2003/26/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2001, με την οποία μια συγκέντρωση κηρύσσεται συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά και τη συμφωνία για τον ΕΟΧ (Υπόθεση COMP/M.2389 Shell/DEA) [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2001) 4526] (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Tussen Shell en BP bestaat er sterke gelijkenis wat betreft marktaandelen, capaciteit en kosten (81) De fusieondernemingen BP/Veba en Shell/DEA zullen sterk vergelijkbare marktaandelen behalen van rond [25(cid:151)35]* % elk, zoals supra aangegeven is. Na de trans- acties zullen de ondernemingsstructuren van beide nieuwe ondernemingen gelijk lopen, aangezien beide verticaal ge(cid:239)ntegreerd zijn, zowel upstream voor de leve- ring van grondstoffen als downstream voor etheenderi- vaten. Ook zijn ze de etheenproducenten die beschikken over de grootste kraakcapaciteit binnen het ARG+catch- ment area. Zelfs al is de omvang van hun kraakinstalla- ties niet volledig identiek, toch is hun totale capaciteit vergelijkbaar ([1 300(cid:151)1 500]* en [1 800(cid:151)2 000]* kt), en hebben ze de twee grootste productiecapaciteiten die op het ARG+ aangesloten zijn. Deze overeenkomsten in ondernemings- en productiestructuur zullen resulteren in overeenkomst van de desbetreffende kostenstructuren van hun activiteiten in het ARG+gebied. (82) De partijen betogen dat, op basis van een berekening van het marktaandeel waarbij (cid:151) zoals de partijen voor- stelden (cid:151) langlopende, op formules gebaseerde contrac- ten niet meegerekend worden, de marktaandelen van de beide nieuwe ondernemingen sterk zouden uiteenlopen (onderscheidenlijk, [(cid:133)]* en [(cid:133)]* %). Aangezien de Commissie de door de partijen voorgestelde berekening van de marktaandelen niet accepteert, is dit argument ook ongegrond wat betreft een vermeende asymmetrie in marktaandeel. (83) Verder voeren de partijen aan dat er geen sprake is van symmetrie inzake kosten, aangezien de productiekosten sterk verschillen van kraakinstallatie tot kraakinstallatie, en transportkosten verschillen naargelang de leverancier en afnemer, afhankelijk van hun betrokken locatie. Is het zo dat de efficiency en als gevolg daarvan de pro- ductiekosten van verschillende kraakinstallaties met name wat verschil in capaciteit betreft, sterk kan ver- schillen, toch is het totale afwijkingspercentage beperkt. Volgens consultants uit de sector bedraagt het maximale in productiekosten tussen de meest en minst verschil rendabele installatie minder dan 25 %. [(cid:133)]* Voorts moet ook in aanmerking genomen worden dat, wat omvang betreft, de kraakinstallaties van Shell/DEA zich bevinden aan het uiteinde van de mogelijke schaal (ØØn kraakinstallatie van meer dan [(cid:133)]* kt en twee betrekke- lijk kleine kraakinstallaties van elk [(cid:133)]* kt), terwijl BP/ Veba een homogene groep van vier kraakinstallaties van elk rond [(cid:133)]* kt zal hebben. Bijgevolg mag worden aan- genomen dat, aangezien de productiekosten sterk gebon- den zijn aan de omvang van de capaciteit van de kraak- installatie, de totale gemiddelde productiekosten van beide ondernemingen zich binnen voldoende gelijke marges bevinden.  Voorts zijn de kleinere kraakinstalla- ties van, onderscheidenlijk, DEA, BP en Veba op dezelfde locatie gevestigd, en bieden zij dus mogelijkhe- den voor het behalen van gecombineerde schaalvoor- delen bij grondstoffenlevering en logistiek. Ten slotte is transportkosten kunnen verschillen het gegeven dat (84) naargelang de combinatie leverancier-afnemer, een alge- meen kenmerk van de meeste markten waar fysieke pro- ducten worden geleverd. Er is geen aanwijzing dat een van de beide nieuwe ondernemingen zich, wat trans- portkosten betreft, in een positie zou bevinden die fun- damenteel verschilt van die van de andere onderneming. Het voordeel van BP/Veba inzake lagere kosten en prefe- rentiºle toegang tot de pijpleiding op basis van haar belang in het ARG-bedrijf, wordt gecompenseerd door het feit dat Shell/DEA n(cid:224) de fusie zal beschikken over productielocaties aan beide uiteinden van het ARG, en dus bepaalde mogelijkheden zal hebben om lange- afstandstransporten via het ARG te vermijden. 2. 5. Beide groepen zijn op vergelijkbare manier ver- ticaal ge(cid:239)ntegreerd en hebben daarom vergelijk- bare belangen ten aanzien van de upstream- markt voor etheen Etheen is een basisgrondstof voor een aantal down- stream-producten. BP en Shell zijn(cid:150) in tegenstelling tot de huidige situatie bij DEA en Veba (cid:150) downstream ver- ticaal ge(cid:239)ntegreerd voor etheenderivaten, net als de etheenleveranciers die na de fusie overblijven. Ingevolge hun verticale integratie zullen de fusieondernemingen Shell/DEA en BP/Veba dezelfde stimuli krijgen wat betreft etheenverkopen aan producenten van etheenderi- vaten, met name voor die downstream-producenten welke geen eigen etheenbevoorrading hebben, of deze slechts ten dele hebben. Dergelijke verkopen kunnen de partijen bij de transacties stimuleren om etheenprijzen op te drijven om het concurrentievermogen van concur- renten op het gebied van etheenderivaten te verminde- ren. Aangezien de meeste van de formules uit de con- tracten voor de levering van etheen gekoppeld zijn aan bekendgemaakte referentieprijzen, zou een dergelijke prijsverhoging niet alleen rechtstreeks verband houden met de contractuele partners van de fusieondernemin- gen, maar zou zij ook kunnen resulteren in hogere marktprijzen in het algemeen. Bovendien geldt de bekendgemaakte NWECP-referentieprijs, die uitsluitend op basis van het ARG+ vastgesteld wordt, ook voor etheenverkopen buiten het ARG+gebied. Een verhoging van de etheenprijs op het ARG+ kan dus resulteren in een prijsverhoging buiten het ARG+. (85) Het feit dat de beide fusieondernemingen vergelijkbare stimuli krijgen, impliceert niet dat ze noodzakelijk actief moeten zijn voor dezelfde downstream-producten.  Der- gelijke stimuli worden al gegeven doordat ze actief zijn in een aantal van dezelfde downstream-markten aange- zien op het ARG+ aangesloten etheenafnemers en pro- ducenten van derivaten, ten dele ook richtinggevend zijn voor etheenafnemers van de bij de beide transacties betrokken partijen. Dergelijke stimuli kunnen met name worden aangetoond wat betreft (de verschillende vor- men van) polyetheen, etheenoxide en zijn derivaten, en ethanol. 2. 5. 1. Polyetheen (86) Zo’n 55 % van het binnen het ARG+netwerk geprodu- ceerde etheen wordt gebruikt bij de productie van ver- L 15/48 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 1. 2003 schillende soorten polyetheen (rond 9 % wordt gebruikt voor lagedichtheidpolyetheen (hierna (cid:132)LDPE(cid:148) genoemd), rond 23 % voor lineair lagedichtheidpolyetheen (hierna (cid:132)LLDPE(cid:148) genoemd) en rond 23 % voor hogedichtheid- polyetheen (hierna (cid:132)HDPE(cid:148) genoemd)). Langs het ARG+ bevindt zich 42 % van de West-Europese LDPE-capaci- teit, rond 34 % van de LLDPE-capaciteit en rond 46 % van de HDPE-capaciteit. De etheenkosten maken 67 % uit van de HDPE-prijs. In eerdere beschikkingen heeft de Commissie (15) de markt omschreven als die voor 1. HDPE afzonderlijk, en ofwel 2. C4 LLDPE, C6 LLDPE en LDPE samen, of 3. C4 LLDPE en C6 LLDPE samen, en 4. LDPE afzonderlijk. Voor de beoordeling van de stimuli van de bij de trans- acties betrokken partijen ten aanzien van de levering van etheen, volstaat het de analyse te beperken tot de drie hoofdgroepen van polyetheen: LDPE, HDPE en LLDPE (omschreven als C4 LLDPE en C6 LLDPE). Shell is actief op de polyetheenmarkt via haar gemeen- schappelijke onderneming Basell, waarover ze samen met BASF gezamenlijke zeggenschap uitoefent. Basell is actief in LDPE, HDPE en LLDPE, waarbij zij deze petro- chemische producten produceert ten dele in haar ver- schillende productielocaties die in verbinding staan met het ARG-catchment area, ten dele buiten het ARG-ge- in West-Europa. De marktaandelen van bied, vooral Basell op de West-Europese polyetheenmarkt liggen voor LDPE, LLDPE en HDPE telkens rond [15(cid:151)25]* %. (87) (88) (89) Ook BP is in alle drie voormelde soorten polyetheen actief in West-Europa. Haar marktaandelen bedragen [5(cid:151)15]* % voor LDPE en [10(cid:151)20]* % voor LLDPE. Wanneer de recente samenvoeging van BP’s en Solvays HDPE-productie en -verkoopactiviteiten in Europa (16) van kracht wordt, zal het marktaandeel van BP (inclusief dat van de gemeenschappelijke onderneming) voor HDPE [ongeveer verdubbeld zijn]* op een West-Euro- pese markt.  (90) Polyetheenproducenten die downstream aangesloten zijn op het ARG+ en die behoren tot de groep van netto- etheenafnemers, zijn met name Borealis (die niet ver- ticaal ge(cid:239)ntegreerd is in de etheenproductie langs het ARG+) en DSM (die haar etheen in belangrijke mate moet betrekken bij derden langs het ARG+ en wier pro- ductielocaties direct bevoorraad worden door de partijen bij de transacties). Op de West-Europese markt zijn de marktaandelen van Borealis als volgt: rond [10(cid:151)20]* % voor LDPE, rond [2(cid:151)8]* % voor LLDPE en [10(cid:151)20]* % voor HDPE. Delen van deze volumes worden geprodu- ceerd in de polyetheeninstallatie van Borealis die op het ARG+ aangesloten is. De marktaandelen van DSM bedragen telkens [10(cid:151)20]* % voor LDPE, LLDPE en HDPE. DSM is alleen verticaal ge(cid:239)ntegreerd wat betreft haar productielocatie voor polyetheen in het Neder- (15) Zie zaak COMP/M. 1671 (cid:150) Dow Chemical/Union Carbide (PB L 245 van 14. 9. 