None
DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS
DOOR

Dr. M. G. EMEIS.
De inversie is in het moderne Maleis belangrijk toegenomen en
heeft een ander karakter gekregen dan in het klassieke Maleis. Om
hierover meer gegevens te krijgen, heb ik enige moderne teksten aan
een onderzoek onderworpen.
Als eerste terrein van onderzoek nam ik ± 44 blz. tekst uit de
bloemlezing „Pelangi", deel I, verzameld door S. Takdir Alisjahbana,
in hoofdzaak levendige vertellingen voor kinderen met veel dialogen.
Als tweede terrein eenzelfde hoeveelheid tekst uit de bloemlezing
„Modern Maleis en Zakelijk Proza", verzameld door Dr. C.
Hooykaas. Hier dus het zakelijk Maleis van beschrijvingen, uiteenzettingen, betogen enz. Het na-oorlogs Maleis, het Indonesisch,
hoewel natuurlijk zeer interessant, biedt nog geen helder en constant
beeld. Wel heb ik er ook uit geput voor voorbeelden.
De volgende beschouwingen berusten op dit onderzoek.
perrfaan?
Met inversie wordt hier bedoeld de inversie van grammaticaal onderwerp en praedicaat, het laatste zowel nominaal als verbaal. Over
het begrip „onderwerp" in het Maleis is echter verschil van opvatting.
In zijn „Beknopte Maleise Grammatica" beschouwt Dr. A. A.
Fokker in onderstaande zinnen (blz. 63):
jPmwmtoaHM;a ja/a fo/afc.
.Sa/arfjVya/iarj&aHH/a/>£&erd/aaM.
„permintaan" en „saja" (tweede zin) als onderwerp. Ik kan hier niet
mee meegaan. Een zin als „Permintaannja koetolak" is grammaticaal
absoluut niet de Nederlandse lijdende constructie: „Zijn verzoek is
door mij afgewezen". In het Nederlands regeert „zijn verzoek" het
werkwoord, in het Maleis staat dit in de 1ste persoon. Zo staat in
de tweede zin het werkwoord in de 3de persoon, niet in de 1ste.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
Dl. 104.
40
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

606

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
 De vertaling, die Dr. F. geeft: „Zijn verzoek heb ik afgewezen",
lijkt me juister dan zijn zinsontleding.
Voor mij is in het Maleis (Indonesisch) onderwerp = agens en
voorwerp = patiens. Dit lijkt me het meest met het wezen van de
Maleise zinsconstructie overeen te komen en de beste werkbasis. Het
aannemen van een passieve categorie bij het Maleise werkwoord
staande naast een actieve, is m.i. in strijd met de feiten.
De consequentie van dit tweeëerlei standpunt is, dat Dr. F. „Saja
tolak permintaannja" als een inversie-geval beschouwt, immers „permintaannja" is het onderwerp, terwijl het voor mij een geval is van
naplaatsing van het object (subjectieve zinsconstructie).
£te /wMcriw win de iwveraV.
De beste wijze om te komen tot een overzicht van de inversie in
het moderne Maleis lijkt me een rangschikking van de stof aan de
hand van de functies.
1. de dramatiserende functie in de vertelling;
la. de dramatiserende functie buiten de passé historique;
2. de releverende functie
en daarnaast dan als
3. de functieloosheid.
Bij de verdere bespreking zullen we het wezen van elke functie
nader beschouwen.
Op blz. 70 van zijn Beknopte Maleise Grammatica maakt Dr.
Fokker de opmerking, e/af &ef Ma/m tw c/e ira/er-ste fez/ens een tm'dde/
/tee/f aw te/>ooWOTMowte/iaa/rf /e cma'er.fc/iejdett. Waar ik zelf in
deze richting voor inversie-lah al eens een hypothese waagde *),
interesseerde mij deze opmerking zeer.
Het merendeel der inversie-gevallen, die door Dr. Fokker als voorbeeld worden gegeven, betreft echter vervoegde vormen of dt-vormen.
Hierboven zette ik reeds uiteen, dat dit voor mij geen inversie-gevallen zijn, maar gevallen van objectieve en subjectieve zinsconstructie.
 Inderdaad (zie ook mijn Inleiding tot de Bahasa Indonesia, 2de druk,
blz. 77) treedt hierbij het verschijnsel op, dat een onbepaald object
zich minder leent voor de objectieve zinsconstructie, voor vooropplaatsing dus. Voor de plaats echter van een &e/>oaW object zijn geen
sprekende tendensen.
Vorm en Functie blz. 16.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
Als voorbeeld van een gewone subject-praedicaat-inversie
Dr. Fokker:
Dor» />e/fea<7ai />I7KJ&
datan<jr /><?rw«Waart
Pcrwitw/aan datott<7 dar»
/«^/tagfa»" />t/!a&

