Maandrozen ter eere van het H. Hart van Jezus en ter verbreiding van het Apostolaat des Gebeds, 1882, 1882 
Uw liefhebbende Zoon FRANS. Zika-Wei, Dec. Op het schoone feest van Kerstmis was ik te Tong-ka-dou en assisteerde Monseigneur in de mis van middernacht en in de plechtige Hoogmis. In de middernachts mis was de toeloop des volks buitengewoon, alleen de mannen werden toegelaten. Ge weet dat in China de vrouwen zoo min mogelyk in het publiek mogen komen, van daar om alle praatjes te voorkomen laten we de vrouwen in de middernachts mis niet toe. Vele communiën in de middernachtsmis; Monseigneur reikte de H. Communie uit met een anderen Pater; ieder had de helft der communiebank; maar allen wilden de H. Communie ontvangen uit de hand van Monseigneur, zoodat weldra den Pater niemand meer naderde. Monseigneur heeft ook gepreekt, zijn woord heeft altijd veel invloed. Ook de heidenen waren in menigte in de kerk aanwezig. Zij zien met genoegen de schoone plechtigheden van onzen godsdienst, ze vinden het grootsch, maar helaas ze bepalen zich met te bewonderen. Ik merk dat ik mijn Hollandsch langzamerhand vergeet, vooral in den beginne, als ik met Br. v. Paassen spreek, heb ik moeite mijne woorden te vinden; maar na een kwartiertje gaat het beter, en bij het scheiden spreken we zamen als echte Hollanders. De Broeder leert veel bij, maar de ondergeteekende verliest. In mijne vorige brief schreef ik U, dat ik moest preken over de zonde : het is goed afgeloopen, nimmer haperde ik, 20 a 25 minuten heeft mijn preekje geduurd, en tot mijn groot genoegen ben ik verstaan door allen die een of twee en meerdere jaren hier zijn. Gelooft ge wel, beminde Moeder, dat het preken in het Chineesch vermoeit ? Ons orgaan is nog niet gewoon die Chinesche klanken uit te brengen, vandaar dat men zich geweld moet aandoen. Wilt ge een enkelen zin hooren ? ,plsa sa chous té hao: tan tsuci jeniam cam ti che tsin kievu ping ngan, kieou ping ngan, tao ti k’o si pou té ping ngan.” enz. Isaias zegt zeer goed: de zondaar zoekt in iedere zaak vrede! roept ieder oogenblik vrede I maar helaas te vergeefs, hij vindt den vrede niet” enz. Wat een wondere taal niet waar, Moeder, wie had er ooit aan gedacht, dat men ooit zulk een vreemde taal zou moeten leeren en spreken. Maar let nu wel op, wanneer ik nu dezelfde uitspraak behield voor onze Christenen te Zika-Wei of Chang-hai dan zeer zeker zou ik niet verstaan noch begrepen worden. Alleen word ik begrepen in Peking en in het noorden van China, maar in het Zuiden en zelfs in het Oosten word ik niet begrepen. Daarin ligt ook de oorzaak, ten minste voor een klein gedeelte, waarom de bekeering der Chineezen zoo langzaam voortgaat. UGEMEEp INTENTIE. De belangen der //. Kerk in Zuid-America ;/De Vrijmetselarij, zoo schrijft men uit Brasilië, heerscht hier als meesteres over alles. Onze wetten worden in de loge» gemaakt eer ze in ’t Parlament worden voorgesteld. Onze Broederschappen zijn niets anders als bedekte loge», en wij hebben priesters, zelfs religieusen, die tot die antichristelijke secte behooren. Gij weet wat onze bisschoppen er onder geleden hebben. Sedert 1855 mogen de kloosters geen Novicen meer opnemen, zijn de seminaries bijna ontvolkt, zijn de bronnen verstopt, waaruit de roeping tot den geestelijken en den kloosterlijken staat moest voortkomen. De kerken worden dan ook meer en meer vergeten, de biechtstoel en de H. Tafel verlaten ; men sterft zonder de H. Sacramenten te ontvangen. De zoogenaamde Protestanten, de Positivisten, de Spiritisten en zoovele anderen verbreiden intusschen hunne verderfelijke leer ; en het volk van alle godsdienstig onderrigt beroofd wordt de prooi van het ongeloof.” In Chili ziet het er niets beter uit, en alom in Zuid-America is de vrijmetselarij, begonnen met het bederven der hoogere klassen der maatschappij, er allengs in geslaagd ook het volk te bederven, en zooals overal, van de kerk en hare heijigste instellingen afkeerig te maken, ’t Is onnoodig en ook onmogelijk hier in ’t breedc uit te weiden over al de rampen door de vrijmetselarij vooral in Zuid-America aan de kerk berokkend ; ’t is voldoende, de maar al te bekende kwaal te hebben herinnerd, om het nuttige en het verdienstelijke der boven aangeduide intentie te hebben bewezen. Bidden wij dus deze maand met ijver, om te verkrijgen dat de katholieken van Zuid-America moedig mogen strijden ter eere van Jesus’ Hart en zich niet door de gezworen vijanden der 11. Kerk laten bedriegen. GEBED. Goddelijk Hart van Jesus, ik offer U door het onbevlekt Hart van Maria, de gebeden, de werken en het lijden van dezen dag, tot herstelling voor onze misslagen en volgens uwe verdere intenties. Ik offer U die, in het bijzonder, voor de zoo katholieke volken van Zuid-America, welke het ongeloof en de goddeloosheid tracht te verleiden en te bederven. Bewaar hen tegen de verleiding, o goddelijke Zaligmaker! en geef hun, met hunne oude gehechtheid aan de kerk, het onderpand van den waren voorspoed. Amen. H. Hart van Jesut, bescherm omen TI. F ader den Pausl VII APOSTOLAAT DES GEBEDS. I. ALGEMEENE INTENTIE. I)e belangen der 11. Kerk in Zuid-America. 11. BIJZONDERE INTENTIES. 1 Z. Een ongelukkig jongeling, door kwade makkers verleid, opdat hij zijn paaschpligt vervulle. Versch. dankbetuigingen door Maria’s Hart. De genade om Gods wil te kennen voor eene zél. (dringend). 2 Palmzondag. Het welslagen van den bouw der kerk van J. Hart te V. Eene geest, en eene tijd. gunst door den H. Joseph. De bek. eu eene waardige Paascbcommunie voor een dronkaard en vele and. 3 M. Een proces, wegens familiezaken, voor een goeden uitslag. De bek. van iemand, die zich aan sterken drank verslaafd heeft, opdat hij er tegenzin in krijge. Eene goede postulante door den H. Joseph. 