Behandeling van de ziekten en verzwakking der mannelijke geslachtsdeelen, uitgaande van het standpunt der natuurgeneesleer
BEHANDELING VAN DE ZIEKTEN EN VERZWAKKING DER MANNELIJKE GESLACHTSDEELEN, UITGAANDE YAN HET STANDPUNT DER NATUURGENEESLEER. t VOORLEZINGEN IN DE VEREENIGING VAN DE NATUURGENEESVRIENDEN (liydro-diatetisclion Verein) TE DRESDEN IN FEBRUARIJ 18G4, DOOR Doctor W. AI li INEK T. OOK als -wederlegging van liet over dit onderwerp uitgegeven "boolc van. Doctor LA.' MElïT, onder de titels ,, Zelfbewarin g" en ,, II et z e 1 f b e h o u d." Urij pcrtitnib. Jidc toi, Ic ciel fuidcra. UITGEGETEN VOOR REKENING VAN DEN VERTALER. Gedruist te ZUTPIIEN bij W. J. THIÉ1FE & Cip. ' 1 8 6 4! Prijs f50. ( (7-. Onieine en opengesneden exemplaren -worden niet terug genomen. > A Je melrr die Nalnrwissenschofl sich aufklart, um so ehfacher wird die Heilkunst, um so mehr sc/twindet der Glauhe an die xpecijhche Wunderkroft der Medicamenle, und um so mehr lernt man die Lehenskruft selhst ah den tcahren Arzt kennen. Dr. KLENCKE. Physische Lcbeiiskunst. BEHANDELING VAN DE ZIEKTEN EN VERZWAKKING DER MANNELIJKE GESLACHTSDEELEN, UITGAANDE VAN HET STANDPUNT DER NATUURGENEESLEER. VOORLEZINGEN IN BE YEREENIGING VAN BE NATUURGENEESTRIENBEN (hydro-diatetischen Yerein) TE BRESBEN IN PEBRUARIJ 1864, DOOK, Doctor W. MEINERT. OOK als wederlegging van liet over dit onderwerp uitgegeven "boeit van Doctor LA' MEET, onder de titels „Zei f ta e w a r i n g" en ,, H et zelfbehou d." 11 rij titrtitnlb. Aidc toi, le ciel Vaidera. GEDRUKT YOOR REKENING VAN DEN VERTALER. ZUTPHEN> W. J. THIEME& Ci#. 1 8 64. Prijs f —,5Ü. 1. * v.,f \ VA annerr deze vertaling te wenschen mogt overlaten , dan ral dc aandachtige lezer echter al spoedig ontwaren dat het hier reel meer aankomt op de buitengewone belangrijkheid der zaak en tevens daarbij bedeaken dat de Iloogeschool , niet eigenlijk gezondheid wachters, ▼eel eer gezondheid verstoorders (vaccine) of wel ouderwetsche gencesheeren vormt of tracht te vormen (Medici non fiunt sed nascuntur); de alzoo kostbaar en kostelijk gepromoveerden onmogelijk —op weinig uitzonderingen na — waarschuwende boeken kunnen uitgeven of als gezondheid wachter# optreden , zoolang het pullicum hun niet meer algemeen hun bestaan door eene jaarwedde verzekert. Reden waarom men deze vertaling aan eenen leek te danken heeft. Geëerde He er en! De tegenwoordige voordragt is bestemd u zoowel de verschillende zienswijzen der allophathische en homóopathische geneeskunde van de eene als der natuurgeneesleer van de andere zijde op dit gebied in liet algemeen voor te stellen, als ook in het bijzonder de grondstellingen der laatste met betrekking tot de behandeling der geslachtsziekten van het mannelijke ligchaam. Tot het doel eener voordragt moet vooral de meer principielle voorstelling der te behandelen stof voldoende zijn, en is het natuurlijk hier niet mogelijk, zoo als het in het enkele geval noodig is, op individualiteiten in te gaan. Overigens is deze voordragt, welke onze vereeniging eigenlijk eerst aan het slot harer wintervoordragten wilde doen houden, thans reeds tot eene noodzakelijkheid voor ons geworden door het uitkomen eener letterkundige verschijning, waarvan ik eerst met weinige woorden gewag moet maken. In het algemeen denk ik echter, mijne voordragt in twee afdeelingen ie splitsen, waarvan de eerste de zelfbevlekking met hare gevolgen , en de buitensporigheid der geslachtsdrift in het algemeen, de tweede echter de syphilitische ziekten behandelt, en elk de therapie in het algemeen omvatten zal. Niet onbekend zal u eene in den laatsten tijd niet alleen in de Dresdensche krant, maar bijna in alle Duitsche bladen voorkomende annonce gebleven zijn — schijnbaar uitgaande van een genezene — , welke de aanschaffing van een boek aanbeveelt, dat den titel voert: //Dr. La' Mn ut , de ,/zelfbewaring". Daar dit boek (de Hoogduitsche uitgave) naar den aard en de wijze, waarop liet aangekondigd werd, tot de verdenking aanleiding moest geven dat daarbij meer eene winstberekening lieerschte dan wel bet menselilievend doel nuttig te zijn, zoo vonden wij ons tot het voorafgaande onderzoek van dit boek aangespoord , en zonder twijfel heeft zich die verdenking ook meer of minder bevestigd. Het betreffende boek, dat mogelijkerwijze vroeger eens in Engeland verschenen is, n. 1. wanneer het werkelijk een Engelschen vervaardiger heeft, is in zij» geheel zeer goed bewerkt, en bevat in zijn waarschijnlijk oorspronkehjken tekst eene zeer gepaste en aanwendingswaardige raadgeving. Maar er is in 1850 reeds eenmaal gebruik van gemaakt tot eene dergelijke (niet enkel letterkundige) winstberekening, toen het onder den titel verscheen : ,/ Laurentius, de persoonlijke bewaring". Thans heeft men het weer voor den dag gehaald onder een ander opschrift. Of ook de naam van den Leipziger uitgever veranderd is, dat is mij tot hiertoe onbekend. liet boek is nu, even als reeds in 1850 , zoo ook thans met bijvoegsels voorzien geworden, die openlijk het doel hebben niet zoo zeer de eigenlijke physiologische en pathologische, ook therapeutische leer , betrekkelijk den aard en de genezing der mannelijke geslachtsziekten te verbreiden , dan wel een daarachter staanden geneesheer of apotheker eene bron tot het leveren van zekere geneesmiddelen te verschaffen. Daar wij (de vereeniging van natuurgeneesvrienden) echter van het standpunt der natuurgeneeskunde eene behandeling met artsenijen bij ziekelijke aandoening van de geslachtsdeelen over het algemeen niet billijken kunnen, nog veel minder echter medicinale beurzensnijderij rustig mogen aanzien , zoo vonden wij ons dubbeld aangespoord tegen het gemelde boek op te treden en de bedoelde voordragt over deze aangelegenheid, thans reeds te houden 1). Voor dat ik tot het onderwerp zelf overga, is het noodzakelijk, dat ik eerst eenige algemeene verschillen, welke tusschen de allopathische geneeskunde en de natuurgeneesleer, niet enkel met betrekking tot de opvatting der ziekten in de geslachtsdeelen, en met betrekking tot hare behandeling, maar in 't algemeen bestaan , voorop stel, omdat anders niet te verwachten