Splošno poročilo o dejavnostih Evropske unije 2008.
168 EUrOPA IN dE WErELd Volgens het voortgangsverslag van 5 november (1) blijft Kroatië de politieke criteria van Kopenhagen eerbiedigen en vormt het een levensvatbare markteconomie. Kroatië is nu beter in staat om de verplichtingen op zich te nemen die voortvloeien uit de toetreding. Gezien de algemene vooruitgang zou de definitieve fase van de toetredingsonderhan- delingen met Kroatië vóór eind 2009 moeten kunnen worden bereikt, mits het land aan alle vereisten voldoet. Met het oog hierop heeft de Commissie een indicatieve routekaart voorgesteld voor het afsluiten van de technische onderhandelingen. Kroatië moet niettemin zijn inspanningen op het gebied van hervorming voortzetten, met name wat het rechterlijke systeem en het openbaar bestuur betreft, de bestrijding van de corruptie en de georganiseerde misdaad, de bevordering van de rechten van minderheden, met inbegrip van de terugkeer van vluchtelingen, de voortzetting van de processen inzake oorlogsmisdaden en de toegang van het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY) tot documenten in Kroatië. Het land moet even- eens belangrijke inspanningen leveren op het gebied van de herstructurering van zijn scheepswerven. Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië de parlementaire stabilisatie- en associatiecommissie EU-voormalige Joegoslavische republiek Macedonië is op 27 november bijeengekomen, de Stabilisatie- en Associatieraad op 8 december. Volgens het voortgangsverslag van 5 november (2) heeft de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië in de loop van vorig jaar weliswaar vooruitgang geboekt, maar voldoet het land nog altijd niet aan de politieke criteria van Kopenhagen en de sleutel- prioriteiten van het partnerschap voor toetreding. Het land moet met name het houden van vrije en rechtvaardige verkiezingen garanderen en de dialoog tussen de voornaam- ste partijen en politieke actoren verbeteren, teneinde het normale functioneren van de instellingen mogelijk te maken en het ritme van de hervormingen te versnellen. Wat de economische criteria betreft, heeft de economie van de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië zich in de loop van vorig jaar geconsolideerd en is er vooruitgang geboekt op de weg naar het invoeren van een levensvatbare markteconomie. Het land heeft eveneens vorderingen gemaakt met betrekking tot de aanpassing van de wetge- ving aan de rechtsorde van de Europese Unie. (1) (2) COM(2008) 674 en SEC(2008) 2694. COM(2008) 674 en SEC(2008) 2695. BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 169 Potentiële kandidaat-lidstaten Albanië Op 25 juni is de parlementaire stabilisatie- en associatiecommissie EU-Albanië bijeenge- komen. zij heeft de lidstaten van de Unie in een gemeenschappelijke verklaring aange- spoord om de stabilisatie- en associatieovereenkomst te ratificeren.  Ook is vooruitgang op de sleutelgebieden van de hervormingen genoteerd, maar er moeten inspanningen worden geleverd in de justitiesector en op het gebied van de bestrijding van de cor- ruptie en de georganiseerde misdaad. de commissie merkte eveneens op dat Albanië bijdraagt tot het handhaven van de regionale stabiliteit. Volgens het voortgangsverslag van 5 november (1) is Albanië vorderingen blijven maken met de essentiële hervormingen van het rechterlijke apparaat en het kiesstelsel. Het pri- maat van het recht en de goede werking van de instellingen van de staat moeten beter worden gewaarborgd, om het doeltreffende functioneren van het politieke systeem mogelijk te maken. Albanië moet verder de zorgvuldige voorbereiding en een goed verloop van de parlementsverkiezingen van 2009 garanderen. Bosnië-Herzegovina Na de vooruitgang op vier sleutelgebieden die door de Europese Unie in 2005 waren vastgesteld (2), werden op 16 juni de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) met Bosnië-Herzegovina en de interim-overeenkomst betreffende de handel en aanverwante zaken (3) ondertekend. de stabilisatie- en associatieovereenkomst heeft ten doel de inspanningen van Bosnië- Herzegovina te ondersteunen om de democratie en de rechtsstaat te versterken en de overgang naar een markteconomie af te ronden. Ook is de overeenkomst gericht op het tot stand brengen van nauwe politieke betrekkingen tussen de Europese Unie en Bosnië-Herzegovina en het geleidelijk instellen van een vrijhandelszone. de interim-overeenkomst (die op 1 juli van kracht is geworden) heeft ten doel de be- palingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst met betrekking tot het vrije goederenverkeer zo snel mogelijk uit te voeren, op basis van reciprociteit en wederzijds belang. (1) (2) (3) COM(2008) 674 en SEC(2008) 2692. Hervorming van de politie, volledige samenwerking met het Internationaal Straftribunaal voor het voor- malige Joegoslavië (ICTY), wetgeving inzake openbare radio-/televisie-uitzendingen, wetgevend kader en bestuurlijke capaciteiten met het oog op een goede uitvoering van de SAO. Besluit 2008/474/EG (PB L 169 van 30. 6. 2008). 170 EUrOPA IN dE WErELd de raad heeft eveneens een verordening (1) aangenomen die procedures vaststelt voor de toepassing van enkele bepalingen in beide overeenkomsten. de raad en de Commissie hebben op 31 oktober een gemeenschappelijk verslag ge- presenteerd over het toekomstige beleid van de Europese Unie in Bosnië-Herzegovina; daarin wordt het belang onderstreept van een versterkt engagement van de Unie ten aanzien van het land.  Volgens het voortgangsverslag van 5 november (2) moet Bosnië-Herzegovina nu, na de vooruitgang die heeft bijgedragen tot de ondertekening van de stabilisatie- en associa- tieovereenkomst, dringend de vereiste politieke consensus bereiken en vooruitgang boeken op de weg van de hervormingen, want het land moet het bestuur geleidelijk in eigen hand gaan nemen. Bosnië-Herzegovina moet een gedeelde visie definiëren voor de oriëntatie van het land, teneinde een goed functioneren van de instellingen te waarborgen, tot functionelere en doeltreffendere staatsstructuren te komen en met één stem te spreken inzake vraagstukken die verband houden met de Europese Unie. Montenegro de interim-overeenkomst Europese Gemeenschap-Montenegro betreffende de handel en aanverwante zaken is op 1 januari van kracht geworden en de toepassing ervan verloopt op bevredigende wijze. Volgens het voortgangsverslag van 5 november (3), heeft Montenegro bij het voldoen aan de politieke criteria belangrijke vorderingen gemaakt door zijn juridisch kader te verbeteren en de institutionele infrastructuur verder te ontwikkelen. Het is echter noodzakelijk de hervorming van het rechterlijke systeem voort te zetten, de rechtsstaat te consolideren en de bestrijding van de corruptie en de georganiseerde misdaad te versterken. Op 15 december heeft Montenegro zich formeel aangemeld als kandidaat-lidstaat van de Europese Unie. Servië de stabilisatie- en associatieovereenkomst en de interim-overeenkomst betreffende de handel zijn op 29 april ondertekend (4). de raad heeft echter besloten dat de ten- uitvoerlegging van de interim-overeenkomst en de ratificatie van de stabilisatie- en associatieovereenkomst afhankelijk zijn van de unanieme erkenning door de raad van (1) (2) (3) (4) PB L 169 van 30. 6. 2008. COM(2008) 674 en SEC(2008) 2693. COM(2008) 674 en SEC(2008) 2696. COM(2007) 743 en COM(2007) 744. BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 171 de volledige en gehele samenwerking van Servië met het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië. Het Servische parlement heeft de overeenkomsten op 9 september geratificeerd. In zijn conclusies van 22 juli heeft de raad met voldoening gereageerd op de arrestatie van radovan Karadžić, die van genocide, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmis- daden wordt beschuldigd; ook heeft de raad de Servische regering aangespoord haar inspanningen op deze weg voort te zetten. de arrestatie van Karadžić volgde op die van Stojan Župljanin in juni, en daarmee is het aantal aangeklaagden dat nog altijd op de vlucht is teruggebracht tot twee (ratko Mladić en Goran Hadžić).  Volgens het voortgangsverslag van 5 november (1) heeft Servië vorderingen gemaakt wat de inspanningen betreft om aan de politieke criteria te voldoen. Het land heeft eveneens bewezen dat het de bestuurlijke capaciteit heeft om belangrijke vorderingen te maken op de weg naar de Europese Unie. In de loop van vorig jaar werden de her- vormingen niettemin vertraagd in de context van verkiezingscampagnes. Aanvullende inspanningen moeten worden geleverd om vorderingen te maken met de hervorming van het rechterlijke systeem en de preventie van de corruptie. Volgens de Commissie kan Servië in 2009 het statuut van kandidaat-lidstaat verkrijgen, mits de vereiste voorwaarden worden nageleefd. Servië moet bevestigen dat het zich po- sitief ontwikkelt door zijn volledige samenwerking met het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië te concretiseren en door te volharden in zijn program- ma van hervormingen; hierdoor zal het land concrete vooruitgang kunnen maken op prioritaire gebieden, zoals de versterking van de rechtsstaat en het sneller doorvoeren van economische en budgettaire hervormingen. Kosovo (2) Op 18 februari heeft de raad, nadat het parlement van Kosovo een resolutie had aan- genomen waarin de onafhankelijkheid van Kosovo werd uitgeroepen (17 februari), conclusies goedgekeurd waarin hij nota neemt van de verbintenis van de lidstaten om, overeenkomstig hun nationale praktijken en het internationaal recht, een beslissing te nemen over hun betrekkingen met Kosovo. de raad herinnerde daarbij aan de langlo- pende verbintenis van de Europese Unie ten aanzien van de stabiliteit van de regio van de westelijke Balkan, en bevestigde opnieuw dat de Unie bereid is om een vooraan- staande rol te spelen bij de versterking van de stabiliteit in de regio. (1) (2) COM(2008) 674 en SEC(2008) 2698. Als bedoeld in resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. 