Maandblad voor den Nederlandschen landbouwer, 1881, no. 2, 1881 
MAANDBLAD VOOR DE NEDERLANDSCHE LANDBOUWER, ONDER REDACTIE VAN F. J. VAN PESCH, R. W. BOER en H. BOSKER. 1881. N°. 2. EEN PAAR WERKTUIGEN TEN GEBRUIKE BIJ DE VEEVOEDERING. (1) (Met drie afbeeldingen.) Het gebruik van wortelgewassen, mangelwortels, kleine of voor een klein mensch minder bruikbare of door ziekte aangetaste aardappels, koolrapen, ook suikerbieten tot veevoeder, is in de laatste jaren merkbaar toegenomen. Deze toename valt reeds bij een oppervlakkige waarneming in het oog en zij behoeft ons ook geenszins te verwonderen. Vooral voor melkvee, leveren genoemde voedergewassen een uitstekend goed voeder op, dat gaarne door de dieren gebruikt wordt en waarbij (X) De hierbij gevoegde figuren zijn met vergunning van den uitgever, de heer C. L. Brinkman te Amsterdam, ontleend aan de «Beknopte Handleiding t. d. kennis v. den Nederl. landbouw” door den steller dezes, waarvan in deze week de 4e aflevering verschenen is, en waarop wij bij dezen tevens de vrijheid nemende aandacht te vestigen. De genoemde aflevering bevat o.a. een beknopt overzicht van de voornaamste grondwaarheden der voederingsleer. Maandblad, Fig. 1. WERKTUIGEN TEN GEBRUIKE BIJ DE VEEVOEDERING. tevens het stroo aan baksel gesneden en met fijngesneden mangel- of andere wortels vermengd, met voordeel vervoederd kan worden. Het spreekt vanzelf, dat het hierbij aan het noodige krachtvoeder, lijnen raapkoeken b.v., niet mag ontbreken, omdat anders de hoeveelheid eiwitstoffen in het bedoelde voedermengsel veel te gering zoude zijn, en dus het voornaamste bestanddeel in het voeder, dat tot vorming van melk of vleesch onontbeerlijk is, zoude ontbreken. (Men zie hieromtrent o.a. het in de vorenstaande noot aangehaalde werk.) Van veel belang is het tevens, dat het voeder smakelijk toebereid zij; niet alleen dat de dieren er dan meer van gebruiken, maar het voeder oefent ongetwijfeld dan tevens een betere werking uit op het dierlijk organisme. Dit laatste is vooral ook van toepassing ten opzichte van de zuiverheid der wortelgewassen, en hij die een weinig met de praktijk bekend is weet zeer goed, dat daarvoor niet altijd voldoende zorg gedragen wordt. Zijnde wortelgewassen b.v. bij aanhoudend nat weer geoogst en dan niet volkomen droog gekuild, dan blijft daaraan dikwijls veel aarde hangen, die men bij het gebruik er slechts voor een gedeelte kan afkloppen. Het afschrabben met een mes, dat wel eender beste wijzen van zuiveren is, vereist veel tijd en het geschiedt dan ook lang niet altijd of niet met de noodzakelijke nauwkeurigheid. Het ergste is het dikwijls nog met de aardappels, vooral de kleine, het zoogenaamde „kriel” gesteld, die menigmaal met veel aarde en vuil, soms ook met een groot aantal rottige aardappels vermengd, uit de kuilen of andere bergplaatsen te voorschijn komen, en dan niet zonder veel moeite volkomen daarvan gezuiverd kunnen worden. Daar deze bezwaren zich vooral in de nu volgende maanden voordoen nu de wintervoedering een voornaam gedeelte van den dagelijkschen arbeid in beslag neemt, is het wellicht niet ondienstig weder eens de aandacht te vestigen op de hierbij afgebeelde werktuigen voor het wassen van aardappels en andere wortelgewassen. Zij zijn reeds sedert geruimen tijd bekend maar nog op verre na niet zo algemeen in gebruik als ze wel verdienen. De eerste figuur stelt een zeer eenvoudig werktuig voor, dat door iedereen dorpstimmerman voor weinig kosten kan vervaardigd worden. De inrichting zal door de figuur wel weinig toelichting behoeven. De uit latten gevormde cylinder of trommel, waarin de aardappels of wortels zich bevinden, draait in een bak met water, die. Door middel van een paar wieltjes en handvatten op de wijze van een kruiwagen gemakkelijk kan verplaatst worden. Door spiraalvormig om de as heen bevestigde latjes worden de aardappels onder het rond- draaien inden cylinder voortbewogen en werktuigelijk daaruit geworpen, wanneer zij die geheel doorlopen hebben. Zeer doelmatig is vooral ook de Engelse waschmachine in fig. 2 voorgesteld. De hier aanwezige lattentrommel moet steeds ineens gevuld en geledigd worden, waarbij men het voordeel heeft, dat men ook wortelgewassen hiermee beter kan reinigen dan met de voorgaande en dat deze tevens zolang met het water in aanraking blijven als men verkiest. Het ledigen wordt bij dit toestel zeer gemakkelijk gemaakt door twee zijwaarts aangebrachte ijzeren (getande) banen, waarlangs men, door de kruk in tegenovergestelde richting dan te draaien, de trommel zooveel zijwaarts kan verplaatsen, dat haar opening buiten den rand van den waterbak komt, waarbij tevens het water van de wortels kan afdruipen. Deze Engelse wortelwascher