Zielgeneeskunde
Ook de aangeborene en zelfs de endemische stompzinnigheid of het cretinismus leveren verschillende graden op; ja men geeft den naam cretinismus zelfs eene zoo ruime beteekenis, dat stellige stompzinnigheid daarmede geenszins altijd gepaard behoeft te gaan, maar alleen in den hoogsten graad daarbij plaats heeft; terwijl men andere vormen dezer ziekte, zoo als onlangs troxIjER (*), ook reeds in de alpenkrop, de leukaethiopia en de doofstomheid wil erkennen. Bij het cretinismus (-{-) in den hoogsten graad, dat werkelijk met stompzinnigheid gepaard gaat, vertoont gewoonlyk het gansche organismus, maar voornamelijk het hoofd en de hersenen duidelyke blijken van in derzelver ontwikkeling oorspronkclyk gestuit te zyn geweest, zoo dat zelfs reeds de oorsponkelijkste kiem van den geheelen mensch als zoodanig onvolkomen en gebrekkig geweest (*) Troxlek , der Cretinismus und seine Fortnen etc. Zurich. 1836. (-}-) ls dezen naam van het llomeinsche of plat-Itali- aanschc woord crelira — creatura (elcndig schepsel) af te leiden ? moet zijn. Zoodanige voorwerpen zijn meestal van cene kleine, zelfs dwergachtige gestalte, van eene vuil-gele kleur en een slap, opgeblazen uitzigl. Somtijds leveren hunne schedelvormen niets ongewoons op; meermalen echter is het hoofd in evenredigheid tot het overige ligchaam te klein, zeldzaam te groot. Het voorhoofd is doorgaans zeer gering, zoowel door dat het van de beide slaapbeenderen af schijnt zamengedrukt, als dat het laag en snel naar achteren afgeplat is. Ook aan het achterhoofd ontbreekt bijna alle gewelfdheid zoodal het loodregt schijnt afgesneden te zijn. Door deze gedaante van het voorste en achterste gedeelte des hoofds krijgt de schedel eenen spits naar achteren gerigten vorm. Wanneer het hoofd te groot is, heeft er gewoonlijk ophooping van water in de hersenholligheden plaats. Dikwijls ook zijn de regter- en linkerhelft der schedelholto ongelijk. Zulke stompzinnigen laten het hoofd veeltijds meer over eene zijde hangen. De schedelbeenderen zijn doorgaans buitengewoon dik. Het hoofdhaar is meest donker, zonder glans, borstelig, en groeit ver op het kleine en rimpelige voorhoofd. De oogen zijn klein, de pupillen verwijd, de oogleden dikwijls zuchtig gezwollen. Do neus is plat, kort, dik, bijna driehoekig, met wijde naar voren gerigte neusgaten. De mond breed, gezwollen, wankleurig, meestal geopend en kwijlend, zoodat de dikke tong en de kleine, doorgaans aangestokene tanden ziglbaar worden. Op de kin en de schaamdeelen is maar weinig haar. De hals is kort, breed, meestal klierachtig. De ledematen zijn kort, slap, koud, met dikke onvolkomen ontwikkelde voeten, ja soms met waro klompvoc- te». De borst is smal; de buik dik en veeltijd# met breuken bezet. Niet zelden bestaat er meerdere of mindere nadering tot doofstomheid van rachitischen aard. Vele voorwerpen met aangeborene stompzinnigheid sterven reeds in het eerste levensjaar. Is dit niet het geval, dan worden zij weieens over de 20, maar zelden over de 40 jaren oud, en sterven gewoonlijk aan mara&mus (*). Deze omstandigheid schijnt voornamelijk daarmede zamen te hangen, dat, over dit tijdperk, de ontwikkeling van het hoogere zieleleven, en later van het geheele geestelijke leven meer op den voorgrond moet staan, terwijl daarentegen het overige lagere organismus reeds meer en meer den teruggang ondervindt; bij aangeborene stompzinnigheid ontbreekt het nu niet alleen aan de noodige geschiktheid Toor het eerste, maar zelfs heeft het overige organismus te zeer gebrek aan levenskracht om het langer te kunnen volhouden (-J-). De meeste der vermelde verschijnselen wijzen op eenen reeds bij de teling gelegden onregelmatigen grond. Dat deze somtijds in aanmerkelijken graad in onevenredigheid tusschen de laagste en hoogste zijde der psychische sfeer gelegen is, toonen reeds die waarnemingen aan, bij welke het sympathische (*) Nogtans vindt men ook voorwerpen met aangeborene , niet endemische, stompzinnigheid van eenen aanmerkelijken ouderdom. Lecpoldt kent eenen zoodanigen man van lioogen, maar onechten, afkomst, die reeds de 60 jaren ingetreden, nog altoos vrij goed vegeteert. (-]-) Leïpoidt's Anthropol. II, pa^. 176, 332. ïeuuwgestel betrekkelijk zeer ontwikkeld gevonden is (caïre, pinel en anderen), terwijl de hersenen naar evenredigheid gering zijn en inzonderheid weinig kronkelingen bevatten (malacarne). Overigens zijn zekerlijk niet zonder invloed op do endemische stompzinnigheid: a.) De luchtsgesteldheid van zekere landstreken. Namelijk vochtige lucht, welke den behoorlijken invloed der zon onttrokken is, en de noodige verTersching en electriciteit mist, zoo als in de diepe bergkloven en de enge dalen van Stiermarken, Karinthie, Salzhurg, Tyrol, Zwitserland, Savooijen, do Fransche Juragebergten, de Pyreneën en in eenige meer beperkte streken van Frankenland en Thuringen gevonden wordt. b.) Kalk en gyps bevattend drinkwater en zelfs het gebruik van gyps als bouwstof, waarbij men nogtans wat al te zeer de ongewone dikke schedelbeenderen der cretynen, als ook de ophooping van beenstof in de ziekelijke schildklier op het oog heeft, en geneigd is, het cretinismus in overmatige beenvorming te stellen op kosten en ten nadeele der hersenen, terwijl dezelve toch veeleer slechts als een antagonistisch gevolg van het gebrek aan ontwikkeling der hersenen en des hoofds in het algemeen te beschouwen is. De krop inzonderheid zoude volgens bergmann (*) van aangeboreno zwakte der medulla ohlongata, en dus ook van den nervus pneumogastricus en den recurrens zijn af to leiden, waardoor namelijk trage bloedsomloop in de schildklier en do (*) Zie uolsciier's Hannöv. Annalen, lïd. I, H. IV, pag. 782. omliggende deelen zoude veroorzaakt worden. Ititusschen kan men daarbij tevens aan eene lagere woekering en weligen groei dezer klier denken in tegenstelling van het gebrek aan ontwikkeling in de edeler deelen, welke in de nabijheid liggen (*). c.) Slechte