Výročná správa o spoločných podnikoch EÚ za rozpočtový rok 2018
De voornaamste resultaten hiervan tot nu toe zijn de eerste vierdimensionale vlucht ter wereld (3D+ tijd), verkeersleiding op afstand, vrije routes voor de vermindering van vluchten en brandstofuitstoot, en naadloze informatie-uitwisseling tussen alle aanbieders en gebruikers van luchtverkeersbeheerinformatie. 1. 17. De GO brandstofcellen en waterstof (FCH) ontwikkelt schone oplossingen voor vervoer, energie en opslag. De voornaamste resultaten tot nu toe omvatten de ingebruikname van met brandstofcellen aangedreven bussen voor schoon openbaar vervoer, de vaststelling van een EU-waardeketen voor een brandstofcelpakket met betere prestaties en lagere kosten, de ontwikkeling van de elektrolysetechnologie voor groene waterstofproductie, de ontwikkeling en commercialisering van eenheden met microwarmtekrachtkoppeling (mCHP, micro combined heat and power) voor de verwarming en elektriciteitsvoorziening in woonhuizen, alsmede betere prestaties en een grotere duurzaamheid van materialen en lagere kosten van onderdelen en systemen. Zij heeft ook een regionaal initiatief ter bevordering van synergieën en doordachte inspanningen op het gebied van specialisatie in Europa gelanceerd, waarbij zich meer dan 90 regio’s en steden en 55 partners uit de industrie hebben aangesloten. 1. 18. De GO biogebaseerde industrieën (BBI) voert een programma uit van onderzoeks- en innovatieactiviteiten in Europa waarbij de beschikbaarheid wordt beoordeeld van hernieuwbare biologische hulpbronnen die gebruikt kunnen worden voor de productie van biogebaseerde materialen en dat op basis daarvan de verwezenlijking van duurzame biogebaseerde waardeketens ondersteunt. De voornaamste resultaten tot nu toe zijn de productie van een scala aan innovatieve biogebaseerde producten met het oog op een nieuwe biogebaseerde gemeenschap. 1. 19. De GO elektronische componenten en systemen voor Europees leiderschap (Ecsel) financiert onderzoeks-, ontwikkelings- en innovatieprojecten voor het ontwerp van en de productiecapaciteit voor elektronica. De voornaamste resultaten tot nu toe zijn kostenefficiënte methoden en processen voor veiligheidsgerelateerde ingebedde systemen (Cost-efficient methods and processes for safety relevant embedded systems, CESAR), die een aanzienlijke impact hebben gehad op de Europese industrie van ingebedde systemen, en de „E3car“, die door het gebruik van geavanceerde halfgeleidercomponenten het hoofd bood aan de grootste uitdagingen die voor elektrische voertuigen bestonden. 1. 20. De GO Europese high-performance computing (EuroHPC) werd in november 2018 door de Raad opgericht en is de nieuwste GO. Het is een gezamenlijk initiatief van de EU en Europese landen daarbuiten om een supercomputing-ecosysteem van wereldklasse te ontwikkelen in Europa. EuroHCP blijft tot eind 2026 operationeel. Wij zullen de rekeningen van deze GO voor het eerst in 2020 controleren. Eén GO valt onder Euratom 1. 21.  Het ITER-project (oorspronkelijk: internationale thermonucleaire experimentele reactor) ging officieel van start in 1988 en de activiteiten in verband met het conceptuele ontwerp lopen al meerdere jaren. Op 21 november 2006 kwamen de projectdeelnemers formeel overeen om een experimentele faciliteit te bouwen en exploiteren om de wetenschappelijke betrouwbaarheid aan te tonen van fusie als een toekomstige duurzame energiebron. Juridisch gezien werd de ITER-organisatie opgericht toen de ITER-overeenkomst op 24 oktober 2007 in werking trad. De organisatie is gevestigd in Saint-Paul-Lès-Durance (Frankrijk), terwijl de belangrijkste fusiefaciliteiten in Cadarache (Frankrijk) zullen worden gebouwd. 1. 22. Het project omvat zeven mondiale partners: de EU, vertegenwoordigd door de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom), de Verenigde Staten, Rusland, Japan, China, Zuid-Korea en India. Europa heeft het voortouw genomen met een aandeel van 45 % in de bouwkosten; 80 % hiervan wordt gefinancierd uit de EU-begroting en 20 % door Frankrijk als ITER-gastland. Het aandeel van de andere ITER-leden ligt rond de 9 %. Deze kostenverdeling zal in de operationele fase veranderen, en Europa zal dan 34 % van de kosten dragen (zie figuur 1. 4). Figuur 1. 4 Bijdragen van ITER-leden Bron: F4E. 1. 23. De bouw van ITER omvat meer dan tien miljoen componenten die in fabrieken over de hele wereld worden gebouwd. Ongeveer 75 % van de investering in ITER wordt besteed aan de ontwikkeling van nieuwe kennis en geavanceerde materialen en technologieën. Dit biedt Europese hightechindustrieën en kmo’s een waardevolle kans om te innoveren en spin-offproducten te ontwikkelen voor gebruik buiten het fusieproces (zoals de bredere energiesector, luchtvaart- en hightechinstrumenten zoals nucleaire magnetische resonantiescanners (NMR-scanners)). 1. 24. Fusion for Energy (F4E) is de GO die verantwoordelijk is voor de Europese bijdrage aan het project. Haar belangrijkste doelstellingen omvatten het leveren van de bijdrage van Euratom aan ITER en het zorgen voor de activiteiten in het kader van de bredere aanpak met Japan voor de snelle verwezenlijking van fusie-energie. Zij stelt ook een activiteitenprogramma op ter voorbereiding van de bouw van een demonstratiefusiereactor en gerelateerde faciliteiten, inclusief de International Fusion Materials Irradiation Facility, en coördineert dit. GO’s zijn gevestigd in de Europese Unie 1. 25. Zeven GO’s zijn gevestigd in Brussel (CS, S2, Sesar, FCH, IMI, BBI en Ecsel). EuroHPC is gevestigd te Luxemburg. 1. 26. F4E is gevestigd te Barcelona, Spanje.  ITER (de internationale thermonucleaire experimentele reactor), waaraan de Europese Unie bijdraagt via F4E, wordt naast de faciliteit in Cadarache in Saint-Paul-lès-Durance, in de Provence, Zuid-Frankrijk, gebouwd (zie figuur 1. 5). Figuur 1. 5 Gemeenschappelijke ondernemingen in de Europese Unie Bron: ERK. GO’s kennen een twee- of drieledige bestuursstructuur 1. 27. Hoewel ze dezelfde juridische structuur hebben, heeft iedere GO haar specifieke kenmerken. Dit komt doordat ze werkzaam zijn op het gebied van innovatie en onderzoek in verschillende sectoren die zijn opgebouwd rond andere markten. De meeste GO’s kennen een tweeledige structuur, waarbij de Commissie en de industrie (en in sommige gevallen ook de onderzoekssector) vertegenwoordigd zijn in een raad van bestuur en bijdragen tot de activiteiten van de GO’s (Sesar, CS, IMI, FCH, BBI en S2R). De resterende GO’s kennen een drieledige structuur waarbij de lidstaten, de Commissie en de industrie deelnemen aan de raad van bestuur en bijdragen tot de activiteiten van de GO’s (Ecsel en EuroHPC). 1. 28. In figuur 1. 6 wordt de algemene bestuursstructuur van de GO’s weergegeven. Figuur 1. 6 Algemene bestuursstructuur van de GO’s Bron: ERK. 1. 29. Voor de looptijd van het meerjarig financieel kader (MFK) beheren de GO’s ongeveer 10 % van de totale H2020-begroting (ofwel 7,2 miljard EUR), zoals weergegeven in figuur 1. 7. Door hefboomwerking zorgt de EU-financiering van 7,2 miljard EUR echter voor ongeveer 17 miljard EUR aan onderzoeks- en innovatieprojecten op de H2020-gebieden die zijn gedelegeerd aan de GO’s. Figuur 1. 7 Aandeel H2020-begroting per uitvoeringsorgaan Bron: ERK, op basis van gegevens van de Commissie. De onderzoeksactiviteiten van de GO’s worden door zowel de EU als de partners uit de industrie en de onderzoekssector gefinancierd 1. 30. Alle leden dragen bij aan de financiering van de onderzoeks- en innovatieactiviteiten van de GO’s. Enerzijds stelt de Commissie contante middelen ter beschikking uit KP7 en H2020 voor de EU-cofinanciering van de onderzoeks- en innovatieprojecten van de GO’s. Sesar ontvangt ook financiering uit het programma voor het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T). Anderzijds leveren de industriële en onderzoekspartners bijdragen in natura door de onderzoeks- en innovatieprojecten van de GO’s uit te voeren. De Commissie en de particuliere partners leveren dezelfde contante bijdragen voor de financiering van de administratieve kosten van de GO’s. 1. 31.  Voor de KP7-activiteiten van de GO’s moet het bedrag dat door partners uit de industrie in natura wordt bijgedragen gelijk zijn aan het bedrag van de EU-cofinanciering van KP7-onderzoeks- en innovatieprojecten. 1. 32. Voor de H2020-activiteiten van de GO’s wordt in hun respectieve oprichtingsverordeningen het bedrag bepaald van de contante bijdragen van de EU en de bijdragen in natura van de particuliere leden voor H2020-onderzoeks- en innovatieprojecten, zoals weergegeven in figuur 1. 8. Figuur 1. 8 Bijdragen van de leden gedurende de levensduur van de GO Bron: ERK. 1. 33. Er zijn twee soorten bijdragen van leden afkomstig uit de industrie: Voor alle GO’s moeten de leden afkomstig uit de industrie een minimumbedrag bijdragen in de totale kosten van de onderzoeks- en innovatieprojecten van de GO. Deze bijdrage is gelijk aan het verschil tussen de totale projectkosten en de cofinanciering van de EU. In het geval van vier GO’s (CS, FCH, BBI, en S2R) moeten de particuliere leden ook een minimumbijdrage in natura leveren in de vorm van „aanvullende activiteiten“ die buiten de werkprogramma’s van de GO’s worden uitgevoerd, maar wel binnen de reikwijdte van hun doelstellingen vallen. 1. 34. Voor 2018 bedroeg de totale begroting voor betalingen van de zeven GO’s die onderzoeksprogramma-activiteiten uitvoeren 1,2 miljard EUR (2017: 1,2 miljard EUR) en 0,8 miljard EUR voor F4E (2017: 0,85 miljard EUR). 1. 