De elementen der sociale wetenschap
De gisting van het zelfbewustzijn begon thans in zijn geest. wat steeds het geval is , als wij tjjd en rost hebben tot nadenken en onderzoek van onzen toestand. Zijn blik werd ruimer . zijn hoop leefde wéér op , deels onder den invloed eener nieuwe neiging , deels door het besef, dat zijn toenemende kennis en duur gekochte ervaring hem in staat konden stellen, zelfs met zijn zwakke hersenen , anderen van dienst te zjjn. Maar zoodra hij zich tot eenigen hoofdarbeid aangordde, erkende hij zijn hul- peloosheid. Aan een beroep met studiën verbonden viel niet te denken en in een ander had kjj toen geen lust. Zoo verzonk lijj na eenige maanden van vruchteloozen strijd in nog dieper zwaarmoedigheid dan ooit te voren. Hij verweet zich den moed niet tè hebben om door zelfmoord een eind aan zjjn ellendig leven te maken. Zijn geest leed onder lichaamszwakte en hartstochtenkamp , zoodat het hem voorkwam , dat hjj voortdurend aan den rand van den waanzin stond, en misschien zou hjj ook krankzinnig geworden zijn, indien zjjn constitutie niet van nature zeer taai en sterk geweest was. Tot rust niet in staat, beproefde hjj verscheidene artsen en geneeswjjzen. De homoeopathie werkte niets uit, de koud-water-kuur, trots haar geweldige geneeskracht in chronische ziekten, maar weinig. Twee maanden toefde hij in een badplaats, nam in spierkracht en zwaarte aanmerkelijk toe, doch de zwakte der hersenen bleef die ze was. Toen viel het werk van Lallemand hem in handen. Met moeite las hij het en leerde er het ware geslachtelijk geneesmiddel uit kennen. Dat vermeerderde evenwel zjjn ellende; want nu ontstond een strjjd tusschen zjjn wetenschap en zjjn ziekelijk schaamtegevoel, waarin het laatste zegevierde. Hij toog naar Parijs, om Lallemand te raadplegen. Deze zeide dat hij zeker zou herstellen , als hij de physiologische middelen, d. i. don bijslaap , aanwendde. Doch zjjn onoverwinnelijk gevoel van schaamte, zijn krachtelooze wil maakten het hem onmogelijk dien raad te volgen , hoe overtuigd hjj ook van de noodzakelijkheid was. Hij keerde naar Engeland terug en bracht nog een jaar in denzelfden krachteloozen en hypochondrischen toestand door , terwjjl zjjn geest gekweld werd door besluiteloosheid en wilsverlamming, terwjjl onrust en prikkelbaarheid hem zich zelf en zjjn vrienden tot last deden zjjn. Engelsche medici (onder welke niet éen , ofschoon met zjjn geschiedenis bekend, het ware geneesmiddel kende of wilde aanbevelen), gaven hem den raad een ander klimaat te beproeven en hjj gir.g over tot eengroote reis naar het zuiden van Europa Op zjjn doorreis raadpleegde hij andermaal Lallemand te Parijs , die verbaasd was toen hjj vernam dat zjjn vroegere raad niet opgevolgd was. Lallemand vroeg volgens zjjn gewoonte om een geschreven relaas van den toestand , en na lezing zeide hjj dat zjjn éenig voorschrift was geregelde bijslaap en alle morgen wasschen der geslachtsdeelen met koud water. Op die wijze zou de gezondheid langzamerhand herstellen , ofschoon de kuur waarschijnlijk zes maanden zou duren. Ditmaal werden de noodzakelijke middelen dan toch eindelijk toegepast. De bijslaap werd aanvankelijk slechts eenmaal in de week toegestaan, en alles wat de organen prikkelen kon, als gezelschap van vrouwen , het eten van gekruide spjjzen en wat dies meer zij, werd in dien tusschentjjd streng verboden. Een bougie werd ingevoerd , om het lid te sterken , waarbij men ontdekte, dat een door de vroegere cauterisatie veroorzaakte ver- nauwing der pisbuis aanwezig was. Verwijding dezer laatste werd nu natuurlijk een hoofdzaak der behandeling; want de strictuur zelf is een der gevaarlijkste oorzaken van zaadverlies en had in het onderhavig geval de ziekte zonder twijfel zeer verergerd; na verloop van twee maanden begon de patiënt eenige beterschap in zijn symptomen te voelen en nieuwe hoop te voeden. Maar nu werd hij tot zijn groot nadeel met een druiper bezocht. In het verloop daarvan leed hij aan bubo en balontsteking, zoodat hij door pijn en langwjjligheid — om niet te spreken van het algeheele ophonden zijner behandeling — natuurlijk weêr in zjjn vorige vertwijfeling verviel. Want in een lange chronische ziekte , na jaren wanhoop en aanhoudende instorting en teleurstelling , is dit meer dan voldoende, om den moed eens patienten neêr te slaan. De druiper , ondanks alle middelen , duurde zes ellendige maanden lang,doch werd eindeljjk genezen. Vervolgens werd de behandeling der strictuur en de geregelde bijslaap , die beide natuurlijk geheel en al uitgesteld waren, weêr opgenomen, en toen de strictuur na een behandeling van twee maanden toereikend verwijd was, begon de gezondheid langzamerhand terug te keeren. Schier ongemerkt herkreeg hij het vermogen om te lezen, en zjjn goede stemming physisch en moreel. Van lieverlede trok de nevel op, die zoo lang op zijn geest had gerust, en na een ongeveer zevenjarige ellende zooals de jeugd zelden te torschen heeft, begon hij weêr tot een nieuw leven te ontwaken. Sedert vorderde zijn genezing goed bij het bestendig gebruik der natuurlijke gezondheidsmiddelen , en hij was eindelijk in staat een beroep te kiezen en met energie te studeeren , hoewel z[jn geest geenszins zijn vroegere veerkracht bezit, wat dan ook na zoo'n lange ziekte niet te verwachten was. Maar ofschoon zijn gezondheid waarschijnlijk altijd teêr zal blijven , in vergeljjking met die van hen , wier constitutie niet zoo zwaar geleden heelt, en ofschoon een streng hygiënisch leven voor