2001, blz. 1). (16) Zaak COMP/M. 2299 (cid:150) BP Chemicals/Solvay/HDPE GO, 29 okto- ber 2001. landse Geleen, terwijl haar Duitse productielocatie voor polyetheen (waar LLDPE en HDPE geproduceerd wordt) aanzienlijke volumes etheen aangeleverd krijgt via de groothandelsmarkt. In het ARG+gebied is er nog een andere polyetheenproducent die op het ARG+ aangeslo- ten is en niet verticaal ge(cid:239)ntegreerd is: Polimeri, met een productielocatie in Oberhausen (Duitsland). (91) Deze ondernemingen zouden dus rechtstreeks met de polyetheenactiviteiten van Shell en BP concurreren, enerzijds, en voor etheenlevering afhankelijk zijn van het ARG+, anderzijds, hetzij als niet-verticaal ge(cid:239)nte- greerde onderneming upstream ten opzichte van etheen, hetzij als netto-etheenafnemers langs het ARG+. Deze downstream-concurrenten worden [onder meer bevoor- raad door de partijen bij de transacties]*. Wat deze ondernemingen betreft, zullen genoemde nieuwe onder- nemingen de stimuli delen om hun directe downstream- concurrenten niet te steunen door goedkoop geprijsd etheen te leveren. De belangen van de fusieondernemin- gen zijn thans al vrij gelijklopend, zelfs indien de positie van Shell (via Basell) momenteel iets sterker is dan BP’s positie op de markten voor de verschillende vormen van polyetheen in het algemeen. De gelijkenissen in markt- aandelen en structuur worden speciaal versterkt door de Solvay/BP Chemicals/HDPE-gemeenschappelijke onder- neming, aangezien deze voor Shell en BP zal resulteren in nagenoeg identieke marktaandelen voor HDPE. Het feit dat Solvay haar HDPE-installatie langs het ARG+ ingebracht heeft in de gemeenschappelijke onderneming, kan worden gezien als een gevolg van het ontbreken van upstream-integratie voor etheen op een markt die thans al vrij geconcentreerd is.  (92) De sterke positie van de bij de transacties betrokken par- tijen ten aanzien van de etheenlevering aan downstream- polyetheenconcurrenten wordt versterkt door de positie van BP en Shell op het gebied van lineaire alfa-olefinen. Lineaire alfa-olefinen, een ander downstream-product van etheen waarvoor 3 % van het langs het ARG+ geproduceerde etheen gebruikt wordt, is een noodzake- lijk copolymeer voor de productie van HDPE. BP en Shell zijn in West-Europa de enige producenten van lineaire alfa-olefinen, met marktaandelen tussen 30 en indien de markt beschouwd wordt als 40 % in 2000, heel West-Europa omvattend (het resterende deel betreft import). De sterke positie in deze sector geeft BP en Shell een verder voordeel op de downstream-HDPE-con- currenten en versterkt de gelijkenis inzake stimuli ten aanzien van de etheenlevering in het ARG+. 2. 5. 2. Etheenoxide/derivaten van etheenoxide (93) is een zeer Etheenoxide (EO) reactief etheen-down- stream-product, dat geproduceerd wordt via katalytische oxidatie van etheen onder hoge temperatuur en hoge druk. Van het langs het ARG+ geproduceerde etheen wordt 15 % gebruikt voor de productie van etheenoxide en 73 % van de West-Europese capaciteit voor etheen- oxide of derivaten van etheenoxide is aangesloten op het ARG+. Het aandeel van etheen in de totale kostprijs 21. 1. 2003 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 15/49 (EG), dat monoethyleenglycol van etheenoxide bedraagt rond 70 %. Na BASF, die niet is op de groothandelsmarkt, zijn BP (met een actief capaciteit van [400(cid:151)500]* kt, met inbegrip van Erd(cid:246)l- chemie) en Shell (met een capaciteit van [300(cid:151)400]* kt) de grootste etheenoxideproducenten in West-Europa. Etheenoxide wordt vooral gebruikt voor de productie van etheenglycol (MEG) (daarin bedraagt het aandeel van etheen in de totale kostprijs rond 63 %) en de nevenproducten diethyleen- en triethyleenglycol omvat. Andere derivaten van ethee- noxide zijn ethoxylaten, ethanolamines, glycolethers en alkoxylaten (waarbij het aandeel van etheen in de totale kostprijs rond 63 % bedraagt). Er is ook een (cid:151) in ver- gelijking tot de totale capaciteit (rond 2 600 kt in West- Europa) (cid:151) betrekkelijk kleine groothandelsmarkt voor de afzet van etheenoxide in West-Europa [< 1 000]* kt). stream ten opzichte van etheen, ligt iets lager dan dat van polyetheen en etheenoxide. BP is actief in de pro- ductie van ethanol, met een marktaandeel van rond [35(cid:151)45]* % voor synthetisch ethanol op een West-Eu- ropese markt.  Haar naaste concurrent is Sasol, die een marktaandeel van rond [15(cid:151)25]* % behaalt, en synthe- tische ethanol produceert in een installatie die op het ARG+ aangesloten is. In de structurele situatie en de desbetreffende stimuli zou geen verandering komen wanneer, zoals door de partijen aangevoerd wordt, bio- ethanol meegerekend wordt in de totale ethanolmarkt. Onder deze omstandigheden zou het marktaandeel van BP rond [10(cid:151)20]* % liggen. 2. 5. 4. Argumenten van de partijen, conclusies voor liggen etheenoxide (94) De marktaandelen van Shell en BP op de West-Europese groothandelsmarkt rond [25(cid:151)35]* % (Shell) en [40(cid:151)50]* % (BP, met inbegrip van Erd(cid:246)lchemie). De naaste concurrenten op de groot- handelsmarkt voor etheenoxide zijn Ineos en Sasol met marktaandelen van rond [5(cid:151)15]* %. Beide ondernemin- gen produceren etheenoxide in installaties die op het ARG+ aangesloten zijn. Bijgevolg zijn ze directe concur- renten van Shell en BP en afhankelijk van etheenlevering via het ARG+netwerk. (95) Shell/DEA en BP/Veba zijn ook actief in de productie van monoethyleenglycol, het belangrijkste downstream- product voor etheenoxide. Volgens het door de Com- missie gevoerde marktonderzoek ligt voor elk van hen het marktaandeel rond [5(cid:151)15]* % op een West-Euro- pese groothandelsmarkt voor monoethyleenglycol en zijn ze directe concurrenten van Ineos (die een markt- aandeel heeft van rond [15(cid:151)25]* %); deze laatste pro- duceert monoethyleenglycol in een installatie in het ARG+gebied en wordt onder meer bevoorraad door de bij de transacties betrokken partijen. Dezelfde situatie bestaat ook voor diethyleen- en triethyleenglycol, aange- zien alle producenten van monoethyleenglycol deze petrochemische producten produceren en verkopen als nevenproducten. (96) Volgens het onderzoek door de Commissie zijn Shell en BP actief op nog andere markten voor derivaten van etheenoxide en concurreren ze daar met niet-ge(cid:239)nte- greerde etheenverbruikers die op het ARG zijn aangeslo- ten. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de verkoop van vormen alkoxylaten waarvoor ze concurreren met Ineos en Sasol, wier desbetreffende productielocaties op het ARG+ aangesloten zijn. 2. 5. 3. Ethanol (97) Het aandeel van de etheenproductie langs het ARG+ dat gebruikt wordt voor ethanol, een ander product down- (98) De partijen voeren aan dat de verticale integratie inge- volge de fusies geen stimuli creºert om de etheenprijzen te verhogen ten detrimente van downstream-concurren- ten.  Volgens de partijen zijn er geen noemenswaardige stimuli om de kosten van downstream-concurrenten te verhogen, omdat het voordeel voor Shell/DEA en BP/ Veba zeer klein zou zijn aangezien dergelijke stimuli enkel downstream-markten waarop ze zelf actief zijn en voor volumes die op de ARG+groothandelsmarkt worden afgezet. zouden ontstaan voor (99) Ten eerste zou moeten worden uitgemaakt dat uit het onderzoek van de Commissie niet blijkt dat de partijen (cid:151) n(cid:224) de fusie (cid:151) een machtspositie zullen verwerven op de downstream-markten die hen in staat zou stellen prijzen op de markten voor etheenderivaten te ver- hogen. Het onderzoek naar de collectieve machtspositie van de beide nieuwe ondernemingen op de etheenmarkt richt zich op gelijkschakeling van de stimuli voor de fusieondernemingen op de voor etheen, die voortvloeit uit hun activiteiten op de markt voor etheenderivaten. Deze stimulus houdt niet nood- zakelijk in dat de fusieondernemingen in staat zullen zijn prijzen te verhogen op de downstream-markten. Dergelijke stimuli zouden al voortkomen uit de moge- lijkheid om een strategie toe te passen waarbij het con- currentievermogen van de concurrenten op het gebied van etheenderivaten wordt verzwakt door hun kosten inzake etheenlevering te verhogen, hetgeen hun marges onder druk zet. (upstream-)markt (100) Ten tweede is het ARG+ goed voor 42 % van de pro- ductiecapaciteit voor etheen in West-Europa en, dus voor een belangrijk deel van de productiecapaciteit voor etheenderivaten in West-Europa. Downstream-concur- renten van de fusieondernemingen die voor etheen niet verticaal ge(cid:239)ntegreerd zijn langs het ARG+, behalen aan- zienlijke marktaandelen voor etheenderivaten. (101) Het feit dat de situatie lijkt te verschillen wat betreft andere producten zoals ethyleendichloride/vinylchlori- demonomeer (VCM), doet geen afbreuk aan de conclusie dat BP en Shell verticaal ge(cid:239)ntegreerd zijn in vergelijk- bare mate en dezelfde stimuli hebben ten aanzien van de levering aan etheenproducenten langs het ARG+. L 15/50 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 1. 2003 (102) Concluderend, is voor diverse etheen-downstream-pro- ducten aangetoond dat ingevolge de vergelijkbare mate van verticale integratie van Shell en BP de fusieonder- nemingen vergelijkbare stimuli zouden delen ten aan- zien van de levering van etheen in het ARG+gebied.  Een vergelijking van de marktaandelen van de partijen en die van hun respectieve concurrenten toont aan dat de nieuwe ondernemingen in een positie zouden verkeren waarbij het zowel aannemelijk als doenbaar zou zijn om concurrentiedruk uit te oefenen op hun downstream- concurrenten met het oog op de verzwakking van hun concurrentiepotentieel en het binnenhalen van additio- nele marktaandelen op lange termijn. Bovendien zou het bijzonder waarschijnlijk zijn dat dergelijke druk succes- vol blijkt. 2. 