Leerboek der verloskunde
Hysterische stuipen geven een in verschillende opzigten ander ziektebeeld. De zinswerkingen en het gevoel zijn hierbij niet zoo geheel verloren, zoo dat de zieke zich bij geraas en bij het prikken met een naald terugtrekt en voor een' hellen lichtstraal de oogen sluit; het aangezigt is minder vertrokken, meestal ingezonken en bleek, en zelden staat het schuim op den mond, de strekkers en buigers blijven in evenwigt of de eerste bekomen het overwigt, de aanvallen eindigen met slikken of braken of dat de zieken rustig in slaap vallen, niet met den reutelenden sopor zooals bij eclampsie. Na den aanval blijft er alleen eenige slapheid en afmatting over, maar de zinsvermogens keeren spoedig volkomen weder. Voor het overige kan men den hysterischen aard der stuipen wel uit de geheele constitutie der zieken opmaken (Aanm. 2). Eindelijk heeft de soporeuse toestand na eclamptische paroxysmen overeenkomst met eenen aanval van apoplexie, die overigens dikwerf er bij komt. Ondertusschen kan men hier spoedig het onderscheid opmaken door dat de paralytische verschijnselen, vooral verlamming der eene zijde en het aanhouden van den sopor, zonder dat er sterke algemeene convulsien bijkomen, de diagnose niet lang twijfelachtig laten. Hierbij komt nog dat primaire apoplexie bij eerstbarenden tot de zeldzaamheden behoort. Aanm. 1. Epileptische aanvallen gedurende de zwangerschap, de haring en het kraambed verloopen in den regel zonder nadeel, maar kiwisch (Die Gehurtsk. li, Abth. Hft. 1, p. 78) voert toch een geval aan, waarbij een enkele epileptische aanval gedurende de baring doodelijk afliep. Aanm. 2. Hysterische aanvallen kunnen zoo wel gedurende de zwangerschap als ili elk stadium der baring uitbreken, meestal vertoonen zij zich echter bij zeer gevoelige vrouwen, ten gevolge van de pijn gedurende de opening van den baarmoedermond, of in verband met krampweeën (§ 567) of bij het in- of doorsnijden van het hoofd en blijven weg dadelijk na de baring. Zij zijn gewoonlijk noch voor de moeder, noch voor het kind gevaarlijk. § 703. ï oorspelling. Het grootste gevaar der eclampsie ontstaat door de gevolgen, gelijk zij § 699 zijn opgegeven. De prognose is daar vooral ongunstig, waar het bewustzijn ook na den aanval niet terugkeert, bij het begin der baring, als er hinderpalen zich opdoen voor de verlossing zoo als een naauw bekken, enz., wanneer er zware operatien noodig zijn en de aanvallen met groote hevigheid zeer kort op elkander volgen en lang duren (Aanm. 1). Ook heeft men opgemerkt dat sterke volbloedige voorwerpen meer gevaar loopen dan minder volsappige inet hysterischen aanleg (Aanm. 2). Bijzonder gevaarlijk is verder het zamenheffen met hart-, long- en ver gevorderde ERiGHï'sche nierziekte. Als de zieken in aanhoudenden kramp blijven liggen met trillende ledematen, koude extremiteiten, ingevallen gelaat en zeer snelle kleine pols, en de teekenen van oedema der longen de overhand nemen, dan volgt de dood zeker. — Breken daarentegen dè stuipen eerst in de latere tijdperken der baring uit, zoodat de verlossing door de krachten der natuur alleen snel volgt of door de kunst gemakkelijk te eindigen is, is de duur en de hevigheid der paroxymen minder hevig en keert het bewustzijn na iederen aanval terug, dan gelukt het dikwerf bij eene geschikte therapeutische behandeling de moeder en het kind te redden. Eveneens is de eclampsie, als zij eerst na de baring en in het kraambed uitbreekt, in verhouding minder gevaarlijk. Aanm. 1. Bij uitzondering loopen gevallen, waar de ziekte nog voor liet begin der baring uitbreekt, de paroxysmen sterk en talrijk zijn, en het bewustzijn in de vrije tusschenruimten in langen tijd niet terug- , keert, gelukkig voor de moeder af, zooals onze, in het N. Z. t. Geb. Bd. XXV. p. 118, medegedeelde waarneming bewijst, waarbij de zieke 32 zeer hevige aanvaller) had en meerdere dagen bewusteloos bleef, maar toch eindelijk geheel en al genas. Aanm. van den Vertaler. Eene dergelijke waarneming is door mij in het Ned. Tijdsch. voor Verlosk. medegedeeld, Jaarg. 3, p. 2G5. De dood der vrucht en het ophouden van het eigenachtige baarmoederleven is misschien in deze gevallen wel de oorzaak van het ophouden der eclampsie. Aanm. 2. BOER (t. a. pl.) zegt reeds, dat als vrouwen met sterke beenderen en krachtige spieren convulsien krijgen, zij ineereudeels in dezelve blijven. § 704. Behandeling. Bemerkt men de voorboden der eclampsie (§ 694) dan kan men somwijlen door eene snelle en krachtige antiphlogose, en als de baring reeds in de laatste tijd- perken is, door snel en voorzigtig kunstmatig ingrijpen, het uitbreken der stuipen voorkomen. Zijn ze reeds ontstaan , dan moet men zorg dragen dat de zieke zich gedurende de aanvallen niet aan harde ligchamen stoote; men moet echter de bewegingen niet met geweld bedwingen en men trachtte vooral niet de duimen uit de handen te wringen. Als de tong tusschen de tanden inligt, poge men deze voor kwetsing te beveiligen, door een lepelsteel met linnen omwonden er tusschen in te brengen of iets dergelijks. Ontstaat er werking in de baarmoeder, dan moet men van tijd tot tijd voorzigtig onderzoeken, om zoo spoedig mogelijk te weten te komen hoe de zaken staan, en daarna zijne handelwijze in te rigten. De therapeutische behandeling begint met eene rijkelijke aderlating (van 12—24 ons) uit eene wijde aderopening, opdat het bloed snel en met een' forschen straal kan wegvloeijen. Is de baring reeds ver gevorderd en kan men dezelve gemakkelijk voleindigen dan is dit aangewezen. De hoeveelheid bloed echter die men wegnemen moet, hangt evenwel van het meer of minder bloedrijk en krachtig gestel af, of van de congestie naar de hersenen; in 't algemeen moet men toch liever te veel dan te weinig aftappen, en zich daarvan niet door de kleinheid van den pols of door de bleekheid van het gelaat laten