levens- en» opvoedingswijze in zulke landstreken. Om den invloed daarvan naar behooren te kunnen schatten, dient men in het oog te houden , dat het juist in zulko streken dikwijls meer of minder aan gelegenheid ontbreekt lol ontwikkeling van ziel en geest, dat de opwekkende en heilzame invloed, dien de menschen wederkeerig op elkander uitoefenen, ook daar veel geringer is, waardoor men gemakkelijker in apathie en zelfs tot dierlijken toestand vervalt, en dat zoodanige en de overige vermelde invloeden reeds door vele geslachten op de voorouders gewerkt hebben, zoodat ook de teling reeds in deze ongunstige omstandigheden deelde. * Dit heeft natuurlijk nog te ineer plaats, wanneer meer of minder aan cretinismus lijdende personen met elkander huwen, en hunne kinderen ook daarom verwaarloozen, daar in deze al spoedig de kiemen van het cretinismus erkend worden. Dit alles wordt bevestigd door het afnemen der cretynen, b. v., in het landschap fFaleg, sedert meer gegoede inwoners hunne zwangere vrouwen op het gebergte zenden, haar derzelver kraambed aldaar doen uitleggen en de kinderen tot in het twaalfde jaar (*) Zie over de belangrijkheid der schildklier, lbupoldt's Anthropol. I, pag. 407 en volg. laten opvoeden (*). Behalve de betere opvoeding komt daarbij in aanmerking, dat de zwangerheid als eene voortgezette vrouwelijke voortteling te beschouwen is, die derhalve op deze wijze verbeterd wordt; ook doen zoodanige inrigtingen bovendien nog andere voorzorgen ter verhoeding van het cretinismus veronderstellen (f). (*) Bulletin des suences médie. Tom. IV, Oct. 1810. (t) Zie over het cretinismus nog ackermakn , über die Kretinen etc. Gotha, 1790. — Foderé , Traité du goitre et du crétinisme etc. Paris, 1800. — los. und karl we57.e1, der Crètinismus eet. Biesd. 1817. 2 lidc.— Encyclop. IVörterburch der med. Wissenschaft von buscii , graeie , hüfeland und Anderen, Ud. VIII, PaSf?17 en volg. Encyclop. der med. Wissensch. frei nach d. Dict. de méd. von meissner. Bd. III, pag. 257 en volg. ÜERDE BOEK. GENEESKUNDE DEK ZIELZIEKTEN. EERSTE HOOFDSTUK. GENEZING DER NATUUR. § 49. Meeningen en waarnemingen met betrekking tot de genezing der zielkrankheden dooi• de natuur. Over het algemeen laat men bij zielkrankheden minder aan de geneeskracht der natuur over, dan bij andere ziekten, en spreekt derhalve in de schriften, die over dezelve handelen meestal niet van herstellingen door de natuur bewerkt, ja betwijfelt somtijds of loochent zelfs geheel, dat zoodanige plaats kunnen hebben (*). Meeningen en opgaven, die (*) Zoo kenschets heihroth , b. v., de ziekten deiziel , als zulke, die, zich zelve overgelaten, steeds toenemen en verderfelijker worden kunnen. Zie onder anderen zijne bijvoegselen op de vertalingen van het werk van esquihol door iiule pag. 582. Evenwel voert hij in zijn werk : TJnterricht in zwechmas. Sclbsthehan- zulks trachten te staven zijn gewoonlijk te onbepaald en te algemeen, en leveren weinig zekerheid op, dat dezelve op naauwkeurige waarneming steunen (*). Ook kan men slechts weinige zoodanige waarnemingen verwachten (-f-). Do ziekten der ziel del. bei beginnenden Seelenkranklieiten. Leipz. 1834, pag. 131 en volg. , zelf voorbeelden van het tegendeel aan. — Ook oegg stelt in zijn werk: die Behandlung der Irren im Juliushosp. zw IVürzburg pag. 178 , » dat nog geen krankzinnige door de natuur alleen hersteld is." (*) Vering , Psych lleilk. II, 2, pag. 114 merkt aan : » dat zeer vele zielkranken zonder eenige geneeskundige behandeling herstellen;" maar levert daarvoor geene andere bewijzen, dan dat hij zich op gilibert , adversaria medico-practica etc. Lugd. 1791 beroept, die verzekert over de honderd voorbeelden te hebben waargenomen , waarin de krankzinnigheid van zelve en zonder eenige hulp na drie, vijf, tien jaren enz. verdwenen is. — Burrows merkt slechts aan in zijne, ook ten opzigte der genezing, zoo rijke Commentariën pag. 519: » men kan niet ontkennen, dat de herstelling van zelve en zonder hulp der kunst kan plaats hebben; maar dit gebeurt inderdaad slechts zeldzaam in vergelijking met het getal der lijders, die door geneeskundige behandeling weder te regt komen." — Volgens ir. bird , über Einrichtung und Zweck der Krankenhaüser fiir Geistcskranke etc. Berl. 1835, herstelt de natuur » van 100 nieuwe gevallen ten minste 20." — Ferd. jahn, die Naturheilkraft. Eisen. 1831, pag. 471 en volg. (-J-) Een daartoe behoorend geval heeft ratii in henke's Zeitschr. Jg. 1835 , H. 3 bekend gemaakt. Ledpold herinnert zich slechts een enkel geval uit zijne eigene waarnemingen , welke bepaald hiertoe behoort. eischen meestal, dat men spoedig geneeskundige hulp in roepe; welke, helaas! somtijds do pogingen der natuur-geneeskracht niet minder hinderlijk is, dan de verwaarloozing en verkeerde behandeling van zulke kranken, wanneer men nalaat zoodanigen hulp aan te wenden, hetgeen dikwijls maar al te lang tegen de voorloopers der ziekte verzuimd wordt. Tot eene der beste gelegenheden, om ten minste bij benadering de genezingen, door de natuur bewerkstelligd te schatten, behoort de kolonie van krankzinnigen in het Zuid-Nederlandsche dorp Gheel (Provincie Antwerpen), waar de kranken, het verblijf op het land genietende, bijna geheel aan de landlieden, en zich zeiven zijn overgelaten en nogtans herstellingen in niet onaanzienlijke evenredigheid plaats hebben. (*) Veel minder geschiktheid tot zoodanige schatting leveren reeds die enkele gestichten op, in welke inderdaad, of slechts vol- (*) Volgens guisi.un , Traité sur l'aliénation mentale etc. cn decpétiaux , Bericht über die Ferhaltnisse der lrren in Belgien. Aus dem Franz. non canstatt. Regensburg 1834, pag. 15, 16, 19 zijn te Gheel door elkander gerekend 170 tot 180 krankzinnigen, en zijn van de 401 van 1810 tot 1823 daarheen gebragte lijders , 102 deels volkomen hersteld, deels meer of min verbeterd vrijgela ten, of teruggenomen geworden. Wanneer ook onder de laatsten vele, maar zeer weinig gebeterden , om