6Ö7

geeft

Van verschillende zijden is
?e» verzoek gekomen.
ƒƒ£ƒ verzoek is van verschillende zijden gekomen.
Is dit voor de tweede zin de voor de hand liggende, althans enig
mogelijke vertaling? Kan hij niet betekenen: „Verzoeken kwamen
van verschillende zijden" ? Is bv. „Kemarin seorang Arab datang
keroemah saja" fout?
Dit echter daargelaten, moet worden opgemerkt, dat de basis van
vergelijking hier niet zuiver is. Adverbiale inleiding immers is een
belangrijke factor bij de inversie, zoals we straks zullen zien. Voor
een nagaan van de functie in dit geval had naast elkaar moeten worden gesteld:
ö a n ' />£/6a<7a£ />»7iafc a*atan<7 /'tfrmtntoan, en
Dart />0/èa#ai />t7za& />mH»'wtaatt dato«<7.
En dan zou ik, als gangbare constructies met een bepaald object
daarnaast willen stellen:
Dart
Dar»
Blijven hier nog aanwijzingen voor een inversie-functie als door Dr.
Fokker werd aangegeven ? Is hier geen functieloze inversie ?
De voorbeelden van Dr. Fokker zijn m.i. niet overtuigend en ook
in de teksten heb ik bij gewone inversie er geen bevestiging van
gevonden, zodat ik deze functie hier niet heb overgenomen.
 I. D£ tframafuerencfe «twraV ra» de fe
Het klassieke Maleis beschikte over twee middelen om bepaalde
gedeelten van het verhaal te onderstrepen en te dramatiseren, nl. de
/>oew-Ja/ï en twz>er.«Wa/t constructie*). Poen-lah werd daar het meest
gebruikt.
Hoe is nu de situatie in het moderne Maleis ? Op het eerste gezicht
zou men kunnen komen tot de conclusie, dat het gebruik van beide
constructies sterk is afgenomen, ja, dat pocn-toA practisch is verdwenen. Een nadere beschouwing leert anders.
Niet vergeten mag worden, dat deze constructies liggen op het
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM

Vorm via
en Open
Functie
blz.This
8 e.v.
Access.
is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

608

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
gebied van d<? virfc/Zwit? en van de s^r/tffiew <t/d en daar de vertelling
in het moderne Maleis een veel bescheidener plaats inneemt dan in
het klassieke, is het terrein voor deze constructies verhoudingsgewijs
ingekrompen. Voor een zuivere vergelijking moet men dus uit het
moderne Maleis eveneens de vertelling nemen. Hiervoor leende zich
de tekst van Pelangi I zeer goed, daar het in hoofdzaak levendige
kinderverhalen zijn.
In de 44 bladzijden, die we onderzochten, komen 81 gevallen voor
van inversie-lah. Geen gering aantal dus. Een juiste vergelijking met
het klassieke Maleis is natuurlijk moeilijk te maken, maar enkele
cijfers kunnen misschien een indruk geven. Hoewel buiten ons onderwerp liggend, willen we hier ook de poen-Za/t gevallen bij betrekken.
In het klassiek Maleis wordt dit />o?n-/a/i wel eens tot />OCH, in het
modern Maleis wordt het soms /a/t.
J5^m/>a /ama ^emoerftau kedoea anak itoe selesailah
(== kedoea anak itoepoen selesailah Mtafean).
 De cijfers zijn:
in de 44 blz. Pelangi I
80 gevallen van mz'£r.stV-/a/i 29 gevallen van />oe«-/a/i
in de 25 blz. Sedjarah Melajoe
22 gevallen van ittzrer.nV-/a/t 83 gevallen van
Hieruit blijken twee dingen:
1. inversie-lah heeft in het moderne Maleis merendeels de functie
van poen-lah overgenomen en komt veel meer voor dan in het
klassieke Maleis;
2. in levendige, moderne verhalen is het aantal malen, dat men gebruik maakt van deze dramatiserende constructies, zeker nog op
50 % van het klassieke gebruik te stellen.
Men dient daarbij niet te vergeten, dat in het klassieke Maleis het
gebruik van deze vormen wel eens tot cliché wordt, terwijl het
moderne gebruik bijna altijd sterk functionneel is. We kunnen dus
gerust zeggen, dat inversie-lah in de moderne Maleise verteltrant
nog krachtig leeft.
Van de hierboven genoemde 81 gevallen van inversie-lah in
Pelangi I komen er 71 voor na adverbiale inleiding. Adverbiale inleiding, d.w.z. inleiding met een adverbiale bepaling of een adverbiale
Downloaded
from Brill.com
07/14/2024
bijzin, speelt dus bij deze inversie een
belangrijke
rol. Vooral
a d12:02:31PM
v e rvia Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
609

