Waardering van ervaringskennis en samenwerking in verslavingszorg en jongerenwerk | Tranzo Zorgsalon
Goedemiddag, dames en heren, jongens en meisjes. Welkom bij de transozorgsalon, waardering van ervaringskennis en samenwerking in de verslavingsorg en het jongere werk. Fijn dat u er allemaal bent, weliswaar nog online, we hadden het online voorbereid en omschakelen was een beetje ingewikkeld, maar dit kunnen we ondertussen ook en ik vind het toch ontzettend fijn dat u me zo grote vertalen achter het scherm zit, wat ik niet kan zien, maar straks in de discussie hoop ik me beter te leren kennen. Mijn naam is Dieke van De Meen, ik ben voorzitter van transo en ook voorzitter van deze zorgsalon van de dag. Waar gaan we het over hebben? Het jongere werk, de verslavingsorg en ook de jongeren in de verslavingsorg, ontzettend belangrijk voor om de jongeren een plek te geven in onze samenleving en ook om te begeleiden en participatie te bevorderen. We gaan het vanmiddag hebben over de samenwerking binnen die verslavingsorg en het jongerenwerk en tussen de verslavingsorg en het jongerenwerk en vooral de bijdrage die ervaringskennis daar aan levert. Hoe gaan we dat doen vanmiddag? Ik heb eerst een hele korte inleiding over wat nou een transozorgsalon is en waar u eigenlijk vandaag virtueel te gast bent. Sommige van u zijn er heel vaak, die kennen dat, voor anderen is dat nieuw. Dat zal ik heel kort toelichten. Dan hebben we drie sprekers vanmiddag. Dat is Jolanda Zonneveld. Ik zal je straks als jij het hoort krijgt nadere introduceren. Katie Eppenhoff en Hendrik Hartveld. Wat ga ik verder nog vertellen? We hebben ook nog een moderator. Rob Bovens, ik weet niet of de kamer daar even naartoe kan en die gaat mij straks bijstaan in de discussie die wij gaan houden. De tweede helft vanmiddag. We beginnen ongeveer met drie keer een kwartier, twintig minuten inleiding en dan gaan we direct over. Daar hebben we ongeveer een uur de tijd om met u in discussie te gaan en van gedachten te wisselen, vragen te stellen aan de sprekers. En misschien hebben die ook nog wel met elkaar wat te bespreken. Ik ga eventjes kort wat toelichten. Wat is transo? Transo is het wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn aan de Universiteit van Tilburg en onze missie is het verbinden van wetenschap en praktijk op het gebied van zorg en welzijn.  En in de zorgsalons die wij drie keer per jaar of vier keer per jaar organiseren, we proberen altijd de perspectieven van de praktijk en de wetenschap en de klient, de burger, de patiënten, jongeren tot zijn recht te laten komen. Wat in ons doel, we willen altijd in kookreatie met de praktijk werken aan kennisontwikkeling en kennisuitwisseling. En daarmee willen we evidence-based werken in de zorg en welzijn bevorderen. Wat heel belangrijk is, is dat wij altijd werken vanuit de drie kennisbronnen en die we ook in deze zorgsalon een plek bieden. Dat is de professionele kennis, dus de kennis van de kenen die in de praktijk werken, de kennis van de zorgvrager, dus dat is de consument, de burger, de klient, de patiënt, de jongeren in dit geval en de wetenschappelijke kennis. Drie verschillende kennisbronnen, maar wel, ze zijn allemaal anders, maar wel gelijkwaardig en we hebben ze alle drie nodig om stappen te kunnen zetten in het verbeteren van de kwaliteit van de zorg. Wij doen dat via academische werkplaatsen, dat zijn duurzame samenwerkingverbanden tussen transoog, de universiteit en praktijkinstellingen. En binnen zo'n werkplaats wordt dus gewerkt aan innovatie van de zorg. Binnen de zorgsalon zijn er altijd minstens twee, soms drie academische werkplaatsen die verbonden zijn en in dit geval is dat de academische werkplaats sociaal werk en de academische werkplaats verslaving. Science practitioners zijn erin heel belangrijk, dat zijn de levende bruggen tussen de wetenschappen en de praktijk en dat zijn mensen die in een zorginstelling werken of in een andere praktijkinstelling en ook minstens één dag in de week onderzoek doen binnen de universiteit. Wat heel belangrijk is in die samenwerking is dat we langdurig samenwerken. Het kost tijd tussen, we zeggen altijd met elkaar gaan we dat minstens vijf jaar doen. Het is volstrekt de gelijkwaardigheid tussen de praktijkpartners en de universiteit en wat heel belangrijk is. Is de persoonlijke contacten op alle niveaus binnen de organisaties. Dus de mensen die het doen, de bestuurders, de managers, je moet elkaar kennen en allemaal commitment geven aan deze manier van werken. We hebben tien academische werkplaatsen en een kennisnetwerk die staan hier opgestomd. Ik zal het niet allemaal doen, maar dat zijn verschillende doelgroepen en verschillende sectoren binnen de zorg. En dan gaan we nu over naar het onderwerp van vanmiddag. De presentatie van Jolanda.  