hem noodzakelijker is dan voor sterker naturen , heeft hij toch reden van onuitsprekelijken dank voor de gezegende verandering in zijn toestand en voor de hand , die hem redde. Het door ons meegedeeld verhaal , een zeer volkomen tafereel bevattend van de jaren lijdens , die de schoonste dagen van een jongen en vurigen geest van meer dan gewone energie verduisterden, beschouwe men niet als een individueel geval, maar wel degelijk als type van een geheele klasse van gevallen , die de meeste ruoreele quaestiën over sesueele onderwerpen in zich sluit en waarvan de oplossing van zoo oneindig belang is. Wie was de ware, goede geneesheer , de redder van dezen jongen man ? liet was degeen , die, onbevangen door algemeen verspreid vooroordeel, in het heldere bewustzijn van waarheid en plicht, hem de onschatbare resultaten van jaren geduldig onderzoek kon geven en hem zoo inet handtastelijke zekerheid in staat kon stellen , zich uit een afgrond van ellende in een wereld van vreugde en hoop op te werken. De onwetende medici daarentegen waren zij , die omleiden invloed der gewone moreele vooroordeelen , de deur zijner genezing voor altijd sloten. Deze zonden den ongelukkige, had hij niet juister inzicht en een dapper wetenschappelijk man getroffen, waarschijnlijk permissie hebben gegeven een ellendig leven voort te slepen , om vermoedelijk binnen eenige jaren in idiotisme of wanhopige hypochondrie weg te zinken : een gruwel voor zich zelf, een voorwerp van diepe meewarigheid voor vriend en bloedverwant. Zie , dat alles is de zuivere waarheid ; vroeg of laat zal de wereld het inzien. De hartstocht der Liefde wil, evenmin als andere dingen , iets weten van een bovennatuurlijke methode van denken. Daar en in al het andere maakt de wereld zich los uit de aanmatigingen en dogmen van het bovennatuurlijke, om over te stappen op het heldere en bewjjsbare geb;ed der natuur; alleen door ieder voorkomend geval op dat gebied te onderzoeken, zullen wij tot juiste begrippen geraken. Mocht toch het gansche menschdom het grenzenlooze belang van het lot van ieder afzonderlijk individu leeren begrijpen ! Wij leven, genieten en lijden niet alleen voor ons zelf, maar elk onzer is een type van het geheel; en als wjj al de behoeften zijner natuur konden verstaan, zouden wjj die van het gansche menschdom begrijpen. Wij zijn al te veel gereed, om de belangen van het individu op te offeren aan hetgeen verkeerdelijk het algemeen welzijn wordt genoemd. Geen welzijn kan algemeen zijn, als het niet het welzijn van ieder wezen insluit; en bij diep en geduldig onderzoek zullen wij zonder uitzondering vinden , dat de ware belangen van ieder individu onafscheidelijk verbonden zijn met die van het gansche menschdom. De waarachtige medicus kan den naain zelfs van offer niet dulden. Als wij eenmaal beginnen met de belangen van een individu op te offeren, wie onzer is dan veilig? Zjjn we niet allen individuen en nemen wjj niet allen deel aan iedere quaestie. die met de rechten en plichten van een menschelijk wezen in verband staat ? Ieder afzonderlijk ziektegeval is van het grootste gewicht voor een individu , met name voor hem die lijdt, maar van niet minder gewicht voor ons allen als individuen , aangezien wjj zelf of onze kinderen en vrienden aan diezelfde kwalen bloot staan; de meest verspreide theorieën moeten vallen, als zij de genezing van het individu wederrechtelijk in den weg staan. Spermatorrlioesi of onvrijwillige Zaadvloeiing. Na de bespreking van eenige der hoofdoorzaken van deze ziek- te, ga ik thans over tot een uitvoeriger uiteenzetting van haren aard en symptomen. Vóór de onderzoekingen van Lallemand werd zij , hoewel bekend, weinig begrepen , gehuld als zij vroeger was in de duisternis en onwetendheid, die alle sesueele dingen omgaf Bij gelegenheid zijner waarneming van hersenziekten, kwam Lallemand het eerst op het vermoeden van de verderfelijke uitwerking van veelvuldig zaadverlies op de mannelijke constitutie cn naar aanleiding daarvan maakte hij dit tot een onderwerp van onderzoek. Eenmaal in het bezit van den sleutel, zette hij zijn navorschingen niet bewonderenswaardige volharding en scherpzinnigheid voort en leverde na twintigjarigen arbeid in zijn werk over onvrijwillig zaadverlies een massa hoogst belangrijke feiten , toegelicht door ziektegeschiedenissen van de hand der patienten zelf. waardoor het werk die treffende, levendige tint bezit, slechts door subjectieve beschrijving te verkrijgen. Zijn ontdekkingen doen in oorspronkelijkheid cn belangrijkheid voor andere medische weldoeners van ons geslacht niet onder ; toch zjjn ze ten onzent nog betrekkelijk weinig bekend , of worden althans door onze medici nog weinig ronduit aangenomen en goedgekeurd, voornamelijk omdat zjj de grondslagen der theoretische moraliteit tusschen de beide geslachten geweldig aantasten cn derhalve aan een heirleger van vooroordeelen lijnrecht overstaan. Ten allen tijde is het een ramp, met bovennatuurlijke vooroordeelen te doen te hebben ; deze toch zjjn het moeielijkst te overwinnen : maar een dubbele ramp is het, als ze zich stellen tusschen een deerniswekkend ljjder en diens redding uit een ellende, schier erger dan de dood. Konden degenen , die strenge onthouding of kuischheid van een mensch vergen , terwijl deze daaronder wegkwijnt, slechts een blik werpen in zijn helsche ellenden , ze zouden hun drij ven nalaten en afzien van hunne gevaarlijke en verderfelijke inmenging, het veld ruimend voor hen , die redden kunnen en willen. De