De werkman; bijdragen voor arbeid en kunst, jrg 4, 1871-1872, no. 12, 11-11-1871 
Nr. 12 VIFRDÉ JAARGANG 1871 Geen rechten zonder plichten, geen plichten zonder rechten. DE HU» De vrijmaking van den arbeider behoort hem zeiven toe. Orgaan voor Arbeider s-lTereenigingen Dit blad verschijnt eiken Zaterdag. Prijs van het abonnement: per week . . ƒ  wat de redactie of administratie van dit blad betreft, gelieve men franco te zenden aan den uitgever. —— Zaterdag- II november Van alle boekwerken, van welke twee exemplaren aan de redactie worden gezonden, wordt aankondiging gedaan. Advertentiën in te zenden vóór Donderdagmiddag 2 ure. Ongefrankeerde brieven worden geweigerd. ■Ag>"<ïixtöli ? Antwerpen, 1'h. coesen, Boomj^iurdriraat, 3; Arnhem, J. Til. scheepkrs, St .vtraspla&ta, 4; bolsward, L de.iong; Hrnmmen, £ J. reevoort, Ambachtttraat; Brussel, v F Hekeeboddt, Progwastrsat, 3; Gent, Karel de Boos, St. Amandslraat, 88; Haarlem, 3, Otto, backeuenergruht, w(jk 1, or 604; 'sHage, A. NiecolaaS, 1. O. Bmnens'insrci. 75; [larlingen, .1. P. Kaükf.R. h>wkhaniel&ar; Jottre, PH. L BBEBMDS; Leeuwarden, 3. t OLK&08, over 't Nie.wa St Authony-Gasthuis; Luik, he1ndllik, Rue de Montagn#, St. Walburge, 57; Nijmegen, 3. 6. Nikkel, Regulierstraat; Botterdam, P. O. i'H 3okkman, U-ge Paunekoekstraat bij de Pr.nsenstraat, 9—148; Schiedam, W. 3- RnlUKk, onde Kerkhof E173; Sneek, I. KUIPER, Stadswsl .f Buitensingel, aan de l*."-w»r<fcr T sk« ,-rt; Utrecht, J. B SLOOT, Lange Sineestiaat, B 660; w'agtn™ngen, C P i'IKEv, boiirt C'., nr. 9; Zuiphen, M. SCUOLTEN, Rozsnajracht; Zwolle, W. VAK PEK i.'EEG, ')--e.-iin<arktt h 27 Afzonderlijke nommers van dit weeklad zijn te Amsterdam verkrijgbaar lij J. A. Beijeii, Bierkuis „het Klaverblad," Boomstraat, 547. In de overige plaatsen lij de Agenten. „GIJ ZIJT KANAILJE, HEEFT MEN ONS VERWETEN." (een dkoom.) Is het wonder, lezers van „de' Werkman7', wanneer men dagelijks hoort spreken van de sociale quaestie, van de Internationale, van omWenteling op' maatschappelijk en zedelijk gebied, en dan nog bovendien leest het vers van van Offel, die de groote bladen zeker een genie zouden noemen, wanneer zijne liederen eene andere kleur hadden, — is het wonder, zeg ik, (lat men dan aan het mijmeren raakt, — dat men zich afvraagt wat van dat alles worden moet, waar dat alles op zal uitloopen? Ziet, lezers, dat gebeurde ook met mij. Ik dacht zoo over dat alles 11a en kwam tot de conclusie dat ik in slaap viel (voorwaar niet vereerend voor mij, en geen bewijs voor mijn republikeinseh hart). Enfin, ter zake. — — — Ik zit zoo thuis met vrouwlief te praten over ditjes en datjes, toen mijn buurman de trap op komt vliegen en mij bijna ademloos toeroept: „Oproer!" Oproer! — Wanneer plotseling een donderslag door mij was gehoord, was ik zeker niet meer geschrokken dan op ditoogenblik. Oproer en dat in Nederland, en dat in Amsterdam waar de bevolking zoozeer geneigd is zich te laten trappen, waar het voor vernederingen onyatbaar schijnt, waar het gewend is de ellende m al hare naaktheid te ontmoeten, zelfs in de Woningen der woordvoerders over de arbeiderszaak God, hoe is het mogelijk! Wel hadden de couranten verhaald van eene losbarsting in Spanje, Engeland, Frankrijk, België en Italië,— wel wist ik dat die landen een einde gemaakt hadden aan eene regeering van gekroonde poppen, maar oproer in Nederland!— Mijn jas aan te trekken en de straat op te vliegen was het werk van een oogenblik. Nauw echter heb ik eeitige _ schreden gedaan, of daar dondert het: //Gij zijt kanailje, heeft men ons verweten 1" mij in de ooren. Weldra zie ik eenige duizende mannen en vrouwen de Heerengracht oprukken, alles omverwerpende wat hun vaart wil stuiten. Ik snel verder naar den Dam; God!.... Welk gezicht, welk schouwspel! Het koninklijk paleis, het achtste wonder der wereld, daar reeds meer clan een halve eeuw gestaan om het dierbaar Oranjehuis 5 a 8 dagen in een geheel, somsin twee ijaren te huisvesten, staat, in brand. De stedemaagd, dat vloekbeeld herinnerende aan den strijd tegen België in 1830 en 31, het is omvergeworpen, en te midden van die schrikkelijke verwarring klinkt mij alweer het lied in de ooren: „Gij zijt kanailje, heeft- men ons verweten!" — Ha, nu begrijp ik die kreet: 't is een kreet der wrake! Ja, der wrake van een diep verguisd, vernederd en uitgemergeld volk, dat zijn laatste krachten, zijn lfiatstö bloed wil, opofferen; dat straks wil sterven voor de wraak! Ik snel weer naar huis; ik moet de Heeren- en Keizersgrachten ivooebij, —ook daar brand en plundering, ook daar diezelfde akelige wraakkreet. Doch wat nadert daar als een opkomende donder ? God! Kanonnen, — ruiterij, — soldaten ... Is 't een feestdag van daag ? Komt de koning binnen Amstels muren, of is er iets buitengewoons te zien ? Deze vragen deed ik mij onwillekeurig bij het zien van zoovele mannen met opgeruimde gezichten, fatsoenlijk gekleed, die in ééne ; richting gingen. Ik volg hen. Ha, 't is ter stembus dat zij gaan. 