None
En A l l emagne , l ' indu st r ie s idéru r g ique a r éu ss i à r ét a­
,
bl i r dans s e s g r andes l ignes , l a s i tua t ion d ' avant-gu er r e . Hu i t

CH

g r oupes - Thyssen , Kru pp , Rhe instah l , Gu tehof fnungshü t t e , Mannes­
mann , Hoe sc h , Klockner et F l i c k - c ontr O lent env i r on 80 % de
l a produ c t ion de

33 % de

AR

le s e c t eu r de

M.
font e ,

75 % de

la p r odu c t ion d ' ac i er

la p r o du c t ion de c ha r bon ,

l e s p lu s

l ' indu s t r ie de

impo r tants ,

AL

Ga i l l y , p lu s de
o c c i dent a l e.
40 % de

Kru pp ,

Les deux g r ou pes

p r odu isen t ,

la produ c t ion d ' ac ie r

Les p r inc i paux d ' en t r e eux - Us ino r ,

de mine r a i.
 Lo r r a ine-E s c au t ,

ST

compte p lu s de

bru t

et

env i r on

de Wend e l

et

S c hne ide r

70 % de

En Be lg ique ,

la

se lon

l ' A l lemagne

80 % de

de c onc ent r a t ion qu i v ient de

en Fr anc e ,

la produ c t ion d ' ac ie r

hu i t

de

g r oupes assu r a ie n t p lu s de

le mou v ement

se dess iner

OR

IC

Déj à avant

t r ans fo r ma t ion.
Thy ssen et

brut ,

avec des p r olonga t i on s dans

70 % de

la p r odu c t ion
S id élor ,

- p r ena ient

p r o du c t ion g lobale d ' ac i e r

la p r e squ e tot a l i t é de

la

pou r

leu r

b ru t.
produ c t ion s idé­

HI

ru r g ique , p lu s de 90 % , e s t assu r ée pa r des en t r epr i s e s r e le­
vant de que lqu e s g r oupes f inanc i e r s pu i ssant s , les deux p lu s
impo r t a n t s étant
( Co f in indu s ,

l a Soc i ét é G énér a l e e t

Bru f ina ).
 Hu i t ent r e p r i se s

l e g r oupe de Laun o i t
int égr�e s a s su r ent l a

p r e sque t o ta l i t é d e la p r o duc t ion d ' ac i e r

brut.
Parmi c e s

- 3 -

34

11

1 964

f év r ie r

ON

No

l e s t r o i s Soc i ét és l e s plus impo r tante s : Cocke r i l l­
Ougr ée , l e s Forges de la P r ov idenc e e t Ha inau t -Sambr e , fou r ­
n i s s e n t à e l l e s seu l e s
l e s deux t i e r s env i r on d e l a p r odu c t ion

dans

Pou r

le

de

l a Be l g iqu e.
Luxembou r g ,

on conn a î t

l ' éc onomi e du p a y s.
Aux Pay s - Ba s ,

t é Br eedband

l a gu e r r e )

Ital ie ,

d ' ac ie r

b ru t.
ind i r e c t ement

FRANC E

Sept

le

U S INOR

La r e p r ise du

c ont r ô le de

( Vo i r

B.
Q.
 tou t e

plus de

5 crt)

t r av a i l aux hau t s

fou rneaux a

( Le

Monde )

l e mar c hé des c hanges d e Bruxel l e s ,

CH

l e s au t r e s monna i e s à

démon t r e

tou t e s

son n iv e au

AR

r e cu l é à Bruxe l l e s.
En e f f e t ,

d ' il y

e l le e s t a i s émunt

la

f e r me t é r e l a t iv e du

Au ma r c hé l i b r e ,

a hu i t j ou r s.
r encon t r ée

par

90 % de

(Agence Eu rope )

eu

l i eu ven.
4 9 , 80 . Le

l e do l l a r e s t

sema ine de r n iè r e net t ement e n des sou s d e FB

r e cu l du do l l a r

l ' in­

p l ac ée s d i re c t ement ou

l ' Et a t.
du

l a Soc 1 4•

s ' est

c apac it é de produ c t ion

IV
ES

Su r

pa r tag ent

la

LE MARCHE DE S CHANGE S

BELG IQUE

tombé l a

se

% de

d ' en t r e e l l e s sont

sou s

d r e d i de r n ie r.
 66

neu f soc i é t és

fonte e t

of

En

l e c a r ac t è r e pu b l i c

r epr ésen t e n t p r a t iquement

du s t r i e s i d éru r g ique du pays.
l a produ c t ion de

l ' ARBED

l e s Hau t s Fou r n e aux d 1 Ij mu iden e t

( Soc i é t és m ixt e s dont

r e n fo r c é apr è s

l ' impo r tanc e de

EU
RO
PE
AN

g loba l e d ' ac ie r

UN
I

ent r epr ises ,

f r an c

be l ge.
r e t r ouve à

l ' except ion du DM on t

l e do l l a r

La demande e s t

se

r égu l i è r e ,

de s o f f r e s appropr i ée s.
ma i s

Parmi

AL

l e s au t r e s dev i s e s , on ne peu t que s i gn a l e r l e r ecu l du b i l le t
f r an ç a i s qu i , c ependant , demeu r e ne t t ement au-dessus d e s a
par i t é.
 ( La L i b r e Be l g ique )