35. Eind 2018 hadden de GO’s in het kader van H2020 220 personeelsleden in dienst (ambtenaren, tijdelijke functionarissen en arbeidscontractanten) en zeven gedetacheerde nationale deskundigen (GND’s) (2017: 222 personeelsleden en vijf GND’s). F4E had 442 personeelsleden in dienst (2017: 449 personeelsleden). Het aantal bezette posten bij de GO’s in 2017 en 2018 wordt weergegeven in figuur 1. 9. Figuur 1. 9 Aantal daadwerkelijk bezette posten bij de GO’s (2017 en 2018) Bron: ERK. De Commissie voert tussentijdse en eindevaluaties uit 1. 36. Zoals bepaald in de verordeningen betreffende de oprichting van de GO’s, voerde de Commissie in 2017 de eindevaluatie uit van de prestaties van de GO’s in het kader van KP7 en tussentijdse evaluaties van hun prestaties in het kader van H2020. 1. 37. Uit deze evaluaties blijkt dat er belangrijke resultaten zijn behaald, zoals de integratie van Europees onderzoek, meer grens- en sectoroverschrijdende/interdisciplinaire samenwerking, betere gebruikmaking van de beschikbare middelen en een betere beschikbaarheid van onderzoeksresultaten. De regelingen inzake de begroting en de kwijting zijn voor alle GO’s dezelfde 1. 38.  Het Europees Parlement en de Raad zijn verantwoordelijk voor de jaarlijkse begrotings- en kwijtingsprocedures voor de GO’s. Het tijdschema van de kwijtingsprocedure is opgenomen in figuur 1. 10. Figuur 1. 10 Jaarlijkse kwijtingsprocedure Bron: ERK. ONZE CONTROLE De controle van de jaarrekeningen en verrichtingen van de GO’s valt onder ons mandaat 1. 39. Zoals bepaald in artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) hebben wij het volgende gecontroleerd: a) de jaarrekeningen van alle acht GO’s betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar, en b) de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij die rekeningen. 1. 40. Op basis van de resultaten van onze controle verschaffen wij het Europees Parlement en de Raad één betrouwbaarheidsverklaring per GO over de betrouwbaarheid van de rekeningen van de GO’s en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Indien van toepassing, vullen wij de betrouwbaarheidsverklaringen aan met belangrijke controleopmerkingen (zie hoofdstuk 3). 1. 41. Overeenkomstig de artikelen 208, lid 4, en 209, lid 2, van het Financieel Reglement van de EU werd de controle van de betrouwbaarheid van de rekeningen voor alle GO’s uitbesteed aan onafhankelijke externe accountantskantoren. In overeenstemming met de internationale controlenormen hebben wij de kwaliteit van het werk dat door deze externe accountantskantoren werd verricht, onderzocht en voldoende zekerheid verkregen dat wij op hun werk kunnen vertrouwen bij het opstellen van onze eigen controleoordelen over de betrouwbaarheid van de jaarrekening over 2018 van de GO’s. Bij onze controle worden de belangrijkste vastgestelde risico’s geselecteerd en aangepakt 1. 42. Al onze controles zijn opgezet met het oogmerk de belangrijkste vastgestelde risico’s aan te pakken. De jaarlijkse controle 2018 van de rekeningen van de GO’s en de onderliggende verrichtingen daarbij werd verricht op grond van onze risicoanalyse, die hieronder kort wordt beschreven. Er bestaat een laag tot middelhoog risico voor de betrouwbaarheid van de rekeningen 1. 43. Wij achten het risico voor de betrouwbaarheid van de rekeningen over het geheel genomen laag. Vanwege een belangrijke verandering in de grondslag voor financiële verslaglegging in 2018 werd het risico voor F4E echter bijgesteld tot middelhoog. De rekeningen van de GO’s worden opgesteld door het toepassen van de door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels. Deze zijn gebaseerd op internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector. Het aantal in het verleden aangetroffen materiële fouten was laag.  Over het geheel genomen bestaat er een laag risico voor de wettigheid en regelmatigheid van de ontvangsten 1. 44. De ontvangsten van de GO’s in 2018 bestonden voornamelijk uit financiële bijdragen uit de H2020- en Euratombegrotingen van de Commissie. Zoals vastgelegd in de verordeningen van de GO’s, worden de begrotingen en daaruit voortvloeiende ontvangsten overeengekomen met de begrotingsautoriteiten tijdens het jaarlijks begrotingsproces. Er bestaat een laag risico voor de wettigheid en regelmatigheid van de betalingen betreffende personeel en administratie 1. 45. Het risico voor de wettigheid en regelmatigheid van de betalingen werd als laag beschouwd voor betalingen betreffende personeel en administratie. De salarissen worden beheerd door het Bureau van de Commissie voor het beheer en de afwikkeling van de individuele rechten (PMO) dat wij binnen het kader van haar specifieke beoordelingen van administratieve uitgaven beoordelen. Wij hebben de afgelopen jaren geen materiële fouten met betrekking tot de personeelsuitgaven ontdekt. Het risico voor de wettigheid en regelmatigheid van de aanwervingsprocedures was over het algemeen laag, maar middelhoog voor de GO’s met een hoog personeelsverloop. Er bestaat over het geheel genomen een middelhoog risico voor de wettigheid en regelmatigheid van operationele betalingen 1. 46. Voor subsidiebetalingen werd het risico over het algemeen als middelhoog beoordeeld omdat voor operationele tussentijdse H2020-betalingen alleen certificaten betreffende de financiële staten (CFS) van de begunstigde zijn vereist voor saldobetalingen (vertrouwensbeginsel). 1. 47. Voor contractuele betalingen en openbare aanbestedingsprocedures werd het risico over het algemeen als laag beoordeeld gezien het beperkte aantal van dergelijke procedures dat door de GO’s werd gehanteerd, maar het was middelhoog voor F4E, die voornamelijk met complexe aanbestedingsprocedures voor contracten met een hoge waarde werkt. Er bestaat een middelhoog tot hoog risico voor begrotingsbeheer 1. 48. Het risico werd over het algemeen als middelhoog beoordeeld omdat onderzoekssubsidies een hoge waarde hebben en meerjarig zijn, en als hoog voor F4E wegens de complexiteit van het ITER-project, meerdere wijzigingen van contracten, en tekortkomingen bij de begrotingsplanning en -monitoring over 2017. Er bestaat over het geheel genomen een middelhoog risico voor goed financieel beheer 1. 49. Het risico werd over het algemeen als middelhoog beoordeeld en dit werd met name vastgesteld op de gebieden van subsidieselectie en openbare aanbesteding. HOOFDSTUK 2 OVERZICHT VAN DE CONTROLERESULTATEN INLEIDING 2. 1.  Dit hoofdstuk biedt een overzicht van de resultaten van onze jaarlijkse controles van de Europese GO’s voor onderzoek voor het begrotingsjaar 2018, evenals andere controlewerkzaamheden met betrekking tot de GO’s die wij in de loop van 2018 verrichtten. De betrouwbaarheidsverklaringen (controleoordelen) over de betrouwbaarheid van de rekeningen van de GO’s en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij die rekeningen, evenals alle kwesties en opmerkingen die niets afdoen aan deze oordelen, worden weergegeven in hoofdstuk 3 van dit verslag. DE RESULTATEN VAN ONZE JAARLIJKSE CONTROLE VAN DE GEMEENSCHAPPELIJKE ONDERNEMINGEN VOOR HET BEGROTINGSJAAR 2018 ZIJN OVER HET GEHEEL GENOMEN POSITIEF 2. 2. Over het geheel genomen bevestigde onze controle van de jaarrekeningen van de GO’s voor het op 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar en van de onderliggende verrichtingen de positieve resultaten die wij in voorgaande jaren hebben gerapporteerd. Een goedkeurend oordeel over de betrouwbaarheid van de rekeningen voor alle GO’s 2. 3. Wij publiceerden (goedkeurende) controleoordelen zonder beperking over de rekeningen van alle GO’s. Naar ons oordeel geven deze rekeningen op alle materiële punten een getrouw beeld van de financiële situatie van de GO’s per 31 december 2018 en van de resultaten van hun verrichtingen en kasstromen in het op die datum afgesloten begrotingsjaar, overeenkomstig de bepalingen van de toepasselijke financiële reglementen en de door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels. Toelichtende paragraaf met betrekking tot de EU-bijdrage aan ITER 2. 4. Evenals in voorgaande jaren bevat ons controleoordeel over de jaarrekening 2018 van F4E een toelichtende paragraaf (1) waarmee de aandacht wordt gevestigd op het volgende: 2. 5. ITER is een baanbrekend project voor de bouw en exploitatie van een experimentele faciliteit om de specifieke haalbaarheid aan te tonen van fusie als een toekomstige duurzame energiebron. In november 2016 nam de ITER-raad (2) een herzien ITER-basisscenario aan waarin 2025 het jaar is waarin „eerste plasma“ (3) moet zijn verwezenlijkt en de operationele fase moet starten, en de constructiefase in 2035 moet zijn voltooid. Het nieuwe basisscenario wordt beschouwd als de eerst mogelijke technisch haalbare datum (4). In het vorige basisscenario van 2010 werd geschat dat de constructiefase in 2020 zou zijn afgerond (5). 2. 6. F4E herberekende haar bijdrage aan de constructiefase van het project op 12 miljard EUR (waarde van 2008), terwijl de Raad van de EU in 2010 een bedrag van 6,6 miljard EUR (waarde van 2008) goedkeurde (6). 2. 7.  Bij deze schattingen wordt geen rekening gehouden met onvoorziene omstandigheden, hoewel de Commissie heeft voorgesteld dat een speelruimte van maximaal 24 maanden wat betreft een tijdschema voor de uitvoering, en van 10-20 % aanvullende financiering wat betreft het budget passend zou zijn (7). 2. 8. Op 29 maart 2017 heeft het Verenigd Koninkrijk de Europese Raad in kennis gesteld van zijn besluit om zich terug te trekken uit de EU en Euratom. Dit kan een aanzienlijk effect hebben op de activiteiten van de GO F4E en het ITER-project na 2020. In het huidige akkoord over de terugtrekking van het VK uit de EU wordt aan Euratom gerelateerde financiering (inclusief ITER) alleen tot eind 2020 gewaarborgd. Na 2020, in geval van een „no deal“-scenario, is het VK niet langer lid van F4E, en kunnen ondernemingen in het VK niet langer via F4E inschrijven voor ITER-contracten, behalve als er een bilateraal akkoord tussen het VK en de EU is met betrekking tot samenwerking inzake ITER en F4E-financiering na 2020. 