Weekblad voor Israe\u0308lieten, jrg 9, 1864, no. 52, 15-07-1864 
A“. IJSO4. beffende Jaargang. A". 56;?C 'ii- Heekblaii voor israenereii. Verschijnt eiken Vrijdag. Prijs per jaargang r5. [ Bnitensteden binnen het rijk franco ƒ 5.50. Afzon- [ derlijke Hommers 15 ceiiU. uiterlijk Maandag Advertentiën Woensdag j MD hft bareiiu van dit blad, AmsteUtraatjP 88, te Amsterdam, j N\ 52. Vrijdag 15 Jullj. Eitgovers: S. M. COIITINIIO J". k C". j Advertentiën van I—s regels 60 et., iedere regel meer j 10 et., behalve de zegelgelden. Kapitalen of bnitengcKoó« j groote letters worden dubbel berekend. Ongefrankeeide brieven enz., tenzij van onze vaste Correspondenten afkomstig, vvorden bepaald geweigerd CORRESPONDr.NTEN; GEBs. EELINFANTE, te 'sGrnvenhage. HAAGENS, te Rotterdam. Dc Israëlieten in China, | Men leest in den Courr 'ier de Saigon : Wij ontvangen van een onzer geabonneerden, omtrent het uittreksel van den Jewish. Chronicle and Eebrew Olierver, voorkomende ii) ons nommer van 25 Febr. j!., de volgende mcdi'deeliug, die, terwijl zij de door oiiS gegc-; veiie belangrijke bijzonderheden aanruit en, duidelijker omschrijft, het bewijs leverf, dat! onze nederige zendelingen sedert lang en be-' ter dan de reiziger, wiens verhaal wij liebben, gereproduceerd, het bestaan kenden van eene Israëlietisclie gemeente in China : //Mijnheer de Redacteur! Ik heb in den Courrier de Saigon gelezen, dat een luitenant van de Britsche marine, van Israël, afkomst, eene Israël, gemeente in China heeft ontdekt *). Hij zegt niet op welke plaats, noch aan welke , rivier, doch h. t bestaan van deze Israëlieten was "feeds lang vóór hem bekend, en ik deel , u heden iets naauwkeurigers daaromtrent mede. Ii //Volgens de Cliinesche overlevering zijn de i < Israëlieten (genaamd Lanmab-hoey, d. i. blaauwe i ' mutsen) in China gekomen tijdens de dynastie i i der llaiFs, (van 206 v. C. tot 221 na C.), vol-;. gens anderen onder die der Chau’s. Zij be- j 1 woonden toen Pekin en A-hitih-hia en konden i I alle waardigheden bekleeden. Later trokken i zij zich terug in de stad K’ai-fung, in het' ] annamitisch Khai-pbong, in de provincie Ho-h nam, en ik veronderstel, dat de Britsche lui-! ( tenant eigenlijk van deze stad wilde spreken. Hij j j raamt het cijfer harer bevolking op een mil-1 ( lioen, doch ik houd dit getal voor overdreven, j Hij gewaagt ook van prachtige synagogen, maar I 1 ziet er eene over het hoofd, die hem de geheele : ( geschiedenis der Israëlieten in China zou heb-' ' ben doen kennen. //De eer.'te synagoge, die zij bouwden, werd ouder keizer Hofing-ty door een brand verwoest; de tweede en het grootste gedeelte der stad gingen verloren door eene overstrooming van den Hoang-ho, in het zevende jaar der regering van keizer Tien-Tsun (1458). Die, van welke ik thans wensch te spreken, werd ! gebouwd door een Israëliet, Thao genaamd. ' i/Op den voorgevel ziet men eene plaat van i den kei/er met het volgende Hebreeuwsche j opschrift in gouden letteren: //Israël, verleen! het oor: de Heere, onze God, is één; Zijn ! naam zij geloofd, de roem Zijner regering is, eeuwig.” Een weinig verder bevindt zich de' tabernakel, dien zij in het Chineesch T’ien-! tang noemen, met het volgende Hebreeuwsche ’ opschrift; //Wret, dat de Heer is de God der I góden, de Heere, de groote, sterke en geduchte ' God.” Deze tabernakel bevat de wetboeken iu het Hebreeuwsch geschreven. Men noemt ze iu het Chineesch Ta-king. Op den achter-s;roud ziet men twee tafelen; het zijndetafe-j en der wet, waarop de tien geboden zijn ge-1 schreven. Aan de oostzijde vindt men vier' opschriften, luidende: //Abraham is de schriiver der Wet, Mozes heeft de overlevering, die hij, door God bezield, op den berg Sinaï heeft ontvangen, medegedeeld, en zijne leer verschilt niet veel van die van King.” Vervolgens •)- Het verhaal van dien luitenant werd ook door ons, onder uitdrukkelijk voorbehoud, medet-edeeld in on» nommer van 19 Febr. dezes jaars. ° 1 Red. W. V. I. wordt gewaagd van de overstrooming van den Homi-ho, in het zevende jaar van Tien-Tsün, van het verlies der synagoge en der gewijde hoeken, de laatsten vervangen door die, welke de Israëlh'ten van Lim-pó en A-hing-hia medebragten. //Het tweede opschrift werd ia de synagoge geplaatst door den Tong-döc van de provincie tlu'ch’iiêng, in het tiende jaar van den keizer Chin-Tê (1506). De zin er van is deze: //Wet van Israël: Achan (Adam) was de eerste menscli van Tien-chh in het westen; de Israëlieten bezitten de Wet en de' overleveringen. Del Wet is besloten in vijf boeken en in drie en j vijftig hoofdstukken.” j //De Tóng-doc zwaait vervolgens grooten lof i toe aan de wet der Israëlieten en voegt er j bij: //Abraham, de vervaardiger van deze wet,! is de vader der Israëlieten; Mozes kondigde | de wet af, hij i.s hun wetgever. Onder de dyrtaslie der Han’s kwamen de Israëlieten herwaarts i en in het eerste jaar der regering van HiAo- | pung (1488) boden zij den keizer Indische: stoffen aan. De keizer ontving hen met welwillendheid en verleende hun magtiging zich te vestigen in de stad K’aifung, toen Pê-Leaug genaamd. Zij