menschen bedanken er tegenwoordig voor. martelaars te worden tot stichting hunner vrome buren De ziekten der geslachtsorganen zijn de smartelijkste aller ziekten , al was het maar wegens de bitterheid , die ze schier zonder uitzondering wekken in den boszem dergenen , die er sterk door geteisterd werden. Terwijl bij andere ziekten de patienten ten minste zeker zijn van de algemeene sympathie , en alles geschiedt, wat liefde en kunst tot genezing kunnen doen , heeft bjj deze ziekten en daar alleen, juist het tegendeel plaats. Verre van medelijden te hebben of hulp te verleenen , doet het publiek (niet wetend wat het doet en hoe erg het zondigt) al htt mogelijke om den ongelukkigen lijder verachtelijk en rampzalig te maken en zyn genezing te dwarsboomen. Geen klasse van ziekten kenmerkt zich derhalve door zulk een prikkelbaarheid en bitterheid bjj hare mishandelde slachtoffers , geen andere bederft zoo het moreele karakter, hoe edel het ook zij. O! mochten wjj toch nog zoo lang leven, om die verwoestende, ongelukkige gewaarwor- dingen uit de menscheljjke borst te zien verdwijnen ; tc zien dat de geslachtelijke ziekten , misschien de meest verspreide van den tegenwoordigen tijd , even als alle andere ziekten ware algemeene broederliefde en sympathie ontmoetten, te zien dat alles in 't werk werd gesteld tot bevordering van hare genezing en tot verbanning er van vèr, vèr van ons . van een wereld , waar zij reeds al te lang hare verwoestingen hebbsn aangericht. Onder zaadvloeiing of spermatorrhoea verstaat men het veelvuldige verlies van zaad buiten den wil van den patiënt; dat verlies , zooals wij gezien hebben . maakt een hoogst ellendige ziekte uit. Die zaadloozingen of pollutiön kunnen verdeeld worden in die welke 's nachts en die welke over dag plaats hebben. Bij de nachtelijke pollutiën heeft de patiënt gewoonlijk een sexueelen droom, een erectie van den penis en een uitstorting van zaad , die hem wakker maakt. Deze vorm van nachtelijke pollutiën, die bij den sterksten man kan voorkomen en gemeenlijk de periode der puberteit vergezelt, is de minst nadeelige, aangezien zij alle elementen van sexueele opwekking bevat, alleen met dat onderscheid , dat de man die droomt, gelijk Ixion slechts een wolk omhelst. Veel menschen . die een leven van onthouding leiden , hebben zulke zaadloozingen met korter of langer tusschenpoozen , jaren lang , en bljjven toch vrjj gezond en sterk. Toch zijn ze steeds verdacht en bewjjzen , zelfs al verminderen zy de krachten niet, dat de geslachtsorganen tot behoorlijke werkzaamheid gereed zijn en die noodig hebben. Op al die waarschuwingen , wanneer ze lang in den wind worden geslagen , volgen verzwakking en ziekte. Is dit het geval, dan worden de zaadloozingen talrijker en de gezondheid neemt af. De pjllutiën kunnen dan bjjna iederen nacht plaats hebben , of in erge gevallen zelfs drie of vier maal in éen nacht, hetgeen weldra een toestand van groote uitputting ten gevolge heeft. Aan de mate, waarin nachtelijke pollutiën de gezondheid verzwakken , blijkt in hoeverre ze ziekelijk zjjn of niet. Somtijds, als ze niet talrijk zjjn , bljjven ze zonder ernstig gevolg ; in andere gevallen, als ze menigvuldig zijn, brengen zjj de grootste uitputting en melancholie te weeg. Bjj toeneming der ziekte hebben de pollutiën plaats zonder wellustigen droom of erectie. De patiënt wordt plotseling uit een soort van bedwelming wakker , op het oogenblik der uitstorting , die hjj vruchteloos tracht tegen te houden ; of hij ontwaakt eerst na de uitstorting: met een lethargisch besef van hetgeen voorgevallen is, voelt zjjn hand er de sporen van en bij de ontdekking van het noodlottig verlies denkt hij met wanhoop aan den dag , die volgen 'zal. Bjj nog verdere toeneming der ziekte, verliezen de organen hunne natuurlijke kracht, om een groote hoeveelheid op eens onvrijwillig uit te werpen. Het zaad wordt dunner en waterachtig; het loopt weg zoodra het gemaakt wordt, bij de minste inspan- ninz b v. bij stoelgang en in erge gevallen bij het urmeeren. Dat zijn de over dag plaats hebbende onvrijwillige zaadloozingen. ÏS kenmerk van een erger vorm der ziekte en grooter zwakte. Bij stoelgang merkt de patiënt dat na lediging zijner blaas eenige droppels wegvloeien van een witachtig , kleveng ■ Wanneer hij zich door hardlijvigheid meer ^et insppn«i s de nuantiteit van dat vocht grooter en het gebeurt wel dat hu een lichte kitteling van wellust bespeurt. Ook kan gebeuren, maar zeldzamer, dat het zaad vóór de urine wegvloeit. Hierbij moe opgemerkt worden dat een witachtig vocht, zeer veel op zaad aeHikend, echter eenvoudig bestaande uit afscheiding der prostate en uit slijm , gedurende den stoelgang, met name bij moeie Hiken stoelgang, dikwerf de pisbuis wordt uitgedreven. Om halve goed te onderscheiden , is het noodzakelijk het mikroskoop te gebruiken, die de aanwezigheid van spermatozoen aanwast wanneer genoemd vocht werkelijk zaad is. Het verlies van zaad bij het urineeren wordt op dezelfde wijze geconstateerd daai het zaad doorgaans met de laatste droppels urine wegvloeit, zal liet meestal voldoende zijn deze aan een onderzoek te onderwe «en. Het onderzoek met het mikroskoop is van het grootste De lang en brengt dikwjjls de oorzaak der geheimzinnigste symptomen aan het licht. Pickford te Heidelberg maakt de opmerking dat ook bij gezonde mannen, met name als zij onthouding oete nen , een kleine hoeveelheid zaad soms gedurende den stoelga g fis de zaadvloeiing lang geduurd heeft, dan wordt