None
IMMC.COM%282022%29600%20final.NLD.xhtml.1_NL_ACT_part1_v2.docx







EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 23.5.2022
COM(2022) 600 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, DE EUROPESE CENTRALE BANK, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, HET COMITÉ VAN DE REGIO’S EN DE EUROPESE INVESTERINGSBANK
Europees Semester 2022 - Voorjaarspakket
{SWD(2022) 628 final} - {SWD(2022) 629 final} - {SWD(2022) 630 final} - {SWD(2022) 631 final} - {SWD(2022) 632 final} - {SWD(2022) 633 final} - {SWD(2022) 634 final} - {SWD(2022) 635 final} - {SWD(2022) 636 final} - {SWD(2022) 637 final} - {SWD(2022) 638 final} - {SWD(2022) 639 final}






1. INLEIDING


De EU heeft met haar voortvarende beleidsreactie tijdens de COVID-19-pandemie de veerkracht van de Unie ondersteund, zoals ook nu weer het geval is in het huidige geopolitieke en economische klimaat zonder voorgaande. Dankzij gecoördineerd beleidsoptreden op EU-niveau en op nationaal niveau konden de gevolgen van de pandemie voor de economie van de lidstaten worden gedempt en werd de weg gebaand naar een krachtig herstel. De EU-economie had in het najaar 2021 opnieuw haar outputniveau van vóór de pandemie bereikt, en vóór de Russische invasie van Oekraïne zag het er naar uit dat er een fase van langdurige en robuuste expansie zou volgen. De Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne heeft echter een nieuwe situatie doen ontstaan, waarin reeds bestaande gure winden voor de economische groei nog aantrekken, terwijl voordien was gedacht dat die net zouden gaan liggen. Verdere felle stijgingen van grondstoffenprijzen, nieuwe ontwrichtingen van de aanvoer en een toegenomen onzekerheid fnuiken de groei en houden aanzienlijke neerwaartse risico’s in. De EU-economieën zien zich daarnaast voor bijkomende uitdagingen geplaatst in verband met de energievoorziening en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen uit Rusland. De inflatiedruk die nu ruimer gaat dan alleen de energieprijzen, heeft, in combinatie met de grote toestroom van oorlogsvluchtelingen, een directe impact op Europese samenlevingen. Toch geeft de EU-economie blijk van veerkracht en zou zij volgens de prognoses in de periode 2022-2023 blijven groeien. De rugwind van de dynamiek van de heropening van de economie die er nog is, zorgt voor een verdere verbetering van de arbeidsmarkt en ook de krachtige beleidsrespons op de pandemieschok schraagt nog steeds de groei. Acties op korte termijn zoals het instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid te beperken in een noodtoestand (SURE), het Investeringsinitiatief Coronavirusrespons, React-EU of het tijdelijke staatssteunkader en de lopende uitrol van NextGenerationEU, met de herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF) als hoeksteen, hebben duidelijk gerendeerd.  REPowerEU is het EU-plan om Europa zo snel mogelijk, doch ruim vóór 2030 minder afhankelijk te maken van Russische fossiele brandstoffen door de Europese Green Deal te versnellen. Met het pakket waarmee de Commissie op 18 mei is gekomen
1
, versnelt REPowerEU maatregelen die energie betaalbaarder, zekerder en duurzamer moeten maken in het licht van de zich aandienende uitdagingen. Nu meer dan ooit is het duidelijk dat we onze afhankelijkheid van fossiele brandstof uit Rusland moeten verminderen. Dat moet gebeuren door een snelle transitie weg van alle fossiele brandstoffen, maar ook door onze sociale en economische veerkracht te versterken. Het REPowerEU-plan omvat concrete maatregelen om de Unie voor haar energie minder afhankelijk te maken van alle Russische brandstoffen en om de uitvoering van de Europese Green Deal te versnellen met nieuwe acties, die voortbouwen op het “Fit for 55”-pakket. Het plan maakt extra financiering vrij om onze economie sneller koolstofvrij te maken en resterende infrastructuurlacunes in de EU weg te werken, onder meer door belangrijke grensoverschrijdende verbindingen. Ook bevat het plan maatregelen die voor bedrijven en huishoudens de impact moeten dempen van ontwrichtingen van de energievoorziening in verband met de Russische invasie. Maatregelen om de procedures voor het afgeven van vergunningen te versnellen, zullen het EU-potentieel voor hernieuwbare energie aanboren, in combinatie met acties om de tekorten inzake groene vaardigheden aan te pakken.
 Het Europees Semester en de herstel- en veerkrachtfaciliteit bieden een robuust raamwerk om voor doeltreffende beleidscoördinatie te zorgen en de actuele uitdagingen het hoofd te bieden. De vier dimensies van de concurrerende duurzaamheid van de EU – ecologische duurzaamheid, productiviteit, billijkheid en macro-economische stabiliteit – zullen als leidraad blijven dienen voor het beleidsoptreden op zowel Europees als nationaal niveau. De landspecifieke aanbevelingen die in het kader van het Europees Semester worden aangenomen, bieden de lidstaten handvatten om adequaat te reageren op bestaande en nieuwe uitdagingen en om resultaten te boeken met betrekking tot hun gedeelde cruciale beleidsdoelstellingen. Dit jaar bevatten zij ook handvatten voor nieuwe specifieke REPowerEU-hoofdstukken in de herstel- en veerkrachtplannen, die de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen moeten verminderen door hervormingen en investeringen die bij de REPowerEU-prioriteiten aanhaken
2
. De herstel- en veerkrachtfaciliteit zal de hervormings- en investeringsagenda’s van de lidstaten voor de komende jaren blijven bepalen en is het belangrijkste instrument om de dubbele – groene en digitale – transitie te versnellen en de veerkracht van de lidstaten te versterken, onder meer via de uitvoering van nationale en grensoverschrijdende maatregelen in het kader van REPowerEU. De herstel- en veerkrachtfaciliteit ondersteunt ook meerlandenprojecten en versterkt de samenwerking tussen lidstaten. Deze faciliteit wordt geflankeerd door fondsen van het cohesiebeleid en andere programma’s
3
, die de uitvoering faciliteren van cruciale Unieproriteiten voor investeringen op nationaal en regionaal niveau, zodat regio’s of burgers niet buiten de boot vallen. De cyclus 2022 van het Europees Semester biedt ook geactualiseerde en coherente rapportage over de vooruitgang die de lidstaten hebben geboekt bij het behalen van de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s). Op Unieniveau viel er in het verleden voor bijna al deze doelen wel vooruitgang te constateren, maar er moet meer gebeuren, ook binnen de context van de COVID-19-fall-out en de huidige geopolitieke en economische situatie
4.