172 EUrOPA IN dE WErELd In verband met de algemene aanpak wat Kosovo betreft, heeft de raad op 4 februari besloten (1) om in het kader van het Europees veiligheids- en defensiebeleid (EVdB) (2) een missie op te zetten op het gebied van de politie en de rechtsstaat (EULEX Kosovo), en om een speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie in Kosovo te benoemen. de rechtsstaatmissie EULEX Kosovo heeft ten doel de autoriteiten van Kosovo te hel- pen, door ze te begeleiden en te adviseren op alle gebieden in verband met de rechts- staat, in het bijzonder op het gebied van politie, justitie, douane en penitentiaire dien- sten.  de Europese raad van 19 en 20 juni heeft het Europese vooruitzicht van Kosovo bevestigd. Volgens het voortgangsverslag van 5 november (3) is de grondwet die in april door Kosovo is aangenomen, in overeenstemming met de Europese normen; verder is een aanzienlijk aantal belangrijke wetten goedgekeurd. de versterking van de instellingen en de rechtsstaat en de intensivering van de dialoog en de verzoening tussen de ge- meenschappen blijven eveneens belangrijke uitdagingen. de Commissie zal, in een haalbaarheidsstudie die voor het najaar van 2009 is gepland, be- studeren hoe de politieke en sociaaleconomische ontwikkeling van Kosovo kan worden versterkt en hoe het land, samen met de regio, vooruitgang kan boeken op de weg naar integratie in de Europese Unie, in het kader van het stabilisatie- en associatieproces. Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië Op 13 maart heeft de raad met één jaar de beperkende maatregelen verlengd die gelden ten aanzien van reizen van personen die activiteiten verrichten om diegenen te helpen die zich blijven onttrekken aan berechting voor misdaden waarvoor het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY) hen in staat van beschuldiging heeft gesteld (4). Op 15 september heeft de raad een besluit (5) aangenomen om uit deze lijst de namen te schrappen van bepaalde personen die banden hebben met radovan Karadžić. de lijst van de personen waarvoor de beperkende maatregelen (bevriezen van middelen en economische tegoeden) gelden, is op 28 juli (6) en op 29 september (7) gewijzigd. (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) Gemeenschappelijk Optreden 2008/124/GBVB (PB L 42 van 16. 2. 2008). zie hoofdstuk V, deel 4, „Europese veiligheidsstrategie en Europees veiligheids- en defensiebeleid”, onder „Bijdrage tot de stabiliteit op de Balkan en in de zuidelijke Kaukasus”. COM(2008) 674 en SEC(2008) 2697. Gemeenschappelijk Standpunt 2008/223/GBVB (PB L 70 van 14. 3. 2008). Besluit 2008/732/GBVB (PB L 247 van 16. 9. 2008). Verordening (EG) nr. 738/2008 (PB L 201 van 30. 7. 2008). Gemeenschappelijk Standpunt 2008/761/GBVB (PB L 260 van 30. 9. 2008). BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 173 Andere informatie betreffende het ICTY is opgenomen in deel 4, „Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid”, onder „Uitvoering van het gemeenschappelijk bui- tenlands en veiligheidsbeleid”. Turks-Cypriotische gemeenschap de raad heeft op 16 juni „de groenelijnverordening” (1) gewijzigd, om het handelsverkeer op het eiland Cyprus verder te vergemakkelijken (2).  Op 27 augustus heeft zij haar goed- keuring gehecht aan het jaarverslag over de tenuitvoerlegging van deze verordening en over de situatie die het gevolg is van de toepassing van deze verordening (3). Op 15 september heeft de Commissie voorts het tweede jaarverslag 2007 goedge- keurd over de toepassing van de verordening (4) betreffende financiële steun van de Gemeenschap ter bevordering van de economische ontwikkeling van de Turks- Cypriotische gemeenschap (5). Europees nabuurschapsbeleid Algemene aspecten Een overzicht van de ontwikkelingen in 2007 van de betrekkingen tussen de Europese Unie en haar partners in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) werd in een mededeling van de Commissie van 3 april gepresenteerd (6). de mededeling vat kort de aanzienlijke vorderingen samen die door de partnerlanden zijn gemaakt, evenals de gebieden waarop aanvullende inspanningen noodzakelijk zijn. de nationale voortgangs- verslagen en een sectoraal verslag zijn eveneens bij de mededeling gevoegd. Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument Op basis van de indicatieve meerjaarlijkse programma’s voor de periode 2007-2010 heeft de Commissie in de loop van het jaar de jaarlijkse actieprogramma’s voor de partnerlanden van het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (ENPI) (7) goedgekeurd, evenals regionale actieprogramma’s voor Oost-Europa en het zuidelijk Middellandse-zeegebied. In totaal is voor 2008 een bedrag van ongeveer 1,735 mil- (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) Verordening (EG) nr. 866/2004 (PB L 161 van 30. 4. 2004). Verordening (EG) nr. 587/2008 (PB L 163 van 24. 6. 2008). COM(2008) 529. Verordening (EG) nr. 389/2006 (PB L 65 van 7. 3. 2006). COM(2008) 551. COM(2008) 164. Partnerlanden van het Europees nabuurschapsbeleid en rusland. 174 EUrOPA IN dE WErELd jard EUr uitgetrokken voor projecten en programma’s voor bijstand aan deze landen, waarvan 447 miljoen EUr voor de landen van Oost-Europa en ongeveer 1,160 miljard EUr voor de landen van het zuidelijk Middellandse-zeegebied. Een bedrag van 128 miljoen EUr is uitgetrokken voor grensoverschrijdende samenwerking. de bilaterale programma’s voor Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus concentreren zich, onder meer, op de hervorming van justitie (Armenië, Azerbeidzjan, Georgië), de gezondheidssector (Moldavië), herstelmaatregelen (zone van het Georgisch-Abchazisch conflict) en grenscontroles (Oost-Europa).  In de loop van het jaar zijn eveneens verschillende regionale programma’s gelanceerd om uitdagingen van gemeenschappelijk belang aan te pakken, zoals energiezekerheid en energie-efficiëntie, milieubescherming, veiligheid van het vervoer en de koppeling van netwerken (voor de landen van de zone „Nabuurschap-Oost”); justitie en migratie- stromen, bevordering van investeringen, cultureel erfgoed en gelijkheid van vrouwen en mannen (voor de landen van de zone „Nabuurschap-zuid”). Vier nieuwe projecten zijn eveneens goedgekeurd om de lancering te steunen van het nieuwe initiatief „Unie voor de Middellandse zee” (zie verder): sanering van de Middellandse zee, belangrijkste ver- bindingen over zee en over land, civiele bescherming en een plan voor zonne-energie. Voorlichtings- en communicatieactiviteiten, met name samen met de media, zijn in de gehele nabuurschapsregio voorzien. de activiteiten van institutionele jumelage met alle ENPI-landen zijn zich snel blijven ontwikkelen, en deze zijn nu ook voor de eerste maal in Georgië en Israël gelanceerd. In totaal voeren elf nabuurschapslanden momenteel 85 jumelageactiviteiten uit (in totaal zijn op dit moment 170 activiteiten lopende dan wel in de fase van opstelling of identi- ficatie). Parallel hiermee zijn in 2008 in het kader van TAIEX (technisch programma voor bijstand en uitwisseling van informatie) meer dan 100 activiteiten georganiseerd. Voorts profiteren de ENPI-landen sinds juli van het instrument voor steun ter verbetering van bestuur en beheer in de landen van Midden- en Oost-Europa (SIGMA). Naar aanleiding van de invoering van een instrument voor samenwerking op het gebied van nucleaire veiligheid (1) en een instrument voor stabiliteit (2), heeft de Commissie actieprogramma’s voor 2008 goedgekeurd waarin de concrete bepalingen voor de ten- uitvoerlegging van deze instrumenten worden verduidelijkt. Een bedrag van 71 miljoen EUr is uitgetrokken voor de programma’s op het gebied van de nucleaire veiligheid, en een bedrag van 27 miljoen EUr voor de programma’s op het gebied van de non- proliferatie van wapens. Voorts heeft de Commissie de programma’s voor grensoverschrijdende samenwer- king 2007-2013 tussen de ENPI-partners en de lidstaten van de Unie voor het jaar 2008 (1) (2) Verordening (Euratom) nr. 300/2007 (PB L 81 van 22. 3. 2007). Verordening (EG) nr. 1717/2006 (PB L 327 van 24. 11. 2006). BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 175 goedgekeurd, voor een totaalbedrag van 907 miljoen EUr.  Hun hoofddoel is in het bijzonder de steun voor duurzame ontwikkeling aan weerszijden van de buitengrenzen van de Europese Unie, teneinde de verschillen in levensstandaard aan deze grenzen te verminderen en om de uitdagingen die de uitbreiding van de Unie met zich brengt, aan te pakken. In het kader van het ENPI ondersteunt de Europese Gemeenschap eveneens de inspan- ningen op het gebied van hervorming van de Palestijnse Autoriteit. Vanaf februari wordt het ontwikkelings- en hervormingsplan gefinancierd via het nieuwe Palestijns-Europese mechanisme voor het beheer van sociaaleconomische hulp (Pegase), dat in de plaats treedt van het tijdelijk internationaal mechanisme (1). Zwarte-Zeegebied In het kader van het nieuwe initiatief voor regionale samenwerking „Synergie voor het zwarte-zeegebied”, dat in april 2007 werd gelanceerd (2), heeft de Commissie op 19 juni een verslag goedgekeurd over het eerste jaar van de tenuitvoerlegging daarvan (3). Volgens dit verslag bewijzen de eerste resultaten van de synergie het praktische nut en het potentieel van dit communautaire initiatief. Voor aanhoudende vooruitgang zal echter de actieve deelname van een groeiend aantal actoren vereist zijn, zowel van de kant van de lidstaten als van de deelnemende staten aan de zwarte zee. Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft in deze zin op 10 juli een verken- nend advies uitgebracht, waarin wordt gepleit voor een netwerk van organisaties uit het maatschappelijk middenveld in de regio van de zwarte zee. Zuidelijk Middellandse-Zeegebied In 2008 werd een nieuwe impuls gegeven aan de betrekkingen tussen de Europese Unie en haar partnerlanden in het Middellandse-zeegebied. de voorjaarstop van de Europese raad heeft het principe goedgekeurd van een Unie voor de Middellandse zee, die de lidstaten van de Europese Unie en de buurlanden in het Middellandse-zeegebied omvat die niet lid zijn van de Europese Unie. de raad heeft de Commissie verzocht hem de nodige voorstellen voor te leggen om de wijze van uitvoering van dit versterkt partner- schap te definiëren, met het oog op de top van juli in Parijs. Overeenkomstig de beslissing van de Europese raad, heeft de Commissie op 20 mei de mededeling „Het proces van Barcelona: Unie voor het Middellandse-zeegebied” (4) (1) (2) (3) (4) zie hoofdstuk V, deel 4, „Vredesproces in het Midden-Oosten”, onder „Bezette Palestijnse gebieden”. COM(2007) 160 (PB C 181 van 3. 8. 2007). COM(2008) 391. COM(2008) 319 (PB C 10 van 15. 1. 2009). 176 EUrOPA IN dE WErELd goedgekeurd.  daarin presenteert zij de grote lijnen van de structuren van het proces, waarvan het doel is de betrekkingen van de Europese Unie met haar partners in het Middellandse-zeegebied opnieuw op gang te brengen en zichtbaarder te maken. dit omvat de instelling van een gedeeld voorzitterschap en een secretariaat, alsmede van een permanent gemeenschappelijk comité van vertegenwoordigers van de Europese en mediterrane landen, het houden van tweejaarlijkse topontmoetingen van de staatshoof- den en regeringsleiders, alsmede aanvullende regionale en subregionale projecten. de voorstellen in de mededeling werden op de eerste topontmoeting van de Unie voor het Middellandse-zeegebied op 13 juli in Parijs gepresenteerd. Bij die gelegenheid is tijdens de bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders een gemeenschappelijke verklaring goedgekeurd. Vervolgens zijn de Economische en Sociale raden en dergelijke instellingen van de Europees-mediterrane regio van 14 tot en met 16 oktober in rabat bijeengekomen. Het netwerk heeft nadrukkelijk gewezen op de sociale dimensie van de betrekkingen tussen de Europese Unie en de partnerlanden. Om die reden is aanbevolen om bij alle initia- tieven, programma’s en projecten die in het kader van het mediterrane beleid worden ontwikkeld, rekening te houden met de sociale dimensie, een belangrijk element voor de duurzame ontwikkeling van de partnerlanden. de ministers van Buitenlandse zaken van de drieënveertig landen van het Europees- mediterrane partnerschap zijn op 3 en 4 november in Marseille bijeengekomen. zij hebben hun goedkeuring gehecht aan het mandaat, de structuur en de institutionele structuur van de Unie voor de Middellandse zee. Om het proces van regionale inte- gratie verder vooruit te helpen, hebben zij eveneens de prioriteiten van het werkpro- gramma voor 2009 vastgesteld. Vervolgens zijn de ministers van Industrie op 5 en 6 november, de ministers van Werkgelegenheid op 9 en 10 november en de ministers van Volksgezondheid op 17 november bijeengekomen. Op een meer gespecialiseerd niveau had op 8 april in Brussel het eerste forum van Agadir over investeringen plaats. de leiders van de landen die de overeenkomst hebben on- dertekend (Egypte, Jordanië, Marokko en Tunesië), hebben politiek verantwoordelijken en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven van de Europese Unie ontmoet, teneinde de regionale integratie en de investeringen van de Unie in het zuidelijk Middellandse- zeegebied een impuls te geven.  Op het gebied van de bilaterale betrekkingen hebben in de loop van het jaar verschil- lende vergaderingen van de Associatieraad plaatsgevonden: met Algerije (op 10 maart), Egypte (op 28 april), Israël (op 16 juni), Marokko (op 13 oktober), Jordanië (op 10 novem- ber) en Tunesië (op 11 november). Tijdens deze vergaderingen werd onder andere inge- gaan op de vooruitgang die is geboekt met de tenuitvoerlegging van de actieplannen van het Europees nabuurschapsbeleid en in de betrekkingen met de Europese Unie. BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 177 Bij gelegenheid van de Associatieraad met Marokko heeft de Europese Unie een pak- ket maatregelen goedgekeurd om het partnerschap met dit land te versterken. deze maatregelen betreffen met name de samenwerking op politiek en veiligheidsgebied, de voorbereidingen voor een brede en diepgaande vrijhandelsovereenkomst, de ge- leidelijke integratie van Marokko in diverse sectorale beleidsvormen van de Unie, en de ontwikkeling van de uitwisseling tussen de volkeren. Marokko heeft nu een „gevorderde status” in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid. Op 12 februari heeft de raad een protocol bij de associatieovereenkomst met Israël ondertekend, dat betrekking heeft op de algemene principes voor de deelname van Israël aan de communautaire programma’s (1). Op 15 oktober heeft de Commissie voorts een voorstel voor een besluit (2) goedgekeurd dat in de oprichting van een subcomité „Mensenrechten” voorziet, teneinde bij te dragen tot de tenuitvoerlegging van het ac- tieplan Europese Unie-Israël van het Europees nabuurschapsbeleid (3). Voorts heeft de Commissie, op 24 juli, van de raad het mandaat gekregen om met Libië te onderhandelen over een kaderovereenkomst die, wanneer zij eenmaal van kracht zal zijn, de betrekkingen tussen de Europese Unie en Libië op het gebied van politiek, handel en samenwerking zal regelen. de onderhandelingen zijn in november effectief van start gegaan. Op 12 december heeft de Commissie een voorstel voor een besluit goedgekeurd met betrekking tot de ondertekening en voorlopige toepassing van enkele bepalingen van de Euro-mediterrane associatieovereenkomst met Syrië (4). de beoogde herziene as- sociatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Syrië heeft de totstandbrenging van nieuwe, nauwere bilaterale betrekkingen in de context van het Europees-mediterrane partnerschap ten doel. In het kader van het Europees nabuurschapsbeleid wordt eveneens steun verleend aan het proces van economische, sociale en institutionele hervormingen in Libanon (5).  Oost-Europa Op 3 december heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd over het ooste- lijk partnerschap met de landen van Oost-Europa (6) (Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Georgië, Moldavië en Oekraïne). Het voorstel voor een versterkt partnerschap omvat een bilateraal en een multilateraal gedeelte. (1) (2) (3) (4) (5) (6) Besluit 2008/372/EG (PB L 129 van 17. 5. 2008). COM(2008) 646. zie hoofdstuk V, deel 4, „Vredesproces in het Midden-Oosten”, onder „Israël”. COM(2008) 853. zie hoofdstuk V, deel 4, „Vredesproces in het Midden-Oosten”, onder „Syrië”. zie hoofdstuk V, deel 4, „Vredesproces in het Midden-Oosten”, onder „Libanon”. COM(2008) 823. 178 EUrOPA IN dE WErELd Het bilaterale deel heeft tot doel de betrekkingen met de Unie te intensiveren en de stabiliteit en de welvaart in de partnerlanden te bevorderen. Het voorziet met name in de volgende elementen: uitzicht op associatieovereenkomsten en onderhandelingen met het oog op de totstandbrenging van versterkte en brede vrijhandelszones met elk land; geleidelijke liberalisering van de visumregeling; een meer diepgaande samenwerking om de energiezekerheid te versterken; steun voor economische en sociale beleidsmaat- regelen om de ongelijkheden in elk partnerland te verminderen. Het multilaterale deel zal een nieuw kader bieden voor de aanpak van gemeenschap- pelijke uitdagingen, door de oprichting van vier thematische platformen: democratie, goed bestuur en stabiliteit; economische integratie en convergentie met het beleid van de Europese Unie; energiezekerheid; intermenselijke contacten. Het zal een aanvulling vormen op de „synergie van het zwarte-zeegebied”, waarin bredere regionale vraagstuk- ken nu reeds efficiënt aan de orde worden gesteld. de Commissie stelt voor het oostelijk partnerschap begin 2009 te lanceren. Op bilateraal niveau heeft de vergadering van de Samenwerkingsraad met Oekraïne op 11 maart plaatsgevonden, die met Moldavië op 27 mei. Tijdens deze vergaderingen werd gunstig gereageerd op de versoepeling van de visumregeling en de overnamere- geling (1) (in beide landen van kracht sinds 1 januari 2008). de topontmoeting tussen de Europese Unie en Oekraïne had op 9 september plaats in Parijs. Tijdens deze top is een besluit aangenomen om zo spoedig mogelijk een asso- ciatieovereenkomst te sluiten (waarvan de vrijhandelszone met de Europese Unie één van de voornaamste pijlers zal zijn) (2). de top werd eveneens gekenmerkt door de start van een dialoog op visumgebied, in het langetermijnvooruitzicht van een wederzijdse regeling voor visumvrijstelling tussen de Europese Unie en Oekraïne.  