de van het zaad soms zoo slecht, dat het tot bevrucntmg nl deuct. De zaaddiertjes zijn in die gevallen soms nauwelijks erkennen en schijnen hunne normale ontwikkeling te missen. Zoodra de nachtelijke pollutiën zoo talrijk geworden zyn , dat de constitutie van den patiënt dat verlies niet kan verdragen . nemen de krachten langzamerhand af. De groGiedomineeren karaktertrek in alle door zaadverlies teweeggebrachte symptomen is verzwakking van het zonnestelsel. Er is zeker geen ziekte , die, haren zetel niet hebbend in de hersenen, deze zóo verzwak.. De voorboden van zenuwuitputting zijn aanvankelijk gei mg . een gevoel van zwakte , 's morgens bij het opstaan , met nami na een of meer nachtelijke pollutiën; een soort van beneveling dei toedachten, een sluier voor het oog, dat zjjn glans verliest; verzwakking der spierkracht, gepaard met prikkelbaarheid der spiervezels , die zich meermalen openbaart dcor hartklopping (een on vermydelijU trawant van zenuwuitputting) en in ve e Sollen tot de ij dele vrees voor een organische hartziekte aanleiding gaf , haidliivigheid en mindere of meerdere vermagering van het lichaam, bij den eenen patiënt worden niet dezelfde deelen hoofdzakelijk aangedaan als bij een ander. De een (die vermoedelijk met veel stu deert en bij wien de hersenen niet het kwetsbare deel zBn) zal minder klagen over zijn hoofd dan wel over slechte spijsvertering, vermagering en spierzwakte, terwijl de ander , wiens denkvermogen diep gekwetst is , het voorkomen van bloeiende gezondheid behoudt. Bij toeneming der ziekte worden alle symptomen erger. De patiënt wordt hoe langer hoe magerder en zwakker; hij wordt impotent , d. i. onvermogend tot den bijslaap; want het verzwakte brein is niet meer in staat een erectie teweeg te brengen in de niet minder verzwakte geslachtsorganen ; of de geslachtsgemeenschap geschiedt met schier onmiddellijke zaadstorting en weinig genot. I'aarmede is vaak afkeer en ziekelijke blooheid in vrouwelijk gezelschap verbonden. De geest kan op verschillende manieren worden aangetast. Hij kan woest en vijandig worden, het bjjzijn van vrienden mijdend en haat koesterend tegen het menscbdom ; of wel sombere wanhoop, melancholie , schuwheid maakt zich van hem meester. De rede verliest langzamerhand alle helderheid en veerkracht, houdt op aan den machteloozen wil te gehoorzamen, vruchteloos trachtend haar tot denken te dwingen : dat kan zoo voortgaan tot krankzinnigheid of idiotisme. Doch hoewel die uiterste gevolgen voorgekomen zijn , willen wij hopen dat door de meerdere kennis van die ziekte en hare behandeling, het voortaan zelden meer zóo ver zal komen. Het is namelijk een der deerniswaardste ziekten van het mensch•loiu , maar ook een ziekte tot welker breideling en genezing oneindig meer kan gedaan worden dan werkelijk geschiedt. Dat kunnen wij van alle ziekten niet getuigen ! Als wij denken aan kanker, aan organische hartziekte enz., van eerstgenoemde de oorzaken niet kennend, terwjjl wij deze dikwijls in éen dag onder onze oogen, door rheumatische koorts voortgebracht zien, om jaren Ijjdens , niet te voorkomen en onmogelijk te genezen toestanden te verooi zaken — wat een medelijden wekt de gedachte aan al het ljjden waaraan het menschdom onderworpen is, dan bjj ons op ! Hen geve ons slechts een blik in aard en oorzaak eener ziekte, en hemel en aarde znllen wjj bewegen, om ze te voorkomen 1 Doorgaans veroorzaakt zaadvlooiing geene organische ziekten der hoofdorganen, wat men wel eens heeft beweerd. Menig patiënt, menig medicus hebben verkeerdelijk gemeend dat de functie-belemmerende ziekten van hoofd, hart, maag enz. uit een organisch ljjden van die deelen zelf'ontstonden. Velen raadpleegden Lallemand, in de meening dat zij aan zulke ziekten of aan tering leden , terwjjl hunne vermagering en zwakte veroorzaakt was door de veel gemakkelijker te behandelen spermatorrhoea. Voornameljjk heeft men gevonden, dat zeer veel patienten van dien aard. aan wie men, uit onkunde van hunne ziekte en derzelver genezing, den naam van hypochondristen had gegeven, aan deze ziekte leden! waarbij juist hypochondrie of sombere gemoedsstemming misschien wel het meest voorkomend symptoom is. Wat den afloop der ziekte aangaat, aan zich zelve overgelaten heeft zij in menig geval neiging om toe te nemen. De patiënt kan na jaren ljjdens in het diepste stadium van zwakte vervallen en sterven. De ziekte bereikte dikwijls krankzinnigheid, idiotisme. Dat is een uiterste , van waar natuurlijk langs een oneindig aantal stadiën opgeklommen wordt tot volkomen gezondheid van den geest. Lalleiriand maakt vele hoogst belangwekkende opmerkingen over eenige der uitstekendste mannen van: vroegere tijden , die naar zijn meening aan deze ziekte laboreerden en voorzoover wij naar hunne eigene beschrijving der symptomen kunnen oordeelen, schijnt dat vermoeden zeer gegrond. Volgens het door Rousseau in zijn Confcssions medegedeelde aangaande zjjn ziekte en smarten , die zijn dood ten gevolge hadden, na vroeger daardoor schier tot waanzin gebracht te zijn, houdt Lallemand het er voor , dat hij aan zaadvloeiing leed , en dat daaraan menige buitengewone moreele en intellectueele werking, door dezen ongelukkigen man met zoo levendige kleuren geschilderd, moet toegeschreven worden. Voor Lord Brougham is Rousseau een man van zeldzaam maar beperkt genie, vol boosheid en misdaad; voor den waren wijsgeer is hjj een droevig en uitermate leerrjjk voorbeeld van een zeer edelen geest, strijdend tegen een verwoestende geheime