OR

IC

AC IER IE S E T M IN I ERE S DE LA. SAMBRE

Ce t t e Soc i ét é c ommun ique que , ne pouv ant a s sume r plus
longt emp s la c ha r g e du ma int ien en s e r v i c e de son de r n i e r pu i t s

ST

d ' ext r a c t i on d e c ha r bon , p r év o i t l ' a r r ê t p r oc ha in d e toute
l ' explo i t a t ion c ha r bonn i è r e fa isant enc o r e a c tue l l ement par t i e

HI

du doma ine de

ses a c t iv i t és.
( L ' E c ho d e

l a Bou r s e )

R E V U E D E P R E SS E

ARBED - COLUMETA

2 10

t@� UROPEENNE

COMMUNA UTE E C ONOMIQ

LE

\
�

En

compé t i t iv ité

e s t iment

que ,

l ' on

les

qui a j outent

seul po int de vue technique ,

s i dé rurg ique s

de

leur c apac ité

de produc t ion

m i l l ion s
Ce

de tonne s

s t a de

e s t d ' a i l leurs

B r i t i sh

p révu e s

90% entre

deux soc iété s.
 l a N ippon

t,

AR

de

Dans

la

40% de

s o it

les

f inanc iers

AL

l a tonne

La plus

comm u nauté ,

dépa s s ant

prob l ème s

in s t a l l é e ,

IC

OR

au Royaume ­

1 968

e s t hors

d ' entre e l le s ,

une

capac ité

de

t pos e

cepen dant

dol la rs ,

fois

d ' une
de s

180 dol la r s
d ' une u s ine à produ i t s

Au prix de

7 m i l l ion s de t pa r an ,
la

de

s o it envi ron

s i dé ru� ie
celles

fo i s
tout en­

dix

f rança i s e

de l ' anné e

reve n a it

1969

·
except ionne l s.
qui

à moins de l ' é tale r sur de t rop nomb re u s e s année s ,

donné

dépen s e ,

et quatre

1975

l a c on s t ruct ion d ' u s in e s

con s idé rabl e s.
de

d ' une c apac ité

impo rtante

l a con s t ruct ion

re s s ourc e s propre s

t i è re en

ST

l oin

l ' ensemble na t iona l.
 10 m i l l ion s

plats c apable de produ i re
en 1969 à 1 , 3 m i l l ia rd de
ava it

de

d i spose

Stee l Corporat ion aurait en

68 m i l l ions

les

dépa s sé

S t e e l Corporat ion

CH

que lque

t a i l le

Communauté

de p r è s de 30 m i l l ion s de t , et au Japon où
1 6 5 m i l l ions de t de produc tion d ' a c i e r b rut
pour l ' année 1 9 7 5 se répa rt i ront à c oncurrence de

la

de p roduc tion
les

la

annue l le s.
 IV
ES

12

of

s o c ié t é s

Un i où

de

de s

ré s u ltat s

po rtée

d ' ac i e r pa r an et ,

HI

le

s e ra it néce s s a i re pour porter

à

de s

sur

de s d i x proch a ine s

Comm i s s ion ,

la

de

expe rt s

se p l a ça it

un a c c ro i s sement

us ine

s e ra it pa r f a i tement a rmé e pour l a

t

inte rnat ionale au cours

anné e s ,
si

et une

de t

m i l l ion s
de

à
à produit s

po s sé dant une us ine

s i dé rurg ie ,

8
4 m i l l ions

de

1 9 70

TRE S GRANDE S U S INE S

ODE RNE S

p rodu i t s plat s de
l ong s

E

PROBLEME DU F INANCEMENT

S IDE RURG IQ

3 novembre

le

EU
RO
PE
AN

No

LUXEMBOURG

ON

'