2. 9. In april 2018 (8) heeft de Raad van de EU de Commissie de opdracht gegeven het herziene ITER-basisscenario goed te keuren namens Euratom en heeft hij opnieuw bevestigd dat hij zich zal inzetten om middelen ter beschikking te stellen binnen de grenzen van het volgende MFK, maar zonder vooruit te lopen op latere MFK-onderhandelingen, waarin de modaliteiten van de toekomstige financieringsregelingen zullen worden vastgesteld. 2. 10. Hoewel F4E positieve stappen heeft genomen om het beheer en de controle van haar bijdrage aan de constructiefase van het project te verbeteren, blijft er een risico bestaan van nieuwe kostenverhogingen en vertragingen bij de uitvoering van het project die verder gaan dan het huidige basisscenario. Bovendien heeft F4E haar bijdragen na 2035 aan de operationele fase van het project nog niet geraamd. Goedkeurende oordelen over de wettigheid en regelmatigheid van de ontvangsten die ten grondslag liggen aan de rekeningen van alle GO’s 2. 11. Wij publiceerden (goedkeurende) controleoordelen zonder beperking voor alle GO’s over de wettigheid en regelmatigheid van de ontvangsten die ten grondslag liggen aan de jaarrekeningen voor het op 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar. Naar ons oordeel waren de verrichtingen in alle materiële opzichten wettig en regelmatig. Goedkeurende oordelen over de wettigheid en regelmatigheid van de betalingen die ten grondslag liggen aan de rekeningen van alle GO’s 2. 12.  Wij publiceerden (goedkeurende) controleoordelen zonder beperking voor alle GO’s over de wettigheid en regelmatigheid van de betalingen die ten grondslag liggen aan de jaarrekeningen voor het op 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar. Naar ons oordeel waren de verrichtingen in alle materiële opzichten wettig en regelmatig. 2. 13. Figuur 2. 1 bevat een overzicht van de ontwikkeling van onze jaarlijkse controleoordelen over de jaarrekeningen, ontvangsten en betalingen van de GO’s van 2016 tot 2018. Figuur 2. 1 Ontwikkeling van de oordelen van de ERK over de GO’s van 2016 tot 2018 Bron: ERK. Onze opmerkingen betreffen terreinen die voor verbetering vatbaar zijn 2. 14. Zonder iets af te doen aan onze oordelen, maken wij verschillende op- en aanmerkingen om de aandacht te vestigen op belangrijke kwesties en om aan te geven op welke gebieden verbetering nodig is. Deze opmerkingen, waarop in hoofdstuk 3 nader wordt ingegaan, worden hieronder samengevat. Het gaat daarbij om kwesties met betrekking tot het begrotings- en financieel beheer, bijdragen in natura, het interne controle- en toezichtkader, subsidieprocedures, goed financieel beheer en personeelsverloop. Daarnaast worden in dit hoofdstuk de resultaten gepresenteerd van de analyse die wij hebben gemaakt over de synergie tussen de GO’s in de loop van 2018. Er blijven tekortkomingen bestaan in de jaarlijkse planning van betalingen 2. 15. Het meerjarige proces van de begrotingsplanning van de GO’s voor belangrijke onderzoekssubsidies en complexe projecten (F4E) was de voornaamste oorzaak van hardnekkige tekortkomingen bij de begrotingsplanning van betalingskredieten. 2. 16. Vanwege ernstige tekortkomingen in het proces voor begrotingsplanning in voorgaande jaren moest F4E de waarde van de betalingskredieten in de oorspronkelijke begroting aanzienlijk verhogen met ongeveer 160 miljoen EUR ofwel 25 % om aan haar feitelijke betalingsbehoeften in 2018 te kunnen voldoen. 2. 17. In twee gevallen (Sesar en Ecsel) was het uitvoeringspercentage voor betalingskredieten in 2018 aanzienlijk lager dan verwacht. Voor Sesar werd dit veroorzaakt door een conservatieve begrotingsplanning, waardoor het risico bestond dat de ontvangst van de jaarlijkse overeenkomsten inzake de financiële uitvoering vertraging zou oplopen, en door het feit dat bij de begroting voor 2018 niet volledig rekening was gehouden met ongebruikte betalingskredieten die uit voorgaande jaren waren overgedragen. Voor Ecsel was het lage begrotingsuitvoeringspercentage te wijten aan nationale financieringsinstanties (NFI’s) die projectbeëindigingscertificaten voor lopende KP7-activiteiten met vertraging verstrekten, en aan een in december 2018 ontvangen aanvullende H2020-bijdrage van 20 miljoen EUR.  Te nemen maatregelen 1 Bij de planning voor nieuwe betalingskredieten worden de GO’s aangemoedigd om rekening te houden met het bedrag aan gecumuleerde ongebruikte betalingskredieten uit voorgaande jaren dat in de begroting van dit jaar opnieuw is opgenomen en met het bedrag aan teruggevorderde betalingskredieten (interne bestemmingsontvangsten). Er bestaat ruimte voor verdere verbetering bij het uitvoeringspercentage van de GO’s en de activiteiten van de particuliere leden De GO’s realiseerden een uitvoeringspercentage van 89 % voor het MFK 2007-2013 2. 18. In 2018 bevond de uitvoering van de GO-activiteiten in het kader van KP7 en TEN-T zich in de afsluitingsfase. 2. 19. De GO’s die activiteiten uitvoeren in het kader van de KP7- en TEN-T-programma’s zijn Sesar, CS, IMI, FCH en Ecsel. Tabel 2. 1 biedt een overzicht van de bijdragen van de leden aan deze GO’s aan het einde van 2018. Deze bijdragen vertegenwoordigen gemiddeld 89 % van de streefcijfers inzake de bijdragen die bij de oprichtingsverordeningen van de GO’s zijn vastgesteld voor het einde van de programmeringsperiode. Tabel 2. 1 Bijdragen van de leden in het kader KP7 en TEN-T (in miljoen EUR) Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening)   Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) EU Overige leden Totaal GO’s in het kader van FP7 EU Overige leden Totaal Uitvoerings-percentage 700,0 1 284,3 1 984,3 Sesar 1 634,1 1 099,8 1 733,9 87 % 800,0 600,0 1 400,0 CS 1 800,0 608,5 1 408,5 101 % 1 000,0 1 000,0 2 000,0 IMI 1 916,0 735,8 1 651,8 83 % 470,0 470,0 940,0 FCH 1 421,3 442,5 863,8 92 % 655,5 1 784,4 2 439,9 Ecsel (voor Artemis/Eniac) 655,5 1 495,4 2 150,9 88 % 3 625,5 5 138,7 8 764,2 Totaal 3 426,9 4 382,0 7 808,9 89 % Bron: Door de GO’s verstrekte gegevens. Er traden ook enkele vertragingen op bij GO’s binnen het MFK 2014-2020 2. 20. In 2018, halverwege de uitvoering van hun H2020-activiteiten, hadden sommige GO’s niet de verwachte programma-uitvoering verwezenlijkt en liepen ze dus achter op de streefdoelen inzake bijdragen die waren vastgesteld bij hun respectieve oprichtingsverordeningen. 2. 21. De zeven GO’s die H2020-activiteiten uitvoeren, zijn Sesar, CS, IMI, FCH, Ecsel, BBI en S2R. Tabel 2. 2 biedt een overzicht van hun bijdragen aan deze activiteiten eind 2018.  Midden in de programmeringsperiode hadden deze GO’s gemiddeld 39 % van hun H2020- en daarmee samenhangende aanvullende activiteiten uitgevoerd, of 31 % als er geen rekening wordt gehouden met de aanvullende activiteiten. Tabel 2. 2 Horizon 2020: bijdragen van de leden (in miljoen EUR) Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening)   Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) EU IKOP (9) van andere leden IKAA (10) van andere leden Totaal GO’s in het kader van Horizon 2020 EU Gevalideerde IKOP Gerapporteerde, niet gevalideerde IKOP IKAA Totaal Uitvoerings-percentage inclusief IKAA Uitvoerings-percentage zonder IKAA 585,0 1 000,0 N. v. t. 1 585,0 Sesar 2020 216,9 128,6 120,2 N. v. t. 465,7 29 % 29 % 1 755,0 1 228,6 965,3 3 948,9 CS2 816,7 288,0 157,6 801,7 2 064,0 52 % 42 % 1 638,0 1 425,0 N. v. t. 3 063,0 IMI2 241,9 144,0 83,9 N. v. t. 469,8 15 % 15 % 665,0 95,0 285,0 1 045,0 FCH2 318,8 5,4 7,7 636,3 968,2 93 % 44 % 1 185,0 1 657,5 N. v. t. 2 842,5 Ecsel 512,0 11,3 694,1 N. v. t. 1 217,4 43 % 43 % 975,0 975,0 1 755,0 3 705,0 BBI 264,6 21,2 36,8 699,9 1 022,5 28 % 17 % 398,0 350,0 120,0 868,0 S2R 158,9 28,2 63,7 160,4 411,2 47 % 34 % 7 201,0 6 731,1 3 125,3 17 057,4 Totaal 2 529,8 626,7 1 164,0 2 298,3 6 618,8 39 % 31 % Bron: Door de GO’s verstrekte gegevens. De uit de industrie afkomstige leden dragen voornamelijk bij aan activiteiten buiten de werkprogramma’s van de GO’s die echter wel bijdragen aan de doelstellingen van de GO’s 2. 22. In het geval van vier GO’s (CS, FCH, BBI en S2R) moeten de particuliere leden volgens de respectieve oprichtingsverordeningen bijdragen in natura leveren in de vorm van aanvullende activiteiten die buiten de werkprogramma’s van de GO’s worden uitgevoerd; in de verordeningen wordt het niveau bepaald waarvoor aan het einde van het programma minimaal moet zijn bijgedragen. Zoals blijkt uit tabel 2. 2, bestonden de bijdragen van de uit de industrie afkomstige leden eind 2018 vooral in kostendeclaraties voor deze activiteiten. 2. 23. Tegen het einde van 2018 hadden de industriële en onderzoekspartners van de GO’s die H2020-activiteiten uitvoerden 4 miljard EUR ofwel 41 % bijgedragen van de overeengekomen totale bijdragen van 9,8 miljard EUR.  Dit bedrag bestond voor 1,7 miljard EUR (11) uit bijdragen in natura aan de eigen operationele H2020-activiteiten van de GO’s (42 %) en voor 2,3 miljard EUR uit bijdragen in natura voor activiteiten buiten de werkprogramma’s van de GO’s (57 %). Aan het einde van 2018 was het uitvoeringspercentage voor bijdragen in natura voor operationele activiteiten 25 %, terwijl dat voor bijdragen in natura voor aanvullende activiteiten bijna 75 % bedroeg. Ondanks het belang van aanvullende activiteiten bestaat er geen verplichting om de bijbehorende bijdragen in de jaarrekeningen te vermelden en mogen wij deze niet controleren (12). Bijgevolg kunnen wij geen oordeel geven over de aard, kwaliteit en kwantiteit van deze bijdragen met betrekking tot CS, FCH, BBI en S2R (zie de kaders 2. 