 2. VOORUITZICHTEN VOOR ECONOMIE EN WERKGELEGENHEID


Na de dip eind 2021 ging de EU-economie 2022 in met dit en komend jaar een krachtig herstel in het verschiet. Na de krachtige opvering van de economische bedrijvigheid die vorig voorjaar was ingezet en het vroege najaar onverkort doorging, is de groeidynamiek in de EU vertraagd onder invloed van opstekende tegenwind. Door de pandemie die vorig najaar opnieuw de kop opstak, en de snelle verspreiding van de nieuwe omikronvariant kwam de zorgsector andermaal onder druk te staan, waardoor opnieuw restricties moesten worden ingevoerd, zij het doorgaans minder streng of beter gericht dan bij vorige golven. Hardnekkige knelpunten in de logistiek en toelevering, met onder meer tekorten aan halfgeleiders, bepaalde grondstoffen en metalen, drukten op de productie, evenals de hoge energieprijzen en tekorten aan arbeidskrachten in vele EU-landen. Inflatiedruk begon de koopkracht van huishoudens aan te tasten. Maar omdat de verwachting was dat de situatie aan de aanbodzijde zou normaliseren en de inflatiedruk zou afnemen, zag het ernaar uit dat de economische bedrijvigheid opnieuw aan vaart zou winnen. Een verder verbeterende arbeidsmarkt, hoge spaartegoeden van huishoudens, nog steeds gunstige financieringsvoorwaarden en de uitrol van de herstel- en veerkrachtfaciliteit: dat alles zou de basis gaan vormen voor een fase van langdurige en robuuste expansie.
 De Russische invasie van Oekraïne zette een domper op de mondiale economische verwachtingen. De negatieve effecten op de economische vooruitzichten laten zich via meerdere kanalen voelen. Daarbij gaat het onder meer om negatieve vertrouwenseffecten, minder handel, krappere financieringsvoorwaarden en vooral hogere grondstoffenprijzen, die dan weer zorgen voor nieuwe ontwrichtingen van de toeleveringsketens en verdere druk op de mondiale logistiek. Naast deze directe gevolgen heeft de Russische invasie van Oekraïne er ook toe geleid dat Rusland werd losgekoppeld van onder meer de internationale handel en financiële betrekkingen, op een schaal die in dit stadium nog moeilijk volledig te bevatten is. Parallel hiermee zouden de recente drastische maatregelen die in bepaalde delen van China worden genomen om de pandemie te bestrijden, nog nieuwe knelpunten kunnen doen ontstaan indien die maatregelen blijven duren. De nieuwe geopolitieke omgeving vergt initiatieven om de open strategische autonomie van de EU te verwezenlijken en de EU minder afhankelijk te maken van energie en andere strategische producten en technologieën.
 De Russische invasie van Oekraïne heeft de onzekerheid weliswaar nog doen toenemen, maar de economische vooruitzichten geven voor 2022 en 2023 nog steeds een verdere economische expansie te zien, hetgeen getuigt van de veerkracht van de EU-economie. Hieruit blijkt de comfortabele uitgangspositie vóór het uitbreken van de oorlog en de cruciale steun van de volledige uitrol van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Volgens de Europese economische voorjaarsprognoses 2022 zou de reële bbp-groei in de EU vertragen – van naar raming 5,4 % in 2021 tot 2,7 % in 2022 en 2,3 % in 2023. Het werkgelegenheidspercentage voor mensen tussen 15 en 74 jaar zou stijgen van 72,5 % in 2021 naar 73,5 % in 2022 en 74,2 % in 2023. De inflatie zou hoger uitvallen dan verwacht en langer hoog blijven dan in de vorige prognose, onder invloed van door de oorlog veroorzaakte stijgende grondstoffenprijzen en steeds verder om zich heen grijpende prijsdruk. Voor 2022 wordt gerekend met een inflatie van 6,8 % en voor 2023 met 3,2 %. De nieuwe groeiverwachtingen zijn aanzienlijk minder positief dan vóór de Russisch invasie van Oekraïne was gedacht, als gevolg van de neerwaartse risico’s voor de economische vooruitzichten tegen de achtergrond van de Russische agressie, ongekend felle stijgingen van energieprijzen en aanhoudende ontwrichtingen van de toeleveringsketen. Tegelijkertijd zijn alle projecties, gelet op het ongeziene karakter en de omvang van de nieuwe schokken, met aanzienlijke onzekerheid omgeven.
 Lagere groeivooruitzichten en oplopende prijsdruk stellen het beleid voor dilemma’s. Voor het grootste deel van de voorbije twee jaar konden EU-lidstaten dankzij de combinatie van accommoderend monetair beleid en krachtige budgettaire steun de economie tijdens de pandemie stabiliseren. De schokgolven als gevolg van de oorlog treffen in hoofdzaak de aanbodzijde van de economie en remmen de outputgroei af, maar stuwen tegelijk de inflatie op tot sinds de invoering van de eenheidsmunt ongeziene hoogten. Het is nu aan het begrotingsbeleid om de impact van stijgende energieprijzen te dempen, met name voor kwetsbare huishoudens, zonder voorbij te gaan aan de potentiële impact van die maatregelen op de inflatie, de coherentie met de langetermijndoelstelling om de algehele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en de invoer van fossiele brandstoffen te verschuiven weg van Rusland, alsmede de behoefte aan prudent beleid om de budgettaire houdbaarheid in stand te houden.