UN
I

r•

BU LLET I N QUOT I DIEN

f inan c ie rs

à plu� .J�p
d ' un e

soc iété produ i sant

�� leu

rurg ique s e u ropé enn� � rct:r
/"'

e

ra i s on ,

de s

,dimen s ion s.
12

Une te l le

m i l l ions

s o c iété s

de

t

s idé ­

a c t ue l le s.
 Fa ute d moyens f inanc ie r . l e s us in e s s idé ru rg ique s
d ' E urope o c c i de�� a l e n ' atte ignent d ne que t rop l entement
leur p l e in dév e l _ppement et une ta _ le opt ima l �.;: . Des goulots
d ' é t rangl ement à '
amont e t à 1
�1 sub s i s tent pendant une

�

%!

t rop l ongue pé riode #

·

�

�

QQ� un obs t a c l e à l a rentab i l ité

"

2 10

3

1 9 70

n o-w:mbr8

ON

No

- 2 -

in s t a l l a t ion s . C ' e s t a in s i , notent l e s e xpe rts de l a
que l e temps q u i s ' é c ou l e n o nn� l ement au Japon
entre le début de s t ravaux et le ple in déve l oppement de
de s

Comm i s s ion ,

est

de

s i dé ru rg ique varie entre 5 et 10 a�s ,
dix à q u in z e a n s dan s la Commun a ut é.
 UN
I

l ' u s ine

qu ' i l

alors

évo l uant t r è s v it e , de s
modi f ic a t ion s sont s ouvent appo rtée s au proj e t in i t i a l e t
qui n e fa c i l i te
l ' u s in e po s s ède une s t ructure di spa rate
l ' o r i g ine

de goulot s
la

s idé rurg ie ,
soc iété s

est

s u r de g rande s

indé n iable que
de s

de cha rge

de s plans

l ' é q u i l ib rage

En

EU
RO
PE
AN

et e s t à

pa s

te chn ique s

les

outre ,

En

ce tte

c once n t r a t ion de la produc t ion
donc une né c e s s i té , et il e s t

c oncentra t ion

Tout e fo i s ,
sub s i s te r ,

ou qu ' i l

en

deh o r s

importance

de haute pu i s sance ,
se

font

coulée

l e u r capac ité

chance s

de s

ac i e r s

ut i l i s ant

s o i t qu ' i l
cont inue ,

etc.
 spé c iaux

de s g i semen t s

s ' ag i s s e
du

AL

BE LG IQUE

de m in i ­

four é le c t r iq ue
De

te l l e s m in i ­

de p l u s en p l u s nombreu s e s

a ux

100 . 000

de product ion varie entre

(Agence E u rope )

L ' lliDEX DE
EN

L ' inde x

de s

de pou­

t d ' a c i e r brut pa r an.
AR

5 00 . 000

la

CH

E ta t s -Un i s ;

tout e s

techn ique s mode rne s

d ' a i l le ur s

s t a de

c a r a c t è re mul t i ­

ce s g ran ds groupe s ,

s ' ag i s s e d ' u s in e s moyenne s

ut i l i s an t l e s

u s ine s

un

s o i t q u ' e l l e s p ro du i s ent

l o c a ux de m a t i è re s p rem i è re s ,
u s in e s

de

auront

IV
ES

vo i r

de mo indre

of

us ine s

et

devra dépa s se r l e

reg roupeme n t s n at ion aux pour pren dre

nat iona l.
appare i l s

di f f é re n t s

de s

d ' é t rang l emen t.
 L ' A CT IV ITE

INDUS T R IE LLE

SE PTEMBRE

" A GE F I "

de

l ' a c t iv ité

indu s t r i e l l e

( ba s e :

à 2 3 3 , 6 po int s contre 2 2 3 , 6 po int s l e m o i s p ré c é dent e t

IC

moyenne

230 , 4

de

1953

po in t s e n

OR

ré tab l i à
dnn s

l ' hab i t ue l le

ST

lOO )

s ' e s t é t ab l i pour

septembre

rep r i s e

1 969.
d ' automn e ,

les

dif fé ren t s

Dans

pa rt i e l l e s

les

cha rbonnage s ,

a ient que lque peu

c e lu i- c i peut ê t re

en é t ant

revue

septembre

a

connu

l e vo l ume

de

l a produc­

la produc t ion a é té po rté e
quo ique

ré du i t

con s i dé ré

l im ité pa r l ' in s u f f i sance
Commun.
s ou s

de

e t c e l le - c i a nat ure l lemen t

Gouve rnement ne veut pa s pe rmet t re
du Ma rché

le m o i s

s e ct e u rs.
 à un ch i f fre re l a t ivement é levé ,

m o in s ,

Le m o i s

de s n iveaux p l u s normaux

t ion

HI

=

le

ce rta ine s g r ève s

ch i f f re

c omme

f ina l.
s at i s fa i sant ,

de ma in- d ' oeuv re
le

N é an­
tout

dont l e

re c rutement e n dehors

HI

ST

OR
I

CA

L

AR

CH

IV
E

S

of

EU

prof. a. coppé

u itgeveri j

UN
IO
N

RO

DEEL 3

PE
AN

inleiding tot de
bedrijfseconomie

acco

leuven

:

