Vaderlandsch woordenboek. 35 deelen and Byvoegzels 13
Alléngskens raakte het Gebouw in verval, en lag, genoeggaam, in eenen puinhoop, tot omtrent het midden der nasst-voorgaande Eeuwe, wanneer het, door don Heer jacosus ppong, herbouwd, en in den flaat gebragt wierdr, zo als het zich nog het zich nog het vertoont; praalende met een fraai zeskantig Torentjz, van waar men, op de nabijgelegene Duimen em op den omliggenden oord, een verrukkelijk uitzigt heeft. Voorts ontmoet men ’er uitgebreide beplantingen. De Ban van de Vogelenzang heeft, met het nabuurig Dorp Hivlegom, ene Roomschgezinde Statie gemeen. VOGELZANG, (GOOSSEN MICHIELSZOON) van handteering een Fluweelwerker, gebooren te Buuren, doch bij Amferdam, buicen de Regulierspoort woonagtig, kwam, in den Jaare ‘$497, in merkelijke ongelegenheid, ter oorzaake van zijne godsdienftige begrippen, Al eenigen tijd geleeden hadt de Kerkeraad der Hervormde Gemeente, wegens eevige dwas-Jingen, of zo genaamde Ketterijen, en het uit Stroken ven dezelve, he van de Gemeinde afgeführt; en, dewijl hij piet paliet, zijne gevoelens openlijk te belijden en ve verfpreis den, deswegen beklag gedaan bij Heeren Burgemeesteren, met verzoek om daar in te voorzien. Doch vermits dit niet het gewenschte gevolg hadt, vervoegde zich de Kerkeraad, in de meand Maij des gemelden jaars, van nieuws, bij Bur-.! ge VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSZOON) 67: Err rr rr cm Reet OE, gemeesteren, met een Vertoog, "t welk geenzins den geest der zagimoedigheid ademde, en hoofdzaaklijkheid hier op neder kwam.,, Met een goed Getuigfchrife van den Amfterdam- «chen Kerkeraad na Enge/and vertrokken zijnde, hadt hij » aldaar verfcheiden ketterijen en grove dwaalingen ingezoo- » gems; doch verneemende, hoe men aldaar met hem naar » Gods Woord wilde handelen, de toevlugt genomen na Am- » flerdam. Hier zijne fchrikkelijke dwaslingen, door aller- »» lei middelen, hebbende zoeken te verfpreiden » En de Ker- »» keraad, ondanks alle aangewenden middelen, hem niet we- >» derom hebbende kunnen te recht brengen, hadt men hem »» Cindelijk, als een verrot Lid, openbaarlijk, naar het bevel »» des Heeren, van de Gemeente. afgefcheiden. Dit nierte- » genftaande, onderftonde hij nog dagelijks zijn fenijn, be- »» ftaande in de grove dwaalingen der Antropomorphiten, »» Sabelliaanen, Ariaanen en Samofatenom, 2zo bij mohde sy als in gefchrift,.onder de eenvoudige menfchen te strooi- 3» en; openlijk voorgeevende dat jezus CHRISTUS maar een », Mensch, maar een fchepzel, en niet een weezenlijk waar- »» agtig God is, met den Vader en den H. Om dit alles gå de Kerkeraad in bedenking, of het niet 9raadzaam ware, dat deeze Dwaalgeest, op het Stadshuis, »» Of in den Kerkeraad, beide ten overstå van eenige Ker- »» kelijkke Leden, onderhouden wierdt, en in gevalle hij, zo » als men vertrouwde, zijne dwaalingen uit Gods Woord », niet konde bewijzen, men hem alsdan verhinderde,'aijne »» Owaalingen verder te verfpreiden.” Naar den wensch des Kerkeraads hadt dit Vertoog eene gelukkige uitwetking. VoGceLzanc wierdt, eerlang, in hegtenis genomen. Doch het Hep aan tot in het begin des volgenden Jaars 1598, eer men hem verhoorde. Op den zea venden Januarij, tot tweemaalen toe, verhoord zijnde, beteedt hij,, dat hij, over twintig jaaren, te #exe/, daar hij »» twee jaaren gewoond, en het Linnen-tijpwerken geleerd » hadt, de Leer van catvinus hade toegeftemd; dat hij 1, Zich, (€ Antwerpen, daar hij *t Zijden- en Kaffeweeven ¥yyyyy 6 a» Be a a 98 VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSON) N geleerd en omtrent een jaar gewoond hadt; in Frankfort, en te Geneve, daar hij egier, bij gebrek van. werk, maar 9 veertien dagen geleerd was, aan die zelfde leere hadt gehouden. Te Frankfort, daar hij ’t Passementmeaken hadt geleerd, was hij getrouwd; doch hij hadt zich daar, ys Vooraf, alzo zijne Vrouw Lidmaat was, in de Kalvinifche gemeenten begeeven, bij welke hij zich gehoudem sy hade, toc in ’t Jaar 1591. Toen was hij na Wezel, voorts 9 na Amflerdam verreisd; en, zes of zeven jaaren gelee- 9» den, na Londen vertrokken, met goed getuigenisfe van de ss Gemeent der Kalvinifche Leere in deze Stad.- Te London den fhade hij zich bij de Walfche Gemeenten willen begeeven, bij lijdenis zijns gelös hadt afgevergd, hadt hij zich bij de sy Duitfche Kerk vervoegd, daar men zich, met het Am- y» fterdamsch Getuigfchrift Te vrede gehouden hadt. Doch hier, twel of driemaal, het Avondmaal genooten hebbende, ys bade hij zich van de Gemeente onthouden, tot eenen der broederen zeggende, dat hij zich bezwaard vondt. In zijae jeugd, hade hij, te Usrecht, Latijn geleerd, en Was tot het zesde School gekommens doch zedert hadt hij Zich ziele wolge wolge, dat hij die taale redelijk wel ver- sy fondt. Over vier jaaren, hadt hij Grieksch leeren leezen, sy, ven jemand, die ‘ec hem ook uitleide, en voor anderhalf xy jaar, hadt hij ook iets in *t Hebreeuwsch gedaan, Niemand ge bade bem gebragt, of vermaand tot verandering zijns eer= s> ften gelofs; maar hij hadt het van zich zelven gedaan; sy kunnende hij niet begrijpen, dat God almagtig, nsar zijn »» Goddelijk wezen, overal was; ’t welk hij, te Londen en w hier ter Stede, flaande gehouden heady. *t Boekje, genaamd VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSZOON) 99 » het Lickt der Waarheid, bekende hij gefchreeven te heb- »» ben, en te houden voor de belijdenis zijns gelofs; waar- »» bij bij volhardde, Im ’t Handfchrift, waar near dit Boekje » gedrukt was, hedt hij etnige woorden doorgeheaid, om »» » Dat de Drukker