 3. HET EUROPEES SEMESTER, DE HERSTEL- EN VEERKRACHTFACILITEIT EN REPOWEREU GEKOPPELD – CRUCIALE DOELSTELLINGEN VOOR DE LANDSPECIFIEKE AANBEVELINGEN 2022


De herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF) is het centrale instrument om de EU-beleidsprioriteiten in het kader van het Europees Semester waar te maken en om, in combinatie met REPowerEU, zich aandienende nieuwe uitdagingen aan te pakken. De faciliteit, met haar monitoringsysteem dat sterk naar prestaties kijkt, verschaft aanzienlijke financiële steun voor de uitvoering van cruciale hervormingen en investeringen en zorgt voor een begrotings- en hervormingsimpuls die door de Unie wordt gefinancierd. Sinds de faciliteit één jaar geleden is ingesteld, is belangrijke vooruitgang geboekt, met positieve overloopeffecten voor de hele EU als gevolg, terwijl ook de convergentie, met name binnen de eurozone, wordt ondersteund. De uitvoering van de ambitieuze herstel- en veerkrachtplannen is van cruciaal belang om de dubbele transitie te bevorderen en de veerkracht van lidstaten te vergroten. Overeenkomstig de RRF-verordening bestrijken nationale herstel- en veerkrachtplannen alle betrokken landspecifieke aanbevelingen (of een aanzienlijke subset daarvan). Het Europees Semester en de herstel- en veerkrachtfaciliteit zullen dus onderling nauw gekoppeld blijven, om complementariteit in de te behalen beleidsprioriteiten te verzekeren, door overlapping te vermijden en de regeldruk zo laag mogelijk te houden. De Russische invasie van Oekraïne heeft de geopolitieke en economische context veranderd. De Verklaring van Versailles
5
 riep op om verdere beslissende stappen te zetten om de Europese soevereiniteit op te bouwen, door de bevoorradingszekerheid met name op het gebied van kritieke grondstoffen te vergroten en onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen uit Rusland af te bouwen. Voor de herstel- en veerkrachtfaciliteit is een centrale rol weggelegd om op Europees niveau beschikbare middelen te mobiliseren en aan te sturen en zo die doelstellingen te bereiken, zoals ook geschetst in het kader van REPowerEU.
 Zoals aangekondigd in de jaarlijkse duurzame-groeianalyse 2022, bevat het voorjaarspakket van dit jaar opnieuw landverslagen en landspecifieke aanbevelingen. De landverslagen zijn een momentopname van de bestaande en zich aandienende nieuwe uitdagingen naast de vier dimensies van concurrerende duurzaamheid. Zij geven ook een beeld van de veerkracht van de individuele lidstaten wat betreft het aanpakken van deze uitdagingen, zoals dat ook tot uiting komt in de veerkrachtdashboards die de Commissie heeft ontwikkeld
6
. De landverslagen geven een stand van zaken van de uitvoering van eerdere landspecifieke aanbevelingen en van de maatregelen in de herstel- en veerkrachtplannen die grotendeels bepalend zullen zijn voor de hervormings- en investeringsagenda’s van de lidstaten voor de periode tot 2026
7
. In die verslagen zijn de belangrijkste nog bestaande of nieuwe uitdagingen te vinden die onvoldoende aan bod kwamen in de toezeggingen in de herstel- en veerkrachtplannen, die de basis vormen voor de landspecifieke aanbevelingen van dit jaar. Deze “kloofanalyse” en de aanbevelingen in dat verband houden met name rekening met de noodzaak om onze energieafhankelijkheid te beperken na de Russische inval in Oekraïne, in lijn met de REPowerEU-prioriteiten, en om een antwoord te bieden op de daarmee samenhangende sociaal-economische implicaties.
 Gezien het brede opzet van de herstel- en veerkrachtplannen zetten gerichte nieuwe landspecifieke aanbevelingen in op een beperkt aantal aanvullende hervormings- en investeringsuitdagingen
8
. Voor de lidstaten moet de klemtoon in de eerste plaats liggen op de tijdige uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen. Daarom stelt de Commissie voor dat de Raad tot alle lidstaten met een goedgekeurd herstel- en veerkrachtplan de volgende aanbevelingen richt: een aanbeveling over begrotingsbeleid, met in voorkomend geval budgettair-structurele hervormingen; een aanbeveling over de uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen en de programma’s van het cohesiebeleid; een aanbeveling over het energiebeleid in lijn met de REPowerEU-doelstellingen, en (in voorkomend geval) een verdere aanbeveling over nog bestaande en/of nieuwe structurele uitdagingen, op basis van de kloofanalyse. De aanbevelingen gaan breder voor lidstaten die nog geen goedgekeurde herstel- en veerkrachtplannen hebben.
 De herstel- en veerkrachtfaciliteit is een krachtig instrument om de REPowerEU-doelstellingen te verwezenlijken. De herstel- en veerkrachtfaciliteit biedt een bestaand monitoring- en rapportageraamwerk waarmee lidstaten ook kunnen rapporteren over de vooruitgang die wordt geboekt bij het behalen van de REPowerEU-doelstellingen, in volledige synergie met de lopende uitvoering van bestaande en geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen
9
 en het Europees Semester. De lidstaten worden sterk aangemoedigd om met voorstellen voor verdere investeringen en hervormingen te komen en om bestaande maatregelen te versterken die de energievoorzieningszekerheid van de EU moeten bevorderen en haar minder afhankelijk moeten maken van Russische fossiele brandstoffen. Daartoe worden de lidstaten uitgenodigd om een apart REPowerEU-hoofdstuk voor te stellen in hun herstel- en veerkrachtplannen, in lijn met de betrokken handvatten die op 18 mei zijn bekendgemaakt
10
. In dit verband zullen de in 2022 nieuw gepubliceerde landspecifieke aanbevelingen op het gebied van energie bijzonder relevant worden voor de hervormingen en investeringen in de REPowerEU-hoofdstukken. Bij haar beoordeling van het nieuwe hoofdstuk en andere gerichte aanpassingen die een antwoord moeten bieden op nieuwe landspecifieke aanbevelingen, zal de Commissie alle analytische informatie over de lidstaat in aanmerking nemen die in het kader van het Europees Semester beschikbaar is, en zal zij de maatregelen die al in de herstel- en veerkrachtplannen zijn opgenomen, maar ook de programma’s voor het cohesiebeleid 2021-2027 meewegen.
 4. VOORBIJ DE HORIZON VAN DE HERSTEL- EN VEERKRACHTPLANNEN – EEN OVERZICHT VAN DE VASTGESTELDE GEMEENSCHAPPELIJKE UITDAGINGEN


De lidstaten moeten beslist doorgaan met de uitvoering van hun herstel- en veerkrachtplannen, maar er blijft nog een aantal uitdagingen staan en nieuwe uitdagingen dienen zich inmiddels aan, onder meer als gevolg van de invasie van Oekraïne – met effecten op de vier dimensies van de concurrerende duurzaamheid. De lidstaten worden zodoende geconfronteerd met zowel gemeenschappelijke als landspecifieke uitdagingen die beleidsoptreden vereisen, zoals uit de landspecifieke aanbevelingen mag blijken.