6. De concurrentiesituatie op de downstream- markten voor etheenderivaten vormt geen beperking voor de mogelijkheid van de twee nieuwe ondernemingen om een gemeenschap- pelijke prijszettingsstrategie toe te passen (103) De partijen voeren aan dat er een grens is voor de potentiºle stijging van etheenprijzen op het ARG+, aan- gezien de omvang van de meeste markten voor etheen- derivaten beschouwd kan worden als West-Europa omvattend, en sommige markten zelfs mondiaal zijn. Om deze reden zullen de op het ARG+ aangesloten pro- ducenten van etheenderivaten niet in staat zijn de toe- genomen kosten van grondstoffen door te rekenen aan hun afnemers, omdat ze te maken hebben met concur- rentie van producenten die hun eigen productielocatie buiten het ARG+ hebben, en met name van import in West-Europa. De partijen betogen dat zulks dan weer aan etheenproducenten beperkingen oplegt wat betreft het potentieel voor een verhoging van etheenprijzen op het ARG+. (104) Volgens het marktonderzoek door de Commissie kan zich de situatie voordoen dat de producenten van etheenderivaten in bepaalde marktsituaties niet in staat zullen zijn de gestegen kosten voor hun grondstoffen door te rekenen aan hun afnemers ingevolge de concur- rentie die ze ondervinden van producenten van buiten het ARG+ en import van het etheen-downstream-pro- duct. Toch zou een dergelijke beperking van de prijsver- hoging voor etheen niets veranderen aan de algemene stimuli van de fusieondernemingen. Zelfs indien de etheenprijzen niet boven een bepaalde grens verhoogd kunnen worden, zouden de fuserende partijen toch nog dezelfde stimuli delen om prijzen tot deze grens op te trekken, de winsten van de producenten van down- stream-derivaten in te pikken en het concurrentiever- mogen van deze laatsten te verminderen ten opzichte van hun eigen installaties voor etheenderivaten. 2. 7.  Concurrentie tussen de beide nieuwe onder- nemingen dreigt te verslappen op basis van een stilzwijgende toewijzing van contracten (105) In het licht van de contractuele en geografische situatie op de ARG-etheenmarkt, beschikken de twee nieuwe ondernemingen over een duidelijk en gemakkelijk te hanteren mechanisme om stilzwijgend de markt onder elkaar te verdelen volgens twee nauw samenhangende criteria: i) continu(cid:239)teit bij de langlopende contracten, en ii) geografische nabijheid. (106) De overgrote meerderheid van etheenleveringen is geba- seerd op langlopende contracten, terwijl verkopen op de locomarkt geen rol spelen op deze markt. Zoals infra nader uiteengezet wordt (overwegingen 112 tot 115), is er een sterke markttransparantie wat betreft de partijen bij individuele contracten en de betrokken volumes en referentieprijzen. De productiecapaciteit voor etheen wordt bekendgemaakt in tijdschriften zoals CMAI, de volumes en de overeenkomstige etheenbehoefte van de respectieve installaties voor derivaten zijn bekend, en de eigenaren van de infrastructuur kunnen ook de feitelijke doorvoer naar individuele afnemers te weten komen. (107) Uit het marktonderzoek door de Commissie is gebleken dat transportkosten op de centrale ARG-pijpleiding een te verwaarlozen factor vormen. Daarom worden niet contracten vooral gesloten tussen die etheenproducenten en -verbruikers welke in elkaars buurt gevestigd zijn. Deze enge betrekkingen worden vaak ondersteund door het transport van de geleverde volumes via aftakkingen van de ARG-pijpleiding die particulier eigendom zijn of eigendom van de producent, om zodoende te besparen op de transportkosten voor het gebruik van de centrale ARG-pijpleiding. De regeling waarbij de producenten contracten voor levering aan afnemers onder elkaar ver- delen op grond van de nabijheid van de afnemer tot de eigen etheenproductielocatie, kan ook worden toegepast op nieuwe afnemers. Een dergelijke strategie zal aanzien- lijk worden vergemakkelijkt door de marktstructuur die na de fusies ontstaat. Waren er tot dusver kopers in de regio Gelsenkirchen/Keulen die zich bevoorraadden bij zowel Veba (die een kraakinstallatie had in Gelsenkir- chen) als BP (met de kraakinstallatie van Erd(cid:246)lchemie in Keulen), dan zal BP/Veba na de fusie zeggenschap heb- ben over de volledige bevoorrading van die afnemers, waarbij zij hen ten dele zal bevoorraden via pijpleidin- gen die eigendom zijn van of onder de zeggenschap staan van de fusieonderneming.  Daarnaast levert DEA vooral in de regio Wesseling en aan installaties verder naar het zuiden van Duitsland die via een aftakking van de pijpleiding rechtstreeks aangesloten zijn op haar pro- ductielocatie te Wesseling, terwijl Shell natuurlijke toe- gang heeft tot locaties in Rotterdam die etheen verbrui- ken dat afkomstig is van haar kraakinstallatie en zeeter- minal in Moerdijk. (108) De partijen betogen dat de voortzetting van bestaande langlopende contracten en een voorkeur voor leveran- ciers dicht in de buurt, al een gevolg is van de algemene economische omstandigheden op de markt voor etheen- levering, zoals hoge transportkosten en fysieke banden tussen bepaalde leverancier/afnemer-combinaties. Vol- gens hen zouden de fusies derhalve geen verdere ele- menten toevoegen aan de bestaande omstandigheden. (109) Evenwel houdt de vaststelling dat voor bepaalde afne- mers de concurrentie al beperkt is om geografische rede- nen en om redenen van contractduur, niet in dat deze situatie niet zou kunnen verergeren. Momenteel is er een zekere mate van concurrentie voor contracten langs het hele ARG, en zijn er ook langlopende contracten die [(cid:133)]* inderdaad naar andere ondernemingen gaan. 21. 1. 2003 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 15/51 Diverse partijen en derden verklaarden tijdens de hoor- zitting dat ze rekening houden met leveranciers/afne- mers in het hele ARG-gebied, en niet alleen met dege- nen die in de buurt van hun productielocaties gevestigd zijn. Bovendien hebben derden zoals BASF een belang- rijk aantal contracten genoemd die ze over de afgelopen jaren in de wacht gesleept hebben of verloren zijn. Het is inderdaad zo dat de productielocaties van Shell en DEA gevestigd zijn aan de uiteinden van het ARG-ge- bied. Toch betekent zulks niet dat ze, na het verstrijken van het contract van DEA met CPO, geen concurrenten meer zouden worden voor contracten langs het hele ARG+. Voorts stelt de mogelijkheid tot ruilen leveran- ciers momenteel ook in staat afnemers te bereiken die verderaf gevestigd zijn, zonder dat ze daarvoor aanzien- lijke transportkosten moeten maken. Bijgevolg is er momenteel nog een aanzienlijke mate van concurrentie voor aflopende en nieuwe contracten langs het ARG, die kunnen Øn ook zouden uitgeschakeld worden.  (110) Naast deze stilzwijgende verdeling van contracten, die vooral invloed heeft op de concurrentie om nieuwe con- tracten, valt te verwachten dat er ook een stilzwijgende afstemming zal zijn van de gedragingen van de duopo- lide ondernemingen wat betreft de kwartaalonderhan- delingen over de contractprijs met hun huidige afne- mers. Gezien de vergelijkbare stimuli om het potentieel van downstream-concurrenten niet te versterken via goedkope etheenleveringen zal ieder initiatief om prijzen te verlagen, om zodoende de betrokken volumes aan het bovenste eind van het eventuele plafond te houden, bij- zonder onwaarschijnlijk worden in de situatie n(cid:224) de fusie. (111) Concluderend, is het waarschijnlijk dat de markt stilzwij- gend verdeeld zal worden op basis van de supra beschreven mechanismen. 2. 8. De etheenmarkt is voldoende transparant om tussen de beide co(cid:246)rdinatie stilzwijgende nieuwe marktleiders mogelijk te maken (112) De partijen voeren aan dat er onvoldoende transparantie is op de markt. Bevat het overgrote deel van de contrac- ten een verwijzing naar de bekendgemaakte ICIS-kwar- taalcontractprijs, toch zijn de eigenlijke prijzen geheim aangezien de individuele kortingen op de basiscontract- prijs niet onthuld worden. (113) De Commissie stelt zich niettemin op het standpunt dat de etheenmarkt van het ARG+ voldoende transparant is om stilzwijgende co(cid:246)rdinatie tussen de beide nieuwe marktleiders mogelijk te maken. Zijn de precieze voor- waarden van afzonderlijke contracten niet publiek toe- gankelijk, toch is er grote mate van transparantie ten aanzien van prijstrends en contractpartijen. De bezwaren van de Commissie betreffen in hoofdzaak de vrees dat de beide nieuwe ondernemingen niet actief zullen con- curreren om elkaars huidige afnemers, die vooral gebon- den zijn door langlopende contracten, en dat ze daarom zullen overgaan tot een verdeling van de markt op basis van continu(cid:239)teit en geografische nabijheid. Voor dit soort stilzwijgende verdeling van de markt, zijn geen en trans- afzonderlijk uitgesplitste contractgegevens parantie noodzakelijk. Door diverse derden werd beves- tigd dat, ingevolge het zeer beperkte aantal spelers op de markt, de combinatie van bekendgemaakte gegevens met algemene marktinformatie het mogelijk maakt te bepalen of bij contracten van leverancier veranderd werd en wie de contracten in de wacht gesleept heeft. (114) Hetzelfde geldt ook voor de verzwakking van alle neer- waartse prijsinitiatieven bij de kwartaalonderhandelingen over de prijs. Agentschappen die prijzen publiceren, maken per kwartaal of per week referentieprijzen bekend voor verkopen op de locomarkt en via lang- lopende contracten.  