1 9 71

1 981

L

AR

CH

IV
E

S

of

EU

RO

PE
AN

Tweede� herziene ui tgave

UN
IO
N

Eerste uitgave

Wette l ij k depot :

D / 1 98 1 / 05 4 3 / 1 8

OR
I

ISBN :

E 6.3

CA

Reeksn u mme r :

ST

© Copyr i g h t by Acco ( Academ i sche Coope ra t i e f S. V. ) , Leuven

Het zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van d e u i tgever overnemen of kop iëren van deze

HI

u itgave of gedeel ten ervan is verboden.
 Voor aanvragen t o t of in format ie i . v . m . h e t overnemen en/of gebr u i k va n gedeel ten u i t deze pu b l i ­
kat ie , wendt U t o t d e d irectie van d e U i tgeverij Acco, T ie nsest raat 1 34- 1 36 , 8-30 0 Leuven ( Belg ië) -

tel. 0 1 6/23.35.2 0 & 22 . 1 2.49

lnhoudstafel
HOOFDST UK I
F ULL CO ST ( NOR MAL COST )
Van de theo rie naar de praktijk.
Parag raaf 2.
Het b e g r ip " full co st".
Par agraaf 3.
Het ver band tu s s en mar g inal i s rn e en
1 1 full co st1 1 •

RO

EU

Het geval van mono poli e.
De 1 1 full c o st 1 1 in het rn e e st ver spre ide
geval nl . de onvolrnaakt e concu r r enti e.
Par a graaf 7.
De al gebra van de prij s zettin g bij toe ­
pa s sing % full - co st praktijk.
OR
I

CA

L

AR

CH

IV
E

Par a g r aaf 6.
ST
HI

volrnaakte

of

Parag raaf 5.
Het e envoudige geval
concu r r entie.
S

Parag raaf 4.
PE
AN

Par a g r aaf l.
UN
IO
N

I

l

2

3

4
9

14
15

II

Inhoudstafel

UN
IO
N

Bl z.
HO OF DST UK II.
PE
AN

"NON - PRICE " CONCURR�NTI.t;.
B epal ing.
Na de r e pr e ei s e r ing.
 17

RO

W ann e e r wo r den de ze eoneur r entie - metho den ge bruikt ?

(1 )

Pro duktie dive r s ifikatie.
EU

De be lan g r ijk ste vo rmen.
of

( 2 ) R eklam e al s non - p r i e e eoneur r entie.
( 3 ) Kl anten s e rviee a l s non - p r i e e eoneur r entie

18
19

20

20

Slotopm e rking.
21

ST

OR

IC

AL

AR

CH

IV
E

S

( 4 ) Voo r delen aan tu s s enhandel al s non - p r i e e
concur r entie.
HI

17

III
Inhoudstafel
HO OF DST UK III.
DE FINA N CI�RING VA N DE OND�RN� MING . FINAN CIER ING E N FINA N CIEE L B E LEID
V A N DE O NDERNE MING.
-

BE PA LI NG E N.
II.
DE FINA NCIELE ST R U CT U UR VAN DE O NDER ­
NE MING.
29

( 1 ) Wat mo et gefinanc i e r d wo r den ?

29

( 2 ) Analy s e van de vermo gen sbeho efte.
Ho e wo r dt de vermo g en sbeho e ft e gefinanci e r d ?

30

De ve rmo gensbeho efte van de onde rneming.
EU

29

( l ) E igen ve rmog en.
33

of

B.
23

RO

I.
A.
22

PE
AN

Inleiding

UN
IO
N

Blz.
33
34

DE F INAN C IERINGSBR ONNEN.
35

A . Onde rneming svo rm en finan cie ring svo rm.
35

( 1 ) De per soonlijke onderneming.
 35

( 2 ) De onper soon1ijke onde rneming.
35

CH

III.
IV
E

S

( 2 ) V r e emd ve rmo gen.
B . Ho e wo r dt het eigen ve rmo gen g e finan cie r d ?