b i a l e i n l e i d i n g v a n t i j d geeft aanleiding tot inversie-lah.
In de Pelangi-tekst bv. 57 inversie-gevallen met adverbiale inleiding
van tijd op totaal 71 inversie-gevallen met adverbiale inleiding.
datanglah pelandoek />er/a/ir7w-/a/ïa» wifMiim" jo/aw
a /aMMm/a toeroenlah seorang laki-laki.
fewoAn datanglah pertjobaan jang kedoea.
 t/os moepakatlah orang toeakoe rfewpa»
öswu' JVaot Af oi/ia;;n;uia' j.a.w. meuaVugrar ^er/an/aaw
n t/os, merasalah ia, fta/^ew />sr;;w;»taan .Saaz/arfs .yosa'a/i
ToVawa toeroenlah hoedjan jang lebat, düer/aï angfiw

Wanneer we zeggen, dat adverbiale inleiding van tijd aanleiding
geeft tot inversie-lah, wil dit natuurlijk niet zeggen, dat het regel is.
In de voor deze inversie gunstige tekst van Pelangi I wordt bij
adverbiale inleiding van tijd slechts in 30 % der gevallen aanleiding
gevonden tot gebruik van de inversie-lah constructie. Dit is te begrijpen, omdat het hier een functionnele inversie betreft, naast geschikt
terrein (de adverbiale inleiding) komt natuurlijk als beslissende factor
de behoefte aan dramatisering.
Wel zijn er een paar adverbiale inleidingen van tijd, waarbij het
percentage inversie-lah bijzonder groot is, waar als het ware de
cliché-factor van het klassieke Maleis nog een krachtig woord meespreekt. We bedoelen het type .re/e/a/i-inleiding en het daarmee verwante inleiden met het type mcMdeMgrar iioe.
5eie/a/i jotfrfa/i ia JMÖHOÏ d*a« 6<?r/w;«ZM ter.n7r-&ertt7t, pergilah
ia MI enrfa/xrMan oe/ar fojar t'toe.
ja»H/>at rft .Do/w, teroeslah meréka /et? JVawa««-.rfraaf.
/>£rfcatean a/aA&oe tnt, hilanglah segala tjita-tjitakoe.
t/os, toemboeh poelalah keinginan Pa' Kasim
i rad/a.
5"oerfa/t t/os, berdjalanlah Soetan Mendjindjing Alam
Hieronder voorbeelden uit het na-oorlogse Maleis, met soms afslijting van inversie-lah tot gewone inversie.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

610

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
«Vor, datang giliran £rH.yf isTa
a timboellah serangan-serangan ter/jadap dtn' oran<7
V im tampak soeatoe aliran, ;aw<7

In de 16 gevallen van j0te/a/t-i»/<?/dm<7 in de onderzochte tekst van
Pelangi I, werd 9 maal inversie-lah gebruikt en 4 maal poen-lah.
.SVte/a/i &<?/-//a£a/>-fyaA'a/> jfrf/ocroej, waktoe berboekapoen
tibalah.
 Terwijl van de 9 gevallen van inleiding met het type /«eHrf^M^ar tfo<?
er 7 met klassieke inversie waren.
Ook bij andere adverbiale inleiding dan van tijd komt de klassieke
vertel-inversie voor, al is het dan veel minder frequent.
£><m jcfrafr tfiVorwfl/j roe/><7;i/a ta'ada oean<7 WM/iaHawn/a, „melésétlah" />oc/a kehidoepan kami.
o/ifljwtn bertolaklah ia
En uit het na-oorlogs Maleis:
^^/>arfa Aargra rfiri
rfon
n ^ a r a , timboellah kejakinan, fca/ura frjV
rf/awwin
Een merkwaardige inleiding is daarbij het type:
<7iV(iH(7n;a. De klassieke inversie wordt daar weer min of meer tot
cliché, ook /w?i-üa/! treedt op. In Pelangi I 18 gevallen met deze
inleiding, waarvan 10 met inversie-lah en 4 met poen-lah.
^/w;a berkatalah i a . . ..
/'a pergilah kedoeanja
Aa/ ;a»grrf^mt'fewwtinggallah meréka « T O W W rftn^i»