zwaarigheid gemacht habe, om ze naa te » drukken.” Naa deeze bekentenis neigden eenige. Heeren tot für einige. Heeren tot für einige. Heeren tot für einige, wederhouden duen Gevangene na ’s Gravenhage -wilden duen vervoeren, en voor het Hof te reget füllen. Waarfchijnlijk zoa die gebeurd zijn, ware het niet. wederhouden door de tegenkanting van den Burgemester. KORNELJ* PIETERSZOON HOOFT. Want als de zaak des Gevan. genen, op den zeséntwintigsten Januar, in eene Vergadering van Schout, Burgemeesteren en Schepen, in 't bijzijn der twee Penfionarisfen, overwogen wierdt, vatte de Burgemaster het woord op, in eene uitvoerige rede, zich verklaarende voor de vrijheid van Geweeten, en tegen allen regtsdwang om befpiegelende godsdienftige. begrippen. Lust ons, het hoofdzaaklijke van dit. Vertoog des sgt>aaren Burgervaders hier in te viegten, als behelzende begrippen, die zijner naa-gedagten, ere aandoen, en in een Gemeenebest, als dat der Nederlanden, nooit te dikmaais herhaald, nies te diep kunnen  was, en met hem 9, zijne vrouw en kinderen, die toch onfchuldig- waren, zo »» veel doen lijden, eenigijk om dat hij eenig ‘zeldzaam o» en letterlijk gevoelen van ’t Goddelijk wezen hadt ; s> ¢ fcheen veel te hard, naar den eart en natour dee- y zer Landen. Hier, en door gantsch Europa, zag men, 3» in tafereelen en Kerkglazen, :afbeeldingen van de Heilige 3» Driedenheid, en bijzonderlijk van God den Vader, onder - »> menfchelijke gedaante. Dit zag men over ‘t hoofd. Daar yy over viel men nimmer iemand moeilijk. Verstandigen mong- »» ten oordeelen, of het gevoelen deezes mans van de geftal- 5, te des Goddelijken weezens al vreemder ware dan dat der >» Pausgezinden van hun- misbrood, en dat der Lutherfchen y» van huone Allenthalvenheid. De Predikanten zogten, zom. 5 tijds, de Overheid ook tegen deze Lieden op te hitzen: 5 doch, zou men heore, zou men haast binnens en >” puitenslands tegen elkanderen, en tegen de Lutherfchen en >” Papisten, in oorlog razken, Mogt David den Heere geenen >” Tempel bouwen, om dat hij zo veel bloeds geftort hadt; , ¢ was een jammerlijk misverstand, dat men na leevende 3” Tempelen, door geweld en wapenen, stigten wilde. Gods- 5” lastering wierdt, onder ’t Oude Verbond, met den dood >‘ geftraft; doch aok Afgoderij, *t-vioeken der Ouderen, >“ Overspel en andaw kwaad, daar nu minder ftraffen op fton- >, den. En zou men nu met den dood willen geftraft heb- >“ ben, “t geen de Predikanten Godslastering noemden; dan y» Mogt men de Roomsch- Katholijken, de Lutherfchen, de »» Mennoniten, de Geestdrijvers, en allen, die "c met de 9” Kerk niet eens waren, wel aan zulke ftraffe onderwerpen, s” om dat zi) genoegzaam allen, bij de Predikanten, geord- >” deeld wierden, {chuldig te zijn a An Godstätter. ALPENA- 9, GONDE zogt de Staaten op te hitzen, om de Geistdrijvers py te vervolgen, en hij hadt, te vooren, de Stenden. van »» Duitschland- gezogt tot mededoogen te beweegen met zul- »» ken, die door ava vervolgd wierden. Maar waren dee »» zen allen Gereformen den? Immers, neen. Men zou zeg- y» gen, dat de Spanjaard cen ovregte vervolgde; en dat wij y» “C met regt zouden deen. Magi zijn sy te letterlijk, den Geistdrijveren', om bun te geestelijk ver- »,ftand van zommige dingen, te lijve 3~>zo zou men de ver- »» Volging aan twee uicerften beginnen, en veelligt, en veigt, in ’t kort, 9, nader koomen, zo ’t zommigen Predikanten naer dea zin »» gaan mogt. Betrer was ’c, dat men »» Den Kerkeljken eens o> ernstelijk saanzeide, dat zij zich hadden te houden binnea, de paalen van hun beroep. Die bedenkende konden zich be- 9» Zwaarlijk maatigen, als men hun te veel inruimde, en ver-s» wekten niet flegts vervolging tegen andere Gezindheden 5» Maar ook beroerte onder de hunnen, en opftand tegen de 95 Overheden. 9> t Gezeide ftrekte nogthans niet tot verwijt; maar om te 3» doen zien, dat ook op die van-de Kerke wel wat te vin- 4, den zou zijn, zo °*t Land met het verwekken van twee „,, dragt kon gediend worden; en dat het zorgelijk was, zo »5 geheel op menfchen te bouwen. ‘t Was nu zestien jaaren ‘> geleeden, dat Schepenen, over zekere zaaken, den rasd ‘4, der Predikanten begeerd hebbende, een fchriftelijk antwoord ~ “4, ontwingen, *t welk genoegzaam inhieldt, dat de person, % Wien "t aanging, behoorde te ftervens maar ’t et pw ANCg- 4 gos VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSZOON 9 ,» Regteren verfchilde zo veel van dat deezer raadgeeveren, », dat men hem, zonder eenige fchandftraffe, losliet. Zo » men ‘vervolgen wilde, behoorde. men zijn reget daar coe, y» met klaare plaatzen uit het Nieuwe Verbond, te toonen. 9 Maer die waren 'er niet. En over den zin der Plaatzen, uit het Oude Verbond, die men tot dat einde bijbragt, verfchilden de geleerdern. Zulken, die zich zu vast hieb den aan de Predestinatie, voegde 't vervolgen allerminst; s'wenden zo die grond hadt, moest immer einmal, konnen, daar hij befiegen was. Men wist ook wel, hoe bezwärkt, hec Geregt dezier Stede, van het begin der cegenwoordige Regeeringe af, hade kunnen befluiten, om dieven cer dood eingeweckte; en hoe de bedenkelijkheden dear over, na-derhand, aanleiding gegeven hadden, cot her opregten van het Stads Tugthuis; en zou men nu zo Digt van doolingen halszaaken maaken? Immers, was 't, onder ons, een alge meen gevoelen, dat men hier niemand eenig leed om zijn gelöbe behoorde aan te doen: en dit gevoelen fteunde op het algemeen oogmerk van. het aanneemen der wapenen, & verwerven van vrijheid van Godsdienst, en op herha Gegen Verklaarigen der Gereformen. De Wethouderfchap