Deze prijzen zijn een vrij nauwkeu- rige weerspiegeling van de uitkomst van afzonderlijke onderhandelingen en gelden voor het merendeel van de contracten. Voorts doet bijvoorbeeld ICIS-LOR in haar wekelijkse marktoverzichten verslag over individuele onderhandelingen, hetgeen ervaren marktspelers in staat stelt (cid:151) ingevolge de sterke concentratie op de groothan- delsmarkt en het beperkte aantal deelnemers (cid:151) zelfs de afzonderlijke partijen bij een contract te identificeren. Vorige jaar maakte ICIS-LOR in haar verslagen de vol- gende passages bekend (vert. ): (cid:132)Belangrijke Duitse produ- cent kwam prijs van 705 EUR (cid:151) een verhoging met + 20 EUR/mt voor Q3 (17) (cid:151) overeen met een belangrijke Duitse verbruiker. De contracten vertegenwoordigen grote volumes en traditionele prijszetters zijn er bij betrokken(cid:148); (cid:132)Deze week viel additionele steun te merken voor de Q2-contractprijs die vorige week voor het eerst afgesproken werd tussen een Duitse producent en een Benelux/Med-verbruiker op 640 EUR FD(cid:148); (cid:132)Laat vandaag kwam er bericht over een overeenkomst in Duitsland tussen belangrijke grote spelers voor een Q1-prijsdaling met 40 EUR/mt tot 665 EUR FD(cid:148); (cid:132)Een Duitse produ- cent gaf aan dat hij een daling van 30 EUR/mt had aan- geboden aan al zijn afnemers, ook al gaven dezen tegen vrijdagavond nog geen positief antwoord(cid:148). Marktdeel- nemers verklaarden dat deze informatie gemakkelijk zo te interpreteren valt dat daaruit blijkt welke partijen bij het betrokken contract waren. In het licht van dit soort informatie die via bekendmaking voor alle marktdeel- nemers beschikbaar is, zijn activiteiten van andere con- currenten en prijstrends op de etheenmarkt transparant. (115) Voorts dient te worden opgemerkt dat voor de stilzwij- gende co(cid:246)rdinatie en het verzwakken van concurrentie tussen de spelers geen volledige transparantie vereist is over alle details van contracten. Om in het oog te kun- nen houden of de andere groep de algemene prijstrend en het stilzwijgende patroon om niet met prijsverlagin- lijken de door ICIS bekend- gen te concurreren volgt, gemaakte gegevens te volstaan. De partijen betogen dat, indien de ICIS-prijs en het ICIS-verslagsysteem door de partijen (cid:132)misbruikt(cid:148) zouden worden om hun prijszet- tingsstrategieºn te co(cid:246)rdineren, en de contractpartners van oordeel zouden zijn dat deze niet langer de weer- spiegeling zijn van de marktvoorwaarden, ze dan een- voudigweg niet langer gebruikt zouden worden en zodoende zouden verdwijnen als een element van trans- parantie. Niettemin bevatten het overgrote deel van con- tracten referenties naar de ICIS-prijs en lopen over lange termijn.  Eventuele aanpassingen in de als referentie gehanteerde prijzen zouden enkel mogelijk zijn op het (17) Dit is de voor het derde kwartaal bekendgemaakte contractprijs. L 15/52 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 1. 2003 eind van het contract. Gedurende de looptijd van het contract is in de contracten doorgaans enkel in eventu- ele aanpassingen van de ICIS-referentie voorzien ingeval ICIS niet langer een referentieprijs bekendmaakt (cid:151) doch niet langer als geloofwaardig beschouwd wordt. ingeval deze prijs niet 2. 9. De beide spelers hebben voldoende vergel- dingsmiddelen ter beschikking (116) De partijen voeren aan dat de nieuwe ondernemingen niet beschikken over geloofwaardige en doeltreffende vergeldingsmiddelen die ze tegen de andere nieuwe onderneming als afschrikking kunnen gebruiken tegen afwijkingen van een prijszettings- of marktverdelings- patroon. Omdat de contractuele relaties op de etheen- markt over lange termijn lopen, dienen kansen op ver- gelding zich zelden aan, met aanzienlijke vertraging, na het afwijkende gedrag. Volgens de partijen zou bij elke poging om via agressieve prijszetting vergelding toe te passen, degene die vergelding toepast, voor lange tijd opgescheept zitten met een contract met een dure beperkte of nulmarge, hetgeen de maatregel onevenredig schadelijk maakt in verhouding tot het voordeel dat de afwijkende rivaal afgeschrikt wordt. De kosten voor ver- gelding en de wanverhouding nemen nog toe door de hoge transportkosten die zich zouden voordoen indien vergelding gericht zou zijn op een afnemer die verderaf gevestigd is. (117) De Commissie stelt zich op het standpunt dat de beide nieuwe fusieondernemingen voldoende vergeldingsmid- delen zouden hebben om de andere onderneming af te schrikken van afwijkingen van parallelle gedragingen, wat betreft zowel de stilzwijgende toewijzing van con- tracten als het verslappen van neerwaartse prijsinitiatie- ven bij kwartaalonderhandelingen. (118) Via de gedetailleerde informatie over prijszetting en onderhandelingen die openlijk bekendgemaakt wordt door ICIS of CMAI, is er een grote transparantie op het gebied van prijszetting van en het afsluiten van contrac- ten door de overige concurrenten op de markt. Bijgevolg zal het voor beide partijen mogelijk zijn om van dichtbij te volgen of de andere partij een initiatief om prijzen te verhogen volgt en, meer algemeen, toe te zien op de duopolide gedragingen volgens de hierboven in de over- wegingen 105 tot 111 beschreven criteria. (119) Beide nieuwe ondernemingen beschikken over vol- doende toegankelijke volumes om te kunnen concurre- ren om elkaars afnemers.  Naast haar capaciteit langs het ARG heeft Shell via haar importterminal geprivilegieerde toegang tot import van buiten het ARG-gebied. Boven- dien zou Shell haar capaciteit die door derden werd benut, kunnen verschuiven naar eigen import. Als etheenproducent heeft BP preferentiºle toegang tot importterminals van andere producenten, aangezien zij ruilovereenkomsten kan aanbieden tussen de regio Ant- werpen en haar productielocaties die gevestigd zijn aan het oostelijke uiteinde van het ARG. Voorts is BP voor- nemens de capaciteit van haar Erd(cid:246)lchemie-kraakinstal- laties in 2001(cid:151)2002 uit te breiden. (120) Betreffen de contractuele afspraken voor etheenlevering toch is er voldoende grotendeels de lange termijn, ruimte om onmiddellijk te reageren in reactie op iedere afwijking van een parallelle trend. Op de markt loopt een groot aantal contracten, die elkaar overlappen wat betreft voorwaarden en het aflopen op opeenvolgende data. Daarom zijn er, naast contracten voor nieuwe volumes en met nieuwe marktdeelnemers, permanent contracten die aflopen of waarover opnieuw onderhan- deld moet worden, en waar ØØn van de beide nieuwe lei- ders de andere agressief kan aanpakken als vergelding voor afwijking van parallelle gedragingen. (121) Bovendien kan, in meer algemene zin, de noodzaak en het raffinement van een vergeldingsmechanisme niet onderzocht worden zonder rekening te houden met de stimuli en mogelijkheden om af te wijken van een gedragspatroon. Het vergeldingsmechanisme moet vol- doende geloofwaardig en doeltreffend zijn om als tegen- wicht te kunnen dienen tegen de bestaande graad van waarschijnlijkheid dat in een individueel geval afgewe- ken wordt van de marktsituatie, en de stimuli voor der- gelijk afwijkend gedrag. In de onderhavige zaak geldt de stelling van de partijen in verband met het langlopende karakter van de contracten ook voor de mogelijkheden af te wijken. De vergeldingsmogelijkheden doen zich met dezelfde frequentie voor als de mogelijkheden om af te wijken, en daarom zijn ze voldoende frequent en doeltreffend. Daarnaast is het zo dat, wanneer markt- interactie volgens de partijen betrekkelijk traag en zeld- zaam is in vergelijking met andere markten, de moge- lijkheden om sowieso af te wijken dat ook zijn, hetgeen pleit voor de waarschijnlijkheid en stabiliteit van het patroon van marktverdeling. Hetzelfde geldt voor het kostenargument.  Indien de partijen van oordeel zijn dat vergelding duur is, dan zijn in de eerste plaats ook de kosten om af te wijken door een contract binnen te halen in afwijking van een geco(cid:246)rdineerd patroon ook zeer hoog, hetgeen de waarschijnlijkheid dat zo’n initia- tief plaatsvindt, doet afnemen. Dit geldt met name in het licht van het te verwachten patroon van marktver- deling op basis van continu(cid:239)teit en nabijheid dat de beide nieuwe ondernemingen zullen gaan volgen. Iedere afwijking van dat patroon zou betekenen dat de onder- neming die afwijkt, een bod zou doen voor een contract dat lange tijd in handen geweest is van de andere con- current en waar hij concurrentievermogen boven leve- ring verkozen heeft. Bijgevolg zou degene die afwijkend gedrag vertoont, aanzienlijk moeten investeren om een bod te doen voor dit contract, waarvoor hij een minder gunstige leveringspositie bezit, hetgeen zijn stimuli om zulks te doen, doet afnemen. (122) Vergelding is ook mogelijk voor de kwartaalonderhan- delingen over de basiscontractprijs van langlopende con- tracten. In dat stadium is een verandering van leveran- cier (cid:151) en dus een poging om het contract in de wacht te slepen (cid:151) niet mogelijk. Toch is, ingevolge de sterke invloed van de beide nieuwe ondernemingen op het prijszettingsmechanisme voor de bekendgemaakte prijs, vergelding mogelijk in de vorm van de overeenkomst over en bekendmaking van een lagere contractuele kwartaalprijs, hetgeen dan resulteert in aanzienlijke druk op de andere partij om die trend te volgen, aangezien 21. 1. 2003 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 15/53 haar afnemers zullen verwijzen naar die lagere prijs die de andere partij met haar afnemers overeengekomen is. (123) Bovendien zal BP/Veba in staat zijn haar invloed op het ARG-bedrijf te gebruiken als een afschrikkingselement ten aanzien van Shell/DEA. Door haar vermogen om essentiºle besluiten over het gebruik van het ARG te blokkeren, bevindt BP/Veba zich in een positie om [(cid:133)]*, hetgeen de concurrentiepositie van Shell/DEA zou kun- nen schaden. Momenteel is Shell een actieve gebruiker van de ARG-pijpleiding, en moet DEA beschouwd wor- den als een potentiºle gebruiker wanneer haar contract met CPO afloopt. (124) Daarnaast heeft Shell zeggenschap over ØØn van de op het ARG aangesloten importterminals.  [(cid:133)]* Zodoende zou Shell/DEA kunnen reageren op iedere afwijking door BP/Veba via beperkingen op de toegang tot haar terminal en door de verwerking van inkomende ladin- gen van BP te blokkeren, hetgeen een onmiddellijke impact zou hebben op de positie van BP/Veba op de markt. (125) Concluderend, de toekomstige duopolisten beschikken over uiteenlopende middelen voor vergelding, die afzon- derlijk en in verschillende combinaties gebruikt kunnen worden. Deze middelen volstaan om iedere afwijking van stilzwijgend parallelgedrag van de beide nieuwe ondernemingen in het oog te houden, te ondersteunen en te bestraffen. 