4 D. De eerste H. Communie van een honderdtal kinderen. De bloei eener Kath. school. 4 dienstboden. De intenties van 3 oversten. 12 zieke huisvaders;. 14 huismoeders; 12 zieke kinderen. 5 W. Volle Afl. der Ijveraar». Dankgebed voor verkregen gunsten. Genezing van eene huismoeder, die aan tering lijdt. Het tijd. welzijn van twee huisgezinnen. Eene goede betrek, voor een gehuwd man. 6 Witte Donderdag. Zegen over een dierb. broeder, over den arbeid van een priester. De zél. en zélatr. Een pligtvergeten weduwe en hare 6 kinderen. De geest van J. Hart voor 2 priesters. 7 Goede Vrijdag. Zegen bij het oprigten eener bibliotheek van Jesus’ Hart te M. Genezing en sterkte voor den uitgever der Maandrozen. Eene nieuwe kapel t. e. v. ’t godd. Hart, te beginnen in dit jaar. De intenties der Novenelampen. Eene zieke zél., eene, die medewerkt ter eere van O. L. Vr. van Lourdes. De verspreiding der Rozenkransjes van het H. Hart. 8 Z. Goede uitkomst in eene gewigtige aangelegenheid. Zegen voor 4 huisgezinnen. Eene winstgevende betrekking voor een huisvader. Genezing van 2 zieken. Moed en volharding tegen bekoringen. 9 Paschin. Vele personen, die hun Paaschpligt verzuimen. Ecu zoon die sedert jaren aan vreeselijke hoofdpijn lijdt en soms vlagen van wanhoop heeft. Een Dir. naar J. Hart voor eene congregatie. O. B. 10 M. Een zalige levensstaat voor 14. Hulp in lijdelijke zaken, voor 12. De herstelling van twee personen, door den H. Joseph. Een zieke in stervensgevaar, O. B. 2 zieke zondaars. 11 D. De vrede in eene parochie en bek. der zondaars. Bloei eener zaak ter eere van Maria begonnen, Eene bijz. int. door de voorspraak van den H. Joseph, dringend O. B. Een huisgezin met vele zieken. 12 W. Zegen in den handel voor 6. Uitkomst in versch. moeilijkheden. O. B. in eene zeer verwarde zaak. Eene moeder vraagt een vurig gebed voor 2 zonen, die van den regten weg afdwalen. 13 D. Versch. geest, gunsten: nauwkeurigheid in ’t vervullen der pligten en blinde gehoorzaamheid. De genezing eener moeder, lijdende aan eene pijnlijke kwaal. Een krankzinnige huisvader. i ,1 1 A m Ia MrAi.fl.. fl ilr «riv la 14 V. lemand vraagt dc genade, om waardiger te worden, dikwijle tot de H. Sacr. te naderen. Eene moeder, die haar arm heeft gebroken. Licht bij eene zaak van groot gewigt. De belangen eener zei. VIII 15 Z. Eene nieuwe kerk. De bijz. int. eener Algemeene Overste en van 3 Oversten. Gehoorzaamheid, moed en kalmte voor eene Congreganist. Een zalige dood voor 14. 16 Beloken Paschen. Voor een jongeling, herstel der gezondheid en behoud des geloofs. Kracht en moed voor eene zei. Hulp in tijd. nood. O. B. Gods genade en zegen om te kunnen blijven wonen. 17 M. Een vader om gezondheid; een meisje, opdat de godsdienstige gtzindheid van vroeger bij haar terugkeere; een jongeling, opdat hij zich beter gedrage; een ander, die eene bestendige positie verlangt. 10 bijzondere intenties. 18 D. Eene familie in de Oost, waarvan de vader aan eene hartkwaal, de moeder aan jicht, de zoon aan de oogen lijdt. O. B. Een goede geest voor eenige Rel. Hulp in tijdelijke nood door den H. Joseph. Moed voor 1 zei. (O. B.) 19 W. Dankgebed voor eene gunst. De bekeering voor een congreganist en werk voor denzelve, vroeger aanbevolen. Verlichting voor een jongeling door den H. Joseph. 20 D. De genezing eener zieke hoofdonderwijzeres, O. B. en door de Z. M. M. en E. P. de la Col. De intenties eener Algem. Overste in tijd. en geest, zaken tot Gods glorie. Zegen over eene nieuwe school ter eere v. d. H. Joseph. 21 V. E. Anselmus. Zegen over nieuwe stichtingen. Goede geest in een talrijk Noviciaat en eenige opvoedingsgestichten. Goede uitslag in de examens van 3 hulp- en 2 hoofdonderwijzeressen, O. B. (P. de la C.) 22 Z. EH. Soter en Cajus. De volharding van 10 postulanten. Het behoud van een hooggeplaatst geestelijke. Dankg. voor verkr. gunsten. De eerste H. Communie in vcrsch. opvoedingsgestichten. 23 Zond 2 na Paschen. De bek. van eenige afgedwaalden. De genezing van zieke Religieusen. Eene zei. die veel lijdt. 48 zondaren. 45 huisgezinnen. 10 familiën, 25 kloosters, 3 fabrieken. 24 M. H. Fidelis. De genezing van een vader, van 20 and.; spoedige hulp in eene tijd. zaak. Een groot huisgezin, dat in nood verkeert. Zegen over de zaken van 3 huisvaders. Eenige examens. 25 D. E. Matcus, Evg. De bekeering van 2 huisvaders. lemand vraagt te mogen weten, waar hij zich ’t best moge vestigen, en in welke kerk hij een beeldtenis van Maria altijddurenden bijst. moge plaatsen. 26 W. E. Getut. lemand bidt om meer liefde en vertrouwen, verlichting van ’t verstand, eene positie in de maatschappij, arbeidzaamheid, sterkte voor ziel' en ligchaam, een moedigen wil, een zalig huwelijk, meer godsdienst voor 1 broeder. 27 D. Z. Petrus Canisius. De Canisius-congregatie te Maastricht. Twee pas gehuwden, om een heilig leven. Vrede in 8 farailiën. lemand, die sedert jaren in zonden leeft. 2 ziekelijken. Eene geheel bijz. int. 28 V. E. Paulus van het kruis. Moed, om de lasten eener betrekking goed te dragen. Eene goede betr. voor 6. Vier weezen. Eene die geroepen is tot den Rel. staat. 8 voorsp. verlossingen. 29 Z. E. Petrus. De zielerust der afgestorven leden; van versch. ouders, broeders en zusters, enz. in ’t bijz. aanbevolen. 8 zélatricen. 30 Zond 3 na Paschen. E. Catharina. Volle Afl. der Ijveraars. 