 4.1 Energie en ecologische duurzaamheid


Door de decarbonisatie te versnellen zullen we onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen en tegelijk ook helpen om onze klimaatdoelstellingen voor 2030, zoals die in de Europese klimaatwet zijn vastgelegd, waar te maken
11
. De invasie van Oekraïne bracht aan het licht hoe afhankelijk de EU is van de invoer van fossiele brandstoffen. Uit oogpunt van milieu, economie en veiligheid is dit een nog sterker argument om hernieuwbare energie op te schalen en het energieverbruik te verminderen. Met een aandeel van 22 % hernieuwbare energie in het bruto eindenergieverbruik (volgens de meest recente data) overtrof de EU haar streefdoel voor 2020 met twee procentpunten. Maar nu zijn meer inspanningen nodig. In haar “Fit for 55”-pakket van juli 2021 stelde de Commissie voor om het streefdoel voor hernieuwbare energie voor 2030 op te trekken van 32 % tot ten minste 40 % van de totale energiemix in de EU, en om het streefcijfer voor energie-efficiëntie te verhogen om tegen 2030 het energieverbruik met 9 % te verminderen ten opzichte van de projecties in het basisscenario. Gezien de dringende noodzaak om de EU, als onderdeel van haar REPowerEU-plan, minder afhankelijk te maken van Russische fossiele brandstoffen, is de Commissie met wetswijzigingen gekomen om het streefdoel voor hernieuwbare energie voor 2030 op te trekken tot ten minste 45 % en dat voor energie-efficiëntie tot ten minste ‑13 %.
 Om het energieverbruik te verminderen en het aandeel hernieuwbare energie te verhogen, zijn ook meer publieke en private investeringen nodig. Volgens eerdere schattingen zou voor de groene transitie 520 miljard EUR per jaar aan extra investeringen nodig zijn
12
. Dat is waarschijnlijk de ondergrens van de daadwerkelijke behoeften als gevolg van de noodzaak om de energietransitie te versnellen in de nasleep van de Russische invasie van Oekraïne. Bij publieke en private investeringen in energie moet de klemtoon liggen op het verminderen van het energiegebruik in lijn met het “energie-efficiëntie-eerst”-beginsel
13
, het ondersteunen van huishoudens in energiearmoede, het inzetten op actieve participatie van consumenten in de energietransitie, het verhogen van het aandeel hernieuwbare energie en het bevorderen van duurzame mobiliteit en decarbonisatie van de industrie, terwijl de uitfasering van directe en indirecte subsidies voor fossiele energie prioriteit moet krijgen. Investeringen in onderzoek en innovatie zullen van cruciaal belang zijn om vaart te maken met de groene transitie. Ook zullen investeringen in energie-infrastructuur, onder meer ook in een grensoverschrijdende context, nodig zijn om de bronnen van energievoorziening te diversifiëren, waarbij de klemtoon op schone energie ligt, en om de energievoorzieningszekerheid te garanderen. Met name zal de uitbouw van grensoverschrijdende interconnectoren bijdragen aan het vergroten van de voorzieningszekerheid omdat lidstaten zo toegang krijgen tot aanvullende en meer gediversifieerde energiebronnen en zij de flexibiliteit en veerkracht van hun energiemarkten hiermee zien toenemen. De lidstaten moeten alle beschikbare publieke en private financieringsbronnen aanboren om deze investeringen te financieren, onder meer door het toewijzen van een groter aandeel ETS-inkomsten. Nieuwe investeringen in gasinfrastructuur en -netwerken kunnen een rol spelen bij het diversifiëren van de energievoorziening en het versterken van de voorzieningszekerheid. De aanbeveling is om die voorzieningen waar mogelijk toekomstbestendig te maken, om zo bij te dragen aan hun duurzaamheid op lange termijn, doordat zij in de toekomst kunnen worden omgebouwd voor duurzame brandstoffen.
 Taaie administratieve procedures zetten een rem op de uitrol van projecten voor hernieuwbare energie. Bij herhaling hebben stakeholders erop gewezen dat in diverse lidstaten administratieve procedures een belangrijk knelpunt zijn voor de uitrol van projecten voor hernieuwbare energie en de daarmee samenhangende infrastructuur – met gevolgen voor de investeringszekerheid, de planning van projecten en het totale percentage projecten dat goedgekeurd geraakt. Inspanningen moeten zich met name richten op de volledige omzetting van de richtlijn hernieuwbare energie en op de strikte toepassing van de aanbeveling over het versnellen van de vergunningverleningsprocedures die op 18 mei is goedgekeurd. Ook moeten de lidstaten onverwijld zogenoemde “renewables go-to areas” aanwijzen, zoals aangegeven in het wijzigingsvoorstel voor de richtlijn hernieuwbare energie, en moeten zij de resterende hinderpalen voor de uitrol van hernieuwbare energie en de daarmee samenhangende infrastructuur opruimen. Nieuwe projecten voor hernieuwbare energie en energie-infrastructuur moeten vereenvoudigde procedures voor omgevingsvergunning en bestemmingsplan kunnen krijgen. In dat verband werkt de Commissie sinds maart 2022 in het kader van de taskforce voor de handhaving van de eengemaakte markt ook samen met de autoriteiten van de lidstaten om hinderpalen op het gebied van vergunningen op te ruimen. Ook zal de aandacht van de lidstaten moeten gaan naar het wegwerken van knelpunten in verband met het tekort aan arbeidskrachten en naar het beschikbaar stellen van extra kansen voor bij- en omscholing, onder meer voor de betrokken vergunningverlenende instanties op nationaal, regionaal en lokaal niveau, in het kader van hun ruimere inspanningen om ervoor te zorgen dat de nodige vaardigheden beschikbaar zijn voor de doelstellingen van de Green Deal, met inbegrip van de renovatiegolf.
 Zorgen over de beschikbaarheid van grondstoffen onderstrepen hoe dringend noodzakelijk het is verdere stappen te zetten in onze transitie naar een circulaire economie. Naast een strategisch omdenken van onze grondstoffenvoorziening, en met name wat betreft zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor de dubbele transitie, met ook aandacht voor duurzame ontginning en verwerking van grondstoffen in de EU, zal het opschalen van circulaire en innovatieve oplossingen de beschikbaarheid van grondstoffen vergroten en bijdragen aan het verminderen van de vraag naar energie
14
. Maatregelen op het gebied van circulaire economie, hulpbronnenefficiëntie en afvalbeheer leveren baten voor milieu, klimaat en economie op. Dit soort maatregelen moet prioriteit krijgen van de lidstaten waar het huidige beleid in deze sectoren nog niet zijn volledige potentieel heeft waargemaakt. Een en ander pleit ervoor om stevigere regelgevingskaders op te zetten voor het bevorderen van de circulaire economie, met prikkels voor innovatieve praktijken.
