Het leeskabinet; mengelwerk tot gezellig onderhoud voor beschaafde kringen, 1877, 01-02-1877 
De echtelijke samenwoning, die in onze maatschappij zulk eene gewichtige beteekenis heeft, is in Japan slechts van zeer ondergeschikt belang. Alles wordt daar van de vrouw verwacht; niets van den man. Voor de eerste is het huwelijk een band, die nauwelijks door den dood ontbonden wordt; voor den laatste eene vereeniging, die hij slechts zoolang heeft te verdragen, als hij zelf het wenscht. Daar eene despotische regeering geen degelijke en vroegtijdige opvoeding en dus ook geene opvoedsters noodig heeft, is de Japansche vrouw slechts een gewillig werktuig en eene bescheidene en gehoorzame dienares van den man. Het zwaartepunt van het huisgezin ligt in Japan niet in het huis, maaibij den vader. Een der » honderd wetten" van het land zegt: «Ieder onderdaan moet bereid zijn voor den keizer al zijne kracht, al zijn verstand en al zijne bezittingen over te geven; evenzoo ieder kind voor zijne ouders, en ieder leerling voor zijn meester; en zulks omdat hij aan den keizer zijn onderhoud verschuldigd is, even als zijn physisch bestaan aan zijn ouders, en zijne kennis aan den meester, en het leven onmogelijk is zonder deze drie weldaden." Op zulk een beginsel gegrond, is de vaderlijke macht onbeperkt. Als de zwaarste aller misdaden wordt in Japan de verwaarloozing der kinderplichten beschouwd, en tot eer der bevolking moet gezegd worden, dat die daar het zeldzaamst voorkomt. Vroeger kon de vader zijne dochters verkoopen, wanneer deze daartegen geene bezwaren in brachten, en in populaire verhalen werd deze onderwerping als het schoonste voorbeeld van kinderlijke deugd geprezen. Een decreet van den Mikada uit den nieuweren tijd heeft deze vergunning evenwel opgeheven. Nog altijd heeft de vader evenwel de macht, zijne kinderen ter dood te veroordeelen, en het ontbreekt niet aan zulke sluitende terechtstellingen, welke intusschen door den invloed der Westersche beschaving wel van lieverlede enkel tot het verledene zullen behooren. V 0 0 R B IJ. door A. J. Servaas van Rooyen. Aan het kleine venster stond zjj Toen ik schuchter ging voorbij; Bonte bloemen, lachend bond zg In de schoone maand van Mei. Met een groet boog zij zich neder Toen ik schuchter ging voorbü ; Recht gelukkig groette ikweder In de schoone maand van Mei. Jaren kwamen, jaren vloden Van dien schoonen tijd voorbij; Aan gelukkigen slechts boden Zij de schoone maand van Mei Aan het kleine venster zijn nu Groet en lachje lang voorbij; En de kille herfstwind giert nu Over 's levens schoone Mei. Naar een gedicht uit: >Abseits vom Wege. Gedichte elnes Lalen mit Ulust. von P Ttmmann.' eens hartelijk te praaten, laaten duuren. Vroeger zou 't pakje van Amsterdam overgekomen zijn maar het bleef wagten om onder couvert in Uwe handen te komen. De Veluwsche diamant is ruw doch bij het slijpen vertoont zich zijn schuijlende glans en schoonheid. Voor 't ooverige hebt ge iets voor mij te veel, gaarne wil ik het van uwe hand ontvangen. Groet hartelijk uwe beminde en kinderen. Ik blijf met al mijn hart T. T. J. F. Martinet. Een en ander maal is van voorwerpen uit Gelderland sprake geweest, van brillanten, die hij op de Veluwe zocht en van ruwe diamanten. Het is uit den Katechismus der Natuur bekend, hoezeer Martinet er op gesteld was om juist de voortbrengelen van vaderlandschen bodem aan te prijzen en hoe hij zelfs in het zand onzer rivieren edel metaal, zilver en goud wist op