verschillende redenen zijn teruggenomen, zoo moet men van den anderen kant in het oog houden, dat zulke kranken eerst dan naai' Gheel gezonden worden , wanneer de vroeger op andere plaatsen in het werk gestelde geneeskundige pogingen geene of ten minste geene spoedige uitkomsten opleverden. üens de opgaven weinig of geene geneeskundige behandeling plaats grijpt (*) ; en dal wel te meer, daar zulke gestichten, waarin werkelijk weinig voor de herstelling der kranken gedaan wordt, gewoonlijk van dien aard zijn, dat zij ook voor de genezing der natuur hinderpalen opleveren. Welligt zoude men voor dit onderwerp uit de genezing van krankzinnigen door homoeopatische behandeling nog meer kunnen afleiden. Slechts komen er weinig zuivere en lang verledeue gevallen van dien aard voor, wanneer men ook buiten alle twijfel stellen konde, dat de aanwending van homoeopathische geneesmiddelen bij dezelve niets afdoet (f). Wanneer men eindelijk aandoeningen (*) Men zoude verleid worden, daartoe opgaven te rekenen , zoo als die van wun. dorn in zijne Reise III, pag. 287 en 289 ten opzigte van het retreat en het lunatic asylum te York, waar, zoo als wordt voorgegeven , bij weinig of geene geneeskundige hulp nogtans vele herstellingen plaats hadden, zoo als, b. v., dat van 24 in een jaar opgenomene lijders 11 genezen wei-den, of van 818 in een langer tijdsbestek opgenomene , 232 genezen werden en de toestand van 135 verbeterd werd. Maar reeds deze gevolgen, en de opgave van esqkibol, dat in het asylum te York van 599 lijders 286, en in de retreat van het jaar 1812 tot 1833 van 334 lijders niet minder dan 168 genazen (riciurd on insanity, pag. 139, 145), bewijzen, dat hier de inrigtingen en behandeling uitmuntende moeten zijn, welke ten onregte niet tot de geneeskundige hidp gerekend worden. (-{-) Zulke gevallen komen voor in het Arckiv. fiir die Homöop. Heilk. Bd. I, II. 1 en 2 , —• lid. II, H. 1 , — Bd. III, H. 3, — Bd. IV, II. 1 en 2, — Bd. en hartstogten als toestanden, beschouwt, die mei krankheden der ziel overeenkomen, en dus de krisen, welke de natuur zelve bij de eersten te weeg brengt, — zoo als tranenvloed bij droefheid en vreugde, huiduitwaseming bij vreugde, galspeeksel- en tranen-afscheiding bij toorn, darmen pis-ontlasting bij vrees en schrik, angstzweet en dergelijke — als voorbeelden van krisen der laatste aanmerkt, dan zal men ook op dezen grond meer tot de genezing der natuur bij zielkrankheden kunnen besluiten. § 50. Verdere verklaring van den inhoud des vorig en §. De geneeskracht der natuur is ook bij krankheden der ziel gedurig en overal werkzaam. Men kan zich inderdaad geen levend wezen voorstellen bij welke het streven om zijne bestemming te vervullen, om zijne regelmatigheid te behouden, niet V, H. J, — Bd. VIII, H. 2, — Bd. IX, H. 2. Even zoo bij rad , über den Werth des homöop. Heilverfahr. 2te Aufl. pag. 260 en volg., waar tevens in het algemeen wordt aangemerkt, dat bij » zuiver dynamische zielkrankheden, de omzigtige homoeopathische behandeling zekerlijk het meest mogelijke deed," terwijl in andere gevallen bij voorhanden organische gebreken geene behandelingwijze hoegenaamd veel uitrigte. Opmerkelijk is het, dat onder de gemelde homoeopathische genezingen enkele zeer snel en gemakkelijk plaats hadden. In het geslicht te Schwabach nam evenwel Dr. schwarz eenige proeven zonder eenige gevolgen, hoewel hij niet te min van oordeel is, dat genezingen door deze wijze van behandeling kunnen plaats hebben. Over dit onderwerp zal verder uitvoeriger gehandeld worden. werkzaam zoude zijn; terwijl bij onregelmatigheid en ziekte, welke een betrekkelijke en geen stellige toestand uitmaakt, tevens nog regelmatigheid en gezondheid moet voorhanden zijn, die als zoodanig „en streven oplevert om aan den regel te beantwoorden (*). Dit openbaart zich bij betrekkelijk gezond ziele-, gemoeds- en geestelijk leven door twijfeling omtrent onwaarheid en bedrog, door verdriet en mishagen bij onaangename omstandigheden, door verlangen en drang (aandrift, instinkt) om daarbij tegenovergestelde verhoudingen daar te stellen, door ontevredenheid of welgevallen , als stemmen des geweten» enz. Zoo is ook dikwijls bij beginnende krankheden der ziel een strijd van het gezonde zelfbewustzijn, niet te miskennen (pag. 192, 214) (-J-). Bij en na het uitbreken der ziekte zijn de manische aanvallen zekerlijk , even als koorts en stuiptrekkingen in andere ziekte-gevallen, meer als pogingen tot herstelling, dan als de ziekte zelve of hare wezenlijke verschijnselen te beschouwen, gelijk dit dan ook pinel , esquiroi. , reil en anderen toestemmen (§). Iets dergelijks geldt voor een gedeelte ook van de zucht der krankzinnigen om zich in het water te werpen (zoo als ook hufeland aan- (*) leepoldt's Anthrop. II pag. 458 en volg. (-|-) Een deugdelijk bewijs, dat iets zoodanig ook nog gedurende den loop der ziekte niet geheel ontbreekt, vindt men in het lied : O du Iluter Israëls etc., dat tbibbechow (verkozen Proost te Maagdeburg, in 1712 overleden) in eenen tusschentijd van zijne periodische zielkrankheid vervaardigde. (5) JAnn, Naturheilhraft, pag. 479. 