300 bijz. int. van verschillende personen, en al de vroeger aanbevolenen. Adres: voor de aanvraag om gebeden : Eerw. Pater R. J. Pierik, Tongerscheslraat, Maastricht, voor den lOden der maand. BRIÉF VAN DEN E. P. JO. P. WEISSKOPF. Panda matenka, 25 Julij 1881. EE. PP. en B. Br. in Chr. P. C. God zij lof en dank! ik kan op het oogenblik ten minste weer de pen besturen, die, weinige weken geleden, haren dienst verzaakte en in een oogwenk door de half of heel gevormde letter eenige cirkels draaide, zoodal niemand het geschrevene kon lezen. Den 15 Junij 1881 vertrok mijn laatste brief van hier. Ik hoop, dat gij dien ontvangen hebt. Hij vermeldt U, 88. Br. het leven van de drie Ilollandsche missionarissen gedurende den zomer van 1880 en 1881, in de moerassige landen der Zambesi. Wat zal het U moeite gekost hebben, om mijn potloodgekras te kunnen lezen. Ik ook heb vele moeite gehad om dat briefje te schrijven en ik zou aan eene zekere soort van ontmoediging hebben toegegeven, zoo de gedachte aan uwe toegevendheid en uwe belangstelling voor de Missie mij niet hadden versterkt. Dat niet benijdenswaardig zomertje zullen wij dan ook maar verlaten en thans met pen en inkt u den winter voorstellen. Den zomer of den tijd der koortsen hadden wij dan sukkelende en op de meest oeconomische wijze doorgebragt, dat wil zeggen, zooveel mogelijk de kleine restjes van flower, boerenmeel, suiker, enz. bewaard, om in geval van zwaarder ziekten iets te hebben', wat men eenigzins degelijke kost zou kunnen noemen. De goede Zwarten van de Victoria-watervallen komen met zware lasten beladen ons hunne zomervruchten te koop aanbieden. De arme menschen troffen het slecht bij ons alleen konden zij ten regte komen en nogmoes- Maandrozen 1882. 13 ten zij zich te vreden stellen met onze versleten hemden en broeken en bokkenvelletjes, oude lappen, enz. Gij begrijpt, B. Br. dat die handel niet lang kon duren en zij terug moesten keeren gelijk zij gekomen waren; gij begrijpt verder, dat wij geen overvloed hadden en het er hoe langer hoe duisterder begon uil te zien. Aber ... Ist die Noth am högsten, Dan ist Gott am nachsten, zegt een Duitsch spreekwoord. En inderdaad het reddingsbootje was op weg. Den 22sten Mei, des morgens vroeg onder mijne H. Mis, kondigde het krijschende Jelcmann en het zweepgeklap des drijvers ons de komst aan van R. P. Superior, P. Berghegge en Br. de Vijlder. Natuurlijk een waggon bien pourvu zoude ons opfrisschen. De gedachte alleen van al dat goede deed de zieken opvrolijken en gaf hun nieuwe krachten; maar hoeveel meer nog het «welkom” na afloop der 11. Missen. O, na zoo lang elkaar niet meer gezien te hebben, dan is het of een Engel een armen gevangene komt troosten, het perst van zelf de tranen uit de oogen. De E. P. Superior ontstelde wel een weinig, het deed den braven grijsaard in het harte zeer, ons zoo bleek en zoo mager aan te treffen. „Ah, mon R. Père, sprak hij bij onze omhelzing, vous étes malades. Mals cela... voyez, une bonne provision pour vous, un waggon bien pourvu'' Wij van onzen kant verheugden ons wegens de gezonden frisschen toestand van den E. P. Superior, P. Berghegge en Br. de Yijlder. Onze dierbare kapelaan van Tali is gelijk aan eene wolk, die u het zonnelicht ontneemt, zoo hij voor u treedt, gezond en sterk, vrolijk en opgeruimd. Of de krachtige Missionaris den volgenden zomer wederom in Gubulawayo of Tati als Kapelaan zal fungeren, weet ik niet; het is al zoo een ander teeken, als men alles medebrengt. En Br. de Vijlder, de dappere strijder hij Mentana, voor Kerk en Paus! Als een jeugdige held vol moed en kracht komt hij tot ons, die tegenover hem reeds als invaliden schijnen te zijn. Goede gezondheid, moed, kracht, vrolijkheid onzer dierbare broeders, en een waggon bien pourvu het is voor ons als het vrolijk klokkengelui op een blijden Paaschdag na eene strenge koude veertigdaagsche vaste. Ja. B. Br. deze dag des wederziens doet ondervinden: quarn jucundum est fratres liabitan in unum. De pastoor van Panda ma Tenka, of Father Weisskopf, gelijk men hem daar noemt, was regt gelukkig, na zoo langen tijd in de dorre bosschen als ’t ware alleen doorgebragt te hebben, wederom het aangename gezelschap van den E. P. Superior en zijn dierbaren medgezel, den goeden kapelaan van Tati, te mogen genieten. Maar ook de waggon bien pourvu leverde wederom wat degelijke Europeeche kost op. Dat zal de zieken helpen, met den dag zullen zij sterker worden. Wat al reden om den goeden God te danken, en Hem ook te smeeken diegenen te zegenen, die er door hunne offers toe bijgedragen hebben, dat de Missionaris aan de Zambesi kan leven en werken tot meerdere eer en glorie Gods en voor de zaligheid der arme wilden. Welligt stelt ge er belang in te weten, wat zoo een waggon bien pourvu al bevat, om tevens te weten wat er noodig is op zulk eene missie. Den volgenden dag werd de wagen afgeladen: drie mooie groote kisten. lft. De kist van Br. Vervenne, met kerkgoederen, die een week later dan wij uit Engeland vertrok. Gij herinnert u nog, hoe wij als ’t wTare in stormpas vooruitrukten, en hier en daar wat ballast achterlieten, die nu zoetjes aan zijn bestemming bereikt, fn Cape-town lieten wij onze koffers achter; dat van Br. Simonis en het mijne zijn dan ook gearriveerd, zij zijn gevuld met warm wintergoed, hetgeen hier soms goed te pas komt, vooral bij afwisseling van weer. Daarbij 13* reken ik nu nog (tot vulling van den wogen, want het wordt niet afgeladen en in de pastorie gebragt) de stroozakken en het overige goed van R. P. Superior, P. Berghegge en Br. de Vijlder. Ziehier dan het overige, zoowel wal tot huisraad, als voor eene ordentelijke tafel (volgens den stand), en lot inkoop en