AR

36

( 1 ) Kle in e en middel grote onde rnemingen.
36

rote onde rneming en.
Lening en.
36

L

( 2)

40
40

CA

( l ) L ening en op lan g e en mi ddellange te rmijn.
OR
I

( 2 ) L eningen op ko rte t e rmi j n.
HI

ST

IV.
DE FINAN C E E S R CT U UR VAN
NEMING : DE AT TO ' S.
·

E ONDER ­

A . Ratio ' s i n v e r band m e t d e finan c i ë 1 e st ructuur
( wo r den ge haal d i t d e ba1 an s na winstve r delin g ).
( l ) R atio van de al gem ene l iqui di t e it o f
" cur r ent r atio ".
( 2 ) Ratio van de totale the sa ri e.
46
52
52
52
53

UN
IO
N

IV

( 3 ) Solvabiliteit s r atio.
53

( 4) Schuldr atio.
54

( 5 ) Finan ciële afhankelijkheid.
54

PE
AN

( 6 ) Va st g el e gde activa in per c ent van het totaal
de r activa.
B . Ratio s in ve rband met de r otatie van enkele
po stengro epen van de balan s.
 1

55

55
55

( 2 ) T e rmijn van de aan klanten to e g e stane

56

( 3 ) T e rmijn van de ontvangen k r e dieten.
56

( 4) Rotatie sn elheid van de e igen m i ddelen.
56

C . Ratio ' s in ve rband met de r e sultaten en de

56

RO

( 1 ) Rotatie snelheid van de voo r r a den.
of

EU

kr e dieten.
financiël e r e ntabiliteit van de onder neming.
IV
E

of ke r ra g e.
S

( 1 ) Rentabiliteit en hefboo m - co ëfficient

58

( 3 ) Netto - ca s hflow of alg eme en ca sh - flow.
58

CH

( 2 ) Nettowin st p e r aandeel.
( 4) Pri e e / earn:ings per aandeel.
59

( 5) Int rin s i eke waar de van een aandeel.
59

( 7) Netto - dividend in pe r cent van de b eu r swaar de.
59
59

AL

AR

( 6 ) B eu r swaar de van e en aandeel.
HET FINA N C IERINGS

�

EI.
A . De financ i ë l e planning.
(1 ) Aard van het bedr i j f.
HI

ST

OR

IC

v.
56

( 2 ) De po sitie van de ( spe c i fieke ) on de rneming.
B . R e gel van het finan c i e e l evenwicht.
( 1 ) R e gel van het minimaal financ i e el evenwicht.
( 2 ) Het we rkkapitaal m o et po siti ef zijn.
60
60
60
60

60

60
61

v

Bl z.
62

Het financiering sbele i d.
 ( 1 ) Parti�le en totale finan cie r ing.
UN
IO
N

c.
( 2 ) Aandelen of vr e emd ve rmogen ? Probl eem

63

( 3 ) Ve rmogen o p ko rte o f lan g e t e r mijn.
65

( 4 ) Hur e n o f kopen ?

( 5 ) De financi�le flexibilit e it.
PE
AN

van de "leverage ".
66

( 1 ) De b e langen van de e igena r en.
67

RO

67

EU
of
S
IV
E
CH
AR
AL
IC
OR
ST

66

D . W in stinhouding of dividendpol itiek.
( 2 ) Op de onderneming g e r icht e dividendpolitiek

HI

62

69

UN
IO
N

1.
HOO F DST UK I.
FULL COST ( NOR MAL CO ST )
§

PE
AN

1 . Van de the o r i e naa r de praktijk.
Uit de ve r s chillen de enquête s i s g ebleken dat de onde rnemer niet in
t e rmen van ma r g inale ko sten en mar ginale ontvang sten r e dene e rt
zijn ( 1 ).
RO

en in de m e e ste gevallen de ze begr ippen hem zelfs totaal vreemd
De e e r st e r e sultaten in de ze r ichting w e r den r e e d s doo r

EU

e en groep onder zo eke r s uit Oxfo r d in 1 93 9 gepublic e e r d n a een
enquête in een dui zen dtal enge l s e onde rnemingen.
 De ze enquêt e

of

w e r d late r verder uit g e diept : in 1 94 1 doo r Saxton ( 2 ) en in 1 9 49
doo r Andrew s ( 3 ).
E en zelfde on de r zo ek w e r d in de V e r enigde

S

Stat en doo r J . Dean ( 4) doo r gevo e r d.
In al de r e sultaten komt een

IV
E

zelfde ten de n s naar voo r :de on de rn eme r houdt bij de bepal ing

CH

D,ar con ­
state e r de dat d e m e e st gebruikte metho de tot het bepalen van de

AR

ve rkoo pp r ij s de ze i s waa rbi · de onde rnem e r e en ko stenb e r ekening
De ze marge en de

ko sten die al s ba s i s bij de be r ekening wo r den ge bruikt kunnen

AL

ve r s chillend zijn.
Men kan zi ch ba s e r en op de ko sten van de

IC

( 1 ) Cfr . DE B O DT , J . P . , La fo rmation de s prix, U . C . R . ,
De Vi s s che r , B ru s s el , 1 95 5.
OR