van 3, Amflerdam behoorde, ten minuten, in der vervolgen niet voorbaariger te zijn dan die van andere Steden, op dat zy niet fcheene te treeden in de voetappen der voorgaande sy Paapfche Wethouderfchap. Men bragt, tegen vocelzanc, s in, dat hij zijnne dooling niet flegts gelöt; maar ook es Zogt voort te planten. Doch dit was natürlich, ep geyp fchiedde ook door de Predikanten, en door elk, omtrent zijn het geene hij voorhadt hieldt, Men zeide ook, dat s+ bij de Staaten befooren was, den man na den Hage te doen voeren. Doch dit beflait fcheen, naar ’t gotddunkea sy Wan eenige Predikancen en Godgeleerden, doorgedreeven te zijn, door eenige Leden, die dezer Stad niet gunftig wa. Gren, en waarfchijnlijk diergelijk eene vervoering, tot hun- Hent, niet gedoogen zonden. Ook bleek, uit verfcheiden Sy» Voorbeelden, en voorel uit de Ordonnantien op het heften . 9» der Convoyen en Licenten, en op het beveiligen van de qs Zee, dat eenigen gaamme Weuen hielpen maaken, die zi] » zel- VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSZOON) 303 ss zelven niet dsgten te houden, Veelligt, dagt men ook, », in den Hage, dat de gantfche Regeering deezer Stad eens 9» WaS, OM VOGELZANG hard te handelep>. Doch Burgemees- y» ter Hoorr kon niet goedvinden, dat men den man, tot »» bederf van zijne vijf kinderkens en van zijne zwangere 3» huisvronwe, in den Hage deede opfuiten. De Oud-Bur- w gemesster, Doctor MAARTEN KOSTER, hadt, al voor elf » jaaren, bij zekere gelegenheid, beweerd, dat de Overheid, »» in gelofszaaken, geen gezag altoos hadt over de onder- »» zaaten. Dat was ook, van "t begin des oorlogs af, be- 3 Weerd g VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSZOON) 303 ss zelven niet dgsten te houden, Veelligt, dagt men ook, », in den Hage, dat dee opfuiten. De Oud-Bur- w gemesster, Doctor MAARTEN KOSTER, hadt, al voor elf » jaaren, bij zekere gelegenheid, beweerd, dat de Overheid, »» in gelofszaaken, geen gezag altoos hadt over de onder- »» zaaten. Dat was ook, van "t begin des oorlogs af, be- 3 Weerd g VOGELZANG. (GOOSSEN MICHIELSZOON) 303 ss zelven niet dgsten te Ewest. Was dit gevoelen geweest, toen 't ons tegengen, 't behoorde, met onzen voorfpoed, niet sy ten kwaade veranderd te zijn. Uit het Gefchrift der Ker- » kelijken, in Maij laatstleeden overgegeven, was wel te »» Zien, dat zij zogten te wege te brengen, dat niemand van 9» andere gezindheid dan zij zijn verstand aan anderen zou »» Mogen mededeelen: 'c welk zij noemden, zij ne dwaaling y ftrooijen, en de Gereformeerden onrustig maaken en be= ss droeven. Dat zou eenigen schijn hebben, zo die menfchen »» zelven van hunne dwaaling overtuigd waren. Doch zij » hielden zich zu vast verzekerd, dat zij de waarheid ge. "Loofden en leerden, dat veelen hunner niet gefchroomd »» hadden, zich, ten tijide der Spaanfche Regeeringe, om 't »» Voorftaan huoner Leere, aan den fmartelijkfien dood over » te geeven, Zo men hun, nogthans, 't verfpreiden hunner », Leere beletten wilde, zou te bezien ftaan, met wat mid." «» delen? Zekerlijk, zou men zeggen, door de magt der Overheid, als men ’t door geene onderrigtingen en ver- 9» Maaningen doen kon. Maar zou die magt zich regelen Naar eenige wetten der Schriftuure? Of zou men eenige nieuwe Wetten en Plakaaten maaken, en die ten ftrengfte zoeken uit te voeren? “Laatfte deedt pitips; doch wat won hij er mede? De zo genaamde Ketterij nam toe, en baa twintig of vijfeutwintig jaaren moordens, wierp men s» "t Spaanfche juk van den hals, VoGELZANGS gevangenis hade Burgemeester noorT, in ’t eerst, bekommerd, zo om de vreemheid van ’smans gevoelen, als om dat hij ” Zag, dat eenige Heeren zo hevig tegen hem waren. Doch de Kerke, onlangs, zonder verlof vätig Burgemeestes 9» ren, gegen waren in de huizen der Mennohiten, om heny a» huns ondatks, over hun gelöst moeilijk te vallen; schoom » die ijvetaars, zeer wel wisten, dat de Mennonitifche Ver- 3 gaderingen, door ‘t geheele Land, bij de Heeren Staaten 5 en Wethouders der Steden, geduld wierden; hadt hij niet 9» anders konnen befluicen, dan dat de vervolging, eens be- 9» Bonnen zijnde, allengskens voortflaan zou tot allen, die 't s» met de Gereformeerde Kerke niet eens waren, en wien 95 nogthans zo veel gelegen lag aan ’t wedetftaan des Span- jaards, als de allerbeste onder hen. Maar om deeze goede »> lieden zo eng te bepaalen, als de Kerkelijken fcheenen ce > Willen, bade zijne Geuzerij niimmer geftrekt, en ftrekte ’er 3» Ook nog viet toe. De Kerk genoot thans veel meer vrij- >> heid, dan zij, in den aanvang der beroerten, hadt durven », hoopen. Daar mede-behoorde zij zich te vrede te houden. 3, Toen zogt men niemand de wet te ftellen in gelöstens. Y» Waarom zou men ’t nu doen? De zeden der andersgezin- den waren niet erger dan die der Geteformerden, zo dat men hen, ook om deeze reden, niet harder behoorde te handelen. Redelijker, en voor ’s Lands welvaart dienftis ger was het, dat men, volgende den ouden voet van Res gew geetinge, ciemand over Geloofszaaken moeilijk viele; masr elkanders doolingen ten goede hiclde, als koomende aileem lijk ten laste van hem, dien ze bezwaatdem Dan zou men sendragt in den Staat behouden, en elkanderen de yy hand blijven bieden, in ‘t wederftaan van den algemeen vijand: daar, zo zij, die na nienwe vervolging fcheenen te haaken, hunnen weusch verkreegen, het vefval van dea Staat onvermijdbaar was.” Ten befluite, verzogt de Bure gemesser, dat niet op zijn person; maar op "t geene hij y» gefproken hade gezien mont worden, en dat men alles im opregheid en Zonder vooroordeel overwegen tmogt; dam Zou, hoopte hij, God een genadige uitkomst geeven, en men de oude spreuk waar bevinden, dat de onderlinge verdediging de veiligfle is. VOGELZANG, (GOOSSEN MICHIELSON). 