is dat mijne voordragt de werking uitoefent, die wij ons van haar op u beloven. Deze algemeene verschillen tusschen de allopathische geneeskunde en de natuurgeneesleer woiden geheel en al door de aanhangers der allopathie, ten minste voor het grootste gedeelte, ontkend. Deze heeren zeggen tot ons : // al de middelen , waarvan gij u bedient, komen ook in onzen geneesschat voor en uwe middelen zijn derhalve slechts een deel der 1) Aanmerking: Overigens is het zoogenaamde La' Mert'sche boek volstrekt niet het eenige , dat met het doel der afzetterij van de door geslachtelijke kwalen nedergebogenen door nietswaardige speculanten in de wereld uitgebazuind wordt; zoo waarschuwen wij b. v. ook voor het » Het herstel van het verzwakte zenuwstelsel of de grondige genezing van alle gevolgen der geheime zonden der jeugd en der uitspatting" veel belovende boek door Dr. R. Richard. Ook dit boek bevat wel is waar veel wetenswaardigs , en wie zich voor de verleiding wacht, de uitnoodiging daarin ter behandeling naar de bijzondere middelen des uitgevers te volgen , kan menige raadgeving van gewigtigen aard daaruit putten. Maar ook zijn hoofddoel is speculation op de gaarne geopende geldbeurzen van die lijdenden. Tot dezelfde soort behoort verder het hier en elders veelvuldig aangekondigde boek : » De mensch en zijn zelfbehoud door Dr. Rob. Smith (naar een zoogenaamd beroemd Engelsch origineel uitgegeven). Al zulke , op soortgelijke geneesmiddelen rustende letterkundige voortbrengsels moge hij , die zijn ligchaam voor het vervolg lief heeft , oningezien laten en den uitroep van Virgilius gedachtig blijven: Incidit in Scyllamqui vult vitare Charibdim, d. i. Hij schuwde den regen en viel in de sloot. algemeene geneeskunde, zij treden niet als iets bijzonders en iets nieuws te voorschijn". Nu , daarop kan men ja en neen zeggen. Ik geloof echter, dat gij, geëerde hoorders, mij gelijk zult geven, als ik beweer, dat do natuurgeneeskunde dan toch eene totale hervorming der allopathische geneeskunde is. Want wil men zelis eenmaal daarvan afzien, dat de natuurgeneeskunde zich met de behandeling door geneesmiddelen, 't geen immers de hoofdgrondslag der oude geneeskunde uitmaakt, volstrekt niet bezig houdt, zoo zijn er anders nog zoo vele verschillen tusschen beide rigtingen , dat hunne ontkenning een even nutteloos streven is, als b. \. bij een twist tusschen een' protestant en een katholiek, die anders vrienden zijn, de katholiek beweren wilde, dat, daar beide uitmuntende maatschappijen zich van den bijbel als leerstelligen grondslag bedienen, beide ook eene en dezelfde heilleer, een' en dezelfden maatschappelijken vorm hebben en daarstellen konden en moesten; iedereen zou dit ontkennen en zeggen: ,/dat is toch niet zoo'. — Of wanneer de leermeester van den ouden stijl tot den gymnastischen opvoeder wilde zeggen: ,/Uw leerstelsel is niets anders dan 't geen wij ook al lang in het oog gehad hebben ■ al hebben wij het ook niet ten uitvoer gebragt, zoo zult gij hem zeker geen gelijk geven, maar erkennen, dat de gymnastische opvoeding, wanneer zij geheel en al tot uitvoering zal gekomen zijn, het oude onderrigt bijna geheel en al omverwerpen moet. Dergelijke beweringen, dat het oude hetzelfde is als liet nieuwe, vindt men dikwijls ook bij de vrienden van het oude onderrigt bij het krijgsvolk tegenover het nieuwe stelsel. Beide bedoelen — en dat is zeer juist — de verdediging des vaderlands; maar men zal niet kunnen zeggen, dat bij beide eene gelijke verdedigingswijze en verdedigingskracht voorhanden is. En zoo is het eindelijk ook met de alleenheersehing (monarchie) en den grondwettigen regeringsvorm; w at zijn zij toch, hoewel schijnbaar hetzelfde beoogende, van elkander verschillend! Eene dergelijke verhouding vindt nu plaats tusschen de natuurgeneesleer en de allopathische geneeskunde! "W anneer en waar er iets voor het ligchaam en zijne gezondheid te doen is mijne Heeren , zoo heeft de geneeskunde in het algemeen drie dingen op te merken : /ij moet vooreerst de kwalen weten voor te komen, ProphyJaxis weten te beoefenen; zij heeft ten tweede te diagnostieken, d. i. den aard der bétreffende kwaal te onderzoeken, haren zetel, hare oorzaak, enz. uit te vorschen , en ten derde te therapiren of te genezen. Nu is het zeker, dat wat het tweede n. 1. dat der diagnose , betreft, de allopathische geneeskunde sedert ongeveer twintig jaren buitengewone vorderingen gemaakt heeft, dat vooral de natuurkundige diagnosülc eene hoogte bereikt heeft, die verbazing verwekt, en die van oneindige waarde voor de wetenschap is. Wij hebben aan deze natuurkundige diagnostik eene hedendaagsche kennis te danken der ziekelijke toestanden van het strottenhoofd , van de borstorganen en van de organen der buikholte reeds bij het leven van den lijder, die bijna aan liet ongeloofelijke grenst. Maar, mijne Ileeren, wat nut doet alle juiste kennis, wat al liet uitmuntende diagnosticiren van het ziek zijn, wanneer men de bedoelde ziektevormen niet voorkomen, en ze ook niet zeker genezen kan ? Op het gebied der prophylaxis en der therapie biedt daarentegen de natuurgeneeskunde moedig het hoofd aan de oude geneeskunde. De ftrophylaxis bestaat daarin dat men ziekten tracht en weet te verhoeden. Evenzoo min heeft de prophylaxis der oude geneeskunde er op gewerkt, dat de menschen uitwendig ten minste voor een gedeelte deze nadeelen , welke zij zich door hunne inwendige prikkelingen op den hals halen, weder goed maken. Want deze inwendige prikkelingen voeren als gemeenschappelijk einddoel het bederf van het bloed met zich, dewijl eenzijdige, naar binnen overheerschende bloedsomloop en tengevolge daarvan ein- delijk zoogenaamde congestie- toestanden daardoor veroorzaakt worden. De bloedloop der uitwendige huid en van het beneden]igchaam krimpt bij den eenzijdigen inwendigen drang der onderlijfszenuwen en de zich daar bevindende vaten eindelijk ineen, en zijn niet meer in staat den noodigen voorraad bloed aan te voelen , welke het huidstelsel en de onderdeelen van het ligchaam geschikt maken tot de vereischte verrigtingen. En zoo ontstaat de zwakte van de uitwendige