 4.2 Productiviteit


De eengemaakte markt goed laten functioneren, blijft van cruciaal belang voor de productiviteitsgroei, economische welvaart en convergentie. De samenloop van de COVID‑19-crisis en de Russische invasie van Oekraïne hebben de ontwrichtingen van de toeleveringsketens aangescherpt en bedrijven zullen hun toeleveringsketens moeten diversifiëren om de risico’s op het punt van grondstoffenprijzen, kwaliteit en bevoorrading te beheren. Ook kunnen nog geldende restrictieve maatregelen en aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt een domper zetten op de economische bedrijvigheid en ertoe leiden dat het functioneren van kritieke toeleveringsketens langer dan verwacht wordt ondermijnd. Omdat een goed functionerende eengemaakte markt voor de EU de belangrijkste bron van productiviteitsgroei, banencreatie en veerkracht is, moeten verstoringen binnen de eengemaakte markt en hinderpalen voor het vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal worden aangepakt. Dit vergt een volgehouden inspanning van de lidstaten om knelpunten, onder meer in de vervoersinfrastructuur, weg te werken en zo investeringen en de stabiliteit van toeleveringsketens in alle ecosystemen te bevorderen. Acties zijn nodig om voor levensvatbare bedrijven in de EU de impact te dempen van zowel felle stijgingen van energieprijzen als de door de Russische invasie van Oekraïne veroorzaakte risico’s wat betreft ontwrichtingen van toeleveringsketens, logistiek en investeringen. De diversiteit van de EU-regio’s benutten en alle regio’s helpen hun volledige potentieel waar te maken, zal bijdragen tot een beter geïntegreerde, levendige en veerkrachtige eengemaakte markt. Dankzij een beter geïntegreerde eengemaakte markt zullen bedrijven in de EU meer mogelijkheden krijgen om overal in de EU kapitaal op te halen, hetgeen dus langetermijninvesteringen ten behoeve van innovatie en financiering voor de groene en de digitale transitie zal aanmoedigen. In dat opzicht is ook verdere vooruitgang bij het voltooien van de kapitaalmarktenunie en de bankenunie van belang.
 Verdere investeringen moeten worden geflankeerd door ambitieuze hervormingen om het ondernemingsklimaat, de bestuurlijke capaciteit en de institutionele veerkracht te verbeteren. Om productiviteitsbevorderende structurele hervormingen en grootschalige investeringen uit te voeren, is er behoefte aan een omvattende beleidsaanpak, die op nationaal en subnationaal niveau inzet op het verbeteren van de bestuurlijke capaciteit en het creëren van adequate randvoorwaarden. Een aantal lidstaten kampt nog steeds met de uitdaging dat het ondernemingsklimaat moet worden verbeterd, wat betreft onder meer gereguleerde beroepen, doelmatige overheidsdiensten, overheidsopdrachten, toegang tot financiering en het terugdringen van de regeldruk voor bedrijven, en met name het midden- en kleinbedrijf. Daarnaast zijn volgehouden inspanningen om de rechtsstaat te versterken, met name door onafhankelijke, kwalitatieve en doeltreffende rechtspraak en goed functionerende raamwerken voor corruptiebestrijding, van essentieel belang voor een stevige institutionele veerkracht van lidstaten en een goed ondernemingsklimaat.
 Onderzoek en innovatie (O&I) blijven een vitaal instrument om het concurrentievermogen van de lidstaten te stimuleren en zijn van bepalend belang voor de dubbele transitie en de open strategische autonomie van de EU. In de huidige context zijn doeltreffende en goed gecoördineerde O&I-instrumenten, in combinatie met verdere inspanningen om de afstand van innovatie tot de markt te verkleinen, van cruciaal belang om de groene en de digitale transitie te versnellen en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in alle landen en regio’s in de EU te verminderen. Hoewel het substantiële pakket O&I-hervormingen en investeringen in de herstel- en veerkrachtplannen moet helpen om de O&I-systemen van lidstaten te versterken, zullen diverse landen verdere acties moeten ondernemen om hun innovatielandschap te versterken en de uitdagingen aan te pakken waarmee zij op O&I-gebied worden geconfronteerd. Bij die acties gaat het onder meer om het verbeteren van de banden tussen wetenschap en bedrijfsleven, het faciliteren van kennisoverdracht, het produceren van excellentie, het stimuleren van zakelijke innovatie via steun voor het midden- en kleinbedrijf, start-ups en sociale ondernemingen, het verruimen van de regionale basis van hun nationale publieke en private O&I-ecosysteem en het aantrekken van talent. Zorgen voor de nodige financiële middelen, in combinatie met duidelijk geformuleerde O&I-doelstellingen en financieringsdoelen, speelt daarbij een doorslaggevende rol.
 Investeringen in digitale technologie, in mensen en in hun vaardigheden zijn bepalende factoren voor onze digitale transformatie. Volgens de index van de digitale economie en samenleving (DESI) geven de lidstaten een gemengd beeld te zien wat betreft de vooruitgang bij de uitrol van 5G-netwerken en de digitalisering van de publieke en private dienstensector. Toch houdt vooruitgang op digitaal gebied nauw verband met andere faciliterende factoren zoals O&I, het geldwezen, hervormingen van de arbeidsmarkt en van onderwijs en opleiding, maar ook de noodzaak van duidelijke investeringssignalen die bijdragen aan de integratie van digitale oplossingen in de betrokken sectoren (bv. energie, mobiliteit, zorg). Investeringen in digitale infrastructuur en technologie spelen een onmisbare rol bij de groene en de digitale transformatie van onze economieën en samenlevingen en moeten worden geflankeerd door investeringen in digitale educatie, in mensen en hun vaardigheden, onder meer ten behoeve van om- en bijscholing, met een sterke klemtoon op het wegwerken van regionale verschillen, onder meer door een antwoord te geven op de uitdagingen van hersenvlucht, de kloof stad-platteland en de ontvolking in bepaalde regio’s. Een en ander zal ook helpen om productiviteitswinsten bij Europese bedrijven te stimuleren en zal bedrijven, en met name het midden- en kleinbedrijf, ertoe aanzetten om de stap te zetten naar een sterkere digitalisering van hun activiteiten en zal, meer algemeen, bijdragen tot het economisch herstel.
