschreven. In zijn opstel ziet men alleen aangebragt eenige onnutte variaties op het gebied der phatolog. anatomie. Zijn symptomatologie strijdt ook slechts gedeeltelijk met de opgaven van anderen en wij moeten zeggen, dat daar, waar die symptomatologie afwijkt, dezelve ons voorkomt als verward en onduidelijk, ja ons doet denken dat geen Beri-Beri, maar eene geheel andere ziekte beschreven wordt. Hoewel nu ook de mededeelingen van den heer O. slechts oude voor lang bekende zaken bevatten, zoo moge echter ook hier het nunquam satis dicitur quod nunquam satis dicitur gelden; — alleen moet men dan ook den Keizer geven wat des Keizers is, — dat heet geen excerpt uit den arbeid van anderen en wel vooral van de heeren Lindmann en Swaving willen doen voorkomen, als de resultaten van eigen studie, opmerking en ondervindiii". En deze bedoeling straalt herhaaldelijk door in de // Mededeelingen van den heer O." Tn den aanvang dezer mededeelingen is hij in dezelfde fout vervallen als vroeger de lieer Lindman. Immers zegt hij, dat de litteratuur over deze ziekte zeer arm is, (alles behalve rijk), dat er geene behoorlijke monographie omtrent Beri-Beri bestaat en dat men deze ziekte slechts in sommige handboeken als ter loops vindt aangeteekend. Daarna noemt hij Dr. Bondt als op de Beri-Beri te hebben gewezen, Field Jones, als er eenigzins uit- vöeriger over te hebben geschreven en eindelijk den lieer Liridmah als er eenige mededeelingen omtrent te hebben gedaan in het Geneeskundig Tijdschrift van Nederlandsch Indië.! Is liet geleerden als den heer O. welligt geoorloofd een beetje vergeetachtig te zijn, zoo moeten wij de vrijheid nemen, hun geheugen een weinig ter hulp te komen, en dus moeten wij den heer O. beleefd herinneren, dat behalve enkele mededeelingen over deze ziekte Valentijn, Wright, Kobinow, Meijer, Most, Young, Roger, Steinkuhl, Johnson, Eeiche en Swaving over deze ziekte handelden. Ook wat Willemier dienaangaande in zijn handboek opgeeft, is meer dan eene ter loopsche aanteekening. Wij hebben het woord herinneren gebruikt, omdat het ons uit den inhoud des Heeren O's mededeelingen duidelijk blijkt, dat hij al deze schrijvers kent. Hebben wij ons hierin vergist, dan bieden wij hem onze nederige excuses aan over onze verkeerde veronderstelling; dan zouden wij in deze overeenkomst in oorspronkelijke denkbeelden tusschen Dr. O. en zijne voorgangers een schitterend bewijs zien voor het: Les beaux esprits se rencontrent een uitgedrukt geval van symphatie, zoo als alleen het tegenwoordige magnetische eleetrische en klopgeesten tijdperk ons dat konde opleveren. liet meest nu van al de genoemde schrijvers schijnen de verlichte denkbeelden van onzen Zeer geleerden collega Dr. Swavino de sympathie van Dr. O. te hebben opgewekt. Voor diegenen onzer lezers welke zoo weinig op de hoogte mogten zijn van de kennis der namen van de hedendaao-sche would be steunpilaren der wetenschap, noteren wij dat de° gemelde Dr. Swaving, onze reeds door vroegere geschriften zoo gunstig bekende en illustre tijdgenoot de 2e Stadsgeneesheer van Batavia is; zijne even interessante als eminent wetenschappelijke stellingen over 13eri-Beri zijn voor de nakomelingschap weggelegd in het Geneeskundig Tijdschrift van Nederlandsch 24 Indie, nieuwe serie, deel I, afl. 1 pag. 17 en volgende. I)c redactie nam die stellingen op, geheel voor rekening van den schrijver. Dr. O. lioude het ons ten goede, dat wij ons overtuigd houden, dat Dr. S. grootendeels zijn leiddraad geweest is, bij het zamenstellen zijner mededeelingen. De gronden welke wij voor deze meening hebben, zullen wij later aantoonen. Deze keuze van Dr. O. nu is geen der gelukkigste geweest, immers onze steeds naar verdere wetenschappelijke ontwikkeling strevende collega Dr. S. heeft na zijn genoemd schrijven, thans geheel andere denkbeelden over Beri-Beri gekregen, waardoor eenige kleine veranderingen ontstaan zijn, welke met zijne vroegere stellingen een groot contrast vormen. Vroeger b. v. verklaarde ZEd. in punt 3 zijner stellingen de Beri-Beri voor eene künstliche Seuche, en zegt ZEd. in punt 14 dat volgens de resultaten van het ontleedkundig onderzoek (?) Beri-Beri geen vorm kan zijn van scheurbuik aandoening, moerasziekte enz.; zoo noemt ZEd. thans (zoo wij goed geMoi^eerd zijn) de Beri-Beri eene moeras ruggemergs verlamming. Zegt ZEd. verder in punt 18 dat de oorzaken der Beri-Beri onbekend zijn; thans moet hij dezelve toeschrijven san lokale omstandigheden b. v. de ongunstige ligging van het kettingkwartier enz. Tempora viulanlur et nos mutamur in illis!! De stoute stellingen vervat in punt 14 en 18 wekten overigens reeds dikwijls onze verbazing op. De stelling No. 14 begrijpen wij volstrekt niet: dezelve is ook op niets gegrond. Stelling No. 18 doet ons met ontzag opzien tot den man der wetenschap die publiceren durft dat hij de oorzaken der door hem behandelde ziekte niet kent, die dus bij zijne behandeling het tollitur causa enz. geheel kan missen. Eu toch leverde die behandeling schitterende resultaten op. Van 44 lijders zijn ts immers 3 hersteld !! Om nu dadelijk een proefje tc geven van de opmerkingswaaïdige sympathie welke tusschen Dr. O. en tusselien Dr. S. bestaat, nemen wij slechts punt 7 van Dr. S. stellingen. Wij lezen daar: Jir onts'taat plaatselijke of algemeene waterzucht of vermeerdering van vet in het onderhuidsche celweefsel, darmscheil om het Iiart enz., of vermagering en