Wat Moldavië betreft, heeft de raad, op 13 oktober, conclusies goedgekeurd waarin de versnelling van de dynamiek in de betrekkingen tussen de Europese Unie en dit land wordt toegejuicht. Hij heeft de beschikbaarheid van de Europese Unie uitgespro- ken om deze betrekkingen te verdiepen, en om spoedig over een nieuwe, ambitieuze overeenkomst met dit land te onderhandelen (waarin een vrijhandelszone een van de doelstellingen zal zijn). Voorts heeft het mobiliteitspartnerschap, dat op 5 juni met Moldavië is ondertekend (3), de weg geopend naar diepgaande samenwerking op het gebied van het beheer van migratiestromen. (1) (2) (3) zie hoofdstuk IV, deel 1, „Beheer van de buitengrenzen en immigratie”, onder „Visa, overschrijding van de buitengrenzen en intern verkeer”. zie hoofdstuk V, deel 2, „Internationale handel”, onder „Markttoegangsstrategie”. IP/08/893. BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 179 de betrekkingen tussen de Europese Unie en Belarus zijn nauwelijks gewijzigd, en ver- der heeft de raad op 7 april de beperkende maatregelen tegen bepaalde personen uit Belarus met één jaar verlengd (1). Niettemin is de Europese Unie de situatie in Belarus nauwgezet blijven volgen. Belarus was ook het onderwerp van verschillende verklaringen van de raad en van de Commissie, alsmede van verschillende resoluties van het Europees Parlement. de Europese Unie betreurde het met name dat de situatie met betrekking tot de democratie, de mensen- rechten en de rechtsstaat in dit land niet is verbeterd. Na de parlementsverkiezingen van 28 september en de positieve ontwikkelingen die aan die verkiezingen voorafgingen — vrijlating van de laatste politieke gevangenen en uitnodigen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) om waarnemers te sturen naar de verkiezingen —, heeft de raad de situatie in Belarus beoordeeld. Hij heeft nota genomen van de vooruitgang tijdens deze verkiezingscam- pagne vergeleken met de vorige verkiezingen, al voldeden de verkiezingen niet aan de democratische criteria van de OVSE. In dit verband heeft de raad op 13 oktober opgeroepen tot een geleidelijke hervatting van de contacten met Belarus. Teneinde de dialoog met de autoriteiten van Belarus en de goedkeuring van positieve maatregelen te stimuleren en de democratie en eerbiediging van de mensenrechten te versterken, heeft de raad besloten dat het verblijfsverbod voor bepaalde leiders niet van toepassing zal zijn gedurende een periode van zes maanden, die eventueel kan worden verlengd. Voorts heeft het Europees Parlement op 9 oktober een resolutie aangenomen over de situatie in Belarus.  daarin verzoekt het de raad en de Commissie om hun dialoog met Belarus voort te zetten en om ten aanzien van dit land een beleid uit te werken, geba- seerd op een geleidelijke aanpak, inclusief referentiepunten, tijdschema’s, een herzie- ningsclausule en de nodige financiële middelen. Kaukasus Op 17 januari heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen voor een efficiën- ter beleid van de Europese Unie ten aanzien van de zuidelijke Kaukasus. Het Europees Parlement is verheugd dat Armenië, Azerbeidzjan en Georgië onder het Europees na- buurschapsbeleid vallen en onderstreept het geopolitieke belang van deze landen, in het bijzonder op energiegebied. Het Europees Parlement heeft eveneens opnieuw be- vestigd dat de voornaamste doelstelling van de Unie is dat de landen van de zuidelijke Kaukasus zich ontwikkelen tot open, vreedzame, zekere en stabiele staten. (1) Gemeenschappelijk Standpunt 2008/288/GBVB (PB L 95 van 8. 4. 2008). 180 EUrOPA IN dE WErELd Ten gevolge van het conflict dat in augustus in Georgië is ontstaan, is op 1 september in Brussel een buitengewone Europese raad bijeengekomen. de Europese raad heeft de unilaterale beslissing van rusland om de onafhankelijkheid van Abchazië en zuid- Ossetië te erkennen, veroordeeld. Hij heeft verklaard dat de Europese Unie bereid is zich, ook door aanwezigheid ter plaatse, te verbinden alle inspanningen te ondersteunen voor een vreedzame en duurzame oplossing van de conflicten in Georgië. Hij heeft eveneens besloten om de betrekkingen tussen de Europese Unie en Georgië te versterken, onder meer door de vereenvoudiging van de visumregeling en de eventuele totstandbrenging van een volledige en diepgaande vrijhandelszone, zodra aan de voorwaarden daarvoor is voldaan. de Europese raad heeft zijn bezorgdheid uitgesproken over het effect van de huidige crisis op de gehele regio. Hij is van mening dat het noodzakelijk is de regionale samen- werking te ondersteunen en de betrekkingen van de Europese Unie met zijn oostelijke buren te versterken, met name door de ontwikkeling van de „synergie van het zwarte- zeegebied” en de totstandbrenging van een nieuw „oostelijk partnerschap”. In zijn resolutie van 3 september heeft het Europees Parlement alle oplossingen waarbij een beroep wordt gedaan op kracht en geweld, scherp veroordeeld. Hij heeft rusland gevraagd de soevereiniteit en territoriale integriteit van Georgië te eerbiedigen.  Overeenkomstig de conclusies van de buitengewone Europese raad, heeft de raad, tijdens zijn zitting van 15 en 16 september, besloten om een autonome civiele waar- nemingsmissie in te zetten in Georgië (EUMM Georgia), in het kader van het Europees veiligheids- en defensiebeleid. de missie heeft tot taak een bijdrage te leveren aan de stabilisatie en normalisatie van de situatie in de door het conflict getroffen gebieden, toezicht uit te oefenen op het inzetten van de Georgische politie en toe te zien op het eerbiedigen van de mensenrechten en de rechtsstaat. Hij heeft eveneens besloten een speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor de crisis in Georgië aan te stellen (1). Ook heeft de raad met voldoening nota genomen van de aankondigingen van de bijdra- gen van de lidstaten met het oog op het inzetten per 1 oktober van 340 waarnemers op Georgisch grondgebied, alsmede in de aan zuid-Ossetië en Abchazië grenzende gebie- den. Hij heeft nota genomen van het voorstel van de Commissie om financiële steun vrij te maken voor Georgië, ter hoogte van 500 miljoen EUr voor de periode 2008-2010. de internationale donorconferentie voor de wederopbouw van Georgië had op 22 ok- tober plaats in Brussel. de toezeggingen bedroegen 3,45 miljard EUr. Tijdens zijn zitting van 18 tot en met 20 november heeft de raad het voorstel van de Commissie goedge- (1) Gemeenschappelijke Optredens 2008/736/GBVB (PB L 248 van 17. 9. 2008), 2008/759/GBVB en 2008/760/ GBVB (PB L 259 van 27. 9. 2008). zie hoofdstuk V, deel 4, „Europese veiligheidsstrategie en Europees veilig- heids- en defensiebeleid”, onder „Bijdrage tot de stabiliteit op de Balkan en in de zuidelijke Kaukasus”. BETrEKKINGEN MET dE BUUrLANdEN 181 keurd om op korte termijn hulp ter beschikking te stellen van Georgië, voor een bedrag van 50,7 miljoen EUr, vanwege de crisis medio 2008. Op 2 december heeft de raad ingestemd met een onafhankelijke internationale on- derzoeksmissie over het conflict in Georgië. deze heeft ten doel een onderzoek in te stellen naar de oorzaken en het verloop van het conflict, met inbegrip van de situatie met betrekking tot het internationale recht, het humanitaire recht en de mensenrechten, alsmede naar de beschuldigingen die in dit verband zijn geuit. Noordpool de Commissie heeft op 20 november de mededeling „de Europese Unie en het Noordpoolgebied” (1) goedgekeurd.  de mededeling omvat een gedetailleerd overzicht van de belangen van de Unie in het Noordpoolgebied, die vraagstukken omvatten welke onder de bevoegdheid van de Gemeenschap of onder gedeelde bevoegdheid vallen. In de mededeling worden maatregelen voorgesteld met betrekking tot drie belangrijke actiedoelstellingen: bescherming en behoud van het Noordpoolgebied; bevordering van de duurzame exploitatie van hulpbronnen; versterking van het multilateraal bestuur van het Noordpoolgebied. Bijgevolg kan deze mededeling worden beschouwd als de eerste etappe van het Noordpoolbeleid van de Europese Unie. zij vormt eveneens een belangrijke stap voorwaarts op het gebied van de tenuitvoerlegging van het geïnte- greerd maritiem beleid. Betrekkingen met Rusland de topontmoeting tussen de Europese Unie en rusland had op 26 en 27 juni plaats in Khanty Mansiisk (rusland). Op deze top is het startsein gegeven voor de onderhan- delingen over de nieuwe overeenkomst tussen de Europese Unie en rusland, die in de plaats treedt van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst uit 1994 (van kracht sinds 1997). de nieuwe overeenkomst zal worden opgebouwd rond de bestaande „vier gemeenschappelijke ruimtes” en de bijbehorende geassocieerde routekaarten uit 2005, met name: de gemeenschappelijke economische ruimte; de gemeenschappelijke ruimte voor vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid; de gemeenschappelijke ruimte voor externe veiligheid, en de gemeenschappelijke ruimte voor onderzoek en opleiding. Tijdens de top zijn de Europese Unie en rusland eveneens overeengekomen om in de periode 2007-2013 samen te werken in het kader van zeven gemeenschappelijke programma’s voor grensoverschrijdende samenwerking. rusland en de Europese Gemeenschap zullen respectievelijk 122 en 307 miljoen EUr inbrengen, bovenop de bijdragen van de lidstaten van de Unie en andere partnerlanden. (1) COM(2008) 763. 182 EUrOPA IN dE WErELd Naar aanleiding van het conflict in Georgië en de militaire reactie van rusland besloot de buitengewone raad van 1 september de vergaderingen met het oog op de onderhande- lingen over de partnerschapovereenkomst uit te stellen, totdat de troepen zich hadden teruggetrokken op de posities waar zij zich voorafgaand aan 7 augustus bevonden. de raad heeft eveneens aangedrongen op een aandachtig en diepgaand onderzoek van de situatie en de verschillende dimensies van de betrekkingen tussen de Europese Unie en rusland, met name in het vooruitzicht van de topontmoeting van 14 november in Nice. de Europese raad van 15 en 16 oktober heeft met voldoening nota genomen van het terugtrekken van de russische troepen uit de aan Abchazië en zuid-Ossetië en gren- zende gebieden, alsmede van de start van internationale besprekingen in Genève.  