afschrikken. De aderlating is, volgens de algemeene ondervinding, in deze ziekte van groot nut, deels door haren grooten invloed op het zenuwsysteem, deels ook om de voor het leven zoo gevaarlijke bloedsovervulling van de hersenen en van de longen, die gedurende de aanvallen ontstaat, te verminderen. Oin dezelfde reden moeten onmiddellijk daarop 16—20 bloedzuigers aan de slapen en achter de ooren geplaatst worden, die men lang moet laten nabloeden. Houden de stuipen met blaauwe kleur van het aangezigt dan nog niet op, dan moet men de aderlating na 6 of 8 of 12 uren her- 29 halen. Verder mag men in geenen deele de koude fomenten op het hoofd verzuimen, of blazen met ijs (ijskappen van caoutchouc van pohl) sCHMUCKEK'sche foinéntatièn, of in den vorm van koude begietingen. Oin af te leiden legt men na de bloedontlastingen zuurdeeg in den hals, op de bovenarmen of, aan de kuiten, of warme pappen om de voeten of men wikkelt deze in doeken met warme azijn bevochtigd ; men zette scherpe lavementen met azijn ,^out, zeep enz. (Als men de ventouse Junot bij de hand heeft is deze uitmuntend, Ver/a/er). In vele gevallen doet een algemeen laauwwarm bad (ook wel met bijvoeging van loog of bijtende potasch) veel goed ; vooral als men het aanwenden van koude op het hoofd goed kan voortzetten als de zieke in het bad is. Na het bad wikkelt men de zieke in verwarmde wollen dekens, en brengt haar zoo naar bed. Ook zijn wasschingen van het geheele ligchaain met warme azijn van veel nut. In de meeste gevallen moet men zich alleen tot de genoemde uitwendige middelen bepalen, als de zieke door het stijf sluiten van den mond niet slikken kan. Kan men echter inwendige middelen toedienen, dan moet men vooral de calomel (1—2 grein pro dosi) met of zonder bijvoeging van senna of jalappen geven , zoolang tot er breiachtige ontlastingen volgen. Ook is de tartarus emeticus (gr. ij—iij op vi ons water) van veel nut; maar men kan dit middel niet te lang voortzetten. In zeer vele gevallen is echter de opgevene krachtige antiphlogistische behandeling genoegzaam. Bij de nabehandeling moet men voornamelijk lijnzaad- of olieinelken geven. Alleen bij uitgedrukte chlorotische habitus en bij zeer zwakke, teedere constitutiën moet men zich tot plaatselijke bloedontlastingen bepalen, en zoodra als na eene krachtige antiphlogistische behandeling er zich duidelijke teekenen van anaemie voordoen en de stuipen toch nog niet ophouden, kan er van aderlatingen in het geheel geen spraak meer zijn. in die gevallen neemt men alleen tot koude omslagen en tot de krachtigste afleidende middelen zijnen toevlugt. Behalve deze kunnen hier helpen Opium of Morphium tot slapen toe ingegeven, of volgens de waarnemingen van meissner o. a. het blaauwzuur of de blaauwzuie potasch. Andere hooggeroemde middelen als Balladonna, Tinct. Strammonii, Nuc. vomicae, Campher. Digitalis, Castoreum, Sulf. cupro-ammoniacale enz. staan bij deze wat zekerheid in werking betreft zeer ten achteren of helpen niets. Moschus eindelijk, dat eenige zeer aanprijzen, kan dan alleen te pas komen als er reeds algemeene collapsus ontstaan is, of het leven bijna is uitgebluscht. In de zeer zeldzame gevallen, waar de eclampsie uit het overladen van den maag ontstond, heeft men braakmiddelen reeds in den aanvang der ziekte met goed gevolg gegeven. Omtrent de door frerichs en litzmanpt aanbevolen plantenzuien, als citroenzuur b. v. , vooral benzoëzuur om de ammonia in het bloed te neutraliseren, heeft men nog geene genoegzame waarnemingen gedaan, terwijl deze middelen ook dan slechts van nut zouden kunnen zijn, wanneer werkelijk morbus Brightii en uraemische vergiftiging de stuipen had doen ontstaan. De door sijipson en channing het eerst aanbevolene inademingen van chloroforme, die in kiwiesch en BRAÜN ijverige verdedigers gevonden hebben kunnen daar voornamelijk goed doen, waar de chlorotische en anaemische toestand bloedontlastingen tegen aanwijst (Aanm ). (Annm. van den Vertaler. Er bestaan waarnemingen b. v. van Dr. koning te Utrecht, over liet aanwenden van ammonia liquida in eclampsie, met goed gevolg, zie Neder). Tijds. voor Verlosk. enz Jaarg. 2, zij zouden strijden tegen de theorie van neutralisatie van ammonia in liet bloed door plantenzuren, of de werking is verdoovend op de geprikkelde hersens, zoo als bij dronkenschap) Is de mond der baarmoeder echter genoegzaam geopend en het water afgeloopen, dan moet men , zoo als gezegd 29* is, de baring door de tang voleindigen, of als het ondereinde der vrucht voorligt door extractie met de hand, daar na het uitdrijven van het kind de convulsién dikwerf niet wederkeeren en men dan eerder kan verwachten, dat zij zullen wegblijven. Ofschoon vroeger de stelling gold, dat bij eclampsie de verlossing onder alle omstandigheden zoo snel mogelijk moest ten einde gebragt worden en dat men bij beginnende opening van den mond der baarmoeder hel accouchement forcé mogt beproeven , zoo hebben latere waarnemingen het nadeelige van dit gewelddadig ingrijpen buiten allen twijfel gesteld , en de nieuwere verloskunde heeft bepaald verklaard; dat het accouchement forcé verworpen moest worden. Daarentegen is het raadzaam in gevallen waar veel vruchtwater aanwezig is, of als de rijkelijk gevulde waterblaas , bij hoofdligging , tegen den weinig geopenden baarmoedermond aandringt, dan de vliezen door te steken, om de spanning der wanden van de baarmoeder te verminderen" Als echter de verwijding van den mond der baarmoeder bij gespannen, rigide randen bovenmate vertraagd wordt, en de stuipen niettegenstaande eene antiphlogistische behandeling in dezelfde hevigheid voortwoeden, dan trachtte men de verwijding door kleine insnijdingen in den rand des inonds te bevorderen, eene handelwijze, waardoormen op de zachtste en snelste wijze tot zijn doel komt en hetwelk in alle opzigten de voorkeur verdient boven de