2. 10. Er zijn hoge toegangsdrempels gezien de beperkte importmogelijkheden en de zeggen- schap over de noodzakelijke installaties (126) Het valt niet te verwachten dat import als tegenwicht kan dienen voor de marktpositie van de nieuwe onder- nemingen. In 2000 piekte de import (cid:151) als gevolg van niet geplande productieonderbrekingen bij de kraak- installaties (cid:151) rond 15 % van het totale verbruik, terwijl import normaliter goed is voor zo’n 10 % van de totale vraag (gebruik binnen het eigen concern en groothan- delsmarkt). Een groot deel van deze import betreft pro- ducenten en verbruikers langs het ARG die voor gebruik binnen het eigen concern grondstof importeren vanuit hun eigen productielocaties buiten het ARG, zoals Exxon, BP en Borealis. Etheenimport in de ARG-pijplei- ding moet langs een van de vijf importterminals op de Noordzeekusten passeren. Voor de bevoorrading van op de ARG-pijpleiding aangesloten verbruikers is er geen ander economisch haalbaar transportmiddel. Alle vijf importterminals zijn in handen van etheenproducenten: Shell, BASF, Exxon, Atofina (via FAO) en Dow. Er zijn geen onafhankelijke aanbieders van terminal- en opslag- capaciteit die derden capaciteit ter beschikking zouden kunnen stellen. Van de totale bestaande capaciteit wordt slechts een klein deel beschikbaar gesteld voor derden, terwijl het merendeel van de terminalcapaciteit benut wordt voor de eigen import van de eigenaren. Van de totale via de afzonderlijke terminals ge(cid:239)mporteerde volu- mes, passeerde slechts 10(cid:151)20 % voor rekening van der- den via terminals. (127) Bovendien is de reservecapaciteit die terminaleigenaren niet voor hun eigen behoeften gebruiken, in de eerste plaats gereserveerd voor ruil met andere terminaleigena- ren. Door deze ruilovereenkomsten kunnen terminal- eigenaren andere eigenaren hun terminal laten gebrui- ken ingeval van knelpunten inzake capaciteit, en krijgen ze op hun beurt het recht de terminal van de tegenpartij te gebruiken wanneer ze zelf niet voldoende reserveca- paciteit hebben om inkomende importvolumes te ver- werken.  [(cid:133)]* Door deze overeenkomsten wordt de voor derden beschikbare capaciteit verder verminderd. (128) Bovendien worden de opslaginstallaties van de meeste importterminals in belangrijke mate gebruikt voor de opslag van de productie afkomstig van de nabijgelegen kraakinstallaties van de eigenaren, en wordt slechts een deel gebruikt voor de opslag van ingevoerde grondstof. Er zijn aanwijzingen dat de opslagcapaciteit niet werd verhoogd parallel met de verhogingen van de productie- capaciteit, hetgeen resulteert in een dalende tendens bij de voor import door derden beschikbare capaciteit. Er zijn geen aanwijzingen dat de terminalcapaciteit in de nabije toekomst aanzienlijk verhoogd zal worden. Naast de aanzienlijke kosten voor een grote terminal (cid:151) naar raming 30 miljoen EUR (cid:151) beperken milieuregels de uit- bouw van additionele capaciteit langs de kusten. (129) Daarnaast hebben etheenverbruikers, vooral degenen die upstream ten opzichte van etheen niet verticaal ge(cid:239)nte- greerd zijn en die dus niet in een positie verkeren om productruil aan te bieden, aangegeven dat op basis van hun overeenkomsten met terminaleigenaren ze niet in een positie verkeren om hun etheenbehoeften veilig te stellen door langlopende import. Zelfs indien dergelijke verbruikers contracten inzake terminalgebruik (terminal- ling) hebben, zijn ze om contractuele en praktische rede- nen niet in staat langlopende leveringscontracten aan te gaan. Praktische problemen kunnen zich met name voordoen ingevolge de volgorde van het aanmeren van schepen en de technische inspectie van schepen. Wat contracten betreft, lijkt het zeer gewoon te zijn dat con- tracten inzake terminalgebruik gekoppeld worden aan het bestaan en de looptijd van een leveringsovereen- komst met de terminaleigenaar en dat de volumes waar- voor de terminal beschikbaar gesteld wordt, in een bepaalde verhouding staan tot het volume dat recht- streeks door de terminaleigenaar geleverd wordt. Boven- dien verlenen dergelijke contracten bepaalde rechten aan de terminaleigenaren waarbij de etheenafnemer verplicht wordt te onderhandelen met de terminaleigenaar over directe levering in plaats van over het gebruik van de terminal. Daarom kan dit soort verbruikers, zelfs indien ze een overeenkomst inzake terminalgebruik gesloten hebben, enkel van geval tot geval voor volumes op de locomarkt een beroep doen op import. De meeste etheenverbruikers waren het er over eens dat het niet mogelijk is om over langere termijn belangrijke volumes etheen te importeren in het ARG. Import wordt alleen gezien als een buffer voor additionele volumes van de locomarkt, maar niet als een alternatief dat een groot deel van de basisbehoeften kan dekken.  L 15/54 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 1. 2003 (130) Niet alleen vormt de beschikbaarheid van terminalcapa- citeit een knelpunt, ook kosten voor terminalgebruik en transport vormen een belangrijke hinderpaal voor import. De ramingen van transportkosten gaan van 15 tot 55 EUR/ton voor bevoorrading uit Europa tot 150 EUR/ton voor bevoorrading vanuit het Midden-Oosten. Kunnen deze transportkosten volgens derden ten dele gecompenseerd worden door lagere inkoopprijzen voor etheenleveringen vanuit regio’s met lagere feedstock- en productiekosten, dan is zulks niet het geval voor de additionele kosten die gemaakt moeten worden voor verder transport van dit ge(cid:239)mporteerd product vanaf de haven. Bij de kosten voor het transport per schip moet [rond 25 tot 45 EUR/ton]* worden gerekend voor ver- goedingen voor terminalgebruik. Voor verbruikers die niet onmiddellijk in de buurt van een terminal gevestigd zijn, moet ook rekening worden gehouden met de kos- ten van het transport via de ARG-pijpleiding, die (vol- gens de bekendgemaakte ARG-doorvoertarieven voor derden) kunnen oplopen tot 70 EUR/ton voor het trans- port over de langste afstanden (18). Talrijke etheenver- bruikers (cid:151) onder wie ook de belangrijkste afnemers op de groothandelsmarkt (cid:151) noemden deze kosten prohibi- tief en gaven aan dat ze import geen economisch haal- baar alternatief vonden. De overige verbruikers waren het er over eens dat, naast kleinere volumes van de loco- markt, import van grotere volumes niet economisch was. (131) Daarom mag worden geconcludeerd dat import onvol- doende concurrentiedruk kan uitoefenen op de beide nieuwe ondernemingen. 2. 11. Nieuwe markttoegang via het opbouwen van nieuwe capaciteit valt niet in significante mate te verwachten (132) Het benuttingspercentage van de productiecapaciteit voor etheen wordt voor West-Europa geraamd op rond 96 %, en voor het ARG-gebied zelfs hoger. Bijgevolg zouden belangrijke volumes die concurrentiedruk kun- nen uitoefenen op de markt, enkel kunnen voortkomen uit nieuwe capaciteit die in de nabije toekomst in bedrijf komt en die niet wordt opgeslorpt door een toegeno- men gebruik binnen het eigen concern, maar beschik- baar is voor de groothandelsmarkt. Toch is zulks niet het geval voor het ARG-gebied. (133) Ingevolge de enorme investeringskosten (cid:151) naar raming [> 500]* miljoen EUR voor een economisch levensvat- bare etheenkraakinstallatie van [(cid:133)]* kt (cid:151) is het hoogst onwaarschijnlijk dat er een volledig nieuwe kraakinstal- latie gebouwd wordt langs de ARG-pijpleiding, door het- zij een volledig nieuwe speler op deze markt hetzij een bestaande leverancier.  De partijen zijn het ermee eens dat een grootschalige nieuwe toetreding niet te verwach- ten valt voor de nabije toekomst. (134) Toch voeren de partijen aan dat bij de bestaande pro- ductielocaties de capaciteit voortdurend verhoogd wordt (18) Derden [(cid:133)]* kunnen [(cid:133)]* kortingen krijgen op deze bedragen. [(cid:133)]*. en knelpunten worden weggewerkt, hetgeen aanzienlijke druk op de markt uitoefent. Volgens de partijen zouden deze maatregelen, ook al is een groot deel van deze capaciteitsverhoging bestemd voor gebruik binnen het eigen concern op de middellange en lange termijn, toch daadwerkelijk de marktmacht van de bestaande leveran- ciers in bedwang kunnen houden gedurende de periode die ligt tussen de verhoging van de etheencapaciteit en de daarmee overeenstemmende verhoging in de produc- tie van derivaten. (135) In algemene zin betekent het eventuele wegwerken van knelpunten bij bestaande installaties geen uitbreiding van het aantal bestaande leveranciers op de markt, en levert met name geen nieuwe, onafhankelijke kracht op de groothandelsmarkt op. Voorts zijn etheenleveringen, zoals de partijen accepteren, voornamelijk gebaseerd op langlopende contracten. Bijgevolg kunnen volumes die op de markt zijn, alleen in de beperkte periode totdat het downstream-verbruik van de betrokken leverancier evenredig is verhoogd, niet beschouwd worden als con- currentiedruk ten opzichte van de gebruikelijke relaties van langlopende leveringen. (136) De belangrijkste voorzienbare verhoging van bestaande capaciteit is een additionele 600 kt in de installatie van Dow in Terneuzen, die gepland is voor eind 2001. Toch zijn deze nieuwe volumes volgens het marktonderzoek door de Commissie bestemd voor gebruik binnen het eigen concern bij Dows capaciteit voor downstream-de- rivaten en is de verwachting dat [(cid:133)]*. Ook het beperkte aantal andere projecten wordt aangedreven door de ver- ruimde eigen behoeften van de betrokken ondernemin- gen. Dit is het geval voor de projecten van de nettoafne- mers [(cid:133)]*, alsmede de capaciteitsverhogingen van ge(cid:239)n- tegreerde producenten met gebruik binnen het eigen concern [(cid:133)]*. Deze laatste projecten hebben bovendien alleen betrekking op kleine volumes. (137) Aangezien het overgrote aandeel van deze nieuwe volu- mes (cid:151) minstens vanuit het oogpunt van de middellange termijn (cid:151) bestemd is voor gebruik binnen het eigen concern en niet afgezet wordt op de groothandelsmarkt, zullen de geplande capaciteitsverhogingen niet in staat zijn de gezamenlijke machtspositie van de fusieonder- nemingen te counteren.  