't Volk heeft overwonnen; ook Nederland heeft de republiek uitgeroepen en thans — thans zal de stembus geopend worden om de namen der mannen bekend te maken, door het volk gekozen, die het voortaan zullen regeeren. Ik hoor ze aflezen; ik hoor gejuich, gejubel, men valt elkander in de armen. Ha, wat zoete melodie treft daar mijn oor? „Gij zijt kanailje heeft men ons verweten!" Maar 't is nu niet meer de kreet der wrake, neen, 't klinkt zacht en lieflijk; 't is een lied ter verzoening. Een „wordt nu toch wakker, slaapkop !" mijner vrouw, deed mij op nieuw ontwaken; doch eene onbedwingbare slaap had zich van mij meester gemaakt, zoodat ik al weer spoedig in Morpheus armen lag. —• —• Wat beteekenen die vlaggen, dat gebulder van 't geschut, dat zingen en jubelen der opgewonden menigte? Ah, ik herinner 't mij. 't Is heden 't eerste jaarfeest der ontvoogding des volks. Wèl heeft er veel bloeds gestroomd, wèl zijn er veel tranen vergoten; wèl heeft menige onderdrukker en uitzuiger van den nijveren werkman have en goed verloren en ia thans gedoemd om zelf te werken wil hij eten; wèl zijn die vereenigingen uit eikaar gerukt die de verbetering en veredeling van den werkman bedoelden en hem tot dat einde uitzogen en gebrek lieten lijden, maar toch van tijd tot tijd onthaalden op een dubbeltjes-concert; — maar dat is thans vergeten; thans is het feest; een vrij feest, opgegaan uit het hart des volks. Geen sterke soldatenmacht tracht de volkskreten te smoren. Er bestaat geen staand leger meer. Broeders bestrijden niet meer broeders op last van eerzuchtige tirannen; Europa, neen, de wereld is één vaderland. Overal heerst orde, volmaakte orde, door het volk zelf bewaard. De stad is van aanzien veranderd. De krotten, die men vroeger woningen noemde, hebben voor goede degelijke woningen plaats gemaakt. De werklieden en hunne gezinnen zijn goed gevoed en gekleed en de kinderen ontvangen goed onderwijs en leeren reeds vroegtijdig dat God de vader is van alle menschen, en dat allen broeders en zusters zijn. Kent gij dat lied" dat uit duizend monden en harten tot de wolken stijgt? „Gij zijt kanailje, heeft men ons verioeten!" O, dat lied der wrake, dat lied der verzoening is nu een danklied geworden! , Ik ontwaakte op nieuw, dacht over die drievoudige droom na en onwillekeurig vloeide het „zoo zij het" van mijne lippen. . ~ Guillatjme. In het Studenten-Weekblad (uitgave vanS. ó. van Doesburgh te Leiden en J. L. Beijers te Utrecht) leest men de volgende aansporing van een student tot zijne mede-studenten om deel te nemen aan Internationale Werkersnereeniging: „Het is eene treurige waarheid, dat elke vereeniging die eene verandering wilde, hoe noodzakelijk ook, in de bestaande toestanden, eerst na lang strijden tegen kleingeestige verdrukking, er in slaagde hare goede beginselen aan de groote meerderheid in te prenten, daar deze zich geruimentijd met eene dwaze hardnekkigheid aan hare dwaalbegrippen bleef hechten, zonder zich de moeite te getroosten de gronden der hervorming te onderzoeken. Bij u, mede-studenten, verwacht ik dit niet; ik vertrouw dat gij, die door uwe ontwikkeling en uwe onafhankelijkheid, zoo gunstig geplaatst zijt om vrij te oordeelea, den laster zult verachten, de statuten der Internationale onpartijdig zult onderzoeken, en dan met moed voor uw gevoelen zult uitkomen. Ieder gevoelt, dat er veel is in de maatschappij wat vernieuwing behoeft: velen willen den loop der gebeurtenissen afwachten, doch zij zullen door hunne onverschilligheid in slaap gewiegd, eerst dan ontwaken wanneer het te laat is; anderen willen tot geweld hunne toevlucht nemen, en de fouten der eeuwen in één dag wreken, doch de maatschappij mag niet met één schok --veranderd worden, die alles zou verbrijzelen! De verbetering moet stapvoets, doch krachtig en met beleid geschieden; geene huldiging van het recht van den sterkste, geen gewapend verzet, daar dit de kwaal verergert, en alle ruw geweld eindelijk voor de kracht der waarheid moet zwichten De Internationale wil deze laatsten weg niet volgen, hoe dikwijls men liet ook herhale, zij wil den oorlog niet, zij aast niet op brand, moord en plundering; zij die het vertellen vinden het gemakkelijker te lasteren, dan naar waarheid te zoeken. Het machtige werklieden-verbond is eigenlijk slechts tegen ééne verkeerdheid gericht: de expiotatie van den arbeider, en ofschoon het waaris, dat de Internationale bij genoegzame uitbreiding veel meer kan