( 2 ) SA XT ON, C . , E c onomi e s o f Pr i e Det e rmination , London ,
Oxfo r d Uni v . Pr e s s , 1 9 41.
 ST

( 3 ) ANDREW S , P . W . F . , Manufa cturing B u s ine s s , London ,
MacMillan , 1 949.
HI

( 4) DEAN, J . , Mana g e r ia1 E conomie s , N . Y . , Prent i c e Hall , 1 95 1.
UN
IO
N

voo rbije of o p de ze van de ve rwa chte p e r io de ( die men door ext r a ­

polatie van de ke sten in het ve r le den b e r ekent, aangepa st b v . voo r
ve rwachte prij s schommelingen of inflatie ).
Men kan zich de vraa g stellen wat dan eigenlijk wel de bij drage van

PE
AN

de econom i s che theo rie tot de prij s bepaling in de praktijk kan zijn
r ekent de onde rneme r in t e rmen van mar ginale ontvan gsten of
gebruikt hij ander e m ethode s of b e s chrijft de theorie de praktijk
in het geheel niet ( Ma chlup) !{ l ).
In de praktijk blijkt de "full - co s t "

RO

metho de e e n go e de pr akt i s che benade ring van de marginali stis che

EU

the o r ie t e zijn ( 2 ).
De full - co st i s ge en antiJ;he s e van d e marginaliteit stheo rie do ch
..
va

Het b e g r ip " full c o s t ".
S

2.
IV
E

§

of

e en m e e r realisti s che m etho de van pr ijsbepaling.
 In de theo rie wo rdt voo rgehouden dat de onde rnemer de evenwicht s ­
po sitie nastr eeft die in het snijpunt van de g r en sko sten en- ontvang sten

CH

g ele gen i s.
In de werkelijkhei d e chte r . blij t dat de onde rnem e r mee r met de

AR

de lde va ste ko ste

AL

J

J . P . , op . cit . bl z . V

/
1

l tv'' C !
1

! .,

( 2 ) V..t.;T , J . W . , .t., cono m i s h Cal cul e r en, Agon - El s evi e r ,
Amste r da m - B ru s sel , 1 9 6 5 . ·

ST

\

OR

(1 ) DE BOD.
,

.,

1

al so'ok om e en ve r}s.e ding voo r h t g e tnle s -

kapitaal (win st ye ve zeke r en.
IC

1

gemiddel de ko sten r ekening hou dt en m e e r speciaal met de g e midde l de va r ia bele ko sten dan m en zou ve rwa chten . B-ij de g'e mi d -

HI

'

2.
r rc r
'

'

!, 1

'

--

3.
Het v e r band tus sen mar ginali s m e en " full co st".
3.
 UN
IO
N

§

Voo r e en go e d in zicht van het ve rband zal men met de vol g ende
punten r ekening houden :

PE
AN

( 1 ) Het b e lan grijk ste objectief van de onde rnemer i s niet de win st ­
maximali satie o p e lk o g enblik (hetgeen met de perman ent e - ma r g i ­
nag e st r e e fd wo r dt ) maar wel continuit eit van de onde rnemingen en

RO

bij gevo l g ove rw e g en ar gumenten op lange re t e rmijn.
( 2 ) Continuiteit houdt de ve rgo e ding van het kapitaal in o v e r e en

EU

.{

nali sti s che e gali satiebe r ekening van g r en sko sten e n -ontvangsten

lan g e r e periode want inve ste ringen g e s chi e den nu e enmaal voo r

of

e e n pe rio de van 1 0 of 2 0 jaa r o f zelfs me e r.
( 3 ) Over een g r ote produktie uitge sme e r d dalen de g emidde l de

S

va ste ko sten tot e en r elatie f kl ein b e drag met het gevolg dat het
ni et onreali sti s ch i s de va ria bele ko sten al s uitgangspunt te nemen.
IV
E

\ :

'

( Welke va ria bele ko sten ? ? De g emiddel de o f de mar ginal e ? Dit

CH

komt ver de r aan de beurt).
 AR

(4) In de praktijk blijven , de gemi dde l deva riabele ko sten vaak o v e r

e en groot produkti e - inte rval vrij cons tant.
In dit g eval zijn de

AL

gemiddel de en de ma r ginal e va riabele ko s t en gelijk aan elkaar.
( 5 ) Bij stri t ( inte gral e ) v9- ste ko sten , wo r den de marginal e va ste

IC

ko sten op de duur gelijk aan nul.
OR

Inde r daa d :

Inte gr al e va ste ko sten

=

HI

ST

Mar ginale va ste ko sten

(
1

K ( F) = constant
=

dq

Lim . dK ( F )

=

0

b ij, q zeer groot.
!