huid, de gevoeligheid en het onvermogen tegenstand te bieden tegen de invloeden van het weder , daardoor echter in terugwerking weer de algemeene rheumatiscke gevoeligheid en het ontstaan eener menigte van ziekten bij elke geringe afwisseling van het weder , waardoor vooral onze tegenwoordige tijd zoo gekenmerkt is. Doet nu de allopathische geneeskunde in dit opzigt haren pligt? Oefent zij door op de versterking der huid te werken de prophylaxis uit P Wat doet zij dan ? Behoedt zij eenigermate door hare raadgeving den jongen man, zich uitwendig te verweekelijken, door hem te vermanen zich niet slechts in voldoende koeler kamerlucht (15 graden) op te houden, maar zich ook op eene koelere (vederlooze) slaapwijze dan het grootendeels nog geschiedt, te beijveren en zich met kledingstukken (vooral met pelzen in den winter) niet te overladen, namelijk bij het gaan? Eischt zij hem eenigermate op, meer de koele dan de warme baden te huldigen ? Neen, dat doet zij niet! Wij leven hier (in Dresden) b. v. in eene stad, die zulk een heerlijken vloed bezit, de Elbe. Maar tot schande van Dresden moeten wij het zeggen, dat deze rivier door de meeste geneesheeren op de allergebrekkigste wijze ten nutte gemaakt wordt. Dresden telt 130,000 inwoners, en hoevele baden er zich dan des zomers ongeveer in de Elbe? Naauwelijks '3000. Echter zoo als op het gebied der prophijlaxis zoo is het ook op het gebied der therapie. Ook daar kan men volstrekt niet zeggen, dat de oude geneeskunde groote vorderingen gemaakt heeft; dat toont juist de behandeling der ziekten zoo van acuten, als chronischen aard. De gewoonte sedert eeuwen bij de oude geneeskunde, om artsenijen n. 1. meer of min vreemdsoortige stoffen tot genezing aan te wenden, is in de hoofdzaak hetzelfde gebleven, de oude therapie geneest nog in denzelfden wetteloozen stijl als eertijds; zij brengt stoffen in het ligchaam, welke gelukkigerwijze meest slechts in de Biaag en in het darmkanaal meer of minder omwenteling aanrigten, waardoor ziekelijke verschijnselen in andere ligchaamsdeelen somtijds eene tijdelijke meer onderdrukte stemming ondervinden, omdat tusschen alle bijzondere ligchaamsdeelen eene verhouding zoo wel der afhankelijkheid, als der tegenstelling bestaat, welke het medebrengt, dat door herstelling van eene prikkeling in het eene ligcliaamsdeel (zoo als hier in de maag en het darmkanaal) de prikkeling in een ander deel nu en dan onderdrukt (schijnbaar opgeheven) wordt. Langzamerhand verstompt echter de prikkelbaarheid van het eerste ligchaamsdeel — van de maag en het darmkanaal, — d. i. hunne zenuwen zijn verlamd, zij het nu dat zij verstompt zijn voor één geneesmiddel of in het algemeen voor alle artsenij en dan treedt het oorspronkelijke lijden, zoo niet ook een tweede en derde door het benadeelen der zenuwen in de verteringswerktuigen gegrond, weder te voorschijn. Zoodra zich dit echter openbaart, komt de voorstander van het oude geneesstelsel met nieuwe nog sterker middelen, en zoo gaat het voort, tot dat van zenuwkracht niet veel overblijft en tot dat de bloedloop geheel en al van streek geraakt is. Dit is dan door de allopathie in het geheel niet, echter ook dikwijls zeer moeijelijk nog door de natuurgeneeskunde weder in orde te brengen. Ik verzoek u, mijne Heeren , deze woorden intusschen in gedachten te willen houden; wij komen op hare eigenlijke beteekenis later terug, waar het geldt, de werkingen der artsenijen bij de geslachtsziekten nader te beschouwen. Intusschen heeft de natuurgeneeskunde zich beijverd, en het is haar gelukt, theoriën, op ervaring gegrond, op te stellen, die ten opzigte van het genezen eene betere toekomst beloven. W ij hebben aan den eenen kant te doen met die gevolgen van geslachtsverrigting welke zonder aansteking , zonder syphilu voorkomen, en aan den anderen kant met zulke, die door aansteking voortgebragt zijn. Ik reken tot de laatste ook de onwillekeurige zaadvloeijing, ofschoon zij naar het bijna overeenstemmend oordeel der geneeskundige wereld niet tot de aanstekende ziekten , gerekend kan worden. Wij zullen ons dus in de tweede afdeeling met de eigenlijke syphilitische ziekten met insluiting der zaadvloeijing bezig houden , maar in de eerste afdeeling wil ik die toestanden aanvoeren, welke voorkomen, deels uit zelfbevlekking, deels uit onmatige bijslaap. Het mag doelmatig zijn als wij vooreerst kortelijk onze aandacht vestigen op het zamenstel (construction) van de mannelijke geslachtsdeelen. Ik wil u juist niet met de lange anatomisc/i-physiolor/ische verklaringen lastig vallen, dat zoude ons te ver leiden, want om slechts de kliervorming van de ballen te beschrijven zoude naauwelijks eene avond-spreekbeurt voldoende zijn, althans wanneer men het op eene waardige wetenschappelijke wijze wilde doen. TV ij moeten de geslachtswerktuigen, wanneer wij ook nog zoo algemeen willen te werk gaan, naar twee rigtingen beoordeelen. Yooreerst naar de bereiding, ten tweede naar de wijze van uitstooting van het zaad. Al naar mate deze beide rigtingen, scheiden zich derhalve de mannelijke geslachtsdeelen (organe) in twee groepen. De hoofdwerktuigen (organe) welke het zaad uitvoeren naar het oord van zijne bestemming (de vrouwelijke scheede) bestaan in de mannelijke roede, de voorraadskameren van het zaad en de zaadblaasjes. Over de zamenstelling van het mannelijk lid behoef ik hier niet verder uit te wijden. Enz. , Van den anderen kant beschouwd, moeten wij onze aandacht wijden aan die deelen welke het zaad bereiden. Dat zijn — behalve de weldra nader te bespreken aanen afvoerende bloedvaten en zenuwen —• de ballen, welke een dubbeld klierachtig organ in de aan de wortels van de roede aangehangde klootzak (Scrotum) vormen en de eigenlijke bereidingswerktuigen van het mannelijke zaad zijn. Hunne vorming is buitengewoon kunstig en ingewikkeld [complex), zonder een vergrooteude maatstaf met het vergrootglas, bij het ontleden van het lijk, niet behoorlijk te onderscheiden. Nadat de betreffende bloedvaten (want zoo als al het andere aan en in het ligchaam uit bloed gevormd wordt, zoo ook het zaad) in de ballen ingetreden zijn, verdeelen