lichaamsziekte. Ik hoop dat het de laatste eeuw zal zijn , waarin men zich in staat acht een menseh , een physiscli-psychisch wezen, te beoordeelen zonder de materiëele zyde en haren invloed te kennen. Zijn de wetten en ziekten van het lichaam een minder belangrijk deel der geschiedenis van den mensch , dan die sophistiek , uit ontelbare , theorieën fabricserende hersenkassen voortgekomen, die hun fabricaat hebben achtergelaten in de rommelkamer van moreele en metaphysische speculatiën ? Ook Pascal , meent Lallemand, heeft aan deze ziekte geleden , en waarschijnlijk ook Isaak Newton , die een leven moet geleid hebben van strenge geslachtelijke onthouding. Uitgemaakt is het dat zijn onvergelijkelijke geest na het midden zijns levens afnam, en men wil. zelfs, op welken grond weet ik niet, dat hij in zjjn later leven byna het verstand verloor. Het is een ziekte, die door ingespannen studie zeer bevorderd wordt, en aangezien geen menschelijke hersens daaraan weêrstand kunnen bieden, kunnen wjj wel aannemen, dat zij in zeer vele gevallen de schuld geweest is van te vroege afneming der geestvermogens. Ik heb reeds verscheiden hoofdoorzaken dezer ziekte beschreven, toen ik sprak van het nietgebruik , van het overdreven gebruik, en van het verkeerd gebruik der geslachtsorganen. Lallemand vond verscheiden gevallen bij katholieke priesters, die hunne gelofte van kuischheid (dat opvallend bewjjs van onkunde en miskenning der wetten van het lichaam) streng in acht namen ; vele gevallen bjj jongelui, die het zich op den hals haalden door zelfbevlekking ; vele bjj oude losbollen , door uitspatting en venerische ziekten uitgeput. Andere oorzaken vindt men in al het- geen de geslachtsorganen verzwakt of prikkelt. Zoo is een zeer gewone en zeer gewichtige oorzaak een druiper , vooral als deze lang geduurd heeft. In dat geval strekt de ontsteking zich langzamerhand in de pisbuis uit, totdat zij de plaats bereikt, waar de zaaduitvoerkanalen zich ledigen, en veroorzaakt zoo de hardnekkigste zaadvloeiing. Een strictuur der pisbuis is alsmede een veel voorkomende oorzaak. Deachter de hindernis opgehouden urine verwijdt het kanaal en dringt in de zaaduitvoerkanalen, die daardoor eveneens wijder worden en zoo veelvuldig zaadverlies bevorderen. De afmatting en hypochondrie , die vaak zoo kenmerkend zijn bij lijders aan strictuur , komen meestal van zaadverlies. Weer een andere oorzaak (bij een der interessantste gevallen van Lallemand , waarvan de patiënt zelf een trelfende en aanschouwelijke schets gegeven heeft) is de aanwezigheid van ascariden, een soort van kleine wormen, in het aangrenzend darmkanaal. De onophoudelijke prikkeling, door de nabijheid dezer dieren veroorzaakt , bracht de zaadloozingen te weeg. Andere voorbeschikkende oorzaken , die deze ziekte gemakkelijker vat geven en hare genezing bemoeieljjken, zijn : van nature zwakke en onvolkomen geslachtsorganen, die zich , in zeldzame gevallen , in het tijdperk der puberteit niet ontwikkelen , maar levenslang in een vroeger toestand blijven ; een lange voorhuid, of aangeboren phimosis (d. i. de onmogelijkheid , om de voorhuid over den eikel terug te trekken) , in welk geval bij niet zorgvuldige reiniging, de voorhuidsstof zich om de kroon van den eikel ophoopt, scherp wordt en prikkelt. In vele van Lallemand's gevallen was er een lange voorhuid , een wjjde monding der pisbuis , slappe , weeke zaadballen en scrotum en weinig haar. Men meene niet dat deze ziekte slechts zelden voorkomt. Tot het uiterste komt het wel is waar bij haar niet zoo dikwijls als bij andere ziekten; maar wegens haren bijzonderen aard , wegens de onkunde van mannen en vrouwen aangaande de wetten deigeslachtsorganen, en wegens de groote hinderpalen, die aan de dooide natuur geëischte oefening dier organen in den weg staan, zijn er waarschijnlijk weinig menschen die in hunne moreele en physische gezondheid niet min of meer sexueel geleden hebben. WJj zien dat onkunde en heimelijkheid altijd en eeuwig tot ziekte en ellende voeren; kunnen wjj dan aannemen dat een aangelegenheid van zoo vitaal belang als het menschelijk lichaam in t algemeen en de geslachtsorganen in 't bijzonder, onbekend bljjven en de wetten daarvan ononderzocht, zonder de schromelijkste gevolgen ? Een voorname reden , waarom de menschen geen levendiger belang stellen in de wetten van het lichaam en ze niet met meer eerbied bestudeeren , ligt in de onbekendheid met hare belooningen en straffen ; alle bestudeering der ziekte wordt tot de medici beperkt en de belangrijke studie gaat zoo voor het publiek verloren. Want wjj leeren eerbied en achting voor de wetten in rechte reden tot onze kennis daarvan en de gelegenheid die wij hebben te zien, hoe inachtneming en verwaarloozing ons of anderen aandoen. Indien dus van alle menschen niet gevergd wordt evenzeer getuigenis af te leggen van de verschillende toestanden van physische even goed als van moreele gezondheid en ziekte , zich daarmee vertrouwd te maken en een oordeel daarovei te vellen, zullen zij nooit behoorlijk belang stellen in het onderzoek en de waarneming der physische wetten. Wat de genezing van de zaadvloeiing betreft, zal men uit het gezegde zien, dat de groote zaak is: de geslachtsorganen voldoend en normaal werk te verschaffen. De zaadvloeiing tegen te gaan om vervolgens de organen door gebrek aan oefening weêv te laten verzwakken, is even nutteloos als een gebroken been te cureeren en vervolgens den patiënt steeds op de canapé te laten liggen. In ieder