zal, even als het toestel door fig. 3 voorgesteld, ongetwijfeld wel door de firma Boeke & Huidekoper geleverd kunnen worden. Tot het gaarmaken der aardappels en ook van ander voeder, vooral ten behoeve van mestvee en varkens, kan het in fig. 3 voorgestelde stoomkooktoestel zeer goede diensten bewijzen. Het is zoodanig ingericht, dat men de stoom, die in het middelste gedeelte ontstaat, aan weerszijden, naar willekeur in een of twee ketels met voeder kan leiden. De voederketels draaien om assen en kunnen dientengevolge, als het voeder gaar is, gemakkelijk geledigd worden. De stoomketel is met een zeer doelmatig toestel voorzien, waardoor de spanning van den stoom nimmer te hoog en daardoor gevaarlijk kan worden. Een uur tijds is meestal voldoende om een ketel met voeder gaar te stomen. Ook voor het stomen van vuil linnen en ander goed, kunnen de ketels gebruikt worden. Naschrift. Nadat bovenstaande regelen reeds geschreven waren, kwam aan steller dezes een geïllustreerde en tevens beschrijvende prijscourant in handen van de New-Yorksche firma Whitman & Barrel (Little Falls). Daarin is o.a. afgebeeld en beschreven een zeer eenvoudige, 2* 19 . WERKTUIGEN TER GEBRUIK BIJ DE TEEVOEDING. rechtopstaande (verticale) stoomketel, die zeer gemakkelijk te behandelen is (zelfvoedings-systeem) en die hoofdzakelijk dienen moet tot levering der beweegkracht van een eveneens zeer eenvoudige en afzonderlijk staande stoommachine met stoomcylinder, vliegwiel enz. De ketel met stoommachine zijn in verschillende afmetingen, van een arbeidsvermogen van 3 tot 11 paardenkracht, verkrijgbaar, en voor diegenen, welke in hun boerderij een kleine stoommachine verlangen, waarschijnlijk wel aan te bevelen. De stoomketel is zóó ingericht, dat men de stoom ook gebruiken kan voor het verwarmen b.v. van een kaasketel (verbeterde methoden kaasbereiding), voor het gaar stoomen van voeder en andere doeleinden. Indien daartoe mogelijkheid bestaat zal in een van de volgende nummers van het Maandblad een afbeelding van dit toestel gegeven worden. v.p. Mededeeling van het Proefstation. De Heren Courtois en van Roy te Brussel hebben zich door een schriftelijke verklaring vanaf het jaar 1881 voor hunne meststoffen, alle bestaande uit Ville-meststoffen, onder controle van het Rijksproefstation gesteld. Heren landbouwers, die van de genoemde firma meststoffen wensen te koopen en daarbij tevens van de (kostenloze) openbare controle gebruik te maken, worden op onze „Algemeene Bepalingen”, op aanvraag kosteloos bij de ondergetekende verkrijgbaar, opgemerkt gemaakt. Wageningen, De Directeur van het Rijksproefstation, Januari 1881. Prof. Dr. ADOLF MATER. TENTOONSTELLING VAN VEE EN ZUIVEL IN OKTOBER 1880 TE LONDEN GEHOUDEN. De navolgende Circulaire vermenen wij in zijn geheel, benevens de lijst van bekroningen hier op te moeten nemen. Tevens ontvangen wij daarbij het bericht, dat Z.H. de Minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid, het verzoek der Commissie, om persoonlijk de prijzen uit te reiken, met de meeste welwillendheid heeft aangenomen. De plechtige uitreiking zal plaats hebben in een der lokalen van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap Artis, op Vrijdag 11 Februari a.s. Red, Aan de inzenden van vee en zuivel op de Internationale Tentoonstelling in 1880 te Londen gehouden. Wij hebben de eer u te berichten, dat eerst gisteren de medailles, getuigschriften en prijzen in geld door het bestuur der British Dairy Farmers Association uitgeloofd, ontvangen zijn, zodat wij eerst nu in staat zijn u de lijst der bekroningen toe te zenden, zooals genoemd bestuur goed gevonden heeft, die alsnog te wijzigen. Het Comité betreurt zeer, dat enkele inzenders bij inzage van de hier bijgevoegde lijst zich teleurgesteld zullen gevoelen doordien het bestuur der Br. D. F. A. willekeurige wijzigingen heeft aangebracht in de oorspronkelijke opgaven, zooals die door de leden van het Comité herhaaldelijk persoonlijk opgenomen en in de dagbladen gepubliceerd, alleen dat de eerste officiële lijst der bekroningen door een tweede verbeterde editie gevolgd is, ook in die tweede lijst zijn nog veranderingen gebracht en is o.a. aan F.K. de Vries (volgens catalogus 16 Water Lane Tower Street, London) een eerste prijs in klasse 67 (versch Il Hollandsche boter) toegekend en in klasse 67tf (versch Mesolie boter) in plaats van een eersten en tweeden prijs aan M.B. de Vries te Beneden-Knips en L. van der Wonde te Leeuwarden, zooals zelfs nog in de tweede editie vermeld is, een tweede en derde prijs. Door de leden van het Comité, die in Londen de belangen der Nederlandse inzenders behartigd hebben, is tegen die willekeur herhaaldelijk en ernstig geprotesteerd, doch te vergeefs. Het Comité ter bevordering van de belangen der Nederlandse inzenders op de Vee- en Zuivelproductententoonstelling te Londen: Wageningen, C.J.M. JONGKINDT CONINCK, Voorzitter. 