deze adertjes zich in geheel kleine vaatjes en vormen, zoogezegd, in elk der ballen een kluwen die ieder uit 100—250 afdeelingen van kleine buisjes bestaat. Enz. Gij kunt derhalve wel denken dat bij de geringste uitgebreidheid van eene klier der ballen, eene verbaasde fijnheid daartoe behoort, wanneer meer dan .duizend ellen lengte daarin te zamen gevoegd kunnen zijn. Gij kunt u dan zeker ook verbeelden welk eene oneindige zorg de natuur noodig geacht heeft aan te wenden om het zaad te vormen en hoe het, van deze gunstige omstandigheden zelfs op al de zoogenaamde zinnelijke verrigtingen te gelijk. Mijne Heeren, het zal u nu wel duidelijk wezen hoe deze te verklaren zijn , maar het is noodzakelijk , voor wij ons tot het genezen daarvan wenden, te onderzoeken of er middelen zijn en welke, om de kwaal van meet af aan het hoofd te bieden of, met andere woorden, het is noodig dat wij ons eerst op het hier aangewezen prophylalcti&che gebied begeven. Het is voor de betreflenden zei ven, echter ook voor ouders en opvoeders, van het grootste gewigt te vernemen op welk eene wijze men zicli of wel zijne onderhoorigen voor de treurige gevolgen der zelfbevlekking en van den buitensporigen bijslaap kan behoeden, zoowel met betrekking tot het huisselijke leven als met betrekking tot den staat. Zelfs de allopatliscJe geneeskunde heeft in ditopzigfc d. i. van den kant der beroemdste doctoren gedeeltelijk reeds voortreffelijke raadgevingen bij de hand, welke wij echter toch niet als voldoende kunnen erkennen, ofschoon het ons niet behoeft te beletten dezelven zoover mogelijk te huldigen. De voornaamsten dezer doctoren namelijk komen daarin overeen dat het eerste voorbehoedsel tegen deze kwaal bestaat in behoorlijk onderrigt en waarschuwing. Het is in der daad een oude strijd tusschen de leermeesters en de doctoren of men kinderen of jonge lieden op veertienjarigen leeftijd met de aangelegenheden, de inrigting en de bestemming van de geslachtsdeelen wel vermag en durft bekend te maken. ])g doctor deelt in dit opzigt geheel niet de meening van den leermeester dat zulks gevaarlijk is of zoude zijn, integendeel, zegt de doctor, nhet onderrigt, de bekendmaking met die aangelegenheid is het allereerste waarmede men zich moet bezig houden, want het is eene uitgemaakte zaak, dat niet zelden, althans in den aanvang de zelfbevlekking in onschuld en door onbe- 2 kendkeid met de gevolgen, bedreven wordt. Alleen dan wanneer iemand weet dat hij zijn ligchaam benadeelt en zelf reeds een voorgevoel heeft van de kwade gevolgen, kan men hem beschuldigen en ook verwachten dat hij terugkeeren zal/' Daarmede stemmen de Natuurgeneesheeren volkomen overeen, want met halve woorden en oppervlakkige fluweelen vermaningen is hier niets uit te rigten. Men moet met de kinderen haarklein daarover spreken- de jongens, al zijn zij ook nog jong, niet bij vrouwelijke dienstboden doen slapen , en wanneer dan de voorzigtigheidsmaatregelen, door de natuurgeneeskunde aangegeven, in acht genomen worden, dan heeft het niet het geringste gevaar wanneer ook de leermeester uitroept ,, dat de jihantasie der kinderen door het onder rigt juist zou worden aangeprikkeld." Neen, de ondervinding leert dat door het geheimzinnige in deze zaak de phantasie veel meer aangeprikkeld wordt, en dat een klaar inzigt veel minder gevaarlijk is dan' een duister vermoeden (das Ahien). "V oorts zeggen de allopathische doctoren, en wij stemmen ook daarin overeen, dat het volstrekt noodzakelijk is de jongelingen niet slechts naauwkeurig gade te slaan, maar ook hunne bezigheden, zoowel ligchamelijke als geestelijke, voor den geheelen dag te regelen, hun veel beweging te doen nemen, gymnaslique te doen beoefenen en vooral de ligging en slaapplaats, die strikt horizontal zijn moet, in acht te nemen. En zoo zijn er bij de allopathische geneeskunde vele voortreffelijke raadslagen, die daarop doelen de kwade pralctyh te voorkomen en wij stemmen daarmede wel overeen en erkennen het goede en noodzakelijke daarvan, ofschoon wij wat de gymnastique en het te paard rijden betreft de grootste voorzigtighcid moeten aanraden, voor zooverre door wrijving der geslachtsdeel en de gekomen is); in dit geval zouden zich echter en zeker de belangrijke en herhaalde uitwendige inwrijving van kwik bij de betreflende personen gedurende hun leven vertoonen, en toch zoude het ook hier, daar de teedere gesteldheid van de zweetklieren in de uitwendige huid een doorzweetende gang ook van de allerfijnst gewrevene kwikzilverdeeltjes in de Cappillaren van de bloedvaten ook niet denkbaar zijn en ten slotte weder uitloopen op eene doorzijpeling (Senkung) derhalve op phjsikalische geenszins chemische indringing. Neen mijne Ileeren, de werking van het kwikzilver waar die zich , zoo als helaas niet te ontkennen is , doet gelden , is met anders dan door aanraking met de zenuwen , het zij dan van het verteringskanaal, als het inwendig geschiedt, of van de huid als het uitwendig geschiedt, verklaarbaar, en zullen wij dit in het tweede gedeelte van mijne voordragt nog nader beschouwen. Maar — moogt gij vragen — zullen dan ook die soort van middelen, welke bijzonder (specific) b. v. op de nieren en op eene aanzienlijker pisvloeijing werken of ook zweetdrijvend of tot bevrediging in de ademhalingswerktuigen van invloed zijn , zoo als b. v. in het laatste geval de levertraan, het malzextract enz., zal de werking dezer zoo zeer erkende Specifica' ook slechts van het verteringskanaal uitgaan? Zonder twijfel mijne Ileeren, en wel zeer zeker, zoodra deze middelen uit stoffen bestaan welke met betrekking tot de voeding van ons ligchaam als vreemdelingen (heterogén) moeten worden betracht. Het is wel begrijpelijk dat het den onkundigen zeer waarschijnlijk voorkomt dat de werking b. v. van de pisdrijvende middelen (diuretica) tegenover de zweetdrijvende middelen (diaphoreticis) van welke de eerste in de nieren, de laatste geheel tegenovergesteld — in de uitwendige huid zich werkzaam toonen, niet in de inaag en in de verte- ïingsgangetjes over 't algemeen gezoclit kunnen worden. En toch is het maar niet anders mijne Heeren en voor