uitputting. Is het nu niet hoogst opvallend dat Dr. O. eene nieuwe verdeeling van Beri-Beri daarstelt, en wel in de hy (tropische, polysarkeuze en maraslische vorm. Waarlijk dit is niets dan de genoemde stelling van Dr. S. in het latijn overgebragt!! Wij willen echter meer geregeld de mededeelingen van Dr. O. analyseren, en vinden dus na zijne gemelde dichterlijke vrijheid omtrent de litteratuur der Beri-Beri, de belangrijke mededeeling, dat Beri-Beri van het arabisch afgeleid is, en schapen gang beduidt. Als dit eene ontdekking van Dr. O. is, dan zijn hem voor geweest Schurrer, in wiens Geographische Nosologie men hetzelfde vinden kan; ook Bontius zegt: Affectus quidam admodum molestus homines infestat qui ab incolis Beri-Beri (quod ovem sonat) vocatur credo, quia, quos malum istud invasit, nictando genibus, et elevando crura, tanquam oves ingrediantur." Zegt nu Dr. S. (punt 1) dat de Beri Beri binnen zekere grenzen, vooral aan de strandplaatsen van den Oost-Indischen archipel voorkomt, vooral onder het Maleische, Mongoolsche en Caucasische ras, haalt Prüner gevallen aan van Beri-Beri 111 het gebied der Roode zee voorgekomen, en deelen eindelijk Engelsche Geneesheereu ons gevallen mede van Beri-Beri. voorgekomen in meerdere kustlanden der uitgestrekte Engelsch Oost Indische bezittingen, zoo laat Dr. O. deze verschillende geographisch nosologische opgaven in zijnen smeltkroes zamen • vloeijen, en zegt dat de Beri-Beri voorkomt langs de kusten van Coromandel, Madras, het Indische schiereiland (P), Ook in onze bezittingen zegt Dr. O. zijn het vooral de kustlanden, voornamelijk Straat Banka, de kusten van Java en Borneo en den verderen Oost Indischeu archipel waar Beri-Beri voor* komt. "Wij kunnen hier nog bijvoegen, dat eene vorm van BeriBeri (ongeveer als de torpida van den lieer Lindman) veelvuldig voorkomt op schepen, welke door tegenwind enz. lang in de Chinesche zee werden opgehouden, en leerde daarbij de ondervinding, dat immer die gevallen zich voordeden, na snelle temperatuurs wisselingen en ook in heldere maneschijnnachten. Op deze wijze waren onder anderen 7 personen der bemanning van een spaansch koelieschiep (de Aveza) door Beri-Beri aangetast. Daarentegen zag ik nimmer een der Chinesche koelies door deze ziekte aangetast- Ik vermeen de redenen hiervoor te moeten zoeken, in de omstandigheid, dat bij doorgestaan ruw weder de koelies in hunne kwaliteit van kostbaar handelsartikel natuurlijk onder liet dek voor nat en koude bewaard werden, terwijl de matrozen volstrekt niet gemenageerd waren, als niet behoorende tot de kostbare menschenlading S, 300 dollars per stuk. Yol^ens liet tot dus ver omtrent Beri-Beri bekend gewordene, O kan men als westelijke grens dezer ziekte de Roode zee bezchouwen, als meest oostelijke het eiland Nieuw-Guinea, waar deze ziekte vrij menigvuldig voorkomt en Wahitoho genoemd wordt. In sommige streken der Molukken noemt men deze siekte penjakit papua of Nieuw Guineesche ziekte. Omtrent de wijze van voorkomen dezer ziekte, zegt Dr. O. weder even als zijne voorgangers, dat dezelve epidemisch en sporadisch voorkomt. Na opsomming van de genoemde bekende antiquiteiten op het gebied der Beri-Beri deelt Dr. O. ons de treurige mare mede, dat Beri-Beri dikwijls op Java epidemisch zoude zijn voorgekomen, doch als eigenaardige ziekte menigwerf der aan- dacht ontglipt is, dewijl de sterfte aan rheumatismua en hydrops werd geweten. Vooreerst moeten wij hierop aanmerken, dat de hydrops ook wezenlijk de meeste Beri-Beri lijders doodt, terwijl liet schrijven van Dr. O. volstrekt de groote rol niet kan wegcijferen, welke het zoogenaamde rheumatismus in deze ziekte speelt. liet klinkt zeer fraai, als oorzaak voor Beri-Beri, miasma inwerking aan te nemen, doch kan die stelling niet worden volgehouden, zonder eene reeks van bij die miasma inwerking zich voegende omstandigheden, welke meest terug gebragt kunnen worden tot wat men gewoon is Jcoucle vatten te noemen. Wij komen hierop later terug. Alle geneesheeren zijn niet even goede diagnostilcers en vreezen wij dat, indien men de symptomatologie der Beri-Beri van Dr. O. als leiddraad aanwendt bij het diagnosticeren van Beri-Beri, dat dan inderdaad ZEds. bovengenoemde stelling wel eens konde bewaarheid worden. Acht Dr. O. eene niet herkenning van reeds ontwikkelde Beri-Beri, mogelijk, dan zouden wij hem kunnen toevoegen, ook ons zijn wel is waar gevallen bekend van verkeerde diagnoses bij Beri-Beri, doch niet door een der leden van het Indisch militair Geneeskundig personeel gemaakt. Wij veronderstellen dus, dat Dr. O., bij het nederschrijven dier woorden, zich door zijne vruchtbare phantaisie heeft laten verplaatsen in de tijden der oude Oost Indische Compagnie. In die tijden van Olim konde zijn schrijven waarheid bevatten. Omtrent liet voorkomen van Beri-Beri naar den verschillenden landaard, zegt Dr. O. dat Beri-Beri slechts schijnbaar meer onder Inlanders dan onder Europeanen wordt waargenomen , daar de inlandsche bevolking in getalsterkte oneindig grooter is dan de overige en zich in het geheel niet gedraagt naar de regelen der hygiena, terwijl althans de Europeanen door woning, kleeding, voedsel, arbeid, enz. zich in Indië in veel be- ier verhouding ten opzigte der hygiena geplaatst vinden !! Wij willen niet betwijfelen dat Dr. O, alvorens hij dit ter nederstelde, volkomen de verhoudingen der inlanders en Europeanen tot de hvgiena zoude onderzocht hebben, doch