Voorts zijn er diverse nieuwe projecten van niet-ge(cid:239)ntegreerde producenten die hun etheenvraag zullen doen stijgen, zoals een nieuwe pro- peenoxide-/styreenmonomeerinstallatie te Rotterdam, die Bayer zal gaan exploiteren via een gemeenschappelijke onderneming met Lyondell, en die naar verwachting in de tweede jaarhelft van 2003 in bedrijf zal komen (19). Bijgevolg zullen de resterende volumes van de capaci- teitsverhogingen opgeslorpt worden door nieuwe down- stream-productielocaties voor etheen, en zullen ze niet geschikt zijn om in belangrijke mate de concurrentiesi- tuatie op de markt te veranderen op de korte en middel- lange termijn. (19) De havenautoriteit van Rotterdam bouwt momenteel een verbin- dingspijpleiding van Rotterdam naar het ARG op basis van de pijpleiding van Shell Moerdijk; zie het artikel (cid:132)Investing in pipeli- nes(cid:148) in ACN/CMR/ECN, Port of Rotterdam supplement, september 2001, blz. 21 en 22. 21. 1. 2003 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 15/55 2. 12. Er is geen kopersmacht die voldoende tegen- wicht kan bieden (138) Er is een aantal netto-etheenafnemers die op de ARG- pijpleiding aangesloten zijn. De vraag van de vijf groot- ste nettoafnemers (Solvay, Borealis, Basell, Celanese en LVM) is goed voor rond [50(cid:151)60]* % van de totale groothandelsmarkt. Gemeenschappelijke aankoopover- eenkomsten zijn beperkt tot CPO (dat over etheenleve- en ringen onderhandelt namens Celanese, Clariant Basell) en Degussa (dat Vestolits en Sasols behoeften afhandelt). De overeenkomsten met Degussa zullen [(cid:133)]* aflopen. Wat CPO betreft, vloeien de desbetreffende overeenkomsten voort uit de afstoting van voormalige onderdelen van het Hoechst-concern, waarvoor toenter- tijd goedkope leveringen veilig gesteld moesten worden. De contracten van CPO met haar afnemers [(cid:133)]*. Voorts heeft bijna de helft van CPO’s vraag [(cid:133)]*. Basell heeft thans zijn eigen etheenkraker en zal via haar moeder- maatschappijen waarschijnlijk goedkoop aan de reste- rende behoeften kunnen voldoen. Tegen deze achter- grond heeft CPO de verwachting geformuleerd dat zij niet in de huidige vorm zal blijven bestaan nadat haar leveringscontracten met DEA en Veba afgelopen zijn. (139) De partijen betogen dat etheenverbruikers een aanzien- lijke flexibiliteit in hun vraag vertonen, terwijl etheen- leveranciers gedwongen worden hun volumes op de markt af te zetten, als gevolg van de beperkte opslagca- paciteit voor etheen en druk om hoge benuttingspercen- tages te bereiken ingevolge de hoge investeringskosten.  Bijgevolg zouden etheenafnemers weerstand kunnen bie- den tegen elke prijsverhoging door de af te nemen volu- mes in te krimpen, waarbij ze hun contracten inzake derivaten nakomen op basis van hun voorraden, en zodoende etheenproducenten onder aanzienlijke druk zetten om hun product dat dezen niet kunnen opslaan, te verkopen. Toch lijkt de positie van de verbruikers geen tegenwicht te kunnen vormen tegen de macht van de nieuwe ondernemingen. (140) Ten eerste draaien etheenkrakers langs het ARG tegen bijzonder hoge benuttingspercentages van 97 % en meer. Daarom lijken etheenproducenten niet in een situ- atie te verkeren waar ze al te lijden hebben van lage capaciteitsbenutting en verplicht zouden zijn bestaande percentages tegen eender welke prijs te handhaven om aanzienlijke verliezen te vermijden. Bovendien hebben de etheenverbruikers eveneens belang bij hoge benut- tingspercentages van hun verwerkingsinstallaties voor etheen, teneinde de gemiddelde kostprijs per eenheid bij de etheenproducenten zo laag mogelijk te houden. Pro- ducenten van derivaten hebben bevestigd dat ook hun installaties ontworpen zijn om te draaien met een capa- citeitsbenutting van 90 % of meer, willen ze winst- gevend zijn. Daarom hebben verbruikers in dat opzicht geen grotere flexibiliteit dan de etheenproducenten. Voorts beschikken etheenproducenten over een zekere flexibiliteit bij hun output doordat ze hoge benuttings- percentages handhaven. Import is ØØn vorm van flexibi- liteit, aangezien deze op de korte termijn ingekrompen kan worden om in te spelen op een dalende vraag. Een ander middel om in te spelen op verschuivingen in de vraag is tijdelijke ruil. Steeds is een aantal kraakinstalla- ties buiten productie wegens al dan niet geplande onder- zouden kunnen houdswerkzaamheden. afspreken om gedurende de periode dat hun kraakinstal- latie buiten bedrijf is, te leveren aan elkaars afnemers, terwijl ze later dat jaar het product terugkrijgen. Leveranciers (141) Ten tweede bieden de gebruikelijke langlopende contrac- ten slechts mogelijkheden voor beperkte dalingen van de contractueel vastgelegde volumes. Doorgaans is er een marge van rond [(cid:133)]* % fluctuatie bij het volume dat daadwerkelijk afgenomen wordt ten opzichte van het aanvankelijk in het contract vastgelegde volume, ter- wijl in in andere contracten slechts voorzien wordt (cid:132)hardheidsclausules(cid:148) die alleen in uitzonderlijke omstan- aanpassingen mogelijk maken. Daarom digheden beschikken de etheenafnemers slechts over beperkte mogelijkheden om te reageren op een gezamenlijke stra- tegie van prijsverhoging van de nieuwe ondernemingen door te dreigen met een verlaging van de vraag.  (142) Ten derde levert ook het gegeven dat de opslag van etheen naar verluidt moeilijker zou zijn dan die van door etheenafnemers geproduceerde derivaten, niet vol- doende flexibiliteit op aan de vraagzijde. Dit argument is gebaseerd op de aanname dat etheenverbruikers hun productie zouden verlagen (cid:151) en dus ook hun vraag naar etheen (cid:151) terwijl ze met hun voorraden zouden blijven voldoen aan hun leveringsverplichtingen aan de afnemers van hun derivaten. Toch zijn er diverse ele- menten die deze stelling weerspreken. Algemeen geno- men is het aanhouden van voorraden die ruimer zijn dan hetgeen nodig is voor eigen operationele doeleinden en als buffer voor fluctuaties in de vraag naar derivaten, ook voor de producenten van derivaten duur en eco- nomisch niet verantwoord. Investeringen in enorme additionele opslagcapaciteit om te kunnen inspelen op eventuele pogingen van etheenproducenten om prijzen te verhogen (waarbij niet bekend is of en wanneer deze zullen plaatsvinden), lijkt daarom voor producenten van derivaten geen levensvatbare en economisch verant- te kunnen bieden woorde optie. Om een tegenwicht tegen pogingen om de contractuele kwartaalprijs te ver- hogen bij een contract waarover onderhandeld kan wor- den, zou het nodig zijn om gedurende drie maanden op basis van de voorraden te kunnen draaien. Evenwel hou- den de producenten van etheenderivaten momenteel doorgaans voorraden van maximaal 30 dagen aan. Nog grotere voorraadvolumes zouden nodig zijn om prijsver- hogingen te weerstaan wanneer het gaat om de onder- handeling over een langlopend contract dat over meer- dere jaren loopt. Voorts kunnen producenten van deri- vaten niet voorzien wanneer etheenproducenten hun pogingen zullen inzetten om prijzen te verhogen. Daar- naast hebben ze hun voorraden voor hun eigen operati- onele doeleinden nodig als buffer bij onverwachte ver- schuivingen in productie en vraag. Daarom kan een poging om prijzen te verhogen zich voordoen wanneer de voorraden van producenten van derivaten beperkt zijn, ingevolge onverwachte stijgingen in de vraag of in periodes van niet geplande productieonderbrekingen. In een dergelijke situatie zou het vermogen om de vraag naar etheen en de productie van derivaten te verlagen nog beperkter zijn. Daarom dient te worden geconclu- deerd dat de stimuli en mogelijkheden voor een blij- vende verlaging van de vraag beperkt zijn, en dus niet L 15/56 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 1. 2003 kunnen dienen als tegenwicht tegen pogingen om de prijs te verhogen. 2. 13.  Conclusie ten aanzien van de collectieve machtspositie rechten zullen uitoefenen die aan alle drie de BP/Veba in overeenstemming Oel-participaties verbonden zijn, met de eenparige besluiten van de overige aandeelhou- ders in aangelegenheden waarvoor besluiten met een [bijzondere meerderheid]* vereist is. (143) Bijgevolg dient geconcludeerd te worden dat de beide concentratievoornemens zouden leiden tot het in het leven roepen van een collectieve machtspositie van de beide nieuwe ondernemingen Shell/DEA en BP/E. ON op de markt voor de etheenlevering via het ARG+pijplei- dingnetwerk. 3. Verbintenissen (144) Op 28 november 2001 hebben de partijen in onder- havige zaak en in zaak M. 2533 (cid:151) BP/E. ON bepaalde verbintenissen aangeboden om de mededingingsbezwa- ren weg te nemen die de Commissie in haar mededeling van punten van bezwaar van 24 oktober 2001 had onderscheiden. Deze verbintenissen zullen in de vol- gende overwegingen worden samengevat en beoordeeld. (145) De volledige tekst van de door de partijen aangeboden verbintenissen is in de bijlage te vinden. 3. 