30 December 1880. L. BROEKHUIJZEN, Secretaris. Door onvoorziene omstandigheden is deze circulaire later verzonden. Bekroningen toegekend aan de deelnemers van de collectieve Nederlandse inzending op de tentoonstelling van vee en zuivel, in Oktober 1880 te Londen gehouden. I. KOEVEN (Klasse 8 van het programma.) 1e prijs (10 £) . . . J. Palenstein, Hoorn. 2e „ (5£).. . J.L. Blanksma, Pingjnd. Zeer eervolle vermelding S. Zuurbier, Spierdijk. Eervolle vermelding. M. van der Poel, Abbebroek. Vermelding (!).. P. Ellerbroek, Hoorn. II. VACHZEI. (Klasse 17.) 1e prijs (10 £) . . . P. Valkema, Wirdum. 2e „ (5 £) ...J.M. de Sonnaville, Alkmaar. III. STIEBEN. (Klasse 34.) 1e prijs (15 £,)... J. Kruit, (Glasseter Nijeveensche Mond. 2e „ (5£).. . H.P. Smids, Tietjerk. Zeer eervolle vermelding P. Ellerbroek, Hoorn. Vermelding S.S. Bakker, Deersum. IV. Koaa S. Edammer Koaa. (Klasse 47.) 2e prijs (br. med.). . . J. Heijnis, Purmer. Reserve en eervolle vermelding Keg en Hartog, Zaandam. Goudse Koaa. (Klasse 48.) 2e prijs (br. med.). . . Bidder en Vander Kwast, Weesp. Reserve en eervolle vermelding Gebr. van Eossem, Rotterdam. Derby Koaa. (Klasse 48a.) 1e prijs (zilveren med.) . . J. van der Breggen, Waddinxveen. Getuigschriften worden uitgereikt aan de inzenders die "zeer eervolle vermelding”, "eervolle vermelding” en "vermelding" hebben behaald. De reservenummers zijn vermeld in de lijst van prijzen en het Bestuur der British Dairy Farmers’ Association uitgegeven, doch verleent geen medaille of getuigschrift. 21 TENTOONSTELLING VAN VEE EN ZIEVELE TE LONDEN. O Friesche Kaas. (Klasse 48.) 1e prijs (zilveren medaille) . . A. L. de Groot, Deersum. Verschillende soorten Nederlandsche Kaas. (Klasse 48.) 1e prijs (zilveren medaille) . . H. J. Wijsman & Zoon, Amsterdam. 2e (brons medaille) . . Dito. 3e (diploma) . . Dito. Zeer eervolle vermelding. Dito. V. ALGEMENE MEDAILLING VOOR KAASPEELZEN. Elke inzending bestaande uit minstens 20 en hoogstens 25 centenaar (Engels). Vreemde (niet Britse) Kaassoorten. (Klasse 56.) Eerste en eervolle vermelding J. van der Dreggen, Waddinxveen. VI. VERSCHILDE BOTER. Friesche Boter. (Klasse 67a.) 2e prijs (brons medaille) . . M. B. de Vries, Beneden-Knijpen. 3e (diploma) . . L. van der Wonde, Leeuwarden. Belgische en Rijnlandse Boter. (Klasse 67b.) 1e prijs (zilveren medaille) . O. van der Burg Gzn., Berkel. 2e (brons medaille) . . B. Veth & CO., Delft. 3e (diploma) . . J. de Kuyzer & Zoon, Delft. Reserve Dito. Zwolsche en Kampense Boter. (Klasse 67c.) 1e prijs (zilveren medaille) . Jhr. E.v. Heemskerk v. Beest, Dalfsen. 2e (brons medaille) . . J. D. van Hasselt, Kampen. 3e (diploma) . . H. J. Wijsman & Zoon, Amsterdam. VII. INLEGBOTE. Hollandsche. (Klasse 73.) 2e prijs (brons medaille) . . Wüste, Amsterdam. 3e (diploma) . . H. J. Wijsman & Zoon, Amsterdam. Eerste Dito. Delftsche en Rijnlandse Boter. (Klasse 73b.) 1e prijs (zilveren medaille) . Wed. J. v.d. Chijs & Zoon, Delft. 2e (brons medaille) . . Dito. 3e (diploma) . . P. Straathof, Hazerswoude. Friesche Boter. (Klasse 73c.) 1e prijs (zilveren medaille) . M. B. de Vries, Beneden-Knijpen. 2e (brons medaille) . . Jan Zuidema, Grouw. 3e (diploma) . . K. J. Kalma, Britsum. Eerste Dito. (Zwolsche en Kampense Boter. (Klasse 73d.) 1e prijs (zilveren medaille) . H. Eeuwl & Zoon, Kampen. 2e (brons medaille) . . T. Uiterwijk, Zutphen. 3e (diploma) . . J. Themans Jzn., Zwolle. Eerste Dito. MEISJESPIJN. 1e prijs (zilveren medaille) . F. W. Fennema, Huizum. 2e (brons medaille) . . S. Zuurbier, Spierdijk. Eervolle vermelding . . . M. Groot, Oterleek. 22 VERBETERING YAN DEN LANDBOUW OP ZANDGROND. Wanneer men de diluviale gronden nagaat, dan vindt men daar min of meer heuvelachtige Zandgronden, Hoogevenen, Broekvenen en Groengronden, wel te onderscheiden van Lagevenen, Groengrandsvenen en Groengronden langs rivieren en beken. De hier bedoelde groengronden zijn min of meer vlakke, lage gedeelten, op hooge zandgronden, of ze zijn begrensd aan de ene zijde door broekvenen en aan de andere zijde door hoogen zandgrond, de bovengrond is een ophoping van zuren humus, rustende op zand of op kleiachtig zand, doortrokken van een grote dosis ijzeroxyde; ter onderscheiding van andere groengronden, kan men ze zure gronden noemen, het zijn groengronden maar geen weidegronden, eigenlijk goede grassen met ronde halmen (Gramineae) groeien er niet of althans zeer weinig, de geelgroene of vaalgroene planten, waarmee de grond bezet is, zijn Bloembiezen (Juncus) waartoe ook de russchen behooren, Cyperbiezen (Carex) als: rietgras, zegge, bent of bunt en meer andere met driekante stengels, bekend onder den algemeenen naam van driekant of zuurgras, allen behooren tot de min voedzame planten en hebben als zoodanig, als veevoeder weinig waarde. De samenstelling van deze gronden is niet zoozeer arm aan bestanddeelen, geschikt voor plantenvoedsel, maar onvruchtbaar; desniettemin zijn deze groengronden voor de zandstreken van veel belang, want men vindt dat de zandgronden veelal bewoond en bewerkt worden in de nabijheid van groengronden, of met andere woorden, in de nabijheid van dorpen en buurten, vindt men grootere of kleinere oppervlakten groengrond. De bewoners van de zand- of heidewijken, de echte type van onze Germaanse voorouders, weiden nog even als voor 2000 jaren, hun vee op heidevelden en op de groengronden, zonder dat aan die gronden iets gedaan wordt, in de nabijheid van de boerderijen vindt men enkele kampen gemest land, hoe meer gemest weide- en hooiland in gebruik is, des te beter is inden regel de veestapel, en des temeer welvaart. De bewerking van de bouwgrond. Na deze algemene beschouwing zullen wij in de eerste plaats de akkerbouw wat van naderbij beschouwen. Ook op zandgrond vindt men flinke landbouwers, zelfs in enkele streken wordt de grond over ’t geheel vrij goed bewerkt, doch met deze bemoeien wij ons vooreerst niet, die laten we maar doorwerken; wij hebben alleen die streken op ’t oog waar het land min of meer ondoeltreffend bewerkt wordt, of met andere woorden, waar de landbouw onberedeneerd gedreven wordt, niet alleen de akkerbouw, maar ook de veeboerderij. 23 VERBETERING VAN DEN LANDBOUW OP ZANDGROND. gezaaid, dat is vooreerst 4 Hektol. weggeworpen, overtollig, meer ten nadeele dan ten voordeele van den opbrengst, had men dat land goed bewerkt en goed bemest en bijna de helft minder roggen verzaaid, dan zou dat veld zeer zeker 30 tot 35 Hektol. per Hectare hebben opgebracht. En die akker boekweit, daar ginds! Het stroo is lang genoeg; maar het staat veel te dicht, had men die boekweit op rijen gezaaid en 1/3 minder zaaizaad verzaaid en tusschen de rijen goed geschoffeld en gewied, dan zou dat land 2 maal zooveel hebben opgebracht. Ook die aardappelen; had men dien grond diep geploegd, flink geëgd en doelmatig bemest en dan één stam gezet, waar nu drie staan, dan zou dat veld zeer zeker lk niet de helft meer opgeleverd hebben. Wanneer men nu nagaat, dat een slecht gewas even veel of wel meer moet kosten van bewerking als een goed gewas, dan is het toch wat al te erg. Veelal worden de zandgronden te ondiep losgemaakt, wil men met weinig meer werk de opbrengsten vermeerderen, dan moet men beginnen met den grond diep om te ploegen en nog dieper met den ondergrondsploeg loswerken, de onvruchtbare ondergrond moet niet met de ploeg boven gebracht worden, maar moet goed losgewerkt en vooreerst onder de gezonde bouwvoor blijven, de grond moet van wortelonkruid gezuiverd en zwaar doch doelmatig bemest worden, niet om de 2 of 3 jaar veel mest, maar zandgrond moet voor ieder opvolgend gewas bemest worden. Ondiep losgemaakte zandgronden worden bij regenachtig weer spoedig nat en papperig en bij gevolg koud en onvruchtbaar, en bij drogend weer spoedig droog en heet, beide uitersten zijn zeer nadeelig voor de groei der gewassen. Een ander gebrek ziet men op zandgronden maar al te veel. Het stoppelveld wordt ondiep afgeploegd, op de zaai voor worden de akkers dieper opgeploegd, na verloop van eenige jaren worden de akkers veel te rond. Wat is hiervan nu het gevolg? De grond wordt over de geheele oppervlakte gelijk bemest; maar wij moeten hier wel degelijk rekening houden met den aard der zandgronden; zandgrond is eigenlijk niets anders dan een ophoping van zeer kleine keisteenen, vermengd met eenig humus of onvergane plantaardige stof, en min of meer klei of leem. Wiils nog armer aan klei of leemdeelen, zoodat men als vrij zeker mag aannemen, dat in die rondopgeploegde akkers, een groot gedeelte van den mest naar de lage kanten der akkers, naar de ploegvoren wordt weggevoerd. Nu zal men zeggen, als de plantenvoedende stoffen der mest na de kanten der akkers zakken, dan komt daar toch meer mest, dan kunnen de planten daar toch beter groeien. Wat wij dan op de ruggen der akkers minder krijgen, dat krijgen wij aan de kanten meer, doch die stelling gaat niet op. Door het overtollige water blijft de grond daar koud en onvruchtbaar, tot dat een groot gedeelte van den mest met het water naar de diepte gezakt of langs de ploegvoren naar gruppels of slooten is weggevoerd. Loopt men gevaar van, door rond opgeploegde akkers een gedeelte van het minerale plantenvoedsel te verliezen, met de stikstof-mest (ammoniak) is het op ondiep en rondopgeploegde zandakkers