verwijding met de hand met belladonna-zalf bestreken. Ook kan men beproeven , door eene voorzigtige aanwending van den Colpeurynter van buaüN met warm water gevuld , of door de warme opstijgende uterin-douche de verwijding van den baarmoedermond te bevorderen. Secale cornutum te geven, om de werking der weeën te bepalen , houden wij hier voor volkomen nutteloos. (Aanm. van den Vertaler. Misschien zou men zich met veel nut van den irrigateur vaginal a jet continu, van garrïei. bij pohl te verkrijgen, kunnen bedienen en daarbij het bed drooghouden). Als de stuipen in het vijfde tijdperk der baring uitbreken , moet men dadelijk de nageboorte wegnemen, en als de baarmoeder door bloedcoagula is opgevuld, moet men ook deze verwijderen, daar /.ij niet zelden als ziekelijke prikkel werken en in oorzakelijk verband tot de eclampsie staan. De eclampsie in het kraambed moet eveneens behandeld worden, maar met inachtneming van de werking der functfiën van het puerperium. Daarenboven moet men vooral op de pisblaas letten, daar de urine dikwerf teruggehouden wordt: — en dan de catheter aanleggen. Aanm. Het nut van doelmatige aderlatingen bij Eclampsie in de meeste gevalllen is door duizendvoudige waarneming zoo bepaald aangetoond, dat de tegenwerpingen die men in de laatste jaren gemaakt, heeft bijna niet in aanmerking komen kunnen. Wij verwijzen namelijk op de buitengewoon gunstige resultaten dier behandelingswijze waarop de Engelsche kunnen roemen (verg. § G99 Aanm.) en juist zijn zij liet, die bij Eclampsie bloed in zulk eenc verschrikkelijke hoeveelheid onttrekken, zoo als de duitsche artsen het niet wagen durven. {Aanm. van den Vertaler.) Wij kunnen onze vaderlandsche verloskundigen niet genoeg op het harte drukken, dit met zooveel practische tact en ondervinding geschreven hoofdstuk over de behandeling der eclampsie, ter lezing en herlezing aan te bevelen, daar sommige onzer geachte verloskundigen te veel hechtende aan het vinden van eiwit in de urine der eclampticae en daaruit besluitende tot eene zoogenaamde albumineuse crase, het doen van aderlatingen met geweld hebben trachten te verdringen, terwijl men thans grootendeels algemeen erkent dat van deze het grootste heil in deze zoo verschrikkelijke ziekte te wachten is.) De hysterische stuipen (§ 702) vereischen in de eerste tijdperken der baring het gebruik van krampstillende, verdoovende middelen, als kamillen, valeriaan, asa foetida, opium enz., namelijk in vorm van lavementen, verder zuurdeeg, het besprenkelen van het aangezigt met koud water, vvasschingen met azijn, ruikmiddelen enz. Om de pijnlijkheid van den baarmoedermond te verminderen, moet men laauwwarm weekmakende inspuitingen met narcotische bladeren in de scheede doen, of men besmeere den mond met belladonna-zalf (§ 570). Gaat het doorsnijden van het hoofd in de derde of vierde periode der baring niet snel genoeg, dan moet men deze zoo zacht mógelijk met de tang eindigen. Als er krampweeën zijn, moet men handelen gelijk in § 570 en 571 is opgegeven. Eyileplisnhe aanvallen gedurende de baring (§ 702) vereischen gewoonlijk geene bijzondere geneeskundige behandeling, daar zij in den regel zonder gevaar voor moeder of kind afloopen, maar alleen de gewone voorzorg, dat de zieke zich niet stootte, of de tong doorbijt enz. Alleen als de baring vertraagt in de laatste tijdperken moet men haar kunstmatig eindigen. Treft de epilepsie met algemeene volbloedigheid te zamen, dan kan eene aderlating heel veel goed doen. § 705. Behalve de besprokene algemeene eclamptische, hysterische of epileptische stuipen treft men bij kraamvrouwen niet zelden plaatselijke trekkingen aan, vooral trekkende bewegingen in een of in beide de beenen, of krampen in de kuiten, die zoo erg kunnen worden, dat zij de vrouwen noodzaken het uit te schreeuwen en dat zij den voortgang der baring hinderen. Zij komen het meest in de derde en vierde periode der baring voor en ontstaan ten gevolge van drukking en prikkeling van sommige in het bekken gelegene zenuwvlechten, namelijk van de plexus sacrales, van den nervus ischiadicus, van den obturatorius enz. Ook komen zij dikwerf bij verloskundige operaliën, vooral bij tangoperatien voor. Volgens het principe der irradiatie vertoonen zij zich dikwerf als krampen in de kuiten, ook komen zij zeer dikwijls te gelijk sympatisch met kramp weeën (§507). Behandeling. Veranderde positie van het ligchaam, ver- andering in rigting der aangelegde lepels van de tang, het wrijven van het aangedane been met de bloote hand of met verwarmde stukken llanel, helpen meestul zigtbaar. Bij gelijktijdige krampweeën, moet men handelen zou als § 570 is opgegeven. c. Flaauwle onder de baring (Dxjslocia lypothymica). § 706. Flaauwten met uitzondering van degene die door uil- of inwendige bloedingen en zware beleedigingen der baarmoeder veroorzaakt worden (waarover later) komen gedurende de vier eerste perioden der baring in 't algemeen zeldzaam voor. Evenwel ziel men naderende flaauwle zonder sterk bloedverlies dikwerf na de geboorte van het kind, vooral, als die zeer snel geschiedde (§ 670) ten gevolge der plotselinge onlleediging van de baarmoeder, daar het bloed in de van drukking bevrijde vaten van den buik en van de bekkenliolte stroomt en zoo te veel aan de hersenen en aan het hart onttrokken wordt. Hieraan staan zachte prikkelbare en zenuwachtige gestellen het meest bloot. Waar flaauwten gedurende de baring des kinds reeds de vrouw overvallen en bloedverlies of kwetsing der geslachtsdeelen zijn er de oorzaak niet van, ontstaan zij gewoonlijk door grooten angst, schrik en andere gemoedsbewegingen, door te groote hitte, in kleine dompige vertrekken, groot leven in de buurt, onaangenaamheden in 't algemeen, overvulling van het darmkanaal, maar voornamelijk door de pijn die de weeën veroorzaken, daar zij meestal inet zeer pijnlijke weeën te zamen treffen (§ 567). Aanm. van den Vertaler. Flaauwten ontstaan zeer dikwerf bij zoogenaamde inwendige bloedingen, men zij dan dadelijk daarop bedacht. § 707. De behandeling eischt het verwijderen der oorzaken en slechts het toedienen der gewone analeptica. In het eerste geval kan troostrijke toespraak, het openen van een venster of een deur , het aanwenden van losmakende klysteren noodig zijn , enz. Bij al te pijnlijke weeën moet men handelen zoo als § 570 is opgegeven. Daarbij komen nog de opwekkende middelen die men gewoonlijk bij flaauwten aanwendt, a]s het besprenkelen van het aangezicht met koud water, wasschen met azijn, riekmiddelen, wrijvingen en dergelijke in aanmerking. Wanneer de aanvallen zich echter te dikwerf herhalen en de baring in de derde en vierde periode niet vordert, moet men dezelve volgens de regels der kunst zacht eindigen. Na de geboorte van het kind moet men den sluitband goed aanleggen. d. Te sterk braken gedurende de baring (Dystocia vomitoria). § 708. Tot de lastigste toevallen van kraamvrouwen behoort zeker het zoogenaamde hardnekkige braken (hyperemesis), hetwelk daardoor gekend wordt dat het zich zeer dikwerf herhaalt, de vrouw bijna geheel afmat, en de werking der weeën in het oogvallend vermindert, ja eindelijk geheel opheft. Het uitgebraakte bestaat eerst in overblijfselen van spijzen, doch zeer spoedig komt er niets dan hetgeen de maag afscheidt, en gal. Eindelijk doet de vrouw alleen pogingen otn te braken, hetwelk niet eerder nalaat dan nadat de baarmoeder geheel ontledigd is. Somwijlen komen er sympathische algemeene stuipen bij. § 709. De naaste oorzaak ligt in eene bovenmatige sympatische opwekking der zenuwen van de maag, die de vrije ontwikkeling der weeënwerking in hoogen graad benadeelt, veroorzaakt door de zamentrekkingen der baarmoeder. Aan dat bittere lij Jen zijn voornamelijk zenuwachtige zwakke gestellen blootgesteld, die reeds vroeger aan gastralgiën en hyperaestesiën der zenuwen van de maag leden, en verder de chlorotische vrouwen. Het ontstaat dikwerf door het vatten van koude, door gastrische prikkels, te veel thee drinken en ook door gemoedsaandoeningen. In vele gevallen is het braken een eenvoudig sympathisch lijden of een reflex-verschijnsel der geprikkelde zenuw-sferen der baarmoeder en wordt het dikwerf door krampweeën vergezeld. In het laatste geval heeft men vooral het uitbreken van algemeene stuipen te vreezen. Het braken, dat door gastritis, maagzweren, maagkanker en andere ziekten veroorzaakt wordt, behoort niet hiertoe. Aanm. van den Vertaler. In sommige gevallen wordt het heftige onophoudelijk braken als een gevolg opgegeven van verweeking der baarmoeder. Ofschoon dat reeds vroeger dan de eigenlijke baring ontstaat, vereischt dit al onze opmerkzaamheid, daar sommigen hier abortus of partus provocatus artificialis hebben aangeraden. Zij bevelen in die gevallen het creosot. inwendig aan. § 710. De behandeling kan zich dikwerf slechts tot uitwendige middelen bepalen, daar alles wat men inwendig geeft dadelijk weder uitgebraakt wordt. De barende moet daarom zich zoo veel mogelijk van drinken onthouden, dit slechts met kleine teugjes nemen en rustig horizontaal blijven liggen, daar de geringste beweging, zelf het spreken, vooral echter het oprigten van het ligchaam op nieuw braken veroorzaakt. Men legt uitwendig aromata en spirituosa op den maagstreek b. v. een papje van wittebrood, brandewijn en specerijen , warme rum enz. of men legt zuurdeeg, aromatische pleisters en dergelijke epispastica; ook helpen dikwerf klysteren van chamillen of valeriaan met toevoeging van opium. Inwendig geve men opium, morphine, ijspillen, een sterk aftreksel van koffij met citroensap, theelepelsgewijze, potio riveri en dergelijke. Daar waar gastrische prikkels echter duidelijk zijn, poge men het braken door rijkelijk drinken van een zwak chamillenaftreksel en derg. te bevorderen en te verligten, totdat de maag van het haar bezwarende ontledigd is. Maar men moet ook zuiverende klysteren geven_ Wordt echter de hyperemie, door de opgenoemde middelen niet onderdrukt en is de mond der baarmoeder genoegzaam geopend, dan moet men de vrouw door de kunst trachten te verlossen. Aanm. van den Vertaler. Koppen op de maagstreek gezet, helpen ook bijzonder; men zou zich hier gevoegelijk van de koppen van caoutchouc kunnen bedienen. e. Koortsachtige en ontstekingachtige verschijnselen gedurende de baring (Dystocia injlammaloria). § 711. Somwijlen is de baring ook met koorts- en ontstekingsverschijnselen gecompliceerd. Hiertoe moet men brengen acule bloeddyscrasiën, als typhus, cholaemie, Uraemie, de variolense, scarlatineuse en morbilleuse bloedcrase, verder dyscrasische aandoeningen, cholera, intermitterende koortsen, even als ontstekingen van de organen aan het hoofd der borst en het onderlijf enz. (Aanm. 1). Deze verdienen hier voornamelijk in aanmerking te komen, in zoover als zij het leven der moeder en van het kind gedurende de baring meer in gevaar brengen kunnen dan anders. Bovendien hebben zij niet zelden eenen nadeeligen invloed op het verloop der baring zelve, die hierdoor dan eens gestoord wordt, dan eens geheel ophoudt. Sommige ziekelijke bloedmengingen geven vooral veel gelegenheid tot bloedvloeiingen in de vijfde periode en in het kraambed. Doch in sommige gevallen neemt men noch eenen bijzonderen invloed van de baring op de ziekten, noch van de ziekte op de baring waar, zoodat deze geheel normaal verloopt (Aanm. 2). Aanm. 1. Zoo deelt kiwiscb (die Geburtsk. enz. II Abt. Heft, Er- langen 1851, pag. 49 en 50) twee gevallen mede van actite bloeddissolutie in verband met leveratropliie, die spoedig na de baring dood<di|k eindigden en maakt daarbij de opmerking, boe men vooral tijdens bet beerscben van hevige epideiniën van kraamvrouwenkoorts, soins ook wel buiten dezelve kraamvrouwen gezien heeft die zonder