1 en 2. 2). Kader 2. 1 Bijdragen in natura voor aanvullende activiteiten (CS, FCH, BBI, S2R) Zoals bepaald in het gemeenschappelijke artikel 4, lid 2, onder b, van de oprichtingsverordeningen van deze GO’s zijn „aanvullende activiteiten“ bijdragen in natura voor activiteiten die buiten het werkprogramma en de begroting van de desbetreffende GO vallen, maar die bijdragen tot de algemene doelstellingen ervan. De desbetreffende activiteiten moeten worden beschreven in het jaarlijkse plan inzake aanvullende activiteiten, waarin ook de geschatte waarde van bijdragen wordt vermeld. In overeenstemming met artikel 4, lid 4, van de oprichtingsverordeningen moeten de kosten van aanvullende activiteiten worden gecertificeerd door een onafhankelijke externe controleur en worden ze niet onderworpen aan een controle door de ERK of een ander EU-orgaan. Kader 2. 2 Bijdragen in natura aan de operationele activiteiten van de GO’s Zoals bepaald in de oprichtingsverordeningen van de GO’s moeten de operationele kosten van de GO’s worden gedekt door zowel een financiële bijdrage van de EU als bijdragen in natura van uit de industrie afkomstige leden. De bijdragen in natura van de uit de industrie afkomstige leden bestaan uit de kosten die door hen zijn gemaakt bij de uitvoering van GO-onderzoeks- en innovatieactiviteiten, minus de bijdragen van de GO en andere EU-bijdragen aan deze kosten. 2. 24. Daarnaast blijft er met betrekking tot BBI, hoewel de oprichtingsverordening hiervan in 2018 uitdrukkelijk werd gewijzigd zodat leden afkomstig uit de industrie hun contante bijdragen op projectniveau konden verantwoorden, een hoog risico bestaan dat de leden afkomstig uit de industrie het minimumbedrag aan operationele contante bijdragen van 182,5 miljoen EUR niet zullen halen aan het einde van het BBI-programma.  Als gevolg hiervan besloot de Commissie (DG RTD) eind 2018 om de begroting van de GO voor 2020 van 205 miljoen EUR te verlagen met 140 miljoen EUR. Te nemen maatregelen 2 Ingeval er op grond van de oprichtingsverordening van een GO operationele financiële bijdragen vereist zijn van de GO-leden, dient er door alle oprichtende leden overeenstemming te worden bereikt over een duidelijk en gezamenlijk overeengekomen systeem voor financiële bijdragen waarmee wordt gewaarborgd dat het vereiste bedrag aan het einde van het programma zal zijn voldaan, en dient dit te worden opgenomen in de verordening. Interne controles met betrekking tot betalingen waren over het algemeen doeltreffend 2. 25. De GO’s hebben betrouwbare procedures voor controles vooraf opgezet die zijn gebaseerd op controles van stukken op financieel en operationeel gebied. Voor tussentijdse en saldobetalingen in het kader van KP7 verrichten onafhankelijke externe accountantskantoren die door de GO’s zijn gecontracteerd, controles achteraf bij de begunstigden. Met betrekking tot kostendeclaraties in het kader van H2020 is de gemeenschappelijke auditdienst (GAD) van de Commissie verantwoordelijk voor deze controles, hoewel hij ongeveer drie kwart van deze controles uitbesteedt aan externe accountantskantoren. Alle GO’s maakten op doeltreffende wijze gebruik van deze essentiële controles voor de beoordeling van de wettigheid en regelmatigheid van hun betalingen. 2. 26. Voor subsidiebetalingen in het kader van KP7 rapporteerden de GO’s (met uitzondering van Ecsel) restfoutenpercentages onder de materialiteitsdrempel van 2 % op basis van de resultaten van de controles achteraf aan het einde van 2018. Wij bevestigden dit resultaat door middel van onze gegevensgerichte toetsing van definitieve subsidiebetalingen. De GO Ecsel is door de aanzienlijke variaties in de door de NFI’s gebruikte methodologieën en procedures niet in staat één enkel betrouwbaar restfoutenpercentage voor KP7-betalingen te berekenen. Voor deze betalingen pasten we het restfoutenpercentage toe dat door DG RTD werd vastgesteld voor het hele KP7-programma en dat eind 2018 3,36 % bedroeg. Als gevolg hiervan ligt, door het lage percentage van KP7-betalingen in 2018, het restfoutenpercentage voor de totale operationele betalingen van Ecsel in dat jaar onder de materialiteitsdrempel. 2. 27. Voor subsidiebetalingen in het kader van H2020 rapporteerden alle GO’s die H2020-projecten uitvoeren eind 2018 een restfoutenpercentage onder de materialiteitsdrempel van 2 % op basis van de resultaten van de controles achteraf eind 2018. Onze evaluaties van de controlewerkzaamheden van de GAD en de externe accountantskantoren, evenals de geselecteerde herhaalde toetsen bij begunstigden, bevestigen dit resultaat.  Tijdens onze evaluatie hebben we echter ook soortgelijke bevindingen gedaan als gerapporteerd in de paragrafen 5. 31-5. 34 van ons jaarverslag over 2018 met betrekking tot aangetroffen tekortkomingen in de controlewerkzaamheden achteraf. Tekortkomingen in het goed financieel beheer vormen een bedreiging voor de operationele doeltreffendheid van de GO’s 2. 28. Bij onze jaarlijkse financiële en nalevingsgerichte controle kwamen ook belangrijke tekortkomingen ten aanzien van goed financieel beheer op het gebied van project- en subsidiebeheer aan het licht. 2. 29. Wij hebben jarenlang, samen met de externe deskundigen, voorgesteld dat F4E een „Earned Value Management“(EVM-)systeem invoert (13) voor het meten van prestaties op basis van technische vooruitgang van het project in samenhang met de voor deze vooruitgang gemaakte kosten. F4E bleef in 2018 echter het ITER-puntensysteem gebruiken om de vooruitgang van haar project te monitoren. 2. 30. In 2018 deed S2R voor het eerst enkel bij haar leden een proefoproep met een forfaitaire financieringsregeling. Tijdens het evaluatieproces troffen de financiële deskundigen enkele materiële discrepanties aan tussen de financiële voorstellen en de historische financiële gegevens van de begunstigden. 2. 31. Vanwege de opzet van haar oproep tot het indienen van voorstellen van 2018 en het beheer van het rangschikkingssysteem voor voorstellen bleef voor BBI een van de twee belangrijkste thema’s van de oproep ongefinancierd, hoewel er subsidiabele en hoog scorende voorstellen voor beide thema’s waren. Voor Sesar resulteerden tekortkomingen in de opzet van de oproep tot het indienen van voorstellen van 2018 voor Connecting Europe Facility-middelen (CEF-middelen) in overlappingen en inconsistenties bij de gunningscriteria, waardoor de algehele doeltreffendheid van het subsidie-evaluatieproces in het gedrang kwam. Te nemen maatregelen 3 F4E wordt aangemoedigd om een EVM-systeem in te voeren zodat de projectvooruitgang kan worden gemonitord aan de hand van de gemaakte kosten en de behaalde technische mijlpalen. Te nemen maatregelen 4 Teneinde de doelmatigheid en doeltreffendheid van forfaitaire financiering te waarborgen, worden de GO’s aangemoedigd om de financiële evaluatie van voorstellen te baseren op een sterke databank met begunstigden en betrouwbare financiële gegevens over verschillende jaren. De evaluaties van de GO’s bieden toegevoegde waarde, maar de timing dient te worden heroverwogen 2. 32.  Eind 2017 informeerde de Commissie het Europees Parlement en de Raad over de resultaten van de wettelijk verplichte eindevaluaties van de GO’s die waren opgericht in het kader van het KP7-programma (Sesar, IMI, FCH, CS, Artemis, Eniac) en de tussentijdse wettelijk verplichte evaluaties van de GO’s die waren opgericht in het kader van H2020 (Sesar, IMI 2, CS 2, FCH 2, Ecsel, S2R, BBI). Deze evaluaties werden met de hulp van onafhankelijke deskundigen verricht, en betroffen de prestaties van de GO’s ten aanzien van relevantie, doelmatigheid, doeltreffendheid, samenhang en Europese meerwaarde; ook werd er gekeken naar openheid, transparantie en onderzoekskwaliteit. 2. 33. Hoewel de beoordelaars de prestaties van de GO’s over het algemeen als positief beschouwden, bevalen zij aan om: — de deelname van leden afkomstig uit de industrie, de lidstaten, kmo’s en andere belanghebbenden te vergroten; — de coördinatie met andere EU- en nationale onderzoeksprogramma’s te verbeteren; — de deelname van de nieuwe lidstaten te vergroten en een verantwoordbaar prestatiemetingskader verder te ontwikkelen dat essentiële prestatie-indicatoren bevat om de impact en sociaal-economische voordelen van de GO’s beter te beoordelen; — de verspreiding en benutting van de GO-projectresultaten te verbeteren. 2. 34. Naar aanleiding hiervan stelden alle GO’s een actieplan op en begonnen zij in 2018 met de uitvoering daarvan. Tijdens onze financiële controle 2018 evalueerden we de uitvoering van deze actieplannen. 2. 35. Hoewel de tussentijdse evaluatie voor elke GO werd afgerond overeenkomstig het precieze tijdschema dat in het respectieve rechtskader is vastgesteld, zijn wij van mening dat de evaluatie niet op het meest geschikte moment was gepland om bij te dragen tot de besluitvorming van nieuw opgerichte GO’s in het kader van H2020 (BBI, S2R, Ecsel). Omdat zij hun administratieve structuur in 2014 en 2015 moesten opzetten, bevonden deze GO’s zich ten tijde van de tussentijdse evaluatie nog in de vroege operationele fase. Te nemen maatregelen 5 Gezien het feit dat de eindevaluaties niet vóór 2024 zijn gepland, is het noodzakelijk om de tussentijdse evaluaties van de nieuwe GO’s in een later stadium (halverwege) aan te vullen, wanneer zij genoeg werkzaamheden hebben uitgevoerd om een adequate prestatiemeting mogelijk te maken en nuttige en doeltreffende aanbevelingen te doen. Verscheidene GO’s hebben te maken gehad met een groot personeelsverloop 2. 