geschenken dient, om hel leven er bij te kunnen houden, en, zoo de goede God het wil, de kostbare gezondheid terug te bekomen: Drie kopjes zonder schoteltjes, die onze antieke kopjes vervangen; een ijzer zwart verlakt voor den Pastoor, en kleine blikken met een medicijnkopje voor de broeders. Op eerste klassen kunnen wij ook in ’t vervolg ons droog brood op ontbijtbordjes leggen, en een porceleinen pot op tafel zetten, met suiker, indien die er is. Doch ook daarvoor is gezorgd. Br. de Vijlder komt daar aan met een stuk suiker, zoo zwaar als hij tillen kan. »Ziet u, E. P. Superior, dat is nu suiker; als UEw\ het goedvindt, zal ik morgen ook wat bier maken, waarbij suiker gebruikt wordt; want wij hebben een pakje krenten, en ook een papieren zak met hop medegebragl.” Gij kunt denken, B. Broeders, of dit welkom was; bier, in plaats van des middags een kop koperhoudend Panda-ma-Tenka-water, is beter voor zieken. Op het oogenblik is ons water alsof het verrot is; dit komt van de moerassige bronnen (waarin welligt ook al een oude wolf is blijven steken) en verder van het verbranden van het hooge gras in dezen tijd, daar dan de asch op het water nedervalt. Een kopje bier, des middags en des avonds bij het eten, doet dus den zieken goed. Ik hoop dat de later komende wagens dat goede voorbeeld zullen navolgen. Ik zeg: een van die kleine mooie kopjes; want anders is dot verkwikkende sap te spoedig verbruikt. Doch ziehier tevens de wijze van dit bier te brouwen. Een soepketel wordt met water gevuld. Dat water moet koken; dan komt er hop in, twee goede banden vol, die 12 minuten lang moet ko*- ken; daarna werpt men er twee tassen suiker in en laat men het kooksel langzaam afkoelen; eindelijk nog een tas krenten er bij. en dan is, na een of twee dagen het bier gereed. Wel gemakkelijker te maken, maar voor deze streek zuinig te gebruiken, is eene krentenmik, die men toch op primisrima classis wel eens gaarne op tafel ziet, om het feest op te luisteren. Flower, en boerenmeel bevonden zich dan ook op den wagen; van elke soort drie zakken. Zoo iets wordt altijd met bijzondere voorliefde begroet. Een mooi aardig katje is ook medegekomen, om hier een einde aan het brutale stelen en nachtelijk levenmaken van eene bende kruimel- en meeldieven te maken. Onze uoaggon bien pourvu bevatte bovendien nog 18 dekens waarvan 6 mooie voor een geschenk aan den Koning, en 12 witte, om de boys te betalen voor 3 maanden werks. Eindelijk bij de 500 meters lembo, om koren en andere benoodigdheden te koopen, en honderd pond koralen. Wat de overste van Panda-ma-Tenka blijde was, de ledige vakken van zijn magazijn wéér gevuld le zien, en de middelen te bezitten, om voortaan niet meer zoo bekrompen te moeten leven. De reis van P, Berghegge naar de Yictoria-watervallen was de eerste gelegenheid om van daar uit bokjes, enz. te laten komen. In dien tusschentijd werd Zijn Eerw. nader ingelicht over de bestemming der goederen van onzen wagen. *ll faut, mon R. P., se pourvoir pour une nouvelle expédition chez les Barotsé’s: mais pas plus que le nécessaire.” Door de expeditie van verleden jaar had ik al zoo eenige kennis opgedaan van dat «nécessaire” de toekomst van mijn wagon kon ik al voorspellen. Toen de expeditie op Pinksler-Maandag vertrok, vertoonde het magazijn van den armen pastoor van Pandama-Tenka wederom zijne leege vakken: omtrent Vs werd hier achtergelaten. Ik dacht, te veel is beter dan te weinig : het is beter zich nu van alles ruimschoots te voorzien, dan later van hieruit hulp te moeten aanbrengen: dan toch zou de wagon bien pourvu niet in staat zijn geweest de onkosten te dekken. Mijne dierbare Broeders, die over mijne handelwijze verwonderd waren, zullen wel spoedig inzien, dat het hier een ander leven is dan in het gezegende Tati en Gubulawayo j dat de onkosten wel driemaal grooter zijn. Tot hunne eigene onderrichting zoude ik wenschen dat degenen, die belast zijn met de zending der goederen, een jaar hier te Panda-ma-Tenka kwamen doorbrengen. Men kan van onzen toestand zich geen denkbeeld vormen, tenzij door ondervinding. Ziet hier dan in het kort den verderen loop der expeditie tot nadere opheldering van het gezegde. B. P. Superior en Socii vertrokken 6 Juni. In tijd van twee maanden zouden zij wederom terug zijn. Nous verrons. 11 Juni. Brief van R. P. Sup. of liever instructie voor den ZEw. pastoor te Panda-ma-Tenka: ik zal u later eenige punten mededeelen en ophelderen. Een paar dagen later een tweede brief: alles gaat goed : zij zijn gekampeerd bij de rivier en wachten op schuiten. Den 28^en Juni schreef mij de ZEW. P. Superior uit Mambrova nabij Imperara van een onvoorzien voorval, dat hen 14 dagen had opgehouden. De chef van Secheke, residentie van een vroegeren koning der Barotse’s, was daar in eens met 20 schuiten aangekomen, om naar de Victoria-Falls te gaan en daar te verbieden, verder nie- mand meer over te laten. Hij beloofde aan P. Superior in 4 dagen terug te zijn, en hem met zijn schuiten naar Catonga, tegenwoordige residentie, over te brengen. Van die 4 dagen werden er 'l4. Gelijk wij vernemen, hebben zij de schuiten dier menschen stuk geslagen, hunne woningen in brand gestoken : en dat alles om dat weinigje handel, dat eerstgenoemden met Panda-ma-Tenka dreven. In het vervolg moeten die arme menschen over Secheke om hier koren te kunnen verkoopen: maar eerst zullen zij daar 10l moeten betalen. Drie boys, welke ik betaalde voor drie maanden dienst, zijn over Secheke vertrokken: ik hoor, dat hun het loon eenvoudig is afgenomen. R. P. Superior cum suis zal dat volkje nog wel nader leeren kennen. Het voorgevallene bij de Vicloria-Falls, dat voor ons van groot gewicht is, daar wij genoodzaakt zijn om met den wagen naar Lishuma, Wanki of Makalaka te reizen om koren en levensmiddelen te koopen, loont genoegzaam aan, hoe die listige chefs er op uit zijn om zelven alles in handen te krijgen. 