merkbare aanleiding hevige koorts krijgen, zeer zwak worden en ingevallen trekken krijgen, een drooge tong hebben, meestal aan weeënanomaliën lijden en spoedig na de baring, soms na weinige uren sterven en bij wie de lijkopening in sommige gevallen geen merkbare plaatselijke vestiging der ziekte, maar wel ontmengd bloed vertoont, in 't algemeen komt kiwisch de groote verdienste toe, om de gewigtige coinplieatiën van acute ziekten met zwangerschap en baring, volgens de rijke waarnemingen in de groote kraarnvrouwengestichten van Weenen en Praag het eerst uitvoerig behandeld te, hebben; men zie (t. a. p. 144 en volgg.) de leerrijke gevallen van typhus, variolae, scarlatina, morbilli, griep, cholera, dysenterie, pneumonie, pleuritis, endocarditis, meningitis, acute en chronische tuberculose, interinittens, enz., als eomplicatian der baring; Als Kiwiscn (t. a. p. pag. 124 volgg.) eigendommelijke koortsen der zwangeren en barenden aanneemt en hierbij gevallen aanvoert, waarbij de vruchten in ontbonden toestand geboren werden, of de vrouwen aan kraamvrouwenkoorts sterven, zoo komt bet ons voor dat dit beweren op geen genoegzamen grond steunt, en houden wij deze gevallen slechts als eenvoudige koortsachtige verschijnselen, gelijk zij zoo dikwerf na het afsterven van vruchten worden waargenomen, of als voorloopers van kraamvrouwenkoorts, in meer zeldzame gevallen ook van typhus en van andere bloeddyscrasiën. Dat kraamvrouwenkoorts zich soms reeds eenigen tijd voor en gedurende de baring aankondigt, is bekend, gelijk wij zelven vooral gedurende de epidemie die in den winter van 1351—52 in de kraamzaal van Dresden beersebte, meer dan eens hebben opgemerkt. De kinderen worden dan in den regel zwak geboren en stierven meestal reeds in de eerste dagen. Aanm. 2. In hoever ziekten eenen nadeeligen invloed op het verloop der baring zelve hebben, van deze geldt het wat § 572 en § 573 gezegd is oier ontoereikende werkzaamheid der krachten die de weeën ondersteunen, waarom wij daarheen den lezer verwijzen. Aanm. van den Vertaler. In het Ned. Tijds. voor Verloskunde, 3de Jaarg. komt van Trof. van gocdoever een zeer belangrijk en uitgewerkt stuk voor over cholera en zwangerschap, waartoe de epidemie van 1848 en 49 te Utrecht hem zulk eeue rijke gedegenheid aanbood. Daarin koint ook eene waarneming van mij voor, waarbij ik accouchement provoqné of liever fori'é deed, omdat ik meende de vrouw daarmede te kunnen redden. Ook door sommige Fransche verloskundigen is de operatie hierom gedaan, en hoewel andere resultaten niet zoo gunstig zijn als wel noo- dig is om deze methode bepaaldelijk in dergelijke gevallen aan te bevelen, zoo meen ik toch dat deze zaak geenszins als uitgemaakt kan beschouwd worden en blijf ik er de geheele aandacht der verloskundigen op vestigen. § 712. Bij de diagnose moet men er vooral op letten, of de ontstekingachtige of koortsachtige verschijnselen niet afhangen van ontsteking van het buikvlies, der baarmoeder of der scheede, als gevolgen der baring zelve. De anamnese, de opmerkzame waarneming der baring en het uit- en inwendig ondersoek zullen hier bepaald licht geven, verdere diagnose verkrijgt men dan uit den zamenloop der verschijnselen, zoo als dat in de bijzondere pathologie geleerd wordt. § 713. De behandeling is uit den aard der zaak meestal eene symptomatische, en zoolang als de baring nog in de eerste stadiën is, moet men zich slechts met eene doelmatige verpleging en verligting der zieken tevreden stellen. Men zorgt dien ten gevolge voor eene goede ligging, voor stille, zuivere lucht en eene gematigde temperatuur in de kamer, men tracht de gemoedsgesteldheid tot bedaren te brengen, verbiedt alle verwerken der weeën , en geeft, al nadat de therapeutische aanwijzingen vereischen, dan eens zure verkoelende, dan eens zacht prikkelende, of meer inwikkelende dranken, emulsien en dergelijke. De eigenlijke geneeskundige behandeling, als in 't algemeen de omstandigheden zulk eene gedurende de baring toelaten, bestaat alleen daarin dat men de voorschriften der speciale therapie met verstand opvolgt, b. v. bij hevige ontsteking dadelijk eene aderlating enz. Wanneer echter na volkomene verwijding van den mond der baarmoeder en na afloop van het vruchtwater de baring vertraagt en de zieke zich aangedaan en verzwakt gevoelt, mag men met de kunstmatige verlossing niet lang wachten, die, als het hoofd voorligt, met de tang, als het voorligt door extractie met de hand moet voleindigd worden. Daarbij schijnt het raadzaam, de zamentrekkingen der baarmoeder door zachte wrijvingen van den bodem op te wekken, uit vrees voor eene baarmoederbloedvloeijing in de vijfde periode der baring. Bij dringend levensgevaar , bijzonder bij apoplectische, verstikkings en sterk ontstekingachtige toevallen, mag, als alle andere middelen te kort schieten, de natuurlijke verwijding van den mond der baarmoeder niet worden afgewacht, maar moet men die, (ook als dat noodig is na voorzigtige vermijding der randen) geheel en al verwijden en de vrucht volgens de regelen der kunst ontwikkelen. f. Bloedingen uit den neus, uit de longen en uit het darmkanaal gedurende de baring (Dystocia haemorrhagica). § 714. Neusbloeding gedurende de baring is dikwerf een heilzaam kritisch verschijnsel, vooral bij congestieve hoofdpijn en andere teekenen van hyperaemie der hersenen en hunner vliezen. Alleen waar zij in werkelijke bloedstorting ontaardt, zoodat er zich een bepaalde anaemische toestand ontwikkelt, moet men de bloeding door de bekende middelen trachten te stuiten, en als het noodig is zelf na volkomene opening van den mond der baarmoeder, de baring kunstmatig eindigen, daar somwijlen de neusbloeding niet eerder ophoudt. § 715. Bloedhoesten en bloedbraken vereischen eene zittende positie op het kraambed, eene volkomene rust van het ligchaam en van het gemoed, eene koele temperatuur, verkoelende