None
Instantie: Hoge Raad
Datum uitspraak: 26-02-2016
Datum publicatie: 26-02-2016
Zaaknummer(s): 14/04451
Rechters: Mrs. E.J. Numann, G. Snijders, G. de Groot, M.V. Po lak, T.H. Tanja-van den
Broek
Bijzondere
kenmerken: Cassatie
Rechtsgebieden: Civiel recht
Formele relaties: Conclusie: ECLI:NL:PHR:2015:2278 , Gevolgd
In cassatie op : ECLI:NL:GHARL:2014:4249 , (Gedeeltelijke) vernietiging
met verwijzen
Inhoudsindicatie: Internationaal privaatrecht. Internationale bevoegd heid bij vorderingen uit
onrechtmatige daad en productaansprakelijkheid (art . 5, onder 3, EEX-
Verordening). Uitleg van het begrip ‘plaats waar he t schadebrengende feit
zich heeft voorgedaan’; onderscheid tussen ‘Handlun gsort’ en ‘Erfolgsort’.
Miskenning van vaste rechtspraak HvJEU.
Vindplaatsen: Rechtspraak.nl
RvdW 2016/331
Memo: -
(zoals zichtbaar op Rechtspraak.nl)
26 februari 2016
Eerste Kamer
14/04451
LZ/EE
Hoge Raad der Nederlanden
Arrest
in de zaak van:
REAAL SCHADEVERZEKERINGEN N.V.,
gevestigd te Zoetermeer,
EISERES tot cassatie, verweerster in het voorwaarde lijk incidenteel cassatieberoep,
advocaat: mr. K. Teuben,
t e g e n
1. de vennootschap naar Duits recht SAME DEUTZ-FAHR  DEUTSCHLAND GMBH,
gevestigd te Lauingen, Duitsland, ECLI:NL:HR:2016:346
Uitspraak pagina 1 van 6 Pi -Print uitspraak
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/ 3.1
-
-
-
-
-2. [verweerster 2],
gevestigd te [vestigingsplaats], Duitsland,
VERWEERSTERS in cassatie, eiseressen in het voorwaa rdelijk incidenteel cassatieberoep,
advocaat: mr. M.E. Bruning.
Eiseres zal hierna ook worden aangeduid als Reaal e n verweersters als Same Deutz en [verweerster 2] en
verweersters gezamenlijk als Same Deutz c.s.
Voor het verloop van het geding in feitelijke insta nties verwijst de Hoge Raad naar de navolgende stuk ken:
a. de vonnissen in de zaak 90093/HA ZA 11-663 van d e rechtbank Assen van 27 juni 2012 en 8 augustus
2012;
b. de arresten in de zaken 200.113.738/01 en 200.11 2.913/01 van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
van 9 juli 2013 en 27 mei 2014.
De arresten van het hof zijn aan dit arrest gehecht.
 Tegen het arrest van het hof van 27 mei 2014 heeft Reaal beroep in cassatie ingesteld. Same Deutz c.s.
hebben voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep in gesteld. De cassatiedagvaarding en de conclusie van
antwoord tevens houdende voorwaardelijk incidenteel  cassatieberoep zijn aan dit arrest gehecht en make n
daarvan deel uit.
Partijen hebben over en weer geconcludeerd tot verw erping van het beroep.
De zaak is voor partijen toegelicht door hun advoca ten en voor Reaal mede door mr. K.J.O. Jansen.
De conclusie van de Advocaat-Generaal P. Vlas strek t tot vernietiging van het arrest van het hof Arnhe m-
Leeuwarden van 27 mei 2014 en tot bekrachtiging van  het vonnis van de rechtbank Assen, thans
rechtbank Noord-Nederland, van 27 juni 2012, en tot  terugverwijzing naar die rechtbank.
De advocaat van Same Deutz c.s. heeft bij brief van  11 december 2015 op die conclusie gereageerd.
In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.
i) In januari 2007 heeft Westo Prefab Beton Systeme n (hierna: Westo) een nieuwe tractor gekocht
bij [verweerster 2].
ii) De tractor is geproduceerd door Same Deutz.
iii) Westo heeft bij Reaal een aansprakelijkheidsve rzekering voor de tractor afgesloten.
iv) In november 2007 heeft [verweerster 2] de versn ellingsbak van de tractor gerepareerd. Deze
werkzaamheden vielen onder de door Same Deutz verst rekte fabrieksgarantie.