304 Dit Vertoog: hadt klem; want. deie dagen daar, naa wierdt OVer VOGELZANG cen Vonnis. ‘geveld, volgens ‘t welk hij de Stad, en den omtrek van dezelve, eene mijl. in. ’t rond, Moest verlaaten, zonder daar...weder binnen ce mogen koo- men, buicen verlof van mijué Heeren van den Geregte. Doch hij raakte, nog in het zelfde jaer,.in hegtenis, in hegtenis, in hegtenis, gebied van den Baljuw van Kennemerlaud, Terwijl hij te Haarlem gevangen zaty brage men hem zo verre, dat hij, op den vijiGncwintighten Ogober, ecne Gekewictla deedc, waar in hij verfcheiden, zijner gevoelens herriep, verklaarende 3, dat God: niet lichaamlijk was, gelijk een man; dat abaM y» @n EVA  over de y> fchepzelens dat Gods Zoon eeuwig was, en dat de Vader, de Zoon en de. H. Geest, God zijnde, niet crie God waren; dat hij den Kinderdoop ook voor. ten ftelde. Daarenboven verkreeg zijne huisvrouw van thijne Heeren van den Geregre van Amfterdam, de vrijhcid voor hearen man, om wederota binned de Sead te mogen kooinef. Wat ’er verder van hem geworden zij, is ons niet geblet ken. Zie 3. sratnt, Hi/t. der Reformatie: Fa- ftitieboek der Stad Amfletdam: XXIX, DEEL, | Zgtzzzie * Void, _~ _— = eee SC 305 VOIS, CARY pz) VOLDER. (BURCHARD px) Vois, (ary DE) gebooren te Leéjden, in den ‘Jaare 1641, door de Natuur tot eenen Kunstfchilder gevormd, getioot, volgens' de befchikking zijns Vaders, te Usrecht het onder- wijS, eerst’ van den vermaarden KNIFFERT, ef vervolgens dat van ABRAHAM VAN DER TEMPEL., Doch Zijn kunstvermogen liee zich aan geene vaste regels van Leermeesters kluisteren. Hij nam een eigen wijze van (childeren aan, die zeer in den fimaak viel, en hem veel roems en toejuichinge deedt verwerren. Van een zeer taai geduld, of niet zeer ving met het Penfelt moet hij geweest zijn, indien- het waarheid zij, "t geen van hem verhaald wordt, dat hij dertien jaaren befteedde aan een Schilderfluk, verbeeldende prpo en ENgEaS op de Jazt, daar zij, van verre, het onweder zien opkoo- men, *t welk de Zeehulken deedt ftranden. Meestal viel zija finak op het fchilderen van Landschappeu, met naakte beeldt jes geftoffeerd. Vooral behaalde hij grooten lof met een Stukjé, verbeeldende een Soldaat, zo natuurlijk en uitvoerig gefchilderd, dat het, naar het oordeet van zommigen, onder de ftukken der beste Nederlandfche Meesters,- eene pleats mag bekleeden. Door dit alles, en door zijn geregeld gedreg, verworf onze Kunstfchilder zo veel agtinge bij zijoe mede- burgers, dat, tot loon daar van, her huwelijk met -eeme Jonkvrouwe van goeden huize En aarzienlijk middeten, zija gelukkig deel wierdt. Sints dien tijd jeide hij zich minder toe op de Schilderkunse, en oeffende alleenlijk dezelve tot ufpanninge of bijzondere iefhebber. Zijn fterfjaar is ons niet —— Zie HOUBRAKEN, Schouwhurg. Votper, (BURCHARD pe) een groot Wiskunftensar en fchrander Wijsgeer, wierdt gebooren te Amfferdam, op den zesEntwintigten Julij des Jaars 1643. Zijne Ouders waren JUSTUS DE VOLDER @n MARIA LIEWELD, van middelbaaren rang in den burgerftand, en beiden Leden van de Gemeente der Doopsgezinden. Volgens het ontwerp zijner Ouderen, zou DE VOLDER tot de beoeffening der Geneeskunde worden op- geleid. Vooraf, iil » genoot hij, aan het Doorluchtig School VOLDER. (BURCHARD ne) 307, School in zijne Geboorteftad, het onderwijs in de Wijsbegeer- te en Wiskunst van de Hoogleeraaren aRNOLDUS seNQUENDIUS 0 ALEXANDER De BRI. Toen vertrok hij na Usrechz, slwaar hij, op den achtienden October des Jaars 1660, tot de waardigheid van Meester in de Vrije Kunften w:erdt verheven, Vervolgens begaf hij zich na Leiden, om ’er zich, onder den Hoogleeraar FRANCISCUS DE EBR E SYLVIUS, in de Genees- kunde te oeffenen. Reeds te Usrechs hadt pe yotver biij- ken ver Toond van zijnneafkeerigheid van de heerfchende Schook fche Wijsbegeerte. Nog klaarder bleek deeze verhefling bo ven.de sangenomene begrippen, ter gelegenheid als hij, op den derden Julij des Jaars 1664, den trap van Doétor in de Geneeskunde beklom. Zijnne ftellingen, de Natura, vag 2 hij thans openlijk verdeedigde, waren tegen de begrippen Ariftotelisten, of Schoolgeleerden, rechtdraads aangekant. De.voLtper thans in zijnne Vaderftad te rug gekeerd, ge- neerde zich met de werkdaadige oeffening der Geneeskunde. Onder andere bediende hij de behoeftige Leden der Remonftrantfche Gemeente. Intusfchen wierdt de Wijsbegeerte van pes Castes, onder andere in Holland, meer en meer bekend. Op het oder zu der gevoelens van den vermasrden man leide DE VOLDER zich toe, met dien ijver en vorderingen, ale zijnen naam naderhand beroemd maakten, en hem toen reeds der gunstige van lieden van aanzienlijken rang aanpreezen. Ken van deeze was de Heer joaNNgs HUDDE, Schepen en Raad, naderhand Burgemeester van Amfferdam, en Bezorger van *s Lands Hoogefchool te Leiden. Want als, in den jaare 1670, een Hoogleeraarsftoel, aan "« gemeide Hoogefchool, in de Wijsbegeerte ledig ftondt, wierdt, inzonderheid op aanprijzing van den Heere nuppz, het vervullen van denzel- ven aan DE VOLDER opgedraagen. Eéne zwaarigheid ftondt hier tegen in den weg. Onze Geneesheer, gelijk wij boven aanmerkten, van Doopsgezinde Onderen gebooren, hadt, tot nog coe, de Godsdienstige bijeenkomiten dier Gezinte ge- ftadig bijgewoond. °’s Mans bevoegdheid tot het opesbaar Hoogleeraarampt wierdt, hierom, bij zommigen, in cwijfel getrokken. De votper nam deeze zwaarigheid