telden toen zeventig (ainiliën, die eéiie synagoge oprigtteu en er hunne gewijde horken (Suum-king) bewaarden.” //Hij voegt er vervolgens bij, dat deze boeken niet alleen zijn geschreven voor de Israëlieten, maar dat alle inenschen, koningen en onderdanen, vaders en kinderen, grijsaards en jongelieden er een veiligeu gids voor hun gedrag in vinden. vHet derde opschrift werd er geplaatst in het tweede jaar der regering van Khan-lii (1662). Daarin wordt gewag gemaakt van Adam, van Noacb, van Abraham en van Mozes. Het prijst de heiligheid van Abraham en geeft Mozes als wetgever. Er w’ordt bijgevoegd en dit is opmerkenswaardig dat de Sabbathdag eertijds in China werd in acht genomen, gelijk dit heden door de Israëlieten geschiedt. Dezelfde inscriptie gewaagt van de oversiroo- i ming van den Hoaii-hó, \aii de vernieling 1 der synagoge en van een Israëliit, Len-tou-ba | genaamd, die de noodige fondsen gaf om eene nieuwe te bouwen. ffHet vierde opschrift zwaait almede lof toe aan Abr.aham, Men leest daarin, dit hij de ntgentieiide afstammeling is van Adam. Het j verhaalt daarenboven wat reeds in de andere inscriptiëii wordt vermeld, noemt de namen ! der werklieden, die gearbeid hebben aan de 1 den keizer aangeboden geschenken en aan den bouw der synagoge, en eindelijk dien van zeven Israëlietisclie familiën, te K’ai fung gewoond hebbende en wier afstammelingen, naar men zegt, nog in 1839 bestonden.” i BERiGTEN. j Palestina. Be Hebreeuwsche tijdschriften en //Chabazelet” die beiden te Jeruzalem verschenen, hebben thans opgehouden te bestaan. Yolgens Arch. /«raèY werd het eerste ten gevolge eener aanbrengerij van een zendeling, een gedooplen Israëliet, door de regering gesupprimeerd. Dezer dagen heeft Ie Jeruzalem hij wijze van loting de toewijzing plaats gehad van de thans gereed zijnde Pelgnmswoningen. ] Dit geschiedde in tegenwoordigheid en onder toezigt van den consul-genetaal van Oostenrijk. Frnnhrijfc. lu de vorige maand werden in Frankrijk niet minder dan vier nieuwe synagogen ingewijd, namelijk te Havre, Epinal, Lyon en Bayonne. Kngelnnd. Te Lotiden, in het West End, heeft zich eene nieuwe vrijmetselaars-loge gevestigd, waarvan zoo wel Christenen als Israëlieten leden zijn en die, ter eere van den grooten kampioen voor de menschheid, tot I titel heeft gekozen: //Montefiore-loge.^’ j niiitschland. Te Brilon (W'estphalen) had j dezer dagen eene zeer eigenaardige plegtigheid j plaats. De zaak is deze: De heer Salomon I i riedlaiider, phil et med. doctor, vroeger als I theoloog en leeraar te Berlijn en te Munster I werkzaam en o. a. ook bekend als sclirrher van ; verschillende werken, was voor eenige jaren inaar Amerika vertrokken en vond Ie Chicago jin den staat Illinois een vroegtijdig graf. Zijn* ! echtgenoot vestigde zich later met der woon fe Nieuw-York, en vermits zij van het lijk haar* echtvriends niet kon scheiden, bewerkte zij met de grootste opofferingen de opdelving van zijne lijkkist en hare bijzetting te Nieuw-York. In goede geldelijke omstandigheden verkeerende, kon zij geen weerstand bieden aan haar vurig verlangen, oin naar haar vaderland terug te keeren en zoo kwam zij onlangs te Brilon aan. Doch ook nu kon zij het denkbeeld niet verdragen, zoo ver van het stoffelijk overblijfsel van haren nog steeds innig betreurden echtgenoot verwijderd te zijn, en ook thans kampte zij heldhaftig, tot zij het aardsche omhulsel van haren echtvriend van Nieuw-York naar Brilon had doen komen, waar het nu onlangs, onder groote deelneming van personen van allerlei belijdenis op het Israël, kerkhof werd bijgezet naast het graf van wijlen den landrabbijn Joseph Friedliinder, grootvader van den hier bedoelden en in zijn lijd de nestor der rabbijnen. I Uit Berlijn wordt gemeld, dat de uit-1 stekende kruidkundige, professor Pringstein, ! lid der akademie van wetenschappen aldaar, zijn beroep aan de universiteit te Jena, ter vervanging van professor Scbleiden beeft, aangenomen. In de Hanoversche Tweede kamer is dezer dagen eene motie gedaan, ten doel hebj bende om aan de Israëlieten in Hanover het j kiesregt te verzekeren. I BIHNENLANOSCHE BERIBTEM Auisterdaiii. 14 JulfJ. Door de Hoofd-Commissie tot de zaken der Israëlieten is tot lid der sub-schoolcommisaie j te Hoorn benoemd: de heer A. M. du Mosch ; aldaar. i 1 Door de Prov. Staten van Noord-Hollaiid is inde vergadering van Vrijdag jl. afwijzend beschikt op de aanvraag om subsidie voor de vergrooting van het geneeskundig gesticht ter verpleging van Israëlieten te Amsterdam. Onder de prijsvragen, uitgeschreven door het Provinciale ütrechtschegenootschap van Kunsten en Wetenschappen over 1864, komt o. a. ook de volgende voor: een onderzoek naar de gods; dienst der Israëlieten vóór Mozes. De Algenieene Commissie van Examinato- t ren voor Israëiietische godsdienst-onderwijzers c beeft in hare eerste vergadering, gehouden op t Maandag den lldeii Julij jl., toegelateu de vol- v gende vier godsdienst-onderwijzers van den ( laagstelt rang: M. B. Elze vau Rotterdam, M. ' Levison van Guleiuborg, B. D, I. llicardo en ( M. Pols vau Amsterda n; twee kandidaten