Na de reparatie heeft Westo de tractor weer in gebr uik genomen.
 v) Op 5 december 2007 werd de tractor door een mede werker van Westo gebruikt voor het vervoer
van materiaal van de Nederlandse vestiging van West o naar de Duitse vestiging BBE. Deze vestigingen
liggen ongeveer drie kilometer van elkaar vandaan. Onderweg diende, nog in Coevorden (Nederland),
een spoorwegovergang te worden overgestoken. Tijden s het oversteken sloeg de motor van de tractor
af, waardoor het achterste deel van de door de trac tor getrokken dieplader met materiaal op het spoor
bleef staan. De bestuurder kon de tractor niet meer  aan de praat krijgen. Een passagierstrein die
enige tijd later de spoorwegovergang naderde, kon n iet op tijd remmen en is met de dieplader in 1Het geding in feitelijke instanties
2Het geding in cassatie
3Uitgangspunten in cassatie pagina 2 van 6 Pi -Print uitspraak
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/ -
-
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.2.5
3.2.6 botsing gekomen. Het voorste treinstel is ontspoord  en het achterste treinstel gekanteld. Bij die
aanrijding raakten de trein en de spoorwegbeveiligi ng beschadigd.
vi) NS en Prorail hebben hun vorderingen op de part ijen die aansprakelijk zijn voor de schade als
gevolg van de aanrijding, overgedragen aan Reaal, t egen betaling door Reaal van een bedrag gelijk
aan de vorderingen van NS en ProRail.
vii) Reaal heeft [verweerster 2] en Same Deutz aans prakelijk gesteld voor de geleden schade.
[verweerster 2] en Same Deutz hebben deze aansprake lijkheid niet erkend.
Reaal heeft gevorderd dat [verweerster 2] en Same D eutz hoofdelijk worden veroordeeld tot
vergoeding van de schade. Reaal heeft aan haar vord ering tegen [verweerster 2] art. 6:170 BW
ten grondslag gelegd, en haar vordering tegen Same Deutz gegrond op art. 6:171 BW, subsidiair
op productaansprakelijkheid.
 Reaal heeft gesteld dat het schadebrengende feit (d e aanrijding tussen de trein en de tractor)
zich in Coevorden heeft voorgedaan, met als gevolg dat de Nederlandse rechter (destijds de
rechtbank Assen, thans de rechtbank Noord-Nederland ) internationale bevoegdheid toekomt
krachtens art. 5, aanhef en onder 3, van Verordenin g (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22
december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdhe id, de erkenning en de tenuitvoerlegging
van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (hi erna: EEX-Vo).
Zowel [verweerster 2] als Same Deutz heeft een bevo egdheidsincident opgeworpen en
aangevoerd dat niet de Nederlandse, maar de Duitse rechter bevoegd is om van de vorderingen
van Reaal kennis te nemen.
De rechtbank heeft de incidentele vorderingen tot o nbevoegdverklaring van Same Deutz c.s.
afgewezen, en de zaak naar de rol verwezen voor con clusie van antwoord in de hoofdzaak.
Bij afzonderlijk vonnis heeft de rechtbank bepaald dat tussentijds hoger beroep kan worden
ingesteld van haar vonnis waarbij de incidentele vo rderingen tot onbevoegdverklaring zijn
afgewezen.
Het hof heeft het vonnis waarbij de incidentele vor deringen tot onbevoegdverklaring zijn
afgewezen, vernietigd en, opnieuw rechtdoende, bepa ald dat de rechtbank Assen, thans de
rechtbank Noord-Nederland, onbevoegd is van de vord eringen van Reaal kennis te nemen. Voor
zover in cassatie van belang kan het oordeel van he t hof worden samengevat als hierna in
3.2.5-3.2.6 weergegeven.
 Reaal kan ervoor kiezen om op grond van de door haa r met Westo gesloten
verzekeringsovereenkomst de schade van Westo, besta ande in de vorderingen van NS en Prorail
op Westo, uit te keren. Eventuele vorderingen tot s chadevergoeding van Westo op derden gaan
dan bij wege van subrogatie op Reaal over. Indien R eaal voor deze mogelijkheid kiest, treedt zij
in de rechten van Westo jegens Same Deutz c.s., wel ke rechten voortvloeien uit de contractuele
relatie tussen Westo en [verweerster 2]. Reaal kan ook ervoor kiezen om met NS en Prorail
overeen te komen dat zij hun schade zal vergoeden, waar tegenover NS en Prorail hun
vorderingen op Same Deutz c.s. aan Reaal overdragen . In dat geval treedt Reaal in de rechten
van NS en Prorail jegens Same Deutz c.s., die geen contractueel, maar een delictueel karakter
hebben. (rov. 2.5)
Reaal heeft de door haar tegen Same Deutz c.s. inge stelde vorderingen gebaseerd op de rechten
die zij heeft verkregen uit de cessie-overeenkomste n met NS en Prorail. Zij heeft derhalve
geopteerd voor de tweede hiervoor onderscheiden rou te van schadeverhaal, die van de
vordering van NS en Prorail uit onrechtmatige daad.  (rov. 2.6)
Het hof volgt Same Deutz c.s. niet in hun betoog da t Reaal onder de vlag van de onrechtmatige
daad een vordering met de lading van een contract i nstelt (rov. 2.7). De vorderingen van Reaal
hebben niet alleen formeel, maar ook materieel het karakter van een vordering uit
onrechtmatige daad (rov. 2.8).