verbeteren, en zij een krachtig, misschien het eenige middel voor de afschaffing van den oorlog is, blijft de vrijmaking van den vierden stand haar hoofddoel. De arbeider kan in de tegenwoordige maatschappij bij al zijn slaven en zwoegen, niet genoeg verdienen om met zijn huisgezin, anders dan zeer gebrekkig te leven in ongezonde woningen met onvoldoend voedsel; zijn patroon beschouwt hem als een werktnig om goud opeen te hoopen, niet, niet als een mensch; al lijdt de werkman armoede, al hongeren zijne vrouw en kinderen, al is zijn zoon genoodzaakt zich voor den rijke te laten doodschieten, al is zijne dochter door gebrek gedwongen zich in de armen van den wellusteling te werpen, tot zij later verstooten zijnde in nog diepere ellende terugzinkt, dit alles ziet hij zonder wroeging, door sophismen gerustgesteld, en verblind door 't geld! door dat machtige geld, (grootendeels de vrucht van het slaven van den arbeider), dat hem in staat stelt den poletariër te verdrukken, de prostitutie in de hand te werken en tyran te worden! Ziet rond en gij zult overal hetzefde drama terugvinden, het is geene uitzondering, het is regel; en toch, zoo de mannen van het geld aan de billijke eischen van den arbeider gehoor gaven, zouden zij zichzelven voor ondergang behoeden. ; "Want ook de werkman heeft gevoel van j eigenwaarde, eens werd hij sarrens moê, en I de Internationale is ontstaan, zij zal rechten eischen voor hen die plichten vervullen. Hare snelle uitbreiding bewijst genoeg, dat hare : beginselen reeds lang door het volk gehuldigd : werden en weldra zal de Internationale zulk eene ' macht zijn, „qu'il serait une sottise de résister!" Helaas, velen der leden zijn nog zeer weinig i ontwikkeld, en het is te vreezen dat in den " roes der overwinning, de proletariër met woekerwinst de schuld van zijne tyrannen zal terug eischen! * Daarom vestig ik mijne hoop op u, inede^ studenten, vooral op u, die er trotsch op zijt democraat te zijn! wordt lid van de internationale! onderzoekt de vereeniging, die zoo dikwijls belasterd wordt, en gij zult haar verdedige Laat ons samen streven om den werkman te ontwikkelen, en laat ons trachten den feilen stroom die verkeerd geleid alles zal verwoesten, op de baan van recht en waarheid te houden! laat ons samen strijden om ook in Europa de slavernij af te schaffen, en om zonder vrees de toe¬ komst te mogen verwachten. Delft. Astore, Lui der Int. Werkl.—Vereeniging, Algeiiseeue Vergadering: van Vak- en Arbeiclers-Vereenigingen, gebonden te TJtrecht, den 29 en 30 October, tot stichting van een Nationaal Werklieden-Verbond. (2e Zitting.) De concept—statuten door het op 26 December 1870 te Rotterdam benoemde comité komen in behandeling. De voorzitter A. Post verklaard dat de bestuurders-vereeniging „Helpt u zeiven door elkander te helpen" te Amsterdam die concept-statuten tot grondslag nam bij de samenstelling der Amsterdamsche concept-statuten. D. Engelbrecht stelt voor art. 1 der Amsterdamsche en Rotterdamsche concept-statuten in behandeling te nemen. J. F. Spliethoff merkt daarop aan dat, aangezien de Eott. concept-stat. den grondslag uitmaken, het Eott. comité van oordeel is, dat men met de bespreking der Amst. concept-stat. kan beginnen. H. Blok vereenigd zich met dat oordeel, mits de comité's-leden, 't waarom en 't waartoe hunner redactie aantoonen en de Amsterdamsche broeders de verklaring geven waarom de Eotterd. concept-statuten door hen uitgebreid zijn. De voorzitter stelt dus voor de Rott. conc.-stat. voor te lezen, toelichting waar noodig van het comité te ontvangen, en daarna de Amst. conc.stat. artikels gewijze in behandeling te nemen. J. Th. Scheepers leest daarop: voor art. 1 der Rott. conc.-statuten. H. Blok zegt daarop: Ons gronddenkbeeld is dat Nederland het land der vrijheid is. De Nederlandsche werkman evenwel, is niet meer op dat vrije standpunt waarop hij vroeger stond, en moet dus als Nederlander zijn vorig standpunt hernemen. Tegenwoordig leeft hij onder zedelijken dwang, hij wordt geacht als 'de paria, maar ook slaafsche vrees bezield hem, en terwijl hij vroeger bij arm en rijk in aanzien was, en dat thans niet meer het geval is, moet hij middelen opsporen om zich op nieuw die achting te verwerven, om dus zijn vorig standpunt te hernemen. De voorzitter vraagt of ook nog verdere inlichting dan die, welke door 't Rott. comité gegeven worden door de vergadering wenschelijk geacht worden, en dit niet zoo zijnde, wordt overgegaan tot voorlezing van artt. 2, 3, 4 en 5, die niet verder toegelicht worden. Na voorlezing van art. 6, zegt J. F. Spliethoff' dat dit artikel zoo en niet anders gesteld was om de Internationale, voor zooverre zij zich in den Nederlandschen bond mocht willen