31 Juli, feest van den H. Ignatius: daar zie ik in de verte eenige boys, de voorste met een schild (brieven) in een slokje. 0 daar zal P. Superior op de terugreis zijn; verblijdende tijding. Met viugtigen blik doorloop ik die nieuwstijdingen. P. Superior zit nog altijd in Secheke; terwijl wij hem op de terugreis waanden, is hij nog in de nabijheid (4 dagen van hier), .en moet hij nog vooruit. Zouden die chefs eerst van hem willen nemen al wat zij kunnen ? In ieder geval die tijd is verloren, en men moet toch leven van den waggon bien pourvu. In dezen brief wordt gevraagd om medicijnen : Quinine, loplepills of purgative vomitives: de gewone medicijnen voor de zieken. Ik had geene pillen meer, en ik heb ze dus moeten koopen voor 9 schilling omtrent 20 pillen. Allen, gelijk R. P. Superior schreef, waren lijdende aan koorts, maar toch slechts in geringe mate; de verveling maakte hen ziek. Ook dacht P. Superior, dat Mr. Walsch met een paar wagens zoude gearriveerd zijn: ik moest dus maar de boys een paar goede pakken opladen. Zij hadden nl. geen koffie, thee noch suiker meer; ook om limbo en kralen schreef hij. Mr. Walsch met de 4 Paters, die hier zouden komen, is nog niet gearriveerd. De zaken staan op het oogenblik dus zoo, dat ik een armoedigen zomer vooruitzie, en dat wij wederom als kaffers moeten gaan leven. Arme zieken, zoo er zijn! Wij moeten dus al reeds beginnen met het laatste aasje van den wagen op eene zeer oekonomische wijze te gebruiken. Op het oogenblik heb ik nog voor zes dagen eten voor de boys. Er is niets aan te doen; Br. Simonis zal dan den 18t€I1 Augustus vertrekken naar Lishuma. Het resultaat van deze reis was, dat hij drie mud koren meebracht; en wel kwam ons dat koren op zijn allerminst op 2Vs pond (/ 30) per mud. De chefs van Mparira en Secheke hebben eene nieuwe wet uitgevonden: het volk mag niet meer verkoopen vooraleer zij alles verkocht hebben. Waar gaat dat heen! Wij zullen nog naar Gubulawayo moeten om kafferkoren te koopen, daar toch is alles zoo goedkoop gelijk gij gelezen hebt in den schoonen brief van R. P. Croonenberghs. Er is geene vergelijking in te stellen tusschen hunne manier van leven en de onze. Op Panda-ma-Tenka heerscht compleet groote armoede; de jagers vinden geen wild meer, en hebben ook geen koren; ook is de amunitie bij sommigen verbruikt. De vrouw van April, onzen gids bij R. P. Superior, moet ik al onderhouden. Gelijk ik verneem, is dan eindelijk R. P. Superior op den 16 Aug. vertrokken. Zietdaar Bern. Br, de geschiedenis van den wagon Hen pourvu. Ik heb U hierop willen wijzen, om U ten min- sle een klein denkbeeld te geven van de enorme onkosten onzer missie. Dat die onkosten altijd grooter worden is wel te voorzien, èn om het ongezonde klimaat ón ook van den kant van het volk Wij kunnen den goeden God niet genoeg danken, dat Hij ons nog zoo zichtbaar steunt, dal er zoovele weldoeners in Europa gevonden worden, die door hunne milde giften ons bijstaan. Moge de goede God hen zegenen! dat is de bede, die wij iederen dag tot God opzenden in het H. Sacrificie der Mis. Onze huiselijke zaken stonden op het feest van den 11. Ignatius zóó, dat wij een bekrompen armoedig zomertje te gemoet zagen. De goede God heeft echter al wederom voorzien. Zoo wikt de mensch, maar God beschikt. gelukkig hij die op God al zijn vertrouwen stelt. Acht dagen later op het octaaf van den 11. Ignatius, ’s morgens tegen 4 uur riep mij Br. Vervenne: »Pater daar komen wagens.” Ik sprong op, kleedde mij fluks aan en liep naar buiten. Nauwelijks heb ik de deur open, of daar staat voor mij een man met langen witten baard het was Mr. Walsch. Deze kwam met twee wel voorziene wagens ons hulp brengen. Mijne vreugde kan ik U niet beschrijven: ik hoopte, dat er tevens nieuwe Paters meegekomen waren; maar die hoop werd niet vervuld. Gelijk ik verneem, is hunne bestemming veranderd ten gevolge eener verkeerde opvatting van een telegram door P. Blanea. (Zie Maandrozen, 1881.) Dank der edelmoedigheid onzer weldoeners, is ons een rijk proviand geworden van de verschillendste zaken, vooral uit België. Ik heb er al dadelijk gebruik van gemaakt en Mr. Walsch met den wagen uitgezonden om eene goede zomerprovisie op te doen. Drie a vier dagen van hier op den weg naar Wanki houdt hij zijn verblijf voor 5 a 6 weken. Daar zal hij de Kaffers van den anderen kant der Zambesie afwachten en koopen wat zij aanbrengen : milis, kafferkoren, bokjes, enz. Intusschen wil Mr. Walsch ook eene collectie maken van vogeltjes. Hij verstaat die kunst perfect; vroeger heeft hij ook eene collectie gemaakt die hem veel geld heeft opgeleverd in de colonie 200 pond (f 2400) op zijn minst. Zietdaar, Bem. Br. den loop der zaken sedert mijn laatste vacantie; ik hoop dat het ual wederom een klein denkbeeld zal geven van onzen toestand, en u zal aansporen om ons toch niet te vergeten in uwe krachtige gebeden; die hebben wij nog het meest noodig. Ik zal nu nog het een en ander mededeelen, dat wellicht van eenig belang voor u is, en in genoemden tijd is voorgevallen. Bij onze aankomst in Panda-ma-Tenka, 25 Juni, 1880 vonden wij daar een man, die het handelshuis van Mr. Westbeach bewaakte, en drie kleine zwarten; dan nog een paar ronde hutten met eenige Hottentotten; dat was de heele heerlijkheid van