uit den weg. Door zijnne aanbieding, om bij de Waliche Gemeente te Lef-ZZzzz7zzz2 acn i 308 VOLDER. (BURCHARD ps) Den Lidmaat te willen worden; met de uitgedrukte verklasring, nogthans, dat bij niemand eenig vermoeden moest oprijzen, also hij, door dezen stap, het Hoogleeraarampt hadt willen koopen, als willende hij, liever dan in zulk een vermoeden te vallen, de aangeboodene gunst van de hand wijzen. Deze verklaaring vondt algemeenen bijval. De VOLDER wierdt Lid, en vervolgens, tot algemeen genoegen, Onderling der Franfche Gemeente. Van toen af aan leide zich pe voLpeR, uit alle zijne ver- mogens, toe op het onderzoek en de voortplanting der Cartefiaanfche Wijsbegeerte; om welke zo veel te meer fmaak- lij te maaken en ingang te doen vinden, bij bevooroordeel- de gemoederen, hij, van tijd tot tijd, zogt te doen opmerken, dat de, zo genaamde, nieuwe gevoelens niet gehee!l eene uitvinding der laatere tijd, maar zommige derzelven reeds bij de Ouden, zelf aan arisToTeLes niet onbekend geweest waren. Nieuwsgierigheid niet alleen, maar de ongemeene bondigheid en klaarheid, waar mede onze Hoogleeraar zijne gevoelens wist voor te draagen, was de oorzaak, dat zijne openbaare en bijzondere Onderwijzingen eenen payeneees toeloop hadden. Vreemd zal het, in den eerften aie luiden, dat door de Godgeleerde gefchillen van dien tijd, deze toeloop vot de lesfen van onzen Wijsgeer, allengskens, voor een tijd, merke- lijk verminderde. De Wijsbegeerte. van Des cart Es wieder, In dien tijd, meest gevolgd door de Gezinte der Godgeleer den in de Hervormde Kerk, welke men Céccejaanen noemt Intusfchen hing deezen de naam van van mindere gezintheid omirent het Huis van Oranje, dan eene andere Klesse van Godgeleerden, bij den naam van Voettaanen bekend; welke, daarenboven, tot de oude Peripatetifche of Schoolfche Wijs- begeerte overhelden. De aanziellijkfte en voordeeligfte be- roepen wierden, vooral naa de verandering van den Jaare 1672, aan de laatstgemelde opgedraagen. Van hier dat de Voetiaanfche begrippen, als met welke het meeste gewin was te doen, aan de Hoogefchoolen den meesten ingang von- den; en de Wijsbegeerte van Des CARTES, welke Dz VOLDER leerde, minder naavolgers hadt. Zo hoog liepen de seca heden tusfchen de wederzijdfche aanhangen', dat er tusfchen de Leerlingen  waar omtrent onze Hoogleeraar, in den Jaare 1674, gehoodzaakt wierdt, zich bij s Lands Staaten te verantwoorden. In den Zomer van het fraks genoemde jaar deedt onze Hoogleeraar eenen keer na Engeland. In dat Koninkrijk maakte, ten dien tijde, de Proefondervindelijke Wijsbegeerte reeds een aanmerkelijken opgang. Overtuigd van derzelver nuttigheid, deedt pe voLpear, bij zijne wederkomst, den voorflag aan de Bezorgers van het Hoogefchool, om dezelve insgelijks hier te Lande in trein te brengen. Zo fmaaklijk maakte hij dien voorflag, dat, op zijn verzoek, hem eene jearlijkfche fomme van vierhonderd guidens, tot den aasnkoop van Wijsgeerige Werktuigen, wierdt toegeftaan. Straks maakte hij eenen aanvang met het doen van Proeven; met dien gelukkigen uitflag, dat. zijne Kollegien in den voorgaanden bloei herfteld wierden. In den Jaare 1675 ontmoeite onze Hoogleeraar eene eenigzins omaangenaame bejegening. Tot Kefor Magnificus verkoozen zijnde, door den Akademifchen Raad, hadt de Stadhouder Prins witLen pe Ill, deze verkiezing goedgekeurd; doch herriep dezelve kort daar n Aa, en deedt dien aan eenen anderen opdraagen. De reden dier be- handelinge was, meent men, om dat men DE VOLDER bij den Stadhonuder, als niet zeer Prinsgezind, hadt weeten zwart te maaken: eene verdenking, onder welke de meeste Cartefizien van dien tijd lagen. In dat zelfde jaar hieldt De voLper eene Lijkreden op siGEBERTUS CORMAN, die te Leiden cot Hoogleeraar in de Regten beroepen aijnde, eer hij zijn Ampt aanvaard hadt, overlecden was. Veel lofs behaide onze Wijsgeer met deeze Redevoering, als die geordeeld wierdt, in fierlijkheid van ftijl uic ce munten boven de Opftellen zelf van veelen der zodanigen, die van de befchaafde Letrerkunde opzetelijk hun werk maaken. De vouper, in den Jaare 1681, eene reize na Frankreich gedan hebend, wieder, kort, nass zijn wederkomst van ZLZLZZLZ23 daar, die volder. (BURCHARD be) daar, door het beleid van den Meere witRONYMUS VAN BE- VERNINGK, Burgemesser van Gouda en Bezorger van het Leidfche Hoogefchool, tot Hoogleeraar in de Wiskunde san- gefteld. In de Redevoering, met welke hij deezen post aan- vaardde, betoogde hij de noodzaaklijkheid der vereeniginge van de Wiskunst met de Wijsbegeerte, Zedert maakte hij zijn werk om de Stellingen van den beroemden isaac NEWTON te onderwijzen. Op verzoek van zijn Leerlingen, maakte hij, in den Jaare 1699, eenen aanvang met de Wederlegging der Cenfura of Geesling der Cartefiaanfche Wijsbegeerte vam Bisfchop nurt. Geduurende drie agtervolgende jaaren deede hii eenige Stellingen, tegen den Franfchen Bisfchop, verdeedigen; doch rot eene volledige verdeediging der Cartefiaanfche Wiisbegeerte kon hij niet befluicen, In den Ja are #697 ontving pz voLDER vergoeding voor den hoon, hem achtend jaaren geleeden aangedaan. Met volkomene goedkeuring van Koning withlem pen III, wierdt de past van Re@or Magnificus van het Leidfche Hoogefchool hem opgedraagen. Het onderwerp der Redevoeringe, waar mede hij dien post nederleide, was over de kragt en het nuttig gebruik der Reden in de Weetenfchappen, In het volgende jaar gaf pe votper deCosmotheoros, of Wacreldbefchoue wer, van wijlen den Heere curisTIAAN HUYGHENS in het licht, Hij voegde daar nevens eene Voorrede, met