mengen, te weren. H. Blok zegt: Er is weinig noodig om toe te lichten welke geest ons bij 't stellen van dit artikel bezielde. Wij Nederlanders, hoe ook in maatschappelijke toestand verdeeld, komen allen daarin overeeji, dat wij ons eigen huishouden zuiver houden willen. Eerst moest het eigenhuis, eerst moest de eigen binnenkamer gezuiverd worden. Bovendien heeft 't Nederland nooit tot heil gestrekt zich te verbinden met den vreemdeling. De Nederlandsche werklieden moeten toonen zonen te zijn van de oude Nederlanders. De gemeenschappelijke handelingen van de vaderlandsche werklieden verdrijven de kastegeest, ;t moet één volk zijn, de Nederlanders, trotsch op hunne geschiedenis, op hunne vrijheid, op hunne rechten. Zij moeten strijden voor het vaderland, het altaar en het huisgezin. Daaraan moet in. broederliefde worden vastgehouden en daarom ook moet het verbond zelfstandig en onafhankelijk Nationaal zijn. Niemand verder het woord vragende, stelt de voorzitter voor over te gaan tot de voorlezing der Amst. concept-statuten. P. J. Hellinx vraagt of het ter bekorting niet goed zijn zou eerst de aanmerkingen, zoo er die zijn, te hooren, en anders artt. 1 en 2 Rotterd. concept en art. 1, Amst. concept, saam te voegen, als artt. 1, 2 en 3 der statuten van 't verbond. J. Th. Scheepers stelt voor de Amst. conceptstatuten te beschouwen als algemeen reglement voor 't verbond. J. W. Molenaar acht de arbeiders-vereenigingen nog niet genoezaam georganiseerd, wijst op de organisatie der prov. Friesche werkliedenvereeniging en geeft zijne bezorgdheid te kennen dat, als er nu reeds statuten vastgesteld worden, er dan ook eene gebrekkige organisatie zal blijven bestaan. De voorzitter wijst op 't geen hij reeds aanvoerde, dat namelijk Amsterdam de Rotterdamsche concept-statuten als een grondslag had beschouwd, waarop de arbeiders-vereenigingen kouden voortbouwen en hij stelt dus voor thans de Amst. concept-statuten in behandeling te brengen- H. Blok zegt: de afgevaardigde uit Frieslan' stelt voor eerst plaatselijk te wezen, dan provin' De Triumpli «ter Internationale. (TRILOGIE) door Hendrik van Oitel, der Internationale. II. de hydra der reactie. ''tMaatschappelijk stelsel is verrot en tot m't hart bedorven, want het is valsch en tiranniek geworden, 't Heeft twee uitersten die lijnrecht en scherp tegenover elkaar staan, — namelijk: macht en geld.... erts de mesthoop! „Satan," E. v. d. Ven. Jt Is nacht... en heinde en verre Pinkt aan den zwarten hemeltrans Geen enkle lieve sterre... Het zwerk is dood: Jt is zonder glans. De klok van 't Louvre, 't hol der beulen, — Waar goud het schuldloos bloed verbergt; Waar monarchie en leger heulen Als hoer en boel (en eerbied vergt) — Zendt twaalef lange, doffe slagen, Het ure van den boozen geest (?), Langs heen den grond die 't nest moet dragen, Het nest, door elkeen schier gevreesd. De laatste klokkeslag is trillend weggedreven; Op eens werpt eenen bliksemschicht een vloed Van electrische lichtstof, die den dampkring beven En, krakend zuchtend, de aardkorst scheuren doet, Wijl, kokend En smokend, Met donderend geluid, De hel zich ontsluit. Een klagend, naar gesteun, dat ijskoud worden doet, Stijgt opwaarts uit een poel van hersnen, merg en bloed: — De sappen van het vólk, dat voor de vrijheid viel, Verpletterd door der dwingelanden bronzen hiel, — En, sluipend, kruipt, omgeven door een pestdampwolk, Een log gedrocht te voorschijn uit dien menschelijken zwadderkolk. , Zijn stinkend lichaam, half ontbonden, Van vorm als dat der scorpioen, Bedekt met tallooze etterwonden, Is van een vaal en giftig groen. Met wellust in den bloedpoel woelend, Lijkt zijnen kronkelenden staart Een in den oorlog nooit zich koelend Tweesnijdend, slingrend reuzenzwaard. Vier sterk geschubte drakenklauwen, Die elk op 't lijf eens werkmans staan, Om langzaam 't hart er uit te krauwen, Doen 't pestend monster waglend gaan. Op die afschuwelijke romp Zoo rot als de princiepenklomp Der huid'ge maatschappij, staan zeven menschenlijven, Met armen, hoofd en borst, — Wier blikken steeds in 't ronde drijven Met onverzadigbare dorst, —• Als zooveel koppen van het wangedrocht, Gereed het licht te dooven als bet ergens scliittren mocht. Zijn eerste kop verbeeldt de monarchie: Een Néro, die met de eene hand steeds wan- op wandaad stapelt, Terwijl, daardoor, met de andre hij zijn kroon, eiale reglementen te hebben en daarna aan een nationaal verbond te beginnen; zoodoende zal de zaak op de lange baan geschoven worden. J. W. Molenaar. Zoöals ik reeds zeide, ik zie nog de organisatie niet, waaruit het nationaal verbond moet te voorschijn treden. Th. de Rot. Wij vervallen in discussiën, die tot niets leiden, willen wij, waar dan