4.
UN
IO
N

( 6 ) In de (extreme) gevallen van vo1maakte con currentie en

vo1maakt ( d . w . z. onbedreigd) monopo1ie i s het de ondernemer
mo ge1ijk oro zijn gemidde1de ontvangst te ber ekenen . Inde r daad
bij vo1maakte concurr entie

PE
AN

0 M = 0 rn

bij vo1maakt door nieuwkome r s ep de markt onbedreigd monopolie
M

=

0rn

1 ()

r,

1
1 -. -

1

�e·

RO

0

EU

De monopolist mo et met de r eactie s van zijn potentië1e concurren­
fen ge en rekening houden want die zijn er niet . (Men ziet dat dit
extreem g eva1 overe enkomt met de vo1gende situatie : e r zijn
geen substituten , we1ke de pr ijs ook we ze . )
'

1.
 S

'lliil

IV
E

1

of

ze y. s in dit extreme geva1 is de full c o st berekening een go e de
benade ing v�n de marginalistis che metho de.
(7)

( 8 ) In de meer genuance erde gevallen van onpolmaakte concurr entie

(of bedreigd monopo1ie) is de full cost methode een bevr edigend
de marginali sti s che be rekening.
4.
Het e envoudige geva1 volmaakte concur r entie.
AL

§

AR

CH

1

HI

ST

OR

IC

In dit geva1 i s de marktprij s voo r de 'ndividuel e onderneme r een
gegeven . T egen de ze door de m arktvoo rwaar den opge1egde prij s
kan hij zovee1 verkopen a1 s hij wil . ( it wil niet ze ggen dat hij e r
be1ang bij he eft zijn gren sko st over het hoofd t e zien) . In de ze
voorwaarden heeft men
0rn = 0 M = P M (marktpr ij s )

5.
UN
IO
N

Laten we nu twe e vereenvoudigende veronder stellingen maken :

( 1 ) de gemiddelde var iabele ko sten ( d . w . z . de variabele ko sten

PE
AN

per geproduceerde eenheid) zijn over e en vrij groot interval
constant of ongeve e r con stant en dus gelijk aan de mar inale
variabele ko sten ;

( 2 ) de va ste ko sten belopen t . 4 . v . de variabele ko sten ge en al te

hoog percentage.
RO

Het gebied dat ons inter e s seert wo rdt grafi s ch als volgt weergegeven :
Fig I.
De oppervlakte AB CD = E BFG en z.
(va st ntegral e ko sten K(F) = con stant)

of

�

EU

p

..
 IV
E

_

AR

CA
OR
I
ST

_

-

�
0

L.
HI

_

CH

r

:

_

S

Dal ende
ge�dde lde 'A
D
va ste
ko sten
) E - -l K ( F )M
l �---L�--�--·�
��==�------­
C G
C n stante
variabel e '\
ko sten
1
K( V )M=K (V b

i

-

-

-

-

-

-

Q....
, .,..
-

it gebie d zal on s ve rde r be zighouden
K( V) M = K( V ) m = con stant
lein aandeel in totale ko st.
6.
In het geval van Fig . I kan men aannemen dat voor vri grote
hoeveelhe den : Lim . K(F) M � 0

UN
IO
N

·

Dan komt men prakti s ch in marginalisti s che berekening terecht.
Bij de gemiddelde (of marginale) var iabele ke sten wo r dt een per ­
centage gevoegd om de
- va ste ko sten (gemiddelde of marginale )
� 1_,
de kapitaal vergoeding 1
op lange termijn te be strijden, alsook ( zo mo gelijW een :Vin st op
te leve r en.
Men zal noteren dat :
( 1 ) E r kan geen streven naar ogenblikkelijke maximalisatie van de
( zuiver e ) win st aanwe zig � aange zien de be str ijding van de vaste
ke sten en het voor zien van een kapitaal l ve r goeding (plus eventue el
e en zuiver e �win st) een lange termijn strategie inhoudt.
( 2 ) Naast de kapitaal�vergoeding een "win st" nage stre efd wo rdt
die echte r op de mogelijkheden op lange termijn afge stemd wor dt,
om de fa cto r en e en extravergo e ding te be zor gen.
 PE
AN

/

'

IV
E

S

of

EU

RO

'·

CA

L

AR

CH

Grafi sch kunnen we de ze situatie al s volgt voor stellen (fig . 2 ).
De elasticiteit van de vraag i s oneindig . De ondernemer kan geen
invloe d op de marktprij s 'uito efenen . De marginale ontvang st valt
sarnen met de gemiddelde ontvang st (ve rkoopprij s ) . De gemiddelde
variabele ko st is con stant en gelijk aan de marginale ko st tot op
het punt van volledige capa citeit sbenuttiging, hetgeen nee rkomt op
K( Vl M K( V )m . Voor een hoog produktieniveau is de totale
gemiddelde ko st ongeveer gelijk aan de gemi ddelde variabel e ko st.
HI