Tenslotte nog een paar voorbeelden van de vertel-inversie zonder
adverbiale inleiding.
te menarilah kedoeanja tnengre/t/in^t tew/ia/fln tYoe.
bertjoetjoeranlah air mata Sitti Fatimah, j^èagrai t'n/an
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
611

Afa£a beladjarlah akoe deM<7fln rarf/i».
Ia. £>e dramaft'-rereMdtf iweroV frwiVen de />ajj^ Awfori^we.
Deze functie wordt het best gedemonstreerd met een voorbeeld:
toetar/>t£jr/a/iotéft j a / a : &a/aw ja/atéwtèa-ferf/oegra
t7o^, matilah saja rfi7fr/fa;» /jartHum rfa>i ftafa
ja/a féjHta^, lepaslah rezeki saja wétor rowo
Een goede vertaling zou zijn:
Op dat moment schoot me door 't hoofd: als ik dat hert dood,
geweest ben ik er, besprongen door de tijger en als ik de tijger
dood, weg is mijn buit, een zeer groot hert.
 Daar tegenover de vertel-inversie met de passé historique:
<ft7éwt&flA'H/a rowa tVoe, matilah ia dtïerfcam

Het moderne Maleis maakt vrij veel gebruik van deze dramatisering in de tegenwoordige of toekomende tijd. Hier nog enkele
voorbeelden:
timboellah tempo /a«fir awan
l

akan lenjaplah ia jc/fl7M<i-/oJHon/o rfart jwafa^oe dan mendjadilah akoe a«afe />iato<?.
D;VMc/<?roZ 6"/>oor iM^mfciA'/» «nVtVatrr 7t'o«rf^7/n(7 fee K'Wdn don
5ïdoard/o dan . . . . djatoehlah kedoea tempat itoe.
fco/éli haraplah hamba jor/»a;o ^oean fe^do^o
denman
II. De
Releverende inversie van het type: Bwar ro^maft i7o<?/, heeft veelal
een afFectief karakter. Ze kan gepaard gaan met andere releveringsmiddelen als /«/i en d/oc^a. De grens tussen de dramatiserende inversie buiten de passé historique en de releverende inversie is niet
altijd scherp te trekken, wat de één dramatisering zal noemen is voor
den ander misschien relevering.
Hieronder enige voorbeelden van releverende inversie.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

612

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
„Anak keparat r o ^ a » / a engkau ini, fy'oeran<7, fama', Hd
ria for&awan, Aan/o Tnittti&tr&an ^ejcMawgran jent/m jarf;'a".
irin/a ? T^Mfoe />£woe« o/é/t ^MMW. Wa«, kajalah akoe
int".
j , watow/a wteraja /><?di/i dan ton<7ann/a to'
ntfnga&o? £afo/i, maloe ia.
 Soekar djoega a^aA'w/a hitoengan itoe
pintar Belanda itoe!

Evenals de dramatiserende inversie heeft ook de releverende inversie haar speciale gebieden. In het algemeen kan men zeggen, dat
deze inversie vooral ligt op het terrein der nominale constructies en
van het affectieve. Adverbiale inleiding speelt hier niet zo'n belangrijke rol als bij de vertel-inversie en er zijn daarbij ook geen aanleidingen tot cliché-gebruik. Wel komt de releverende inversie ook
bij adverbiale inleiding voor:
ja/a t'n(7a£ «fraro»^, tegak boeloe roma saja,