de raad heeft er echter op aangedrongen de volledige en diepgaande evaluatie van de betrekkingen met rusland voort te zetten. Op 5 november heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd (1) waarin de be- trekkingen tussen de Europese Unie en rusland opnieuw worden onderzocht, op de volgende gebieden: handel en investeringen; energie; buitenlandse veiligheid; men- senrechten; rechtvaardigheid, vrijheid en veiligheid; onderzoek, onderwijs en cultuur; financiële steun. Na deze mededeling werden de onderhandelingen over de nieuwe overeenkomst tus- sen de Europese Unie en rusland hervat tijdens de topontmoeting die op 14 november in Nice heeft plaatsgevonden. In het algemeen is de tenuitvoerlegging van de vier gemeenschappelijke ruimtes die in de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst werden gedefinieerd, in 2008 voortgezet. In dit kader hebben de Commissie en rusland op 26 maart een memorandum onder- tekend betreffende pesticiden, dat de commerciële barrières voor de uitvoer van voed- selproducten van de Unie naar rusland (gemeenschappelijke economische ruimte) zou moeten helpen verminderen. In dezelfde zin is op 24 en 25 april een plan goedgekeurd voor samenwerking in de pe- riode 2007-2010 tussen het Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen (Frontex) en het russische bureau voor grenscon- troles (gemeenschappelijke ruimte voor vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid). (1) COM(2008) 740. dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 183 Er hebben bijeenkomsten plaatsgevonden van de permanente partnerschapsraden op het gebied van energie (8 oktober), justitie en binnenlandse zaken (24 en 25 april en 14 en 15 oktober) en buitenlandse zaken (28 oktober). Algemene verwijzingen en andere nuttige links • • • • directoraat-generaal Uitbreiding: http://ec. europa. eu/enlargement/index_nl. htm directoraat-generaal Buitenlandse betrekkingen: http://ec. europa. eu/external_relations/index_en. htm Internationaal Strafhof voor het voormalige Joegoslavië: http://www. icty. org/ Europees nabuurschapsbeleid: http://ec. europa. eu/world/enp/index_en. htm Deel 2 De Europese Unie in de wereldeconomie Context De Europese Unie moet blijven streven naar de voltooiing van de interne markt, moet toene- mende globale liberalisering alsmede vrije en eerlijke handel blijven bevorderen en protectionis- me blijven tegengaan. De opheffing of beperking van hoge douanetarieven en van non-tarifaire barrières voor de EU-export, met adequate inachtneming van de ontwikkelingsaspecten, is een van de hoofdprioriteiten van het Europese handelsbeleid.  De strategie van de Commissie op dat gebied bestaat erin concurrerende markten voor Europese bedrijven over de fysieke grenzen van de interne markt heen te openen, het reguleringskader van de interne markt uit te breiden door de samenwerking rond de Europese normen en waarden buiten de Europese Unie te bevorderen en te garanderen dat de Europese burgers van de voorde- len van de openheid profiteren. Internationale handel Algemene aspecten Op 27 oktober heeft de Commissie een verslag gepresenteerd waarin het concurren- tievermogen van de Europese handel in een evoluerende mondiale economie wordt 184 EUrOPA IN dE WErELd geëvalueerd. In dat verslag wordt geconstateerd dat zich sinds het midden van de jaren negentig een belangrijke herverdeling van de marktaandelen heeft voorgedaan tus- sen de nieuwe en de oude industrielanden, maar ook tussen de oude industrielanden onderling. In deze concurrerende omgeving heeft de Europese Unie haar mondiale marktaandeel over het geheel genomen weten te behouden. de Europese Unie blijft de eerste exporteur van verwerkte goederen ter wereld en domineert de markten van kwalitatief hoogwaardige producten. In het verslag wordt evenwel geconstateerd dat de Europese Unie haar investeringen op de hoogtechnologische industriesectoren moet concentreren, en haar marktaandeel in de snel groeiende Aziatische economieën moet blijven vergroten. Het verslag versterkt de economische argumenten die ten grondslag liggen aan de internationale handelsstrategie voor Europa die de Commissie in 2006 heeft gelanceerd. In het kader van het actieplan inzake duurzame consumptie en productie en een duur- zaam industriebeleid zal de Commissie de internationale handel in milieuvriendelijke goederen en diensten bevorderen (1). Multilaterale onderhandelingen: de Doharonde In zijn resolutie van 24 april over de hervorming van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) heeft het Europees Parlement zijn oproep aan alle betrokken partijen, in het bijzonder de opkomende economieën, herhaald om flexibiliteit te tonen teneinde de doharonde vooruit te helpen en een volledig en evenwichtig akkoord te bereiken dat niet alleen gunstig is voor het herstel van de internationale handel en de wereldgroei, maar ook voor de ontwikkeling van de minst ontwikkelde landen in de wereld. de ministeriële onderhandelingen met het oog op de afsluiting van de doharonde hebben tussen 21 en 30 juli in Genève plaatsgevonden.  de onderhandeling zijn vast- gelopen na onenigheid over de precieze formulering van een speciaal vrijwaringsme- chanisme waardoor een ontwikkelingsland zijn douanerechten zou kunnen verhogen in geval van een sterke stijging van de invoer van landbouwproducten na een binnen de WTO goedgekeurde opening van de markt. In december hebben de voorzitters van de onderhandelingsgroepen over landbouw en industrieproducten nieuwe teksten overgelegd die als basis hadden kunnen dienen voor een beslissing over de nadere bepalingen voor de tariefverlagingen en over andere aspecten van de onderhandelin- gen over de landbouw (binnenlandse en uitvoersubsidies). de directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie heeft evenwel geoordeeld dat de politieke voorwaarden waaronder een ministeriële vergadering tot een overeenkomst over deze nadere bepa- lingen zou kunnen komen, niet vervuld waren. (1) zie hoofdstuk II, deel 2, „Innovatie en ondernemingenbeleid”, onder „Beleid ten behoeve kleine en mid- delgrote ondernemingen”. dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 185 Tijdens de zitting van 15 september heeft de raad de conclusies over de doharonde aangenomen. Het Europees Parlement heeft zich hierover in een resolutie van 9 oktober uitgesproken. Bilaterale onderhandelingen over vrijhandelsovereenkomsten In 2008 werden de bilaterale onderhandelingen met het oog op de sluiting van vrijhan- delsovereenkomsten met India, zuid-Korea en de landen van de Associatie van zuidoost- Aziatische Staten voortgezet op basis van de onderhandelingsrichtsnoeren die de raad in april 2007 had goedgekeurd. de onderhandelingen met de landen van de Samenwerkingsraad van de Golfstaten (GCC), Midden-Amerika en de Andesgemeenschap werden eveneens voortgezet. Ingevolge de toetreding van Oekraïne tot de Wereldhandelsorganisatie werden met dat land in februari onderhandelingen geopend over een vrijhandelsovereenkomst als onlosmakelijk deel van een associatieovereenkomst. Markttoegangsstrategie de uitvoering van de in 2007 gelanceerde nieuwe markttoegangsstrategie (1) werd in 2008 voortgezet om Europese exporteurs een betere toegang tot markten van derde landen te verschaffen. Het versterkte partnerschap tussen de Commissie, de lidstaten en de Europese ondernemingen om de handelsbelemmeringen te inventariseren, aan te pakken en uit de weg te ruimen, is doeltreffend gebleken. In 2008 werd aanzienlijke vooruitgang geboekt dankzij de werkgroepen van deskundigen die zich met nieuwe sectoren hebben beziggehouden (de automobielsector, de sector informatie- en com- municatietechnologie, de dienstensector) en de invoering van markttoegangsteams in bijna dertig derde landen. Op 16 december heeft de Commissie de mededeling „Verslag over de markttoegang en de vaststelling van een kader voor een doeltreffender internationale samenwerking op regelgevingsgebied” (2) goedgekeurd. deze mededeling betreft het eerste verslag over de markttoegang.  daarin wordt uitgestippeld hoe de Europese Unie haar doelstel- ling van openheid binnen en buiten haar grenzen kan realiseren, en wordt met name uitgelegd hoe de Europese Unie zichzelf, in het bijzonder door samenwerking op regel- gevingsgebied, open en eerlijke toegang kan verschaffen tot de voor de Europese onder- nemingen belangrijkste markten van derde landen. dit verslag is een nieuwe inspanning (1) (2) COM(2007) 183 (PB C 181 van 3. 8. 2007). COM(2008) 874. zie hoofdstuk II, deel 1, „Lissabon-strategie: het partnerschap voor groei en werkgelegenheid”. 186 EUrOPA IN dE WErELd om de externe dimensie van de Lissabon-strategie voor groei en werkgelegenheid na 2010 te versterken. Regeling van geschillen In 2008 was de Europese Unie betrokken bij 33 handelsgeschillen die aan de WTO waren voorgelegd (in 15 gevallen als eiser, in 18 gevallen als verweerder). In het merendeel van deze geschillen stond de Europese Unie tegenover de Verenigde Staten (in zeven geval- len als eiser, in vijf als verweerder). Het opmerkelijkst blijft het geschil „Airbus/Boeing” betreffende aanwijzingen dat aan deze constructeurs subsidies zijn verleend. Op 9 juli heeft het Europees Parlement een resolutie over dat geschil aangenomen. Het Parlement geeft volledige steun aan de verdediging van de EU-belangen in de lopende geschillenbeslechtingsprocedure bij de WTO. Het twijfelt er evenwel aan dat de uitspra- ken van de WTO op zich voor de langetermijnoplossing zullen zorgen die de markt nodig heeft als basis voor toekomstige vreedzame en eerlijke mededinging in de sector. Andere geschillen betroffen onder meer: beperkingen van de invoer van coverbanden door Brazilië; illegale maatregelen van China die de invoer van auto-onderdelen tref- fen; maatregelen die de verstrekking van financiële informatie in China belemmeren; de EU-invoerregeling voor bananen; de vergeldingsmaatregelen van de Verenigde Staten en Canada in de zaak „EG — Hormonen”; de antidumpingpraktijk „zeroing” in de Verenigde Staten; en de tariefbehandeling van bepaalde informatietechnologieproduc- ten door de Europese Unie. Handelsbeleidsinstrumenten de verordening inzake de belemmeringen van het handelsverkeer (1) werd op 12 februari door de raad gewijzigd (2). daarbij werd voor de communautaire ondernemingen het verbod opgeheven om zich met het oog op het slechten van belemmeringen van het handelsverkeer uitsluitend op bilaterale overeenkomsten te beroepen.  