Panda-ma-Tenka. Sedert een jaar, dat wij hier' zijn, is het aangegroeid tot eene niet onaanzienlijke stad Africa’s. De toestemming van Ivoning Lo Bengula, vorst der Matabelen, wordt er slechts toe vereischt, om zich hier metterwoon te vestigen en verder leeft men dan als vrije burger in dit land, zonder belasting en zonder door wTetten gekweld te worden. De bevolking van Panda-ma-Tenka, is eene zeer gemengde. Dat het niet allemaal engelen zijn, kunt gij licht begrijpen. Toen P. Berghegge van de Victoria watervallen terugkeerde, bracht Z. Ew. drie boys van daar meda. Wij zonden een van ben naar Mparira, om aan te kondigen dat na een paar dagen de nieuwe expeditie zal aankomen en men haar van schuiten moet voorzien. Onze boy vertrekt, in gezelschap van een anderen, die 3 jaren bij een jager goed gewerkt en een geweer als loon ont- vangen had. Na een half uurtje verklaarde deze, dat hij wilde terugkeer en; hij was te bang om alleen naar de Barotse’s te gaan. Onze boy heelt hem met een assegaai door den rug gestooten, langs het hart voorbij. Hoe hij dien assegaai er uit getrokken heeft, is een raadsel. Hel schijnt, dat de gewonde zich omgekeerd heeft tegen zijn aanvaller, die hem vervolgens een anderen assegaai door buik en ingewanden dreef. Daarop nam hij den zwaar gekwetsten zijn geweer af en ging loopen. De ongelukkige sleepte zich nog een kwartier vooruit, op Panda-ma-Tenka aan en riep om hulp. De avond begon te vallen, zijn geroep werd vernomen en alles stormde naar de plek toe, meenende, dat een leeuw een man gepakt had. Men vond den lijder nog in leven, de ingewanden allen naar buiten. Deze werden zoo goed mogelijk teruggebracht op hunne plaats, en wij droegen den zieke in een onzer hutten om hem te verplegen. R. P. Sup. en P. Berghegge onderwezen hem, zoo goed het ging; hunne woorden werden opgenomen in een goed hart en de jongen toonde zich bereid, het 11. Doopsel te ontvangen, wat hem dan ook dadelijk werd toegediend. Den volgenden dag stierf hij kalm en zacht in den Heer en werd op plechtige wijze door R. P. Superior begraven. Voorop ging het kruis, dan volgde R. P. Sup. dan het lijk, de zwarte boy’s, etc. Op zijn graf werd een houten kruis geplaatst, het eenige in het land. De jager, bij wien de overledene gediend had, zond dadelijk het bericht van den moord naar Wanki. De moordenaar sloeg den weg in naar huis. Bij de Victoria-vallen gekomen, vuurde hij 2 schoten af, en, thuis gekomen, wederom; hij vertoonde zich overal met zijn geweer. De menschen, die hem vroegen, hoe hij toch zoo spoedig zoo rijk geworden was, gaf hij ten antwoord : zijn haas, een goede man, had het hem gegeven. Wei- mge dagen echter hierop kwamen mannen van Wanki, die hem gevangen namen en voor den ouden chef brachten. Daar was de moeder van den overledene en eene menigte vrouwen. Op de vraag, waarom hij den moord deed, luidde het antwoord: »toen mijne moeder op het sterfbed lag, zeide zij, dat ik zoo iets moest doen, dan zoude ik bij haar komen.’ De vrouwen gaven toen aan toorn en verbittering lucht óp gevoelige wijze. Daarna liep de oude Wanki een heele troep jongens bij elkander, die den misdadiger met lichte assegaaisteken en bijlen ter dood toe martelden. Alhoewel de kleine kolonie van Panda ma-Tenka vrijheid verleent aan allen en niemand aan een bijzonder staatsbestuur onderworpen is, zoo vindt toch een ieder bescherming door de hulp van anderen en worden de algemeene belangen behartigd; boosdoeners worden gestraft, en waar gevaar dreigt, vereenigen zich allen tot wederzijdsche hulp. Daartoe bestaat eene commissie van raadslieden ; of liever, de familiehoofden, de handelslieden en de jagers vormen, wat men zou noemen den hoogen raad. Tweemaal is hij dezer dagen vergaderd geweest. Ten eerste, voor misdaden, dien gepleegd waren en ten tweede male, omdat men een inval vreesde van Matabelen. Ziehier de toedracht der zaak. Toen R. P. Sup. vertrok, moest ik een drijver huren, die den wagen terug zoude brengen van Lichuma. Deze drijver, een brave en bedaarde man, had zich laten misleiden door een jager, die pas hier zijne woning had gevestigd. Die drijver n.l. zou, gedurende zijne afwezigheid een kaffer in huis nemen, om het te bewaken, en dokter te zijn van zijne vrouw, zoo deze soms ziek mocht worden. Deze kaffer is een onderdaan van Khama, koning der Bamangwato’s. De drijver doet volgens den gegeven raad. In den nacht van Vrijdag kwam hij met den wagen van Lichuma terug en vond zijne vrouw zwaar ziek. Den volgenden dag, Zalurdag, tegen 12 uur stierf zij. Men verhaalt, dat het volgende zou zijn voorgevallen. Daags na ’t vertrek van den drijver, werd de vrouw, alhoewel gezond, in behandeling genomen door den kaffer en dokter. De nagels van de groote teenen werden met een zalf, een zeker kruid, wat ik met ken, ingesmeerd, alsmede het midden van den buik, hel halskuiltje, twee plekken op het voorhoofd en twee aan het verhemelte. Hierop werd de hut van binnen met hetzelfde kruid, dat gezegd wordt vergif te zijn, op verschillende plaatsen, bestreken. De vrouw was den volgenden dag ziek. De ziekte nam dagelijks toe en maakte Zaturdag een einde aan haar leven. Ik wist niets van de zaak en heb dus de vrouw niet kunnen helpen, alhoewel het niet moeielijk zou geweest zijn, haar naar den hemel te brengen. De dokter, of hij niet gerust was, weet ik niet, nam de vlucht in den nacht. Het voorgevallene werd Khama medegedeeld per brief, bij gelegenheid, dat een wagen naar Shoshong vertrok. De dood der vrouw baarde veel opzien en het gerucht verspreidde zich dat er vergiftiging had plaats gehad. De hooge raad kwam bij