den Korten Inhoud op den kant van jeder afdeelinge. De Heer HuycHens hadt, daarenboven, bij Uirerften Wille, aan onzen Hoogleer-gar ganbevolen, het doorzoeken van zijne naagelaatene papieren, met volkomene vrijheid, om daar van het licht te doen gien, “t geen hij zulks waardig zoude oordeelen: befpreeken-de hem, als een bliik van genegenheid en hoogagtinge, eene fomme van duizend guldens. Het gevolg hier van was, de wit gave der Opera Posthuma, of Naagelatene Werken, in den Jaare 1703; de schänder ruttenius, Hoogleeraar in de Wiskunde te Francker, hadt hem daar toe de hand geleend, Pe doorwrogte Voorrede draagt getuigenis van de bekwaam-eid der beide Hoogleeraaren, Vroeger hade pe votper den gleerden Engelsman, naderhand vermaarden Landenfche Gee Regsheer Gale, met ongemeecne ftaatelijkheid, tor Meester der Vrije Kunften en Leeraar in de Wijsbegeerte sangenomen. De Redevoering, door hem, bij de plegtige gelegenheit, uit-gefproken, is, naaderhand, door den Heer Box RHAVE in 't licht gegeven. De Awmisterdamfche Burgemesser joaNnes MUDDE » boven vermeld, hebbende onzen pe volpsRr met zijne aanhoudende vriendfehsp vereerd, vertoonde hier van e¢n blijk nog nas zijn overlijden, in den Jasre 1704 voorgevalien, door cene maaking -van vijftienhonderd guidens. WNiec lang daar nas, in den Jaare 1705, kreeg De voLprR eene ongefteldheid, die hem, op de minstte beweeging, bloed deedt wateren. Dit in nakte hem onbekwaam tot het waarneemen van opepbaare en bijzondere lesfen, brage hem in de noodzasklijkheid, om van de Heeren Bezorgers ontflag te verzoeken van zija Ampt; gunftig wierdt hem zulks toegeftaan, met behoud van en Jaargeld van duizend guidens: In eene openbaare Rede-voering, zedert door den druk gemeen gemaakt, bedankte hij voor die gunftige schikking, en deedt opentijk afftand van zijne waardigheid, In rnst van openbaar onderwijs, doch gegenins van allen letteren anderen arbeid, fleet hij dus het overleedt op den eenéntwintigsten Maart des Jaars 1709; im den oderdom van bijkans zeszenzestig jaaren. De Hoogie@rasr DE VOLDER ftondt bekend voor een ge-trouw liefhebber van zijn Vaderland en van deszelfs vrijheid. Hij wes zeer edelmoedig en milddaadig jegens de armen; voorts nederig, en een geflagen vijand van alle uitwendige praalvertooning. Hij is nooit getrouwd geweest. Voor zo veel men hem niet konde beweegen tot het maaken van eenes Uterften Wille, wierdt zijne naalenfchap verdeeld tusfchen eenige verre bloedverwanten. Zie soRMANS, Academ. Register; Gronovius Oratio Funebris in 8. DE VOLDER$ J. LE CLERC, Bibiioe- theque Choise, Tom. XVIII. ZLLZZZ22 4 VOLENDAM, VOLLEGA, VOLLENHOVEN. VoLENDAM, gemeinig Vellendam genaamd, een bekende Visfchersburtt, aan den Zuiderzec, een klein falf uur gaans van de Stad Edam, aan welker Regeering het plaatsje geheel onderhevig is. Men heeft er een Kerkje, 't weik, voor het overige de gedaante hebbende van een bur- gerhuis, alleenlijk door een klein {pits Torentje zich als een Kerkgebouw vertoont. Verre de meeste Ingezeetenen der Buurt zijn Visfchers, die, in de Zuiderzee, met zekere klei-. ne Vaercuigen, Borters genaaimd, ter neeringe vaaren. Votiteca, een Dorp, onder het Friefehe Kwaartier Zeven- wouden, in de Grietenij yan Lemfer/and, in welke het den den rang bekleedt, en, ondanks zijne geringheid, met de vitbuurt, driegaveertig Stemmen uitbrengt. In den omtrek vindt men zeer goede Inage Hooilandep. Het plaatsje genier eenigen bloeci, door den veelvuldigen ee van binnen- Jands vaarende Schepen. VoLLenHoven, een Drostampt en Stad, in de Provincte Overijs/el. Aan de Zuiderzee, tusfchen Geelmuiden en Blokgijl, In de erste opkomst was het niet meer dan een Sterkte of Kafteel, door GOPFRIED YAN RHEENEN, Bischop wan Utrecht, die in den Jaare 1178 overleed, opgeworpen. Valgens het ontwerp des Kerkvoogds moest het dienen, om de invallen en ftrooperijen der Friezen, gan den kant der Zpiderzee, te beteugelen, Ook diende het Geftigt, "t eeni- gen tijde, tor eene gevangenisfe voor zodanige Geestijken, gie zich aan zwaare misdaaden hadden fchuldig gemaakt, Tat een eerlijker oogmerk verftrekte, vervolgens, het Ge ftigt, wanneer de Utrechtfche Bisfchoppen, door de vermaake lijgheid der ligginge uitgelokt, ’er zich, nu en dan, een tijd lang kwamen verlustigen, Van toen af wierden, in den om- wek, buizen gebouwd, en groeide het getal derzelven, aliengskens, tot eene tamelijke Stad aan; waar van de Plaats, jn hagre segenwoordige gedaapte, nog de overblijfzels | vers = ee al Von: a —— re ee om ate oe Rothe: ee i nl ym I ; goa ; VONDEL. (JOOST van pen) 313 Pp A NS TT ET COE cA ap eT TI I I tet Vonper, (Joost vAN DEN) mer regt genanmd de Duitfche VIRGILIUS, Wierdt gebooren te Keulen, den zeventienden No- vember 1588. Zijn Moederlijke Grootvader was PIETER KRA- NEN, cen Antwerpenaar, die mede onder de Brabantfche Poéeten van dien tijd een naam hadt. Deeze was met zijne Haisvrouw van de Mennonitifche gezindheid, en wierdt on- der de-hardfte vervoigingen, dle toen plaats hadden, gevat, en opgebrage; maar ontvioodt het. Zijne Vrouw, op het witerfte zwanger, wierdt door den Markgraaf in de gevange- bis geworpen, daar zij van fchrik en ontfteltenis den arbeid op het lijf kreeg; maar wierdt op borgtogt van HANS mI- Cutlets, haaren Neéf, en op zijnen hails, flosgelaaten, of liever toegelaaten na huis te gaan, daar zij verloste ,en haaren kraam vithield... Toen moest de. Borg haar weder in de gevangenis leveren, of het met zijnen hals boeten: zij keerde dan weder derwaards, en wierdt ten vuure gedoemd. Haar gedagte Neef, HANS