de beide soorten van artsenijmiddelen, wanneer die uit vreemde stoffen bestaan is eveneens de inwendige zenuwvlakte der slijmvliezen van de verteringsgangetjes alleen de oorzaak van de werking. Van de pisdrijvende middelen behooren wel is waar nagenoeg de meeste tot de van ons meer of minder gewoonlijk gebruikte voedingsstoffen en staan derhalve in een veel engere verhouding als de diaphoretica tot ons werktuig of ligehaam (Organismus), zoodat zij werkelijk verteerd en gedeeltelijk in bloed en in ligchaains-zelfstandigheden geconverteerd worden, waarbij zij echter , daar zij grootendeels van zeer waterachtigcn aard zijn, daarom zoo als ook uithoofde van hunne meerdere gehalte aan zoutdeelen dan onze gewone voedingsmiddelen , prikkelender op de klieren in het algemeen en derhalve op de groote klieren van de nieren in het bijzonder werken en er dus eene rijkelijke afscheiding uit het bloed door laatstgenoemde veroorzaakt wordt. Hoe meer echter een diapkorelicum, in zijn chemischen zamenhang zich van de voor ons verteerbaar — en toeeigenende stoffen verwijdert , en dus, het zij of door ons niet genotcne dierlijke zelfstandigheden (b. v. Spaansche vliegen) of tot de ons evenzoo vreemdsoortige narcotische plantenstoffen (b. v. Yan de gezondheidsregelen (diatetik) in beperkten zin, welke hier in aanmerking komen, heb ik reeds vroeger aangetoond, dat het daarop aankomt alle inwendige prikkel te vermijden en zich te onthouden van alle zoowel heete als zeer koude, gekruide, sterk gezouten, zure en gerookte spijzen en dranken, echter ook van zulke voedingszelfstandigheden welke veel bloed en wel een zoodanig bloed kweeken, dat ligtelijk de zenuwen overmatig prikkelt. Waar zich zenuwen in een' toestand van overprikkeling bevinden en waar van den anderen kant de bloedgangetjes door het gansche ligchaam niet volkomen (normal) gevuld zijn en hunne pligt der afscheiding en ook der lucht-inademing niet uitoefenen , daar ter plaatse wordt zoomin prikkelend als veel bloed gevonden. Daar kunnen integendeel de kwalen, veroorzaakt door overprikkeling der zenuwen en van den eenzijdigen bloedaandrang slechts erger daarmede gemaakt worden. De verzwakte lijder die aan overprikkeling, aan onwillekeurige zaadvloeijing en aan andere bovengenoemde verstoringen onderworpen is, zal zich veel eerder en vooral moeten bevlijtigen tot de grootste matigheid in eten en drinken, hij zal goed doen liever dikmaals iets, als de maag daartoe aanspoort, dan veel op eenmaal te nuttigen. Des morgens tot ontbijt zal hij kunnen kiezen tusschen dikke broodsoep of melk, oudbakken witbrood of, als overgangsmiddel, melk niet koffij, niet echter koflij met melk ; des middags moet hij groente genieten, maar liever geene linsen, erwten en boonen; voorts gestoofde vruchten, niet echter vet of warm gebak. Het vleesch eten moet zooals reeds bovengemeld gansch vermeden worden, nadat men van 't begin der geneesbehandeling van lieverlede tot de geheele onthouding is overgegaan. De goede gevolgen van de ganschelijke onthouding van vleesch laten in zoodanige gevallen nooit lang op zich wachten, zoodat hij die naar genezing streeft, met moed en kracht (Energie) moet trachten spoedig de zege over het vleeschgebruik te behalen. Onder de dranken welke als eene ware behoefte bij zwakken kunnen worden genomen, staat natuurlijk het frissche bronwater boven aan, daar het naast bijkomende, de frissche melk; wijn n. 1. met water vermengd, kan in tijden van groote zwakte matig genoten worden bij een stuk oudbakken brood of tweebak; van bier zijn de zware bieren verboden en kan alleen een eenvoudig ligt bier toegestaan worden. Het genieten van spijzen en dranken moet vroegtijdig, althans twee of drie uren voor het naar bed gaan afgeloopen zijn ; hoe meer dit geschiedt en opgevolgd wordt en hoe minder daardoor gedurende den nacht aandrang tot waterloozing ontstaat, des te rustiger zal de slaap, des te minder de verbeeldingskracht (P/tantasie) opgewekt en des te matiger de prikkeling der geslachtszenuwen zijn. Wat de spijzen nog betreft, zoo moeten des avonds slechts verkoelende genoten worden, als frissche vruchten of gestoofde pruimen enz.; maar ook over het geheel kan men deze lijders, zoo als eigenlijk alle zieken (ook chronische lijders), de koele spijzen niet genoeg aanbevelen. Evenzoo het vermijden van het rooken van tabak. Dit voortbrengsel brengt schade, zoowel wegens de heete prikkel, als van de bestanddeelen van den tabak en van de bijtende saus waarin die bladen tot gebruik gedompeld worden en veel meer schaden dan men gewoonlijk vooronderstelt of opmerkt; vooral des avonds moet het streng vermeden worden. Wij komen nu tot den slaap van deze soort lijders en moeten onderzoeken wat hun daarbij nuttig of wel noodzakelijk is. Het bed mijne Heeren of de wijze van slaapinrigting is van het grootste gewigt, zoowel tot het voorkomen van ziekten als tot het weder gezondmaken van alle menschen. Ik zie geene kans aan iemand zijne gezondheid te waarborgen of ze hem weder te geven, wanneer ik weet dat hij in of onder vederbedden gewoon is te slapen. De vederen hebben niet slechts uit dien hoofde dat zij de bloedwarmte, de uitwaseming in hare uitstooting al te zeer stremmen eenen prikkelenden invloed op het zenuwleven en zijn reeds derhalve voor degenen die met overprikkeling van de geslaclitsdeelen behebt zijn, een waar vergift; maar zij maken ook klaarblijkelijk het bloed slechter, naardien zij de huid noodzaken eensdeels tot de wederinzuiging van de gedurende den nacht uitgestootene stoffen, anderdeels de huid door overmaat van warmte verzwakken , tot genoegzame uitstooting van stoffen meer en meer onwerkzaam maken en alzoo de bloedzuivering verhinderen. Maar het is welligt ook niet onmogelijk dat zich door onze warmte bestauddeelen van die vederen afscheiden en in het bloed worden opgenomen en daardoor bijdragen tot die onaangename prikkel in het zenuwleven, welke men, in vederbedden slapende, meer dan men wel opmerkt ondervindt. Waarschuwen moet ik allen die met overprikkeling in de geslaehtsdeelen behebt zijn tegen de vederbedden en aanraden dat zij zich daarvan zoo spoedig mogelijk, al ware het dan ook van lieverlede, ontdoen en dezelve door matrassen vervangen. Dit is een der eerste voorwaarden van de natuurgeneesbehandeling om te kunnen genezen. 