moeten wij dan veronderstellen, dat hij geheel nieuwe denkbeelden omtrent hygiena heeft, welke hemelsbreed verschillen van die der overige hygiënisten. De Europeanen in Indie zijn officieren en manschappen der land- en zeemagt, verder ambtenaren, handelaars en eenige particulieren. Gemakkelijk is het ons, na te gaan, hoe in vergelijk met de Inlanders hunne verhouding tot de hygiena is. De woningen der Europeanen zijn ruimer en beter geventileerd dan die der Inlanders, doch zijn op dikwijls zeer ongezonde plaatsen gebouwd, die door ondoelmatige waterwerken dikwijls nog ongezonder gemaakt worden. Zoude de heer O. denken dat de opeenhooping van huizen zooals men die bv. op Samarang, Sourabaija en MakSssar ziet meer hygiënisch is dan het verspreid wonen der Inlanders in kampongs? Op andere plaatsen, welke Dr. O. welligt niet bezocht, zijn de op palen gebouwde huizen der Inlanders verreweg gezonder dan die der Europeanen, welke op den vlakken grond staan. Het is waar dat de meeste woonhuizen der gegoede Europeanen op Weltevreden bv. als zeer doelmatig te beschouwen zijn doch een groot deel dier Europeanen kan geacht worden slechts des avonds en des nachts in die huizen te wonen, terwijl zij den dag doorbrengen op bedompte bureaus en kantoren , dikwijls op zeer ongezonde plaatsen gelegen. De kleeding der inlanders bestaat uit dunne katoenen stoffen, die va'i vele Europeanen uit zware uniformen van laken vervaardigd, verder zwarte lakensche rokken en broeken enz. "Voor hem, die onder de Indische beau moncle sorteert, is het bepaald noodzakelijk deze bespottelijke anti hygienische kleederdragt te volgen, en kan men zich alleen te huis of op bureau de non- chalance eener dunnere kleeding veroorloven. Wij zwijgen nog van het te naauw aansluiten der Europesche kleeding en van de middelen van insnoering, welke de Europeanen aanwenden ten einde het fashionabele doel te bereiken om zich eene tearennatuurlijk dunne taille te bezorgen. Het voedsel der Inlanders is meest rijst met eenige sajor.een stukje visch of dingding. Slechts weinigen kunnen zich de luxe permitteren van liet gebruik der gebaksoorten, waarvan velen inderdaad moeijelijk te verteren zijn. Het is waar dat de Inlander een liefhebber is van onrijpe vruchten, doch het gebruik dezer maakt hij door bijvoeging van spaansche peper veel minder schadelijk. Zijne godsdienst verbiedt hem het gebruik van spiritualia, varkensvleesch enz. Docli nu de Europeanen : welk eene voeding hebben zij ? De weinig gegoeden vergenoegen zich faute de mieux mei rijst en diergelijken en is hunne voeding dan vrij hygiënisch. Docli de gegoede Europeanen volgen voor het meerendeel eene voedingswijze, welke ons over de stelling van Dr. O. verbaasd doet staan. Ofschoon ook bij hen rijst optafel fungeert, varieren zij dit voedingsmiddel met allerlei gepreserveerde Europesche levensmiddelen , waaronder vooral de zoogenaamde vleeschblikken, veel te vet en volstrekt niet voor voedingsmiddel in de tropen geschikt zijn, verder kaas, hammen, boter, saucijs, sardines a> 1 huile, enz. enz. enz. \ervvijt men den inlander zijne snoeplust, en noemt men zijn gebak moeijelijk verteerbaar, de gegoede Europeaan maakt veel menigvuldiger gebruik van nog veel vetter en moeijelijlcer verteerbare gebaksoorten. Hierbij voege men nu nog de schadelijke invloed van meerdere biersoorten, wijnen, sterke dranken, likeuren, enz., welke daarenboven nog dikwijls vervalscht zijn, en vrage zich dan af: of die voedingswijze meer hygiënisch is dan de eenvoudige bijna exclusief plantaardige voeding van den soberen Inlander? En nu den aibeid, waarin wij, volgens Dr. O., ook al meer waarborgen voor de gezondheid zouden vinden dan de Inlander-. Reeds aanvankelijk heeft de Inlander dit op ons voor, dat als inboorling der tropen zijne gebeele constitutie beter bestand is tegen de gevrone in die gewesten ziek makende invloeden DO O dan wij Europeanen. Het schadelijke van sommige zijner beroepen wordt grootendeels weg genomen , door dat hij van kind af aan dezelve gewend is. De europesche handelaar en het meerendeel der ambtenaren voert een zittend leven, dat zeer schadelijk is in streken waar buikziekten praedomineren, en houden zich meest op in bedompte, op ongezonde plaatsen gelegen bureaux en kantoren. Finantiele omstandigheden houden hen dikwerf in eene nedergedrukte gemoedsstemming, even als soms het geringe vooruitzigt op bevordering enz. De europesche officieren zijn voor langen tijd gestationeerd op de ongezondste plaatsen van Indië. Hunne dienst dwingt hen nu eens in zware uniformstukken gekleed, door de brandende zonnehitte te gaan, dan weder exercitien bij te wonen op of militaire promenades te maken door het natte gras enz. De soldaat deelt deze hygienische voordelen met zijne officieren , en heeft daarbij nog het schadelijke, voortspruitende uit corvéen, nachtwachten enz. Hierbij voege men nu nog, dat vele Europeanen in Indië aankomen met ligchamen uitgeput door excessen in Baccho aut Venere, zoodat zelfs de acclimatisatie, voor hen reeds dikwijls eene levensgevaarlijke kwestie wordt. Velen , zoons van fatsoenlijke familien, aan eene ruime levenswijze gewend, ziet men als militair in Indie aankomen, om daar den harden, ongewonen arbeid eens ondergeschikten aan te vangen of wel ziet men hen in Indie uitkomen om zoogenaamd fortuin te zoeken. In eene lieu ongewone spheer overgeplaatst, dikwijls door zelfverwijt gemarteld, teleurgesteld