ook, afdeelingen vestigen, dan behooren wij nu te beginnen met statuten te maken. De voorzitter. Alle vereenigingen zijn 't er over eens, dat vooruitgang gebiedend noodig is, en wij niet wachten mogen tot dat alle vereenigingen, zonder uitzondering, 't over een nationale aaneensluiting eens zijn, waren wij daavan niet overtuigd wij zouden niet hier zijn; hij stelt dus voor, over te gaan tot de voorlezing van art. 1 der Amst. concept-statuten. Art. 1 wordt gelezen. A. de Visser vraagt waarom „nationaal" is verwisseld met „algemeen Nederlandsch". J. B, Heldt. Nationaal en algemeen Nederlandsch beteekent hier wel 't zelfde, maar reeds zijn er verschillende zoogenaamde nationale en Nederlandsche arbeiders-vereenigingen. Men heeft ze in Arnhem, in Botterdam, in Utrecht, in 's Gravenhage en ook in Amsterdam (Neerlandsch werkman). Wat wij willen is alle vak- en arbeiders-vereenigingen tot één verbond te vormen, en daarom noemden wij dat verbod 't algemeen Nederlandsch werklieden-verbond. Th. Koene. Veel van 't geen door vorige spreker is gezegd, had ik willen aanvoeren, maar ook nog dit wensch ik in 't midden te brengen: De hoofdprikkel waarom Nederlandsch beter als Nationaal is, ligt volgens mijn oordeel dat nationaal niet zoo bepaald is als Nederlandsch. Aan nationaal ontbreekt bovendien slechts Inter om de geheele zaak weder verdacht te maken. Nationaal zegt niets, daar men bijv. in Frankrijk slechts het reglement behoefde over te nemen en dan was het ook daar nationaal. A. de Visscher wil juist tegenstelling van nationaal tegen internationaal, door spreker werd aangevoerd dat nationaal beter uitdrukte wal men bedoelde. Men had een heimelijke vrees voor de Internationale, wier drijven aan de goede bedoeling die men heeft den bodem kon inslaan. Daar zijn Nederlanders die tot de Internationale behooren, oproermakers, waarmede men niets gemeen wil hebben. Dus door in Nederland van nationaal te spreken, sloot men alle verkeerde beoordeeling uit. Voorzitter. Men moet de beginselen der Internationale niet verwarren met het drijven van sommige internationalisten; onder nationaliteit verstaat hij meer het aankleven van overgeleverde begrippen en oude gebruiken. Wij allen zijn Nederlanders; spreekt men alzoo van Nederlandsch, dan weet iedereen wat er bedoeld is. J. F. Spliethoff vraagt hoe er nu sprake is van een algemeen Nederlandsch verbond, terwijl men toch te Rotterdam met nationaal begonnen is. D. Meijer. Geachte vrienden, medestichters van het alg. Nederlandsch werklieden-verbond, er schijnt hier vrees te bestaan voor de Internationale, maar daarmede komen wij waarlijk niet verder; laat de Internationale buiten bespreking, die vereeniging zal inderdaad aan dit verbond geen afbreuk doen, laten wij dus onzen kostbaren tijd niet verder aan diergelijke onvruchtbare beschouwingen verspillen. De voorzitter wü alzoo in omvraag brengen, of men 't verbond zal noemen Nationaal of Algemeen Nederlandsch, hij merkt tevens op, dat het wenschelijk is, dat bij deze en volgende stemmingen voor elke vertegenwoordigde vereeniging slechts eene stem worde uitgebracht, zijnde dus in 't geheel 20 stemmen. B. H. Heldt stelt nu voor algemeen Nederlandsch aan te nemen. Bij stemming wordt met 18 tegen 2 stemmen 't voorstel Heldt aangenomen. Art. 1 wordt gelezen en zonder stemming aangenomen. Evenzoo art. 2 al. a en b. Art. 2 lokte de vraag uit: wat beteekend dat „arbeid is de tweede bron"? D. Meijer. De eerste bron is de natuur. B. H. Heldt. Natuur en arbeid zijn hoofdbronnen, die, mijns inziens, de Schepper ons ter ontginning aanwees, dus het woord tweede, hoewel het uit 't artikel kon gemist worden, zou ik er gaarne inlaten, vooral ook omdat nog maar al te dikwerf de werklieden den arbeid als een straf beschouwen. J. F. Spliethoff. Als eerste bron van ;s menschen bestaan ken ik God. Niet de natuur staat bovenaan, wèl God, die de natuur geschapen heeft. Men behoort God in de natuur te zien. Men mag de natuur niet in de plaats van God stellen, want dan zou men Godloochenaar worden. Eerst God; dan de arbeid. B. H. Heldt. Beschouwd men als ik, God als oorsprong, dan is toch de natuur van den Schepper onderscheiden, maar de natuur is niettemin de eerste bron van bestaan. Men zou anders God moeten nemen als de eerste en de natuur als de tweede bron, waardoor dan de arbeid de derde bron zou worden. Th. Koene stelt voor: het woord „tweede" weg te laten. H. Blok stelt voor: „als tweede bron van 'smenschen bestaan" weg te laten. B. H. Heldt stelt voor „als tweede bron" te veranderen in „als een der hoofdbronnen". P. Pieterse vraagt het woord, om op grond van het Bijbelverhaal aan te toonen, dat arbeid wel degelijk een straf is, den menscli opgelegd als gevolg