1. Door Shell/DEA aangeboden verbintenissen (146) Shell en DEA verbinden zich ertoe toegang tot de termi- nalinstallaties van Shell in het Nederlandse Moerdijk en tot de pijpleiding tussen Moerdijk en Lillo (Antwerpen) van de Ethyleen Pijpleiding Maatschappij BV (EPM) beschikbaar te stellen voor ØØn of meerdere gebruikers, en dit voor een totaal gezamenlijk volume etheen van maximaal 250 000 metrische ton per jaar. De voorwaar- den waarop zulke toegang beschikbaar gesteld wordt, staan beschreven in een aangehecht model van Ethylene Terminalling Agreement. Deze toegang zal beschikbaar gesteld worden van 1 januari 2003 tot minstens 31 december 2012, op faire en niet-discriminerende voor- waarden voor ØØn of meerdere bestaande of toekomstige concurrent(en) of afnemer(s) voor etheen langs het ARG+. De voorkeur zal daarbij gaan naar die concurren- ten en afnemers die geen eigenaar zijn van een terminal die op de ARG-pijpleiding aangesloten is. 3. 2. Door BP/E. ON aangeboden verbintenissen (147) BP en E. ON zeggen toe twee van de drie BP/Veba Oel- participaties in het ARG, samen met alle aan die partici- paties verbonden activa en stemrechten, over te dragen aan een geschikte, onafhankelijke door de Commissie goed te keuren koper. (148) Gedurende een tussentijdse periode (cid:151) in afwachting dat het belang in het ARG is afgestoten (cid:151) zeggen de par- tijen toe geen gebruik te maken van hun blokkerings- minderheid voor besluiten waarvoor een [bijzondere meerderheid]* vereist is.  De partijen zeggen toe met een van hun beide ARG-participaties te stemmen in overeen- stemming met de eenparige besluiten van de overige aandeelhouders, wat betreft alle besluiten waarvoor een [bijzondere meerderheid]* vereist is. Voorts hebben de partijen toegezegd dat, zolang E. ON een controlebelang in Degussa blijft houden, BP en/of E. ON ook de stem- (149) BP/E. ON zegt toe [een etheenafnemer]* te garanderen dat etheen dat via de ARG-pijpleiding naar Gelsenkir- chen geleverd wordt, beschikbaar wordt gesteld voor de installatie van [die afnemer]* wanneer het leveringscon- ingang per [(cid:133)]* of tract nadien. Deze garantie geldt ongeacht de bron waar [die afnemer]* besluit zijn etheen af te nemen. Zij geldt voor een periode van [(cid:133)]* jaar, waarbij [die afnemer]* de optie kan uitoefenen om ze te verlengen voor nog een periode van [(cid:133)]*. tussen [(cid:133)]* afloopt, met 3. 3. Beoordeling (150) Het belangrijkste mededingingsbezwaar dat de Commis- sie onderscheidde, is de vaststelling dat de uitschakeling van twee onafhankelijke etheenleveranciers op de groot- handelsmarkt, de beide nieuwe ondernemingen een col- lectieve machtspositie zal opleveren. De onderliggende infrastructuur in het ARG+gebied (namelijk importter- minals en pijpleidingen) is in dubbel opzicht een cruci- ale factor ten aanzien van dat bezwaar. De toegang tot en invloed over de infrastructuur is een aanzienlijke ver- sterking van de marktmacht van de beide nieuwe onder- nemingen, [(cid:133)]*. Zodoende vormt de infrastructuur een beslissende factor voor de werking van de concurrentie op de huidige etheenmarkt, en is de mate waarin zulks het geval is, zeer sterk afhankelijk van de open toegan- kelijkheid van de infrastructuurmiddelen. Beide toezeg- gingen samen zorgen voor Øn garanderen de openheid van deze essentiºle infrastructuur. enorm hoge (151) De openstelling van Shells importterminal voor jaarlijks tot 250 kt door derden te importeren volumes, zal de beschikbaarheid op de ARG-markt van etheen dat van concurrerende en onafhankelijke bronnen afkomstig is, aanzienlijk versterken. Diverse derden noemden de niet- toegankelijkheid van importterminals over langere ter- mijn, voor aanzienlijke volumes en tegen concurrerende prijzen als de belangrijkste hinderpaal voor import. Omdat investeringskosten het hoogst onwaarschijnlijk maken dat een volledig nieuwe leveran- cier op de markt toetreedt, dient import enkel als bron voor additionele, onafhankelijke etheenleveringen op de ARG+markt. De volumes waarop de verbintenis betrek- king heeft, zijn qua omvang voldoende groot om het concurrentiepotentieel van de nieuwe ondernemingen in toom te houden.  Een volume van 250 kt stemt overeen met de jaarcapaciteit van ØØn volledige kleine kraak- installatie, zoals DEA er in bedrijf heeft. Indien voor al deze volumes contracten gesloten worden en import plaatsvindt, zou een en ander neerkomen op de installa- tie van een nieuwe onafhankelijke etheenproductieloca- tie langs het ARG. Het zou ook een stijging met 400 % vertegenwoordigen van de huidige import door derden. De door Shell voorgestelde toegangsvoorwaarden zullen niet-discriminatoire, langetermijntoegang tot de terminal tegen concurrerende prijzen mogelijk maken, waarbij de voorkeur zou gaan naar ondernemingen die geen termi- nal bezitten, aangezien terminaleigenaren over hun eigen importinstallaties beschikken. 21. 1. 2003 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 15/57 (152) Het is zeer waarschijnlijk dat deze volumes ge(cid:239)mpor- teerd zullen worden, aangezien diverse derden ge(cid:239)nteres- seerd waren in import op langetermijnbasis en vol- doende volumes etheen beschikbaar zijn, met name van- uit Saudi-Arabische bronnen. (153) De verkoop van de importterminal aan een derde, die in theorie de zeggenschap van Shell/DEA over deze infra- structuurinstallaties volledig zou uitschakelen, lijkt geen haalbare optie. Ten eerste is de terminal niet werkbaar zonder onderlinge koppeling met opslaginstallaties. Deze etheentanks zijn zelf ge(cid:239)ntegreerd in de installaties en werking van de kraakinstallatie. Een groot deel van de opslag in de terminal wordt dus tegen niet te voorziene percentages gebruikt voor fluctuaties in de productie van kraakinstallaties en in de vraag. (154) Ten tweede zou open en niet-discriminatoire toegang tot de terminal enkel gegarandeerd worden door een koper die niet actief is op het gebied van etheen of etheenderivaten, en zodoende geen eigen zakelijke belangen heeft in verband met de terminal. In het licht van de hoge kosten van de terminal en de behoefte aan belangrijke marktinformatie in verband met etheen om de terminal economisch verantwoord te kunnen exploi- teren, is het hoogst onwaarschijnlijk dat een dergelijke onafhankelijke koper gevonden kan worden. (155) De invloed van BP/Veba op de centrale ARG-pijpleiding via haar participatie en haar blokkeringsrechten in de exploitatiemaatschappij, is een ander element dat open toegang tot de infrastructuur beperkt (cid:151) en dus de marktmacht van de partijen versterkt. Bovendien beper- ken deze participaties het concurrentiepotentieel van andere leveranciers die geen aandeelhouder zijn. Het afstoten van twee van de drie participaties van de fusie- onderneming BP/E. ON zal de beslissende invloed van deze groep in het ARG-bedrijf volledig uitschakelen.  Na deze afstoting beschikt BP/Veba niet langer over enige preferentiºle blokkeringsrechten en zal haar positie teruggebracht worden tot die van de overige aandeel- houders. Daarnaast zal de toetreding van nieuwe aan- deelhouders tot het ARG-bedrijf de verschillende belan- gen die de aandeelhouders in dat bedrijf vertegenwoordi- gen, verruimen en zodoende garanties bieden dat het ARG-bedrijf het karakter heeft van een common carrier, zonder dat de belangen van een specifieke leverancier of afnemer worden bevoordeeld. De tussentijdse toezegging die BP/Veba aangeboden heeft, zal zorgen voor een onmiddellijke uitschakeling van BP’s vetorecht ten aan- zien van cruciale besluiten inzake [(cid:133)]*. Dit zal BP’s positie terugbrengen tot die van een normale aandeel- houder in afwachting dat de afstotingsprocedure afge- rond is, en zal zodoende onmiddellijk de aanzienlijke bezwaren wegnemen ten aanzien van het samen- gevoegde belang van BP/Veba in het ARG-bedrijf. De verbintenis neemt ook mogelijke bezwaren weg die voortvloeien uit de participatie van Degussa, die deel uitmaakt van het E. ON-concern en die geen partij is bij de huidige transacties. (156) Naast de uitschakeling van BP/Veba’s sterke greep op de infrastructuur als een versterkend element van hun marktmacht, zal het omvormen van het ARG tot een common carrier twee belangrijke effecten hebben die de concurrentiesituatie in het ARG-gebied aanzienlijk zullen verbeteren (cid:151) en dus een tegenwicht zullen vormen tegen de marktpositie van de nieuwe ondernemingen. Ten eerste zal het de concurrentie via bestaande leveran- ciers op het ARG versterken. De open toegang tot de pijpleiding tegen concurrerende kostprijs zou bestaande leveranciers in staat moeten stellen actief te concurreren om klanten in het hele ARG-gebied, zou voor afnemers de keuze van leveranciers moeten verruimen en de mogelijkheid uitschakelen dat de beide nieuwe onder- nemingen afnemers volgens de supra beschreven criteria onder elkaar zouden verdelen. Ten tweede, en niet min- der belangrijk, kan het concurrentiepotentieel van de verbintenis van Shell om importinfrastructuur open te stellen alleen ten volle gaan spelen indien verzekerd is dat de additionele volumes die via externe bronnen ver- kregen worden, ook economisch rendabel getranspor- teerd kunnen worden naar locaties langs het hele ARG, tot het oostelijke uiteinde. (157) De toezegging van BP/Veba om toegang tot het ARG te verlenen voor leveringen aan de etheenafnemers [op een locatie in de regio Rijn/Ruhr]* (momenteel [(cid:133)]*) neemt het overblijvende knelpunt weg in de infrastructuur die onder de zeggenschap staat van BP/Veba.  Zij schakelt iedere mogelijkheid uit dat BP/Veba, wat deze afnemers betreft, beschermd blijft tegen concurrentiedruk die uit- geoefend wordt door alternatieve leveranciers langs het ARG. BP/Veba zal niet langer in staat zijn deze afnemers af te snijden van het ARG door toegang te weigeren tot haar eigen pijpleiding, die voor deze afnemers de verbin- ding met het ARG vormt. Zodoende zal ook voor deze afnemers concurrentie op voet van gelijkheid spelen, en zal een ander instrument weggenomen worden dat stil- zwijgende verdeling van de markt tussen de beide nieuwe ondernemingen zou faciliºren. Op het ARG+ zijn er geen andere verbindingsleidingen die onder de zeggenschap staan van de toekomstige duopolide onder- nemingen, die gebruikt zouden kunnen worden om etheenverbruikers af te snijden van concurrerende leve- ringen via het ARG. 3. 