geval van verzwakking door zaadverlies , zooals bij alle ziekten, moet de behandeling vooreerst er naar streven de oorzaak te verwijderen . ten tweede de uitwerkingen weg te nemen en ten derde de constitutie zooveel mogelijk hare oorspronkelijke kracht terug te geven, door inachtneming der physiologische wetten , die men geschonden heeft en zoodoende de ziekte heeft veroorzaakt. Als wij derhalve de strictuur vinden , dan moeten wij aan het verwijden gaan ; vinden wij ascariden . dan moeten ze weg. Is een druiper de oorzaak , dan moet men de pisbuis met een sonde onderzoeken, en als de prikkelbaarheid door chronische ontsteking van het slijmvlies boven de mondingen der zaaduitvoerkanalen teweeggebracht wordt, raadt Lallemand de aanwending aan van den porte-caustique. Dit instrument, bestemd tot de cauterisatie van de binnenste oppervlakte der pisbuis, bestaat uit een bougie van metaal , waardoor een stilet gebracht wordt, aan het einde waarvan zich het bijtend salpeterzuur zilver bevindt, waarmee het zachte deel der pisbuis , waarvan de prikkeling schjjnt uit te gaan , zachtjes wordt aangeraakt. Met dat middel heeft Lallemand, die 't het eerst aanwendde, in erge gevallen veel op. Maar dan ook in erge gevallen en met name in gevallen die uit druiper-ontsteking voortkomen, als bijslaap, en hygiënische middelen niet in staat zijn de zaadloozingen te doen ophouden ; bovendien worde het met groote omzichtigheid aangewend en in geen geval meer dan tweemaal. Volgens Rouband is cauterisatie slechts • in die gevallen nuttig, waaide zaadvloeiing uit chronische ontsteking der oeslachtsdeelen voortkomt , nadeelig daarentegen , wanneer slechts slapheid en zwakte van die deelen aanwezig zijn. Pickford keurt met heel weinig uitzonderingen cauterisatie af en Courtenay, die zijn werk over zaadverlies in het Engelsch heeft vertaald, maakt gewag van verscheidene gevallen , waarbij zjj strictuur of langdurige pijn in de pisbuis veroorzaakte. Sommige medici geven de voorkeur aan oplossingen van nitras argenticus of iodium, die ze door middel van een sonde in de pisbuis met de oppervlakte der prostata in aanraking brengen. 8 Wat het natuurlijke geneesmiddel, de geslachtsgemeenschap , aangaat, van groot belang is het dit behoorlijk aan te wenden. In vele gevallen van zaadverlies, uit zelfbevlekking of uitspatting ontstaan, als de geslachtsdeelen in een zeer prikkelbaren , congestieven of verzwakten toestand zijn , schaadt de bijslaap meer dan hy voordeel aanbrengt, indien men terstond f ijn toevlucht daartoe neemt. Men moet beginnen met middelen aan te wenden, die de prikkelbaarheid wegnemen, het zaadverlies doen ophouden en de geslachtsorganen kracht en toon geven. Bovendien vergete men , als de bijslaap aan te bevelen is, niet, dat de organen zich in een toestand van groote zwakte bevinden en dat een onmiddelljjke overdreven inspanning juist de tegenovergestelde uitwerking zou hebben van hetgeen men verwacht. De bijslaap moet derhalve aanvankelijk zeer matig plaats hebben , ongeveer ééns in de week , om dan met da toenemende krachten langzamerhand menigvuldiger te worden. De teekenen van de gunstige uitwerking daarvan zijn een opgeruimde stemming van geest en lichaam , betere eetlust, moed, zelfvertrouwen. De patiënt moet intusschen niet veel in gezelschap van vrouwen zijn, als dat zinnelijke lusten wekt, die niet kunnen bevredigd worden. Hij moet in de open lucht leven , veel beweging nemen , doch weêr niet Ie veel, aangezien dit hem zou kunnen verzwakken en zaiidloozing teweegbrengen. Artsenjjen helpen meestal niet veel Men neemt, ook in andere ziekten, dikwijls zijn toevlucht daartoe, als verontschuldiging dat men niets doet; bovendien leiden zij de aandacht van patiënt en geneesheer af van het éenig afdoend geneesmiddel. Het nuttigst is nog het gebruik van ijzer en chininc in gevallen die uit zwakheid voortkomen, en van kleine giften cubebe, bjj chronische ontsteking van het slijmvlies dat de prostata bedekt. Laxeermiddelen werken meestal slecht; doch men wende by verstopping meermalen klisteeren aan van koud of lauw water , aangezien de inspanning by den stoelgang zaadverlies over dag veroorzaakt. Wyn , bier, azijn zyn nadeelig en moeten by aanwezigheid van een strictuur , volstrekt vermeden worden. Ook het rooken oefent een verzwakkenden invloed op de geslachtsdeelen. De grootste voorzichtigheid moet in acht genomen worden , dat de patiënt zich gedurende zyn behandeling geen venerische ziekte op den hals hale. Zulks is in zyn geval tien dubbel te vreezen ; want ze houdt de genezing op , compliceert zyn toestand en is schrikkelijk ontmoedigend voor iemand die ai zoo lang geleden heeft. Dit wordt dikwerf' te berde gebracht als argument tegen de genezing door byslaap ; doch niet de wetenschappelijke waarheid dier kuur wordt daardoor quaestieus , maar alleen het practisch raadzame. De patiënt moet natuurlyk ernstig gewaarschuwd worden tegen het gevaar waaraan hjj zich blootstelt: en als hy geen veiligen byslaap erlangen kan, wat helaas maar al te dikwijls het geval is, dan moet hij zorgvuldig de voorzicntigheidsmaatre- gelen aanwenden , waarvan ik spreken zal in het hoofdstuk over venerische ziekten Om de prikkelbaarheid der pisbuis te verminderen , wordt de inbrenging eener elastische bougie, om de acht of veertien dagen, zeer door Lallemand aangeraden en in ieder geval worde de pisbuis door middel eener bougie onderzocht, opdat men wete of er strictuur of ongewone gevoeligheid hier of daar aanwezig is. In