zure dranken, bij actief karakter, eene afleidende aderlating en als de baarmoederinond volkomen geopend is, de kunstmatige .verlossing. Worden zij reeds in de tweede periode der baring zoo hevig, dat zij het leven in gevaar brengen, dan kan zelf in sommige gevallen het accouchement forcé aangewezen zijn. Bloedingen uit den endeldarm geven als bloedige haemorrhoidale afscheiding bijna altijd verligting en dan slechts als zij in werkelijk profase bloedstorting ontaarden, moet de geneeskundige ingrijpen door klysteren van ijswater enz. g. Darmbreuken, varices en uithakken van den endeldarm gedurende de baring (Dijslocia herniosa, varicosa et proctocelica § 716. Behalve de breuken der scheede (§ 631) verdienen vooral de lies-, dij-, navel- en buikbreuken bij zwangeren bijzondere opmerkzaamheid , daar zij beklemd kunnen geraken , hetwelk gedurende de baring heel zeldzaam plaats grijpt, maar zij dan toch het leven der moeder niet weinig in gevaar stellen. Om daarom zulk eene beklemming te voorkomen, moeten vrouwen, die daaraan lijden, dadelijk bij den aanvang der baring de horizontale ligging met weinig hoogliggend hoofd aannemen. Zij mogen de weeën niet verwerken : men brengt de breuk in en laat gedurende de baring een helpster door meerdere vingers de breukopening sluiten, en dit wel met bijzondere oplettenheid gedurende elke wee. Bij navelbreuk is het genoeg een doelmatigen lijfband aan te leggen, kan men de breuk echter niet inbrengen en vertoonen zich de verschijnselen van beginnende beklemming, dan moet men de verlossing volgens de regelen der kunst zoo spoedig mogelijk voleindigen en daarop de pogingen tot inbrengen herhalen. Als deze ook weder niet gelukken moet men tot de breuksnijding overgaan. Aanm. In de uiterst zeldzame gevallen waarbij de zwangere baarmoeder in een liesbreuk ligt (Hysteroeele inguinalis) moet men als de verlossing langs den natuurlijken weg niet gaan kan to't de keizersnede zijne toevlngt nemen. Zie Tbeoph. eiscaer, in Londen and Kdinb. monthly journal 1842, Jan., scujiidt's Jalnbb. Bd. 37, pag. 75. l.aiiesma in Journal de Med. et de Cliir. 1842, Jan. skp.ivan, AViener Zeitselir. VII. 9 1851 welk laatste ecliler volgens de onderzoekingen van lompe meer is aan te zien als eene graviditas extrauterina in een liesbreuk. Zie Wiener Zeitselir. Jahrg. IX, 11 st. 2 u. 6 1853. § 717 II aemorrhöidaalzakken van den anus en uitzakkingen van den endeldarm dringen dikwerf gedurende de baring zeer voor, zwellen sterk op en ontsteken zoo, dat zij veel pijn veroorzaken. Bij aarnbeijen bestaat bovendien het gevaar dat zij barsten en dan tot sterke bloedvloeijingen aanleiding geven. Men doet daarom wel zulke vrouwen op de zijde te laten liggen, verbiede haar de weeën te verwerken, en legt op de trossen koud water of aq. Goulardi of derg. Uitzakkingen van den endeldarm brengt men door een paar rnet olij besmeerde vingersin, en laat ze door een spons of compres met olij tot na de geboorte van het kind terughouden. Verkrijgt men hierdoor geene genoegzame verligting en vertraagt de baring, terwijl het hoofd in den uitgang staat, dan moet men de iang aanleggen. Groote aderspallen aan de dijen vorderen gedurende de baring slechts een drukkend verband door binden of het aanleggen van doelmatige zwachtels, ten einde ze voor barsten te bewaren. Bloedingen uit gebarstene aderen aan de dijen siuit men door sterke en aanhoudende drukking. Over adergezwellen aan de schaamlippen zie men § 630. h. Scheuring der baarmoeder, der scheede en van den bilnaad gedurende de baring (Dysrhexitocia, Partus cum rupturis complicatus). A. MOEIJELIJKE BARINGEN DOOR SCHEURING OER BAARMOEDER (dïSTOCIAE METRORHEXl). § 718. Scheuringen der baarmoeder (Rupturae uteri) behooren in meer dan een opzigt tot de ongelukkigste toevallen, die gedurende de baring kunnen plaats grijpen, daar zij niet alleen moeder en kind gewoonlijk den dood berokkenen, maar ook, doordat zij , namelijk daar, waar zij gedurende operatief ingrijpen ontstaan, niet weinig den operateur in verdenking brengen van ongeschikt te hebben gehandeld. Ofschoon deze dystocie, sints de verloskunde in betere handen gekomen is, in verhouding meer zeldzaam voorkomt, toont toch de literatuur gestadig, dat zij jaarlijks nog zeer dikwerf plaats grijpt, zonder hierbij nog de gevallen te tellen die om ligt te begrijpen oorzaken, verzwegen worden. j. raph stf.idele, Sammlung merkwiïrdiger Beob. von der in der Geb. zcrriss Gebiirm. Wien 1774. Nachtrug 1775. dodglas, Observations on an extraordinary case ol'ruptured uterus etc., London 1785. deneox, L. Ch., Essai sur la ruptnre de la matrice pendant Ia gros- sesse et accoucheinent, Paris 1804. sakder, G. C. 11., Die Zerreissung der Gebarmutter geburtshülilich und £irtzlich behandelt. Ein Process Zwisschen bacdelocoue und sacombe (uit het Franscb), Gött 1807, 8°. ram bot da N, Pract. Observ. in Hlidwifery, London 1821, D. 1. 1ACHAPE1IE, Pratique des accoucli. t. III 1825. Mem. VIII Art. II. m'keewers's Tliom. Practical remarks on laceration of the uterus and the vagina with cases Londen, 1824 8. Overg. in het Mag. der Ausl. Med. bit 1825, Sept. en Oct. pag. 270. co luns, Piob. A pract. treatrice on Midwifery 1835, p. 240. bldts, Die Zerreisung des Uterus u. de Scheide wahrend der Schwangers: und entb. In El. v. siebold, Journ. Bd. XV 1835, p. 240. Eerie zeer merkwaardige verhandeling voor de casuistiek. DDPARCgtjE, F., Histoire compléte des ruptures etc., Paris 1836. ingiebt, S. T., Essay on I.aceration of the uterus and the vagina, Dublin Jann. 183G, n». 24. RiTTER in den Allg. Zeits. for Chir. 1843. n°. 26—39, SCHMIDX'S Jahrb. XLM, p. 193. Fabre Biblioth. du méd. practicien tom 1 p. 263—302. Art. Ruptures de Ia matrice. De casuistiek en de literatuur der scheuringen. Zie fr. LDDVT. meissner. Die Frauenz krankli., Leipzig 1845, B(1. II, p. 164. BOSCH u. MPSER, llandb., verder het Jahresberieht en schmidt's Encyclop der gesammte Med. Sapplb4. II, IK en IV, 1842—1845. K1WISCU VON HOTTERAÜ en Ed. CaSp. JAC. V. S1EB01D in canstat's en eisenmaw's Jahresb. 