3* Niet minder loopt met betrekking tot de kleederdragt ons geneesstreven daarop uit, om zoo mogelijk den lijder te beduiden de onmatig warme kleeding spoedig door eene ligtere te doen vervangen. Edoch moet dit ons streven al dadelijk vergezeld gaan van andere voorzorgen n. 1. liet versterken der huid, en de regeling van den omloop van het bloed en over het algemeen de handhaving van de geneesbehandeling (.Kurmanipulation) beoogende, en het is daarom hier de plaats, mijne Heeren, dat ik u al dadelijk met de verschillende wijzen van de waterbehandeling bekend maak, zonder welke de gevolgen van het afdwalen van het pad der natuur met betrekking tot de geslaclitsdeelen en van het gezond verstand, nooit grondig kunnen worden opgeheven. Het begin moet natuurlijk bij eene zoodanige natuurgeneesbehandeling met laauwwater-wasscliingen geschieden , het zij dan in een badkuip half gevuld of wel blootelijk met de hand , spons, handdoek enz Gelooft toch vooral niet mijne Ileeren dat eene ziek gewordene huid, dat alzoo eenen in de onderste einden van de slagaderen van de geheele uitwendige huid en voornamelijk ook van de onderste ledematen van het ligchaam gestoorden omloop van het bloed, of een ontroerd zenuwstelsel door koude zouden kunnen worden genezen. Eene bloedelooze huid, een zoodanig geprikkeld zenuwstelsel wil ook door den natuur-doctor zoo gezegd met glacé handschoenen aangegrepen zijn. Wij beginnen al naar de bijzondere gesteldheid van den lijder (Indwidualitdt) en al naar dat het zenuwstelsel en de omloop van het bloed diep onderdrukt is , met zeer hooge warmtegraden n. 1. met zoodanigen die gelijk staan met de bloedwarmte van het ligchaam d. i. nagenoeg 29 graden Reaumur. Het kan hoegenaamd niet schaden als men in 't begin een graad te hoog neemt, hetgeen altijd beter is dan een graad te laag, daarna moet men dan langzamerhand tot op 15 graden dalen. Onder 15 graden behoeft en moet zich over het algemeen niemand dagelijks wasschen , zoomin des zomers als des winters (1). Daar kunnen ongetwijfeld gevallen voorkomen, waar men eenen kouderen graad moet aanwenden; maar in het dagelijksche leven is de wassching met water onder vijftien graden volstrekt niet aan te raden (2). Integendeel met betrekking tot verzwakte huidstelsels, dus bij prikkelbaarheid van de zenuwen en gebrekkelijke strooming in de haarvaatjes van de uitwendige huid voornamelijk ook in de voeten, zou meestal zelfs 15 graden R. nog geheel misgehandeld zijn, zoodat men voor de wasschingen en de baden slechts zeer langzaam daartoe mag komen. En zoo is het ook gelegen met de overige aanwendingsvormen, welke wij bij de genezing van deze kwalen in acht moeten nemen. Wij moeten namelijk hiertoe behalve wasschingeD, en nadat deze daartoe de inleiding gemaakt hebben, vochtige warmte aanwenden , om eensdeels en voornamelijk de zenuwen in rust te brengen, anderdeels de vliezen van de haarvaatjes in de uitwendige huid, vooral in de voeten en handen, weder zacht en voor het bloed gangbaar te maken. Maar zelfs deze vochtige warmte moeten wij in 't begin zeer voorzigtig aanwenden. Niet alle ligchamen verdragen zoo dadelijk zeer koude, voch- (1) In den lomer zal men zich met pompwater van onder den afgesloten grond veel eerder schaden , dan des winters , doordien liet alsdan niet in verhouding staat tot den dampkring. VERT. (2) Men tiet dat het valsche profeten zijn die de wateraanwending in verdenking willen brengen door de onnoozelen te doen gelooven dat steeds de koudste graad van water vereischle is of ronde zijn. YEHT. tige inwikkelingen of hooge graden van dampbaden. In den beginne is het veel meer doelmatig slechts zeer zachtaardig te werk te gaan ; wanneer daar dampbaden voorhanden zijn, zoo is het beter die voor zich afzonderlijk te nemen, dan van de algemeene groote dampbaden gebruik temaken, daar de laatstgenoemden in den regel eenen veel te hoogen warmtegraad bezitten, terwijl men de afzonderlijke naar de thermomelre regelen kan, hetgeen in de algemeene dampbaden niet uitvoerbaar is. Een dampbad is echter niet overal voorhanden, althans niet in den hier vereischten vorm, zoodat wij ons zeer dikwijls moeten bedienen van de door peijessmtz uitgevondene dampaanwending; dat is de inpakking in een vochtig beddelaken, omringd door eene groote goed aansluitende wollen deken. Deze pakKing is inderdaad niets anders dan een soort van dampbad dat zekere pJii/siologisch-hdmgï\^iei gevolgen in zijn voordeel heeft. Ook bij eene zoodanige inpakking grijpen wij in 't begin volstrekt niet naar het koude water, ook hier doopen wij de doeken of het laken eerst in laauw water, om het ligcliaam aan die inpakking te gewennen en eerst van lieverlede dalen wij, om daardoor het ligchaam een veel grooter onderscheid in temreralur te leeren verdragen en daarmede aan de kweeking van eene sterkere zenuwvloeijing te gewennen. Zitbaden wenden wij in 't begin meestal geheel niet aan; dan nog zien wij helaas dat allopathische doctoren, welke nog weinig of niets van de wateraanwending verstaan, wel zitbaden bij de gevolgen van buitensporigen omgang met de geslachtsdeelen aanwenden , ja zelfs van geheel koud water. Wat moet echter het gevolg daarvan zijn? Dat de zenuwprikkeling in den omtrek der geslachtsdeelen niagtig verhoogd, de gevolgen van de zelfbevlekking en van den buitensporigen bijslaap in den eene of andere rigting nog slimmer inpakking, Romeinsche of zonnebaden kunnen worden gevoegd. De genezing is dan als zeker te betrachten, behoudens dat daar niet reeds werktuigelijke verstoringen ol verlammingen mogten aanwezig zijn. Echter mag men dat in geen geval als uitgemaakt vooronderstellen , althans een natuurdoctor zal nooit van meet al aan aan haar bestaan gelooven, zonder vooraf door de zorgvuldigste, de zachtste en aanhoudendste proeven zicli van den waren stand der zaak overtuigd te hebben. Moed, volharding en geduld worden er niettemin van den kant des lijders vereischt, althans