4. Conclusie (158) Geconcludeerd mag worden dat de door partijen voor- gestelde toezeggingen, na een gezamenlijke beoordeling, ØØn van de belangrijkste grondslagen van hun markt- macht zal wegnemen. De verbintenissen maken vol- doende nieuwe vormen van concurrentiedruk mogelijk die i) een tegenwicht zullen vormen voor de marktposi- tie van de nieuwe ondernemingen; ii) hun de mogelijk- heid zullen ontnemen om af te zien van actieve concur- rentie op de markt, en iii) hun mogelijkheden zal uit- schakelen voor stilzwijgende verdeling van de markt. Op die basis mag worden geconcludeerd dat geen collectieve machtspositie in het leven geroepen zal worden op de etheenmarkt op het ARG+netwerk en dat de mededin- gingsbezwaren die zij in haar mededeling van punten van bezwaar formuleerde, opgelost zijn. DEEL 2: TOLUEEN A. RELEVANTE PRODUCTMARKT (159) Tolueen is een van de drie zogenaamde aromatische ver- bindingen (naast benzeen en xyleen) die gewonnen wor- L 15/58 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 1. 2003 den uit omgezet nafta of uit pyrolysegasolie (pygas). Tolueen is een vloeistof die gebruikt wordt voor de pro- ductie van tolueen-diisocyanaat (hierna (cid:132)TDI(cid:148) genoemd), dat dan weer gebruikt wordt voor de productie van polyurethanen, die gebruikt worden in uiteenlopende producten als schuim, coatings en waterdichte kleding. Het wordt daarnaast gebruikt voor de productie van nylon, en in de chemische en farmaceutische industrie als oplosmiddel voor verven en vetten. Tolueen wordt ook omgezet in de andere aromatische verbindingen, benzeen en xyleen. Ten slotte wordt tolueen, wegens zijn octaanverhogende kwaliteiten, ook gemengd in gas- olie, die een tolueengehalte tussen 1,5 en 25 % kan bevatten.  (160) Afhankelijk van de toepassing, wordt tolueen geprodu- ceerd met een uiteenlopend zuiverheidsgehalte. Op de markt worden er verschillende benamingen gebruikt voor typische zuiverheidsgehalten. De meest gebruikte zijn (cid:132)TDI-grade(cid:148)-tolueen dat een hoge zuiverheid heeft die nodig is voor de productie van TDI. Van een lager gehalte zijn (cid:132)industrial(cid:148) of (cid:132)DSM-grade(cid:148), genoemd naar de belangrijkste afnemer die deze productspecificatie heeft vastgelegd, en (cid:132)nitration grade(cid:148), dat vooral gebruikt wordt voor de productie van nylon, solventen en bij het mengen van gasolie. In het hierna volgende wordt de term (cid:132)tolueen van TDI-kwaliteit(cid:148) gebruikt voor tolueen met een zuiverheid die geschikt is voor de productie van TDI, of 99,80 %. (161) In haar mededeling van punten van bezwaar was de Commissie tot de voorlopige conclusie gekomen dat tolueen van TDI-kwaliteit een onderscheiden product- markt vormt. De partijen betwisten deze conclusie op basis van de volgende argumenten. Ze betogen dat tolu- een van TDI-kwaliteit geen vaste productspecificatie is, maar dat diverse afnemers hun eigen, aparte productspe- cificaties hebben. Slechts een klein deel tolueen van TDI- kwaliteit wordt afgezet bij afnemers die product met deze hoge zuiverheid nodig hebben, terwijl meer dan twee derde van de productie van de partijen afgezet wordt bij afnemers die zouden kunnen overschakelen naar lagere kwaliteiten. Volgens de partijen is er ook een grote substitueerbaarheid aan de aanbodzijde, aangezien producenten van lagere kwaliteiten met bescheiden investeringen hun productie-uitrusting zouden kunnen aanpassen voor de productie van tolueen van TDI-kwali- teit. Het feit dat de meeste producenten aan de Commis- sie antwoordden dat zulks economisch niet haalbaar was, vloeit voort uit het feit dat ten aanzien van tolueen van TDI-kwaliteit slechts een minimale of zelfs geen pre- mie betaald moet worden ten opzichte van lagere kwali- teiten. De partijen becijferden dat slechts een [kleine]* prijspremie nodig zou zijn om de kosten terug te verdie- nen van het upgraden van tolueenproductie-installaties naar de productie van tolueen van TDI-kwaliteit. Slechts ØØn van de diverse organisaties voor prijsnoteringen maakt een locoprijs bekend voor tolueen van TDI-kwali- teit, maar er worden geen contractprijzen bekend- gemaakt. De partijen betogen verder dat er een bijzon- der sterke correlatie is tussen de prijzen voor de ver- schillende kwaliteiten (0,91(cid:151)0,99). Geeft de bekend- gemaakte locoprijs perioden van prijspremies voor tolu- een van TDI-kwaliteit toch is zulks geen te zien, weerspiegeling van de realiteit op de markt.  De loco- markt voor tolueen van TDI-kwaliteit is vrij illiquide en enkel zeer kleine volumes worden verhandeld op deze markt. De verkoopprijzen van de partijen tonen aan dat TDI-producenten minder betalen dan andere afnemers van tolueen van TDI-kwaliteit, onder meer ingevolge de grotere volumepakketten die worden afgenomen. (162) De door de partijen aangevoerde argumenten en het nadere onderzoek door de Commissie geven aan dat er inderdaad misschien slechts ØØn markt is die alle ver- schillende kwaliteiten tolueen omvat. Een groot volume tolueen van TDI-kwaliteit lijkt te worden afgezet bij pro- ducenten van bijvoorbeeld solventen die geen hoogzui- ver product nodig hebben en zouden kunnen overscha- kelen naar lagere kwaliteiten. Diverse producenten heb- ben te kennen gegeven dat ingevolge de beperkte prijs- verschillen het niet economisch is om diverse kwalitei- ten tolueen te produceren en op te slaan. DEA produceert bijvoorbeeld alleen tolueen van TDI-kwaliteit, zoals ook het geval is bij Shell op haar productielocatie te Godorf. Toch zetten ze [een groot percentage]* van die productie af bij afnemers die geen TDI-producenten zijn. Een andere producent zet zijn volledige productie af bij producenten van solventen, waar de hoge kwaliteit niet nodig is. Een aantal producenten verkoopt zelfs tolueen van TDI-kwaliteit als product van lagere kwali- teit zonder aan te geven dat het om hoogzuiver product gaat, bij gebreke van afzetmogelijkheden voor het pro- duct. (163) Dit vormt ook een aanwijzing dat er alleen een zeer beperkte of zelfs geen prijspremie is voor tolueen van hogere kwaliteit. De verkoopprijzen van de partijen tonen in feite aan dat TDI-producenten minder betalen dan afnemers voor wie dergelijke hoge kwaliteit niet onmisbaar is. Ingevolge de kennelijk lage volumes die op de locomarkt verhandeld worden, zijn de bekend- gemaakte prijzen die voor bepaalde perioden prijspre- mies te zien geven, in feite van beperkte betekenis. Wel valt er een sterke correlatie waar te nemen tussen de prijzen van de verschillende kwaliteiten tolueen. (164) De partijen ramen de kosten voor het upgraden van een zuiverheids- tolueenproductie-installatie naar hogere gehaltes op [< 15 miljoen EUR]*. Dit lijkt bescheiden en wijst op een belangrijke substitueerbaarheid aan de aan- bodzijde, die zou toenemen ingeval prijzen voor tolueen van TDI-kwaliteit zouden stijgen. (165) Toch kan in het midden gelaten worden of er een afzon- derlijke markt voor tolueen van TDI-kwaliteit bestaat dan wel of tolueen ØØn enkele productmarkt vormt die product van uiteenlopende zuiverheidsgehalten omvat.  Tolueen van TDI-kwaliteit zou omschreven moeten wor- den als tolueen dat geschikt is voor de productie van een zuiverheidsgehalte van TDI. Blijkbaar volstaat 99,80 % (of hoger) voor de productie van TDI. Indien rekening gehouden wordt met alle leveranciers die tolu- een van dergelijk zuiverheidsgehalte produceren, zouden er geen mededingingsbezwaren rijzen, noch op de engere markt voor tolueen van TDI-kwaliteit, noch op 21. 1. 2003 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 15/59 de totale markt voor tolueen. Ook mag in het midden gelaten worden of tolueen van geringere kwaliteit samen ØØn productmarkt vormt dan wel of iedere kwaliteit een onderscheiden productmarkt vormt, aangezien DEA uit- sluitend tolueen van TDI-kwaliteit produceert en er dus (cid:151) buiten tolueen van TDI-kwaliteit (cid:151) geen overlapping is tussen de activiteiten van de partijen. B. RELEVANTE GEOGRAFISCHE MARKT (166) De partijen voeren aan dat voor tolueen de relevante geografische markt gevormd wordt door West-Europa (EER + Zwitserland). Binnen dit gebied wordt tolueen actief verhandeld. Het is een vloeistof die gemakkelijk te vervoeren is per schip, via het spoor of over de weg. Transportkosten maken rond 5(cid:151)10 % uit van de ver- koopprijs, met een maximum van 15(cid:151)20 % voor trans- port per schip van productielocaties in Zuid-Europa (Iberisch schiereiland) naar afnemers in Noord-Europa. Toch lijkt dit niet te werken als een barriŁre voor handel tussen deze gebieden, aangezien producenten op het Iberisch schiereiland een belangrijk deel van hun pro- ductie (tot 30 %) afzetten in Noord-Europa. In het licht daarvan mag worden geconcludeerd dat de relevante geografische markt minstens West-Europa omvat. Aan- gezien de partijen geen van het door hen geproduceerde tolueen exporteren naar bestemmingen buiten West-Eu- ropa, mag in het midden gelaten worden of de geografi- sche markt ruimer is dan West-Europa. C. BEOORDELING VANUIT HET OOGPUNT VAN DE MEDE- DINGING (167) De huidige structuur van de markt voor tolueen dat geschikt is voor de productie van TDI, is als volgt. Naast de partijen zijn BP, Atofina, Exxon, Petrogal, Enichem en Aral Aromatics actief op deze markt (20). Atofina en Exxon produceren beide tolueen van TDI-kwaliteit in [(cid:133)]*. Tot vorig jaar gebruikte Enichem tolueen van TDI- kwaliteit enkel binnen het eigen concern, maar na de verkoop van een productie-eenheid voor TDI aan een derde is zij actief geworden op de groothandelsmarkt. Aral Aromatics maakte voorheen deel uit van de E. 