te sporen. Hij moge daarin niet. vrij van overdrijving zijn geweest, nogthans heeft hij in zijne leerlingen ie zucht tot zorgvuldig opmerken gewekt en tegelijk de liefde voor het vaderland versterkt. Wilt gij van den omgang met zijne Zutphensche leerlingen nog iets hooren, zie hier zijn brief van 14 Jan. 1780. »WelEerwaarde Heer, hoogst geachte Vriend! Uwe goedkeuring, aan den kleinen Katechismus gegeeven" (men moet weten dat Martinet zelf een Kort Begrip van zijn boek opgesteld en uitgegeven had) «weegt bij mij zeer hoog. Ik dank voor uwe pogingen om dien bij den boerenstand intevoeren. Ongenoegen van drie of vier boekhandelaren tegen mijnen Drukker is oorzaak geweest, dat zij hem hebben willen straffen met 't uitgeeven van een soortgelijken onder den versierden naam van T. Brans als autheur. 't Is valsch dat er een tweede druk van uitgekomen is en ik meen dat zij zich de uitgaaf beklagen. Te Amsterdam heeft men lang, eenstemmig met U, mij aangespoord tot een Katechismus der genade. In 't begin leende ik nog al eenigszins mijne ooren aan het dringen. Nu ben ik er van af. Een stuk van dien aard zal ons haast geleverd worden door en dat, hoop ik, zal de gaping gelukkig vullen. Wie is de inlandsche geleerde die Blussé's Physiognomie zal schrijven? Porta (over dierlijke Physiognomien) zag ik maar eens in mijn leeven verkoopen en toen bleef ik het hoogst bieden. Een anderen weet ik nergens te vinden. Lavater zal ons nu een schoon uittreksel leveren Hooglijk dank voor uw doos zoo voi gemengeld goedje! In de eerstvolgende katechisatie liet ik aan mijne acht en dertig Daames 't Chineesch naaldwerk zien, een present, zeide ik, mij door een Hollandschen Heer gezonden, om haar ter navolginge aan te spooren. Zij preezen zeer de Bloem en die teekening, namen aan dat ook na te maaken, maar het ander trof meer de verwondering. Zij begreepen niet, hoe zulks met die soort van steeken uit de hand te beslaan. Bij geluk had ik nog eenige Chinesche teekeningen, die ik toen tegelijk liet zien, dat mij aanleiding gaf om over de ordonnantiën in 't teekenen en borduuren een lesje te geeven. Dit veraangenaamde de stroever stoffe waarover ik dien morgen moest handelen. Dus heb ik mij reeds van een gedeelte uws geschenks met nut bediend; het ander zal op zijn tijd almede te pas komen. Alles is thans mijne gading. Hadt ik ooit kunnen voorzien zulk onderwijs aan hupsche jonge leergierige juffers en heeren te zullen geeven, ik had er mij, nog in Holland zijnde,- beter op gewapend. Hier valt niet veel te beschaaren, en ik wil niet meer bij u bedelen, voordat ik het dubbele in uwe collectie zie. Mijne heele ménagerie bestaat thans in een haan in een kooi op eene binnenplaats, die 's winters voor mij kraaien moet, en eenige musschen, die daar komen eeten. Dit is alles. Grooter, zoo wilde als tamme ménagerie heeft de schrijver van den katechismus niet, maar mijn haan is een baas. Bedeneert hij ? onlangs maakte hij een geweld dat ik opvloog om te zien wat er te doen ware. Men hadt hem zand in den bak gegeven. Hij lei zich op de borst, en in 't zand pikkende, penen door husaaren bij geleid uit Overijssel en gisteren twee kanonnen opgeslagen. Negen honderd Pruissen wagt men, die hierdoor naar huis willen. Zoo zij maar één nagt in de stad blijven en elk paard één schepel haver heeft, dan zal de stad alleen aan haver negen honderd gulden moeten betaalen en de burgers de manschappen voor niet logeeren." Zoo waren de tijden: wapengekletter, inkwartiering, vijandelijk geweld. Het was tijdens den inval der Pruisen, die den stadhouder te hulp kwamen tegen de Patriotten. »Dan dit zijn kleinigheden!" Martinet bedoelt het doortrekken der vreemde troepen. Dat is eene tijdelijke kwelling; maar de binnenlandsche partijschappen .. wie zou die beteugelen ? wanneer zou daar een eind aan komen? Die vraag was voor van Breugel evenals voor Martinet zei ven onmogelijk te beantwoorden. Zij bemoeiden er zich ook niet mede maar zochten hun troost bij hunne liefhebberij-studie, en, alsof er geen Patriotten en Oranjeklanten waren, behandelen zij historie en physica. De eene keer moet van Breugel zijnen vriend Martinet (brief van Oct. De laatste brief is van 20 Aug. 1793 en luidt in zijn geheel aldus: «Hoogst geëerde vriend! Gereed staande tot het vertrek naar de Noord-Hollandsche Synode te Edam kwam uw brief die nog onbeantwoord thuis ligt. De aankomst teekende ik aan op 't couvert, geslagen om de attestatie van uwe meid, welke ik te Amsterdam ter insluiting aan Allart gaf en nu zal ontvangen zijn. Thuis gekomen vond ik uwen tweeden brief, welken ik, nu te Nieuwmegen op de Geldersche Synode, nadat de menigvuldige omslag wat geweeken is, moet beantwoorden. Dit kon thuis niet geschieden, dewijl ik mij maar éénen dag tusschen beiden daar bevondt. En wat zal ik er op zeggen! Tegen de opdragt van uw werk aan mij, aan mij! — zie ik op." (Er blijkt uit, da van Breugel een geschrift in het licht gaf, waarschijnlijk over een natuurkundig onderwerp, dat hij aan Martinet wenschte op te dragen.) »Kunt gij geen ander vinden, aan welken dat met meer voordeel voor uwen arbeid en des drukkers belang kan geschieden? denk er over. Dan, zoo er na lang peinzen niemand gevonden wordt, dan zal ik er genoegen en eere in stellen. Om ze, in dat geval te verkorten, haalde ik eenige regels door; ze kunnen er immers uit blijven? Vele heilwenschen aan de Uwe en aan U van uwen waaren vriend Martinet." Aldus schreef hij en wie proeft uit dat schrijven niet den nauwkeurigen, nauwgezetten man, die op den omslag den datum van ontvangst zijner brieven aanteekent, zorgvuldig de redenen vermeldt, waarom hij zich met zijn antwoord heeft verlaat, en de hem aangeboden opdracht van een boek niet aanvaardt, tenzij eerst gebleken is dat zijn naam aldaar werkelijk van dienst zal kunnen zijn! Nauwkeurigheid en nauwgezetheid moeten doorgaande trekken van Martinets karakter zijn geweest, met name in het verdeelen van zijn tijd. De vroege morgenuren in den voormiddag besteedde hij aan zijne studiën, den namiddag gaf hij aan zijn uitspanning of aan bezoeken in de gemeente. Den avond hield hij over voor zich zeiven. Gezelschappen en maaltijden woonde hij niet bij, dan alleen wanneer de omstandigheden het gebiedend eischten. Bezoeken van vrienden waren hem welkom, maar zij moesten hem niet ophouden. Al zijn zaken waren altoos in de volmaaktste orde en alles was altoos op zijne vaste plaats te vinden. Die aanvankelijke beterschap leidde echter tot geene wezenlijke herstelling. Het gebruik der spraak kreeg hij slechts gedeeltelijk terug. Het vermogen om iets verstaanbaars op papier te brengen bleef hem onthouden. In April des volgenden jaars herhaalde zich de beroerte Ondertusschen gaven de vertegenwoordigers des volks van stad en graafschap hem uit dankbaarheid voor zijne bewezene diensten een eervol ontslag van zijn ambt, met behoud van de volle jaarwedde. Hij is in den zomer van 1795 op raad der geneesheeren