De speciale gebieden echter van de releverende inversie zijn:
1. Inleiding met de ontkenning, speciaal to'.
2. Uitdrukking van graad en maat.
3. De vooropstellingsconstructie.
to'.
Hier hebben we een gebied, waar de zuiver releverende inversie
overheerst. In de Pelangi-tekst vertonen van de 14 gevallen van inleiding met de ontkenning er 12 inversie. Deze inversie heeft meestal
een emotioneel karakter.
ifato Pa' fóijim: „Ta' maoe akoe
nawf» a£o<? engrfratt wa&an".
„Ta' soedi akoe
ini".
a' tahoe saja. 7>
ia A'c»i?;a/irfitona/taint;'a, ia«««fuut di O J/O rfan dart to/toen 1889 jam/>ai to/toen
1893 to' berhenti ia mewt/imtotowt ^engretofto^ann/a.
Dijana/a/t weréfea /ingrgra/ jmoc.yim dingri«fotna-n/adan dato»M
wwwa t7oe to' koeranglah penderitaan, ;angr
èan.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
 613

JVegrara .SVn&af /nrfonesia to' ada perbédaan hak
dan kewadjiban dtawtora fcedoea wegrara
/tfca ft'tfafc demikian halnja, Jida& akan naik deradjat
doe/xiw

z«m
Bekend is het type met amaf, ^r/a>«/>OM, j<?£aft enz. De inversie is
hier zo gewoon geworden (in de Pelangi-tekst 41 gevallen met slechts
6 maal geen inversie, waaronder dan nog de 3 hierna genoemde
„boekan kepalang'' gevallen), dat soms niet-inversie door het ongewone nadrukkelijker is, releverend werk. Zo kwam in de Pelangitekst 3 maal „boekan kepalang" voor zonder inversie:
Gadoehnja boekan kepalang!
Besar hatinja boekan kepalang, fcamta amat moedjoer langkahnja rema/am-ma/aman itoe.
Hier een ander voorbeeld, dat niet-inversie releverend werkt:
Sekolah itoe madjoe amat o/é/t tewagw rfa» &ef;a&a^<ro /?. ƒ.
Hieronder enige voorbeelden van releverende inversie bij uitdrukking van graad en maat.
Alangkah sombong engkau ini!
Koerang pertjaja ia a&an j('(/a/a a/>o, /ff»!^ rftrfeMf/ffrn/a.
Bertambah piloe rasa hatikoe, to^a/a woro«^ rfan />orfa
focan tïoe •;«enera«p'feoM bagaimana erat hoeboengannja anfara ^parfoflw />o/i<;'fc rfan éfeonowit,
<iièe6era/>a da(7ra/f terlampau tinggi harganja beras,
>t segila-gila orang jcma</am Franco, ta />aj/t wiewaifeot
Sa/a j'nj/a/, frafawi />é"^^rrfyaon ^a/o oento^è wt^/oefeü^an foemèoe/iM/a Mia^/araèaf ?»orf(?rH, ;"angr sebanjak itoe seloek-beloeknja,
// / & y
/

Allereerst een nadere definiëring van wat bedoeld wordt met de
„vooropstellingsconstructie".
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

614

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
Men is gewoon het bekende type:
aan te duiden als dubbele (samengestelde) praedicaats-constructie
omdat „seriboe métér" het praedicaat is van „tingginja" en „seriboe
métér tingginja" het samengesteld praedicaat van „goenoeng itoe".
 Met deze aanduiding omvat men echter lang niet alle gevallen van
dit type. Vooreerst vallen er de verbale constructies buiten:
maar verder ook deze merkwaardige constructie:
bmngrtn rftam&tï
Om het wezen van deze drie typen te benaderen, moeten we m.i.
uitgaan van deze constructies:
ATartm fr'
Alle drie zinnen bevatten een substantief als possessieve bijvoegelijke bepaling. In zin 1 en 2 staat die bepaling bij het subject, in zin 3
bij het object. Dit substantief nu wordt vooropgesteld en later opgehaald met n/a, zodat we krijgen:
t'Joc seriboe métér tinggin/a.
timboellah pengharapann/a.
&m'n<7»» diambil daoen«;'a.
Het gemeenschappelijke element in deze constructies is de vooropstelling en de ophaling met n;a. Een volledige aanduiding zou dus
kunnen zijn: „vooropstellingsconstructie met ophalend n/a en de
definitie: „Een substantief, dat als possessieve bijvoeglijke bepaling
bij een subject of bij een object staat, wordt vooropgesteld en met
n;a, gehecht aan het subject of het object, opgehaald. In het eerste
geval treedt meestal inversie op, in het tweede geval gaat het niet
om de plaats van het onderwerp, maar van het object en valt het dus
buiten het terrein van de inversie.
Voor ons onderwerp zijn alleen van belang type 1 en 2, omdat
daarbij inversie kan optreden. We willen echter van type 3 (bijvoegelijke bepaling bij het object) een paar voorbeelden geven.
Ymo<?r »t<?M<7ew!0£ftafran dirin/a ^tagrot
Mc/a/oc. Soerat kabar Tionghoa-Melajoe
diédjék-édjékkannja bahasanja,
„roed/afc".
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
 615