van de zonden van Adam en Eva. Gelukkig dat de voorzitter tusschenbeiden kwam daar anders 't einde van 't debat niet te overzien zou zijn geweest. Hij meende, dat Godsdienstquaestien in deze vergadering niet t'huis behoorden. De een kon dit, de andere wat anders verzekeren; maar we Waren er in den oorsprong niet bij, en weten het alzoo niet te beoordeelen. Men moest zich bepalen tot de zaak die aan de orde is, anders worden de hoofden heet en de harten koud. Of arbeid straf is of geen straf, ieder is verpligt te werken; niemand mag er zich aan onttrekken. Het waarom late men ter onderzoek over aan de mannen der wetenschap, die er trouwens ook niet bij zijn geweest en over wier uitspaaken alzoo ieder eveneens het zijne kan denken. Het voorstel Heldt wordt daarop in stemming gebracht en met 15 tegen 4 stemmen aangenomen. (Wordt vervolgt.) Gorredjk, 5 Nov. Gister-avond hield de Prov. Friesche Werklieden-vereeniging ter dezer plaatse eene vergadering, met het doel eene afdeeling van genoemden Bond in 't leven te roepen. Werd elders het pogen dier vereeniging met een gunstigen uitslag bekroond, ook van hier kan men dit volmondig getuigen. De belangstelling onder de werklieden en burgerij was groot, zoodat de betrekkelijk niet zeer ruime zaal te klein was alle opgekomenen te bevatten en menigeen tot zijn leedwezen geen plaats kon bekomen. De vergadering werd geleid door den provincialen voorzitter, O. Rommerts, die in een tweetal toespraken het doel der vereeniging uiteenzette, terwijl door het lid Klasema der afdeeling Dragten de toespraak van het lid Zirschky der Leeuwarder afdeeling werd voorgelezen, die verhinderd was geworden de vergadering bij te wonen. Was de belangstelling groot, niet minder de bevrediging, toen de aanwezigen de geest en strekking, zoowel uit de toespraken als mondelinge mededeelingen van Rommerts, ontwaarden. Menigeen, zoowel uit de meergegoeden als handwerksstand, betuigden volmondig, dat men een verkeerd denkbeeld van de vereeniging tot dusver gekoesterd had, maar dat men aan zulk eene vereeniging zijn steun of medewerking niet onthouden wilde. Toen dan ook de deelneming werd opengesteld bleek dit op de ondubbelzinnigste wijze. Een zestigtal werklieden traden onmiddellijk toe, terwijl anderen op de eerstvolgende oproeping verklaarden te zullen deelnemen, en eenige burgers als donateurs zich aanboden. Nadat een der toegetreden donateurs nog een woord met betrekking tot de sociale quaestie gesproken had en door een der voorloopige bestuurderen den leider der vergadering werd dank gezegd, keerden de aanwezigen, waaronder vele uit omliggende dorpen, in zeer voldane en opgewekte stemming huiswaarts. Die telkens van het hoofd hem zakt, er tracht op recht te houden. Zijn tweede, 't legee, is een generaal, W lens lijf, met bloed geverwd, bedekt is, als een stekelvarken, Met bajonetten; onder eiken arm niagt ij een mitrailleus, waarmee hij Nero's romp komt schragen. De derde kop van 't wangedrocht, een vuü En vetgemest, lomp, vadsig corpus, met het scherpe, bleeke, Arglistig, huichlend, vrekkig hoofd van een -Tesuiet voorzien, verbeeldt de macht deii peijsstees allee secten. 't Gewijde zwarte kleed verbergt het smerig lijf Dat achter Nero's rug zich schuil houdt, eenen blik Van vriendschap met het legee wislend; met zijn mond Houdt hij de touwtjes vast eens stevig nets, waarin Een luchtballon gevangen zit, waarop, in vuur, t Woord aar der ijk geschreven staat, terwijl hij met De linkerhand den slond der helle toont en met De ïfitfhter naar den hemel wijst (naast eenen grooten geldzak). ^ Het kapitaal verbeeldt de vierde kop: 't Is t bovenlichaam van een dikke en paarsneuzige grijsaard, Met zwier gekleed, —. op zijn petit crevées. Hij rust in zachte donzen kussens, terwijl hij, domlend knikkend, Met lange teugen trekt aan eene reuzenpijp, Waarvan het rookkruid in den kop vervangen is Door eene klis bewegend levend menschenvleesch, —* Dat soort tabak wordt arbeid en gebrek genoemd: 't Zijn prolétairs, wier zweet en bloed door 't zwoegen zich Vergaard in 't onderst' van de pijp; bij eiken trek Haalt kapitaal er, door den langen steel, waarop Het woord goudader prijkt, een teug van in den mond, Terwijl, van tijd tot tijd, hij in den pijpenkop Een roggebroodkorst smijt aan de arme prolétairs. De vijfde, de magisteatuue, lijkt Janus in persoon, Doch deftig uitgedoscht in eenen toga. Hij houdt een weegschaal in de hand, waarin het recht Veel ligter weegt dan 't zegepralend onrecht; — Maar bij het onrecht ligt een kist vol gouden munt, En 't edel recht is zonder steun. (Nooit zult gij met twee maten meten!) Het keantenscheijveesdom stelt voor de zesde kop: 't Is eene deern met rood en wit op 't aangezicht, Die 