MICHIELS, vroeg, of men, door een’ haarer kinderen, met den Vader na Kewlen gevivoden, door een Roomsch - Katholijk Priester te laaten doopen, haar niet zou kunnen redden? Het antwoord was; ',, misfchien ja”. In die hoppe enthiedt micuigts een dezier kinderen in aller-haast van Kealen na Antwerpen; het können, zijnde een ‘Döfer, wierdt op de Roomche wijze gedoopt, en kreeg bij: den doop den naam van sara, en de Moeder wierdt door, veel voorbiddens, en onder fterke belofte van Roomsch-; Katholijk: te zullen worden, Jos gelaaten. Deeze sara begaf zich, na eenigen tijd, met haare Moe: der, na Keulen, en trouwde, hawbaer geworden zijnde, JOOsT VAN VONDEL, een Hoedeftoffeerder te Antwerpen, die. mede een ijverig Doopsgezinde was, en insgelijks om de. vervolging na Keulen was geweeken. B,j deeze huisvrouw won hij onzen vermgarden jos TAN VONDEL, of vAN DEN VONDEL. Hij wierdt door zijne Ouders in den Mennonitifchen Gods-dienst opgetrokken, eerst te Utrecht en daar naa te Anfler-dam, wetwaards zijne ouders zich in gunftiger tijden begeven hadden, om dac aldaar eene meerdere vrijheid van Gods-, dienst pleats hadt. Zij geneer den zich daar cerlijk, en met a | ZLLZLZLZ5 goede 314 VONDEL. (JOOST vaw ven) beeen enn een men eee ee goede winiten, in hunnen koophandel, waar van een blijk is, dat een hunner Zoonen, wittem, de Broeder van jeost, middelen genoeg hadt, om in de Regten te ftudeeren, zich te Orleans cot Door te laaten promoveeren, en /talie te gaan bezien. Nog zeer jong zijnde, begaf zich onze joosT VAN VONDEL al aan het rijmen. Im het eerst waren zijne rijmen. plat en zenuwloos, fchoon de defiige Ridder noorr daar evenwel al yonken in zag, daar dat gloeiende digtvuur naderhand nit ‘goude ontftaan, spreekende dus van hem in het Jar s60l, toen de — pas dertien jaaren oud was. 9 EM KOSTER, VONDRÖLEN, BRECRO, & VICTORYN, »» Die nach dem zijn eerlang zijn.” In het Jahr 1610, het dreißewegungen zijn oderdoms, begängnis zijn in den egt met märkte, dogt van HANS DE WOLF, een Königin, mede van Brabantfche afkomst; hij zette een Koufenwinkel op, maar liet de zorge voor dezeb voor zijnne Huisvrouw opkoomen, zich geheellijk san zijnne liefhebberij voor. de Digtkunst overgeevende. Begrijpede, of liever voelende, dat hem de kennis van wreemde taalen noodig was, om zijnne Liefhebberij, of eer- der zijnne Studie, de Digtkunst, met vrugt voort te zetten, begon hij met het Fransch te leeren; maar hij bevondt, dat de Franfche Schrijvers, die toen voor handen waren, hem van weinig, of geen dienst konden zijn. Even eens was het gevolg van de Logica, waar aan hij insgelijks ordeelde ge- brek te hebben, om zijnne redenen gelijkelijker te fthikken, en de perfoonen, die in zijnne Digtftukken te pas mogten koomen Nettie en geregelder, en dus bevalliger te doen preeken; maar de Redenkundigen van dien tijd waren gan- schaftig niet de Reden, welke hem tot deeze oogmerken be- hulpzaam konden zijn. Hij begaf zich dan tot het leeren det Latijnfche taal, daar zijne uitgegeeven overzettingen -toonen dat hij vrij goede vorderingen in gemaake heeft; hij liet zich eerst door eenen Engelschman in dezelve onderwijzen, en ging daar naa ten huize van eenca.384Ma, een Vries, die VONDEL. (JOOST van ven) 315 rr ne hem viijtig onderregte: hij ruste niet, voor dat hij de taal redelijk verftondt. Door geftadige oeffening meer en meer vorderende, begon hij allengs de Latijniche Poëien te leezen, te verftean, en op bhunne geestige en kragtige uit. drukkingen te letten. In den Jahren 1620 verviel hij in een lange en kwijnende xiekte, die hem meermaalen om den dood deedt wenichen 5 daar hij anders een doodvijand van was, gelijk wij in 't ver- volg zien zullen. Maar in het volgende jaar weder wat be. koomen zijnde, viel hij op nieuws aan het digten, en men zag hem, in die edele kunst, van jaar tot jaar zo merkelijk toeneemen, dat hij zich zelven bijna niet meer geleek; waar toe zijne geduurige omgang met lieden van geboorte en ken- ners der kunst, die te zamen eene letterkundige vergadering hielden, als de Drost Hoorr, de Ridder Lavrens REAAL, en andere Digters, veel hielp, dewijl men in deeze vergaderin. gen de taal befchaafide, elkanderen zijne aanmerkingen over goede en kwaade, of gebrekkige pleatzen en uitdrukkingen in Schrijvers mededeelde, en regels omtrent de fchikking der vasrzen en ftukken beredeneerde en vastitelde. In 1617 hede hij de Warande der Dieren in ‘t licht gegeven. En in 1620 gaf hij de Helden Gods; Sferuzatems verwoesting, Treurfpel; de Heerlikhe van Salomon, uit het Fransch van pU BARTAS, enz. — Hij volgde in het stak van den Godsdienst de leer der Doopsgezinden; hij behoorde bijzonderlijk in de gemeente der Waterlanderen, en hadt het Didkenfchap onder hen be-diend. Maar in de verfchillen der Remonftranten en Cortras remontanten koos hij de onderliggende partij, en verdedizde haar met zo veel ijver, dat hij daar door voor Remonftrantsch gehouden wierdt, hoewel men verzekert, dat hij nooit het H. Avondmaal met dezelven heeft gehouden; terwijl veelen egter fterk beweeren, en als eene onbetwistbaare wa-rheid opgeeven, dat hij zich van de Doopsgezinden tot de Remonftranten begaf, en daar toe geheellijk overging. Zucker is het, dat hij in het vervolg van zijn leven den Protestantfchen Godsdienst heeft veriaaten, eu cot den Room{chen is overgegran, geiijk wij fraks nader melden zulien. In dezen Iaatst gegen den Godsdienst is hij rot het einde zijns levens gebletven, zijnde, gelijk in de Oudheden van Noordholland pag. 4. word gezegd, bekeerd door LEONARDUS MAREN, Roomsch Pastoor te