19. merkt), in sterk licht te zien enz. Even zo» zijn blocdophoopingen naar de hersenen, niet altoos louter als ziekelijkheid, maar ook dikwijls als pogingen tot herstelling aan te merken. Zelfs in den vorm van koorts ontstaat meermalen algemeens terugwerking tegen krankheid der ziel met oogenschijnlijke, indien dan ook somtijds alleen maar voorbijgaande, beterschap, gelijk boer- haave, perfect, pinel , iïord, mosro , parge- tër , esquirol , verisg en anderen getuigen. Eindelijk ook zijn krisen door uitscheidingen van verschilletiden aard bij zielkrankheden niet te ontkennen (pag. 185), die ongetwijfeld over het algemeen als gelijkvormig te beschouwen zijn, met die, rtelke bij hartstogten door de natuur worden te vvèeg gebragt (pag. 288). Dat evenwel bg krankheden der ziel over het geheel minder van de geneeskracht der natuur te verwachten zij, dan bij vele andere ziekten, blijkt, gemakkelijk uit het volgende. De krankheden der ziel nemen meestal dén chronischen vorm aan; bij chronische ziekten echter is in het algemeen het aandeel van de geneeskracht der natuur aan de genezing niet zoo aanmerkelijk, dan bij acute, bg welke juist de acute vorm voor een groot gedeelte de uitdrukking van eene krachtige, op herstelling doelende terugwerking oplevert. Verder is nog de geneeskracht der natuur te minder belangrijk bij die chronische ziekten, welke voornamelijk het zenuwgestel betreffen, waartoe ook inzonderheid de zielkrankheden behooren. Het zenuwgestel in het algemeen, en in het bijzonder de groole hersenen, die wezenlijk met het zelfbewustzijn bij iedere krankheid der ziel zijn aangedaan, bezit toch over het geheel eenen meer Iijdelijken dan terugwerkenden aard (*). Zoo ook worden aan hetzelve onregelmatige, zoowel als regelmatige, toestanden ligter tot gewoonte en tweede natuur, dan aan andere organische toestellen (pag. 140). Daarbij komt, dat in het zieleleven van den mensch de willekeur in het algemeen den boventoon heeft (pag. 61), gelgk in het ligchamelijke ondergeschiktheid aan natuurwetten in de eerste plaats in aanmerking komt. Wel is waar, is het laatste ook in de psychische sfeer als deel van het organismus niet geheel uitgesloten, en komt zelfs in den ziekelijken toestand in gunstiger verhouding (pag. 107). Maar het eerste oefent dan juist hierbij eerder eenen storenden en nadèeligen, dan eenen begunstigënden invloed. Verder is wel bij het gezonde zieleleven de ontwikkeling en omstemming van hetzelve voor een groot gedeelte van de willekeur en de vrijheid afhankelijk. Maar daar bij krankheid der ziel het zelfbewustzijn wezenlijk mede ij aangedaan, en de kranke derhalve zich zelve gewoonlijk niet als zielkrank beschouwt, zoo kan men ook van zijne zelfkracht weinig voor zijne genezing verwachten. Hetzelfde geldt van het aan zich zelf overgelatene geestelijke leven, want doorgaans werkt meer of minder gebrek of onregelmatigheid van hetzelve bij de ontwikkeling van zielkrankheden mede. Het meest kan men nog van de zijde der natuur bij meer in acuten vorm voorkomende physiopathischsympathische zielkrankheden hopen, als ook bij (*) Reeds de benaming de ziel, en daarentegen de geest, de.i geestes, en het gemoed drukt reeds de geaardheid van elk in het hijzonder uit. 19 * voorwerpen, die rijkelijker begaafd zijn, en eene ruimere ontwikkeling van psychische en geestelijke krachten bezitten (*). TWEEDE HOOFDSTUK. UITKOMSTEN DER GENEESKUNDIGE BEHANDELING VAN KRANKZINNIGEN. § 51. Meest gewone verhoudingen der herstellingen van krankzinnigen; — instortingen; — ongeneeslijkheid. De herstellingen onder medewerking van geneeskundige hulp hebben naar de verscheidenheid der omstandigheden in de enkele gevallen in vrij verschillende verhoudingen plaats. Intusschen kan men de verhouding der eerste, maar, helaas! dikwijls slechts tijdelijke herstellingen tot het getal der krankzinnigen in het algemeen als 1 : 3 stellen. Daarbij tracht Engeland tegenover Frankrijk nog zekeren voorrang te doen gelden (f) , (*) Het laatste met name ook volgens het getuigenis van crowther (gersopï und julius Magazin, Julij und Aug. 1828, pag. 50). (f) Zoo vindt men in de Biet. des sciences médic. eene opgave van esqcirol, betrekking hebbende tot zijn eigen gesticht, dat van Charenton en de Salpétrièrc , loopende over een tijdperk van het jaar 1798 tot terwijl het in Duitteliland nog meer ontbreekt aan statistische opgaven (*), dan in beide eerstgenoemde landen. Later zal men wel bevinden, 1814, volgens welke van 5360 kranken 2691 hersteld werden. Volgens eene nog meer omvattende opgave in de Mémoires de l'acad. royale de médic. Tom. I, betrekking hebbende op de Salpqtrière en Bicêtre, werden van 12,522 kranken 4986 genezen. Volgens een in het jaar 1825 geleverd officieel berigt over de krankzinnigen-gestichten van Parijs, als ook volgens het Rapport stalist. de la maison royale de Charenton, hetwelk over de jaren 1826—1828 loopt, werd vrij naauwkeurig | der kranken genezen. Even zoo in Engeland. Volgens eene opgave, welke Bethlem, St. Luke, Yorkasylum en de Retreat betreft, en die gedeeltelijk van het jaar 1748 tot 1814 zich uitstrekt, genazen 5918 van 16,516 krankzinnigen. In sommige gestichten komt de verhouding in den laatsten tijd nog veel gunstiger voor. Zoo staan de gevallen van herstelling in het Lancaster County asylum van 1817 tot 1832 ongeveer als 40 : 100; in het Wakefield County asylum van 1819 tot 1826 als 42 r 100 ; in Stafford asylum van 1818 tot 1828 als 43 : 100 ; in het Lunatic asylum te Gloucester van 1823 tot 1832 bijna als 50 : 100. Tamelijk hetzelfde in de Retreat tusschen 1812 en 1832. Berrows zelfs verzekert van 292 krankzinnigen niet minder dan 240 te hebben genezen. Zooook willis. Zie berrows Comment. pag. 607. — Esquirol pag. 46. — Pricüard , 1. c. pag. 142 en volg. (*) In de Charité te Berlijn stonden de gevallen van genezing van 1807 tot 1818 bijna als 46: 100. Zie noRH, öffentl. Rechenschaft etc. pag. 298 tot 316. — Op den Sonnenstijn werden van 1818 tot 1826 van 205 kranken 75 volkomen hersteld, of 36:100. Zie itosTiTZ , Be&chreibung von Sonnenstein Bd. I, Abth. II. pag. 176. — Iu Siegbwg werden volgens jicoei , Beo- dat tusschen deze drie rijkeu slechts ceu onbeduidend onderscheid plaats vindt. Maar indien ook het tegenovergestelde plaats haddo, zoo zoude nogtans de verdiensten der artsen niet in dezelfdo evenredigheid behooren te worden gewaardeerd, want veel moet aan de verschillende inrigtingen voor krankzinnigen, aan het verschillende soort van menschen, aan den verschillenden ontwikkelingstrap der volken en aan menigerlei andere verhoudingen worden toegeschreven. Meer gebijzonderde vergelijkingen der verschillende landen, in dit opzigt, berusten doorgaans op te onvolkomene en onzekere opgaven, dan dat dezelve voldoende uitkomsten zouden kunnen opleveren (*). hachtung. pag. 173, van 100 genezen 40, en gebeterd 6. — In Praag werden onlangs volgens howak's Notizen volkomen genezen f a , hersteld en gebeterd | a f. In dezelfde inrigting werden in het jaar 1827 van 302 hersteld 103; in het jaar 1828 van 329 hersteld 58, in het jaar 1829 werden van 332 genezen 40; in het geheel dus in deze drie jaren slechts tusschen £ en | gedeelte; zie riedel Prag's Irrenanstalt, pag. 42 en 43. — In de nieuwe Irren-lIeil-Anstalt te Sachsenbcrg bij Schwerin, genazen volgens plemmino Nachricht etc. pag. 37, van 165 behandelde krankzinnigen 50 , derhalve in verhouding van 1 : 3T3g ; waarbij tevens wordt opgegeven, dat daaronder gevallen van 20 jaren duur zich bevonden. — Volgens ekgelken'» Nachricht van zijn gesticht te Hodenberg bij Bremen van liet jaar 1835 waren daar genezen en gebeterd /5 volkomen hersteld f der aanwezigen kranten. — Over geheel Italië werden volgens brière de boisbont de krankzinnigen in de verhouding van 1 : 4—5 genezen. (*) Men vergelijke, b. v., de laatste statistische tabel van fuciis in triedreicii's Magazin, H. X. Jammer echter dat men door elkander £ getieelte der hersteld beschouwde en als zoodanig ontslagene kranken onder weder ingestorte telt (*). Vele gevallen zijn daarbij nogtans ten onregle ■als instortingen aangemerkt, die eerst na. verloop van langeren tijd door op nieuw werkende oorzaken ontstonden. Ook stelt men aanvallen van periodische zielkrankheid, die niet langere tusschonpoozen plaats hebben, evenzeer ten onregte -op rekening der instortingen als op die der herstellingen. Dit echter daargelaten, zoo kan men -de vele werkelijke instortingen voornamelijk toeschrijven : a) Aan het te vroeg ontslaan der kranken van geneeskundige behandeling. Hoe langer tijd de krankheden der ziel vereischten voor derzelver ontwikkeling en daarstelling, des te langer diende ook de behandeling der herstellenden te zijn. De helft van al de instortingen heeft iu het tijdperk der eerste drie maanden na de genezing plaats (-}-), 1>) Aan verkeerde behandeling der ontslagene genezenen door leeken en in het bijzonder door hunne aanverwanten, c) Aan de veeltijds gedurendo do ziekte ongunstig veran- (*) Zoo telde pinel eenmaal 71 op 444 herstelden (J) , esquirol 292 op 2804 (tt5), desportes 52 op 311 (J) in Bicêtre, in de Salpétrière 60 op 454 Q), iiitcu 68 op 546 (*). Onder dezen kwam een mannelijk voorwerp , dergelijken over het algemeen meer aan wederinstortingen schijnen bloot te staan (volgens dezelfde opgave in de verhouding van 49 : 19) , veertien malen weder in het gesticht terug. Zie priciürd , 1. c. pag. 152 en volg. — Esquirol , 1. c. pag. 50. — Burrows , Comment. pag. 625 en volg. (-J-) Burrows, 1. c. pag. 662. derde omstandigheden en uitzigten der herstelden. Wegens de aanleidingen in b en c vermeld, zijn de instortingen bij de armere en onbeschaafdere volksklasse menigvuldiger. d) Aan liet terugkeeren van dezelfde verwijderde oorzaken met of zonder schuld van den lijder zeiven. e) Eindelijk kan bij dit alles ook in aanmerking komen de gamakkelijkheid, waarmede de hersenen zich aan bepaalde toestanden gewennen, hetgeen nogtans even zoo door eene langer voortgezette geneeskundige behandeling en veranderde rigting der hersen-werkzaamheden zoude kunnen worden voorgekomen. Hoe gevaarlijk het is ook de ziekten der ziel in enkele gevallen als ongeneeslijk te verklaren, blijkt uit het volgende. Er zijn namelijk zoowel voorbeelden bekend, dat voorwerpen, die reeds 25 jaren lang krankzinnig waren, zelfs zonder cenige geneeskundige behandeling, volkomen herstelden (*); als dat er in elke goede inrigting voor krankzinnigen, onder het getal der lijders, welke als ongeneeslijk beschouwd worden, niet weinige herstellen, ten gevolge der voortgezette geneeskurvdige behandeling (•]-). (*) Esquirol , 1. c. pag. 50. — Ucrrows , 1. c. pag. 658. — Zelfs komt bij prichard , 1. c. pag. 132 in de tabel over Gloucester lunatic asylum van nncn (wanneer er geene drukfout is, zoo dat er 20 in plaats van 40 moet worden gelezen) een geval van veertig jarigen duur voor, welke na eene behandeling van vier maanden genezen werd. (-f-) In de Parijsche hospitalen werden van zulke, die als ongeneeslijk verklaard waren, toch nog in de verhouding van ongeveer 1 :0 (?) hersteld (Compte § 52. V'oornaamste oorzaken der verschillende uitkomsten hij de genezing van krankzinnigen. Deze moeten deels gezocht worden in de gesteldheid Tan den lijder, deels in de aangewende hulpmiddelen. rendu 1826, Tab. N°. 8) ; van 1022 ongeneeslijken in het jaar 1822—1824 nog 175; in het Bethlem-hospitaal te Londen wordt jaarlijks -£'s tot der ongeneeslijken hersteld; in Glascow is de verhouding daarvan van het jaar 1822—1827 als 1 :23; et.lis te Ilamoell genas van zijne meestal ongeneeslijke klanken in de laatste jaren 18 tot 100. Zie bcrrows , 1. c. pag. 320.— Van 2804 kranken in de Salpétrière, in de jaren 1804 tot 1813, werden 795 als ongeneeslijk beschouwd. — In het door pasqbier beschrevene gesticht te Lyon waren | der kranken ongeneeslijk, | geneeslijk. — Volgens bergmaan in schmidt's Jahrbiicher, Bd. VIII, II. II, pag. 217 en volg., weiden van de 240 krankzinnigen, die in het jaar 1834 in het St. Michaëlsklooster waren opgenomen, 47 als stellig ongeneeslijk beschouwd. —• Volgens denzelfden in iiöcsciier's Hannöv. Annalen, Bd. I, H. IV , pag. 755, werden van de 246 kranken, in het jaar 1835, als stellig ongeneeslijk beschouwd 53, als met zeer weinige waarschijnlijkheid geneeslijk 31, als twijfelachtig 63; voor het grootste gedeelte volkomen hersteld werden 96. — Onder anderen heeft ook hayner met der daad aangetoond, hoe vele der als ongeneeslijk beschouwde krankzinnigen toch nog aanmerkelijk gebeterd en zelfs genezen kunnen worden. Zie over zijne wijze van behandeling der zielkranken in het gesticht te JValdheim, JVostitz , Beschreib. der Ileilund Verpflegungsanstalt Sonnenstein, Abtli. II, pag. 137. ■—• Zoo ook iiaïner , über JValdheim in hasse's Zeil schrift 1.) Met betrekking tot hel eerste komt het zeer aan «) op den duur der ziekte. In dit opzigt staat het wel slagen der geneeskundige behandeling in directe verhouding tot de kortheid van den duur der krankheid (*). Bij eenen eersten aanval bestaat de meeste waarschijnlijkheid voor een gunstig gevolg der behandeling, welke echter met elke volgende meer en meer afneemt. Een gemiddelde tijd, in welke gunstige gevolgen met grond nog kunnen verwacht worden , is iets binnen het jaar na het uitbreken der ziekte: over de 7de maand (f) schijnt do verhouding der herstellingen reeds merkelijk af te nemen; evenwel is het moeijelijk om eene juiste verhouding der verschillende maanden für psych. Aerzte 1821. H. II, 1822 H. II, en über Ferlegung der vorzuglieh für geisteskranke Personen bestimmten Anstalt zu Waldhcim nach Colditz. Dresd. 