't lichaam veil houdt, met een schrijfstift in de hand, Voor hare zes confraters, die haar geil bezien. Zij laat, voor geld, zich vrij van hen gebruiken, Terwijl zij hare moeder, 't Volk, verloochent En mede helpt, daardoor, den nek omdraaien. Des monsters laatste kop verbeeldt de grootste kanker Van den vooruitgang, de onveeschilligheid : Het is den meelbast met Jansaliegeestig' hersens Van eenen schrafelzieken en dommen kruidenier, Die steeds bij alles bromt: Eet zal m'n zorreg zijn! Het wandier waggelt voort, terwijl zijn stinkende adem Langs heel het aarderijk en pest en dood verspreidt. Zijn zeven koppen oefenen met kracht en vlijt Hun beulenambacht uit...: ter hoogte van een vadem Stijgt 't bloed... en 't monster plast er in met zelfvoldoening, Schor schreeuwend tot het volk: nooit tusschen ons verzoening! Een bliksemflits doorklieft nog eens de duisternis; 't Gedrocht schijnt voor zijn licht een oogenblik te vreezen... Doch op dien korten stond kon men, o doemenis! Op zijnen buik zijn naam heel klaar en duidlijk lezen — Het monster noemde zich: RÉ ACTIE!!! Aangenaam was het mij in de laatste nommers van de Werkman te lezen, dat er vele vrienden zijn, die, wanneer een hunner lijdt, alles veil hebben ten beste van den lijdende. Ontvang daarvoor mijnen hartelijken dank, gij allen die het Wel meent; en wat het plan betreft mij onafhankelijk te maken, dat is iets waarvoor ik bedanken moet/ aangezien mijne krachten te gering zijn om er die waarde aan te hechten. Ik neem tevens de gelegenheid te baat n allen bekend te maken, dat ik weer aan den arbeid ben.. - Ontvangt allen mijne hartelijke groete! J. Th. Pothaust. Mijn adres is: Goudsbloemstraat, QQ 424, te Amsterdam. Perbetering. — In het art. de Werktijd> m ons vorig nr., Ie pag. 2e kol. bovenaan, is een geheel verkeerde zin geplaatst. Er staat namelijk: „Hieruit volgt, dat de engelsche werklieden in 40 jaren gelijke reducties opleveren"; moet zijn: ;/Dit vond navolging, want na het jaar '40 begon men met den werktijd te verkorten in nog meer andere fabrieken in Engeland." CORKESPOINÖENTIE. De vrienden in Antwerpen, Brussel en Gent worden vriendelijk verzocht, zoo. mogelijk, eenige spoed te maken met het in orde brengen der zaak betreffende het Verslag van het Pinkstercongres. MEDEBEtLlMGEN VAN VAK- £M AüBftDERSVEBEEMiGISGEM Concordia Inter Nos (vereeniging van timmergezellen). — Aan de leden wordt bekend gemaakt, dat de vergadering, te houden op Donderdag den 15 aanstaande, zal gehouden worden op Zonday 19 November, in het gebouw van den Amsterdamschen Werkmansbond, des avonds ten 7 ure. Het behandelen van belangrijke punten eischt eene talrijke opkomst. H. Goiilee, secr. Afd. Sneek. Prov. Friesche Werklieden-vereeniging. — Tot le secretaris is benoemd: R. Boschhakker, buiten Nde Noorderpoort, aan wien men wordt verzocht te adresseeren de stukken voor deze afd. bestemd. Eiken laatsten Zaterdag der maand, 's avonds ten 8 ure, vergadering ten huize van G. Velthuis. VERGADERINGEN. Zaterdag 11 November. LEEUWARDEN. Timmermans- en MetselaarsYereeniging Moed en Volharding. Gewone vergadering van de leden, des avonds ten 8 ure precies, bij den heer Bottinga, in het Blauwhuis. Wegens vertrek naar elders, stemming voor een 2den of adjunct-penningmeester. Wegens belangrijke punten wordt de opkomst van alle leden verzocht. Leden worden attent gemaakt op de verandering van den dag der vergadering, in het belang voor allen, om daardoor meer algemeen op te komen. A. Ooiman, le secr. ZWOLLE. Werkmans-Vereeniging Hooger zij ons doel. Vergadering des avonds ten 8'/s ure, op de bovenzaal, in het ,/Wapen van Zwolle." IC. A. Windsandt, le secr. Zondag 12 November. 'sIIAGE. Internationaal Werklieden-Verbond. Bestuurs-Vergadering des middags ten 12 ure, ten huize van den kastelein Daum, Kalvermarkt. En voortaan eiken Zondag. J. G. Ekhard, secr. Maandag 13 November. AMSTERDAM. Internationaal WerkliedenVeerbond. V ergadering van het centraal bestuur, des avonds ten 8 ure, ten huize van Desprez, Spuistraat hoek Lijnbaansteeg. De tegenwoordigheid van alle leden van het bestuur is dringend noodzakelijk daar er zaken van gewicht zijn te bespreken. Dinsdag 14 November. ARNHEM. Algemeene Arbeiders-Vereeniging Hoop óp Gerechtigheid. Vergadering des avonds ten 8'/» ure Uitdeeling der toegangkaarten voor het boekjaar 1871/72. J. Th. Scheepees, le secr. Zaterdag IS November. LEEU W ARDEN. Koperslagers-Vereeniging: Vrijheid en Hecht. Vergadering voor leden bij den heer Bottinga in liet Blauwhuis, des avonds ten 8 ure. W. Nauta, secr. Zondag 19 November. JOÜRE. Friesche Werklieden-Vereeniging. Vergadering met vrouwen, ten huize van E. Krot, des avonds ten 77s ure. Aangenaam zal het ons zijn