Hanserecesse von 1431-1476
Digitized by Google Verhandlungen zu Utrecht — 1474 Kehr. — Mai. — n. 153. 357 Da sind; nach vielen mehr Entscheidungen erden und wieder reden deshalb gehalten, lyurup, is nach Herstellung von dem Sendehod der Wendischen Steile vorlagen lassen, indem sie einige Vrede oder Aufslag zu etlichen Jahren kommen, auf Menschen Job suchen, sie sehen, schuldig, strenge noch Wut suchten, sondern zu Gnaden und Frieden geneget werden, wären sie untergangen, indem sie sich mit allen anderen Punkten abfinden würden, zwei Tollen zu geben, als eine ein soll und eine ein verschenkt, und dass deshalben ausgewirkt zu etlichen Prinzipalien worden gehalten und benutzt; dies als wenn auf den auswachten Tollen, dass die auf den Prinzipalien unbelastet bleiben; und so wiederum, indem eine auf den Prinzipalien hatte getollet und diesen den ausgewirkt noch vorbijelassen, sohler, dass man das dann eme dar ein Zeichen gibt an die auswachten, darmede zu entstehen, und so wiederum, wenn auf den auswachten Tollen und noch zur Prinziplinien zu kommen, dass man den dar auch ein Zeichen gibt, darmede zu entstehen, solche, dass die Kaufmann und sein Gut vorder unbeschädigt bleiben möchten. Und dies zu dauernden und zu wärdenden der Zeit des Friedens oder Bestands, als men hier nun, so man hofft, vereinigend worden; doch mit sodannen Unterscheid und Protestationen, als solche Vrede oder Aufslag expiriert werden, diesen dann liebendes, Contract und alle etlichen Parteien in sich rechtschaffenen unschuldig zu sein und dar nein Fundament auf zu setzenden ohne irgendwelche Bemerkungen auf sein Gut recht zu stehen, in aller Lüge, die Vrede oder Aufslag nicht beschehen, noch gewesen, in aller Instanz so ihr jetzt steht. In Lavant der Kommissare eingelichen protestierten. 3. Vorderer so in dem anderen, sosten, achten und elften Artikel der repliken der Wendeschen stede, sendeboden, mennichte, geschützt van den auswachten, ist helevet, so in dem ersten, aufgetaucht, dessen Schrift hier zuvor, ausgedrückt ist. 4. Item vorderer ist mit den bereit commissarien des Prinzen eines Artikels halben, überiegengommen, ausgedauert der gute halben, die zwischen dort Holland körnen und eran plichtige tollen gegeben, haben und vertan to Bergen up den Soem. 5. Verhandlungen in Utrecht — 1474 Febr. — Mai. — n. 153, 154. werden gebracht und unverkauft bleiben, anders ute den einen Schein in das andere werden gesetzt, dass wieder van dar gau sal, dass der tollener to Isikerorde darauf noch andere Weise tollen haben will, so dass man ein gut zwei Vortollen mot etc. haben, die commissarien geloven, dass also ernstlich to Bestellende mit dem tollener, dass sodann ave svn und nicht mehr geboren, ein sole etc., bei also id van altinges nicht wollen gewesen, sy. 6. Iterum auf das Punkt in derselben repliken, anfragend, dass geleidegelt auf der Hunte etc., des sich die Stadt von Holland ok heute tnede besinnt, und dass sie deshalb vorvollgt darauf deden etc., sind die Semleboden der Wendeschen Stadt zu erden, bei also die Stadt von Holland, dass an sich nehmen und darauf vorvollgt to Wendeschen Stadt, besten tnede, don, wollen, so dass das geleidegelt auf die alten Vermutungen ander oder abkommen. 7. Item auf die vierte punkt in den repliken, betreffend das Anklausen und Rodergelds etc., begerden die Deputierten der Wendeschen Stadt, so dass nun so hoch vorliegt, wer id wieder auf 6 ß große to habende, so id von altiges gewesen, wie. De commissarissen seleus des akkers en rodergeldes dat sodan op 28 ß voorhoget was, mocht wellicht van ambriesing gebracht zijn, doch konde men id doen hinken, dat men voor de gabe had dan 6 ß, id solde daar nog bij blijven. Welke de deelden der Wendt'schen stede en daarop anstoot laten. Upt de vijfde punt in de replieken, aan de Ire grote van des borggraven tollen, de tuin gilt van een terling lake to Leyden, hebben de stede sendeboden geantwoord, dat ze de drie grote tevreden zijn. Van den 12 grooten van den terling lake tussen Leyden en Amstelredamme to geveude, seden de stede sendeboden, een nuwisch kwa to weerzijnde; daar toe de commissarissen geantwoord hebben, dat dat een uitzicht was. Item upt de zevende punt in de replieken van wegen de commissie etc., hebben begerd de stede sendeboden van de heer commissarissen dat beste verklaring uit te doen, dat de mochte blijven in ererblijkende de tijd dessen bestaan, zo dat provisie daarop geschiedt; daar ze dat liefst in doen willen. Item van wegen des punten des borggeldes halven, zo Robert Haken wedervonden is, zo dat breder in de repliek is uitgedrukt; daaruit de commissarissen hebben geacht provisie te doen, of het in toekomstige tijden meer gebracht; en dat ze deshalve aan de van Middelburg schrijven wilden, een klachtig te maken, en indien ze dat niet en deden, dan zou het de raad in het Hagen doen etc. Welke de semleboden der Wendt'schen stede danknamig aanvaarden. Dit vorgeschreven is overeengekomen, zo verantwoord men de andere artikelen overeenkomende werd en bij protestatie zo voorberocht is aan beide zijde beschenen. 