1845—1851. credé, Ruckblicke auf den Fortschritte und Leist. in d. ges. Medicin , d. J. 1850 en 1851. Volgens velpeaü, zou gdiuemkao het eerst den aard van liet gebrek erkend hebben. § 719. De baarmoeder scheurt daar het meest, waar hare wanden het dunst zijn, d. i. aan het onderste segment, hoogst zelden aan den bodem, maar zij kan, bij ziekelijken toestand, op alle plaatsen inscheuren. Vooral vindt men scheuren van den achterwand aan dat gedeelte, dat met het promontorium overeenkomt, dikwerf ook van de zijwanden en het zeldzaamst aan den voorsten wand. De scheuringen loopen volgens de ontwikkeling der spiervezelen van het orgaan nu eens diagonaal, dan transversaal en hebben zelden in de lengte plaats. Haar grootte is natuurlijk zeer verschillend, van slechts een tot meerdere duimen , waarbij op te merken valt, dat na den dood de scheuren hare oorspronkelijke grootte slechts daar behouden , waar de baarmoeder te gelijk haar zamentrekkingsvermogen verloren had, zoodat zij in vele gevallen ten gevolge dier zamentrekking, veel kleiner schijnen. Somwijlen bestaan zij in eenvoudige doorboring van het weefsel der baarmoeder, in die gevallen namelijk, waar de baarmoeder legen eenen scherpen beenrand is aangedrongen of door instrumenten beleedigd is. (Aanm.). 30 De meer of minder diepe inscheuringen van den mond der baarmoeder, die zeer dikwijls gedurende de baring ontstaan en meestal onschadelijk zijn, moet men met de hier besprokene scheuringen in 't geheel niet verwarren. Slechts daar, waar zulke inscheuringen verder gaan dan de kringwijze vezelen van den inwendigen mond, worden zij gevaarlijk, vooral daar zij dan soms het uitgangspunt van verdere inscheuringen der wanden van de baarmoeder uitmaken. Aantn. Volgens ingiebt t. a. p. hangt de verhouding der inscheuringen van de baarmoeder tussehen 1—300 en 1—4000. blüff geeft haar tnsschen 1—466 aan. collins zag bij 16,414 baringen 34 gevallen van ruptura uteri, d. i. 1: 482 (twee vrouwen genazen, ja eene zelfs baarde daarna nog tweemaal); m. cliktock en hardt onder 6634 baringen 9, d. i. 1: 137; ramsbothan meldt, dat in de Uoyal Maternity Charity in Londen in 21 jaren onder 48,719 baringen 11 gevallen van ruptura uteri of vaginae voorkwamen, d. i. 1: 4429; zie arneih, die geburtsch. Praxis u. s. w. Wien 1851, p. 184. § 720. Al naar de meer of minder volkomen scheuring der verschillende lagen van het baarmoederweefsel onderscheidt men doordringende of volkomene, en niet doordringende of onvolkomene baarmoederscheuren. Bij de eerste is er eene opening, die in de buikholte uitkomt, bij de onvolkomene daarentegen is het peritoneaal-bekleedsel onverlet gebleven en alleen de spierrok gescheurd , of in zeldzame gevallen alleen het buikvlies, terwijl het eigenlijke baarmoederweefsel onbeschadigd is gebleven. Zeer dikwerf is ook te gelijker tijd het scheedegewelf ingescheurd , veel zeldzamer echter de pisblaas en de endeldarm. Wat men verder in de lijken vindt is zeer verschillend en hangt gedeeltelijk ook daarvan af, of de dood zeer spoedig op de inscheuring gevolgd is of niet. Zoo zijn de randen der scheur dan eens dun , gekarteld, gescheurd, dan weder opgezet en ontstoken, het baarmoederweefsel in den omtrek nu eens normaal, dan weder ziekelijk veranderd, week, gangraeneus, met ontstekingachtige reactie, eveneens het omgevende buikvlies dan eens gezond , dan weder over eene groote oppervlakte ontstoken. Het bloedextravasaat dat in de buikholte gevonden wordt, kan zeer groot, maar ook zeer gering zijn, waarbij het bloed dikwerf bedorven is. Dit laatste heeft meestal aan de inwendige oppervlakte deibaarmoeder plaats, waar het dikwerf in eene vuile, chocolaad-kleurige massa, die het weefsel der baarmoeder meer of min doordringt, verweekt en zwartachtig kleurt, veranderd is. Bij de niet doordringende scheuren vindt men eenvoudig bloedig sugillaat onder het buikvlies, dikmaals echter zoo sterk, dat het dit tot eenen zigtbaren zak uitzet. § 721. Kenteekenen en herkenning. Scheuringen der baarmoeder ontstaan meest plotseling, zonder zich door eenig verschijnsel aan te melden. Alleen in die gevallen waar het baarmoederweefsel vroeger reeds was aangedaan, is er soms eene pijnlijke plaats, gedurende de zwangerschap, die echter geen zeker diagnostisch kenleeken oplevert. De barende gevoelt gedurende eene wee op de eene of andere plaats der baarmoeder eene hevige pijn, die men gewoonlijk van de pijn der weeën onderscheiden kan, en niet zelden haar eenen angstvollen schreeuw doet uitstooten. Te gelijker tijd zegt zij somwijlen zelve te gevoelen als of er in haar lijf iets barst en grijpt zij dan meestal onwillekeurig met de hand naar de lijdende plaats. Sommige hooren dan op hetzelfde oogenblik een dof geruisch , als of iets scheurt, dat somwijlen ook door de omstanders wordt waargenomen. Daarop houden de weeën op eenmaal op en blijven spoedig geheel weg. Soms loopt er eenig bloed uit de scheede ; inaar dat heeft dikwerf in 't geheel geen plaats. 