a/>a jeèaè otak tidak dipelihara makanannja ?
Men moet tot het vooropstellingstype niet rekenen zinnen als:
Afeman<7 #a/ai i£Vw&aw<7 mi joeafoe tomnn ;a»<7 a^Jiai »irfa/t />c?r??ofafa««/a. Hier immers mist men het element van opzettelijke, vrije
vooropstelling, (a»«an gaat hier gewoon vooraf als antecedent van
de bijvoegelijke bijzin.
In ons tekstgedeelte van Pelangi komen 15 vooropstellingsconstructies voor, waarvan 14 met inversie. In meer zakelijke teksten is het
aantal gevallen van inversie iets minder. Al is de inversie bij deze
constructie dus niet noodzakelijk (roma/i iVor mcrcr/t ata/w/a naast:
roeïitti/i ifoe afa/w/a IIIOT/I), ze is wel gewoon. Het releverende ligt
dan ook meer in het vooropstellen, dan wel in de inversie, al speelt
de laatste blijkbaar ook voor het affectieve een rol.
Hieronder enige voorbeelden:
Toekang djahit, toekang sepatoe bertimboen-timboen pekerdjaannja a f a n . . . . rfan tenfoc sarat />o?/a peti oeangnja.
Ketiga anak berang-berang itoe bertaboeran peroetnja.
Belasting itoe lekas masoeknja.
moerbai tiada soeboer hidoepnja.
crj'/w/a ^O(?ra»5f /afeoe, toekang itoe koerang
poela bangkit hatinja a^an m<?Mi/><?r/!a/o<?.y />(7rfeo^a<o«n;a.
De vooropstellingsconstructies zijn overwegend nominaal. Een
b e l e m m e r e n d e f a c t o r voor de inversie is hier, dat het
praedicaat een substantief is.
y

^ tont.
Niet mogelijk is de inversie:
Raad itoe amtenar anggotanja.
Negeri itoe orang tani pendoedoeknja.
De vraag rijst of in het algemeen een substantief-praedicaat belemmerend werkt voor inversie, of dus bv.
^/a/r .ra/a goeroe.
Hargra £><?nw h'gra. ro<?/>ia/i
niet of bijna niet voorkomen in releverende inversie:
Goeroe ajah sa ja 1

Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

616

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
 Tiga roepiah harga beras!
In de onderzochte tekst komen 11 gevallen voor zonder inversie,
één zelfs na een setelah-inleiding:
5Vte/a& ft^a /w/o^/t Aan' /awan;a, oelat itoe mendjadi kepompong (mendjadi hier als facultatief hulpwerkwoord te beschouwen).
Een afdoend antwoord op deze vraag durven we niet te geven.
III. Z?£ /MMcfrV/os<? twerjie.
Er komen gevallen voor, dat men aan de inversie geen functie kan
toekennen. Soms zijn bv. de constructies met inversie en die zonder
inversie zonder meer verwisselbaar:
<fmi a «a ?
Soms is het gebruik van de inversie de gewone constructie:
Dièaw^Aw be/afcawgr doedoek Paiman.
Gebruikt men hier geen inversie:
Di'£>GrttY7A>oe t<"/afca«<7 Paiman doedoek,
dan werkt juist deze niet-inversie releverend.
Ook dit inversie-gebied is natuurlijk niet scherp begrensd. In de
gevallen, dat de dramatiserende of releverende inversie tot een clichévorm wordt of door algemeen gebruik zijn kracht verliest, omdat
het de gewone vorm wordt, zou men ook van functieloosheid kunnen
spreken.
Bij functieloze inversie wordt geen to/i gebruikt.
De functieloze inversie heeft in hoofdzaak twee gebieden:
a. na adverbiale inleiding;
b. in vraagzinnen.
Bij adverbiale inleiding speelt a d v e r b i a l e i n l e i d i n g v a n
p l a a t s de grootste rol. Van de 19 gevallen van inversie na adverbiale inleiding van plaats waren er 17 functieloos.
Ook hier wil dit niet zeggen, dat adverbiale inleiding van plaats
automatisch inversie meebrengt, daar inversie en niet-inversie hier
meestal verwisselbaar zijn. De Pelangi-tekst vertoonde voor 50 %
inversie, de tekst uit Hooykaas minder.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
 617