in hunne verwachtingen , en gekweld door eene kwijnende gezondheid ziet men hen hunne troost dik- wijls zoeken in de sterke dranken, die verderfelijkste der opwekkende middelen , en zoo den boog spannen tot hij breekt. Wel is waar bestaan er uitzonderingen op het bovenstaande, doch indien men ook die uitzonderingen overweegt, dan vindt men nog steeds veel dat niet hygiënisch mag genoemd worden. Wij kunnen de daadzaak niet verzwijgen dat wij Europeanen dikwijls nog plaatsen voor ons ongezond maken, door eigen toedoen als door het aanleggen van ondoelmatige waterleidingen het verwaarloozen van nuttige waterwerken enz. De hoofdoorzaak voor dit kwaad is daarin gelegen, dat de geneesheeren die ambtshalve met den geheelen omvang der hijgiena publica en hare toepassing bekend moeten zijn, niet altijd geraadpleegd worden in zaken welke daartoe behooren. Eindelijk legt men q i lander te^en over den Europeaan drie groote feilen ten laste, het opiumschuiven, het baden bij bezweet ligchaara en het misbruik van Inlandsche geneesmiddelen. Het spijt ons te moeten zeggen, dat er Europeanen bestaan, die zich even als de Inlander aan de eerste dier feilen schuldig maken. Dat de tweede den Europeanen even goed eigen is als den Inlander, dit zien wij dagelijks, en vraag slechts ieder geneesheer : hoe dikwijls hij in zijne praxis Europeanen gezien heeft, die aan Inlandsche geneesmiddelen door onbevoegden bereid, den voorkeur gaven boven onze met zaakkennis ingestelde behan, deling. De hygienische "Europeanen van Dr. O. maakt dus op ons denzelfden in druk als de bekende anthropoliet van Scheuchzer. Even toch als Scheuchzer een versteende hagedis heeft aange, zien voor een menschelijk geraamte, zoo ook heeft de dichterlijke phantaisie van Dr. O. hem welligt den Europeanen in Indië doen beschouwen als een model hygienistisch wezen: poezij echter is in den geneesheer een abnormaliteit; zijn vak is rein prozaïsch en moet hij poëzy overlaten aan hen, die hunne geestvermogens niet nuttiger weten aan te wenden. De oorzaken voor liet onstaan van Beri-Beri, welke Dr. O. bespreekt op pag. 577 en 578 en welke hij aanvangt met de woorden: //Mij komt liet voor dat de oorzaken aldus zouden kunnen geformuleerd worden," zijn allen bij de diverse schrijvers te vinden en leeren ons dus volstrekt niet nieuws, zoo als Dr. O's uitdrukking: //Mij komt het voor," ons had mogen doen verwachten. Wat nu de door Dr. O. gegeven symptomatologie der Beri-Beri aangaat, moeten wij zeggen, dat eene beoordeeling derzelve hoogst moeijelijk is. Het is ons toch bekend hoezeer een en dezelfde ziekte zich aan het ziekbed onder verschillende vormen kan voordoen, al naar den aard van het heerschend ziekte karakter, de individualiteit van den lijder enz. Wij weten welken invloed b. v. eene verkeerde behandeling op den loop eener ziekte kan uitoefenen. Wij willen dus die symptomatologie niet beoordeelen, alleen merken wij op, dat de indeeling genomen is van Swavings punt 7. en dat wij te vergeefs ons bij collega's, die meerdere BeriBeri lijders behandeld hadden, informeerden naar de polijsarkeuse vorm. Geen hunner had ooit van dien vorm gehoord, veel minder hem gezien. Wel is vetafzetting bij aandoeningen der longen en lever, bij onderdrukking der huid werkdadigheid, ja volgens Canstatt reeds bij verblijf in koude, vochtige moerasachtige streken niets zeldzaams, doch dit is nog geene polijsarcie. De polijsarkeuse vorm schijnt ons dus vrij apocrijph toe altijd qua hoofdvorm van Beri-Beri. Dat wel eens bij den een of ander Beri-Beri lijder polijsarcie in den waren zin des woords waargenomen is, is niet onmogelijk, doch wij vermenen dat die polijsarcie dan slechts als verwikkeling maar niet als hoofdvorm der ziekte voorkomt. Wat nu den indruk aangaat, welke de hijdropische en marastische vorm van Dr. O. op ons maakte, dezelve was deze: Nu eens vermeenden wij de door Dr. Lindman beschreven vormen, doorecngeward voor ons te zien, dan weder dachten wij dat Dr. O. eene nieuwe onbekende ziekte beschreef, dan dat hij een uitstapje maakte op het gebied der progressive vettige spierontaarding, zooals Cruveillier, Virchow, Aran, Oppenheimer, Merijon, Betz enz. die beschrijven, dan weder dat ideopathische rugmergsverlamming het onderwerp der beschrijving uitmaakte. De door Dr. O. opgenoemde patliolog. anatomische verandering leeren ons geen nieuws van eenig belang, het meerendeel derzelve vindt men bij Lindman, lleiche en Swaving terug. Wij moeten indachtig zijn, dat men ongelukkiger wijze niet immer een onvoorwaardelijk vertrouwen mag hechten aan sectiebeiigten. Door gebrek aan tijd , aan lust, aan geschikte instrumenten en soms aan eene behoorlijke anatomische en pathologische anatomische kennis geschieden vele secties alles behalve consciëntieus en verdwalen sommige sectieberigten wel eens op het gebied der fictie. Vooral eene naauwkeurige sectie van hersenen en rugmerg is lang niet het werk van iedereen en moet het mikroskoop hier dikwijls uitsluitsel geven. Nog verschillen de patholog. anatomische veranderingen bij het lijk zeer naar het tijdperk der ziekte, waarin de lijder overleed, naar de verwikkelingen, de toegediende geneesmiddelen en den tijd welke tusschen het overlijden en het verrigten der sectie verliep. Hierin nu vinden wij de verklaring van het zoo uiteen loopen der lijkbevindingen bij verschillende schrijvers over 13eriBeri. Dr. Lindman immers vond verweeking der cauda