ST

OR
I

=

7.
 UN
IO
N

Fig . 2

I

RO

marge

K ( V) M = K ( V ) m

EU

p

PE
AN

p

�
�

NA B I J� EID VAN VO LL.I:!.. DIGB
CJ!. PA CIT l!;IT SBE NUTT IGING
( g j ote to e vee e lheid)
1

CH

IV
E

S

of

-�
-�
-------

Q

AR

0

AL

= maximale capa c iteit waa r voor de onde rn emin g uit g e bouwd i s
(optimum)

IC

= ve rkooppr ij s ( con stant , t . o . v . de kwantiteit (niet in de
t i j d : ) want e r i s volmaakte conc r r enti e ) . E r go : O = O
M
m

M

= gemidde l de var iabel e ko sten

OR

K( V)

ST

K( T )

M

+ K(F)
= gemi dde l de totale ko sten ( s am engP " te ld uit K(V)
)
M
M
-

HI

Verklaring van de tekening.
- K(V)

M

= K(V)

m

d . w . z . dat de var · ab e l e ko sten p e r eenheid tot
in de nab ijhei d van de vol le dige benutti ging van de
capacit e it ongevee r con stant zijn ;

8.
 RO

PE
AN

UN
IO
N

- K(F) M daalt tot in de nabijheid van A ( volledige capadeit sbenut ­
tiging ;
- In A val! en totale gemidde lde K(T ) M en varia bele gemiddelde
K( V) M en dus oak marginale K( V) m samen want de
gemiddelde va ste ko sten K(F) M dalen in functie van de
quantiteit . ;
- voo�bij QA (bv . in 0 1 ) sti)gen de var ia bele ko sten K(V) M . Dit
betekent dat de marginale variabele ko sten voor de bijkomen-.
de eenheden nu meer ko sten dan voo r dien wanneer K( V) M =
K(V) m ( dit i s een si snaal � ).
lgt dat de gemiddel de var iabele ko sten beginnente stijgen ;
- de va ste ko sten per eenheid kunnen voo rt ve rwaarloo sd wo rden
daaruit volgt dat on ze referentiewaarde de g emiddelde of
(wat het zelfde i s ) de marginal e variabele ko sten zijn
d . w . z . K(V) m = (Km ) ;
- In A 1 vindt men het snijpunt van O M = 0. m met K(V) m (ni et in A )

S

of

EU

'{

IV
E.
CH

B e sluit : Het evenwicht bevindt zich in het punt A 1 met een pro duk­
tie 0 1 (ongeveer identisch met de produktie QA overeenkomend
m et het punt A) . Al s de m arginal e variabel e ko st voo rbij het punt
van volle dige b e zetting A' sn el stijgt zijn de quantiteiten QA en 0 1
ongeveer even groot.
 AR

1j
1

1'

Hoe groot moet de marge zijn ?

HI

ST

OR
I

CA

L

Het obje ctief van de onde rneme r is
dekken alsook
unnen
vol doende is : o m in de se ctor acti efite bl' jven.
De hooitte va\:p. de m ar ge (o m ge slagen per eenhei d) wo r dt in het
\
geval van de V;ol m aakte concur rentie door de markt opgelegd.
1

:

9.
D e r egel die de

UN
IO
N

Ove rgang naar het volgende geval (monopo l i e).
produc ent in de praktijk volgt is het voo rt zetten van de pro duktie"
zo lang de (bijkomende ) e enhe den te gen een zelfde (marginal e )
vanabele ko st kunnen gepro duc e e r d wor den.
.,..
t '1 """"' J

E r rijst dan e en vraag

wat gebe rt er al s de (te ove rvlo e dige ) p r o dukti e de ma rkt 1 1 inbeukt1 1

PE
AN

e n de ma rktprij s begint te dalen ? M e t de ze ve ron de r ste lling

komen we buit en het be stude e r de geval van volmaakte con curr ent i e
waarin a l de (bijkomende ) e enhe den t e g en e en constante markt prij s kunn en afg e zet wo r den.
RO

(· ...; .-r •

het vol gende ge val .wt"!F-e'cnt , waarin e en onde r -

Men

EU

s cheid wo rdt g emaakt tu s sen

volmaakt (onbe dr e igd) monopo l i e

of

- onvolmaakt (b e dr e igd) monopol ie.
§ 5.