wer- ( den afgewezen. Hare tweede zitting van Dings- I dag den j 2den .lulij was gewijd aan het examen I van drie kandidaten voor den middelsten rang, ] welke echter niet zijn toegelaten; voorts aan ' den wedstrijd van de jongelieden B. van der ] Yelde vau Amster lam, Abm. Weyl van Oss, , I. J. Coppenhagen, A. Greebel enM. J.Coii- . teut, alle drie van Amsterdam, tot het verwerven van eene heurs tot voortzetting van hunne studiën. Hare derde vergadering was bestemd tot liet van de gemaakte vorderingen der aan het Neder!. Israël. Seminarium studeiende jongelieden Jb. lloofien, B. A. de Lieme, J. Ussedrijver, VI. Boutelje en S. Ch. Kleerekooper, welke met eene beurs zijn begiftigd, en welk onderzoek zeer gunstige resultaten heeft opgelerverd. Heden hield de Commissie zich onledig met het onderzoek van een kandidaat voor den hoogsten rang, welke echter is afgewezen en met dat naar de vorderingen van H. E. Duitz, student aan het N. I. Seminarium, voor continuatie van eene beurs, dat een gunstig resultaat heeft opgeleverd. Morgen zullen de werkzaamheden der Comm. (het onderzoek naar de vorderingen van nog één kandidaat als de laatstgenoemde) ten einde loopen. Men verzoekt ons te berigten, dat ook de heer J. M. Son, te Utrecht, eene missive met dankbetuiging van wege HH. MM. den Koning en de Koningin heeft ontvangen voor de aan HDs. opgedragen dichtregelen bij gelegenheid van hun 25jarig huwelijksfeest. Door een klein verzuim in de opdragt van den heer Son is deze missieve niet vroeger ontvaugen. De heer L. A. Levison, voorzanger bij de Israël, gemeente te Culenhorg, die aan liH. MM., bij gelegenheid van HDs. Eöjarige echtvereenigiiig, een gedicht in de Hebreeuwsche taal met Nederduitsclie berijmde overzetting had doen toekomen, heeft dezer dagen eene sclmftelijke dankbetuiging van wege Z. M. daarvoor ontvangen. Boor (Ie 2Sste algenieene vergadering van het Prov. genootscha]) van kunsten en welen schappen in Noord-Braband, den Sslen dezer te ’s Bosch gehouden, tverd o. a. tot lid van het genootschap benoemd mr. .1. E. Wertheim, notaris te Amsterdam. In de maand September a. s. zal te Veenhuizen het 25jarig bestaan der Israël, gemeente en der synagoge aldaar jilegtiglijk wor' den gevierd. De toenmalige leuraar, de beer N. Nieuwied, staat nog aan het hoofd der gemeente cn kwijt zich steeds met ijver en liefde van zijne belangrijke taak. Dingsdag jl. had in den Griekentuin, Plantaadje, in tegeivw'oordigheid van eene talrijke schare belangstellende dames en heeren, waaronder vele corainissiën, een openbaar examen plaats van de leerlingen der Nederlandsch-Portngeesch-Israëlietisclie Armenschool. Nadat door de kinderen, onder leiding \ an den zangmeester den heer M. Sieveking, een voorzang was gezongen, betrad de voorzitter van hei bestuur, dr. S. Sar|)hati, het spreekgestoelte en schetste in korte trekken de stichting en opkomst der school, wier öOjarig bestaan thans gevierd werd. Hij bragt dankbare hulde aan allen, die in dat tijdsverloop hare Imlangen ter harte hebben genomen, en vooral aan den oudbestuurder, den heer S. v. Teixeira de Mattos en den grijzen A. C. de Lara Jr., die vóót 50 jaren als hoofdonderwijzer de school had fiestuurd, en ter bijwoning van het nu gevierde feest opzettelijk van elders herwaarts gekomen was. Voorts deelde spr mede, dat de school thans 236 leerlingen telt. Vervolgens werd w door den onderwijzer, den Eerw. heer E. Mon- a tezinos, het examen in het gods lienstige afgc- it nomen, w'aarbij wij bijzonder werden getroffen g door de vaardigheid waarmede de jongens de li vragen, waaronder vrij moeijelijke, betreffende g de "iTebreeuwsche spraakkunst beantwoordden, g terwijl overigens zoowel meisjes als jongens 1 blijken gaven van het godsdienst-oiiderwijs iii \ het algemeen met vrucht te hebben gebruik 1 gemaakt. Na een Hebreeuwscheii tusschenzang 1 werd het examen in het maatschappelijke af- l genomen door deii hoofdouderwijzer, den heer i J. Z. d’Ancona, welk examen almede blijken i leverde van de goede vorderingen door de leerlingen gemaakt. Bijzonder vermelding verdie- t nen de gepaste antwoorden door de leerlingen 1 in de vormleer, natuur- en rekenkunde gege- 1 ven, waaruit men duidelijk ko* ontwaren, dat 1 ook dit moeijelijker gedeelte van het onderwijs t door hen goed werd begrepen. i Alsnu werden aan de aanwezigen de blijken I getoond van de vorderingen der leerlingen in ' de schrijfkunst eu van de handwerken der i meisjes. De heer mr. J. L. de Leao Laguiia, : een der medebestuurders, reikte hierna met eene « warme en gepaste rede aan de kinderen, die i aanspraak hadden op belooning, de voor hen I bestemde prijzen uit. De leerlingen die de ■ school verlieten kregen, behalve een loffelijk i getuigschrift, een pak kleederen, eu dezulken 1 (Jie door getrouw schoolbezoek als anderzins ' zich loffelijk hadden onderscheiden, beloonin- ' gen in geld 'an ƒ t) ieder. Dezer dagen overleed te Pesth een Israëliet, die wel tot de grootste zonderlingen mag ge" rekeud worden. Ofschoon hij zeer rijk was I hij liet een vermogen 'au ongeveer 400,000 11. I na plagt hij zich toch nooit zat