equina en wel met ontstekings verschijnselen. Swaving vond verweking van lenden0edeelte, soms van het halsgedeelte des rugmergs zonder ontstekings verschijnselen. De eene zijde, zegt Swaving, was niet meer dan de andere verweekt, doch wel de voorste meer dan de achterste en de onderste meer dan de bovenste. Zoo vond Dr. landman de milt vergroot en verhard. Dr. Swaving vond dezelve verkleind en op de doorsnede normaal. Dr. O's lijkbevindingen zijn weder een compositum van de bevindingen van Dr. Lindman en van Dr. Swaving. Ilij zegt: men vindt de hersenzelfstandiglieid soms meer of min verweekt, soms verweeking der cauda equina (Lindman) dikwerf in liet lenden-, soms aan den overgang van liet hals- in het ruggedeelte (Swaving). De milt noemt hij dan eens normaal dan weder vergroot, soms verkleind, soms wat verhard, dan weder verzacht en bijzonder broos. Dr. O. laat dus de milt gemakshalve in bijna alle mogelijke pathol. anatomische toestanden voorkomen. Deze sterke tegenstijdigheden zouden voldoende zijn om aan te toonen dat sectieberigten in geenen deele veilige bases zijn om stellingen aaugaande het wezen der Beri Beri op te bouwen. Zoo had ik het voorregt in kennis te komen van eenige zeer conscientieuse sectieberigten van een aanmerkelijk getal Beri-Beri lijders, die weder geheel venschillen van de tot nu bekende. Bij sectie toch van 16 lijken vond men constant verweeking van liet halsgedeelte en 2 maal van het borstgedeelte des rugmergs. Constant verkeerden de nieren in een der stadia van morb. Brightii, constant observeerde men meerder voorkomen der corpora amijlacea, constant vetmetamorphose der primitief vezelen van de m. m. pectinati en papillares cordis. Ten opzigte der verdere toestanden van liet hart leerden de bedoelde secties mij niet veel nieuws. Wij weten, welke groote rol de pathologische anatomie van het hart bij de secties, welke door Dr. Lindman in zijne monographie worden opgegeven, bijna doorloopend spelen. Hijpertrophia cordis, cor bovinum enz. is daar aan de orde van den dag en Dr. O. houdt zich bij zijne pathologisch anatomische bevin- dingen ook hier weder vrij contstant aan zijne voorgangers op dit gebied. Overigens weet ieder, die in de gelegenheid was in Indië vele lijkopeningen bij te wonen, dat het niets zeldzaams is om allerlei organische hartgebreken te vinden. Hartziekten komen dan ook trouwens vrij algemeen voor en zouden wij niet gaarne beweren dat de door Dr. Lindmann gevondene hijpertrophia cordis onvoorwaardelijk met Beri-Beri in verband staat. Gewoonlijk hebben Beri-Beri lijders vroeger aan koortsen geleden en kunnen de pathologisch anatomische verandering in het hait tot deze voorafgegane ziekten worden terug gebragt. Des te opmerkelijker is dit niet bijzonder bevinden van organische veranderingen van het hart of liever het niet zoo constant vinden derzelve als bij de door Dr. Lindmau beschrevene epidemie het geval was, daar de door mij bedoelde ectieberigten steunen op lijkopeningen welke bij eene latere epidemie op het eiland Banka zijn verrigt, dus op dezelfde plaats waar Dr. Lindman zijne epidemie van Beri-Beri observeerde en zijne secties verrigtte. Bij opvolgende secties vond men nog de milt steeds vergroot en verweekt; de lever in vetmetamorphose verkeerende, zoo ook de m. m. gastrocnemii, verder de arachnoïdea verdikt en de pia mater troebel- liet mikroskoop toonde daarbij in het verweekte rugmerg noch zenuwdraden noch zenuwcellen; daarentegen zag men he° veld der mikroskoop bedekt met kleine amijlum ligchaampjes. Opmerkelijk is het, dat niemand nog bij Beri-Beri onderzoek gedaan heeft naar den toestand van het Neurilema der zenuwen van de onderste extremiteiten. Uit de laatstgenoemde secties drong nog eene opmerkenswaardige, ja hoogst belangrijke daadzaak aan het licht en wel dat de verlamming tijdens het leven geobserveerd, volstrekt niet in vei houding stond lot de bij de sectic gevonden verweeking van liet rugmerg. Ook uit de sectieberigten dev andere schrijvers blijkt dit nu en dan, ofschoon zij, vreerad genoeg, nimmer de bijzondere aandacht aan dit punt schijnen te hebben gewijd. Deze bevinding is daarom zoo belangrijk, omdat uit haar de stelling zoude voortvloeijen, dat de verlamming bij Beri-Beri niet in oorzakelijk verband staat met de verweeking van het rugmerg, zoodat hier waarschijnlijk oorspronkelijk moet gedacht worden aan eene paralijsie rheumatismale, ofschoon dan ook de uitbreidingen der paralijse in het verloop der ziekte, eenigermate in verband staan met de rugmergsverweeking. Omtrent het wezen der ziekte geeft Dr. O. op, dat men Beri-Beri beschouwd heeft als eene rheumatische aandoening, als gewijzigde scorbuut enz. Als zijne meening geeft Dr. O. op, dat het wezen der BeriBeri eene bloedsintoxicatie zoude zijn, het gevolg van miasmainvloeden; dit is weder eene poging om oorspronkelijk te schijnen, zonder dit te zijn. Immers Dr. Lindman heeft reeds op pag. 15-4 zijner monographie juist hetzelfde gezegd. Bij deze opinie van Dr. Lindman voegt Dr. O. nu nog plotselinge temperatuurswisselingen, ongenoegzaam en ondoelmatige voeding- en onderdrukte gemoedsstemming, als krachtig medewerkende tot het doen onstaan der ziekte. Deze laatste oorzaken voor Beri-Beri zijn ook die van Ilamilton, Robinow en Meijer, ook hier weder stelt dus Dr. O. eene compilatie der meeningen van de diverse schrijvers als zijne meening voor. Dr. O. laat ons in het onzekere of het miasma