154. Überreichung der Gesandten des Herzog von Burgund und der Provinzen Holland, Zeeland und Westfriesland mit den Hassendeboten der vendischen Städte. Utrecht, 1474, Apr. 29. Kaus der Handschrift zu Köln, ff. 153—163. Im Vergleich mit dem Transkript in Nr. 156, bietet diese keine bessere Lesarten und ist an Schreibfehlern nicht frei. Es beginnt mit der Aufzahlung der Gesandten, both in Theile, gibt sodann kurz den Inhalt von § 1 an und geht hierauf sogleich zu § 6 über. Verhandlungen zu Utrecht. — 1474, Febr. — Mai. — Nr. 154. In nomine domini, amen. Vrolijk, zij, also in verityden orgelge, tweeënelig en ongezreeld gewest, is tussenvoortgekomen den landen van Holland, Zeeland en Vlaanderen, onderstelten genadigen heren hertogen van Brabant, graaf van Holland, Zeeland etc., aan de een en de andere kant, waaraf in den jaren van ons heren 1441 binnen Kopenhagen met volbracht en willen bijder vorscreven partij gevatten zij en een opslag der vrede edder bestand van derzelfde tijd aan beter toegewijd 10 jaren negest sommer middel daar na volgende durende gemaakt is, welk bestand daarna to etkelken jaren van tijden to tijden voorbijgegaan is, darom de een sodanen opslag vorder to voorlengende edder een teken lijken vrede tussengekomen bijden vorgescreven partijen to eindelijk in een dag voorbijramen, beleefd en gehouden is binnen Utrecht, aangaande aan 24 daghe des maats, maart en voorde continuert, Daar dan van wegen de heilige groeiende prijzen, heren hertogen van Brabant, verschijnen zij in zijn genaden raden en commissarissen, als Gerd heer to Assendelfst en heer Jan van Halewyn, doctor in heden rechten, meester van den reipisten van zijn huis, en van wegen der landen Holland, Zeeland en Vlaanderen de samen, als van Dordrecht meester Cornelis de Jonge pensionaris; van Haarlem Luytken Gilberts (schout); van Delft Jacob Lammeertson, burgemeester, en Jodocus Johansson schepen; van Leiden Wilhelm van Buschsen, burgemeester, en meester Arnold Malet pensionaris; van Amsterdam Clawes Stanssen, burgemeester, en Peter Roeland; van de Goudse Reymer Keen; de Schiedamse Jacob Frmbondi; van ibburg Zuyderze Peter Hugen, op de ene. En van wegen der voorbenoemde zusterwetensn steden heren Hendrik Murmester, lector, doctor, burgemeester van Hamburg; Johannes Bersenbrugge, secretaris van de raden van Lübeck; Johan Durkop, olderman, en meester Gerd Bruns, secretaris des koopmans van Brugge in Vlaanderen residentie op andere zijde. Verhandlungen zu Utrecht — 1474 Febr. Mai. — n. 154. Am vorhergeschriebene Zeit in der Schweiz, insbesondere in der Zentralschweiz, erscheine ich in der Regenter des Klosters der Innere Bruder zu Utrecht, van wegen des obgenannten Grotmögeldes, Prinzen und Herren, bärbeigt von Burgundien, seine Genaden Commissarien, Hier Gerd, lierer zu Assendelft, und Herr Johan van Halewijn, in beiden Rechten Doctor vorsehen; van wegen der Lande Holland, Zeeland und Vriesland, die ersamen von Dordrecht, Recht Meister Cornelius de Jonge, Pensionär; van Harlem, Wolter van Backensteyn, Schöpfer; van Delft, Jacob Janicki, Bürgermeister; van Leiden, Peter van Zweten, liorghennester, Johan Arndessen, Schöpfer; van Amsterdam, Meister Jacob Ruysch, Dekeur van Sint Maarten, Pensionär, Peter Roelinks; van der Goude, Wolter Daniëlssohn Maes, Bürgermeister; van Middelburg, Adrian van Schoenenhoven, Bürgermeister, und Reynier Willemsohn, Schöpfer, und van Zyderzand, Johan Peterson, Sekretär. Und van wegen der Soszen und Wendischen Stadt, die vorbenannten Herr Hinrich Murmeister, Legum Doctor, Bürgermeister von Hamburg, Meister Johannes Bersenbrugge, des Rates zu Lübeck, Sekretär; Johan Durkop, Oldermann, und Meister Gerd Bruns, Sekretär, van wegen der Oldermann und Kompagnon der Düsseldorfer Hanse in Brügge residierend. Welke voorbenoemde commissarissen en sendeboden in het eerste hebben overeengekomen en hebben besloten, zonder toezicht of beraad, tot zoekende, eil fredelijk bestand durende het tot de eerste dag van januari volgend jaar, in zulk een schijn, dat de kopvolk en onderdanen van Holland, Zeeland en Vrijland en ook van de zo's Wendische steden onder elkaar, elk in des ander landen en bewind, binnen dessen middelen tijden, also tot het vorgesezen eerste dag van januari inclusief en dessen tijd gedurende, beide tot water en land vrij, vreemd, ongehinderd, omgeleid, ongerust en ongeteust met leven en goed zullen mogen koren, varen, keren en vorkeren en er kopen-schoppen handelen, also vrij als was het van oudens plagen en zo vrij als was het van ouden tijden en in bijzonderheid van tijden, zo de eerste uitslag tusschen de partijen tot Copenhagen gemaakt is, plagen te handen, tot de eerste dag van januari horen en daarna tot haar toe. Welke de commissarissen des vorscreven heren hertogen en de sendeboden der landen Holland, Zeeland en Vrijland hebben tot gezondheid en gevoel en geloof en hoop, dat de sendeboden der zo's Wendische steden, en zo wederverwachten de sendeboden der verschillende Wendische steden de reden en commissarissen en gedeputeerden der vrobenoemde landen te houden in goede lucht, vast, onverbroken, zonder argumenten, hulperezen en al thing dat men daar tegenwoordig zou kunnen soken mochten. 