vele gevallen beveelt hij ook mineraalbaden aan ; ik voor mij zou nog meer de koud-water-kuur aanraden (hoewel natuurljjk slechts als begeleidster der geslachtelijke behandeling) als de verreweg het meest geconsentreerde en systematische hygiënische behandeling , die tot nog toe in toepassing is gebracht. Sprak ik uit hoezeer ik die geweldige verovering der therapie bewonder en welke resaltaten ik daarvan verwacht, myn lol zou overdreven schijnen. echter niet aan diegenen, die de groote beteekenis van de physiologische of natuurlijke gezondheidsvoorwaarden kennen, zooals die in de werken van dr. Andrew Combe , Liebig e. a. zoo voortreffelijk zijn neergelegd 't Is zondeiling dat menschen , met de natuurlijke wetten der gezondheid vertrouwd. niet willen toegeven, hoe voortreffelijk de waterkuur, goed toegepast, in vele opzichten die grondbeginselen verwerkelijkt; ze is namelijk eenigermate de geconcentreerde kern der gebruikelijke en natuurlijke gezondheidsmiddelen, waarvan de toepassing voor ons allen , zoowel in gezondheid als ziekte, van zoo oneindig gewicht is. Hoe is het mogelijk dat zn , die het beter moesten weten, van dat stelsel — een der merkwaardigste teekenen van den vooruitgang van onzen tijd , — van dat st lsel spreken. alsof het tot dezelfde categorie behoorde als de homoeopathie ? Het is heel wat anders ; slechts in éen punt komen zij overeen , namelijk daarin — een gebrek dat alle nieuwe stelsels, die onze achting nog moeten veroveren, aankleeft — dat de voordeelen er van te aanmatigend en exclusief op den voorgrond worden gebracht. Wat de homoeopathie aangaat , deze is met onze ervaringen over de invloeden , die gezondheid en ziekte voortbrengen , in lijnrechten strijd : dies is zij verre van het geloof en het begripsvermogen der rneesten onzer. Dat sluit evenwel niet in dat een leer , die zooveel aanhangers telt , inet minachting bejegend , niet geduldig onderzocht moet worden , om haar , als ze valsch bevonden wordt, behoorlijk te weerleggen. Om de ziekte , die wij bespreken , te bestrijden — de geweldige beteekenis van die taak wordt nog maar zeer gebrekkig ingezien — moeten wij al hare oorzaken trachten weg te nemen. Eenige daarvan liggen in andere ziekten, als b. v. in den druiper , die door voortbrenging van strictuur of chronische ontsteking van het slijmvlies , de zaadvloeiing teweegbrengt. De middelen tegen niet-gebruik , onmatig gebruik en misbruik der geslachtsorganen werden boven kort opgegeven en bestaan , als bij alle ziekten, hoofdzakelijk in het leeren begrijpen door allen van de wetten en den bouw des lichaams en van al diens organen, in het mogelijk maken dat allen aan die wetten gehoorzamen. Geen andere voorkoming der ziekte is mogelijk dan de meest algemeene verspreiding van de kennis der wetten van de gezondheid, van de geschiedenis der ziekte en van eerbied voor het een en het ander. Afscheid nemende van dit hoofdstuk, beveel ik den lezer , die er meer van weten wil en een verrassenden blik wil slaan op een gebied van moreele en physische ervaringen, de lezing aan van Lallemand's groote werk over onvrijwillige zaadvloeiing, waarvan deze studie een zoo onvolledige voorstelling bevat. Venerische ziekten. Ik kom thans aan een klasse van ziekten , veel beter bekend en bijna nog meer verspreid , dan de door mjj beschreven ware geslachtsziekten, men kan wel zeggen dan alle andere ziekten. Want er is bjjna geen hoekje der aarde waar men ze niet vindt en bovenal planten zjj zich voort en kiezen meestal verblijf in het hartje der beschaafde wereld. Als vergift in een beker verbitteren zij alle liefde der jeugd , verspreiden achterdocht, haat , wanhoop in jonge argelooze zielen. Gelijk de draken der legendaire lusthoven, sluiten zij vaak voor de jeugd de deur van alle redding toe. Niet alleen de arme , ellendige, verlaten lichtekooien zijn er de slachtoffers van , maar ook de geachte huisvrouw en het ongelukkige kind worden er door weggeraapt van de aarde. Op gelijke wijze treffen zjj den onervarene en den losbol en hebben, niet ongelijk aan de strafwetten van voorheen , een even harde straf voor de eerste overtreding als voor jaren lang vergrjjp. Wie durft het in onzen tijd van ziekelijke moraliteit. wagen zich de zaak dier verwaarloosden , dikwijl; verachte, verafschuwde slachtoffers aan te trekken en met de noodige geestkracht tegen den verwoester den strijd aan te binden, die van de laagste tot de hoogste trappen der maatschappij verderf verspreidt, zoodat schier geen gezin, schier geen individu vrij daarvan is? Niemand van de mooi-weêr-moralisten wil zich daarmee inlaten; doet hij het wèl, dan is het alleen om de arme ljjders hun lijden en vernedering tienmaal erger te maken. Niets wordt er door de maatschappij in 't algemeen , niets wordt er door inenschenvrienden in 't bijzonder gedaan om dat ontzettende kwaad te voorkomen, en een onafzienbare massa ellende duurt zoo onder ons voort. Juist omdat anderen de slachtoffers dier geslachtelijke ziekten verwaarloozen , ze bespotten, hun vei wijtingen doen met name als zij arm en zonder vrienden zijn en hun bitter lijden ze stom maakt, moest zij dubbele achting en sympathie in edele zielen wekken. O, gi) armen! zou ik mij van uw jammer en smaad afwenden , nu de leviet zjjn weg vervolgt zonder u hulp te bieden ? Ontzaglijk veel kan er geschieden om die ziekten te keeren, en er zijn metterdaad groote en lofwaardige pogingen in dien zin in Frankrijk en andere landen gedaan ; nooit werden er evenwel in eenig land