Amlerdam. Terwijl hij hec met de Weaonhtiaaies hieldt, gaf hij zijnen, zo bekenden Palamedes, of de vermoorde onnozetheid, nit; een ftuk, t welk een oneindig gerugt maakte in de Ne-derlanden, en zelfs buiten ’s Lands. De volgende bijzonder-heden, der optekeninge niet onwaardig, vinden wij, aangaat-de het veel gerugts maakend voorval, vermeld. Men weet, dat, met het zu even genommen Toneelftuk, - het lotgeval van ’s Lands Advokat JOHAN VAN OLDENSARNE- veLD bedocld wierdt. Volgens zommigen zou de Heet ALBERT KOENRAADSZ VAN DER BURG, Schepen en Raad der Stad Amfferdam, onzen Dichter daar toé de eerfte aanleiding gegeeven hebben. Als vonpex hem daar op te gemoet voer- de, dat het nog geen tijd was, zou de andere daar op her- momen hebben, Maak het dan op eenen anderen naam. Dit welk zéggen vonbEL aanleiding genomen hadt, tot het ontwerpen van zijnen Palamedes; van welken de Ouden verhaalen, dat hij, onder voorwehdzel van geld van den vijand genooten, en het oog derwaarts gewend te hebben, door beleid van AGAMEMNON en ULysses, van kant geholpen wierdr; *t welk, naar het oordeel van vonpeL, met het ge- val des Advokats genoegzaame overeenkomst hadc, om ’er zijn Stuk op te bouwen.. Men verhaalt, dat cerwijl de Dich- ter met zijnen Pajamedes bezig was, het gerugt zich door de Stad verfpreidd E, dat Prins maurit, die in het Spel eene voorname perfonaadje zijn zoude, op ftervenlag. Vonnets huisvrouw, zulks vernomen hebbende, riep straks aan den Trap, die na zijne Kamer leidde, Man! de Prins legt en fierfe s ’c welk hij straks beantwoordde met te zeggen: Last hem flerven; ik belut hem vast. Nog in het zelfde jaar van ’s Prinzen overlijden, kwam het Treurfpel, met ’s Dichters eigen naam aan ’¢ Voorhoofd,. in het licht. Ondertusfchen liep °s Dichters doelwit te duidelijk in ’t oog, dan dat hem, over zijn Suk, niet eenige moeite zoude. Wiederaufen, Het Boek wiederaufen,  hemweigerde te herbergen, nam hij de toeviugt tot LAURENS JOOSTEN BAAKE, die hem met opene armen ontving, en hem ter wijkplaatze aanwees zijne Hofe in de Beverwijk, bij den naam van Scheibeek nog heden bekend. Naa drie of vier dagen fchuilens, verflaan hebbende dat van het vervocren na ’s Hage niet meer gefproken wierdt, kwam hij wederom ten voorfchijao. Vervolgens wierdt vonpEts zaak voor Schouts Rolle ges bragt; hier zaten, als Schepenen, ALBERT KJENRAADSZ BURG, die vonDEL tot het dichten van het Treurfpel hadt aangefpoord, en ERNST RUETERS. Deeze, in begrip verfchillende, bragien de zaak voor den vollen Bank van Schepeno; doch deeze waren ook niet eensgezind. Naar het voorbeeld van den Schout JaN TEN GROOTENHUis, die den Dichter alleenlijkren laste leide, dat Aij, im zijn Treurfpel, dingen gezegd hadt, die hij hadt behoore te szwijgen, neigden ook de meeste Schepenen tot zagtheid. Ma À Vice-President Schepen, JAN GUSBERTSZOON DE VIRGINIA, verneemende dar de meesten geneigd waren om VONDEL niet aan het lijf te koo- men, maar met eene geldboete, vrij te laaten, bragt als zija gevoelen uit deeze dreigende woorden:,, Van von veL zou sp ‘t niet doen, indien ik met het regt begaan mogt.” Welk zeg- a ea, gi8 VONDEL. fchrift op te bouwen. Hier licht Jan Gijsbregtszoon. Tree zagt, gif zoudt hens » Mogt hij met ’t regt begaan, yan Vondel zou ’r niet J! meer doen, Het Vonnis, bij de meerdeld geflagen, hieldt in, eene boete van driehonderd guldens; welke de voor iet ergers be- duchte Dichter gewillig betaalde, Het Treurfpel de Palame- des, dat flegts gedelelijk was opgehaald, was binnen weinige dagen uitverkogt. Men wil dat het Stuk, binnen weinige jaa. ren, dertigmaaten gedrukt wierdt. Doch ’t liep aan tot in den’ Jasre 16657, eer men het openlijk vertoonde. In het Jaar 1625 verviel hij in eene diepe en mijmerende zwaarmoedigheid, daar’ geene kennelijke reden voor was, maar die hem tot alle bezigheden onbekwaam maakte: zo dat hij dikwils betuigde, zich niet meer te kunnen herinneren hoe een vrolijk mensch gefteld ware. Maar deeze ongefteld- heid verminderde met der tijd, en allengs keerde de Dichter tot zijne voorige bez igheden weder, en liet zich in het Grieksch oder weder. In het Jaar 1626, of 1627, fchreef hij onder andere Hekeldigten het bekende Hancket, daar hij den Kerkenrasd van Amflerdam, over het vitwerpen van den Predikant CoRNELIS HANEKOP, als Haanen met schreppen, vinnig doorstreek. Vandien aart was ook zijn lied van Reintje de Pos, het welk den Burgemester Reinga pAUw te dier jd fcherp ftak, Inzorderheid waren de driftige of heerschzugtige Kerkelijken veeltijds de voorwerpen zijner berisping. Hier in hadt bi een bijzonder vermaak, en hier in wierdt zijn gest op eene bijzondere wijze viug en levendig, gelijk hij eens aan eon vertrouwd vriend erkende. In i a VONDEL. (JOOST van pew) °° 9) In het Jear 1628 reisde hij na Denemarken, en van das na Zweeden, dast hij te Gottenburg ook eene proef van zijnes Dichtgeest gaf, waar in-hij den Koning custavus voorfpelde, dat hij het Roomfche Rijk, of den Keizer, met oorlog zou- de aantasten, met zijne hoeve op der Oostenrijkeren heupe trappelen, en Rome in groote benasuwdheid brengen; hee welk in het derde en vierde jaar daar naa inderdaad gefchied- de. Dit vers wierdt onder des Dichters andere ftakken ge- drokt., met den naam van Orake; fchoon hier, in die hoe danigheid, eene zeer wezenlijke Dichter. omstandigheid aan ontbrak, namelijk dat het Slot niec vervuld wierdt, en dat de Koning in het midden zijner overwinningen kwam te fterven. Op deeze reize schijnt nog eene andere bijzonderheid voorgevallea te zijn, welke wij ftraks melden zullen. 