2. Vorder haben die vorgescreven reden und commissarien und gedeputierten der lande Hollant, Zeland und Friesland, ein und die anderen, die delegierten der sogenannten Wendeschen steden, ein und die anderen Seite gegriffen, überdragen und geeinigt, ein solches punkte, Artikel und bedachten, als sie, jede eine, die andere, gedacht und in Schriften übergegeben, haben, hervorgehoben, dass die vorgescreven Parteien an beiden Seiten hieran beraten haben, das ist zu wissen, die vorgescreven Reden und commissarien und die Sendeboten von Holland, Zeland und Friesland auf den Großinognaten Prinzen und Herren, Herzogen von Burgundien, edlen Herren und Prinzen, und die gedeputierten von den sogenannten Wendeschen städten an ihre ältesten Haus, die sie ausgesandt haben, an der anderen Seite; mit solchen Vorwürden, wer die Sache, dass deine Herren Herzogen von Burgundien, oder die Herren von den sogenannten Wendeschen Städten, die einen oder die anderen nicht belebt, dessen vorgescreiben, ramyng und überdragen, geconcipiert bei den vorgescreiben, Reden und commissarien und gedeputierten in beiden Seiten, in der Mauren als vorgescreiben ist, zu konzentrieren, zu beleben und anzuordnen, dass denen alle das, das jetzt auf dieses gegenwärtige Verhandlungen zu Utrecht — 1474 — Lehr. — Mai. — n. 154. 361 Dachvert van wegen myues genadigen beten gesagt und vorsprochen ist, in was für Art und Weise sie, und ob von wegen der im richten vorschreven up die Fragen und geschlecht zwischen partien wesenden gericht, welches wesen soll, als nicht gedenken und gesucht, unddatalt denen Parteien an allen Seiten das nicht entstanden mögen trecken oder keren tot prejudizien und nachteil von den anderen oder ihm damit behilfigen in zukommenden Zeilen in irgendeiner Weise, soll gehalten werden und respektiert als nicht gesagt, jede von den vorgenoemten Städten und fließenden up Alter Recht und damit war zu wären aufgeführt an dessen Dachvert. 3. Unde desse nascreven concept unde vorramyugho scholen de van Hollant, Zeeland unde Vresland binnen dessert tyd unde Michaelis 1 liget körnende brynghen an den heren hartogen van Burghuudien, unie syner genaden geliefde hirin to weten, unde de sendebode van der Wendeschen steile dergelyk an ere oldesten bryngen, unde iudeine de here hartogen van Burgundien unde de redere van de veende schen steden in den nabescrevenen saken beyde consenteren, ghelyk de geramet unde versproke syn, unde hyrna vorclaret scholen worden, so schal men de alsdau bevestigen, myt besegelinghe an beide syden also dat behort; dat is to wetene over der syde van Hollant myt breven unde besegelinghe van deine heren hartogen van Burgundien unde van vyff steden, also van dren steden van Hollant, der Leyden unde Ainstelredam twee syne scholen, unde deorde Dordrecht, Haarlem, Delft ofte Gouda, unde ute Zeeland van Middelburg edder Zierikzee, unde ute Westfriesland van Hoorn ofte Enkhuizen, voorvangende alle anderen steden in den luunden Holland, Zeeland unde Vriesland wesende; wol Vorstände dat de steile myt den heren hartogen van Burgundien geen eynen brief besegelen sollen inen de here euen brief unde de vorbenoemde steden sollen den andere brief toezingen besegelen. Desgelyk solen wedervernieuwd de Wendeschen steden over ere syden enen brief besegelen myt vyff van ereren segelen, voorvangende de steden, also van Lüneburg, unde voor alle andere steden van der hauze, alsoverre also il aangaat de suspensie van deine stapels unde alle tgent dat kort unuii corpus to wesen in de noeminghe unde beschaffende, de gescheen is edder sal mogen up de zee, to lande off andersins up de onderdanen unde inwoners des voorbenoemde heren hartogen van Burgundien, körnende, hanterende, vorkerende unde copmanschap donde binnen unde in den landen mines voorbeschreven genadigen heren hartogen van Burgundien. Unde desgelijks in verhalen manieren scholen besegelt worden van den vorgescreven prinsen unde heren hartogen van Burgundien van wegen synder genaden laud ofte onderdanen, unde voor van den vyff steden voorbenoemd, also van wegen van der landen Holland, Zeeland unde Vriesland, aangaande alle dat jonge dat kort unum corpus to wendend in de noeminghe unde beschadiging, de gescheen sal mogen up de zee, to lande off andersins up de onderdanen unde inwoners der Wendeschen hanzesteden, hanterende, vorkerende unde kopmanschap donde. Waarneem 11. Abth. 7. Bd. 46. Digitale versie door Google. Verhandelingen te Utrecht — 1474 Febr. — Mai. — nr. 154.onde plaats breven leveren to Utrecht der heerder huizen also dat behoort. Onde dat de voorafgeschreven soonden Schans steden ook al dan ere besegelde brieven school den landen Holland, Zeeland en Vriesland doen overleveren bij den oudsten van Brugge vorgeschreven, welke brief aan beide zijden inhoudende scholen zijn te houden van toepassing dat in dit tegenwoordig reces begrepen en geconcipieerd is. Waren avèr de zaak de voorafgeschreven partij off een van en dat Ghent, dat nageschreven en geconcipieerd is, niet volledig worden edder don en wilden, dat scholen ze blijven de tijd en steden voorafgeschreven malkander schrijven en doen zeggen, waar elk zich macht weten na toepassing. Oft oft dan dit concept nageschreven werd geleverd edder niet, lichtedemijn schal dat bovengeschreven bestand blijven toepassing den eerste dag in januari zo men wordt schrijven 75, welke is de 8 dag na Kerstfeest uegest komende, in zijn waren so voorafgeschreven is duuren en bestendig blijven. Unde une vol to vorclarendo de artikelen der concepten unde vomunes, darup de besegeling vorberort, by also de van beyden vorscreven partijen beleefd worden, gescheen schollen unde danume men beraid au den grotmorgen den prince, heren hertogen van Burgundien up eine unde de sosz Wendeschen stede op de andere side bringhen schal, umme to wetende, wes en daran beleven sal, so is to weten, dat men up sodane vorgescreven beraid unde beleef, in maten so it beroert is au den heren van Burgundien unde de sosz Wendeschen stede to hebbende, is vorraamet, vordragen unde overwonnen up alle gebreken uude schelen, au beyden partijen wensende unde in schriften, in dachten unde wedderdachten, repliken unde duplicaten etc. overgeleefd, in maten so hier navolget. 