Je bent docent bij de Hoogscholf in Amsterdam en een van onze science practitioners. Dus jij werkt bij Transo aan jouw promotieonderzoek. Dus ik wil jou nu het woord geven. Dank je wel. Deze hebben... En je hebt je eigen wiek gevangen. Die doet het als het goed is. Ja, goeiemiddag allemaal. Deu, bedankt voor de uitnodiging om hier wat te vertellen over mijn onderzoek. Ik ben inderdaad sinds 2018 verbonden aan Transo bij de academische werkplaats voor sociaal werk. En daarnaast werk ik bijna 14 jaar voor de Hoogscholf in Amsterdam. En daar ben ik altijd al bezig met onderzoek naar het jongerenwerk. Samen met heel veel praktijkorganisaties die jongerenwerk uitvoeren. En onze missie daarbij is eigenlijk altijd om de praktijk van het jongerenwerk ook verder te versterken. Ik hoop mijn promotieonderzoek voor de zomer af te ronden. En een van de deelstudies daarin is eigenlijk dat ik heb gekeken van... Nou, wat is nou de bijdrage van het jongerenwerk voor jongeren die in specialistische jeugdzorg zitten, waaronder ook verslavingszorg. En over dit onderzoek zou ik vragen vandaag wat uitkomst willen delen. Overigens, wat ik vertel, heb ik dus ook uitgewerkt in een artikel. Dat verschijnt in het Engels in het proefschift, maar dat is ook in het Nederlands te vinden. In het tijdschrift Jeugd in ontwikkeling. Ik ga eerst heel even kort vertellen van wat is professioneel jongerenwerk. Ik heb niet echt een idee wie er allemaal thuis aan het kijken is. Misschien ken je het jongerenwerk heel goed, maar misschien ook helemaal niet zo. Dus het is altijd even goed om te vertellen wat professioneel jongerenwerk is. Nou, in plaatjes te zien dat het niet iets is wat we sinds kort doen, maar dat het jongerenwerk een vak is wat al meer dan 150 jaar bestaat en zich door die tijd heen heeft ontwikkeld. En belangrijk is dat het jongerenwerk gepositioneerd is in de vrije tijd van jongeren. Dus jongerenwerkers zijn actief in het domein van de vrije tijd, naast dat je het domein van het gezin hebt en het domein van het school. Ze zoeken jongeren dus op plekken waar ze zijn in hun eigen leefwereld. Ze zijn op straat, bij winkelcentra, in jongerencentra. Op allerlei plekken waar jongeren zijn, zijn ook vaak jongerenwerkers te vinden.  En dat is sinds kort ook steeds meer op scholen, op VO-scholen, zie je ook steeds meer jongerenwerkers in de pausers op de schoolplein rondlopen. En de primaire doelgroep van het jongerenwerk zijn jongeren die opgroeien in kwetsbare situaties. Dus dat zijn jongeren die vaak niet te steun of de mogelijkheden middelen hebben om zich in volle potentie te kunnen ontwikkelen. En dat is de doelgroep waar het jongerenwerk zich op richt. En waar dus een aanbod voor jongeren is te vinden in de wijk. En het wordt uitgevoerd door beroepskrachten die vaak ook een opleiding kunnen volgen op de HBO's, de opleidingsociaalwerk of de MBO's. Naast professioneel jongerenwerk is het goed om te weten dat er ook wel vrijwillig jeugdwerk bestaat en dat jongerenwerkers die als professioneel jongerenwerken werken, vaak ook samenwerken met heel veel vrijwilligers in het jongerenwerk. En tot slot de inzet van het jongerenwerk is altijd bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke participatie van jongeren. En onder andere het onderzoek waar ik afgelopen jaren mee bezig ben geweest samen met heel veel praktijkpartners, hebben we ook steeds meer inzicht in dat het jongerenwerk dus een bijdrage levert aan een vrij brede groep van jongeren die opgroeien in kwetsbare situaties. Een aanleiding van dit onderzoek, dus van wat is nou erbij, de betekenis eigenlijk van jongerenwerk voor jongeren die in specialistische jeugdzorg zitten, is voornamelijk natuurlijk ook de financiële druk en de toenemende wachtlijsten