met veel beter opgesteld, ook de vluchtige ammoniak wordt door zandgrond met geabsorbeerd, de ondiep losgewerkte grond en de hooge ruggen worden snel droog en warm, hierdoor wordt de ammoniak, dampvormig, waterdampig alle ontwikkelde ammoniak die met direct door de planten kan worden verbruikt, ontwijkt in de lucht en is dus geheel verloren. Wanneer men nu met deze eigenschap des gronds bekend is, dan zal men meer en meer overtuigd worden, van hoe groot belang het is zandgrond zooveel mogelijk vlak en diep te bewerken en met te veel op eens, maar telkens vóór ieder gewas ruim bemesten. Dat het land zoodanig moet worden beslooten en begruppeld, dat er nergens waterplassen kunnen blijven staan, spreekt vanzelf, ook moet het water in slooten en gruppels, bij den hoogsten waterstand minstens 0.6 a 0.7 meter beneden de oppervlakte van het land blijven, hoe dieper ontwateren hoe beter. Een diep bewerkte en zwaar bemeste grond blijft steeds voldoende vochtig genoeg, voor een gunstige ontwikkeling der geteelde gewassen. En nu de bron van alle welvaart. De Mesthoop. Bij herhaling hebben wij aangeraden, de diep geploegde grond voldoende en voor ieder opvolgend gewas te bemesten. 25 VERBETERING VAN DEN LANDBOUW OP ZANDGROND. Dit land kan men nu met lupinen bezaaien, op deze niet geheel uitgeputte gronden groeien de lupinen zeer goed. Wanneer men nu deze lupinen onderploegt voor dat ze zijn afgebloeid, moet men het land zoo diep omploegen dat de lupinen er bij het eggen niet worden boven gehaald; onmiddellijk na het ploegen moet het land goed gerold worden, daarna kan het met rogge bezaaid worden. Mocht het nu onverhoopt in Maart of later blijken dat de rogge zich niet naar wens ontwikkelt, dan kan men het land met 200 a 300 Kilogr. hulpmest per Ha per ondersteunen. Met deze lupinenbemesting kan men volhouden, tot dat het werkelijk te kort stalmest is gedekt. Natuurlijk niet op hetzelfde land, de lupinen "leven niet van de wind" iedere plant heeft voedsel noodig, wanneer men nu een goed gewas lupinen op dat onbemeste land kan onderploegen, dan is die plantaardige massa, gevormd van bestanddeelen die de grond bevatte, voor dat de lupinen op het land gezaaid zijn, deze groeubemesting is dus geen vermeerdering van plantenvoedende stoffen, maar alle plantenwortels zijn werktuigen om het voedsel uit de grond op te nemen, en min of meer te fabriceren, de wortels van lupinen schijnen uitmuntende machines te zijn, om diep in de grond te dringen, veel dieper dan onze gewoonlijk geteelde gewassen, om niet alleen in, maar ook onder de bouwvoor, onverweerde bestanddeelen van de grond te ontleden en daaruit het voor plantenvoedsel geschikt gedeelte op te nemen. De lupine is dus een machine, om plantenvoedsel te fabriceren van de grondstoffen die in de bodem aanwezig zijn, het koolzuur en de koolzure ammonia dat de lupine uit de lucht opneemt heeft men op den koop toe, doch op die toegift mag de landbouwer niet te veel rekenen, na de rogge die men nu zonder stalmest verkregen heeft, moet dat land zwaar met stalmest bemest en met veevoedergewassen, koolrapen, mangelwortelen of koewortelen beteeld worden. Stalmest is niet alleen de goedkoopste, maar ook de beste mest die men gebruiken kan, stalmest bevat alle stoffen welke de plant als voedsel noodig heeft. Nieuw Gelderland, 33 December 1880. H. BOSKER. (Wordt vervolgd.) UIT STARING’S ALMANAC. Zooals reeds in het vorig nummer van het Maandblad gezegd is, komen in het advertentieboekje van deze landbouw-almanac twee opstellen voor, die wel verdienen dat er nog een weinig meer aandacht op gevestigd wordt. Het een, dat over het Eekshoogland Proefstation, werd reeds in de Januari-aflevering opgenomen. Deur verkrijgbaar is, en verder naar de bijzonderheden in Staring’s almanak van 1880 voorkomende (zie ook bladzij 135 van den almanak voor 1881). Het aantal leerlingen der Eijkslandbouwschool, op genoemde bladzij 135 vermeld, heeft verre de verwachting overtroffen van hen, die meenden dat wetenschappelijk landbouw-onderwijs voor ons land geen behoefte was, een rede die men meestal hoort van hen die een mislukte heerenboer zo goed wetenschappelijk en praktisch landbouw-onderwijs heeft genoten. Het is onze innige overtuiging dat er een tijd, ook voor ons land, zal komen (in de meeste Europese Staten is dat tijdstip reeds lang aangebroken) waarin diegenen welke nu met een medelijdend schouderophalen op landbouw-onderwijs neerzien, het diep zullen betreuren, dat zij hun kinderen een opleiding hebben doen genieten, gelijk aan die van de kinderen hunner arbeiders. Hoe talrijk is onze welgestelde boerenstand in onze rijke Provinciën vertegenwoordigd, oneindig talrijker dan ergens in het buitenland. Dit in aanmerking