Rozhodnutie Komisie z 2. júna 2004 o štátnej pomoci Talianskej republiky regiónu Sicília na propagáciu a reklamu pre poľnohospodárske výrobky [oznámené pod číslom K(2004) 1923] (Text s významom pre EHP)
Bij telex VI/13937 van 31 mei 2000 (in de Engelse versie voorafgegaan door telex 2000/VI/10442 van 14 april) hebben de diensten van de Commissie de bevoegde autoriteiten verzocht uitleg te verschaffen bij het bepaalde in Regionale Wet nr. 27/1997 en een kopie van de tekst daarvan te verstrekken. (5) Bij brief van 31 juli 2002, geregistreerd op 5 augustus 2002, hebben de bevoegde autoriteiten aanvullende gege- vens over artikel 5 van de wet verstrekt. (7) Aangezien de diensten van de Commissie geen antwoord hadden ontvangen op bovenvermelde telex, hebben zij de Italiaanse autoriteiten bij telex AGR 30657 van 20 december 2002 verzocht de verlangde gegevens binnen een maand te verstrekken en aangegeven dat zij zich bij ontstentenis van een bevredigend antwoord binnen die termijn het recht voorbehielden de Commissie voor te stellen een bevel tot het verstrekken van informatie uit te vaardigen overeen- komstig artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 659/ 1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (2). (8) (9) Bij brief SG(2003)D/230470 van 10 juli 2003 heeft de Commissie Italië overeenkomstig artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 659/1999 in kennis gesteld van haar beschikking met daarin het bevel tot het verstrekken van informatie ten aanzien van de artikelen 6 en 4 van Regionale Wet nr. 27/1997, die zij op 9 juli 2003 had gegeven (C(2003) 2054 def. ). Bij datzelfde bevel tot het verstrekken van informatie had de Commissie Italië verzocht om binnen 20 werkdagen vanaf de kennisgeving van haar beschikking alle documenten, informatie en gegevens te verschaffen die nodig waren om te kunnen nagaan of de geplande steun was toegekend en verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. Naast het verzoek om alle andere gegevens te verstrekken die nuttig werden geacht voor de beoordeling van de boven- vermelde maatregelen, bevatte het bevel tot het verstrekken van informatie ook een overzicht van de informatie waarom Italië was verzocht. (1) PB C 48 van 24. 2. 2004, blz. 2. Toetredingsakte van 2003. (2) PB L 83 van 27. 3. 1999, blz. 1. Verordening gewijzigd bij de L 32/30 NL Publicatieblad van de Europese Unie 6. 2. 2007 (10) De diensten van de Commissie hebben noch een antwoord op bovenvermeld bevel, noch een aanvraag tot verlenging van de antwoordtermijn ontvangen.  van de Commissie nota genomen van de intrekking van artikel 6 (cooperative, cantine sociali) van Regionale Wet nr. 27/1997. (11) Bij brief SG(2003)D/233550 van 17 december 2003 heeft de Commissie de Italiaanse autoriteiten in kennis gesteld van haar beschikking C(2003) 4473 def. van 16 december 2003 tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van de steunmaatregelen in het kader van artikel 4 (reclame voor Siciliaanse producten) en artikel 6 (cooperative, cantine sociali) van Regionale Wet nr. 27/1997. (12) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (3). De Commissie heeft de belanghebbenden verzocht hun opmerkingen te maken. (13) Bij brief van 10 februari 2004, geregistreerd op 13 februari 2004, heeft de Permanente Vertegenwoordiging van Italië bij de Europese Unie de Commissie namens de regio Sicilië verzocht om een verlenging met 20 werkdagen voor het verstrekken van de gegevens waarom de Commissie in haar Beschikking C(2003) 4473 def. van 16 december 2003 had verzocht met betrekking tot artikel 4 (reclame voor Siciliaanse producten) van Regionale Wet nr. 27/1997. Bij diezelfde gelegenheid kondigden de Italiaanse autoriteiten hun voornemen aan de aanmelding van de steun in het kader van artikel 6 (cooperative, cantine sociali) waaraan, zoals aangegeven in de brief, geen uitvoering was gegeven, in te trekken. (14) Bij telex AGR 05312 van 23 februari 2004 hebben de diensten van de Commissie bevestigd dat de door Italië aangevraagde verlenging met ingang van 13 februari 2004 was ingewilligd. (15) Bij brief van 18 februari 2004, geregistreerd op 26 februari 2004, heeft de Permanente Vertegenwoordiging van Italië een verzoek om verlenging met 20 werkdagen verzonden met betrekking tot diezelfde steunmaatregel. (16) Bij brief van 24 februari 2004, geregistreerd op 1 maart 2004, vervolgens bevestigd bij brief van 12 maart 2003, geregistreerd op 17 maart 2003, hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de intrekking van de aanmelding van de steunmaatregel in het kader van artikel 6 (cooperative, cantine sociali) van Regionale Wet nr. 27/1997 waaraan, zoals aangegeven in hun brieven, geen uitvoering was/zou worden gegeven.  (17) Bij telex AGR 07074 van 11 maart 2004 is aan de Italiaanse autoriteiten gemeld dat geen verlenging van de termijn voor het verstrekken van de gegevens en/of opmerkingen tot na 24 maart 2004 zou worden toege- staan, aangezien het besluit tot inleiding van de procedure was bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie van 24 februari 2004 en de uiterste datum voor het indienen van de opmerkingen door derden voor diezelfde datum was gepland. In diezelfde telex hebben de diensten (3) Zie voetnoot 1. (18) De Commissie heeft de opmerkingen van de Italiaanse autoriteiten over artikel 4 (reclame voor Siciliaanse producten) van Regionale Wet nr. 27/1999 ontvangen bij brief van 15 maart 2004 (geregistreerd op 18 maart 2004). (19) Overeenkomstig het besluit tot inleiding van de proce- dure (4) heeft de onderhavige beschikking uitsluitend betrekking op staatssteun in het kader van artikel 4 (reclame voor Siciliaanse producten) van Regionale Wet nr. 27/1999 voor landbouwproducten van bijlage I bij het Verdrag, die kan zijn/worden verleend sinds de inwerking- treding van de Communautaire richtsnoeren inzake staats- steun voor reclame voor in bijlage I van het Verdrag vermelde producten en voor bepaalde niet in bijlage I vermelde producten (5) (hierna „de reclamerichtsnoeren” genoemd), dat wil zeggen vanaf 1 januari 2002. (20) Aangezien de aanmelding van artikel 6 (cooperative, cantine sociali) van Regionale Wet nr. 27/1997 door Italië was ingetrokken bij brief van 24 februari 2004, gere- gistreerd op 1 maart 2004, is er geen reden om de in het kader van dat steunmaatregelen te beschrijven en te beoordelen. artikel geplande II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGELEN (21) Artikel 4 (reclame voor Siciliaanse producten) betreft een wijziging van artikel 17 van Regionale Wet nr. 14/1966. In dit artikel is bepaald dat: 1) „reclamecampagnes rechtstreeks op basis van de in artikel 15 vermelde programma's (met een mogelijke looptijd van drie jaar) ten uitvoer worden gelegd door het Regionale Ministerie of via het Instituut voor buitenlandse handel, gespecialiseerde instanties of consortia die zijn opgericht door Ente Fiera del Mediterra- neo en Ente Fiera di Messina of door die instanties en één of meer Kamers van Koophandel uit de regio; deze program- ma’s kunnen een looptijd van drie jaar hebben; en dat 2) behalve voor de hierboven vermelde consortia, de regels inzake de gunning van overheidsdiensten van toepassing zijn indien de tenuitvoerlegging van de programma's wordt toevertrouwd aan andere dan nationale of regionale overheidsinstanties.  ”. (22) Ondanks de herhaalde verzoeken van de diensten van de Commissie en het door de Commissie bij haar beschikking van 9 juli 2003 uitgevaardigde bevel tot het verstrekken van informatie hebben de Italiaanse autoriteiten niet de gegevens verstrekt die nodig zijn om de bij de Commissie omtrent artikel 4 gerezen twijfel dat er sprake zou kunnen zijn van staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag weg te nemen en, in voorkomend geval, te beoordelen of deze steun als verenigbaar met de gemeen- schappelijke markt kan worden beschouwd. Bovendien was het niet duidelijk of de betrokken steun reeds was verleend. (4) Zie punten 27, 28 en 29 van het in PB C 48 van 24. 2. 2004, blz. 2, bekendgemaakte besluit. (5) PB C 252 van 12. 9. 2001, blz. 5. 6. 2. 