Op 11 maart heeft de Commissie een bericht van opening van een onderzoeksproce- dure naar belemmeringen voor de handel in de zin van bovengenoemde verordening door het verbod van de Verenigde Staten op buitenlandse kansspelen via internet en de toepassing van dit verbod (3) gepubliceerd. (1) (2) (3) Verordening (EG) nr. 3286/94 (PB L 349 van 31. 12. 1994). Verordening (EG) nr. 125/2008 (PB L 40 van 14. 2. 2008). PB C 65 van 11. 3. 2008. dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 187 Op 4 juli heeft de Commissie haar jaarverslag 2007 over handelsbeschermingsmaatre- gelen van derde landen tegen de Gemeenschap (1) goedgekeurd. zij telt eind 2007 147 maatregelen tegen de Gemeenschap, hoofdzakelijk vanwege Brazilië, China, de Verenigde Staten, India, Mexico, Turkije en Oekraïne. Het jaarverslag over de antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsactiviteiten van de Gemeenschap (2007) (2) is op 19 december verschenen. Uit dat verslag blijkt dat het aantal geopende nieuwe zaken, alsook het aantal zonder instelling van maatregelen be- eindigde onderzoeken in 2007 aanzienlijk is gedaald. Het aantal ingestelde maatregelen, zowel definitief als voorlopig, bleef echter op een niveau dat dicht bij dat van 2006 lag. In 2007 werden meer nieuwe onderzoeken geopend dan in het jaar daarvoor. Preferentiële stelsels Op 21 januari heeft de raad een verordening (3) vastgesteld waarbij voor Moldavië auto- nome handelspreferenties worden ingevoerd. Bij die verordening wordt een rechtenvrije toegang zonder contingentering tot de Europese markten ingesteld voor alle producten van oorsprong uit Moldavië, met uitzondering van bepaalde landbouwproducten waar- voor beperkte concessies in de vorm van een vrijstelling van douanerechten in het kader van tariefcontingenten, dan wel in de vorm van verlagingen van de douanerechten wor- den toegekend. deze verordening werd op 20 november door de raad gewijzigd (4). Op 22 juli heeft de raad een verordening (5) vastgesteld waarbij het schema van alge- mene tariefpreferenties (SAP) van de Europese Unie voor de jaren 2009 tot en met 2011 wordt geactualiseerd. Het SAP voorziet in een volledige of gedeeltelijke vrijstelling van douanerechten voor de toegang van bepaalde industrie- en landbouwproducten uit ontwikkelingslanden tot de communautaire markt. Het SAP omvat een algemene rege- ling die aan 176 begunstigde landen en gebieden wordt toegekend, en twee bijzondere regelingen waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende behoeften van de ontwikkelingslanden.  Op 9 december heeft de Commissie een beschikking gegeven waarbij aan 16 ontwik- kelingslanden rechtenvrije toegang tot de markt van de Europese Unie wordt verleend in het kader van de SAP+-regeling voor de periode 2009-2011. SAP+ is een bijzondere stimuleringsregeling voor duurzame ontwikkeling en goed bestuur (6). (1) (2) (3) (4) (5) (6) COM(2008) 406. COM(2008) 877. Verordening (EG) nr. 55/2008 (PB L 20 van 24. 1. 2008). Verordening (EG) nr. 1210/2008 (PB L 328 van 6. 12. 2008). Verordening (EG) nr. 732/2008 (PB L 211 van 6. 8. 2008). IP/08/1918. 188 EUrOPA IN dE WErELd Sectorale vraagstukken Textiel Na de toetreding van Oekraïne tot de Wereldhandelsorganisatie heeft de Commissie de verordening betreffende een gemeenschappelijke regeling voor de invoer van bepaalde textielproducten uit derde landen (1) op 5 juni gewijzigd (2). Op 8 december heeft de raad een besluit (3) aangenomen betreffende de ondertekening en de voorlopige toepassing van een overeenkomst met Belarus tot wijziging van een bestaande overeenkomst inzake de handel in textielproducten. Bij dat besluit wordt de huidige bilaterale textielovereenkomst met een jaar verlengd tot en met 31 december 2009. Het systeem van dubbele controle met China is op 31 december 2008 afgelopen, waar- door de invoer van textielproducten uit China vanaf 1 januari 2009 volledig vrij is. Op 11 december heeft de Commissie daaromtrent een bericht aan de marktdeelnemers (4) goedgekeurd. IJzer- en staalproducten Op 28 januari heeft de raad een verordening (5) vastgesteld met als doel het systeem van dubbele controle af te schaffen voor de invoer in de Europese Gemeenschap van ijzer- en staalproducten van oorsprong uit de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië. Na de toetreding van Oekraïne tot de Wereldhandelsorganisatie heeft de raad op 26 mei de verordening betreffende het beheer van bepaalde beperkingen op de invoer van bepaalde ijzer- en staalproducten uit Oekraïne (6) ingetrokken. Op 24 oktober heeft de Commissie een verordening (7) vastgesteld waarbij voor de invoer van bepaalde ijzer- en staalproducten uit rusland de kwantitatieve beperkingen voor 2008 worden gewijzigd en de beperkingen voor 2009 worden vastgelegd. Op 8 december heeft de raad een verordening (8) vastgesteld waarbij voor de invoer van ijzer- en staalproducten uit Kazachstan de kwantitatieve beperkingen worden vast- (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) Verordening (EEG) nr. 3030/93 (PB L 275 van 8. 11. 1993). Verordening (EG) nr. 502/2008 (PB L 147 van 6. 6. 2008). Besluit 2008/939/EG (PB L 335 van 13. 12.  2008). PB C 316 van 11. 12. 2008. Verordening (EG) nr. 79/2008 (PB L 25 van 30. 1. 2008). Verordening (EG) nr. 455/2008 (PB L 137 van 27. 5. 2008). Verordening (EG) nr. 1051/2008 (PB L 282 van 25. 10. 2008). Verordening (EG) nr. 1340/2008 (PB L 348 van 24. 12. 2008). dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 189 gelegd die zullen gelden vanaf 1 januari 2009 tot de inwerkingtreding van een nieuwe overeenkomst over ijzer- en staalproducten of tot de toetreding van Kazachstan tot de Wereldhandelsorganisatie, indien die eerder plaatsvindt. Douane-unie Op het niveau van het Europees Parlement en de raad hebben de werkzaamheden met betrekking tot de informatisering van de douane en de vaststelling van het gemeen- schappelijk douanewetboek in 2008 tot wetgeving geleid. zo werd de beschikking betreffende een papierloze omgeving voor douane en bedrijfs- leven (1) op 15 januari vastgesteld. daarin wordt voorzien in een aantal maatregelen en termijnen om alle douaneprocedures door onderling verbonden nationale geïnforma- tiseerde procedures te vervangen, alsook in de invoering van een gemeenschappelijk internetportaal. Op 23 april werd de verordening tot vaststelling van het gemoderniseerde douanewet- boek aangenomen (2). Het gemoderniseerde douanewetboek vervangt dat van 1992 en past het aan de veranderingen die zich in de internationale handel hebben voorgedaan aan. Met het nieuwe douanewetboek wordt beoogd de wetgeving te vereenvoudigen en de douaneprocedures te rationaliseren en te automatiseren. In het jaar dat de douane-unie veertig jaar bestond heeft de Commissie op 1 april een strategie voor de ontwikkeling van de douane-unie (3) voorgesteld. daarin somt de Commissie de nieuwe strategische doelstellingen op douanegebied op, rekening houdend met de lopende initiatieven (zoals de geïnformatiseerde Europese douane en het gemoderniseerde douanewetboek), en stelt zij een gecoördineerde aanpak voor om nieuwe werkmethoden en bevoegdheden voor de douane te ontwikkelen. In zijn conclusies van 14 mei heeft de raad de Commissie verzocht om eind 2009, in nauwe samenwerking met de lidstaten, één alomvattend uitvoeringsplan op te stellen voor de verwezenlijking van deze strategische doelstellingen. Op 17 maart heeft de raad ook een verordening (4) vastgesteld om de regeling inzake douanevrijstellingen te verbeteren, alsook een verordening (5) waarbij de douanerech- ten worden aangepast die worden geheven op goederen die in kleine zendingen aan particulieren worden gezonden of die zich bevinden in de persoonlijke bagage van reizigers. (1) (2) (3) (4) (5) Beschikking nr. 70/2008/EG (PB L 23 van 26. 1. 2008). Verordening (EG) nr.  450/2008 (PB L 145 van 4. 6. 2008). COM(2008) 169 (PB C 202 van 8. 8. 2008). Verordening (EG) nr. 274/2008 (PB L 85 van 27. 3. 2008). Verordening (EG) nr. 275/2008 (PB L 85 van 27. 3. 2008). 190 EUrOPA IN dE WErELd Op 16 juni heeft de raad de verordening (1) met betrekking tot de communautaire tariefcontingenten voor het openen van nieuwe contingenten, in het kader waarvan passende hoeveelheden industrieproducten tegen een nulrecht kunnen worden in- gevoerd, gewijzigd, evenals de verordening houdende tijdelijke schorsing van de au- tonome rechten van het gemeenschappelijk douanetarief voor bepaalde industrie-, landbouw- en visserijproducten (2). Op 7 oktober heeft de Commissie een verslag over de eindevaluatie van het programma „douane 2007” (3) goedgekeurd, waarin zij de positieve impact van het programma op het werk van de douane in Europa bevestigt. door dat programma werd de coördinatie tussen de nationale douanediensten van de lidstaten versterkt en werd bijgedragen tot een veiliger omgeving voor de burgers en de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap. Wat betreft het rapport van de Commissie over de uitvoering van het douaneactieplan inzake de bestrijding van namaak heeft de raad de Commissie en de lidstaten op 25 september uitgenodigd om een nieuw Europees douaneplan te presenteren inzake de bestrijding van inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten voor de periode 2009- 2012. Op het gebied van de internationale betrekkingen werd op 28 januari een overeenkomst betreffende samenwerking en wederzijdse administratieve bijstand in douanezaken tussen de Europese Gemeenschap en de Japanse regering (4) gesloten. de uitvoering van de overeenkomst werd besproken tijdens de eerste vergadering van het Gemengd Comité douanesamenwerking tussen de Europese Gemeenschap en Japan, die op 11 februari in Brussel heeft plaatsgevonden. de Commissie en China hebben de onderhandelingen over een overeenkomst inzake de controles op de invoer van drugsprecursoren afgerond (de overeenkomst zal naar verwachting in 2009 worden ondertekend), evenals de onderhandelingen over een doua neactieplan inzake de intellectuele-eigendomsrechten. Er is verder gewerkt aan de uitvoering van het in 2007 overeengekomen gezamenlijke project van de Europese Unie en rusland om de congestie aan de gemeenschappelijke grens terug te dringen. (1) (2) (3) (4) Verordening (EG) nr. 556/2008 (PB L 160 van 19. 