als bestuurders van anderg afdeelingen deze vergadering met hunne tegenwoordigheid vereeren. > T. v. d. Wal, secr. Maandag 20 November. AMSTERDAM. Scheepstimmermans-V ereeniging Eendracht. Groote driemaandelijksche vergadering, des avonds ten 8 ure, bij van Os, op de Nieuwmarkt, het 2e huis van.de Koningstraat. Leden zoowel als niet-leden worden dringend verzocht deze vergadering bij te wonen. A. Kraay, secr. Eiken eersten Zaterdag der maand. LEEUWARDEN. Prov. Friesche Werkliedenvereniging. vergadering op de bovenzaal van den heer G. B. Deibei, Zuiderstraat, des avonds ten 8 ure. A. Beerends, le secr. Eiken tweeden Zaterdag der maand. SNEEK. Goud- en Zilversmidsgezellen-Vereeniging. Vergadering des avonds ten 8 ure. De leden worden attent gemaakt, dat de vergadering niet ten huize van G. v. d. Wal, maar voorloopig zal plaats hebben bij G. Velthuis, Koemarkt. NB. Een getrouwe opkomst zal zeer wenschelijk geacht worden, daar er punten in ons aller belang zijn te bespreken. R. Boschhakker, secr. Eiken laatsten Zaterdag der maand. LEEUWARDEN. Prov. Friesche Werklieden* Vereeniging. Vergadering van bestuurders en commissarissen, des avonds ten acht ure, ten huize van den koffiehuishouder Deibei, Zuiderstraat. Leden hebben vrije toegang. A. Beerends, le secr. ADYEKTENTIËN. Kennisgeving aan Trienden en Bekenden. Bevallen van eene DOCHTER, GEERTJE BARELDS, Echtgenote van Ph. L- BERENDS, ?e voorz, der Friesche Vereeniging, Afd. Joure. Joure, 7 Nov. '71. Heden beviel voorspoedig van een welgeschapen ZOON, mijne geliefde Echtgenote M. M. CORNELJE—FR1TZ. Amsterdam, 8 November 1871. LOGïES & OSTB1JT 80 Cents A oor 80 Cents heeft men bij den ondergeteekende eene VRIJE KAMER, GOED en REIN BED, alsmede een GOED ONTBIJT. Ingeval men niet ontbijt is de prijs minder. Het logement is.in 't midden der stad gelegen, dus voor de bezoekers zeer gewenscht, te meer daar er voor heeren reizigers gelegenheid bestaat tot het uitpakken van monsters. < Adres M. SMIT, Nieuwezijds Voorburgwal, meest genaamd pijpenmarkt, B No. 437, te Amsterdam. T1VOLI (Nes). ZONDAG 12 NOVEMBER 's middags 12 /s uur: O hï, O hol as ®as-3é ass saaa§„ Bespreking der arbeiders quaestie, door J. Th. POTIIARST. Entree 10 Cents. NB. Op deze vergadering zal een plan worden blootgelegd om een behoeftig broeder te ondersteunen, zoo dat hij later door eigen arbeid in zijn bestaan kan voorzien. mmm .yerklim De besturen van verschillende vak- en arbeidersvereenigingen worden verzocht de adressen hunner secretarissen spoedig in te zenden, Ook worden geschikte bijdragen ingewacht bij J. Th. Scheepers, Jansplaats 4, Arnhem. De Internationale en bare beoordeelaars. door 11 GEItHARD 66 Bladz. druks. — Prijs 20 cents. De brochure is te LEEUWARDEN verkrijgbaar bij R. COLERUS, president van de Kleermakers-vereeniging, in de Oosterstraat. DE TOEKOMST Orgaan der Democratie in Nederland. Verschijnt Dinsdag, Donderdag en Zaterdag. Abonnement voor Amsterdam en per Agent: per 3 maanden ƒ 1,45; franco per post/1,75. Afzonderlijke nrs. 5 cents. — Men teekent in aan het hoofdbureel te Amsterdam, Kerkstraat bij de Leidschestraat, CC 616, bij de agenten en alle soliede boekhandelaars en postdirecteuren. Die niet werkt zal niet eten. Pal-lus. Als een natuurlijk gevolg van bovenstaande waarheid voor allen die geen geld bezitten, het stelen haten en zich schamen te bedelen, ben ik voor het grootste gedeelte van de gelegenheid beroofd om in de behoeften te voorzien van mij en de mijnen door mijn ONTSLAG als looper der Toekomst van wege de vorige administratie, en tracht'ik thans het te kort te dekken door den VERKOOP van TABAK en SIGAREN, waarvoor ik de gunst en recommandatie verzoek van allen die mij kennen, mij bereid verklarende alle bestellingen aan huis te bezorgen. Gehoord hebbende dat in particuliere gesprekken mij de beschuldiging werd ten laste gelegd, als zoude ik als looper van de Toekomst de aan mij toevertrouwde zaken niet goed hebben bejhandeld (bijgevolg plichtverzuim), roep ik bij deze den lasteraar of lasteraars op, mij dienaangaande publiek in de Werkman of de Toekomst aan de kaak te stellen, zoo hieraan geen gevolg wordt gegeven, zal ik hen als lasteraars bekendmaken in de bladen, zoodra ik ben te weten gekomen wie zij zijn. J. W. WERTWIJN. le Boomdwarsstraat, PP 471. Voor J. W. Wertwijn in dank ontvangen: van een lid der vereeniging Concordia Inter Nos op hoop van navolging ƒ 0,20; op de sigarenfabriek van Bergman Carels, ingezonden door W. Hakman ƒ 8,30; fabriek van Schranders ƒ1,25; Ingeholt f 0,80; Wenneke ƒ 0,30; van Woekers f 0,20; te samen ƒ 11,05. Gelegenheid om in te , zenden bestaat bij J. ten Oever, Dirk van Hasseltsteeg, H 604, te Amsterdam. Amsterdam. — H. WOLLRTNG. 