elkander, om de zaak te onderzoeken. De vrouw van den jager werd ondervraagd. Deze bekende, dat haar man verleden jaar zijn eigen kind had vergiftigd, maar dat zij daarvan ónmogelijk aangifte had kunnen doen; ook wist men, dat onze jagei om° twee moorden het land der Matabelen had moeten verlaten, en daarom voor eenige jaren hierheen gevlucht was. De meeste leden van den raad waren er voor, dien booswicht dood te schieten. Het vonnis werd echter niet ten uitvoer gebracht, daar Mr. Westbeach, zijn heei, niet tegenwoordig was. Hij ontving 30 chambok-slagen en werd uit het land verbannen. Weinige dagen na het gebeurde kwamen 10 mannen, als Matabelen gekleed, plotseling op de werf van Mr. Westbeach, gewapend met geweren en assagaais. Mr. Blokly, de bewaker der werf, vroeg naar de reden hunner komst geen antwoord; hij dwong hen dan oogenblikkelijk terug te gaan. Doch het gepraat van de vrouwen bracht hierop geen geringe ontsteltenis te weeg. Spoedig toch liep het gerucht, alsof die mannen verteld hadden, dat er reeds een commando op weg was naar Panda-ma-Tenka en de kolonie geplunderd zou worden. Wij waren volstrekt niet op ons gemak; wat moesten wij doen, vluchten of blijven? De hooge raad onderzocht de zaak; de mannen moesten voor de vierschaar verschijnen. Zij bekenden toen dat zij slechts Panda-ma-Tenka eens hadden willen zien, en er volstrekt geen commando volgde. Ook meende de raad, dat Lobengula niet aldus zou handelen : hij zou in zulk geval veeleer eerst een bode zenden, om ons aan te kondigen, dat wij zijn land hadden te verlaten. R. P. Superior had bij zijn laatste bezoek aan Lobengula nog expresselijk de vergunning gevraagd, om ons hier te vestigen en eene statie op te richten, wat Z. M. bereidvaardig had toegestaan. De raad stelde allen gerust; er bestond geen gevaar; en de uitkomst heeft het zoo bewezen. *— Lp zwerven hier tegenwoordig vele Matabelen rond, om de Boschjesmannen op te zoeken en hen saam te brengen bij de Natarivier, waar zij dan moeten blijven. Een ander geval van andere soort zij hier nog aangestipt. Op den dag der afreize was onze aanvoerder eenigzins droevig gestemd; bij wenschte nog een dag te wachten, voorgevende dat zijne vrouw ziek was. Nu, deze leed ook werkelijk aan hoofdpijn; maar later vernam ik iets, wat mij eerder de ware oorzaak schijnt te zijn. Naai men mij vertelde had de goede man, door een kaffer, de duivelsche beentjes laten gooien, opdat deze hem de toekomst voorspellen zouden. De beentjes zouden hem dan hebben gezegd, dat hij door vergif zou sterven, en wel door toedoen van iemand uit zijne familie, dat is, iemand die met hem uit één schotel at. Arme menschen, hoe lang zullen zij zich nog door zulke duivelskunsten laten misleiden! Wij willen hopen, dat de goede man spoedig tot beter inzicht komt. R. P. Superior prijst hem zeer; hij onderwijst hem iederen dag, gelijk hij mij schrijft, en hoopt hem bij zijn terugkeer met onzen drijver Piet, dien R. P. Berghegge onderricht, te kunnen doopen. Beiden, de gids en Piet, bidden reeds dagelijks gezamenlijk met Br. de Yijlder het rozenhoedje. Boven heb ik u beloofd, eenige punten uit den Berseïschen brief, dien R. P. Superior tot mijne onderrichting bij zijn vertrek achterliet, mede te deelen en nader toe te lichten. Ik noem het een Berseïschen brief niet alsof ik als een tweede Gaspar Berse in Panda-ma-Tenka werkzaam ware zooals de eerste te Ormuz; maar omdat inhoud en strekking zooveel overeenkomst heeft met hetgeen aan dezen geschreven werd door den H. Franciscus Xaverius. En inderdaad, onze dierbare P. Superior is een man, wiens handelwijze in vele opzichten gelijkt op die van den grooten Apostel van Indiö, Met waren apostolischen moed 'dringt hij steeds verder de binnenlanden in, en tracht daar geschikte te vinden voor den werkkring zijner medehelpers in het Apostolaat. Terwijl hij de moeilijkste taak op zich neemt, ons vooruitgaat, door zijn voorbeeld ons opwekt hem te volgen,' blijft hij toch werkzaam onder zijne broeders, hen onderwijzend en aanmoedigend door zijne brieven. Een of ander uit den bedoelden brief is wellicht geschikt om U nader bekend te maken met onzen toestand, werkzaamheden enz. en daarom voor U niet zonder belang. »Quand les Pères zoo schrijft R. P. Superior viendront, dites leur bien de ma part, que je désire, qu ils s’appliquent bien a I’étude de la langue Sechuana (d. i. van Shoshong). Tous les missionaires devaient connailre cette langue.” Wat R. P. Superior over dit punt zegt, is zeer- waar en van belang om te weten. Ik meen bij Dr. Holub gelezen te hebben, dat het Basuto veel overeenkomst heelt met de taal der tegenwoordige Barotse’s of het Macololo, en dat hij het betreurt, zulks eerst later vernomen te hebben. 1) In hoever dit waarheid bevat, weet ik niet; dit echter is zeker, dat het Sechuana bijna dezelfde taal is als die der Barotse’s, het eerste is meer ontwikkeld, omdat door de protestantsche zendelingen tijdens hun lang verkeer alhier reeds meerdere boeken in die taal zijn geschreven : grammaires, a. b. c. boekjes, bijbelvertalingen, catechismus, diclionnaires, enz. Ook is reeds de catechismus van Deharbe vertaald door onzen overledenen P. Terörde. De taal der Barotse’s daarentegen moet nog schrijftaal worden. Door het Sechuana te leeren is men ten minste in slaat het andere te verstaan. Onze gewezen kapelaan van Tati schijnt Riesenschritte zu machen in het aanleeren dier taal. »De man met glas voor de oogen zeggen de boys zal, als hij terugkeert van Catongo, onze taal spreken ; nu reeds weel hij veel en spreekt met ons.” »Ayez soin de la santé des