36. Verscheidene GO’s (IMI, CS, S2R) kenden in 2018 een zeer groot personeelsverloop, waardoor zij een veel groter beroep gingen doen op uitzendkrachten. 2. 37.  De GO’s verklaarden dat hun relatief geringe omvang ten opzichte van andere EU-instellingen en -organen (zij hebben gemiddeld 30 personeelsleden) in hun nadeel werkt bij het aanwerven en behouden van personeel. 2. 38. In 2018 stelden wij vast dat inzet van uitzendkrachten en adviseurs van bijzonder belang was voor sommige EU-agentschappen die niet voldeden aan het rechtskader (14). Wij zullen dezelfde kwestie analyseren met betrekking tot de GO’s in 2019. Te nemen maatregelen 6 De GO’s worden aangemoedigd om, in samenwerking met de Commissie, manieren te vinden om het overmatig gebruik van uitzendkrachten te vermijden. Synergieën tussen GO’s zijn benut voor ondersteunende activiteiten, maar blijven beperkt voor onderzoeksactiviteiten 2. 39. De GO’s werken al samen op het gebied van aanbestedingen op verschillende administratieve terreinen. Gezamenlijke aanbesteding wordt aanbevolen voor aankopen die niet specifiek verband houden met de respectieve operationele activiteiten van de GO’s en die niet zijn opgenomen in interinstitutionele kaderovereenkomsten. Gezamenlijke aanbesteding is vooral voordelig op de terreinen van IT en gegevensbeheer, HR, adviesdiensten en gebouwenbeheer. Er bestaan al verscheidene gezamenlijke kaderovereenkomsten op deze terreinen, of deze werden gesloten in 2018 om in nieuwe behoeften te voorzien, zoals de invoering van de nieuwe verordening gegevensbescherming. 2. 40. Daarnaast droeg de uitbesteding door GO’s van hun boekhoudkundige functie aan DG BUDG in 2016 bij tot de geharmoniseerde presentatie van de rekeningen van de GO’s. 2. 41. Over het geheel genomen zijn de GO’s het erover eens dat gezamenlijke aanbesteding de doelmatigheid, doeltreffendheid en consistentie van de betrokken diensten aanzienlijk heeft vergroot en belangrijke schaalvoordelen en de verlaging van de middelen mogelijk heeft gemaakt. 2. 42. Door een ontoereikende kosten-batenanalyse bij het uitschrijven van gezamenlijke aanbestedingsprocedures in 2018 ondervonden sommige GO’s onder meer de volgende problemen: — ontoereikende en te dure gezamenlijke kaderovereenkomsten; — vertraagde ontwikkeling en tenuitvoerlegging van specifieke GO-kenmerken in de H2020-IT-tools van de Commissie; — het feit dat de gemeenschappelijke ondersteunende diensten van de Commissie de grenzen van hun mogelijkheden bereikten, zoals het geval waarbij de gecentraliseerde auditdienst voor controles achteraf in DG RTD, de boekhoudkundige dienst in DG BUDG en de kaderovereenkomsten van de Commissie voor de diensten van uitzendkrachten. 2. 43. De centrale diensten van de GO’s zijn gestroomlijnd, hetgeen hun sterk overeenkomende behoeften weerspiegelt om administratieve overeenkomsten voor leveringen en diensten af te sluiten. Anderzijds zijn gezamenlijke operationele activiteiten tussen de GO’s vrij beperkt vanwege de specificiteit van hun onderzoek, innovatiegebieden en werkprogramma’s.  In 2018 werd slechts één studie gezamenlijk verricht: een studie door FCH en S2R over het gebruik van waterstofbrandstofcellen bij de spoorwegsector. Verscheidene GO’s zagen meer operationele synergieën met gedecentraliseerde agentschappen van de EU die op hun respectieve terreinen van onderzoek en innovatie werken, zoals Sesar en het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA), die samenwerkten op het gebied van drones. Te nemen maatregelen 7 Vóór de aanvang van een aanbesteding moeten de GO’s beoordelen of zij zich aan kunnen sluiten bij een lopende procedure of een bestaande kaderovereenkomst. Het netwerk van EU-agentschappen (EUAN) heeft een gezamenlijk portaal voor aanbestedingen dat de GO’s regelmatig kunnen raadplegen om mogelijkheden voor gezamenlijke aanbestedingen te vinden. Geplande samenwerking of synergie op belangrijke gebieden moet worden gebaseerd op een kosten-batenanalyse waarbij onder andere moet worden gelet op de vaststelling van behoeften, de vergroting van de doelmatigheid en vereenvoudiging, het verlies aan flexibiliteit, de middelen die nodig zijn voor de coördinatie en de controles, en de impact op personele middelen. De GO’s worden aangemoedigd om de mogelijkheden tot samenwerking en gezamenlijke activiteiten met betrekking tot hun operationele activiteiten verder te onderzoeken. GO’s geven follow-up aan controlebevindingen van voorgaande jaren 2. 44. In de meeste gevallen hebben de GO’s corrigerende maatregelen getroffen om follow-up te geven aan de opmerkingen en commentaren in onze specifieke jaarverslagen van voorgaande jaren. De details zijn te vinden in de bijlagen bij onze oordelen in hoofdstuk 3. 2. 45. Figuur 2. 2 toont dat voor de 30 opmerkingen die eind 2017 nog openstonden, in 2018 corrigerende maatregelen waren getroffen, zodat 20 opmerkingen (67 %) konden worden afgesloten terwijl 10 opmerkingen (33 %) eind 2018 nog golden. Figuur 2. 2 Inspanningen van de GO’s om follow-up te geven aan opmerkingen van voorgaande jaren Bron: ERK. CONTROLERESULTATEN VAN ANDERE RECENTE ERK-PRODUCTEN DIE GERICHT ZIJN OP DE GO’S 2. 46. Behalve het jaarlijks controleverslag dat betrekking heeft op de jaarrekeningen van de GO’s hebben wij in de loop van 2018 ook speciale controleverslagen gepubliceerd die betrekking hadden op de GO’s (zie figuur 2. 3). Figuur 2. 3 Controleresultaten van andere GO-gerelateerde producten die onlangs door de ERK zijn uitgebracht Bron: ERK. HOOFDSTUK 3 BETROUWBAARHEIDSVERKLARINGEN INZAKE DE GEMEENSCHAPPELIJKE ONDERNEMINGEN VAN DE EU 3. 1. Toelichting bij de betrouwbaarheidsverklaringen Grondslag voor de oordelen 3. 1. 1.  Wij verrichtten onze controle overeenkomstig de internationale controlestandaarden (ISA) en de regels inzake beroepsethiek van IFAC en de internationale standaarden van hoge controle-instanties (ISSAI) van INTOSAI. Onze verantwoordelijkheden volgens die standaarden worden nader beschreven in het onderdeel van ons verslag over de verantwoordelijkheden van de controleur. We zijn onafhankelijk, zoals voorgeschreven in de Ethische gedragscode voor professionele accountants (Code of Ethics for Professional Accountants) van de International Ethics Standards Board for Accountants („IESBA Code“) en de ethische vereisten die relevant zijn voor onze controle, en we zijn onze andere ethische verantwoordelijkheden nagekomen in overeenstemming met deze vereisten en de IESBA Code. Wij achten de verkregen controle-informatie toereikend en geschikt als grondslag voor ons oordeel. Verantwoordelijkheden van de leiding en de met governance belaste personen 3. 1. 2. Overeenkomstig de artikelen 310-325 van het VWEU en de financiële reglementen van de GO’s is de leiding van een GO verantwoordelijk voor het opstellen en weergeven van de rekeningen op basis van de internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector, alsmede voor de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Deze verantwoordelijkheid omvat het ontwerpen, invoeren en in stand houden van internebeheersingsmaatregelen die relevant zijn voor het opmaken en weergeven van financiële staten die geen afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten bevatten. De leiding dient er ook voor te zorgen dat de in de financiële staten weergegeven activiteiten, financiële verrichtingen en informatie in overeenstemming zijn met de voorschriften waar ze onder vallen. 3. 1. 3. Bij het voorbereiden van de rekeningen is de leiding verantwoordelijk voor het beoordelen van het vermogen van de GO om haar activiteiten voort te zetten, voor het in voorkomend geval melden van kwesties die verband houden met de bedrijfscontinuïteit en voor het hanteren van het continuïteitsbeginsel, tenzij de leiding voornemens is om de entiteit te liquideren of om haar activiteiten stop te zetten, of als er geen realistisch alternatief bestaat. 3. 1. 4. Degenen die belast zijn met governance zijn verantwoordelijk voor de supervisie van het proces van financiële verslaglegging bij de GO. De verantwoordelijkheden van de controleur voor de controle van de rekeningen en de onderliggende verrichtingen 3. 1. 5.  Onze doelstellingen bestaan erin, redelijke zekerheid te verkrijgen over de vraag of de rekeningen van de GO’s geen afwijkingen van materieel belang vertonen en of de onderliggende verrichtingen wettig en regelmatig zijn, alsmede op basis van onze controle het Europees Parlement en de Raad een betrouwbaarheidsverklaring te verschaffen over de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Redelijke zekerheid is een hoge mate van zekerheid, maar geen garantie dat bij een controle een bestaande materiële afwijking of niet-conformiteit altijd zal worden opgespoord. Deze kan voortkomen uit fraude of fouten en wordt van materieel belang geacht indien hiervan, afzonderlijk of geaggregeerd, redelijkerwijs zou kunnen worden verwacht dat deze invloed heeft op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze rekeningen nemen. 3. 1. 6. Voor de ontvangsten verifiëren wij de van de Commissie, andere partners of deelnemende landen ontvangen bijdragen en beoordelen wij de procedures van de GO’s voor het innen van andere inkomsten, voor zover van toepassing. 3. 1. 7. Ten aanzien van de uitgaven onderzoeken wij betalingsverrichtingen wanneer de uitgaven zijn gedaan, geboekt en goedgekeurd. Dit onderzoek betreft alle soorten betalingen (inclusief die voor de verwerving van activa) behalve voorschotten op het moment dat deze worden gedaan. Voorschotbetalingen worden onderzocht wanneer de ontvanger van de middelen het passende gebruik ervan aantoont en een GO dit bewijs accepteert door het afwikkelen van de voorschotbetaling in hetzelfde jaar of later. 