 4.3 Billijkheid


De Europese pijler van sociale rechten is het algemene richtinggevende kader dat garant staat voor billijkheid in de EU. De onverkorte uitvoering ervan is van cruciaal belang om opwaartse sociale en economische convergentie te verwezenlijken. De herstel- en veerkrachtplannen bevatten een brede reeks hervormingen en investeringen die zullen bijdragen aan het ondersteunen van een grotere arbeidsparticipatie, aan productiviteitswinst dankzij opleiding, omscholing en bijscholing, maar ook aan sociale inclusie en veerkracht. Samen met de fondsen van het cohesiebeleid en het mechanisme voor een rechtvaardige transitie ondersteunt de herstel- en veerkrachtfaciliteit een billijk en inclusief herstel in de EU, in lijn met de Europese pijler van sociale rechten. Het actieplan van de Commissie voor een verdere uitvoering van deze pijler bevat voorstellen voor nieuwe EU-kerndoelen voor 2030 inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding
15
, alsmede een herzien sociaal scorebord. Deze initiatieven kregen bijval op de sociale top van Porto in 2021. De lidstaten zijn nu doende nationale streefdoelen vast te stellen die aansluiten bij de ambitie van de EU-kerndoelen. De uitvoering van de pijler (en de monitoring ervan via het sociale scorebord) is geïntegreerd in de cyclus van het Europees Semester en vindt haar neerslag in de analyses die de betrokken landspecifieke aanbevelingen schragen.
 De COVID-19-pandemie heeft bevolkingsgroepen en regio’s niet allemaal op dezelfde wijze getroffen. Ook heeft de pandemie onderliggende kwetsbaarheden en vormen van ongelijkheid aan het licht gebracht. Dankzij een snelle beleidsrespons bleven in 2019 en 2020, algemeen genomen, de inkomensongelijkheid en het risico op armoede of sociale uitsluiting in de meeste lidstaten grotendeels stabiel. Toch blijven de effecten van de pandemie op armoede en ongelijkheid op middellange termijn onzeker. De COVID-19-crisis heeft bepaalde regio’s, bedrijfstakken en bevolkingsgroepen die het al moeilijk hadden wat betreft werkgelegenheid en sociale omstandigheden, onevenredig hard getroffen, met name: jongeren, laaggeschoolde werknemers en uitzendkrachten, mensen met een handicap, mensen met een migratieachtergrond en Roma. Ook werden de kansenongelijkheid in het onderwijs en de vaardighedenkloof groter, hetgeen onderstreepte hoe belangrijk het is om op alle niveaus toegang tot kwalitatief onderwijs te bieden, maar ook dat mensen afdoende bescherming krijgen dankzij sociale vangnetten en regelingen voor werktijdverkorting, onder meer met steun van het Europees Sociaal Fonds en SURE, die hebben geholpen om banen veilig te stellen. De toegang tot, de adequaatheid en doeltreffendheid van sociale uitkeringen verschillen tussen lidstaten, hetgeen wijst op inefficiënties in de sociale beschermingsstelsels. In een aantal lidstaten is er behoefte aan meer betaalbare en sociale huisvesting. Ook heeft de pandemie duidelijk gemaakt hoe belangrijk het is om doeltreffende, veerkrachtige en houdbare zorgstelsels te hebben. Diverse lidstaten staan nog voor de uitdaging om de veerkracht, kwaliteit en toegankelijkheid van hun zorgstelsels en stelsels voor langdurige zorg te verbeteren, onder meer de noodzaak om oplossingen te vinden voor tekorten aan zorgpersoneel, maar tegelijk oog te houden voor de budgettaire houdbaarheid op lange termijn.
 De recente stijgingen van energie- en voedselprijzen hebben de armste huishoudens het hardst getroffen. De stijgingen van de prijzen voor fossiele brandstoffen, elektriciteit en grondstoffen, die al in de tweede helft van 2021 merkbaar waren, zijn nog verergerd door de invasie van Oekraïne. Zij treffen met name de meest kwetsbare huishoudens, die een groter deel van hun beschikbare inkomen moeten besteden aan basisbehoeften, zoals energie en voeding. De mededeling van de Commissie over energieprijzen
16
 bevat een toolbox die de EU en de lidstaten kunnen gebruiken om het onmiddellijke effect van stijgende energieprijzen op te vangen en om beter bestand te zijn tegen toekomstige schokken. Nationale maatregelen op korte termijn omvatten onder meer inkomenssteun voor huishoudens, staatssteun voor bedrijven en belastingkortingen. De toolbox werd in de REPowerEU-mededeling aangevuld met verdere handvatten voor maatregelen op het gebied van prijszetting. De uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen, het REPowerEU-plan, de cohesieprogramma’s, maar ook flankerend beleid dat rekening houdt met gevolgen voor de inkomensverdeling en sociale effecten, is nu meer dan ooit nodig om een billijke groene transitie voor alle burgers en regio’s te verzekeren
17
. Wil ondersteunend beleid doeltreffend zijn, dan moet het tijdelijk zijn en gericht op de meest kwetsbare groepen, maar wel prikkels behouden om het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen en het begrotingseffect van een en ander onder controle te houden.
 Nu arbeidsmarkten zich herstellen, zien we verschuivingen op de arbeidsmarkt als gevolg van digitale, groene, geopolitieke en demografische transformaties, met tekorten aan arbeidskrachten tot gevolg. Voor vele werkgevers zullen de overlappende digitale, groene en geopolitieke transformaties waarschijnlijk leiden tot ingrijpende veranderingen in hun bedrijfsvoering en hun bedrijfsmodel. In vele lidstaten worden nu tekorten op de arbeidsmarkt merkbaar, met name in sectoren zoals de bouw, de zorg en de ict-sector. Werknemers toerusten met de juiste vaardigheden blijft een belangrijke uitdaging, niet alleen om de tekorten op de arbeidsmarkt tegen te gaan, maar ook om investeringen door bedrijven te mobiliseren en de groene en de digitale transitie mogelijk te maken. Dit maakt nog meer het belang duidelijk van doeltreffende maatregelen op het gebied van actief arbeidsmarktbeleid en overheidsdiensten voor arbeidsbemiddeling, van onderwijs en opleiding die relevant zijn voor de arbeidsmarkt, en van gekwalificeerde leraren en opleiders in een arbeidsmarkt en een samenleving die in toenemende mate arbeidsintensief zijn, zoals is beklemtoond in de aanbeveling van de Commissie over doeltreffende actieve steun voor werkgelegenheid (EASE). In een context van tekorten op de arbeidsmarkt en hardnekkige werkgelegenheidskloven biedt een grotere arbeidsparticipatie van vrouwen, onder meer door de toegang tot voor- en vroegschoolse educatie en zorg te verruimen, en van zwak vertegenwoordigde groepen, zoals mensen met een handicap, migranten en Roma, nog steeds belangrijke kansen voor inclusieve en duurzame groei en gelijkheid.