te eten; e vlee-eh nuttigde hij slechts op Sabbath- en i. feestdagen en ook dan nog maar zoogenaamd n afval, dat hij voor eene prijsje van de slagers i- kocht; even zoo nuttigde hij ook slechts oud, beschimmeld brood. Zijne gierigheid verj oorloofde hem niet in het huwelijk te treden, 'g Alle huiselijke bezigheden, zelfs de wasch, ;t verrigtte hij zelf. Ook zijne woning was hoogst n armzalig; zij bestond uit ééne kamer in een ). huis in de voorstad. In zijn vaderland (Polen) s had hij nog een broeder en eene zuster. De II eerste, een arm, doch reglschapsn man, kwaui r den rijken gierigaard eens bezoeken, ten einde 1- hem te bewegen iets bij te dragen voor de huwelijksgift zijner dochter. De vrek gaf hem —. tien gulden, onder voorwaarde, dat hij (de d broeder) dadelijk naar huis zou terugkeeren. e Met een bedroefd hart voldeed de arme man tl aan die voorwaarde, doch spoedig na zijne teil 1 huiskomst ontving hij een brief uit Pe.-th, waarin zich 1000 ff. bevonden. De brief luidde aldu*: ~Geliefde broeder, boud mij niet voor ieniaii 1 in wiens hart de broederliefde is uitgedo d'd. Dj tien gulden, die ik u hier gegeven heb, moesten slechts tot reisgeld dienen, opdat gij te voet zoudt gaan, want iiad ik u hier eene grootere som gegeven, dan zoudt gij zeker naar buis gereden zijn en mijn geld dus nutteloos verkwist hebben. Hiernevens ontvangi gij fl. 1000, die gij als huwelijksgift voor uwe dochter kunt gebruiken. Zoek u tot schoonzoon een braaf man, die het geld niet verspilt, dat ik in het zweet mijns aangezigts verworwen en vermeerderd heb.” Niettegenstaande hij van het geld een afgod maakte, kon hij er toch nooit toe besluiten, het tegen rente uit te zetten; om van zijn Mamon niet te scheiden, liet hij het ongebruikt liggen. Toen baron Sina hem eens op het on* redelijke van zijne handelwijze opmerkzaam maakte, zeide hij: vHe zorg zou mij den slaap benemen, indieu des iiaijhts mijn geld zich niet veilig bij mijne legerstede bevond. 8 Julij. Heden had alhier de plegtige inwijding der nieuw gebouwde synagoge plaats in tegenwoordigheid van een buitengewoon groot aantal geloofsgenooten. Burgemeester, Wethouders en overige authoriteiten dezer stad en omstreken. Volgens het prograuiina zou dr. Isaacson, opperrabbijn te llotterdafii, twee malen den kansel betreden; j dit heeft ecliter door omstandigheden, van het i kerkbestuur onafiiankelijk, niet plaats gehad, i De heer J. Vleeschhouwer, godsdienstonder-I wijzer en voorzanger dezer gemeente, die 'aanvankelijk als tweede spreker bij deze plegj tigheid zoude optreden, verrigits nu ook de I in wijdingsgebeden en hield daarna eene fe.est-1 rede naar aanleiding van Psalm 127 vs, 1, ! welke een zeer gunstigen indruk op het talrijk i auditorium maakte. Het kerkelijk koor ouder ; directie van den heer Jacques Hartog en bij ’ deze gelegenlieid geassisteerd door een kwartet ’ van de heeren Schiiitzler uit EoUerdain, handi haiifde zijn roem; de verschillende gezangen ! (compositiëii \an den heer A. Berlijn) en die bij de zeven omgangen (compositiën van den j heer J. Hartog) werden met eenheid, iiuan-I ceriiig en maatvastheid voorgedragen. Te gt, ïlijkerlijd werd eene nieuwe wetsrol ingewijd, , ‘ zijnde met deszelfs toebehooren een geschenk van den heer Hijmau Hartog, oud lid dezer 1 gemeente, thans te Amersfoort woonachtig; ■ de dames onzer gemeente gaven bij dit feest ■ een paar keurig bewerkte zilveren U'ip ’Ss ’ en inej. B. Grotschalk en hare zuster H. van ; Houtem te Heusden eene fraaije zilveren kelk; ' de Arke prijkte met een prachtig nieuw' TUniJ 1 bewerkt door de heeren van Oven te'sHage. ’ De gelieele plegtigheid was uitermate *ticb• tend, zoodat alle aanwezigen diep bewogen ■ hel nieuwe bedehuis verlieten; de heeren Bur• gemeester en Wethouders gaven luide hunne , tevredenheid te kennen over hetgeen zij get zien en gehoord hadden, en hebben alle autho-1 riteiten dan ook de avonddienst mede bijge) woond. Als een bewijs van verdraagzaamheid J zij nog vermeld, dat het bestuur ran de afdee-1 liug Nut van ’t Algemeen, alhier aan de Israëiie’ ten tot het houden van een bal hun gebouw 3 met zalen en tuin hadden afgestaan; bij het > binnentreden der groote aaal weid men ge-3 troffen door eene met kransen omhangen in• scriptie: uTer Eere der Israëlieten.” Twee I eerebogen waren door niet-Israëlieten nabij ■ de synagoge opgerigt, terwijl beleadende huizen , prijkieii met uitionale vlaggen. INGEZONDEN STUKKEN PAEDAGOGISCHE OPMERKINGEN. I'. De Methode. Bij alle menschelijke betrekkingen, die op een bepaald doH geiigtzijn, worden natuurlijk en vau zelf die wegen opgespoord, die middelen gebezigd, die rigting beproefd, welke op de zekerste, grondigste en spoedigste wijze tot het beoogde doel kunnen leiden. Is nu sprake van het hoogst belangrijke j doel der opvoeding door onderwijs, zoo zullen j zeker de wegen en middelen hiertoe niet zonder biTang zijn. Is geestelijke opvoeding en onderrigt voor den mensch noodzakelijk, zoo zal het zeker noodzakelijk zijn, de middelen, die hiertoe kunnen leiden, zorgvuldig en oplettend op te sporen en te beproeven. Geestelijke