6. Int de eerste hebben de heren, raden en commissarissen des voorbenoemden prinsen van Bourgondië en de afgezonden der landen van Holland, Zeland en Vreesland op een, en de afgezonden der Wendeschen steden op de andere zijde, vooruit, overgekomen en malkanderen voorleggen, als op voorgerorde bekrachtigd en behagd des heren van Bourgondië en der Wendeschen steden, dat tussen de landen Holland, Zeland en Vreesland, onder degenen mijn genadigen heren hertogen van Bourgondië, op een en de afgezonden Wendeschen steden, eerlijk gesprekken, inwoners en onderdanen op de andere zijde, schieding zijn gewest boven dat bestaald voorgeroepen, durende tot de eerste dag van januarii negenkomende, een leugen bestaat, aan gaande aan de eerste dag des maand januarii negenkomende, zodat men schrijvend dat jaar na Gods geboren 1475, durende twee jaren lang na malkanderen negenkomende, als bestaat op de eerste dag van januarii des jaren, zodat men schrijvend dat jaar na Gods gehoord 1477, eertijds als lang als beide partijen mogen overeenkomen en de voorbenoemde prins en heer van Bourgondië van wegenc xyncr genade heeft laten beleven en ratificeren; zodat de voorbenoemde koplingen en inwoners der landen Holland, Zeland en Vreesland in de Wendeschen steden en erem gebeden, en weerom de koplingen, inwoners en onderdanen der Wendeschen steden in de landen Holland, Zeland en Vreesland vrij zijn, veel, onbelemmerd, onbeklemtoet, ongerastert met leven en goede moeten mogen zijn, gaan, keren en voorbijgaan en er een koppenschap handwerken tot water en tot land, dat voorgeroepen bestaat durende, zo vrij als het was van oudere tijden en in bijzonderheid van tijden, zo de eerste slag tussen de partijen te Copenhaag gemakerd is, plagen tot vermaakende in wijze en mate als het hierop navolgt. Jaar 1, wordt K. Digitized by Google Verhandlungen zu Utrecht — 1474 Febr. — Mai. — n. 154. 363 7. Item ist vorramet und überzeugenkomme, und vorschrieben des Heranprinzen und der Wendischen Städte behagt van wegenne des Stapels, den de Utte den landen Holland, Zeland und Friesland seggen van unus in jar van 71 schole in-gesetzt worden up ihm lüden van wegen de vorschriebene Hanzesteden, welche doch de contrarie und de Stapel van olden jahre gewesen sy, de demterden der Wendischen Städte geseht lieben: dat van wegen der gemeinen Hanzestede to ereu, willen und werdichteit des vakebenonieden irlichtigen Prinzen, Herren, Herzogen van Burgundien, denselben Stapel suspenderen, aufstellen und aufstrecken de tijd des bestaudes durende, angaende so id vorberort ist im jar so men wart schirvende 1475, soverre id anghaet de dre landen Holland, Zeland und Friesland. Habe die Wendischen Städte in deine dicte ok vorausgehen in erer vorsegelinge die gemeine Städte van der hanse. 8. Item van woche dat de sendelingen der Wendeschen steden hebben gehad overleg van wegen der gemeene hanze stad, dat desidue hanze steden niet sollen gerekend noch gehouden worden voor een corpus, dat dat niet alleen van der hanze uitging, misdeden of oorlogen schade deden aan land of water den onderdanen, koplieden en inwonenden der landen onze genadige heren hertogen van Bourgundien, dat dan de andere daarvoor niet durften gehouden worden noch daarvoor enige betere don of nog schuldig waren te doen; daarop de raad en commissarissen des prinsen hebben geantwoord, ze hadden geen macht van wegen der gemeene hanze stad op dat so punt gehad, indien het niet zo op den prins gebracht was, dan alleen hadden ze macht op de so Wendeschen steden etc., is voorraad en overwegend gekomen op dat voorscreven des heeren prinsen en der steden behoed en beoordeeld, dat de gemeene steden van der hanze niet gerekend zouden zijn voor een corpus, en dat de een voor de andere niet gehouden zal zijn noch de een voor de andere misdaad een betere doen en zal nog schuldig zijn te doen, maar dat elk de misdaad alleen te verhalen, te antwoorden en te restitutie daarvoor staat zo in de manier hier na volgende. Is te wetende, dat de voornemende hanze steden bevolken zullen, dat ze nog geen andere, bestaande in huren bewind, geyen piraten of luiden van orde of anders, die hen opstelden, nemen en beroven des heeren hertogen van Bourgundien onderdanen of koplieden, wonend, kormend en residerend in zijn landen, zodat onderdanen onze genade in de hanze steden of andere in huren bewind zouden niet laten komen, sustinueren en versterken met wapen of vitale kracht, dat men ook in de steden niet zou lijden en zal, zodanom piraten of rovers in ere havens en gebeden toekomen; dat men bij eer en mogelijkheid weten of te willen ook de schepen en goederen zo genomen niet dulden noch toelaten zal in de steden of onder erem gewind toepassen, toepassen, toepassen, toepassen, te voorziende, te parten, te houden of anderszijnde te voorkomen, te voorziende, te argumenteren en te helpen. En dat indien in de steden of ere havens en gewind zodanom genomen goederen des heeren van Bourgundien onderdanen en koplieden, wonend, kormend en voorkomend in zijn landen. Verhandlungen zu Utrecht. — 