als de kwaal reeds zeer verergerd is en reeds jaren lang bestaan heeft, want alsdan konden evenzoowel jaren of althans maanden tot de genezing worden vereischt; maar ook in dit geval behoeft de lijder zich nog niet aan moedeloosheid over te geven, want deze zal wel spoedig verdwijnen als hij maar eerst een begin gemaakt heeft met de plysiatrische behandeling en met de vroeger reeds gemelde (liatetische leefwijze. Want men moet wel bedenken dat na den eersten tijd of voorbereidende behandeling (Einleitungslew) de inpakking enz. alleenlijk in het voor- en najaar, of bij ernstige omstandigheden, slechts eenige dagen in de maand zullen behoeven te geschieden. En mogt hij ook, n. 1. in den eersten tijd, eene wederinstorting bekomen , dan zullen hem toch de gunstige gevolgen van zijne zelfbeheersching spoedig klaarder en duidelijker worden en na korten tijd zal hij de nieuwe leefregel met vreugde erkennen en omhelzen. Wij hebben tot dusverre mijne Ileeren de gevolgen der zelfbevlekking en van de uitspatting met betrekking tot de geslachtsdeelen nagegaan, van den toestand der pijnlijke en niet pijnlijke overprikkeling af tot het tijdperk der grootste verslapping in de geslachtsverrigtingen , wanneer ik daarbij wegens beperkte tijdsruimte ook niet al (le bijzondere gevallen heb kannen vermelden. Wij hebben daarbij leeren kennen de verschillende wijzen van behandeling die door de geneeskunde aangewend worden bij zoodanig lijden aan overprikkeling en daaropvolgende verzwakking. Ik hoop dat dit gedeelte mijner voordragt in staat is geweest u te toonen welk groot verschil van behandeling in deze toestanden er bestaat tusschen de grondstellingen der allopathische geneeswijze en de natuurgeneeskunde n. 1. dat er aan den eenen kant, en wel aan dien der artsenijkunst, naast groote duisternis aangaande de wetten van de uitwerking en daarbij gebruikelijke geneesmiddelen en zelfs der diatetische maatregelen, eene volledige misleiding betreffende den uitslag dier geneeswijze bestaat. In plaats van eene wezenlijke versterking en genezing in de eene loopbaan n. 1. die van de geslachtsdeelen, wrordt slechts eene schijnbare, tijdelijke genezing bereikt in eene andere loopbaan n. 1. die van de spijsvertering. Aan den anderen kant daarentegen n. 1. dien der natuurgeneeskunde zagen wij, behalve eene veel grootere eenvoudigheid van behandeling, juist het tegenovergestelde beginsel: het streven om alle inwendige deelen vrij te maken van de daarin ontstane bloedophoopingen, het streven om elke prikkeling van den verteringskring en het kweeken van te veel bloed te vermijden. Ik denk mijne Herren dat gij nu genoegzaam overtuigd zult wezen dat er op dit gebied volstrekt geen sprake meer kan zijn van eene overeenstemming der natuurgeneeskunde met de allopathie en het volgende over de behandeling der venusziekten zal u daarvan niet minder overtuigen. Laat ons nu overgaan tot dat tweede deel mijner voordragt, tot de zoogenaamde venusziekten en hare behandeling volgens de natuurgeneeskunde. Bij den aanvang heb ik vermeld dat ik den zoogenaamden druiper en den zoogenaamden schanker niet streng afzonderlijk, maar meer te zamen beschouwen zal. Wel is waar had ik eigenlijk de goedaardige ontstekingen van het mannelijke lid (urethritis, gonor-rhoe,) van de syphilitische moeten scheiden, en de eerste mede kunnen vermelden onder de gevolgen van overprikkeling der geslachtsdeelen. Wanneer ik streng naar de inzigten der natuurgeneeskunde te werk had willen gaan, zou ik in het eerste deel der voordragt hebben moeten behandelen al de secondaire vormen der syphilis, die in dit tweede deel vermeld worden. Edoch de meeste van die secondaire vormen worden door den Naturarts niet anders behandeld en kunnen niet anders behandeld worden dan die ziektetoestanden van clironischen aard, waarbij men onvolmaaktheden van het bloed en deszelfs bereidings-radertjes [organen), storingen in den natuurlijken omloop van het bloed en onreg,elmatio'lieden in de verrigtingen der zenuwen moet regelen. Zulke storingen van den verschillendsten aard treden echter evenzeer bij de secondaire syphilis, als bij de gevolgen van overprikkeling der geslachtsdeelen te voorschijn. Intusschen houd ik mij aan de oude chronolo~ gisch-pathologische wijze van beschouwing om u den overgang op het gebied der natuurgeneeskundige ervaringen en grondstellingen niet te moeijelijk te maken. iusschen de beide hoofdvormen der zoogenaamde syphilis, dus tusschen den druiper en den schanker, doen zich natuurlijk vele verscheidenheden voor, en even menigvuldig zijn de verschijnselen der aanstekingen, die den druiper zoowel als den schanker vergezellen ; wegens de kortheid des tijds kan ik die thans, niet allen vermelden. Bij den druiper zal ik benevens de vermelding der in den regel hem vergezellende pijnen , vooral bij de waterloozing en bij het stijf worden oogen , in de borsten, aan den endeldarm, en evenzeer verschijnt hij dikwijls primair in de liesklieren als I zoogenaamde Buho. Len tweede verschil tusschen de beide vormen bestaat in de overplaatsing. De druiper kan in geen geval van de plaats afwijken waar hij ontstaan is; de schanker echter kenmerkt zich door verplaatsing of mededeeling, en dit is zijn zekerste en veiligste kenmerk. Aan eene zweer van den eikel kan men niet bepaald zien of zij syphiliti&ch is; maar wanneer men den etter daarvan op eene andere plaats van het ligchaam b. v. op een arm inentingsgewijze overbrengt, dan kan men onfeilbaar een schanker ontdekken, in geval daar dezelfde zweer ontstaat. Zonder dit onderzoek kan men zich zeer vergissen aangaande schankerkenmerken en tallooze zweren worden helaas meestal als schanker behandeld, die slechts gevolgen zijn van verwonding of overprikkeling bij den bijslaap en dus genezen kunnen door bloote reinhouding met laauwwater, ja zelfs door die aanhoudend en voorzigtig met speeksel te bevochtigen. Zulke onderzoekingen zijn bij Schleim-secretion, zooals de druiper ze vertoont, niet noodig. De druiper kan niet overgebragt of verplaatst worden. /~ Ook in den uiterlijken vorm zijn druiper en schanker onderscheiden. Zoo als bekend