1829. O willis heeft bij het Parlement zich in staat verklaard, van 10 nieuwe gevallen 9 te genezen. — bïbrows beweert van 100 nieuwe gevallen 91 , van oude gevallen echter ten hoogsten 35 te hebben genezen. — Tuke van 9 nieuwe gevallen 8. — fimcii van 69 kranten, die nog, in de drie eerste maanden waren, 61. (f) Pinel. leverde in het jaar 1800 aan het Institilt national opgaven, uit welke bleek, dat de meeste herstellingen in de eerste maand na het uitbreken deiziekte plaats hebben, en bepaalde den gemiddelden tijd voor eene gunstige behandeling op 5 ü 6 maanden- — Tüke en esqcirol nemen in dit opzigt een langer tijdperk aan. — Van de 865 genezenen der 2325 krankzinnigen in de inrigtingen te Parijs in de jaren 1822, 1823 en 1824, waarvan men eene tabel vindt in de Compte rendu N° 14 en bij burrows, 1. c. pag. 659, is het opmerkelijk, dat terwijl het getal der genezingen met iedere maand afneemt, hetzelve te bepalen (+) en dient men niet te vergelen, dat ook nog in het tweede jaar vele krankzinnigen genezen (f), maar ook dat er, gelijk boven reeds is aangemerkt (pag. 296), nog genezingen somtijds na eene langere reeks van jaren plaats hebben (§). iii de 7 maand wederom aanzienlijk stijgt (van 39 op 47, terwijl het in de achtste maand weder tot 24 daalt), en dat over het 7de jaar geen geval van genezing •vvordt gevonden. Heerscht ook hierin eenïgermate eene zevenmaandelijksche en zevenjarige periode (zie pag. 184)? (*) Bij priciurd, 1. c. pag. 131 komen volgens es«juihol van 269 gevallen van genezing, 27 in de eerste, 34 in de tweede, 18 in de derde, 30 in de vierde, 24 in de vijfde, 20 in de zesde, 20 in de zevende ,. 19 in de achtste, 12 in de negende, 13 in de tiende maand voor, — en bij neville 1. c. pag. 110 komen volgens foville van SI genezenen 8 in de eerste, 12 in de tweede, 11 in de derde, 2 in de vierde, 2 in de vijfde; 7 in de zesde, 2 in de achtste, 3 in de negende, 1 in de elfde en 1 in de twaalfde maand -voor. — Tüke genas van 63 kranken, die nog binnen de eerste drie maanden der ziekte waren , 51 ; van 65 gevallen van een vierde deel jaars tot een geheel jaar 28 j van 101 over het jaar zich krankbevindende 31, en van 105 ingestorten 58. Zie priciiard , 1. c. pag. 145. (-J-) Volgens neville , 1. c, pag. 109 genazen over een tijdperk van 10 jaren in de Salpetriêre 640 in liet eerste en 102 in het tweede jaar. In het derde jaar 86; maar in de volgende zeven jaren gezamenlijk slechts 41. (§) Flehming, 1. c. pag. 37, genas van 35 krankzinnigen, die tusschen het 2de en 5de jaar hunner krankheid waren nog 7; van 33, die tusschen de 5 en 10 jaren krank waren nog 3, en zelfs van 19 reeds 10 a 20 jaren oude gevallen nog 2. b) Op de langzamere of snellere ontwikkeling en daarstelling der krankheid. In het eerste geval is de genezing gewoonlijk moeijelijk, en omgekeerd. c) Wanneer onverwacht opgekomene zoogenaamde zedelijke oorzaken een voornaam aandeel aan snel ontstane zielkrankheden hebben, bestaat er meer hoop voor spoedige en volkomene herstelling, d) De verschillende vormen van krankzinnigheid verschillen ook ten opzigte der gemakkelijkheid, waarmede zij kunnen worden genezen. Manie wordt het gemakkelijkst en het menigvuhligst hersteld, en zoo elke andere vorm des te gemakkelijker y naarmate dezelve meer met zuivere manie overeenkomt of eene meer acute geaardheid heeft. Op de manie volgt in het algemeen de melancholie en de bepaalde waanzinnigheid, dan de onbepaalde waanzinnigheid en de verkregene stompzinnigheid (*). e) Onder overigens gelijke omstandigheden worden wegens de menigvuldiger aanwending van organische geneeskundige behandeling (in tegenstelling van persoonlijke, waarover later) de physiopathisch-sympathische vormen gemakkelijker genezen, vooral bij kraamvrouwen, ƒ) Zoo ook de (*) Zoo werden volgens het Rapport statistiquc pag„ 136 te Charenton genezen : lijders aan manie 115 van 223 gevallen » » monomanie (melancholieen bepaalde waanzinnigheid) 91 » 289 » andere krankzinnigen. . 3 » 99 » te zamen 209 van 614 gevallen Daarbij moet tevens opgemerkt worden, dat onder dit getal 109 paraljtiselien, 19 epileptischen en 4 idioten zich bevonden. krankzinnigheid bij vrouwelijke voorwerpen in het algemeen, g) Hetzelfde, gelijk uit het voorgaande gemakkelijk kan worden afgeleid, heeft bij eene krachtige ligchaamsgesteldheid en eenen jeugdigen leeftijd der kranken plaats (*). li) Ontwikkelingstijdperken , zoo als bij vrouwen het aanvangen of het ophouden der menstruatie, zijn de genezing dikwijls gunstig. i) Ten opzigte der jaargetijden zijn over het algemeen de zomer en herfst voor de genezing het gunstigste. k) Eene duidelijke aangeborene en zelfs erfelijke aanleg maakt de genezing bij overigens gelijke omstandigheden moeijelijker, evenwel niet onmogelijk, en geeft gemakkelijker tot instortingen aanleiding. I) De ziekte-zamenstellingen, die de prognosis het meest verduisteren zijn epilepsie en verlamming (-J-). Verdere tot dit onderwerp betrekking hebbende omstandigheden kunnen gemakkelijk van zelve uit de algemeene pathologische en therapeutische grondstellingen worden afgeleid. 