1474, Fehr. — Mai. — n. 154. Wegen darin zu soken in einiger Monat. Unde weert sake, dat einige stede van der banste off partikelre personen de contrarie van dessen vorsereven artikelen dede edder jemennt an de roveschei, parth off deel hadde, dat dan desulve stede edder personen darvor schulde lyden und gehalten werden unde nul en null anders. Desgelijnen in aller maniere schulde ok weddenimme don de iuwonenden der lande Hollant, Zuidland und Vreslant und sich so vorsereven is gehoben by den, de de beroven den kopman van de henzesteden. Item van wegen der tollen halten, angaende de grootmogendheids prinsen heren hertogen van Brabantien, darvan de sendeboden der stede begijn van wegen der gemene hanzestede, is voorraad un overeengekomen upt vorsereven des heeren und der stede behag, de tijd van dem bestand durende, dat de horen van Brabantien to vrede is van de kopman van der hanze nicht meer dan twee tollen to nemen of van syner genaden wegen to doen opboren of langs gaan, is to weten een in de verseheid un een in de sole; well voorstaan, dat het tollen tijden un to allen plaatsen syn wachten, sal mogen doen leggen. Dar en dat beleven sal. In de vor dem principale tollen vortolden, scholen de heiligen quiten syn vor de wachten, et converso; un de tolleners schullen darvan geven heilvolike tolleteken, om een darmede vort vrvg to wesende. 10. Item vort ronde re de dachten, de de vorsereven zenden bedienstelingen der vorschreven so Wendeschen steden gehoben, hierende des ankraysieu und roedergeldes, dat men gepleegd heft tontvangen om te om te Erremuyde, unde ook van den to den men nu ulands genomen half off willen nemen toe Bergen op den Zoom van den guderen, de eens vortolt gehoben gewest und nicht vooraf, und ook van den berchloen, de hinduden onredelijk afgenomen is, also se zeggen, insgelijks ook van de wacht, de nu al lang bij den tollenaris van Ghiilebert opgesteld is in de stad van Bryle, also se ook vortstellen, und ook van den geleidegeld, dat men ontfangen op de Honte off daaromtrent: so hebben de vorsehrouwen raden und commissarien gezegd, dat ze daarvan op dessen tijd bij huizinger instructie geen speciaal bevel noch macht hebben en hebben geantwoord, meer willen de vorscreven bedachten aanhangen luiken genadigen heren van Bourgondië, om bij synder genaden off bij syuen raad daar in gebracht te zijn gewenst ten meesten profijt und voordeel des dominee und also dat van rechten weg behoort, de werbevt linde alle saken wel doorgenomen und durchdacht geleide, wasende. B. Item desse nabescreven artikel hebben de zendelingen der Wendeschen steden begeerd van den commissarien des heren hertogen van Bourgondië und den landen Holland, Zeland, und Vlaanderen. 11. In het eerste, zo men in de drie landen privileged is, dat men niet meer dan twee tolken geven zal, een in het verse en een in het slot, also toe Goud en toe Gerenvliet, duit, men denne wil af te zetten den tollen toe Goud. Harp de heren commissarissen gehouden geautoriseerd, dat sodanig tolle deuven huren van Burgundien niet toe komen, den deine heren van Wassener, und sie ein old tolle hadden, de de gewest sie voor 100 und 200 jaren; doch oft men boven recht den kopman dar besprachen, dat men dat voorvolgende, id scole afgedaan worden. De sende-boden der soz steden hebben begert, oft men sodanig tolle geven zoude voor Goldesluys, dat den de alleiwe geven mochte, de de stroom des heren van Wasner. Utwacltn L. tollen I, stuhl K. betover L, betovernt K. So L. duursaam A. In n. 141 § 23. In n. 150 folgt auf den Schlussatz ron § 5 ein eigener Absatz, der die Wiedereinstellung des Schlussatzes des breiteren und in vielfach wörtlicher Anlehnung an n. 8 wiederholt. S. 121. 153 § 1. S. n. 153 §§ 3–6, 9; n. 141 § 6. Digitized by Google. Verhandlungen zu Utrecht. — 1474 Febr. — Mai. — n. 154. Wasner, also den Ryn, vorbei lydet, und dat de here van Wasner neunehunderert wacht legge gelijk dem bereu hartogen van Burgundien, so hoch doch gebracht heftig tor Muyde, welke nicht beliebt duucket zijn. Hymp de commissarissen hebben geantwortet, dat id henpe to Mechelen in rechtes dwang tussen dem erwerdigen heren bisschop to Utrecht, syner stad Utrecht linde deme heren van Wasner, oft de here van Wassener mag leggen wacht van zijn tolen eder nicht; und werd, id tussen den partijen in rechte verklart, dat de here van Wasner zijn wacht niet leggen en maken, dan scholten de steden dar ook onbeschadigd van wezen, vorder mögen zien, wie sie gekommen ane vorseggen. Woorop de deputierten der steden hebben tovreden gegeven de tijd desses bestandes durende. Item hebben de sendeboden der stad Wendeschen vorgegeben den heren commissarien vorgescreven, dat sie heeren, dat de kopman moge veraten up de composicie, de in voortdurend myt den tolners is gemaakt, up dat sie weten, wat de tolle sy unde wormede se mögen entstan. Iliruji de commissarii hebben geantwoordet, dat sodan den heren van Burgundien nicht an cu ghae den de pachters der tolen, danum se sich daran nicht können vorseggen; dan oft men composicie myt den pachters makede unde dan desulve den kopman darhoven, so men sich beklagede, beswaren wolle, dat men dan dat beklagede, inen wolle de tolners so hebben zonder vortreck, dat se hoven de composicie den kopman nicht beswaren scheiden; unde oft men myt den pachters nicht konde overeenkomen, dat men dan se liesochte, se wolden dat beste darna doen also gude middelers, dat de kopman up syne olde composicie varen moge. Ilirup) wart gesecht door de sendeboden der stad, dat oft men myt den pachters yo niet konde overeenkomen unde se den kopman to sei wouden beswaren unde de kopman dardoor gedrungen werd, sin gud niet door Hollant to sendende zonder ander weg to zoekende, dat se sich dan des nicht scholden toetheen. Darup is gesecht, dat sodan vrii staat, elck sin gud to sendende dar id en heeltje. 