nótres et faites bien soigner la cuisine.” Geen wonder B. B. dat de goede ]) Zie hierover hetgeen later volgt P. Superior hierop bijzonder wijst; zonder een krachtige gezondheid kan men hier niets uitrichten, en een goede keuken moet die bewerken en onderhouden. Of de machinerie onzer spijsverteering versleten is door het grove kaffervoedsel in den vorigen zomer ik weet het niet; misschien heeft de Zambesi-ziekte de machine gesloopt in ieder geval, wij zijn arme sukkelaars geworden. Op het oogenblik gaat het wat beter, dank aan de zorgen onzer Oversten, die zooveel mogelijk bij gelegenheid ook wat Europeesche spijzen met de wagens meesturen; daarenboven de tuin levert ons tegenwoordig reeds groenten en aardappelen. Er ontbreekt ons echter azijn en vet, iets wat allernoodzakelijkst is in een Europeesche keuken; zonder dat behouden de spijzen altijd een watersmaak, en bij ons nog wel een Panda-ma-Tenka’s watersmaak, iets geheel bijzonders, dat kan ik u verklaren. Twee flesschen azijn zijn ons door den wagen van Mr. Walsch uit Tali geworden. j 4 te omspannen, worteltjes, kool, uien, tabak, erwten in alle soort, meiboontjes, tarwe, milis, bloemen enz. alles lacht u toe en spoort u aan den Gever van alle goed te danken en te loven. De meesten uwer kennen den braven Br. Vervenne, het is echter in lange niet meer die krachtige gestalte van vroeger; ik heb hem daarom een boy gegeven om hem te helpen. Hij is de man, die een plekje moerasgrond en een stuk land, waarop men van af Panda-ma-Tenka’s heuvel neerzag als op een land bedekt met zout, waar zelfs geen onkruid groeide, en slechts enkele grasspieren zich vertoonden, in een prachtige oase heeft herschapen. Gods zegen rust op zichtbare wijze op het werk van den goeden Broeder; zijn zweet en zijn aanhoudend gebed moeten wel een bijzonderen groei aan alles verleenen. lederen morgen tegen half acht, als te huis alles is afgeloopen, kunt gij hem langs de helling van den heuvel zien afdalen, naar zijn aardsche Eden met zijn dierbaar rozenhoedje in de hand, naar oude gewoonte. R. P. Superior laat, wanneer hij in P. m. T. verwijlt, geen dag voorbijgaan zonder een bezoek te brengen in den tuin. Ook wij willen daar eens onze schreden heen richten. Wij verlaten dan onze woning en slaan het voetpad in, dat langs de omheinde werf van Mr. Westbeach loopt. Nauwelijks daar voorbij, staan wij op den heuvel, vóór ons het Panda ma-Tenkadal, ingesloten van beide zijden door heuvelrijen, die hier en daar onderbroken worden door breede vlaktes met dor gras overdekt.. Vlak voor ons aan den voet van den heuvel, tusschen de Panda-ma-Tenka-rivier zien wij een heerlijk groen plekje, 75 Meter lang 69 M. breed : dat is onze tuin, het stukje moeras-grond, door Br. Vervenne in een Paradijs herschapen. Voor een jaar plantten wij vooreerst op dat stukje grond een emmer vol aardappelen en in November bracht dat beetje aardappelen twee zakken vol op. De helft diende voor planting omtrent half December; deze leverde 4 zakken op. Wij rekenen nu op 10 mud aardappelen en vervolgens voor altijd genoeg. Wij hebben ook aan de inwoners van P. m. T. plantaardappelen gegeven, die er naar het voorbeeld van den goeden Br. Vervenne hun voordeel meê doen zullen. De uien, welke ik vergeten heb waar zij staan, waren bij den eersten oogst heerlijk en leveren deze keer ook veel op. Insgelijks de pompoenen en meloenen. Deze planten moet men absoluut in zoo een land hebben, daar zij dé spijsvei'tei ing bewerken. U ziet dus, beminde Broeders, wij kunnen ons al spoedig helpen; nog wat azijn, vet, meel voor brood en sommige andere ingrediënten er bij en onze Kafferkeuken is in een Europesche herschapen. Onze goede Br. Vervenne is een eerste werkezel, gelijk gij allen weet. Hij ziet te trekken, wat eenigzins mogelijk is. Verleden maand Angustus heeft de goede God hem wel eens beproefd : de aardappelen en jonge plantjes hadden door vorst veel geleden. Het viel hem hard, dat kon ik merken. »Maar, zeide hij, wij moeten maar werken en aan den goeden God de rest overlaten. Gelijk Hij het beschikt, is het het beste.” Br. Simonis. Ook zijne werkzaamheden wil ik even aanstippen; ik weet, dat zij uwe belangstelling verdienen. De ijverige Broeder had dan vooreerst na onze aankomst een huis te bouwen, waarvan ik U geschreven heb. Dat huis staat al een geruimen tijd; het is een werk, dat zijn meester prijst, hem als een kundig timmerman doet kennen. Vervolgens heelt hij zes ronde hutten opgericht en is nu bezig met een huis 42 meter lang, 5 meter breed, waarin 5 kamertjes. Zij dienen voor woon- en slaapplaatsen der Paters en Broeders. Ik zal uïn een teekening een kort overzicht "even van de gebouwen, etc. of met andere woorden 14 * van de werkzaamheden van den goeden Broeder. Gij moet daarbij in aanmerking nemen de zwakke gezondheid : (borst en maagkwalen, die hem dikwijls kwellen,) dan het waarnemen der keuken, het onderbreken van zijn werk, gedurende den tijd onzer beproeving, het huiswerk, noodige meubelmaken, (bidstoelen etc.) het oppassen van zieken, enz. enz. Verwonderlijk, wat toen de Broeder gewerkt en gezwoegd heeft. (Teekening van den plallengrond van Panda-ma-Tenka.) Van hetgeen ik hier met losse hand heb opgeteekend, bestaan de ossenkraal, twee hutten voor bokjes, deboyshut, hul voor de drijvers, keukenhut, magazijn en werkplaats, woonhui, de vijf kamertjes, behalve dat zij nog gedekt en gepleisterd moeten worden (deze kamertjes zijn even groot, ieder met raam en deur voorzien), dan het huis gelijk vroeger beschreven, drie boompjes vóór het huis, door Br. Nigg geplant, en een kippenhok. 