dat hier inwerkt, een eigenaardig miasma is en waarin het bestaat, doch stelt hij vast dat het aan de kustlanden gebonden is, dat vochtigheid van den bodem het zeer ontwikkelt (Ribinow), dat ophooping van menschen in slecht geluchte, slecht gelichte en vochtige woningen de verspeiding bevordert, dat verder ongenoegzame voeding en onderdrukte gemoedsstemming het individu dubbel vatbaar maken (Meijer). Vcider zegt Dr. O. dat liet rugmerg aangedaan moet zijn is zeker en noemt zonder dat daartoe in zijn gelieele geschrift eenige basis te vinden is, de multipolaire ganglieën cellen als de plaats welke primitief wordt aangetast, vervolgens de grijze zelfstandigheid der voorste en later der achterste wortels. Svvaving zegt in punt 6 dat hier eene bloedsontmenging verlammend werkt op de multipolaire gangliën cellen van dc voorste grijze horens.!!! Dr. O. stelt daarop de volgende vraagpunten, waarop volgens hem, geen antwoord is te geven dan gewijzigde voeding. De vragen zijn : 1 . Waarom onstaat bij het cene individu marasmus, waarom bij het andere vetzucht ? 2 . AA aarom anaesthesie der huid en pijnlijke gewaarwordingen in de spieren ? 3 . Waaraan is het toe te schrijven, dat zoovele organen in het oogloopend lijden en toch de hersenen, althans wat het psijchisch leven aangaat, tot het laatste toe ongestoord blij ven ? Wij hebben reeds gezegd: waarom wij geene polijsarcie kunnen aannemen, doch wel geringe vet afzetting en vet metamorphose. Naarmate nu de huidwerkzaamheid meer onderdrukt, lever en longen meer aangedaan zijn zal zich meer vetafzetten, naarmate de innervatie meer gestoord en de bloedsomloop meer belemmerd is zal er meer atrophic volgen. Wanneer door inwerking van vochtige koude, plotselinge afkoeling enz. de gevoelszenuwen der huid verlamd zijn, dan ontstaat anaesthesie der huid, terwijl dezelfde oorzaak hijperaemie veroorzaakt in liet neurilama der dieper liggende zenuwen. Hierdoor ontstaan de zoogenaamde spierpijnen en pijn bij diepe betasting. Wij zullen later zien waarom de hersenen vrij blijven. Ondertusschen teekenen wij aan, dat eene bloedsontmenging gewoonlijk zich op bepaalde organen zoogenaamd localiseert , welke localisatie dan juist andere organen beschermt. Wij willen hiermede echter niet zeggen, dat dit bij Beri Beri het geval is. Op de stelling, dat eerst de voorste, daarna de achterste wortels zouden worden aangetast,merken wij aan dat Canstatt zegt: vernietiging of belemmerde werking der voorste wortels verwekt verlamming enz. Het afbreken of opheffen der centrifugale verrigtingen der gevoels strengen van het rugmerg of der achterste wortels van de rugmergs zenuwen veroorzaakt verlies van de gevoeligheid der huid zenuwen. Ware nu de stelling van Dr. O. juist dan zouden wij dus eerst paralijsis en daarna anaesthesie zien ontstaan. Dr. O. spreekt zich echter dadelijk tegen, daar hij bij de beschrijving der prodomi van Beri-Beri wel anaesthesie maar niet dadelijk paralijse vermeldt. De paralijsis komt eerst later. Laat ons nu zien welke de gevoelens zijn van de verschillende schrijvers over het wezen der Beri-Beri. Lindman noemt dezelve eene hijdro rhachis, veroorzaakt door bloedsontmenging het gevolg van miasma inwerking. Swaving eene progressief spinaal verlamming met formicatie en soms met anaesthesie veroorzaakt door de inwerking van dyscratisch bloed op de multipolaire gangliën cellen der voorste grijze horens. (*) Keiche noemde de bloedsontmenging eene hypinotische, welke, zoo niet identisch met scorbuutj daarmede toch veel overeenkomst aanbiedt. Wright neemt eene bloeddyscrasie en hijdrops aan als het wezen der ziekte. Kailé noemt dezelve paralijsie rhumatismale. Bondt en Valentijn zoeken het ontstaan der ziekte in uitwendige invloeden, behoorende tot de groote reeks van het zoogenaamde koude vatten. (1) En thans moeratrugmcrgs verlamming. Een indisch geneesheer, die de ziekte op Bezoekie epidemisch zag en iu de Lampongs meerdere gevallen observeerde, zag steeds hartaandoeuingen, hetzij hydr. pericardii of onstekings verschijnselen. Hij rangschikte de ziekte onder de rheumatische, daar hij haar immer door uitwendige invloeden zag ontstaan. Zoo lang het bloed van Beri-Beri lijders nog niet onderzocht is, zoo als tot nu toe geen plaats vond, blijft ons aangaande den aard der bloedsontmenging bij deze ziekte slechts het maken van gissingen over op waarschijnlijkheid gegrond. Wij vinden het vrij gewaagd om een hypinotische bloedsontmenging aan te nemen bij eene ziekte, waar wij noch bloedingen, noch bloedsextravasaten, noch ecchymoses zien. Bij de weinige Beri-Beri lijders, die ik in de Molukken observeerde, vond ik meest albuminurie en zagen wij in de sectieberigten hierboven, dat de nieren constant in een der tijdperken van morbus brightii werden aangetroffen. liet gevolg van albuminurie is hijpalbuminose of zoogenaamde hydraemie. Per se kan hijpalbuminose reeds ontstaan door ondoelmatige of ongenoegzame voeding, malaria-koorts enz. Zij geeft aanleiding tot het ontstaan van hijdrops, de hijdrops weder door infiltratie der weefsels (en vooral der zachte weefsels zooals het rugmerg) met sereus exudaat en door de macererende werking van dit exudaat zelve tot verweeking. De akute morbus brightii, die bij secties van Beri-Beri lijders gevonden wordt, is hyperaemia renalis. De onderzoekingen van A. Becquerel en M. Vernois leerden dat deze het gevolg is van: 1°. Vele koortsen welke secundair congesties