genomen en letende op het verschijnsel dat zoovele kinderen van landbouwers hun ouders opvolgen in het landbouwbedrijf, is het getal leerlingen die de Eijkslandbouwschool bezoeken al heeft het de verwachting overtroffen in verhouding tot een landbouwende natie als Nederland met zijn Indische bezittingen, waar dan toch ook landbouw hoofdzaak is, nog gering. Wij zouden wensen dat wij nog zo velen, die voor een betere vorming hunner kinderen de noodige middelen bezitten (en ’t zijn niet altijd deze die daarvoor de meeste zorg besteden), meer doordrongen waren van het denkbeeld dat, zelfs afgescheiden van alle andere overwegingen, het direct eigenbelang noopt meer voor de opleiding te doen, dan die op de lagere school eindigt. Moge de tijd niet verre zijn dat ééne Eijkslandbouwschool blijkt onvoldoende te zijn, om de leerlingen te bevatten, die aan een wetenschappelijke ontwikkeling, waarbij praktische ervaring niet behoeft te zijn, buitengesloten, de voorkeur geven boven de opleiding, verkregen op de lagere school. De zoon moet meer leren dan zijn vader geleerd heeft, ware dit niet zo, dan zouden opvolgende geslachten stilstaan. Volgens dit beginsel uitgaande kan dan de vader aan de zoon zijn rijke schat van ervaring meedeelen, en die zal dan beter bewaard, beter verwerkt en vermeerderd kunnen worden. Zoo moge ’t worden. G. J. M. J. C. LETS OYEE DE BEMESTING VAN WEIDEN. Onder de onderwerpen, die gedurig weder ter sprake gebracht worden en dit ook verdienen, behoort het bemesten van weiden. Aanhoudend droog zijn, wanneer de grasgroei geheel achterwege zoude blijven, doch de kwaliteit en kwantiteit van het voedsel, dat van een uitgeputte grasvlakte verkregen wordt, laat dikwijks veel te wensen over. De beste grassen worden door slechtere verdrongen of worden ten minste door deze en door bladgewassen (onkruid) onderdrukt. In het slot van dit opstel zullen enige cijfers ter bevestiging van het hier gezegde medegedeeld worden. Hoewel omtrent de bemesting van weiden veel minder zorgvuldig genomen bemestingsproeven bekend zijn, dan omtrent die van akkerbouwgewassen en dus de wetenschap voor die der eerste met minder zekerheid aanwijzingen en raadgevingen kan geven dan van die der laatste, heeft de ervaring toch ook hieromtrent onze kennis reeds veel vermeerderd. Belangrijk hieromtrent zijnde proeven van Lawes en Gilbert te Rothamstedt (Engeland), die reeds sinds 1856 met even veel zorg als volharding zijn ten uitvoer gebracht. In het genoemde jaar werden in het park te Rothamstedt 8 acres (1 acre = ruim 0,40 ha.) natuurlijke grasgrond, in vakken van 2 en acre verdeeld, waarvan twee onbemest bleven en de overige een bemesting met Stalmest, Compostmest, Bladgraan, Houtasch, Potasch, Ammoniumzouten, Chilisalpeter en andere salpeterzure zouten ontvingen. Op den uit zijn aard niet vruchtbaren leemgrond waren in 1875 het jaar waarin de berichtgever van deze mededeeling het genoemde landgoed bezocht op de ongemeste vakken de meeste goede grassoorten geheel of grootendeels verdwenen. Daartoe behoorden bijvoorbeeld de Struisgras- (Poa-) soorten, de Vossestaart (Alopecurus pratensis), de Beemdlangbloem (Festuca pratensis) en de Kropaar (Bachylis glomerata), verder bijna alle Klaversoorten. Daarentegen waren de grassoorten, die weinig of geen voederwaarde bezitten, in gelijke verhouding toegenomen, vooral het Schapengras (Festuca ovina) en het Iriëngras (Briza media), terwijl ook Varens en talrijke onkruidsplanten te voorschijn gekomen waren. Zeer in het oog loopend hadden zich daarentegen op de bemeste vakken de goede voedergrassen en de goede Klaversoorten vermeerderd, vooral op de met Stalmest en Compostmest bemeste gedeelten. De minerale handelsmeststoffen bevorderden vooral het toenemen der klaversoorten, die zelfs % van de geheele hoeveelheid geoogst hooi uitmaakten, tegenover slechts % op de ongemeste vakken. De geheele opbrengst aan hooi bedroeg in 1875 van de onbemeste vakken slechts 1000 kg van de acre (ongeveer 3500 kg van de hectare) terwijl de beste der gemeste vakken 3000 kg van de acre (= 7500 kg van de ha.) opleverde. inden voor het bouwland bestemde mest terecht mogen komen. Verder veegvuil uit keuken, kelder, schuren, bergplaatsen voor hooi of hout, afval van het slachten, zelfs de lijken van gestorven dieren, wanneer deze niet aan besmettelijke ziekten gestorven zijn enz. De grassen moeten door de bemesting vooral van Kali, Phosphoruysuur en stikstof voorzien worden. Van Kali, omdat de asch der grassen voor ongeveer 5 tot 6 daaruit bestaat en zelfs nog iets meer dan de beide overige voornaamste aschbestanddeelen: Kalk en Phosphoruysuur, tezamen. Phosphoruysuur komt er eveneens in tamelijk grote hoeveelheid in voor, terwijl