30» Nu verandert het aangezigt, dat groote angst verraadt, het wordt bleek, de oogen verliezen hunnen glans, de extremiteiten worden koud, er breekt een koud zweet uit, de pols wordt klein, snel, soms draadvormig en trillend, de vrouw wordt misselijk , zij braakt, zij zucht en steunt, de ademhaling wordt moeijelijk, de vrouw wordt onrustig en afgemat, de ooren suizen, het gezigt verduistert, zij valt flaauw of krijgt stuipen. Bij het uitwendig onderzoek van den buik is deze in den omtrek der scheur zeer pijnlijk, van vorm veranderd en als er deelen des kinds door de scheur gedrongen zijn, kan men dezelve aan den voor- of aan den zijdewand gemakkelijk voelen. Bij het inwendig onderzoek vindt men dan hel voorliggend deel teruggetrokken, en als men met de geheele hand onderzoekt, kan men, als de baarmoeder zich niet te veei heeft zamengetrokken, de scheur en de bloote darmen voelen. Als echter, toen de baarmoeder scheurde, het hoofd reeds vast stond in het kleine bekken, even als bij niet doordringende scheuren, ontbreken natuurlijk de teekenen van den uitgang der vrucht in de buikholte. lïoe plotselinger de baarmoeder in grooten omvang scheurt, des te heviger en meer uitgedrukt zijn dan de genoemde toevallen, terwijl in die gevallen, waar de scheur langzaam ontstaat, de verschijnselen zoo gering kunnen zijn, dat zij de waarneming ligtelijk ontgaan. Aanm. kiwisch (zie zijne Klinische Vortrage über die Krankli. d. weibl. Geschl., 1 Abthlg., p. 254) geeft als een diagnotiscli kenteeken van pathognomonisch gewigt nog op, een, zich in vele gevallen snel vormend emphyseem, dat daaruit ontstaat, dewijl de lucht door de scheur in liet celweefsel dringt. § 722. Uitgang en voot zegging. De dood volgt, bij groote inscheuringen gewoonlijk zeer snel, onder de opgegevene verschijnselen van collapsus en inwendige bloeding. Daar de hoeveelheid uitgestort bloed, die men in de lijken vindt, dikwerf zeer onbeduidend is en de dood dikwerf bij zeer kleine, zelfs niet penetrerende scheuren volgt, moet men aannemen, dat deze ook door uitputting en verlamming van het zenuwstelsel primair veroorzaakt wordt. Als het leven nog dagen en weken lang wordt voortgesleept, volgen de verschijnselen van peritonitis en metritis in verband met groot wegzinken der krachten, kleine pols, koude extremiteiten enz. Wordt deze toestand chronisch, dan verkrijgen wij, als de vrucht in de buikholte terugblijft, het beeld eener secundaire buitenbaarmoederlijke zwangerschap. Herstelling heeft in 't algemeen slechts bij uitzondering plaats. (Aanm.). Als de verlossing na het barsten der baarmoeder niet snel kan gedaan worden, is gewoonlijk ook het leven der vrucht verloren. Aanm. De mededeelingcn over gelukkig genezen baarmoedersclieurcn moeten sleclits met strenge kritiek worden aangenomen, daar vele gevallen omtrent de diagnose twijfel overlaten. Tot de geloofwaardigste gevallen van dien aard behooren: j. nep. eïseit, Historia rupturae uteri etc. Pragac 1829. 8.; win. hendric im Americ. Journ. of the med. science. Aug. 1830. — Magaiin der ausland. med. Lit., Mai, Juni 1831, p. 520. — m'keeweer, Praet. remark, on lacerat. of the uterus etc. London 1824. — Archiv. génér. de méd. 1825. Aoüt, p. 597. — brdiu, casper's Wochenschr. 1844. nr. 20. — mitchell, Dublin Journ. 1843 Jan. — ordinaire, Gat. des höpit. 1845, nr. 75. — robiqcet, Hullet, de 1'acad. de méd., t. XI, p. 615. — colson, Gaz. de Paris, Mai 1845. Gevallen , wa»r de vrucht na gebarsten baarmoeder door de gastrotomie verlost is en de moeder behouden is, worden medegedeeld door kdhn, Oesterr. Wochenschr. 1844. nr. 42, en door Ludwig frank in der med. chir. Ztg. 1825, Beilage zu nr. 14, p. 255. Gevallen, waar vrouwen na rnptura uteri niet alleen genazen, maar ook weder zwanger werden, zijn verzameld door biüïf (t. a. p. Beobachtung 10, 11, 16, 18, 25). Zie ook coilin, Pract. treatise on midwifery etc. 1835, p. 240. Aanm. v. d. Vertaler. In 1840 heb ik eene vrouw behandeld, dit ten gevolge van metro-peritonitis puerperalis abcessen kreeg in den uterus en inden huik, die naar binnen en naar buiten doorbraken, uitwendig door de buikbekleedselen en inwendig in de baarmoeder. Deze vrouw genas ook en heeft nog later meer dan eens gebaard. Ik heb het geval medegedeeld in het Ncd. Tijdschrift voor Verl. enz. ^'t waren echter geene bepaalde scheuren. § 723. Naar de oorzaken verdeelt men de scheuren der baarmoeder in spontane, d. i. zulke, welke van zelve uit oorzaken die in het organisme der zwangere liggen, ontstaan en in gewelddadige of toevallige, d. i. die door vreemde invloeden b, v. door het ingrijpen der kunst veroorzaakt worden. De spontane ontstaan door eene ziekelijke dispositie der baarmoeder, als gebreken van den oorspronkelijken vorm, dubbelen uterus, dunheid der wanden, gezwellen, verweeking door ontsteking, likteekenvorming, b. y. na voorafgegane keizersnede, vergroeijing van den mond der baarmoeder en dergelijken (Aanm. 1). Daar zulke toestanden van het orgaan der baring niet zelden de gevolgen zijn van voorafgegane verlossingen, zoo komen die inscheuringen meestal bij vrouwen voor die meer gebaard hebben. Gelegenheidgevende momenten worden dan zeer stoorende, onregelmatige zamentrekkingen, namelijk daar, waar er groote hindernissen aan het uitdrijven der vrucht in den weg staan, b. v. een zeer naauw bekken, een groot kind (Aanm. 2). Hydrocephalus. Om deze reden barst dikwerf de baarmoeder ligt bij verkeerde liggingen der vrucht, als het vruchtwater is afgeloopen en de baarmoetfer zich in den verkeerd liggenden , en geheel onregelmatigen vorm vast te zamen snoert, waardoor enkele plekken bovenmate gespannen en gedrukt, en zelfs ziekelijk veranderd worden. Ook kan doldriftig verwerken der weeën en omwerpen van het ligchaam op het bed daartoe aanleiding geven. Groote inscheuringen der baarmoeder kunnen ook bij geheel normaal weefsel door onvoorzigtig, geweldig en ruw opereren ontstaan, hetzij met de hand , hetzij met instrumenten. Hierom moet men vooral zich hoeden voor geweldige pogingen tot keering bij eene vast te zamengetrok- ken baarmoeder (Aanm. 3). Komt hier nog eene ziekelijke aandoening van het orgaan bij, zoo barst dit zelfs bij geringe krachtsaanwending door den verloskundige. Vooral ontstaan zulke rupturen door het onvoorzigtig gebruik van haken en van het perforatorium, ook door beensplinters na gedane perforatie of embryotomie, of na zeer ongeschikte tangverlossingen. Zelden geeft uitwendig geweld, zooals stoolen, vallen of iets dergelijks gedurende de baring aanleiding tot inscheuringen. 