6. 2008). Verordening (EG) nr. 595/2008 (PB L 164 van 25. 6. 2008). COM(2008) 612. Besluit 2008/202/EG (PB L 62 van 6. 3. 2008).  dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 191 Trans-Atlantische betrekkingen de top tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten vond op 10 juni in Brdo (Slovenië) plaats. Belangrijke punten op de agenda waren de ondersteuning van de ontwikkeling van Kosovo, het gevolg dat moet worden gegeven aan het in 2007 in Annapolis gelan- ceerde vredesinitiatief voor het Midden-Oosten, de opstelling van een algemene en bindende overeenkomst over de klimaatverandering voor de periode na 2012, en de ontwikkeling van nieuwe vormen van duurzame energie. Ook de gebieden waarop reeds wordt samengewerkt in het kader van de (tijdens de top van 2007 opgerichte) Trans-Atlantische Economische raad kwamen aan bod: de economische samenwerking en het verminderen van de administratieve lasten voor de ondernemingen aan deze en gene zijde van de Atlantische Oceaan. Wat de bilaterale aangelegenheden betreft, werd ook de uitbreiding van het Amerikaanse programma voor visavrijstelling tot verschillende EU-lidstaten besproken (1). Voorts is op 30 maart de overeenkomst betreffende het luchtvervoer tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van kracht geworden. Op 30 juni werd eveneens een over- eenkomst inzake de veiligheid van de burgerluchtvaart ondertekend (2). Betrekkingen met de andere industrielanden en andere landen met een hoog inkomen Top G-8 de staatshoofden en regeringsleiders van de top G-8 zijn van 7 tot en met 9 juli in Toyako (Japan) bijeengekomen. de Europese Unie werd vertegenwoordigd door de voorzit- ter van de Commissie. de leiders van de G-8 hebben met name de dossiers inzake de klimaatverandering, de ontwikkeling, de wereldeconomie en de stijging van de levens- middelen- en energieprijzen onderzocht, en hebben onderstreept dat deze uitdagingen een gecoördineerde internationale aanpak vereisen. Japan de top tussen de Europese Unie en Japan vond op 23 april in Tokio (Japan) plaats. de besprekingen betroffen onder meer de versterking van de samenwerking in- zake mondiale uitdagingen zoals de klimaatverandering, alsook de realisatie van de (1) (2) zie hoofdstuk IV, deel 1, „Beheer van de buitengrenzen en immigratie”, onder „Visa, overschrijding van de buitengrenzen en intern verkeer”. zie hoofdstuk II, deel 2, „Vervoer”, onder „Internationale samenwerking”. 192 EUrOPA IN dE WErELd millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (MdG — Millenium development Goals), met name in Afrika. Ook de onderhandelingen van de doharonde, de mondiale eco- nomische vooruitzichten en de regionale kwesties kwamen aan bod.  Er werd ook ge- sproken over de bilaterale betrekkingen (zoals de verbetering van de economische en handelsbetrekkingen, de samenwerking in de burgerluchtvaart en de volledige weder- kerigheid van de visavrijstelling). Tijdens de top werd een gemeenschappelijke verklaring aangenomen, die onder meer een bijlage bevat inzake de samenwerking op het gebied van de veiligheid en de bescherming van consumenten. Op 30 januari werd tevens een samenwerkingsovereenkomst op douanegebied tussen de Europese Unie en Japan ondertekend (1). Zuid-Korea Op 14 mei heeft de raad een besluit aangenomen waarbij de Commissie wordt gemach- tigd te onderhandelen over een bijwerking van de kaderovereenkomst inzake handel en samenwerking van 2001 met zuid-Korea (2). de onderhandelingen werden in juni effectief aangevat. Met de onderhandelingen met het oog op een vrijhandelsovereenkomst tussen de Europese Unie en zuid-Korea, die in mei 2007 zijn begonnen, is in 2008 aanzienlijke vooruitgang geboekt. Er vonden twee onderhandelingsronden en regelmatige vergade- ringen op het niveau van de ministers, de onderhandelaars en de deskundigen plaats. respectievelijk in september en november werden voorts een samenwerkingsovereen- komst inzake de bestrijding van concurrentieverstorende activiteiten en een horizontale overeenkomst inzake luchtvaartdiensten geparafeerd. Canada de top tussen de Europese Unie en Canada vond op 17 oktober in Quebec plaats. Belangrijke punten op de agenda waren de financiële en economische wereldcrisis, de verdieping van de economische betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada, en regionale aangelegenheden. de top was een sterke politieke impuls voor een snelle vaststelling van het kader voor een nieuw partnerschap met een sterkere economische integratie tussen de Europese Unie en Canada. (1) (2) zie hoofdstuk V, deel 2, „douane-unie”. PB L 90 van 30. 3. 2001. dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 193 Naar aanleiding van de top werden ook gemeenschappelijke initiatieven genomen en werden de betrekkingen inzake actuele uitdagingen (zoals de internationale vrede en veiligheid, energie en milieubehoud) verdiept. Nieuw-Zeeland Op 30 april vond in Ljubljana een vergadering tussen de ministeriële trojka van de Europese Unie en Nieuw-zeeland plaats. Tijdens deze vergadering hebben de Europese Unie en Nieuw-zeeland met voldoening de vooruitgang vastgesteld die is geboekt met de uitvoering van de nieuwe gemeenschappelijke verklaring over hun betrekkingen en samenwerking (die in september 2007 werd aangenomen). Ook internationale en regionale vraagstukken kwamen aan bod. Australië Op 29 oktober werd een nieuw partnerschapskader tussen de Europese Unie en Australië aangenomen, dat de komende jaren de basis voor hun bilaterale betrekkingen zal vor- men.  Het kader omvat een actieplan, dat in het bijzonder betrekking heeft op veiligheid en samenwerking inzake terrorismebestrijding, samenwerking in Azië en in het gebied van de Stille Oceaan, onderwijs, wetenschap en technologie, en samenwerking op het gebied van milieu, klimaatverandering en energie. de Europese Unie en Australië hebben (op 29 april) eveneens een overeenkomst op het gebied van de luchtvaart (1) en (op 30 juni) een overeenkomst inzake persoonsgegevens van passagiers (2) ondertekend. Europese Economische Ruimte en de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie Op 28 januari heeft de raad twee overeenkomsten met zwitserland gesloten over de deelname aan het Schengenacquis enerzijds en de deelname aan het dublin/ Eurodac-acquis anderzijds. Krachtens de eerste overeenkomst wordt zwitserland bij de Schengenruimte betrokken (3), terwijl de tweede overeenkomst betrekking heeft op de criteria en mechanismen om te bepalen welke staat verantwoordelijk is voor het onderzoek van een asielaanvraag die in een lidstaat wordt ingediend. zwitserland is op 12 december effectief tot de Schengenruimte toegetreden (4). (1) (2) (3) (4) IP/08/660. Besluit 2008/651/GBVB/JBz (PB L 213 van 8. 8. 2008). PB L 53 van 27. 2. 2008. zie hoofdstuk IV, deel 1, „Beheer van de buitengrenzen en immigratie”, onder „Uitbreiding van het Schengengebied”. 194 EUrOPA IN dE WErELd Op 18 april heeft de raad een besluit aangenomen waarbij de Commissie wordt ge- machtigd om onderhandelingen te openen met het oog op de sluiting van een regeling tussen de Europese Gemeenschap, Liechtenstein en zwitserland inzake de wijze waarop deze twee landen worden betrokken bij het Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen. Op 24 juli heeft de raad eveneens zijn goedkeuring gehecht aan een overeenkomst tus- sen Eurojust en zwitserland met het oog op een versterkte samenwerking bij de bestrij- ding van de internationale criminaliteit. Op 24 oktober heeft de raad zijn goedkeuring gehecht aan een besluit betreffende de sluiting van een protocol tussen de Europese Gemeenschap, zwitserland en Liechtenstein inzake de criteria en mechanismen voor de vaststelling van de staat die verantwoorde- lijk is voor de behandeling van een asielverzoek dat in een lidstaat, in zwitserland of in Liechtenstein wordt ingediend (1). Voorts werden op 4 november onderhandelingen tussen de Europese Unie en zwitserland (2) geopend met het oog op de volledige liberalisering van de handel in landbouwproducten.  Op 10 december heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan voorstellen voor besluiten betreffende de ondertekening en de sluiting van de samenwerkingsovereen- komst met Liechtenstein ter bestrijding van fraude en andere illegale activiteiten die hun financiële belangen schaden (3). Tijdens de zitting van 18 en 19 december heeft de raad een besluit aangenomen over de sluiting van een vergelijkbare overeenkomst met zwitserland. Betrekkingen met de opkomende economieën China Op 25 april hebben de Europese Unie en China onderhandelingen op hoog niveau op commercieel en handelsgebied aangevat (4). Bij dit nieuwe onderhandelingsmecha- nisme (dat tijdens de top van november 2007 werd goedgekeurd om het gebrek aan evenwicht in de handelsstromen tussen de Europese Unie en China te compenseren) wordt de nadruk gelegd op duurzaamheid en onderlinge afhankelijkheid. Beide partijen beschikken voor deze onderhandelingen over een ambitieus en omvangrijk mandaat en hebben doelgerichte onderhandelingen aangevat. (1) (2) (3) (4) COM(2006) 753 (PB C 126 van 7. 