2.) Wat betreft den invloed der aangewende hulpmiddelen op het wel slagen der genezing, zoo komt hier voornamelijk in aanmerking: o) Het al of niet aanwenden van een krankzinnigengesticht. Over het algemeen moet in de meeste (' ) \ an het 25ste tot het 45stc jaar. Evenwel waren onder de zoo even opgegevene genezingen 20 gevallen van voorwerpen, die ouder dan 50 , en zelfs eenige die ouder dan 70 jaren waren. (t) Vergelijk over deze geheele §, edbrows Comment. pag. 652 en volg. — Esqujroi, 1. c. pag. 43 en volg. Oegg, 1. c. pag. 61 en volg. — PiticaARD, 1. c. pag. 27 en volg. gevallen ia iiel begin der ziekte geneeskundige behandeling buiten het gesticht plaats hebben, omdat dan nog bij doelmatige behandeling meermalen spoedig de genezing volgt, en deze, wanneer men al te uitsluitend op een krankzinnigengesticht rekent, ligt te zeer verwaarloosd en daardoor de gunstige tijd verzuimd kan worden. Dit moet dan te meer plaats hebben, wanneer de huisselijke verhoudingen in het algemeen gunstiger zijn; wanneer inzonderheid noch in het huisselijke- en familie-leven, noch in hetgene den kranke omringt byzondere aanleidingen tot zijne ziekte gevonden worden; wanneer hij, op eene wijze, die zijne ziekte niet nadeelig is, behagen schept in het verblijf in zijne woning; wanneer slechts bepaalde waanzinnigheid bestaat, met lange zuivere tusschenpoozen; wanneer de kranke tot nadeel van zijnen toestand zeer gevoelig is voor indrukken in het algemeen, maar inzonderheid voor het denkbeeld van in een krankzinnigengesticht als krankzinnige geplaatst te zijn; wanneer hij voor anderen niet gevaarlijk en eene geschikte geneeskundige hulp gemakkelijk te verkrijgen is. Men zal evenwel, wanneer geene duidelijke beterschap plaats grijpt, zoodanige behandeling buiten een gesticht niet langer dan hoogstens drie maanden moeten uitstrekken, en doorgaans reeds vroeger de opneming in eene dusdanige inrigting voorbereiden. Deze is zelfs dikwijls reeds terstond, bij den aanvang der ziekte aan te raden en noodzakelijk, omdat veeltijds de meeste oorzaken der krankheid gevonden worden in het verblijf en de gewone wijze des zijns van den lijder, en dezelve, wanneer men hem daaraan niet onttrekt, steeds op nieuw werken; omdat verder de kranke zelden geneigd is, die personen te gehoorzamen, welke hem voorheen ondergeschikt waren; ook omdat meermalen in de woning van van den lyder de middelen ontbreken om zijne gevaarlyke handelingen te voorkomen en te bedwingen, en omdat de verplaatsing van den kranke in de hem meer of minder nieuwe kleine wereld van het krankzinnigengesticht evenzeer eene nieuwe rigting in zijn zieleleven kan te weeg brengen als zij den lijder buiten den invloed. stelt der aanleidende omstandigheden, die verder tot instandhouding der ziekte bijdragen; terwijl daarenboven in zulk een gesticht alles tot een doel, de herstelling namelijk van krankzinnigen, is. ingerigt, hetgeen in eene bijzondere woning niet wel in dezelfde volkomenheid kan worden bewerkstelligd (*). b) Doelmatigheid of ondoelmatigheid der eerste geneeskundige behandeling , waar die dan ook moge plaats hebben. Te regt merkt reil (-f-) aan, hoe de vertraging van zoodanige hulp of de verkeerde behandeling in den aanvang der ziekte over genees- of ongeneeslijkheid beslissen kan. over het algemeeu daarom eene bijzondere omzigtigheid en veelzijdigheid van kennis, omdat tot de ontwikkeling van zielkrankheden dikwijls vele en meer verschillende oorzaken dan hij andere ziekten medewerken. Daarbij komt, dat in de pathologie der zielkrankheden duisterheid en verwarring des te grooter is, naarmate nog de physiologie der hersenen weinig bekend is, terwijl overigens de zielgeneeskunde in het algemeen nog te weinig als een noodzakelijk gedeelte der geneeskundige opleiding en wetenschap beschouwd wordt, d) Van groot gewigt is het verder, zoowel bij de prophylactische hulpmiddelen, als bij latere geneeskundige behandeling en reeds aangevangene herstelling eene juist gekozene zoogenaamde zedelijke of direct-psychische , persoonlijke behandeling der krankzinnigen te paren, vooral bij oorspronkelijke en meer uitkomende aandoening van het hoogere ziele- en het ware persoonlijke leven. Gelijk echter ook het pathologische nog altoos veel te wenschen overig laat, evenzeer ontbreekt het dikwijls aan doelmatige behandeling der zielkranken, waarover ook later breedvoeriger, e) Eindelijk is het bij geene andere ziekten zoo noodzakelijk als bij de krankheden der ziel, om de. bijzondere eigenaardigheid van den lijder in het oog te houden, daar de menschen onderling in geen opzigt zoo verschillen, dan van de zijde der ziel. DERDE HOOFDSTUK. HOOFDPUNTEN DER BEHANDELING VAN KRANKZINNIGE» IN HET ALGEMEEN. § 53. Algemeen historisch.-k.ritisch oocrzigt der tot hiertoe meest gewone verdeelingen dier behandeling. Van de vroegste tijden af hebben kundige artsen bij de behandeling der krankzinnigen met en behalve de hulpmiddelen en grondstellingen der therapie en diaetetica ten opzigte van andere ziekten, ook middelen aangewend, gelijk aan die, door welke in het algemeen het verkeer der mensehen onderling bevorderd en bevestigd wordt, en in het bijzonder gebreken in het ziele- en geestelijke leven, gebreken der persoonlijkheid, bij gezonden gewraakt, belet en verbeterd worden (*). Wat het eerste betreft, ging men dikwijls slechts symptomatisch te werk, of hield zich op eene niet te billijken wijze aan zekere als specifiek geldende hulp- en geneesmiddelen. Ten opzigte van het laatste was bijna alles aan de inzigten en het oordeel van iederen arts in het (*) CeLSUS, CAELIOS AERELIAHUS, ALEXAHDER TRALLESIBS , later paracelsos en van üelmont leveren voornamelijk daarvoor bewijzen. Vergelijk heisroth kritische Geschichte in zijn Lehrb. der Seelenstör. Bd. I. 20 bijzonder overgelaten; hetgeen zekerlijk voor een groot gedeelte wel altoos zoo blijven zal, terwijl voor een ander gedeelte reeds meer algemeene grondstellingen vastgesteld zijn, of nog