 Door de Russische invasie van Oekraïne zijn miljoenen mensen hun land ontvlucht op zoek naar veiligheid. Deze mensen, vooral vrouwen en kinderen, moeten steun krijgen via de sociale, onderwijs- en zorgstelsels van de lidstaten
18
. De stroom ontheemden uit Oekraïne zorgde in heel Europa voor een ongeziene golf van solidariteit. Op 4 maart 2022 werd de richtlijn tijdelijke bescherming voor het eerst geactiveerd. Hierdoor kregen ontheemden uit Oekraïne niet alleen het recht om legaal in de EU te verblijven, maar ook toegang tot voor- en vroegschoolse educatie en zorg, onderwijs en opleiding, de arbeidsmarkt, de zorg, huisvesting en sociale voorzieningen
19
. Het is van essentieel belang dat de levens van ontheemden niet tot stilstand komen tijdens de oorlog, maar dat zij hun onderwijs- en opleidingstraject kunnen voortzetten, kunnen werken en nieuwe vaardigheden kunnen verwerven. Om dat alles mogelijk te maken, moeten de lidstaten bijstand verlenen om te voorzien in de directe behoeften van mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht, maar moeten zij ook hun nationale overheidsdiensten toerusten voor de inspanningen om ontheemden te helpen toegang te krijgen tot zorg, kinderopvang, huisvesting, sociale bescherming, het volgen van onderwijs en opleidingen, en het vinden van een baan. Om lidstaten die vluchtelingen uit Oekraïne opvangen, financieel te steunen heeft de Commissie vanaf maart 2022
20
 een aantal initiatieven genomen en zal zij verder bijstand verlenen in het kader van een gecoördineerde EU-inspanning.
 De volgehouden hervormings- en investeringsinspanningen van de lidstaten zullen van cruciaal belang zijn voor het ondersteunen van de creatie van hoogwaardige banen, de ontwikkeling van vaardigheden en soepele transities op de arbeidsmarkt, zoals wordt onderstreept in het voorstel van de Commissie voor de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid. Deze richtsnoeren zetten een koers uit om arbeidsmarktinstellingen, onderwijs en opleiding, sociale zekerheid en gezondheidszorg te moderniseren, zodat deze inclusiever en billijker worden. Ook bevatten zij specifiek houvast om de toenemende tekorten tegen te gaan op het gebied van vaardigheden en arbeidskrachten, en om sociaal rechtvaardige groene en digitale transities te verwezenlijken. In 2022 stelt de Commissie voor om in de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid meer aandacht te besteden aan de post-COVID-omgeving, de recentste beleidsinitiatieven en de betrokken beleidselementen wat betreft de Russische agressie tegen Oekraïne.
4.4 Macro-economische stabiliteit


Gecoördineerd beleidsoptreden heeft de gevolgen van de pandemie voor de EU-economieën gedempt en heeft de weg gebaand naar een robuust herstel in 2021. Dankzij de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact, in combinatie met het tijdelijke steunkader, was in alle lidstaten grootschalige budgettaire steun mogelijk. Parallel daarmee heeft de EU haar begroting, en met name SURE, ingezet om de impact van de crisis op werknemers en bedrijven te verzachten. De uitrol van NextGenerationEU, met inbegrip van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, geeft het herstel nu krachtige impulsen. De begrotingskoers in de EU als geheel – met inbegrip van overheidsuitgaven gefinancierd met subsidies uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere EU-fondsen
21
 – zal volgens ramingen grotendeels neutraal zijn in 2020 en expansief met bijna 1 % van het bbp in 2021.
 Discretionaire beleidsmaatregelen, zoals meer investeringen, dragen bij aan een expansieve begrotingskoers voor de EU als geheel in 2022. Deze expansieve koers in 2022 wordt geraamd op rond 1¾ %van het bbp. De samenstelling van discretionaire maatregelen is in de loop van de tijd geëvolueerd in het licht van de uitdagingen die zich aandienden, onder meer met name beleidsmaatregelen om de gevolgen van hogere energieprijzen voor bedrijven en huishoudens te beperken, en maatregelen voor het ondersteunen van mensen die op de vlucht zijn voor de Russische militaire agressie tegen Oekraïne. De discretionaire begrotingsmaatregelen die sinds het najaar 2021 zijn genomen om de gevolgen van hoge energieprijzen te verminderen, worden momenteel geraamd op 0,6 % van het EU-bbp in 2022. Daarbij gaat het om tijdelijke kortingen op indirecte belastingen op energieproducten, subsidies voor de productie van energie, subsidies voor energieverbruikers, sociale transfers (direct gekoppeld aan het energieverbruik) aan kwetsbare huishoudens, en gereguleerde detailhandelstarieven. Hoewel de meeste van deze maatregelen als tijdelijk zijn aangekondigd, zouden de daaraan verbonden kosten oplopen wanneer zij in de tijd of qua toepassingsbereik worden uitgebreid zonder dat daar compenserende maatregelen tegenover staan. Bovendien is het niet onbelangrijk erop te wijzen dat het effect op de overheidsfinanciën van de stijging van de energieprijzen verder reikt dan de genomen discretionaire maatregelen. De vertraging van de economische bedrijvigheid als gevolg van de prijsschok voor energie dreigt te leiden tot een vertraging in de ontvangsten uit belastingen en sociale premies. Dit alles, gecombineerd met mogelijk hogere overheidsuitgaven door aanpassingen aan de inflatie van lonen, sociale uitkeringen en andere uitgaven, heeft een impact op het overheidstekort en de overheidsschuld. Om de kosten voor de begroting onder controle te houden, de economische en sociale impact van de maatregelen te maximaliseren en prikkels voor de groene transitie te behouden, moeten de beleidsmaatregelen om de stijging van energieprijzen op te vangen, tijdelijk zijn en gericht worden op kwetsbare huishoudens, voor wie de energierekening een belangrijk deel in hun consumptieve bestedingen vertegenwoordigt, maar ook op specifiek blootgestelde bedrijfstakken. Deze maatregelen moeten ook worden geflankeerd worden door prikkels om de energie-efficiëntie te vergroten en het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen.