6. 2007). COM(2008) 509. COM(2008) 839. IP/08/648. dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 195 Op 17 oktober heeft de Commissie een EU-beleidsinitiatief voor trilaterale samenwerking tussen de Europese Unie, Afrika en China (1) gepresenteerd (2). In 2008 heeft het Europees Parlement diverse resoluties over China aangenomen. zo was het beleid van China in Afrika het voorwerp van een resolutie van 23 april. daarin dringt het Europees Parlement er bij de Unie op aan een samenhangende strategie te ontwikkelen om een antwoord te geven op de nieuwe uitdagingen die zijn ontstaan door opkomende nieuwe donoren in Afrika, zoals China. Het onderstreept dat bij een dergelijk antwoord niet getracht moet worden te wedijveren met de methoden en doelstellingen van China, aangezien zulks niet noodzakelijkerwijs verenigbaar is met de waarden, beginselen en belangen op de lange termijn van de Europese Unie. Op 10 juli heeft het Europees Parlement zich uitgesproken over de situatie in China na de aardbeving en voor de Olympische Spelen. Het Parlement uit in deze resolutie zijn tevredenheid over de ontwikkelingen in de betrekkingen tussen de Europese Unie en China, de sectorale dialogen en de nauwere samenwerking op het gebied van diverse mondiale kwesties. Het stelt ook met voldoening vast dat China snel besloten heeft de bijstand van de internationale gemeenschap bij de hulp aan de slachtoffers van de aardbeving in de regio Sichuan te aanvaarden, en de steunverlening door humanitaire vrijwilligersorganisaties te faciliteren.  Op 28 januari werd met China een overeenkomst inzake zeevervoer gesloten (3). Voorts heeft de raad een besluit (4) genomen tot sluiting van een overeenkomst inzake drugs- bestrijding. Op 13 november werd tussen de Europese Unie en China (Canada en de Verenigde Staten) een overeenkomst gesloten over de behandeling van financiële- informatiediensten in China (5). Op 6 en 7 november vond de zevende conferentie Europese Unie-China over energie plaats, en op 17 november de eerste top Europese Unie-China-Verenigde Staten over productveiligheid (6). Op 26 november heeft de raad een verklaring aangenomen waarin wordt meegedeeld dat de Chinese autoriteiten de Europese Unie in kennis hebben gesteld van hun beslis- sing om te verzoeken om uitstel van de eenentwintigste top Europese Unie-China, die voor 1 december gepland was, omdat de dalai Lama in die periode diverse EU-landen bezocht. de Unie betreurt deze beslissing en is van plan haar strategisch partnerschap (1) (2) (3) (4) (5) (6) COM(2008) 654. zie hoofdstuk V, deel 3, „regionale aanpak”, onder „Samenwerking met de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan en de landen en gebieden overzee”. PB L 46 van 21. 2. 2008. COM(2008) 437. zie hoofdstuk IV, deel 1, „Bestrijding van terrorisme, criminaliteit en drugs”, onder „drugsbestrijding”. IP/08/1702. IP/08/1717. 196 EUrOPA IN dE WErELd met China, in het bijzonder in het kader van de huidige economische en financiële wereldcrisis, te blijven bevorderen. India Op 29 september vond in Marseille de negende top Europese Unie-India plaats. Tijdens deze top hebben de Europese Unie en India een herzien gezamenlijk actieplan aange- nomen om hun strategisch partnerschap aan de grote mondiale uitdagingen aan te passen: energieveiligheid, klimaatverandering (met de goedkeuring van een gezamenlijk werkprogramma), voedselveiligheid, de internationale financiële crisis, het terrorisme, de reglementering van de internationale handel enzovoort. de onderhandelingen over de vrijhandelsovereenkomst en de maritieme overeenkomst kregen een nieuwe impuls en de horizontale overeenkomst inzake burgerluchtvaart werd ondertekend. Ook eventuele samenwerking op het gebied van kernenergie voor civiele doeleinden kwam aan bod. In zijn resolutie van 24 september heeft het Europees Parlement voorts onderstreept dat het een krachtig voorstander is van een omvangrijke vrijhandelsovereenkomst tussen de Europese Unie en India. Het heeft herinnerd aan de talrijke mondiale uitdagingen waarmee India en de Europese Unie worden geconfronteerd.  Het Parlement heeft zich ook verheugd getoond over de oprichting in New delhi van het European Business and Technology Centre, dat zal bijdragen tot meer en nauwere betrekkingen op het gebied van wetenschap en technologie. Brazilië Op 20 november heeft de eerste ministeriële vergadering plaatsgevonden in het kader van de dialoog EG-Brazilië over het energiebeleid, die tot doel heeft de betrekkingen op dat gebied te versterken (1). Op 22 december heeft in rio de Janeiro de tweede top Europese Unie-Brazilië plaats- gevonden. Tijdens deze top werd het gezamenlijke actieplan aangenomen waarin de politieke prioriteiten en de acties van het strategische partnerschap Europese Unie- Brazilië voor de drie volgende jaren zijn uiteengezet. de belangrijkste thema’s van dat actieplan zijn de bevordering van duurzame ontwikkeling, regionale samenwerking, de georganiseerde misdaad, corruptie, migratie, visa en consulaire kwesties. Zuid-Afrika Op 25 juli heeft in Bordeaux de eerste top tussen de Europese Unie en zuid-Afrika plaatsgevonden. Tijdens deze vergadering werden de betrekkingen tussen de Europese (1) IP/08/1755. dE EUrOPESE UNIE IN dE WErELdECONOMIE 197 Unie en zuid-Afrika op een hoger niveau getild en werd dit land een echte strategische partner. de deelnemers hebben actuele politieke, sociale en veiligheidsvraagstukken besproken, zoals immigratie, klimaatverandering, vrede en veiligheid. Voorts is de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking met zuid- Afrika op 7 april laatstleden gewijzigd (1). de politieke dimensie van de overeenkomst werd versterkt (door een uitbreiding tot justitie, vrijheid en veiligheid), en diverse bepa- lingen op het gebied van economische samenwerking werden geactualiseerd. zuid-Afrika heeft evenwel nog niet bekendgemaakt of het deelneemt aan de econo- mische partnerschapsovereenkomst (EPA) tussen de Gemeenschap voor de ontwikke- ling van zuidelijk Afrika (Southern African development Community — SAdC) en de Europese Unie. Algemene verwijzingen en andere nuttige links • • • • directoraat-generaal Handel: http://ec. europa. eu/trade/index_en. htm Wereldhandelsorganisatie: http://www. wto. org/index_en. htm Ontwikkelingsprogramma van doha: http://ec. europa. eu/trade/issues/newround/doha_da/index_en. htm http://www. wto. org/english/tratop_e/dda_e/dda_e. htm directoraat-generaal Buitenlandse betrekkingen: http://ec. europa. eu/external_relations/index_en. htm (1) COM(2008) 50 (PB C 118 van 15. 5. 2008). 198 Deel 3 EUrOPA IN dE WErELd Bijdrage tot de internationale solidariteit Context Met het oog op de bevordering en bescherming van de mensenrechten, de ondersteuning van democratische vooruitgang en de eerbiediging van de rechtsstaat in de wereld, is de Europese Unie in het kader van haar financiële instrumenten ( 1) zowel op multilateraal als op bilateraal niveau actief.  De Europese Unie zorgt ervoor dat de beginselen met betrekking tot mensen- rechten en duurzame ontwikkeling (milieubescherming, sociale rechtvaardigheid en cohesie en economische welvaart) systematisch worden geïntegreerd in de betrekkingen met derde landen. In het kader van haar beleid inzake humanitaire hulp ( 2) verstrekt de Europese Unie ook nood- hulp aan de slachtoffers van door de natuur of de mens veroorzaakte rampen, door via haar partners humanitaire acties te financieren die ter plaatse worden uitgevoerd. Als grootste donor ter wereld heeft de Europese Unie een bepaalde verantwoordelijkheid en streeft zij naar verbetering van de doeltreffendheid van de hulpverlening. Bescherming en bevordering van gemeenschappelijke waarden over de grenzen van de Europese Unie heen Op multilateraal niveau is de Europese Unie een actieve rol blijven spelen binnen de raad voor de mensenrechten van de Verenigde Naties. In 2008 werd voor de eerste maal de universele periodieke evaluatie uitgevoerd, het nieuwe mechanisme om de mensenrechtensituatie in alle landen regelmatig te onderzoeken. de Europese Unie heeft op het gebied van de mensenrechten ook bijgedragen aan de werkzaamheden van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, met name door toe te zien op de verbintenissen die zijn aangegaan in de resolutie van december 2007 inzake de afschaffing van de doodstraf. (1) (2) Financieringsinstrument voor de bevordering van democratie en mensenrechten in de wereld (Verordening (EG) nr. 1889/2006, PB L 386 van 29. 12. 2006); stabiliteitsinstrument (Verordening (EG) nr. 1717/2006, PB L 327 van 24. 11. 2006); financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (Verordening (EG) nr. 1905/2006, PB L 378 van 27. 12. 2006). Instrument voor humanitaire hulp (Verordening (EG) nr. 1257/96, PB L 163 van 2. 7. 1996) en het Europees Ontwikkelingsfonds voor de ACS-staten en de landen en gebieden overzee. BIJdrAGE TOT dE INTErNATIONALE SOLIdArITEIT 199 Op regionaal vlak zijn de mensenrechten systematisch geïntegreerd in de strategische dialogen met de ACS-landen en de landen die steun ontvangen in het kader van het nabuurschapsbeleid. de Europese Unie en de Afrikaanse Unie hebben besloten een regelmatige mensenrechtendialoog in te stellen. Op bilateraal niveau heeft de Europese Unie de mensenrechtendialoog met onge- veer dertig derde landen voortgezet, waaronder China, Laos, Marokko en de landen in Centraal-Azië, waaronder Oezbekistan. Ook heeft overleg plaatsgevonden met Canada, de Verenigde Staten, Japan, Nieuw-zeeland, rusland en de kandidaat-lidstaten. 