van jongeren in de jeugdzorg. Nou, dat is bij jullie wel bekend, dus er is natuurlijk ook veel over te lezen in het nieuws, de jeugdzorg staat onder druk. Niet alleen omdat meer jongeren problemen ontwikkelen waarom en daardoor jeugdzorg nodig hebben maar dat we ook zien dat als jongeren eenmaal in de hulp zitten soms ook lang afhankelijk blijven van de hulpverlening. Dus dat de uitstroom van zorg lastig is en dat heeft er ook vooral mee te maken dat vaak een steunend sociaal netwerk ontbreekt voor jongeren. En we weten uit steeds meer onderzoek dat eigenlijk belangrijk is dat jongeren een steunend netwerk om zich heen hebben, informele steunbronnen. Want die steunbronnen hebben positieve invloed op de gezondheid, het welzijn en het volhouden van positief gedrag van jongeren.  Dus dat was voor ons belangrijke aanleiding om eens te kijken van ja, wat is nou de betekenis dan van het jongerenwerk in de wijk, dicht bij de jongeren, voor jongeren die, zeg maar, al in jeugdzorg zitten. Want we weten ook dat jongeren die in het jongerenwerk komen dat zijn ook jongeren die jeugdzorg ontvangen. En zou het jongerenwerk daarmee dus ook verantwoorden alternatieve kunnen bieden om de uitstroom uit te zorgen, ook verantwoord, ja, zo verantwoord mogelijk te maken? Nou, dus onderzoeksvraag voor dit onderzoek was eigenlijk op welke manier kan het jongerenwerk van betekenis zijn voor de persoonlijke ontwikkeling, het herstel en versterking van de maatschappelijke participatie van jongeren. We hebben specifiek gekeken naar 16-plus jongeren. Die specialistische jeugdhulp ontvangen. En dat specialistische jeugdhulp, dat kan in de GGZ, hulp zijn, verslavingszorg waar we vandaag vooral de nadruk opleggen. Pleegzorg, reclassering. En we hebben wat verkenend onderzoek gedaan omdat we er ook nog niet zoveel over wist. Dus we hebben vooral gesprekken gedaan met jongeren die dus specialistische jeugdhulp krijgen en daarnaast in het jongerenwerk komen met jongerenwerkers en met jeugdhulpverleners. En voorkeur was om eigenlijk te kijken van dat die drie verschillende respondenten, zeg maar, ook elkaar weer kenden. En dat hebben we in verschillende gemeenten bekeken. Nou, dat heeft geresulteerd eigenlijk in een overzicht van eigenlijk 5 groeikansen of ontwikkeld mogelijkheden dat we zien dat het jongerenwerk biedt aan deze jongeren. Die wil ik graag even wat je doornemen kort. Ten eerste is dat we zien dat het jongerenwerk, of jongerenwerkers met name worden deze jongeren toegankelijke gesprekspartners zijn. Want ik net al zei ze zoeken jongeren op in hun levenwereld, laagdrempelig, informeel dus ze maken heel makkelijk contact. En door dat contact en die relatie die ze dan opbouwen komen daar vaak gesprekjes over en gaan jongeren ook hun problemen of zorgen op een gegeven moment delen. En daarmee is het jongerenwerk een belangrijke ja, ook een serieuze gesprekspartner vaak voor jongeren om het te hebben over die problemen en kan het jongerenwerk jongeren ook op die manier toeleiden en motiveren om daarbij hulp te zoeken en ook ontvankelijk te maken voor hulp. Zijn vaak ook jongeren bij die veel weerstand hebben om naar hulp te gaan, hulp te zoeken. Dus daarin is het jongerenwerk een belangrijke partner om die brug naar hulp te vinden.  De tweede zien we dat het jongerenwerk voor deze jongeren een omgeving biedt waar zij sociale contacten vinden kunnen opbouwen met name voor jongeren die of in een isolement zitten of bijvoorbeeld een tijdje ergens in een kliniek hebben gezeten een tijdje uit de wijk zijn geweest en weer terugkomen dat het jongerenwerk voor deze jongeren vooral een plek kan zijn waar ze nieuwe vrienden kunnen maken waar ze lol kunnen hebben leuke dingen kunnen doen maar ook waar ook ruimte is om over hun kwetsbaarheden te praten. Dan heb ik eigenlijk een citaartje ook even bijgezet waarin de jongeren vertelt dat die eerder naar een kliniek ook is geweest dus dat daar ook werd gehamerd op bepaalde deel te nemen aan bepaalde praatgroepen daar niet zo enthousiast van werd maar dat juist het jongerenwerk die groep waar die daarin is gekomen een plek is waar die zich heel comfortabel voelt gewoon een fijne plek is om te zijn en dat horen van meer jongeren dat jongeren daar de herkenning en dat de jongeren waar vinden. 