3. 1. 8. In overeenstemming met de ISA’s en ISSAI’s passen wij professionele oordeelsvorming toe en houden wij gedurende de hele controle een professioneel-kritische instelling. Daarnaast: — identificeren en beoordelen we de risico’s op afwijkingen van materieel belang in de rekeningen en op niet-conformiteit van materieel belang van de onderliggende verrichtingen met vereisten uit de wet- en regelgeving van de Europese Unie, hetzij door fraude, hetzij door fouten, ontwerpen we in het licht van die risico’s controleprocedures en voeren we deze uit, en verkrijgen we controle-informatie die toereikend is en geschikt als grondslag voor onze oordelen.  Het risico dat een afwijking of niet-conformiteit van materieel belang als gevolg van fraude niet wordt ontdekt is groter dan bij fouten, aangezien er bij fraude sprake kan zijn van collusie, vervalsing, opzettelijke omissies, verkeerde voorstellingen van zaken of het terzijde stellen van de internebeheersingsmaatregelen; — verkrijgen we inzicht in de internebeheersingsmaatregelen die relevant zijn voor de controle om controleprocedures op te zetten die onder de gegeven omstandigheden adequaat zijn, maar niet om een oordeel uit te spreken over de doeltreffendheid van de internebeheersingsmaatregelen; — beoordelen we de geschiktheid van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaglegging en van de redelijkheid van de boekhoudkundige schattingen en de daarmee samenhangende informatieverschaffing door de leiding; — trekken we conclusies over de geschiktheid van de wijze waarop de leiding het continuïteitsbeginsel hanteert en, op basis van de verkregen controle-informatie, over het al dan niet bestaan van materiële onzekerheden die verband houden met gebeurtenissen of omstandigheden die mogelijk aanzienlijke twijfel doen rijzen over het vermogen van een GO om haar bedrijfsactiviteiten voort te zetten. Als we tot de conclusie komen dat er een materiële onzekerheid bestaat, zijn we verplicht in ons verslag dat we als controleur uitbrengen de aandacht te vestigen op de gerelateerde informatie in de rekeningen of, indien de informatie ontoereikend is, ons oordeel aan te passen. Onze conclusies zijn gebaseerd op de controle-informatie die we hebben verkregen tot de datum van vaststelling van ons verslag als controleur. Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden kunnen er echter toe leiden dat een entiteit haar bedrijfsactiviteiten niet langer kan voortzetten; — evalueren we de algemene presentatie, structuur en inhoud van de rekeningen, met inbegrip van de toelichtingen, en beoordelen we of de rekeningen de onderliggende verrichtingen en gebeurtenissen zodanig weergeven dat een getrouw beeld ontstaat; — verkrijgen we voldoende passende controle-informatie met betrekking tot de financiële informatie van de GO’s om een oordeel te formuleren over de rekeningen en de onderliggende verrichtingen. Wij zijn verantwoordelijk voor de aansturing van, het toezicht op en de uitvoering van de controle. We blijven als enige verantwoordelijk voor onze controleoordelen; — houden we in voorkomend geval rekening met de controlewerkzaamheden die de onafhankelijke extern controleur heeft verricht ten aanzien van de rekeningen van de GO’s, zoals bepaald in artikel 208, lid 4, van het Financieel Reglement van de EU (15). 3. 1. 9.  Wij communiceren met de leiding onder meer over de geplande reikwijdte en timing van de controle en over significante controlebevindingen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de internebeheersingsmaatregelen die we tijdens onze controle constateren. 3. 1. 10. We bepalen welke van de punten die we met de GO’s hebben besproken, het belangrijkst waren bij de controle van de rekeningen over de huidige periode en dus de essentiële controleaangelegenheden vormen. Wij beschrijven deze aangelegenheden in ons verslag als controleur, tenzij openbaarmaking ervan verboden is op grond van de wet- en regelgeving of we, in zeer uitzonderlijke omstandigheden, besluiten dat een aangelegenheid niet in ons verslag moet worden opgenomen omdat redelijkerwijs te verwachten is dat de negatieve gevolgen daarvan zwaarder wegen dan de voordelen van een dergelijke mededeling in het algemeen belang. GEMEENSCHAPPELIJKE ONDERNEMINGEN DIE EU-KADERPROGRAMMA’S UITVOEREN 3. 2. De Gemeenschappelijke Onderneming voor de realisering van het Europese nieuwe generatie systeem voor luchtverkeersbeheer (Sesar) 3. 2. 1. De Gemeenschappelijke Onderneming voor de realisering van het Europese nieuwe generatie systeem voor luchtverkeersbeheer (Sesar), gevestigd te Brussel, werd in februari 2007 opgericht voor een periode van acht jaar (16) (Sesar 1). In juni 2014 wijzigde de Raad de oprichtingsverordening en verlengde hij de looptijd van de Gemeenschappelijke Onderneming tot 31 december 2024 (17) (Sesar 2020). 3. 2. 2. De Gemeenschappelijke Onderneming Sesar is een publiek-privaat partnerschap voor de ontwikkeling en uitrol van gemoderniseerd luchtverkeersbeheer (ATM) in Europa. De oprichtende leden zijn de Europese Unie (EU), vertegenwoordigd door de Commissie (DG MOVE), en de Europese Organisatie voor de veiligheid van de luchtvaart (Eurocontrol) (18). Na een oproep in 2015 tot het indienen van blijken van belangstelling werden 19 publieke en particuliere entiteiten uit de luchtvaartindustrie lid van de Gemeenschappelijke Onderneming. Daaronder bevinden zich vliegtuigbouwers, fabrikanten van grond- en vliegtuigapparatuur, verleners van luchtvaartnavigatiediensten en verleners van luchthavendiensten. 3. 2. 3. Tabel 1 bevat de belangrijkste cijfers met betrekking tot de GO (19). Tabel 1 De belangrijkste cijfers met betrekking tot de GO   2018 2017 Begroting voor betalingskredieten (miljoen EUR) 94,8 90,9 Begroting voor vastleggingskredieten (miljoen EUR) 129,5 109,9 Beschikbare begroting voor betalingen (miljoen EUR) (20) 166,3 213 Beschikbare begroting voor vastleggingen (miljoen EUR) (20) 175,9 130,9 Totaalaantal personeelsleden op 31 december (21) 42 40 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. OORDEEL 3. 2. 4.  Wij hebben het volgende gecontroleerd: a) de rekeningen van de GO, die bestaan uit de financiële staten (22) en de verslagen over de uitvoering van de begroting (23) betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar, en b) de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij die rekeningen, zoals voorgeschreven in artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Betrouwbaarheid van de rekeningen Oordeel over de betrouwbaarheid van de rekeningen 3. 2. 5. Naar ons oordeel geven de rekeningen van de GO over het op 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten een getrouw beeld van de financiële situatie van de GO per 31 december 2018, van de resultaten van haar verrichtingen en kasstromen en van de veranderingen van de nettoactiva in het op die datum afgesloten begrotingsjaar, overeenkomstig haar financieel reglement en de door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels. Deze zijn gebaseerd op internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector. Wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij de rekeningen Ontvangsten Oordeel over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende ontvangsten bij de rekeningen 3. 2. 6. Naar ons oordeel zijn de onderliggende ontvangsten bij de rekeningen betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten wettig en regelmatig. Betalingen Oordeel over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende betalingen bij de rekeningen 3. 2. 7. Naar ons oordeel zijn de onderliggende betalingen bij de rekeningen betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten wettig en regelmatig. 3. 2. 8. De hiernavolgende opmerkingen doen niets af aan het oordeel van de Rekenkamer. Opmerking over de uitvoering van de Sesar 1-begroting 3. 2. 9. In december 2016 werd het Sesar 1-programma formeel afgesloten en de laatste definitieve subsidiebetaling werd in december 2017 verricht. 3. 2. 10. Tabel 2 biedt een overzicht van de bijdragen van de leden aan Sesar 1 per eind 2018. Tabel 2 Bijdragen van de leden aan Sesar 1 (in miljoen EUR)   Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening) Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) Leden Operationele activiteiten Aanvullende activiteiten (24) Totaal In contanten In natura gevalideerd In natura gerapporteerd, niet gevalideerd In natura voor aanvullende activiteiten Totaal EU (DG MOVE) 700,0 N. v. t. 700,0 634,1 0,0 0,0 N. v. t. 634,1 Eurocontrol 700,0 N. v. t. 700,0 137,8 422,9 0,0 N. v. t.  560,7 Leden afkomstig uit de industrie 584,3 N. v. t. 584,3 25,5 513,6 0,0 N. v. t. 539,1 Totaal 1 984,3 N. v. t. 1 984,3 797,4 936,5 0,0 N. v. t. 1 733,9 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. 3. 2. 11. Ongebruikte betalingskredieten van 40 miljoen EUR uit voorgaande jaren werden naar 2018 overgedragen voor de terugbetaling van te hoge contante bijdragen door uit de industrie afkomstige leden van Sesar 1 (25) en voor de betaling van uitgestelde, maar nog steeds gerechtvaardigde kostendeclaraties voor KP7- en TEN-V-projecten. Eind 2018 kon echter slechts 1,8 miljoen EUR (5 %) van deze kredieten voor dergelijke correctiebetalingen worden gebruikt, 20 miljoen EUR (50 %) moest worden geannuleerd en 18,2 miljoen EUR (45 %) werd naar 2019 overgedragen. 3. 2. 