in de nieren daarstellen ; 2°. Uitwendige invloeden als verkouding-vochtigheid enz. 3°. Mechanische bloedsophoopingen in de nieren bij hartziekten, bij cirrhosis van de lever enz. Tevens loonden chemische onderzoekingen hierbij aan dat het quantum albumen bevat iu 1000 grammen bloed daalde van 70 25 op 60. Dit is een groot verschil eu verklaart, wanneer men de snelheid in het oog houdt, waarmede die vermindering heeft plaats gehad, volkomen het ontstaan van hijdropisiëen. Wij weten overigens dat er eene ideopathische hijdrops bestaat, het gevolg van atmospherisclie invloeden, nu eens van epidemischen dan weder van endemisclien of sporadischen aaid (zoo als Virchow zegt Erkaltungen durch die luft, den boden das getrank u. s. w. welke vooral in de tropen gewesten voorkomen. De veldtogten der Franschen in Algiers leverden ook voorbeelden hiervan op eu is deze ziekte onder anderen in Ashantee niet zeldzaam. Bij plotselinge afkoeling der bezweete huid vooral zoo deze afkoeling sterk is, ontstaat ook soms anasarca, meest gepaard gaande met albuminurie. Bijna bij alle schrijvers over Beri-Beri vinden wij onder do oorzaken dezer ziekte het vatten van koude vermeld en meest zien wij koortsen met rheumatisch karakter de ziekte voorafgaan. Gaan wij nu na welke personen het meest door Beri-Beri aangetast worden, dan vinden wij als zoodanig: Matrozen waaronder ook die der kruispraauwen en rivierbooten, verder militairen , kettinggangers, inlandsche behoeftigen en in de Molukkos de jagers, visschers en sagokloppers. Bij ieder individu ontstaat na eenigzins voortdurende inwerking van miasma invloeden eene eigenaardige bloedsontmenging en wel meest hijdraemie. Ontwikkelen zich koortsen dan is temperatuurs verhooging des ligchaams een essentieel phaenomeen, doch ook zonder dat zich nog juist bepaald koorts voordoet, veroorzaakt de bloedsontmenging reeds eene innerlijke temperatuurs verhooging, welke hen die aan deze bloedsontmenging lijden zeer praedisponeert tot het zoogenaamde vatten van koude. De aanleidende oorzaken nu tot liet verkrijgen eener miasma bloedsontmenging en tot het vatten van koude zijn bij de genoemde personen zeer ligt aan te toonen. Gaan wij hunne positie na, dan zien wij allerlei ziek makende invloeden in menigte op hen inwerken. De matroos maakt, zoodra hij daartoe in de gelegenheid ia, gaarne excessen in Baccho et Venere. Dikwijls is hij geruimen tijd verstoken van versch voedsel en drinkwater, afwisselend bloot gesteld aan hevige wind- of regenbuijen of aan de gloeijende inwerking der zonnestralen, dikwijls geankerd op of zeilende onder de wind van plaatsen waar zich miasmata bij voorkeur ontwikkelen; zijn verblijf is gewoonlijk te klein voor het aantal menschen dat zich daarin ophoudt en is de warmtegraad in hetzelve zeer verhoogd. Uit dit warme logies nu wordt hij dikwijls tot zijn werk opgeroepen in hevige wind- of regenbuijen of in heldere maneschijnnachten. Soms reeds koortsig verhit, blijft hij zijn werk continueren; dikwijls zoekt hij verkoeling door op het dek uitgestrekt te slapen en dit meest met ontbloote voeten en in maneschijnnachten. Bij dekschrobben enz, plast hij ook meest met zijne voeten in het water rond. De matrozen der kruispraauwen en rivierbooten houden zich meest op de ongezondste plaatsen op en gebruiken het dek bijna exclusief voor slaapplaats. De militair lijdt meer aan nederdrukkende gemoedsaandoeningen. Op ongezonde posten geplaatst, ziet men hen niet zelden °des morgens in het natte gras exerceren en op bloote voeten corveeën. Niettegenstaande de daartegen bestaande orders trachten zij dikwijls eene koelere slaapplaats te vinden door zich op de steenen vloeren der corridors of op buitenstaande banken uit te strekken en dit ook weder bij voorkeur in heldere maneschijnnachten. Het ligchaam is dan gewoonlijk bedekt doch de beenen en de voeten ontbloot. Zoowel Europesche als Inlandsche militairen hebben de schadelijke gewoonte om zich, verhit zijnde, zooveel mogelijk in en uitwendig af te koelen en deze afkoeling geschiedt in den regel veel te plotseling. De positie der kettingganger» i3 overbekend; velen hunner oefenden verschillende beroepen uit of behoorden onder de gegoede Inlanders, alvorens zich strafschuldig te maken; van hunne geboorteplaats en van al wat hun dierbaar was, verwijderd, in eene hen geheel ongewone spheer overgebragt, worden zij door heimwee gemarteld, en moeten zij dikwerf op de ongezondste plaatsen in den modder of aan aardewerken arbeiden. Dikwijls doornat geregend hebben zij door eigen schuld geene drooge verschooning. Des avonds worden zij in de zoogenaamde kettingkwartieren opgesloten. Bij deze lieden, overigens het schuim der Inlandsche maatschappij , ontbreekt het niet aan neerdrukkende gemoedsaandoeningen , terwijl velen hunner in een staat van bloedsontmenging en depressie der zenuwwerkdadigheid verkeeren , welke hen voor ziekmakende invloeden hoogst gevoelig maakt. Door hunne voeding enz. zoude men bij deze menschen mogen denken aan eene zamengestelde bloedsontmenging en wel deels de scorbutische, deels de miasmatische. De sagokloppers oefenen , met uitzondering welligt van Amboina, hun beroep uit op zeer moerassige plaatsen, omgeven door of grenzende aan digte wouden. In deze plaatsen vertoeven zij soms meerdere dagen en nachten, hunnen arbeid half in het water staande verrigtende met het bovenlijf aan de felle zonnehitte blootgesteld en zich bovendien