opvoeding of onderwijs beoogt niets andeis da» den mensch zondanig fe vormen, dat hij eenmaal met vrijheid van zijn wil, zelfstandig en zonder aanleiding zijne menschelijke bestemming te gemoet kan gaan; al het edele cn goede, waartoe liij volgens zijne natuur geschikt is, uit zich ontwikktleii; de,a geest, het goddelijke evenbeeld in hem gelegen, in het licht kan doen komen. j Het spreekt van zelf, dat bet godsil. onder wijs tc dien opzigte zich op het veld van geestelijk voedsel als het meest bevestigende cn uitmuntende toont. De leerling zal dus deze vorming bereiken door het leeronderwerp op de meest doelmatige wijze in zich op te nemen, waartoe alle middelen en wegen, op de leerstof, den onderwijzer en den leerling betrekkelijk; lucht, orde, leerwijze cTi hoegenaamd ook, zemen te vatten zijn. Wij willen ze aanduiden door het woord Methode, welke heteekenis, in den uitgebreidsten zin, nil zeggen: de iveg tot een doel leidende. Wij verstaan echter onder Methode, in beperkten zin, gevvnonlijk : hef behandelen, handhaven en toebereiden van de leerstof door den onderwijzer. Dien teu gevolge splitsen wij deze vluglige beschouwing, zoodat wij ten eerste eenige geschiedkundige blikken op de Joodsche oudheid werpen, van het stantpunt der Methode in uitgebreidsten zin, en dan de vroeger (Opm. C.) besprokene leeronderwerpen behandelen, van het standpunt der Methode in beperkte opvatting. I. AVij moeten van de Joodsche oudheid, even als van de oudheid in ’t algemeen, niet een volmaakt systeem, eene bepaalde, uitgewerkte theorie van Paedagogiek verwacliten, wat eerst de vrucht van zeer lange, door vele eeuwen zich uitstrekkende, naauwkeuriïre beschouwing en ondervinding zijn kan, en niet in den jeugdigen leeftijd van het schoolwezen volbragt kan worden. Wel echter vinden wij reeds daar belangrijke stof tot eeii zoodanig gebouw, in onderrigtende, dit onderwerp behandelende stellingen, in verhalen van feiten, in gesprekken, in scbriftuitleggingen. In de Talmudische en Midraschische literatuur zijn zulke aanwijzingen verspreid, waaruit blijkt, dat men in die tijden reeds al datgeen, wat de strekking van onderwijs ten opzigte van de natuurlijke hoedanigheid des menschen, kan begunstigen en ondersteunen, juist en duidelijk heeft begrepen; terwijl de middelen tot het bereiken en verwezenlijken van zoodanige pogingen zoo als steeds in alle menschelijke werkzaamheden van tijd, ir aatschappelijke betrekking, levensbeschouwing en vele andere omstandigheden zich afhankelijk toonen. Uit dien hoofde zullen wij bedoelde middelen wel nu en dan eigenaardig vinden; de oude paedagogische grondbeginselen echter, op kennis van den mensch, van zijne goede en slechte trekken en begeerten berustende, zonder aarzeling als onze eigene moeten erkennen. Wij moeten nog aanstippen, dat deze stellingen niet alleen voorschriften bevatten uit- sluitend op lager ouderwijs doelende; zij behandelen dikwijls het onderligt iu 't algemeen. Immers, hoezeer ook lagere scholen bereids hebben bestaan, moet men de scheiding tussclien hoog- en lager onderwijs in die tijden niet zoo streng nemen als wij het gewend zijn, en derhalve kunnen wij tevens iu de onderrigtsbeginselen en middelen niet overal deze scheiding verwachten, wat ook niet overal zoude noodig of mogelijk zijn, omdat sommige, en wel niet weinige, beginselen op iedere soort vau onderwijs, sommige op iedereii leelijd toegei past moeten worden. ! Verder is niet uit het oog te verliezen, dat even als bij alle rabbijnsebe leerstellingen en spreuken, deze paeda;'ogisclie regelen steeds door de H. S. gesteund of daarvan afgeleid worden. Eindelijk zij bier nog opgeinerkt, dat bet grootste gedeelte dar stellingen en voorschriften, die bepaaldelijk het onderwijs voor de jeugd behandelen., door dezelfde mannen, tijdgenooleii (in de vierde eeuw gew. j.) zijnde, uitgesproken is. zijn hier Abaje eu Kaba te noemen. MMj willen het nu beproeven, de belangrijkste ' plaatsen, die klethode, in vroeger bedoelden zin opge.vat, betreffen, te verzamelen, te scheiden en in zekere katliegoriën te rangschikken, j De opvoeding en opleiding des menschen moei overeenkomstig de natuur iijn. Het behoort tot de ingeschapeue grondtrekken des menschen, iedere kunne den haar eigen werkkring aan fe wijzen. Wanneer nu beroepsbezigheden, zich tegen de natuur verzettende, in den Talmud zoo als wij weldra zullen zien afgekeurd worden, zoo geschiedt het niet zonder eenige aanleiding van de H. S. De woorden (Deut. 22, 5). „Eenevromo zal geene manskleedingstukken dragen, en een man zal geeiie vrouweukleederen aandoen, loant wie dat doet is den Eeuwigen, uwen God, een gruwel,” zinspelen er zeker oj). Dit verbod wil, naar alle oude schriftuitleggers, onzedelijkheid, ontaarding der geslachten,. voorkomen. De meeslen verstaan onder “13JI '''73 kleedercii. Onj kelos alleen echter ziet daarin wapenen (ppn n3in pi)- Hij ziet dus in deze woorden het verbod opgesloten, dat vrouwen niet een beroep, alleen voor mannen geschikt, mogen ' uitotfeneii. ' In den Talmud nu {Sota IIJ) en Midrascb [Schemoth-Rabba c. 1) zijn ds woorden : „door