12. Eind 2018, ten tijde van de afsluitingsfase van het Sesar 1-programma, had de GO nog een hoog bedrag aan vastleggingen (betalingsverplichtingen) openstaan ter waarde van 61,4 miljoen EUR. Aangezien het programma eind 2016 werd afgesloten en de laatste subsidiebetaling eind 2017 werd gedaan, zullen deze aan de GO toegewezen middelen niet volledig worden benut. Opmerking over de uitvoering van de Sesar 2020-begroting 3. 2. 13. Tabel 3 biedt een overzicht van de bijdragen van de leden aan Sesar 2020 per eind 2018. Tabel 3 Bijdragen van de leden aan Sesar 2020 (in miljoen EUR)   Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening) Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) Leden Uitvoerende activiteiten Aanvullende activiteiten (26) Totaal In contanten In natura gevalideerd In natura gerapporteerd, niet gevalideerd In natura voor aanvullende activiteiten Totaal EU (DG MOVE) 585,0 N. v. t. 585,0 216,9 0,0 0,0 N. v. t. 216,9 Eurocontrol 500,0 N. v. t. 500,0 11,9 59,6 60,1 N. v. t. 131,6 Leden afkomstig uit de industrie 500,0 N. v. t. 500,0 2,5 54,6 60,1 N. v. t. 117,2 Totaal 1 585,0 N. v. t. 1 585,0 231,3 114,2 120,2 N. v. t. 465,7 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. 3. 2. 14. Eind 2018 had de GO 81 % van de vastleggingskredieten en 61 % van de betalingskredieten voor Horizon 2020-projecten besteed, en annuleerde zij ongeveer 44,6 miljoen EUR (35 %) van de beschikbare Horizon 2020-betalingskredieten. 3. 2. 15.  Het lage uitvoeringspercentage en het hoge niveau van annuleringen voor in 2018 beschikbare Horizon 2020-betalingskredieten waren voornamelijk het gevolg van: — de conservatieve begrotingsplanning van de GO, gelet op het risico dat de ontvangst van de jaarlijkse delegatieovereenkomsten inzake de financiële uitvoering vertraging zou oplopen; — de aanpak door de GO van begrotingsplanning en begrotingstoezicht, waarbij niet ten volle rekening werd gehouden met het bedrag aan ongebruikte betalingskredieten uit voorgaande jaren die opnieuw in de begroting van het lopende begrotingsjaar zijn opgenomen. Opmerking over de internebeheersingsmaatregelen 3. 2. 16. De GO heeft betrouwbare procedures voor controles vooraf opgezet die zijn gebaseerd op controles van stukken op financieel en operationeel gebied. Voor tussentijdse en saldobetalingen in het kader van KP7 verricht de GO controles achteraf bij de begunstigden, terwijl voor Horizon 2020-betalingen de gemeenschappelijke auditdienst van de Commissie verantwoordelijk is voor controles achteraf. Het restfoutenpercentage voor controles achteraf dat eind 2018 door de GO werd gerapporteerd, bedroeg 1,29 % voor KP7 en 1,33 % voor Horizon 2020 (27). Opmerking over goed financieel beheer en prestaties 3. 2. 17. Overeenkomstig de delegatieovereenkomst met DG MOVE deed de GO Sesar in januari 2018 een open oproep tot het indienen van voorstellen voor studies en demonstraties met betrekking tot verkeersbeheer voor drones in Europa (U-Space Call). Het maximale subsidiebedrag van 9,5 miljoen EUR werd gefinancierd via het fonds van de Connecting Europe Facility (CEF) van de Commissie. Hoewel de gunningscriteria van de oproep over het algemeen in overeenstemming waren met de bepalingen zoals vastgelegd in de CEF-verordening, stelden we bij de gunnings- en subgunningscriteria verschillende overlappingen en inconsistenties vast. Dit kan de algehele doeltreffendheid van de procedure voor de evaluatie van subsidieaanvragen in gevaar brengen en moet in de fase van ontwerp en voorbereiding van de oproep worden aangepakt. Follow-up van de opmerkingen van voorgaande jaren 3. 2. 18. De bijlage bevat een overzicht van de corrigerende maatregelen die zijn getroffen naar aanleiding van de opmerkingen van de Rekenkamer van voorgaande jaren. BIJLAGE Follow-up van de opmerkingen van voorgaande jaren Jaar Opmerkingen van de Rekenkamer Status van de corrigerende maatregel (Afgerond/Loopt nog/Nog af te handelen/N. v. t. ) 2017 Het uitvoeringspercentage bij Sesar 1 bedroeg 11 % voor vastleggingskredieten en 68 % voor betalingskredieten.  De volgende factoren waren de oorzaak van de lage uitvoeringspercentages voor Sesar 1: Afgerond 2017 Eind 2017 waren de specifieke ontwikkelingen die nodig zijn voor de verwerking van de bijdragen in natura voor de Gemeenschappelijke Onderneming in het kader van de gemeenschappelijke instrumenten voor subsidiebeheer en monitoring voor Horizon 2020 van de Commissie nog niet voltooid. Afgerond 2017 Eind 2017 moest de Gemeenschappelijke Onderneming ten tijde van de afsluitingsfase van het Sesar 1-programma 30 miljoen EUR (19 %) aan niet-afgewikkelde vastleggingen annuleren vanwege gewijzigde of geschrapte Sesar 1-projecten. Bijgevolg bedroegen aan het eind van het jaar de nog openstaande betalingsverplichtingen van de Gemeenschappelijke Onderneming voor Sesar 1-subsidies 47 miljoen EUR. Loopt nog 2017 Bij het plaatsen van opdrachten voor ondersteunende diensten met betrekking tot Sesar 2020-activiteiten bij civiele luchtruimgebruikers berekende de Gemeenschappelijke Onderneming de financiële score op basis van het eenvoudige (rekenkundige) gemiddelde van de financiële offertes die zij ontving voor de dagtarieven van categorieën deskundigen. Dezelfde aanpak werd bij alle percelen gehanteerd. Het gebruik van een gewogen gemiddelde voor de berekening van de financiële score zou echter een concurrerender en doeltreffender oplossing zijn geweest. De weging moet gebaseerd zijn op het meest waarschijnlijke aantal werkdagen voor iedere categorie deskundigen die voor de specifieke diensten van het perceel nodig zijn. Afgerond 2017 De extern controleur van de jaarrekening van de Gemeenschappelijke Onderneming stelde tekortkomingen vast in de financiëlecontroleprocessen van de Gemeenschappelijke Onderneming. Deze situatie is vooral te wijten aan het complexe financiële wetgevingskader waarbinnen de Gemeenschappelijke Onderneming moet opereren, het recente vertrek van essentieel financieel personeel en de daaruit voortvloeiende overbelasting van de financiële afdeling. Afgerond 2017 Als reactie op de aanbevelingen van de beoordelaars heeft de raad van bestuur van Sesar in mei 2018 het actieplan van de Gemeenschappelijke Onderneming vastgesteld. Het actieplan omvat een breed scala aan acties die door de Gemeenschappelijke Onderneming moeten worden uitgevoerd en waarvoor een bepaald aantal activiteiten al is opgestart; de meerderheid moet in 2018 en het eerste kwartaal van 2019 worden uitgevoerd, terwijl een beperkt aantal acties in de volgende programmeringsperiode in aanmerking zal worden genomen. Loopt nog Antwoord van de Gemeenschappelijke Onderneming 3. 2. 12. In dit verband moet worden opgemerkt dat het algemene uitvoeringspercentage van het programma Sesar 1 89,9 % bedraagt. 3. 2. 15.  De Gemeenschappelijke Onderneming Sesar wil erop wijzen dat de aanpak van de ongebruikte betalingskredieten van voorgaande jaren een rechtstreeks gevolg is van het financiële kader waarin de gemeenschappelijke onderneming moet opereren. 3. 2. 17. De Gemeenschappelijke Onderneming Sesar wil erop wijzen dat de oproep in het kader van U-Space is georganiseerd in volledige overeenstemming met zowel de CEF-specifieke vereisten als de beste praktijken. Dit werd gewaarborgd door de uitgebreide samenwerking met Inea tijdens de voorbereiding van de oproep. Bovendien is het potentiële risico van een niet-homogene interpretatie van de subcriteria voor de evaluatie vóór het begin van de evaluatie zoveel mogelijk beperkt, onder meer door voorafgaand aan de evaluatie deskundigenbriefings te houden om misverstanden die tot onjuiste veronderstellingen en scores zouden kunnen leiden, te voorkomen. 3. 3. De Gemeenschappelijke Onderneming Clean Sky (Clean Sky) Inleiding 3. 3. 1. De Gemeenschappelijke Onderneming voor de toepassing van het gezamenlijk technologie-initiatief in de luchtvaart (de GO Clean Sky), gevestigd te Brussel, werd in december 2007 binnen het zevende kaderprogramma voor onderzoek (KP7) opgericht voor een periode van tien jaar (28) (Clean Sky 1). Op 6 mei 2014 verlengde de Raad de looptijd van de GO tot 31 december 2024 (29) (Clean Sky 2). 3. 3. 2. De GO Clean Sky is een publiek-privaat partnerschap voor onderzoek en innovatie in de luchtvaart. De oprichtende leden van de GO in het kader van de nieuwe verordening zijn de Europese Unie (EU), vertegenwoordigd door de Commissie (DG RTD), en de private leden, bestaande uit de industriële leiders en geassocieerde leden van demonstratiemodellen van geïntegreerde technologie (Integrated Technology Demonstrators — ITD’s), innovatieve vliegtuigdemonstratieplatforms (Innovative Aircraft Demonstrator Platforms — IADP’s) en horizontale terreinen (Transverse Areas — TA’s). Daarnaast werkt de GO samen met „kernpartners“ uit de industrie die worden geselecteerd aan de hand van openbare vergelijkende oproepen (30). Deze partners kregen de status van privaat lid krachtens de oprichtingsverordening van Clean Sky 2. 3. 3. 3. Tabel 1 bevat de belangrijkste cijfers met betrekking tot de GO (31). Tabel 1 De belangrijkste cijfers met betrekking tot de GO   2018 2017 Begroting voor betalingskredieten (miljoen EUR) 336,4 203 Begroting voor vastleggingskredieten (miljoen EUR) 294,6 201,1 Beschikbare begroting voor betalingen (miljoen EUR) (32) 343,8 243,7 Beschikbare begroting voor vastleggingen (miljoen EUR) (32) 371,1 313,6 Totaalaantal personeelsleden op 31 december (33) 40 41 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. Toelichting bij de betrouwbaarheidsverklaring OORDEEL 3. 3. 4.  Wij hebben het volgende gecontroleerd: a) de rekeningen van de GO, die bestaan uit de financiële staten (34) en de verslagen over de uitvoering van de begroting (35) betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar, en b) de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij die rekeningen, zoals voorgeschreven in artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Betrouwbaarheid van de rekeningen Oordeel over de betrouwbaarheid van de rekeningen 3. 