bovendien de meeste grondsoorten, en niet het minst zulke, die langdurig tot weide gebezigd werden, zeer arm zijn aan dit bestanddeel, dat met de Kalk de voornaamste grondstof van de beenderen der dieren uitmaakt. De Stikstof eindelijk in de vorm van salpeterzure zouten (bijv. Chilisalpeter, Kalisalpeter) of van ammoniakzouten (de meeste Guano-soorten, zwavelzure ammoniak), bevordert de snelle ontwikkeling der planten en werkt tevens naar het oplosbaar maken der minerale bestanddeelen in de bodem, die tot plantenvoedsel moeten dienen. Is het nu na te gaan, dat de genoemde drie hoofdbestanddeelen met in voldoende hoeveelheid in de compostmest aanwezig zijn, dan kan men tussenuit de lagen van den composthoop sommige handelsmeststoffen gebruiken. Voor Phosphoruysuur, bijvoorbeeld gemalen beenderen voor Kali, Kaliumiet of een ander Kaliumzout, ook zulke die tamelijk veel Chloor bevatten, als wanneer ze voor bouwland minder goed, soms in geheel niet bruikbaar zijn, terwijl men eindelijk om de compost van stikstof te voorzien, het best de hoopen van tijd tot tijd met gier bevochtigt, hetgeen hierin tevens enige gisting veroorzaakt. Ook zwavelzure ammoniak kan in het laatste geval zeer goed dienen en verdient zelfs boven de gier de voorkeur, wanneer men veel kalk met de overige bestanddeelen vermengt. Wil men beendermeel en Kaliumiet in de composthoop gebruiken, dan is het raadzaam de hoopen reeds vanaf de naherfst of in het begin van de winter te zetten; beide komen dan reeds eenigermate tot ontleding en vermengen zich beter met de overige bestanddeelen van de mest. Doch men kan de genoemde hulpmeststoffen ook zeer goed zonder composteeren gebruiken en ze over de weide uitstrooien. Vermengen met een weinig goede aarde voor het uitstrooien is echter ook dan zeer aan te bevelen. reeds tamelijk onvruchtbaar geworden, dan kan men met voordeel van het Beendermeel en de Kaas meer gebruiken. Door het gebruik van de genoemde hulpmeststoffen verkreeg Prof. Pleijen in 1879, bij een vergelijkende proefneming 7980 kg. hooi van de hectare tegenover slechts 5670 kg. hooi van het onbemest gedeelte. Bovendien was het laatste minder voedzaam, het bevatte slechts 10,76 pct. eiwitstoffen, terwijl in het bemeste hooi 12,24 pct. daarvan aanwezig was. Terwijl dus van het bemeste hooi 977 kg. eiwitstoffen van een hectare weiland verkregen werd, leverde de hectare onbemest grasland slechts 609 kg. eiwitstoffen op. Bij een andere proef gaf alleen van de eerste snede het ongemeste veld 1824 kg. hooi met 8,49 pct. = 155 kg. proteïn, terwijl van het bemeste gedeelte bijna 3000 kg. hooi met 10,38 pct. = 311 kg. proteïn of ruim de dubbele hoeveelheid van de hectare opgeleverd werd. Deze cijfers, door Prof. Heiden in Funding’s landw. Zeitung medegedeeld, moedigen wel tot navolging in het nemen van dergelijke proeven aan. Op hooilanden, die uit hun aard niet ongelijkmatig van grondsgesteldheid en grasgroei zijn, geven zulke proeven ook weinig extra-werkzaamheden en zijn dus gemakkelijker uit te voeren dan bemestingsproeven op bouwland. v. p, ALLEELEI. De granenproductie in Europa en ook in ons vaderland wordt uit Amerika door een nieuwen en geduchten concurrent bedreigd, nl. Canada. Ook dit gewest verkrijgt thans zijn Pacific spoorweg en ook daar wordt dus het „verre Westen” in verbinding gebracht met andere landen der wereld. Volgens vertrouwbare berichten overtreft de vruchtbaarheid van veel landstreken in Canada die der Vereenigde Staten. Nog drie of vier jaren zoo uit zich een groot Duitsch landbouwblad een tijdsverloop, dat in het levende volk gelijkstaat met even zoo veel oogenblikken, en de granen van deze humusrijke bodem zullen ook op onze markten te koop aangeboden worden. Men zegt dat Canada de zaak recht praktisch wil aanpakken en zorgdragen, door bij tijds handelsverdragen te sluiten, dat de toegang tot de Europese markten steeds voor de Canadese tarwe open staat. In de Fransche Kamer van Gedeputeerden heeft de Heer Mix op de laatste vergaderingen in het oude jaar omtrent deze zaak reeds een interpellatie ingediend waarbij zich de handelscorporaties, van welken aard of strekking ook, goed zouden doen zich in kennis te stellen. geheele jaar. Onder de vele zaken, die hierbij in gedachten van den landbouwer aan het wassen revue passeeren, behooren ook die van het aankoopen van krachtvoedermiddelen, van hulpmeststoffen, van zaaizaden. Men kan bv. zichzelf de vragen stellen: Ontvangt mijn trekvee, mijn voor de vetweide bestemd en dragend melkvee, het jongvee, wel dat voeder, dat voor hem het meeste dienstig is, of zou ik wellicht met groot voordeel nog wat krachtvoeder bij het rundvee bv. lijn- of andere koeken, zemels enz. geven en hoeveel per dag. Hoe is toch