allerlei arbeid die zij {de Egyptenaren) hun oplegden met wreedheid ipSS).” (Exod. 1, 14), I verklaard als volgt: „Zij (de Egyptenaren) de werkzaamheden verwisselende, lieten de mannen vrouwen-arbeid en de vromoen mannen-arbeid verrigten.” D'E’l D'tt’JN rüNP i’a’SnD Uit deze verklaring blijkt duidelijk, dat men het als de wraakbaarste ruwheid, ontaarding en oiimenscbehjkheid beschouwde, wanneer op zoodanige wijze meuschen genoodzaakt worden bezigheden uit te oefenen, die onnatuurlijk zijn *). *) Hoewel het onze taak hier niet veieischt, deze .'Vgadische stelling nader te bespreken, i.s ze o. i. al te belangrijk eu opmerkeuswaardig teu opzigte vau de gesebiedenis voor welke ze, zoo ver wij weten, tot nog toe niet is gewaardeerd geworden om er niet op te wijzen. Overal toch zijn de Agadische uitleggingen van het schriftwoord op eenige wijze, bf door net woord, dat verklaard zal worden, bf teu minste door eene letter ' van dit woord, bf door eenig berigt, verhaal of • traditie, ondersteund. Voornamelrk is dit het geval, . wanneer aan de verklaring voorafgaat : Tj'-n (wü . leeren), zooals de leeswijze vau onze stelling in Midr. ’ (enz. 'inv -.■d-'Ci) is, terwijl dit woord in den Talmud ontbreekt. Maar hier kan ónmogelijk uit ■pir.z de aan• gehaalde afleiding voortvloeijen; dus moet beproefd 1 worden, de uitlegging van elders te staven. ; Herodot. (1R35) verhaalt in de schildering der Egyp‘ teuaren, dat in Egypte de werkzaamheden der meuselien • volstrekt verschillen van de bij andere volken ge-3 wone wijze, en wel, dat daar „de vrouwen de be . zigheden op de markt verrigten en handelen, terwijl de , mannen thuis weweri’ enz. Reeds hieruit kunnen w'ij opmaken dat het berigt van de verkeerdheid der zeden bij de oude Egyptenaren niet onbekend was. Belangiijker echter is een ander berigt ten aanzien . van dit onderwerp. Sophocles namelijk {Oedipus op Kolonos v. 337—341) i Terwijl wij echter iti het bovenstaande gezegde de onuatuurlijke verdeeling der beroepsbezigheden bij gelegenheid van een verhaal afgekeurd vinden, hooren wij op eene andere plaats hetzelfde denkbeeld in een regtstreeks verbod uitgesproken, en wel door de woorden der Mischna; ,fNiemand zal zjn zoon een vrmmen-ambacht doen loeren”. DIN* a’K’in miOlN n.v zoo is de lecswdjze van de Mischna in de Talmud-uifgaven Kielduschin 82a, die van de Mischna-uilgaven is Kidduschin 4, 14 D'B’in P miDIN de eerste leeswijze heeft R. Assher, de tweede R. Is. Alfasi). De gewone beroepsbezigheden der Israëlietische vrouwen in aloude tijden blijken uit I Sam. 8, 18, en voornamelijk Spreuken 31, (vergel. ' llomer. Ilias 22, 441, o. a. p Lurtius 5, 2 ; Ovid. Metamorph. 4, 34). (JKoreU vervolgd Dr. L. Lanusbeikt, Opperrabbijn. doet den ongelukkigen Oedipus het gedrag zijner zonen met dat der dochters vergelijken; dat van de hem verlatende zoaen afkeuren, dat der hem beschermende dochters prijzen. Bij deze gelegenheid vergelijkt Oedipus zijne kinderen met de Egyptenaren, getuigende rem deze laatste dat, wat door Herodot. op de aangehaalde plaats geschiedt. Tot deze Sophocleïsohe verzen vinden wij eene voor ! ons hoogst belangrijke opmerking van den Scboliast, i namens den geschiedschrijver Nymphodorus, naar welke Sesostris de talrijke mannen in Egvpte verzw'akkeu wilde, opdat zij niet zamenrotten zouden, om gelijkstelling te verkrijgen ijxoh'Kov:; ovrcegoïreog pij (>uarnaq.'tvtcC tn inoiioiniav óejfii]e>o}(te-—; merkwaardig, bijna gelijkluidend met .son dj cidui nni' ,3 UD ij’NJ'J' Sr Exod. 1,10). Het wordt nu breedvoerig, nog meer dan bij Herodot , uiteengezet, wat Seso.- tris bepaalde, om zijne bedoelde pogingen te doen slagen. Wclligt kan tn laopoiQiai/, gelijhsteUilig, aanleiding geven tot de veronderstelling, dat niet de eigenlijke Egyptenaren, maar een buitenlaudsch in Egypte gevestigd, talrijk volk door Sesosirii op deze wijze is mishandeld geworden; hoewel men tevens hierbij aan het Egyptische kastenwezen kan deuken, in gevolge waarvan de lagere kasten in hare regten zeer beperkt waren. In ieder geval blijkt uit het door den Scboliast aangehaalde berigt, dat Sesostris de koniiig was, die het onmeuschelijk ontzenuwen der maunen in Egypte wilde bewerken; en uit onze Agadische stelling, dat dit middel is gebezigd, om Israël in Egypte te verdrukken en te vernielen. Dus wordt door beide zamengevatte beriglen de meeniug .gestaafd, dat de verdrukking van Israël onder Sesostris (den tweeden van dezen naam, Ramses) is bewerkt geworden. Mijnheer de Eedacteur ! In uw voorlaatst No. word ik aangevallen door een’ ongenoemde en beschuldigd; 10. dat ik geen fair speel, 20. dat ik de beide bijzondere onderwijzers te Groningen beleedigd zou hebben, 30. dat ik den heer S. J. van Ronkel zou hebben gevleid. Alvorens deze punten te wederleggen, merk ik op, dat de geachte schrijver in den aanhef zijns artikels de ronde waarheid zegt, dat bij mij niet begrepen beeft, I tenzij hem daartoe de wil ontbrak. Ook komt zijne I raadgeving aan het einde wel wat laat, daar het door mij geschrevene zijn ontstaan aan rijpe overweging te danken heeft. 