moeten vastgesteld worden. Toen men hierop in den loop van de tweede helft der vorige eeuw tot op onzen tijd de pathologie en therapie der zielkrankheden meer en meer op wetenschappelijke grondslagen trachtte te bevestigen , begon men allengs meer algemeen de behandeling dezer krankheden te onderscheiden in 1.) eene, zoo als men dezelve verschillend betitelde, ligchamelijke of physische, of geneeskundige , of ook pharmaceutische, of stoffelijke behandeling, en in 2.) eene psychische of zedelijke, in verhouding tot de aanstonds te noemen indirect-psychische geneeswijze, ook direct-psychische genoemd. Bij de eerste behandelingswijze maakten voornamelijk bloed-ontlaslingen en andere antiphlogistische geneesmiddelen, purgeer- en braakmiddelen , zekere zoogenaamde resolventia en narcotica , en baden de hoofdmiddelen uit. Langzamerhand echter werden, in het bijzonder door Duitsche en Engelsche artsen, ook andere middelen uit de verschillende afdeelingen der materia medica, naar aanleiding van enkele toevallen, die met de ïielkrankheid vereenigd waren, of vooral ook naar aanleiding der ware of vermeende oorzaak gebezigd (*). Bij de zoogenaamde psychische of zede- (*) In dit opzigt komen voornamelijk perfect , cos, ïïallaran , bfrrows , nor*, jacobi, amelung enz. in aanmerking. lijke behandeling bepèrkte men zich vooreerst tot het afweren van nadeelige invloeden op de ziel, het gemoed en den geest der klanken, en tot meer menschelijke behandeling derzelve, terwijl zij daarentegen voorheen dikwijls als misdadigers of zelfs als dieren of loutere zaken behandeld waren geworden. Later wendden sommigen eene ziel (gemoed) en geest omstemmende en verbeterende behandeling aan, welke men gedeeltelijk naar de gewone middelen en methoden van opvoeding trachtte in te rigten, zoodat nuttige bezigheden, met onderhouding en uitspanning afwisselden, terwijl naar gelang der bijzondere gevallen ontwenning en gewenning, als ook Godsdienstige opwekking en stichting daarmede gepaard werd (*). Hoe meer gewigt enkele artsen op deze psychische of zedelijke behandeling legden, waarbij zij nogtans veeltijds het onderscheid der verschillende vormen, gevallen en tijdperken der krankzinnig- (*) De verdienste, daartoe het eerst voornamelijk te hebben aangespoord, komt Nederlandschen en Duitschen artsen toe, namelijk kloeckuof [de morbis animi etc. Traj. ad Rhen. 1753 en Sammtliche Schriften. Leipz 1789), weikard (der philos. Arst lila—77, vooral in het 4de of laatste stuk) keiived (in wagker's Beitragen zur Anthropologie 1794 Bd. I en II; ook in üufelakd's Jourr, Bd. XIV, H. II), langerjunn (dissert. de methodo etc. Jéïi. 1797), beu (Rhaps. Fieberlehre lid. IV) reil en noFBAUER (Beitrage etc.) en and. — Deze behandeling is verder meer in toepassing gebragt, inzonderheid door willis, pargeter, üaslasi , pin el , langermann en and. Zie ook nog vering, psyeh. Heilk. II, 2, pag. 138—183. —< Esqüirol , 1. e. pag. 108—159. — Burrows, comment. pag. 776—808, en and. 20 * heid veronachtzaamden en met overdrijving de zaak van een abstract psychologisch theorethisch standpunt beschouwden, des te meer overdreveu anderen het tegengestelde. En wel te meer daar de voortgang in de pathologie der zielkrankheden menigvuldigen zamenhang tusschen deze en onregelmatigheden der stoffelijke zijde van het organismus duidelijk maakte. Daarenboven bragt de theorie van heinroth eene geheel tegengestelde uitwerking te weeg, dan de schrijver beoogde. Intusschen ontstond nog in zekeren zin 3.) eene derde behandelingswijze van krankzinnigen, welke indirect-psychische of ook pijnverwekkende, antagonistische of afleidende methode genoemd werd. Zij bevat de aanwending a) van inwendige geneesmiddelen, maar die voormelijk slechts tot opwekking en onderhouding van walging gebezigd worden. b) Van verschillende uitwendige prikkelende middelen, b. v. roodmakende en blaartrekkende middelen, als ook douche-, druip- en stortbaden , de Autenriethsche zalf, de moxa, het gloeijend ijzer, enz. c) Van mechanische toestellen, die deels alleen dienen om den kranke te beteugelen en onschadelijk te maken , waartoe het dwangbuis, de dwangriem, de dwangbroek, de dwangstoel en tafel, het dwangtouw om den kranken overeind te doen staan enz. behooren; deels van draai- en schommel-toestellen , tot omstemming van het zenuw- en vaatgestel, ook tot opwekking van walging, braking, darm-ontlasting en slaap, of als middelen van tuchtiging om daarmede op het gemoed, de voorstelling en den wil te werken; eindelijk d) ook van loutere onthouding, b. t. der spijzen , des lichts enz. Deze wijze van behandeling, tot welke in Engeland de grond werd gelegd, maar die in Duitschland meer volkomen gemaakt werd, bekwam den naam van indirect-psychische, vooral doordien de bij dezelve gebezigde middelen grootendeels haren invloed moesten uitoefenen door onaangename werking op de algemeene gewaarwording en het algemeen-gevoel tot verandering der gemoedsstemming, der voorstellingen, gedachten en plannen der krankzinnigen, door hen buigzamer en volgzamer te maken en hen de overtuiging te geven dat zij krank zijn. Overigens echter wil men door deze middelen, zoowel door het peripherische zenuwgestel en de svmpathicus te prikkelen afleidend op de hersenen werken, als, nogtans in andere gevallen, langs denzelfden weg sympathisch de hersenen opwekken en verder het zeuuwgestel en den bloedsomloop omstemmen (*). Yan de eene zijde hoog geprezen en steeds met nieuwe middelen verrijkt, heeft men deze methode van de andere zijde al minder en minder vertrouwen geschonken, en vooral van de menigvuldige aanwending van sterke huidprikkels, voor een gedeelte ook der schommeltoestellen en dwang- (*) Naast cox en iullaran heeft voornamelijk hor* dit met deze behandelingswijze beoogd. Zie boven pag. 14. — Afbeeldingen der daartoe betrekking hebbende werktuigen vindt men bij pet. jos. schseider , Enttcurf zu einer Heilmittellehre gegen psychische Krank■ heiten. Tüb. 1824. 