nog door den arbeid verhittende. Even als de jagers strekken zij zich des nachts meest op den killen grond der wouden of aan den oever eener rivier uit, dikwijls met een koortsig verhit ligchaam. Zij kiezen meest heldere maneschijnnachten voor hun verblijf in de bosschen. De visschers zitten gewoonlijk met de voeten in het grondwater hunner praauwtjes; ook zij oefenen hun beroep des nachts uit op zee, aau allerlei weersinvloedeu blootgesteld, zelfs de vis- schers met sleepnetten zijn door den arbeid verhit dikwijls genoodzaakt om plotseling in zee te springen, ten einde hun net vau klipsteenen los te maken of van wier enz. te bevrijden. Welken invloed nu de maneschijn der tropen kan hebben, beschrijft Prüner over Bheumatismus handelende met deze woorden: u "Betrachten wir eine neue allgemein bekanntc und gehorig //cewurdiste Erscheinungr in heissen Landern namlich die in O O O //mondhellen nachten durch die ausserordentliche Warmestrahlung // bedingte Lokale Rheumatische paralijse an solchen Theilen de// nen die selbe vorzugsweise entzogen werd u. s. w." Bij al de opgenoemde personen zagen wij blootstelling aan en dikwijls praedispositie tot het vatten van koude. Dikwijls zagen wij hen in de maneschijn slapen. Het bovenste deel des ligchaams is dan meest bedekt, doch zijnde voeten en ten deele de beenen ontbloot, dikwijls met de koude bodem in aanraking en dus het meest geëxponeerd. Ook de voeten en beenen zijn zulks weder bij liet corveeën in het natte gras, het dckschrobben, bij liet visschen, den arbeid in de modder, het sagoklappen enz. Ik zag slechts weinige Beri-Beri lijders in de Molukken en dan nog wel alleen lijders aan Beri-Beri torpida (glazen beenen) Het zoude mij dus niet voegen, eene hypothese over Beri-Beri in het algemeen te willen opwerpen, doch ik kan vrijelijk mededeelen welke mijne denkbeelden zijn, aangaande die door mij geobserveerde gevallen. Indien ook die denkbeelden voor anderen een steen des aanstoots mogten worden en den een of anderen collega nopen betere inzigten aan het licht te brengen dan zal ik rekenen dat de stelling, welke ik hieronder volgen laat, geheel haar doel bereikt, - dat is tot iets nuttigs geleid heeft. Vooraf wil ik nog zeggen dat de Inlandsche Doekoens nog steeds cn met dikwijls verrassend gevolg zich houden aan hunne oude behandelingswijze, zooals Valentijn ons die medegedeeld heeft (meest lokaal). Ik veronderstel dat bij een individu hijpalbuminose ontstaan is, gewoonlijk door koortsen of op eene der bovengemelde wijzen. Bij een zoodanig persoon stel ik mij voor dat weder op een der bovengenoemde wijzen de huidwerkzaamheid onderdrukt wordt, dus dat hij zoogenaamd koude vat. De onderste extremiteiten, zooals wij zagen meer dan andere deelen blootgesteld zijnde, werkt de koude op dezelve het hevigst in; er ontstaat plotseling of in korten tijd paralysis rheumatica of wel rheumatische gevoelloosheid. De gevoelloosheid, dat is verlamming der gevoels zenuwen, blijft meest tot de huid bepaald, van daar anaesthesie, terwijl in het neurilema der diepere of der spierzenuwen hyperaemie onstaat door dezelfde inwerking van koude, waarvan bewegings belemmering en pijnen bij diepe betasting directe gevolgen zijn. Is de inwerking op de gevoelszenuwen der huid niet zoo hevig, dat direct uitdooving van gevoel ontstaat, dan uit zich ook hier de aandoening als hijperaesthesia. Nimmer ziet men dan ook bij Beri-Beri dadelijk paralyse in den vollen zin des woords. Het wezen van spierrheumatismus, zegt Vogel, is niets dan hijperaemie van het neurilema. Het vatten van koude doet eene algemeene terugwerking ontstaan onder den vorm van rheumatische koorts, die verschillend gecompliceerd kan zijn of van catarrhale koortsvormen, welke koortsen naar de individualiteit des lijders, het voorheerschend ziektekarakter, de hevigheid der ingewerkt hebbende oorzaak enz. enz. ook meer'of minder hevig zullen zijn. De aangedane zenuwen deelen volgens de algemeene wetten der zenuwpathologie hunne aandoening mede aan het middenpunt des zenuwstelsels. Het ruggemerg wordt nu naar den toestand waarin het zicli bij de verschillende lijders bevond miu of meer lievig geprikkeld, van daar nu eens pijuen bij druk- king der wervelzuil dan weder niet. De lijders in dit tijdperk bijna nimmer overlijdende, toonen secties dezen geprikkelden toestand ook zelden aan. Eindelijk wordt nu liet geprikkelde rugmerg liet punt van localisatie der bestaande bloedsontmenging. Deze hydraemisch (hypalbuminotisch) zijnde, moet verweeking weldra volgen. Het rugmerg in verweeking tredende, draagt bij om paralyse in andere deelen secundair uit te breiden of reeds bestaande te completeren. Hetzelfde laat zich van de anaesthesie zeggen. 1 laatselijk blijft het trouwens ook niet bij hyperaemie van het neurilema. Er kan, en zelfs in de meeste gevallen geschiedt dit, fibrineus exsudaat ontstaan, dit kan de zenuwen blijvend drukken; de anaesthesie bevorderen, oorzaak zijn voor verlamming, stoornis in de voeding enz. of er kan vergroeijing ontstaan der zenuwen met de omliggende deelen, daardoor min of meer blijvende stoornissen in de beweging enz. In de spieren kan hetzelfde als in het neurilema plaats vinden; er ontstaat dan atrophie. Vetmetamorphose enz. (Vogel.) Zien wij nu bij sommige lijders eerst hyperaesthesie dan nemen wij aan, dat ook het neurilema der gevoelszenuwen geprikkeld is; hierop volgt dan na fibrineuse exsudatie anaesthesie. 