 Het begrotingsbeleid moet in 2023 prudent zijn, maar wel klaar staan om te reageren op de zich ontwikkelende economische situatie. Het specifieke karakter van de macro-economische schok veroorzaakt door de Russische invasie van Oekraïne, maar ook de langetermijneffecten voor de EU-behoeften inzake energievoorzieningszekerheid, pleiten voor een doordacht vormgegeven begrotingsbeleid in 2023. Op basis van de voorjaarsprognoses 2022, die ermee rekenen dat de bbp-groei over de prognoseperiode positief blijft, zij het te midden van grote onzekerheid en neerwaartse risico’s, lijkt een generieke begrotingsimpuls voor de economie in 2023 niet raadzaam. Het begrotingsbeleid moet hogere investeringen combineren met het onder controle houden van de groei van nationaal gefinancierde primaire lopende uitgaven, terwijl automatische stabilisatoren de kans moeten krijgen te functioneren en wordt voorzien in tijdelijke en doelgerichte maatregelen om het effect van de energiecrisis te mitigeren en humanitaire bijstand te bieden aan mensen die op de vlucht zijn voor de Russische invasie van Oekraïne. Volledige en snelle uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen is van cruciaal belang om het investeringspeil op te krikken. Voorts moeten de begrotingsplannen van de lidstaten voor het komende jaar verankerd worden in prudente aanpassingstrajecten voor de middellange termijn die rekening houden met de uitdagingen inzake budgettaire houdbaarheid die verbonden zijn aan hoge schuldquotes die als gevolg van de pandemie nog verder zijn opgelopen. Om de door klimaatverandering veroorzaakte risico’s te beperken, worden de lidstaten aangemoedigd stelselmatig de gevolgen van klimaatverandering mee te wegen in hun begrotingsplannen, samen met beleidslijnen en instrumenten die op een eerlijke wijze helpen om klimaateffecten te voorkomen, te verminderen en daarop voor te bereiden. Praktijken voor groen budgetteren in de lidstaten moeten worden voortgezet en aangemoedigd, om uitgaven en ontvangsten beter op milieudoelen af te stemmen.
 Het begrotingsbeleid moet verder met de nodige differentiatie tussen lidstaten worden gevoerd (zie ook box 1). Lidstaten met hoge schulden moeten zorgen voor een prudent begrotingsbeleid, met name door de groei van nationaal gefinancierde lopende uitgaven lager dan de potentiele outputgroei op middellange termijn te houden, rekening houdende met voortgezette tijdelijke en gerichte steun voor huishoudens en bedrijven (met inachtneming van de staatssteunvoorschriften) die het meest kwetsbaar zijn voor scherpe stijgingen van de energieprijzen, alsmede voor mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht. Lidstaten met lage tot middelhoge schulden moeten er meer specifiek voor zorgen dat de groei van nationaal gefinancierde lopende uitgaven aansluit bij een al bij al neutrale beleidskoers, rekening houdende met voortgezette tijdelijke en gerichte steun voor huishoudens en bedrijven (met inachtneming van de staatssteunvoorschriften) die het meest kwetsbaar zijn voor scherpe stijgingen van de energieprijzen, alsmede voor mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht. Alle lidstaten moeten hun overheidsinvesteringen ten behoeve van de groene en de digitale transitie en de energievoorzieningszekerheid opvoeren, onder meer door gebruik te maken van de herstel- en veerkrachtfaciliteit, andere EU-fondsen en REPowerEU.
 Toegenomen onzekerheid en sterke neerwaartse risico’s voor de economische vooruitzichten tegen de achtergrond van een oorlog in Europa, ongezien scherpe stijgingen van energieprijzen en aanhoudende ontwrichtingen van de toeleveringsketens, het zijn redenen waarom de algemene ontsnappingsclausule uit het stabiliteits- en groeipact in 2023 moet worden verlengd. Op 3 maart 2021 concludeerde de Commissie dat het desactiveren van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact afhankelijk moest worden gesteld van de toestand van de economie van de EU en de eurozone en erkende zij dat een terugkeer van de economie naar een grotere economische normaliteit tijd zal vergen en dat het besluit over het desactiveren of de verdere toepassing van de algemene ontsnappingsclausule moest worden gezien als een algehele evaluatie van de toestand van de economie, waarbij het niveau van economische bedrijvigheid in de EU of de eurozone ten opzichte van het niveau van vóór de crisis een cruciaal kwantitatief criterium is
22. In de context van een oorlog in Europa, ongezien scherpe stijgingen van energieprijzen en aanhoudende ontwrichtingen van de toeleveringsketens is de economie van de EU en de eurozone niet teruggekeerd naar een meer normale toestand. Bovendien moet bij de beslissing over de verdere toepassing of het desactiveren van de algemene ontsnappingsclausule ook rekening worden gehouden met de noodzaak voor het begrotingsbeleid om adequaat te kunnen reageren op de economische impact van de Russische militaire agressie tegen Oekraïne, onder meer als gevolg van de ontwrichtingen van de energievoorziening. Door de algemene ontsnappingsclausule ook voor 2023 te activeren krijgt het nationale begrotingsbeleid ruimte om snel te reageren wanneer dat nodig mocht zijn, maar wordt wel voor een soepele overgang gezorgd van de generieke steun voor de economie tijdens de pandemie naar een steeds sterkere klemtoon op tijdelijke en gerichte maatregelen en de budgettaire voorzichtigheid die nodig zijn om de houdbaarheid op middellange termijn te garanderen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. Het biedt alleen de mogelijkheid om tijdelijk af te wijken van de normale begrotingsvoorschriften op voorwaarde dat een en ander de budgettaire houdbaarheid op middellange termijn niet in het gedrang brengt. In het najaar van 2022 zal de Commissie opnieuw nagaan of het relevant is voor te stellen om buitensporigtekortprocedures in te leiden op basis van de begrotingsresultaten voor 2021. 