nog naar Amsterdam vervoerd om de kracht der elektriciteit aan te wenden. Vergeefs! hij kreeg eenen nieuwen aanval van zenuwlijden, dat op eene slaapberoerte uitliep en waarin hij op 4 Aug. 1795 gebleven is. Of er droefheid te Zutphen heerschte op het vernemen van die langdurige smartelijke ongesteldheid?... Maar kunnen, mogen wij ons wel iets anders voorstellen! Zou er geen droefheid zijn geweest bij het afsterven van zulk een man? Het geheele vaderland achtte en vereerde hem, maar de Zutphensche burgerij was nog inniger aan hem verbonden. Veel goeds had hij voor haar tot stand gebracht. Door zijnen invloed toch was het lot der Zutphensche weezen verbeterd. Met medewerking van anderen bracht hij aldaar ter stede eene goed ingerichte spinschool tot stand, waar ook de godsdienstige opleiding der fabriekskinderen niet vergeten werd, terwijl hij een groot gedeelte van zijn vermogen besteedde, om met anderen eene groote zaak (*) op te richten, die aan meer dan honderd personen werk verschafte. Hoevele eerlijke armen hij in het geheim ondersteunde, is eerst na zijnen dood eenigszins bekend geworden; en, even mild als hij was met raad, hulp, troost en ondersteuning, even gaarne bood hij de hand aan hen die lust betoonden in het lezen van goede boeken. Kinderen, wier ouders te arm waren, om het schoolgeld te betalen, liet hij op zijne kosten onderwijzen en ontrukte hen daardoor aan hunne diepe onwetendheid. Als een staaltje van het vertrouwen, dat hij algemeen genoot, wordt verhaald, dat op zekeren dag zich bij hem eene vrouw uit den geringeren stand vervoegde, een hemd in de hand houdend, dat zij ongelukkig verknipt had, zeggende: »mijnheer! gij weet toch voor alles raad, en wilt gaarne helpen! ik bid u, help mij, zoo gij er raad toe weet!" En het moedertje ging niet ongetroost heen. Marlinet gaf haar goeden raad uit zijne beurs. Zijne natuurkundige lessen aan zoovele leergierige heerenen dames gedurende eene reeks van zestien jaren gegeven, hebben die nog iets uitgewerkt? hebben zij natuurkundigen gekweekt? Wat is er geworden van al die philosophische dames, door Martinet onderwezen? verstandige moeders, die haren kinderen denzelfden lust tot het beoefenen van physica hebben ingeprent? De stichting van een Natuurkundig Genootschap te Zutphen mag zeker wel aan den invloed der ontvangen lessen toegeschreven worden. Voorwaar! eene schoone vrucht. Hoeveel kennis is daardoor in ruimen kring verspreid! hoeveel lust tot onderzoek voortdurend gewekt! Zij, die sedert het jaar 1840 op het gymnasium te Zutphen hunne opleiding ontvangen hebben, — en hun aantal is niet klein! — zullen zich, even als schrijver dezes, die vergaderingen der Physica en die voordrachten, met proeven opgehelderd, nog wel herinneren. Sedert dat jaar, en dus in een tijdperk toen elders op de scholen nog weinig of niets gedaan werd aan het onderwijs in de (") Welke zaak dat geweest is, zegt v. d. Berg, iVT. biograaf niet natuurkunde, bood Zutphen reeds de gelegenheid aan, om jongelieden ook de beginselen dier wetenschap bekend te maken. Is het wonder dat destijds onder gymnasiasten reeds eene vereeniging bestond, die zich op de studie der natuurkunde toelegde! en het waren jongelieden van veertien tot achttien jaren: zij schaften zich tot het doen van proeven de onontbeerlijkste toestellen aan, zij brachten van lieverlede eene verzameling van instrumenten bijeen en scherpten in elkander den aanleg tot het waarnemen van de wonderen der schepping. 