10. Reeds lang was mij de toestand van het godsdienst-ondcrwijs te G.' ter harte gegaan; doch daar niemand aldaar er van repte, achtte ik het nutteloos, . I mijne zwakke stem te verheffen. Maar toen ik merkte I dat de Eerw. Opperrabbijn begon te hervormen, voelde lik mij gedrongen het naar mijn bescheiden oordeel «rar* j uitgangspunt der hervormingen aan te wijzen. Dat nu i I die oprakeling der koorgeschichte zoo laat komt, is ; alweder de schuld van mijn wikken en wegen. Dit zij ; genoeg ter verklaring der combinatie, welke de sohrijt ver zoo schreef heeft believen te noemen, t 20. Wat de onhandige beleediging der beide onderwijzers betreft, het zal ieder onbevangen lezer blijken, i dat ik beu daartoe te hoog acht. Integendeel heb ik t met groot genoegen een voormiddag in de school van r den heer H. van Ronkel doorgebragt, en mij verbaasd f over de vorderingen der leerlingen, zoo zelfs dat ik , ZEd. mijne verwondering te kennen gaf, dat deOpper-1 rabbijn niet eens zijne school in dit blad vermeld had, . gelijk dit reeds eenige malen met die van den heer 1 Wagenaar te Appingedam is geschied. Het zal den – schrijver lilijken, w'anneer hij mijn vorig opstel nog 1 eens met een blik verwaardigt, dat ik slechts van de orde, de Inoaleu en den materiëelen toestand der on– derwijzers gesproken heb. üf nu de vakken, waarin 1 de leerlingen het zoover gebragt hadden, de doelmatigste en naar den geest des tijds zijn, heb ik in het midden gelaten, wijl het geenzins mijn doei was, de e onderwijzers te beoordeelen, maar alleen den w'eg aan j te wijzen ter verkrijging van beter onderwijs en meer-1 dere beschaving. Voor het overige vraag ik een ieder, of men het 1 eene toekenning van dépouilles kan noemen, wanneer men voorstelt een hoogbejaarden onderwijzer te pen) .sionneren, zijne school to vervormen, ja! te vernieuwen sa een’ ander in zijne plaats te benoenieut- Welligl Leeft de schrijver, die toch. volstrekt vreemde w oorden wil gebruiken, toevallig geene andere uitdrukking kunnen vinden! 30. Aangaande het derde punt geloof ik, dat geen onpartijdige in mijn schrijven vleitaal zal vinden, en bad ik van ’s mans énergie gewaagd, daii nog zou ik mij daaraau niet hebben schuldig gemaakt, veel minder zou daaruit volgen, dat de beide andere ouderwijzers geene énergie bezitten. Immers de heer S. J. v. R. 13 genoegzaam bekend als een ijverig en degelijk onderwijzer, waarvan mij overicens ook een schoolbezoek bij ZEw. overtuigde, en stelde ik voor, ZEw. te pensionneren, dan was het geenzius, om ZEw. ter zijde te stellen, zooals sommigen, in tegenstelling met den schrijver, begrepen; integendeel om ZEw. eene eervolle rust ua vijftigjarige trouwe dienst te verschaffen. Zelfs zou ik ZEw. gaarne het toezigt over de door mij gewensolile school zien opgedragen, zoo slechts het onderwijs door jeugdiger persoueii gegeveu w'erd. De geheele redenering des schrijvers heeft dus blijkbaar ten doel, mij onbillijkheid door sympathie voor deii heer S. J. v. R. loe te dicliteu, ten einde zijne antipathie tegen dien heer lucht te geven, en moet ik met eene raadgeving sluiten, dau zij het deze : dat (Ie schrijver in hel vervolg eens anders woorden wat minder subjectief opvatte en wat racer onpartijdigheid toone. G. V. Z. AQVERTEMTI EN. f) 80-JARIGE ECHTVEREENIGING f MEIJER PHILIP ZADOKS f 11 NAATJE MOZES MÜNNICKENDAM. || 'i, , 6 T.ammuz 5624. S f iirjüïjirTB64. ■ (603) 4 Runne dankbare Kinuleren. S S5-lajrise Kehtvereenljfiiig C ' S V.AN iC – % I. E. VAN D.ANTZIG Ê i j S. SANI) E R S. ff 16 .lulij 1864. f » J 2 J amrauz 0624. % (604) Rnnne dankbare kinderen. 3. I zijn bij den Boekdrukker en Uitgever J. LE- | I YISSON firma 1). PROOPS Jz., a 15 Cents ' per Exempl. te bekomen, gedrukt met de reeds • bekende groote letter. (605) In een Magazijn van MANU EAGTU REN wordt gevraagd i EEN BEDIENDE, met het A’a'< en Kantootwerkzaamheden bekend. Adres met eigeiibaiidig gesclireveii Jranco brieven, onder letter A., bij Gebr. Haagens, Boekhandelaars te Rotterdam. (606) In eene stad in Zuid-Rolland wordt ten I spoedigste gevraagd een WinkolbodiGlKlG, voor het vak van lIEEREN-KLEEDINGSTUKKEN. Bij voorkeur zullen in aanmerking komen zij, die reeds als zoodanig werkzaam «aren en bewijzen van goed, zedelijk gedrag kunnen overleggen. S.daris naar bekwaaniheden. Adres met franco brieven, letter W., aan den Kantoor-Boekhandel van J. Dav'idson-Peesburq, te 'sßage. (607) In een klein, deftig burgergezin te ’s Rage wordt tegen 1 Augustus a. s. gevraagd eeiie Israëlietische KEUKEN .MEID, van onbesproken gedrag en die levens het noodige Huiswerk kan verrigteii. Zich te adresseren met franco brieven, onder letters L. R., aan den Kantoor-Boekhandel viui J. Davidson-Presbueg te *s Gravenhage. Aan -bovenstaand adres kan zich ooTc met franco brieven, letters P. D. adresseren, eene fiksche WERKMEID, om met 1 Augustus of eerder iu dienst te treden. (698) REGENTEN van het NEDERLANDSCH ' ISRAkLIETISCH MEISJES-AVEESIIUIS al- | bier berigten bij deze, dat zij DRIE kinderen f in het Gesticht zullen opneraen, waartoe de t LOTING zal geschieden op 16 Augustus, 14 i Menachem. e. k. i Zij vertrouwen, dat de leden die in de betaling hunner bijdragen ten achteren zijn, in tijds het verschuldigde zullen aanzuiveren, ten ' einde iii het genot der LOTING te kunnen deelen. • Wijders roepen zij de betrekkingen vau ' Weesmeisjes op, wier vaders tijdens hun over- 1 lijden Contribuanten van het Weeshuis waren, ' en verlangen bij de opname in aanmerking te ' komen, zich scliriftelijk vóór 1 Augustus, 28 ' Taminoes e. k. aan te melden bij den Secietaris. .