 In HvJEU 16 juli 2009, zaak C-189/08, ECLI:EU:C:200 9:475, NJ 2011/349 (Zuid-
Chemie/Philippo’s) is uitgesproken dat het begrip ‘ plaats waar het schadebrengende feit zich
heeft voorgedaan’ als bedoeld in art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo in een situatie van pagina 3 van 6 Pi -Print uitspraak
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/ 4.1
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.3 productaansprakelijkheid duidt op ‘de plaats waar d e initiële schade is ingetreden bij het normale
gebruik van het product voor het doel waarvoor het bestemd is’ (rov. 2.11).
Evenwel volgt uit het arrest HvJEU 16 januari 2014,  zaak C-45/13, ECLI:EU:C:2014:7, NJ
2014/365 (Kainz/Pantherwerke) dat in geval van aans prakelijkheid voor een gebrekkig product
de plaats waar het schadeveroorzakende feit zich he eft voorgedaan, de plaats is waar zich het
feit heeft voorgedaan dat het product zelf heeft be schadigd, en dat dit feit in beginsel plaatsvindt
daar waar het betrokken product is vervaardigd (rov . 2.12).
Uit het arrest in de zaak Kainz/Pantherwerke volgt in elk geval dat, voor zover de vordering van
Reaal is gebaseerd op productaansprakelijkheid, de Nederlandse rechter niet bevoegd is van de
vordering kennis te nemen, nu de tractor door Same Deutz in Duitsland is vervaardigd. Dit is
niet anders voor zover de vordering is gebaseerd op  de aansprakelijkheid van [verweerster 2] en
Same Deutz (op grond van art. 6:170 BW respectievel ijk art. 6:171 BW) voor de door een
monteur van [verweerster 2] bij [verweerster 2] in Duitsland verrichte gebrekkige reparatie.
(rov. 2.13)
De slotsom is dat de rechter van de vestiging van S ame Deutz bij uitsluiting bevoegd is van de
vorderingen van Reaal kennis te nemen (rov. 2.14).
 Onderdeel 1a klaagt dat het hof in de hiervoor in 3 .2.6 weergegeven rov. 2.11-2.14 is uitgegaan van
een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat d e Nederlandse rechter geen internationale
bevoegdheid toekomt op grond van art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo. Bij een vordering uit
onrechtmatige daad evenals bij een vordering op gro nd van productaansprakelijkheid is zowel de
rechter van het Erfolgsort  als de rechter van het Handlungsort  bevoegd om van de vordering kennis te
nemen. Nu vaststaat dat de aanrijding tussen de tre in en de tractor zich in Nederland heeft
voorgedaan en de schade van NS en ProRail derhalve in Nederland is ingetreden, is de Nederlandse
rechter, als rechter van het Erfolgsort , bevoegd van de vorderingen van Reaal tegen Same D eutz c.s.
kennis te nemen, aldus de klacht.
Op grond van art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo is t en aanzien van verbintenissen uit
onrechtmatige daad bevoegd het gerecht van de plaat s waar het schadebrengende feit zich heeft
voorgedaan of zich kan voordoen. Voor zover in cass atie van belang volgt uit de rechtspraak van
het HvJEU dat deze bepaling als volgt moet worden u itgelegd.