13. Item van wegen die des tollen up Hamboigher bier gesucht binnen Amstelredamme, dat men nympt, so de hoorbermeester van Amstelredamme geseht, van 30 tunne 11 stuvers, etc., heft de burgemeester van Hameln begehrt, dat men die van Hameln late by deren Privilegien, welke uitwijzen, dat sie nicht mehr geven sollen tho tollen binnen Amsterdam van 64 ruwe vat bier eine golden schil, welk gewaert is 15 stuver; und dat men ook sodanen tollen gevend, daarmit entstand moge sunder vorderen tollen in anderen plaatsen te betalen. Hierop na vele argumenten hebben de heren commissarissen geseist, dat sie op dat punt geen speciaal bevel en hebben, und dat de burgemeester van Hameln en overgave die kopie van deren Privilegien, sie sollen an den heren hertog van Burgundien dat lieste darinnen don, dat sie sollen mogen a. 14. Item van wegen die der scheepen, den van Lubeck abgebrannt und genommen door die Engelschen in der Welligh, darvan men betaling heft begheert, heft: hebben de commissarissen na vele reden und wederreden geseist, dat die heren hertog van Burgundien dar nicht mee toe doen, heft, sondern dat men die vorvolgende, die id gedan hebben, den partijen schole wel recht wiederverantworten. C. Hierna volgt die bedachte, die die van Wendischen steden gehad hebben, over den steden und landen van Holland, Zeeland, und Frisland. 15. Item van wegen die des paaigelden to Amsterdam, welk, so die sendeboden der Wendischen steden van wegen die gemeinen landssteden secht hebben, In de loop der jaren vroeger, in de stad Amsterdam, werden begerende en voorhoge afstelende welke toch de geïdentificeerde van Amstelredamme niet hebben willen toelaten, dat id voorhoogte waren, dan dat nog steeds in zijn eigen bestaan, waarde, zo id van oorlogsplaatje toe staande, etc. Het voorraad wordt opgebroken en overeenkomstig op het behoud van diegenen die men aanhang wilde, dat de van Amstelredamse scholen moeten nemen van de goede, dat bij voorgestelde koop, zo zij beter geteld hebben, wat ook een groot verschil in betaling is dan het plaatje toe staande, zo het niet voor een halve Philippus was; onder de tijd van de lijstwaarde van een berekend vaatje, id zij groot of klein, schullen zij nemen den gelden penny niet mijn den slepen toe doen; het is tot weten van een legeroven vaatje, 8 grote en van andere goederen, als was, koper, koperen potten, rood, thee, pakken schijnmessen, velen penning krijgen mijn de beste te verwezen penning te nemen hebben. En zo dan deze penningen en vieren penningen, den gelden mijn nemen scholden, schal men upschriven en niet betalen, zonder dat men id rekend hebben, zal laten door twee steden of prelaten onpartijdig, welke een van Amsterdam en de andere der Wendische steden van wegen alle handelssteden keuze zouden; dan elk partij de stad of prelaten, het kauwende wart, brengen binnen de stad tot dag, waar de Wendische steden en de van Amstelredamse dat gehad, daar men dan den uitspraak van het pealgeld hebben gedaan zal; en of de twee steden of prelaten dan niet konden overeenkomen, dan zouden zij een overmaat keuze bij de electie of loting, de welke de slechtste geavanceerde saken den in onwetenschap of recht bijleggen zou. 16. Item, in der Waffengehör und etliche Gelder des Lyfflandischen Gudern zu Ainstelredamme gehört, und des Pungeldes, dass zu Hamburg soll sein gehört: Hierzu ist vorangetreten und überreicht, alles auf der Bezahlung und Widerschreibung, dass während der Zeit des Bestandes, so zu Heden partei angenommen, soll auch die Sache des Pungeldes und des anderen Geldes von den Lyfflandischen Gudern gemein und unverletzt bleiben, so dass man in der Zeit des Standes davon nicht sprechen soll, sondern was zu der Zeit von dem Bestand vorbei ist, dann soll es stehen auf seine Rechte gelten, gleich wie es getan und gehört wurde, dass das bestehende Begrepen wurde, niemanden zu vorangehen zu seinen Rechten, es ist einen Waren dass in der Zeit des Bestandes andere Mittel gefunden worden. Weiter von wegen des Pungeldes, dass in den zu Hamburg angehobenen Nematiden am Jahr 71 und noch heute tagelich neu hinzugefügt, so die Deputierten des Landes Hollant, Zelant, Linde und Friesland, sie bei den bedägen, ist alles auf die vorgesehenen Behälter und berichtet, überreicht und eingelegt, dass für die von Hollant, Zelant und Friesland erhaltenen Güter allein bei sich selbst und nicht mit anderen Kogludefgüterfchepen willens sind und dass man das so offiziell sagen kann, dass die Friedensschiffe von Hamburg mit erhaltener Schifffahrt von Holland, Zeland und Friesland nicht zu Dodelbleibensheiten, die auch in der erhaltenen Beschreibung nicht angenommen werden sollen, dass auch die Kogludefgüterfchepen von Ilensulven Länder, oft zu Schaden quellen und an erhaltene Güter gegeben worden, dass sie dann die Wegen auf die von Hamburg nicht sprechen oder Sachen wollen; und oft, wenn man bedingt worden, dass die Kogludefgüter in bestimmte Schiffe sollen, dass sie sich dessen nicht angesfugen sollen, dass sie dann die Ilensulven Kogludefgüter der vorderen Ordnung Länder des Pungeldes frei haben und davon nicht zahlen. 