voldoende middelen aangewend, en dat zal ook nooit gebeuren zoolang iedereen niet diep doordrongen is van het gewicht en den heiligen plicht daarvan. Schier geene ziekte is er, die moreel en physisch het menschdom zooveel nadeel berokkent. Niemand toch zal nog langer beweren dat er physisch kwaad kar, bestaan zonder noodzakelijke begeleiding van demoralisatie. Door deze ziekten te keeren, zouden vele der vreeseljjkste kwalen , die het menschdom teisteren, en waarvan zjj de oorzaak zyn, uitgeroeid worden. Huidziekten , tering, krankzinnigheid, kwikzilver-vergiftiging. strictuur en tallooze andere kwalen kunnen vaak van deze bron afgeleid worden. Is het dus niet onze heiligste plicht aan die ellende een einde te maken, ze in hare kiem te smoren? Niemand, man noch vrouw, zegge: «Het is mijn zaak niet de genezing der kwalen te beproeven, of rajj daarmede te bemoeien." Het gebod lief te hebben en te waardeeren , niet alleen ons zelf maar alle anderen wel te doen , wordt iedereen opgelegd , en een edel hart voelt zich gedrongen in alles wat onder zijn bereik is, het goede te bevorderen en het kwade tegen te gaan. De venerische ziekten worden in twee groote klassen verdeeldde venijnige (virulente) en de niet venijnige. De eerste klasse bestaat uit de syphilis, de tweede uit den druiper en diens wijzigingen. De niet venijnige ziekten, die ik het eerst zal beschreven, zijn die welke slechts plaatselijk zijn en in haar beloop het lichaam in zijn geheel niet vergiftigen. De uitwerkingen daarvan zjjn dan ook doorgaans zoo treurig niet als die der venijnige ziekten. De niet venjjnige bestaan in ontsteking van het slijmvlies , dat den eikel en de pisbuis omgeeft, en worden veroorzaakt door de aanraking met een smetstof, daar gedurende den bijslaap neergelegd. Gewoonlijk wordt die smetstof door een venerische ziekte der vrouw voortgebracht, hoewel het ook het product kan zijn van witten vloed (leucorrhoea), waaraan de vrouwen veel lijden en dat voortkomt uit een eenvoudige ontsteking der scheede of baarmoeder, niet uit eenigerlei besmetting. Derhalve kan men niet met zekerheid zeggen of een vrouw , bij wie men een druiper opdoet, aan een venerische ziekte lijdt, hoewel het in den regel het geval wèl is. Naar de verschillende deelen van het slijmvlies van den penis , welke aangedaan worden, heeft de ziekte verscheidene namen erlangd. Is de gladde oppervlakte van den eikel , benevens do tegenoverliggende oppervlakte der voorhuid ontstoken , dan heet het bilan.tis (de uitgang itis beduidt de ontsteking van het lichaamsorgaan , waaraan het gehecht wordt) of eikeldruiper. Is het inwendige der pisbuis aangetast, dan heet het eenvoudig druiper (gonorrhoea). Deze komt verreweg het meest voor. B si 1 a 11 i t i s. De menigvuldigste oorzaak dier ziekte is de aanraking met druipervocht gedurende den bijslaap Ook kan zjj , schoon zelden, aan de menstruatie of witten vloed der vrouw te wijten zijn. Dikwijls wordt ze bij knapen aangetroffen , bij wie de voorhnidstof zich onder de voorhuid opeenhoopt en scherp wordt. Het is een ziekte, waarbij de voorhuid de voornaamste rol speelt en nooit voorkomt bij besnedenen. Ze is derhalve gemakkelijk te voorkomen door den eikel na een verdachten bijslaap zorgvuldig te reinigen. Deze voorzichtigheidsmaatregel moest trouwens nooit nagelaten worden. De balanitis of ontsteking van den eikel begint met een lichte jeuk, spoedig gevolgd door hitte en pijn , gepaard met een min of meer etterachtige afscheiding onder de voorhuid. Ook de voorhuid zwelt op, soms zoo erg , dat ze niet over den eikel teruggetrokken kan worden. Deze ziekte is gewoonlijk gemakkelijk te genezen , vooral als men er bjj tijds bjj is, ze wordt zelden chronisch; in gevallen , waarbij omstandigheden alt een ongeregelde levenswijze , slordige behandeling der ontsteking, samenspannen om r.e te verergeren, kan zij zeer ernstige gevolgen hebben. Door de hevige ontsteking en den druk op de bloedvaten door de zwelling teweeggebracht, kan de voorhuid branderig worden ; en als de ziekte niet tot staan gebracht wordt , kan ze de vernietiging van den geheelen penis ten gevolge hebben. De behandeling der balanitis in haar goeclaardigen en gewonen vorm is hoogst eenvoudig. Het bestaat in zorgvuldige reiniging der geslachtsdeelen , terwijl men voorhuid en eikel door een weinig droog pluksel, dat verscheidene malen daags moet ververscht worden, gescheiden houdt. Dikwijls zal dit voldoende zijn om de genezing te verkrijgen. Er is geen methode die de afscheidingsstollen van tegenover elkander liggende slijmvliezen afdoender tegengaat dan scheiding door een droge zelfstandigheid , aangezien de twee verhitte en ontstoken oppervlakten anders als weekmakende omslagen op elkander werken en de afscheiding bevorderen. Men wassche eerst het lid, droge het af, en legge vervolgens wat droog pluksel om de basis van den eikel en trekke er de voorhuid overheen. Zijn de deelen erg ontstoken , dan is het beste middel tot wegneming der ontsteking, ze lichtelijk te toucheeren met lapis infernali3, zoodat de oppervlakte, reeds door het pluksel droog gemaakt, eenvoudig wit wordt. De volgende dagen wassche men het lid met loodwater (eau de Goulnrd) en ga voort met het aanwenden van droog pluksel. Als de voorhuid , wegens de ontsteking en de zwelling , niet over de basisranden van den eikel kan getrokken worden , moet men driemaal 'a daags van een vierde gram lapis infernalis op een hectogr. water , tusschen eikel en voorhuid inspuiten. 1) r u i p e r. 