3. 5. Naar ons oordeel geven de rekeningen van de GO over het op 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten een getrouw beeld van de financiële situatie van de GO per 31 december 2018, van de resultaten van haar verrichtingen en kasstromen en van de veranderingen van de nettoactiva in het op die datum afgesloten begrotingsjaar, overeenkomstig haar financieel reglement en de door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels. Deze zijn gebaseerd op internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector. Wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij de rekeningen Ontvangsten Oordeel over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende ontvangsten bij de rekeningen 3. 3. 6. Naar ons oordeel zijn de onderliggende ontvangsten bij de rekeningen betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten wettig en regelmatig. Betalingen Oordeel over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende betalingen bij de rekeningen 3. 3. 7. Naar ons oordeel zijn de onderliggende betalingen bij de rekeningen betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten wettig en regelmatig. 3. 3. 8. De hiernavolgende opmerkingen doen niets af aan het oordeel van de Rekenkamer. Opmerking over de uitvoering van de Clean Sky 1-begroting 3. 3. 9. Tabel 2 biedt een overzicht van de bijdragen van de leden aan Clean Sky 1 per eind 2018. Tabel 2 Bijdragen van de leden aan Clean Sky 1 (in miljoen EUR)   Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening) Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) Leden Uitvoerende activiteiten Aanvullende activiteiten (36) Totaal In contanten In natura gevalideerd In natura gerapporteerd, niet gevalideerd In natura voor aanvullende activiteiten Totaal EU (DG RTD) 800,0 N. v. t. 800,0 800,0 0,0 0,0 N. v. t. 800,0 Leden afkomstig uit de industrie 600,0 N. v. t. 600,0 14,9 594,1 -0,7 N. v. t. 608,3 Totaal 1 400,0 N. v. t. 1 400,0 814,9 594,1 -0,7 N. v. t.  1 408,3 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. 3. 3. 10. Het FP7-programma van de GO werd in 2017 formeel afgesloten met een uitvoeringsgraad van ongeveer 100 %. In 2018 vorderde de GO nog ongeveer 0,85 miljoen EUR terug in verband met uitstaande voorfinancieringen en de resultaten van controles achteraf. Opmerking over de uitvoering van de Clean Sky 2-begroting 3. 3. 11. Tabel 3 biedt een overzicht van de bijdragen van de leden aan Clean Sky 2 per eind 2018. Tabel 3 Bijdragen van de leden aan Clean Sky 2 (in miljoen EUR)   Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening) Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) Leden Operationele activiteiten Aanvullende activiteiten (37) Totaal In contanten In natura gevalideerd In natura gerapporteerd, niet gevalideerd In natura voor aanvullende activiteiten Totaal EU (DG RTD) 1 755,0 0,0 1 755,0 816,7 0,0 0,0 0,0 816,7 Leden afkomstig uit de industrie 1 228,5 965,3 2 193,8 14,1 273,9 157,6 801,7 1 247,3 Totaal 2 983,5 965,3 3 948,8 830,8 273,9 157,6 801,7 2 064,0 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. 3. 3. 12. De uitvoeringspercentages van de beschikbare vastleggings- en betalingskredieten van de begroting voor 2018 van de GO waren hoog (respectievelijk 99,2 % en 97,3 %). Opmerking over de internebeheersingsmaatregelen 3. 3. 13. De GO Clean Sky 2 heeft procedures voor controles vooraf opgezet die zijn gebaseerd op controles van stukken op financieel en operationeel gebied. Voor tussentijdse en saldobetalingen in het kader van KP7 verricht de GO controles achteraf bij de begunstigden, terwijl voor declaraties van projectkosten in het kader van Horizon 2020 de gemeenschappelijke auditdienst van de Commissie verantwoordelijk is voor controles achteraf. Het restfoutenpercentage voor controles achteraf dat eind 2018 door de GO werd gerapporteerd, bedroeg 1,21 % voor KP7-projecten en 1,11 % voor Horizon 2020-projecten (38). Opmerking over andere kwesties 3. 3. 14. In 2017 en 2018 was het personeelsverloop bij de GO hoog voor zowel tijdelijke functionarissen als arbeidscontractanten. Het verloop onder tijdelijke functionarissen liep in 2018 sterk op tot bijna 17 % omdat vier projectfunctionarissen de GO verlieten. In 2018 verdubbelde het gebruik van diensten van uitzendkrachten bijna. Follow-up van de opmerkingen van voorgaande jaren 3. 3. 15. De bijlage bevat een overzicht van de corrigerende maatregelen die zijn getroffen naar aanleiding van de opmerkingen van de Rekenkamer van voorgaande jaren.  BIJLAGE Follow-up van de opmerkingen van voorgaande jaren Jaar Opmerkingen van de Rekenkamer Status van de corrigerende maatregel (Afgerond/Loopt nog/Nog af te handelen/N. v. t. ) 2017 Eind 2018 waren de specifieke ontwikkelingen die nodig zijn voor de verwerking van de bijdragen in natura voor de Gemeenschappelijke Onderneming in het kader van de gemeenschappelijke instrumenten voor subsidiebeheer en monitoring voor Horizon 2020 van de Commissie nog niet voltooid. Afgerond 2017 Als reactie op de aanbevelingen van de beoordelaars heeft de Gemeenschappelijke Onderneming een actieplan opgesteld dat in april 2018 door de raad van bestuur van de Gemeenschappelijke Onderneming werd goedgekeurd. Het actieplan omvat een breed scala aan acties die door de Gemeenschappelijke Onderneming moeten worden uitgevoerd en waarvoor al een bepaald aantal activiteiten is opgestart; de rest moet volgens planning in 2018 of in de volgende programmeringsperiode worden uitgevoerd. Afgerond Antwoord van de Gemeenschappelijke Onderneming De Gemeenschappelijke Onderneming heeft nota genomen van het verslag van de Rekenkamer. 3. 4. De Gemeenschappelijke Onderneming voor het initiatief innovatieve geneesmiddelen (IMI) Inleiding 3. 4. 1. De Gemeenschappelijke Onderneming voor het initiatief innovatieve geneesmiddelen (IMI), gevestigd te Brussel, werd in december 2007 (39) opgericht voor een periode van tien jaar (IMI 1). In mei 2014 stelde de Raad een nieuwe oprichtingsverordening vast waarmee de looptijd van de GO werd verlengd tot 31 december 2024 (40) (IMI 2). 3. 4. 2. De GO IMI is een publiek-privaat partnerschap voor onderzoek en innovatie op het gebied van gezondheid. De oprichtende leden van de GO zijn de Europese Unie (EU), vertegenwoordigd door de Commissie (DG RTD), en de farmaceutische sector, vertegenwoordigd door de Europese Federatie van Verenigingen van farmaceutische bedrijven (EFPIA). 3. 4. 3. Tabel 1 bevat de belangrijkste cijfers met betrekking tot de GO (41). Tabel 1 De belangrijkste cijfers met betrekking tot de GO   2018 2017 Begroting voor betalingskredieten (miljoen EUR) 179,6 153,4 Begroting voor vastleggingskredieten (miljoen EUR) 275,6 187,9 Beschikbare begroting voor betalingen (miljoen EUR) (42) 235,9 206,4 Beschikbare begroting voor vastleggingen (miljoen EUR) (42) 485,5 322,4 Totaalaantal personeelsleden op 31 december (43) 48 49 Bron: Door de GO verstrekte gegevens. Toelichting bij de betrouwbaarheidsverklaring OORDEEL 3. 4. 4.  Wij hebben het volgende gecontroleerd: a) de rekeningen van de GO, die bestaan uit de financiële staten (44) en de verslagen over de uitvoering van de begroting (45) betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar, en b) de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij die rekeningen, zoals voorgeschreven in artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Betrouwbaarheid van de rekeningen Oordeel over de betrouwbaarheid van de rekeningen 3. 4. 5. Naar ons oordeel geven de rekeningen van de GO over het op 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten een getrouw beeld van de financiële situatie van de GO per 31 december 2018, van de resultaten van haar verrichtingen en kasstromen en van de veranderingen van de nettoactiva in het op die datum afgesloten begrotingsjaar, overeenkomstig haar financieel reglement en de door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels. Deze zijn gebaseerd op internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector. Wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij de rekeningen Ontvangsten Oordeel over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende ontvangsten bij de rekeningen 3. 4. 6. Naar ons oordeel zijn de onderliggende ontvangsten bij de rekeningen betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten wettig en regelmatig. Betalingen Oordeel over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende betalingen bij de rekeningen 3. 4. 7. Naar ons oordeel zijn de onderliggende betalingen bij de rekeningen betreffende het per 31 december 2018 afgesloten begrotingsjaar op alle materiële punten wettig en regelmatig. 3. 4. 8. De hiernavolgende opmerkingen doen niets af aan het oordeel van de Rekenkamer. Opmerking over de uitvoering van de IMI 1-begroting 3. 4. 9. Tabel 2 biedt een overzicht van de bijdragen van de leden aan IMI 1 per eind 2018. Tabel 2 Bijdragen van de leden aan IMI 1 (in miljoen EUR)   Bijdragen van de leden (volgens de oprichtingsverordening) Bijdragen van de leden (op 31. 12. 2018) Leden Uitvoerende activiteiten Aanvullende activiteiten (46) Totaal In contanten In natura gevalideerd In natura gerapporteerd, niet gevalideerd In natura voor aanvullende activiteiten Totaal EU (DG RTD) 1 000,0 N. v. t. 1 000,0 916,0 0,0 0,0 N. v. t. 916,0 Leden afkomstig uit de industrie 1 000,0 N. v. t. 1 000,0 21,9 633,3 80,6 N. v. t. 735,8 Totaal 2 000,0 N. v. t. 2 000,0 937,9 633,3 80,6 N. v. t. 