is beslaat de druiper eene grootere oppervlakte van het slijmvlies van den pisweg; de schanker daarentegen vormt aanvankelijk een zeer klein blaasje en van lieverlede slechts een matig gezwel. Maar de druiper blijft dezelfde in uitgebreidheid, want al is hij ook somtijds zeer pijnlijk , en al schijnen ook zijne gevolgen zich in het onderlijf uit te strekken, zoo is en blijft hij plaatselijk, terwijl de schanker zich in zijn secondaire tijdperk door het geheele ligchaam kan verspreiden. eene matige leefwijze in eten en drinken. Een zwelger die zich aan het overmatig genot van bier, wijn en vleeschspijzen overgeeft, zal bij alle voorzorgen voor zijne geslachtsdeelen eerder aan eene syphilitische aansteking bloot staan, dan hij die matig leeft. Algemeen bekend is het, dat menschen die onmatig leven, die veel bier en vleesch gebruiken, zeer verhit bloed hebben. Verhit, ontsteking veroorzakend bloed te hebben wil zeggen: bloed te hebben dat tot ziekelijke veranderingen geneigd is, bloed, dat eensdeels ligtelijk tot ontbinding overgaat, anderdeels plotseling buitengewone aandoeningen , vooral verlammingen in het zenuwstelsel veroorzaakt. Daarom zijn volbloedige kinderen en volwassenen bij iedere pijnlijke ziekte aan hevige schokken en gevaren blootgesteld; elke wonde heelt bij hen moeijelijker en langzamer; ook zijn zij wegens eene overgroote bloedophooping in de huid en wegens de sterke prikkelbaarheid hunner huidzenuwen meer blootgesteld aan verwondingen in de opperhuid, en daardoor ook voor besmetting door syphilitiscAe stoffen meer vatbaar. Eene matige en meer plantaardige leefwijze (didi) strekt daarom ook in het rijk van de godin der liefde tot een schild tegen groote gevaren , en toch doet zij aan het mannelijk geslachtsvermogen geen afbreuk; integendeel zal zij er krachtig toe bijdragen om ziekelijke begeerten te regelen en de uitoefening van het genot van den bijslaap tot de juiste maat te beperken. Echter zij dit genoeg over p/ ophylaxis; want van den kant van den natuurarzt bestaan er ten dezen opzigte geene meerdere belangrijke raadgevingen (1). (1) Wij moeten hier toch nog opmerkzaam maken op de goede gewoonte, het lid, na een buiten-echtelijken welligt onreinen bijslaap, met zijn eigen water te wasschen. Te vbren Iaat men dan een weinig water tot reiniging van de pisbuis wegloopcn. Terwijl wij nu tot de behandeling van de venusziekten overgaan en wel het eerst tot die van den druiper, moet ik u opmerkzaam maken dat er twee soorten van druipers bestaan, die eene tamelijk uiteenloopende behandeling door de natuurgeneeskunde vereischen. Men onderscheidt namelijk een primaire druiper en een chronische druiper; daarentegen wordt de druiper niet secondair gelijk de schanker. Tot verklaring van deze uitdrukking diene het volgende : Primair noemt men eene syphililische verschijning die zich voor de eerste keer vertoont onmiddelijk of spoedig na eene besmetting door den bijslaap, zoolang zij het merkteeken der ontsteking of ettering heeft. Secondair daarentegen noemt de geneeskunde de inwendig in het ligchaam ontstane syphilu : het ontstekings- en koortsvrije merkteeken van den schanker welke zicli in verstoringen van de slijmvliezen, hoofdzakelijk van den mond en neus, openbaart, echter niets anders is dan een chronische ziektevorm, het teeken van bloedbederf. Tertiaire schanker noemt men dien die het gebeente verwoest. De druiper noemt men dus primair zoolang eene ontsteking van de inwendige pisbuis, als gevolg van den bijslaap, zich voordoet met de bovengenoemde kenmerken der ontsteking, namelijk: het rood worden van den eikel, pijnlijke zwelling en zelfs kromming bij de opheffing, en het afloopen van een geelachtig-groen vocht, dat langzamerhand witachtig-geel wordt. De primaire druiper wordt door de oude geneeskunde uitwendig behandeld door inspuitingen en het branden met aluin, helsche steen en zoo voorts, inwendig door staartpeper (Cubébe) of Copaivabalsem. De beide laatsten zijn plantaardige stoffen en men kan er de menschheid mede geluk wenschen, dat het gebruik van gevaar- 4 lijke delfstoften, zooals kwikzilver, thans grootendeels , althans inwendig, afgeschaft is bij de geneesbehandeling van den druiper. Maar beide genoemde planten zijn bijzondere geneesmiddelen {specifica), die sterk op de slijmvliezen van het verteringskanaal werken, zoodat de natuurarts daartegen waarschuwen moet. De staartpeper komt van eene soort van Oost-Indische peperstruik en men gebruikt hoofdzakelijk de aether-olie van de vrucht of wel het zaad van dezen struik tot geneesmiddel. De Copaivabalsem wordt gewonnen uit eene soort van palmboom die in Peru groeit en wordt met wat aether-olie , hoofdzakelijk door zijn gehalte aan hars in dit geval als werkzaam betracht. Doch van het standpunt der natuurgeneeskunde vermoedt men, om dat, deze tamelijk vreemdsoortige stoffen tot voeding niet deugen, dat de allopathen dwalen, als zij aan deze stoffen eene geheel bijzondere werking op de slijmvliezèn van de pisbuis toeschrijven. Die werking (vermindering van liet afioopen door de pisbuis) is ook geene regtstreeksche maar eene zijdelingsche, die het darmstelsel aandoet en daardoor natuurlijk de werkzaamheid der zenuwen en des bloeds in de slijmvliezen van de pisbuis verslapt, want deze stoffen werken door hare specijique aether- en harsachtige bestanddeelen zoo sterk prikkelend op de zenuwen van het geheele spijsverteringskanaal, dat een verhoogde omloop van het bloed volstrekt ontstaan moet , en de ontsteking in de pisbuis ten minste voor een oogenblik tot staan kan gebragt worden. Zal intusschen daarmede — de ondervinding van de natuurkunde weerspreekt het — werkelijk iemand grondig van eenen druiper genezen zijn, eu die ontsteking in de pisbuis dus niet terugkomen , dan is daarentegen in het stelsel der verteringswerktuigen eene welligt nog grootere schade aangerigt. Wij kunnen daarom die inwendige middelen tegen den pri- miaren druiper van het standpunt van den natuurarts evenzoomin billijken als de geweldige uitwendige middelen n. 1. inspuitingen met verscheidene sterke oplossingen of het branden met helsche steen enz. 