Hier enige voorbeelden van functieloze inversie na adverbiale inleiding van plaats.
ïa mengalir fce/>ada Afaren medali-medali dan pangkatpangkat Dr kehormatan.
jDitfa/a»» jara«^f int tinggal satoe pamili, /an^r ^rdirt dort /b'ra£ira 1000 j^woe^ d/awte» dan fotója.
berdjalan pergaoelan masjarakat, /angr &o/é& d/adi
aïdaéra/j /?^/>ot?i//A waw</. Dwt'/oe berdjalan peroesahaan
asing.
Een enkele maal treedt functieloze inversie ook op na andere soorten adverbiale inleiding.
datang kaboet jang tebal itoe, />ajMa/r fa rfen^an
Z)aw ^a/aw tiba masa jang seroepa itoe,
Tod» datang orang

Ook hier kunnen de constructies met inversie en die met nietinversie beide gebruikt worden:
Zïwgrfcaw
of is de inversie de gewone constructie:

De vraagzinnen kunnen we in twee groepen verdelen:
1. de vraagzinnen zonder vraagwoord;
2. de vraagzinnen met een vraagwoord.
D e vraagzinnen

zonder

vraagwoord.
Men kan in het Maleis voor de vraag de gewone, bevestigende
vorm nemen en de vraag geheel leggen in de toon:
.En^A'au taJioe a/>a win/a /><?Jt wi?
Er is echter bij dergelijke zinnen een sterke tendens voor inversie
- f *aA.
Tahoekah engkau a/>a üin/a />e£t ini?
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

618

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
Van 10 dergelijke vraagzinnen in de Pelangi-tekst waren er 6 met
inversie-^/t en nog twee met gedeeltelijke inversie.
Soesahkah hidoepmoe?
7'iarfa berrnatakah kakimoe?
Soeda/j poeaskah toean d^Mgran /<aji7, ;a«gr te/aft cfif/a^at?
Hier een gedeeltelijke inversie:
Tiadakah ew^&aw
to/io?....
De v r a a g z i n n e n

met

een

vraagwoord.
Als vraagwoorden treden op: ,rib/>a, a/>a, iefa^a,
, <fó»iana (mana), ^«wa«a enz.
 Treedt het vraagwoord op als n a a m w o o r d e l i j k
h e t g e z e g d e , dan is inversie zo goed als regel.
Apa kehendakmoe?
Bagaimana pikiranmoe?
Siapakah engkau ?

deel

van

Is het vraagwoord v o o r z e t s e l - p r a e d i c a a t ,
inversie ook de meest gebruikte constructie:
.SV£araM<7 dimana beliau ?
Hendak kemana kamoe?

dan is de

Treedt echter het vraagwoord als e e n b ij w o o r d e 1 ij k e
b e p a l i n g op, dan is de niet-inversie zo goed als regel.
kita mendapat wafcanan?
>a engkau mengeloeh
engr&aw /agt, 6a<7aimawa kami dapat mempersiasiakan i
Hiermede zijn we aan het eind van onze beschouwingen gekomen.
Tot slot nog een paar korte opmerkingen.
Bij d e G e b i e d e n d e W ij s komen op inversie gelijkende
constructies voor:
Perfy'a/a/a/i Pa' .KOWM /Wafcoe.'
.Dtawt fcamoe.'
Er is hier echter geen sprake van inversie tegenover niet-inversie,
maar van Gebiedende Wijs zonder agensvermelding tegenover GeDownloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
biedende Wijs met agensvermelding.
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0

DE INVERSIE IN HET MODERNE MALEIS.
619

Werkwoorden van het type d a t a n g, t i b a, s a m p a i , p e r g i,
p o e 1 a n g enz. (men zou ze „engere bewegingswerkwoorden" kunnen noemen) lenen zich gemakkelijk voor inversie.
 Er zullen bij deze beschouwingen nog wel aspecten van de inversie
vergeten zijn, maar hopelijk vormen ze een inleiding voor verdere
bespreking.
Downloaded from Brill.com 07/14/2024 12:02:31PM
via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
3.0) Licence.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