 Indien de plaats waar zich het feit heeft voorgedaa n dat tot aansprakelijkheid uit onrechtmatige
daad kan leiden, en de plaats waar als gevolg van d at feit schade is ontstaan, niet samenvallen,
moet de in art. 5, aanhef en onder 3, EEX-Vo bedoel de ‘plaats waar het schadebrengende feit
zich heeft voorgedaan’ aldus worden verstaan dat da aronder is begrepen zowel de in een lidstaat
gelegen plaats van de schadeveroorzakende gebeurten is (het ‘Handlungsort’) als de in een
andere lidstaat gelegen plaats waar de schade is in getreden (het ‘Erfolgsort’). Hieruit volgt dat
de verweerder ter keuze van de eiser kan worden opg eroepen voor de rechter hetzij van de
plaats waar de schade is ingetreden, hetzij van de plaats van de veroorzakende gebeurtenis die
aan de schade ten grondslag ligt. (Vgl. HvJEU 30 no vember 1976, zaak 21/76,
ECLI:EU:C:1976:166, NJ 1977/494 (Bier/Mines de pota sse d’Alsace))
Indien de vordering uit onrechtmatige daad berust o p aansprakelijkheid voor een gebrekkig
product, moet als de plaats waar de schade is inget reden (het ‘Erfolgsort’) worden aangemerkt
de plaats waar de initiële schade is ingetreden bij  het normale gebruik van het product voor het
doel waarvoor het is bestemd (vgl. HvJEU 16 juli 20 09, zaak C-189/08, ECLI:EU:C:2009:475, NJ
2011/349 (Zuid-Chemie/Philippo’s)), en moet als de plaats van de schadeveroorzakende
gebeurtenis (het ‘Handlungsort’) worden aangemerkt de plaats waar het betrokken product is
vervaardigd (vgl. HvJEU 16 januari 2014, zaak C-45/ 13, ECLI:EU:C:2014:7, NJ 2014/365
(Kainz/Pantherwerke)). 4Beoordeling van het middel in het principale beroeppagina 4 van 6 Pi -Print uitspraak
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/ 4.4
5.1
5.2 Uit het vorenstaande volgt dat het hof heeft misken d dat de mogelijkheid dat in het onderhavige geval
de plaats van de schadeveroorzakende gebeurtenis (h et ‘Handlungsort’) in Duitsland is gelegen – ter
plaatse waar de tractor door Same Deutz is vervaard igd – niet eraan afdoet dat de plaats waar de
schade van NS en Prorail is ingetreden (het ‘Erfolg sort’) is gelegen in Coevorden – ter plaatse van de
aanrijding tussen de trein en de tractor – en dat R eaal ervoor kan kiezen om Same Deutz c.s. op te
roepen voor de rechter van laatstgenoemde plaats. D ie rechter komt op grond van art. 5, aanhef en
onder 3, EEX-Vo bevoegdheid toe, zowel voor de vord ering van Reaal uit hoofde van onrechtmatige
daad als voor haar vordering uit hoofde van product aansprakelijkheid.  De klacht van onderdeel 1a is derhalve gegrond. De overige klachten behoeven geen behandeling.
Nu blijkens het hiervoor onder 4 overwogene het mid del in het principale beroep doel treft, is de
voorwaarde waaronder het incidentele beroep is inge steld, vervuld, zodat het daarin voorgestelde
middel moet worden onderzocht.
Het middel komt met rechts- en motiveringsklachten op tegen het hiervoor in 3.2.5 weergegeven
oordeel van het hof dat – kort gezegd – de door Rea al tegen Same Deutz c.s. ingestelde vorderingen
zijn gebaseerd op onrechtmatige daad.
Deze klachten kunnen niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 81 lid 1 RO, geen nadere
motivering nu die klachten niet nopen tot beantwoor ding van rechtsvragen in het belang van de
rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.
De Hoge Raad kan zelf de zaak afdoen door te beslis sen als hierna vermeld.
 De Hoge Raad:
in het principale beroep:
vernietigt het arrest van het gerechtshof Arnhem-Le euwarden van 27 mei 2014;
bekrachtigt het vonnis van de rechtbank Assen van 2 7 juni 2012;
verwijst het geding naar de rechtbank Noord-Nederla nd ter verdere behandeling en beslissing;
veroordeelt Same Deutz c.s. in de kosten van de pro cedure, tot op deze uitspraak aan de zijde van Reaa l
begroot:
- in hoger beroep op € 2.226,--;
- in cassatie op € 6.554,70 aan verschotten en € 2. 600,-- voor salaris;
in het incidentele beroep:
verwerpt het beroep;
veroordeelt Same Deutz c.s. in de kosten van het ge ding in cassatie, tot op deze uitspraak aan de zijd e
van Reaal begroot op € 68,07 aan verschotten en € 2 .200,-- voor salaris. 5Beoordeling van het middel in het incidentele beroe p
6Afdoening
7Beslissing pagina 5 van 6 Pi -Print uitspraak
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/ Dit arrest is gewezen door de vice-president E.J. N umann als voorzitter en de raadsheren G. Snijders, G.
de Groot, M.V. Polak en T.H. Tanja-van den Broek, e n in het openbaar uitgesproken door de raadsheer G.
de Groot op 26 februari 2016.pagina 6 van 6 Pi -Print uitspraak
23 -3-2016 http://pi.rechtspraak.minjus.nl/.