17. Item van wegen dat der Asse up Beer in den Soest Wendeschen steden gebruikt is gesettest in de voorgeschreven landen Holland, Zeeland en Vlaanderen, zo is overeenkomstig met de voorgeschreven hoogten ondersteund door de legeringen, dat men bij mij in Amsterdam en Leiden niet meer dan 8 stuivers van de huidige Hamburgse beer tegen andere bieren in de voormelde steden gebruikt heeft, en in de andere steden van het land Holland, Zeeland en Vlaanderen zo ook als het bevalt is geweest; welke voormelde men ook nu nog eens schuldig blijven zwaar vragen zonder in zijn wesende de tijd van de bestanden duurzaam laten. Unde in wat steden unde plecken sodane vorgescreven beer nicht heswart is, dar sal men nicht up settete unbelastet laten. Men sal id ok so vryg laten kopen unde vorkopen eyneme ydermanne, so id bethherto is geweest, neyne vorbode edder nye schickende darup to makende sunder argelist. Iteiu van wegeune der graten selschop binnen Leyden, der syk de sendeboden der sos Wendeschen steile hebben beklaghet, seggemle, dat sovereign de nicht werde afgesteld, dat se deune de Leydensrhen lakenen so beswaren wolden in eren steden, dat men id wal schulde afsetten; dar dan de van Leyden hebben geantwoordet, dat en niet witlik sy, sodane selschop binnen Leyden to vestende, sunder konde uiten wene uknownheid maken, se wolden id so vorgen, id schuld afgedaan worden un niet meer gescheen: hyrup is besloten na vorberorder wijse, dat de van Leyden sodane grote selschop to voorhoever van der geherinnerd kooschspo niet schullen lyden, un wat euv voorwitlicht wert door senftte der Wendeschen steden edder welke van en, dat gebrek daraus gebeurt, dan solen se dat laten afdon. Se en schole uicht staden, dat jerghe selschop ere lakenen in ere stad sal upkopen, zonder de wedder bijuigen ere stad allen kooskuden to vorkoijende, so dat se de lakenen kunnen houden un zetten wo id en helevet; bescheidelijk dat de kooskuden (van Leyden) ere koopmansschap) kunnen handelen un doen gelyk ander kooskuden ute den landen Holland Zeeland un Vresland edder Brabant, so dat men se in besonderheid niet meer dan andere beswaren zal. 19. Item van wegen der twee jaar krönen, de geschenken waren tot hundert soldaten tot Middelburg, ok van wegen des calcidengeldes, des sich de sendeboden der soes vorbonnen steden hebben beclagt: is gesucht door de afgevaardigden van Middelburg, dat sodanet zich afgesteld, en daarna is overgekomen, dat men id niet schal weer opstellen. En ofte iemand zich der twee jaar klaar zou kunnen beclagen, dat de bij zich solden koren, ze wilden met den besten voorraad voorvorderen, zo ze mochten, om in de onklag afvallende. 20. Item van wegen des calcidengeldes van dem heeren, des men zich ook lieft beclagt over de van Middelburg: is overeengekomen, dat men sodan, zo- veel id aangetand de soes Wendeschen steden, niet nemen en schal, zonder schal id op schrijven. En de afgevaardigden van Middelburg willen id ook met den tiesten voorstellen, zo ze kunnen, aan de de id met aangetand, om te ne id alles ook voor de gemene hansestad afstouwen, en des een antwoord willen laten doen die kopmans to Brugge tusschen dit linie en pinxton. 21. Item van wegen der makeldarie, daar men van den punt grote geven mooste een grooten to Middelburg: daarop de sendeboden hebben geantwoord, dat men sodan gelt niet plichtig zich tot gevende, mee dar ook neun recht daarop anspreken, zonder wil iemand wat voor geven steun bij een. Daar Hydra volgen sulke bedachten, als de steden en landen van Hollanda gedaan en overgegeven hebben op ende tegen de soes Wendeschen steden. 22. Item van wegen een statuette, des sinds de deelgenoten der landen Holland, Zeland en Vresland. Zelant en Vresland beklaagden, dat tegen hen in het jaar 70 een schaal syn, zodat er geen koppenlijst in de steden Wenscheden niet langer worden geschreven, en onze koppenlijst tot daar niet langer hoeft aan te dagen, een etc.: is vooruitgekomen en overeengekomme, uitgevoerd op het vorige geschreven bericht, dat de vorige koppenlijst van Holland, Zeland en Vresland in de steden vrij mochten komen, onze koopmansschap daar te doen en te houden, en als lang daar blijven en liggen, zoals ze van ouden tijden gedragen hebben, alsof het de tijden was dat de traktaat van Kopenhagen gemaakt is geweest en daarvóór niet tegenstaande enige ordenning in het jaar 70 mochten gemaakt zijn. 23. Item van wegen de gedachte, dat de koopmansschap in Holland, Zeland en Vresland beklaagt, dat ze geen goederen van Lubeck komen kómen, en mogen eerste daar liggen, een veilige dagen totdat burgers behoefte hebben: is vooruitgekomen en overdragen, alsof het vóórdat bestond te Kopenhagen gemaakt was, doen mochten en gewoonlijk was tot daar, dat is tot wetende van de goederen liggend in de stenen te mogen kopen of niet als ze daar drie lagen voor de stad van Lübeck gelegen hadden, dat schoollijst de koopmansschap van Holland, Zeland en Vresland nog mochten doen. 24. Item van wegen de voorkeuring van de koopmansschap van den loden edelmetaal: is uitgevoerd op het vorige geschreven bericht en beslist, dat de koopmansschap uit de landen Holland, Zeland en Vresland dat lood in de steden Wenscheden zullen mogen voorstellen, bij stukken, zo men de heetherto gebruikelijk is geweest tot brengen, en dat ze de niet zullen onthullen en zo bij minutenstukken voorstellen. 