eigenlijk de samenstelling van het voeder, dat ik mijn dieren doe toekomen, kan ik rekenen dat zij iedereen dag ten naastenbij zooveel droge stof, eiwitstoffen, koolhydraten, enz. in hun voedsel verkrijgen, als zij volgens ervaring en wetenschap behoeven. In de tweede plaats: hoe staat het met de vruchtbaarheid van mijn akkers, waarop ik wintergraan gezaaid heb en met de nog ledig liggende akkers alsmede weiden? Een paar honderd kilogrammen beenderenmeel (maar dit dan nog vooral in deze maand over het wintergraan uit te strooien), zou mij wellicht een vijftal hl. graan van de H.A. meer doen verkrijgen; misschien zou een honderd kilogrammen Chilisalpeter of ruwe Peru-Guano, in Maart en April over de veld- en roggeakkers gestrooid, ruimschoots rente opbrengen, wanneer ik ten minste die akkers in de vorige jaren niet te veel uitgeput, bv van fosforzuur beroofd heb. Zoo ook mijn weidegrond, zou ik in deze maand, zoo de vorst het toelaat, nog niet enkele composthoopen zetten, wanneer dit nog niet geschied is, waartoe van allerlei afval, vermengd met beer en verder met goede aarde van wallen of uit slooten kan dienen? Eindelijk het zaaizaad, moet ik wellicht in de volgende maanden ook gras of klaverzaad zaaien en zo ja, waar moet ik dat verkrijgen om zeker te zijn goed zaad te zullen uitzaaien? Wellicht dat mijn buurman en misschien nog anderen, evenals ik het wenschelijk achten om van een der drie genoemde voorname handelsartikelen, krachtvoeder, hulpmest of zaaizaad, een bepaalde hoeveelheid te koopen. Wij kunnen dat dan gezamenlijk doen; wij vragen prijsopgave van verschillende handelaren, vooral van zulke die voor de kwaliteit der waren instaan, en zich aan het oordeel van het Proefstation te Wageningen onderwerpen. Reukeloos vloeibaar Kaasstremsel VAN Dr. MORITZ BLUMENTHAL ZONDER VREEMDE BIJBEHOORDESEN. Hoofdagentuur voor Nederland; Dr. J. Th. MOUTON, 'sGravenhage. ENGELSCHE ZAAITARWE. Bericht aan de Landbouwers. De Heer AUG. BROUCKE, te Schoonbroek, Spiermalie, heeft de eer bekend te maken, dat hij, gelijk in vorige jaren, eenige der schoonste en zuiverste partijen ZAAITARWE in de huidige tarwesprek in Engeland op stam heeft aangekocht, en dat hij daarvan met vol vertrouwen en onder waarborg rechtstreeks uit de Stoomboot zal afleveren. BASCULES bij BECKER & BUDDINGH' AHNKE. Amalients. ODIS. SIS. SiS. S3. Si >'M ac E* ojj g 58_ P3. O» i Z 1-, 03 T3 r— ! C3 *Z O <q ojg s=j &i c_i Nis. S3. H w. E. S o* SS P3. cdJ. f—>—, .5 r~> 1 1 v> m « W —?-( „. —! ns r, cgs «3 js| M o P3 Tl | <« ° jgr -M fe: | ijfe < rz fIM . SO QC t-3 o g- _-g££h UWJ§ S.i >fc I—l 'Öeh D~ a « < g a S r o<l |.S ra a n Sa S s -§5 S as §< > Pa .” M Dr. STARING’S ALMANAK voor den Nederlandschen Landman, 34e Jaar, 1881, MET AGENDA; en een kaartje van Nederland met de verschillende Landbouwstelsels en de Spoorwegen. UITGEGEVEN DOOR Directeur en Leeraren der Rijks Landbouwschool. Voorzien van alle Markten in NEDERLAND, den op- en ondergang van de Zon, de Maan en de Planeten, een maandelijksch overzicht van ’t geen er voor den Landbouwer, den Warmoezier en den Houtveler te verrichten valt, eene aanwijzing hoe de Klok steeds op den middelbaren tijd te zetten, en voorts inhoudende: Verschijnselen in de planten- en dierenwereld, naar de maanden gerangschikt, door Dr. J. Eitzema Bos. Maandelijks te verrichten arbeid. Wet tot bescherming van diersoorten, nuttig voor landbouw of houtteelt. Stamboeken voor rundvee en paarden, door v. P. Planten op de hectare. Onze maten en gewichten. Eclipsen in 1881. Grootte van Nederland. Jaarmarkten. Weekmarkten. Spoorwegen met kaartje. Brievenpost. Telegraaf. Draagtijds-tabel. Het jongen van de huisdieren. Verhouding van geslacht tot levend vee. Verhouding van gewicht en maat. Sack’s zaai-, dibbel- en hakmachine, (met vier afb.), door S. Lako. Zorg vooral dat uw grond niet door overmaat van water lijdt, door Dr. Otto Pitsch. Arbeidsprijzen. Grootte van de Veestapel. Lijst der voornaamste Akkerbouw(Cultuur)gewassen enz. Nederlandsche Oogsten. Opmerkingen omtrent bemesting; Gemiddeld gehalte aan belangrijke asbestanddeelen en stikstof van de voornaamste landbouwvoortbrengselen (samengesteld naar E. Wolff); Opmerkingen omtrent Veevoederen, door Dr. Otto Pitsch. Lijst van handelaren, onder controle van het Proefstation. Prijsopgave van hulpmeststoffen. Herleiding van binnenlandse maten. Koloniale maten. Herleiding van buitenlandse maten. Buitenlandse munten, Hypotheekbanken. Renterekening. Rente op rente-rekening. Seinschoten bij Watersnood. Rivierstanden. Getijden. Thermometerschalen. Warmtegraden.— Tekens aanduiding van weersgesteldheid. Weerexpertise. Landbouw-verenigingen. Prijs per gram. ƒ0.60, kaart. ƒ0.75, leder ƒ1.25, leder verkoop. 