> Door deze opname wordt het getal AVeezen ■ thans 38 en dus met twee vermeerderd. Regenten nemen deze gelegenheid te baat, , degenen, die nog geene Contribuanten zijn, hiertoe aan te moedigen, ten einde dit getal, groot volgens de middelen, doch klein volgens de behoefte, steeds meer en meer uit te breiden. S. POLAK DANIELS, Voorz. , (609) JACOBÜS MULDER, Lid-Secr. i israêileiisclic llcstauralic. i De ondergeteekende beveelt zich beleefdelijk | aan bij het reizend publiek, hopende door eene j t soliede liedieiiing' zich ieders gunst waardig! te zullen maken, u J. M. VAN REES, t heiden. Middelweg over de Hoogelaiidsche ' Kerk, Wijk 7, No. 881. (610) v i ISRAËLiETEN, ' die genegen mogteii zijn, KaïlSCliei* BlOOd van‘de AM ST KRDAMSCHE MEEL- en BROODFABRIEK in MEPóT te nemen op niet onvoordeelige voorwaarden, gelieven zich daartoe aan te melden bij den ondergeteekeiide. K. L. J. HOEBÉ, I (611) i —-—■ I In eene der voornaamste steden wordt tegen ; Primo of half Augustus voor het MAN UEACTIJUR-VAK, MANTELS enz., gevraagd eene ; Winkeljuf vronw, van de Israël, godsdienst, I voor den veTKoo|) gped bekwaam. Salaris naar i bekwaamheid. Goede geluigschiifteii worden I vereischt. Adres franco onder letters S. R., bij ( Gebr. Belineante, te ’s Rage. (612) GEVRAAGD! Bij een Grossier in Mandf.actueen bier ter stede, eene JüEVROIjW. Zij die geruimen tijd iii zoodanige betrekking werkzaam geweest zijn, zullen alleen in aanmerking komen. Salaris ƒ 250 per jaar, met halve kost, zonder inwoning. Incliuerenden adresseren zich met franco brieven ouder letter V, aan het Bureau- van dit Blad. , (613) Een fatsoenlijk Israëlietisch JONGELING wensehte gaarne zoo spoedig mogelijk geplaatst te worden op een KANTOOR, ifINKEL of MAGAZIJN, Hij is reeds twee jaren dusdanig werkzaam geweest. Refleetiën franco onder letter A., aan het Bureau van dit Blad. (614) Om dadelijk in dienst te treden: vraagt men een JONGELING, niet beneden de zestien jaar en niet geheel onbekend met het BROOD- en KOEKBAKKERS-vak, bij P. M. lIiLDESHEiM Zoon, Brood- en Koekbakkers ie. Groningen. Blies en franco. (615) Bij de Israël. Riiig-syiiagoge te Gorredijk \ wordt ten spoedigste gevraagd een VOOR-1 ZANGER, ONDERWIJZER en SJOCHET. Salaris naar bekwaamheden. Gegadigden adresseren zich met franco brieven aan voornoemd Kerkbestuur. (616) i Bij de Israël, gemeente te Wmterswlyk wordt gevraagd een GODSDIENST-ONDERWIJZER en VOORZANGER, om dadelyk in dieust te trelen. Belanghebbeuden gelieven zich te adresseren met franco brieven, bij het Kerkbestuur aldaar. In eeii Magazijn van GAREN, BAND, enz. te Rotterdam wordt gevraagd (620) EEN JONGELING, tus?clien de 18 en 24 jaar, grondig met het vak en den verkoop bekend. Reflecterenden vervoegen zich met eigenhandig geschreveu franco brieven, ouder letter X, bij Gebroeders Haagens, Drukkerij en Papierhandel aldaar. I^3 City private Hotel and Boarding House. 1, Bury itreef, St. Mart/ Axe, LONBEN. De oiidcrgeteekeiide heeft de eer ter kennis te brengen van bet Jsraël. publiek, dat bij eigenaar is geworden van bovengenoemd HOTEL RESTAURATIE- Het huis is geheel op nieuw ingengt. Hij hoopt door zindelijkheid, stipte bediening, beleefde bejegening en billijke prijzen genoegen te geven aan allen, d e hem met hunne gunst zullen willen vereereii. Behalvo de Engelsche, worden ook talen vau het vaste land in zijn IKJTEL gesproken. MOSS. JOSEPII. In net NED. PORT. ISRAËL- JONGENS-WEESHUiS ABY JETHOMIM alhier, wordt gevraagd een SUPPOOST van de Israëlielische godsdienst. Reflecterenden adiessereii zich met eigenhandig gesebreven brieven en va i een behoorlijk getuigschrift voorzien, aan den Vader van voornoeiiid geslicht, bij wien nadere informatiën te bekomen zijn. ' (622) Ter vültooijiug der op de V'i mcnn .tii.s’ 't nnnr te Jeruzalem opgetrokken synagoge, is bij de heeren Pekidim eu Amarcalim, residerende alhier, verder in dank ontvangen : Door den M''el-Eerw. heer L. B. Ottenzosser, Rabbijn te llochberg, nog / 66,97. Door den Wel-Eerw. heer S. B. Bamberger, Opperrabbijn te Wurzburg, nog ƒ27,55. Door den Wel-Eerw. beer S. W. Klein, Opperrabb. te Colmar, nog frs. 141,65. Van het Kerkbestuur te Hardeubergh, bijeengezameld door den heer W. Schrijver, Israël. Onderwijzer aldaar, van M. L. R. ƒ 1,80; J. P. / 15; M. K. te G. / 0,30; S. B. ƒ 0,60; M. B. ƒ 0,50; te zamen ƒ 3,35. ALMANAK. Van 11 ïammoez tot 17 Tammoez 5634. Van 15 Juli] tot 21 Jutij 1864. Ingang van den Sabbatli 7 uur. .-'.atufdag pSai npn a II itgaug van den ISabbatb te Amsterdam: voor de Nederl. Israëlieten te 9 a. 8 min. , , Portug. Israëlieten » 8 # 58 t Donderdag iioro njiaï' 1313. DRUK VAN S. M. COÜTINHO .)s- A Do. 