25. Item van wegen naar der voorbeelding der laken: is uitgevonden en bekend, dat welke man van der landen Holland, Zeeland, en Vreesland in der zeessteden welke komende brengt een laken, 2, 3, 4 edder zo veel een beleg, dat hij de daar voor open kan maken tenslotte; bracht hij daar ook hele of sterke terlinge laken, dat men de ook zo samenlijk schal voor open kan maken, en de terlinge edder halve niet openen en de laken daaruit eenvoudig slyten; id was dus dat id was vervaardigd, bleek dat ze voor oud en jong jaren bij den tijd des tractaat te Copenhagen gemaakt in rouwvolle bezitting had gehad, dat ze de terlinge of halve plekje opthoende en na grijpen willen te slytende, dan schal men id nog kunnen. 26. Item uit artikel, betreffende de eetbare goederen, die men brengt tot Lubeca buiten den dreien rijken edder anderswaar etc.: is voorzien en overdragen uit vorgeschreven bericht en behandeld, dat men id daar mee houden zal, zo id welgevallen is geweest bij den tijd des tractaat te Copenhagen en daar voorheen; zo was de uit Holland, Zeeland, en Vreesland daar hebben niets gedaan, zullen ze nog zo voor niets gedaan hebben. 27. Item op de gedachte der wijnen en des theerxes tot Lubeca: is voorzien en overkomt, dat men der wegen de uit Holland, Zeeland, en Vreesland niet meer beschreven zal dan id van oud en jong jaren gewest is bij den tijd des tractaat te Copenhagen, en niet meer dan men beschreven heeft den koopman uit alle hanze-steden edder allen andere landen. 28. Item, upptäckt artikel, angående packningen des frakten till Lübeck: är framtagen och överenskommet upp, behandlad och bereddes såsom förberedelse, ytterligare, dat de *) N. 140 n!i. *) A’. 140 fj 3. a) N. 140 § 4. b) AT. 140 fj 4. c) X. 140 § 6. d) AT. 140 g§ », 14. Digitized by Google grote komende principe, hoge beertje van Burgundien, of de graaf van Winsterster, stedehouder in den Hagen, und de andere van dein raad van Holland in deinen bepalingen des heren hertog en met de steden van Holland etc. kunnen maken en invloed hebben op de ordinantie van den haring toebakken en te doen branden en kerkelijk met tekenen van zekere steden, de daarop gebeurde schaken worden, om niemand aldaar den haring te pakken en de mensen onwaardig te senden zal, zodat alle fraude en bedriegelijkheid, die men in de haringhandel plaakt te vinders, eistende linie voorhoort scholen blijven. En dat als de van Lubeck dat zo vereeuwigd, dat de ordinantie vorgeschreven bij de van Holland etc. gemaakt en tot werking gebracht wordt, zij und de kopman daarbij wel besorgd zij, dan zullen zij zodanig ere ordinantie opstellen op de haring, den ze ute Holland Zelent und Fresland to Lubeck brengen, om niemand strax daar te senden en binnen Lubeck niet te vorkoppen, zo dat men den haring, die geheel is und so voorst van stond sunder vooraf open doet, doorgegaan zal worden, niet gezien edeler opgevangen eus schal in de tijden des bestaan twijfelrecht in de landen Holland etc. und den zoets steden; en zou dat nu dat het bewust was, dat men van ouden tijden van jaren tot jaren allen haring, die men daar plaatst te brengen, pleegde uit het land und van dat lande te slaan in manieren zo men dergelijke nu doet, zonder dat de soe zole id daar blijven. Zonder mijn de haring, die men tot Lubeck brengt, om niemand te vorkopen daarvoor, daar zal men id mee houden, zo men dat met andere haring doet, die uit andere landen und steden daar gebracht werd, als van Antwerpen, van deine Damme und van de Veere, zo dat men den eenen haring niet meer dan den anderen beschouwt en zal loven. 29. Item, op de dachte der van Hollant, Zeland, en Vriesland, terwijde een beswaar en voorhappen, zodat ze aangeklaagd zijn, in de jaren gedaan bij de van Lubeck, alsof van den tunnelgude, dat men vroeger toe Odeslo, welke beswaar zal zijn van 4 schillingen op tot 7 etc., en ook van wegen die zetollen, den van Lubeck ook in de jaren, zodat de van Hollant zeden, opgebracht en begonnen solden hebben toe ontvangen en te zien naar dem tractaat toe Copenhagen gebracht; daarop door den zendbode van Lubeck vooruit gewand, is dat de twee tollen niet meer opgebracht noch voorhoogd zijn, den van oude lange jaren gewest etc. Op deze twee artikel is voorzien en overdragen, als op vroeger genoemd behoud en behandeld, dat in die men waarborgen bewijzen kan, dat deze voorhappen en verhogen in de jaren gedaan zijn en bijzonder naar je tractaat toe Copenhagen, dat dan de van Lubeck billijk zijn daar afslagen en den niet meer nemen dan ze van zelf wenslik zijn toe nemen. Unde de borgermeester van Hamborg heeft geschreven, dat in die van Hollant, Zeland en Vriesland kunnen duchterlijk bewijzen, dat deze vroeger genoemde voorhappen en verhalen zo gebeurd is, en ze laat last geven eraan te komen, de dagelijks toe Hamborg komen, de raad van Hamborg zal daarbij alle behulpzaamheid doen met raad en daad zodanig afstellen. 30. Item, van wegen die wijnto Hamborg is overwegend gedragen en voorzien, dat wanneer men de wijn toe Hamborg na oudewoonachtigheid leest geproefd en de van Hamborg daarvan gekocht, zo id een mag besluiten, dat men den aan den anderen wijnen geen belet is don zal doen, om nie te voorzien waar id je kopmanne laat beleven; omgekeerd, dat men dat zal remedieren. 