2007 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 32/31 (23) In haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ten aanzien van de betrokken maatregel heeft de Commissie opgemerkt dat zij in dat stadium, bij gebrek aan gegevens van de Italiaanse autoriteiten, niet wist of artikel 4 van Regionale Wet nr. 27/1997 voorzag in de invoering of de wijziging van staatssteun voor afzetbevordering en reclame voor in bijlage I bij het Verdrag vermelde landbouwproducten. (24) Daarnaast heeft de Commissie twijfels geuit ten aanzien van de verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt, aangezien het de Commissie bij gebrek aan antwoord van de Italiaanse autoriteiten helemaal niet duidelijk was of de uit hoofde van artikel 4 van de wet te financieren maatregelen verenigbaar waren met de thans geldende voorschriften voor dit soort steunmaatregelen, namelijk de in de Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor reclame vastgestelde voorschriften. (25) Bovendien betwijfelde de Commissie, gelet op de uitvoe- ringsbepalingen van de programma’s en reclame- en afzetbevorderingscampagnes in het kader van artikel 4, zoals beschreven in overweging 21 hierboven, of de eventuele daarin geplande steunmaatregelen van de staten zouden worden uitgevoerd in overeenstemming met de communautaire voorschriften inzake overheidsopdrachten. Met betrekking tot met name de rechtstreekse selectie van de met de reclamecampagnes belaste bedrijven en instanties betwijfelde de Commissie of schriftelijk een contract betreffende betaalde diensten zou worden gesloten tussen de contracterende autoriteit en de geselecteerde dienst- verleners, en of in dat geval zou worden voldaan aan de strenge voorwaarden van het Teckal-arrest (6).  Indien niet aan deze voorwaarden was voldaan, betwijfelde de Commissie of de tussenpersonen waren geselecteerd overeenkomstig de voorschriften van Richtlijn 92/50/EEG van de Raad (7), voor zover van toepassing, en in elk geval in overeenstemming met de in het Verdrag neergelegde beginselen, met name die van gelijke behandeling en transparantie, om „een passende mate van openbaarheid” te garanderen, zoals verlangd door het Hof van Justitie (8). III. OPMERKINGEN VAN DERDEN (26) De Commissie heeft geen opmerkingen ontvangen van belanghebbende derden. IV. OPMERKINGEN VAN ITALIË (27) Bij brief van 15 maart 2004, geregistreerd op 18 maart 2004, heeft de Commissie opmerkingen van Italië namens de regio Sicilië ontvangen. (6) Arrest van het Hof van Justitie van 18 november 1999 in Zaak C-107/98 Teckal Srl tegen Comune di Viano en Azienda Gas-Acqua Consorziale (AGAC) di Reggio Emilia, Jurispr. (1999) I-8121. (7) PB L 209 van 24. 7. 1992, blz. 1. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij de Toetredingsakte van 2003. (8) Arrest van het Hof van 7 december 2000 in Zaak C-324/98 (Telaustria Verlags GmbH en Telefonadress GmbH tegen Telekom Austria AG), Jurispr. (2000) I-10745. (28) In deze brief bevestigen de Italiaanse autoriteiten de intrekking van de aanmelding van artikel 6 van Regionale Wet nr. 27/1997 en delen zij hun opmerkingen betreffende artikel 4 mee. (29) De Italiaanse autoriteiten hebben met name verklaard dat de bij artikel 4 ingevoerde wijziging (reclame voor Siciliaanse producten) van artikel 17 van Regionale Wet nr. 14/1996, met betrekking tot het voeren van reclame- campagnes door consortia die zijn opgericht door de Ente fiera del Mediterraneo en de Ente fiera di Messina, of door deze beiden en één of meer kamers van koophandel van de regio, niet is toegepast aangezien de vermelde consortia nooit zijn opgericht. (30) Volgens de verstrekte gegevens worden de afzetbevorde- ringsprogramma’s rechtstreeks door het regionaal minis- terie („assessorato”) of via het instituut voor buitenlandse handel uitgevoerd (in de jaren 1993-1998 en 1999-2001- 2003 opgestelde overeenkomsten in het kader van de akkoorden tussen het ministerie van Productieve Activitei- ten en de Regio’s). De verantwoordelijke instanties selecteren jaarlijks de ter financiering voorgelegde projecten en voorzien in de nodige diensten voor de uitvoering ervan op basis van de geldende regelgeving op dit gebied, met inachtneming van de regels van de markt, behalve wanneer exclusiviteitscontracten met de organisatoren bestaan.  (31) De bevoegdheden van het regionaal ministerie bestrijken niet alleen de agrovoedingssector, doch ook andere sectoren (ambacht, uitgeverij, In het geval van de textiel, enz. ). onderhavige sector zijn de activiteiten die voor 100 % uit overheidsmiddelen worden gefinancierd de volgende: a) b) deelname aan tentoonstellingen en vakbeurzen in Italië en in het buitenland: uitgaven die rechtstreeks verband houden met de huur van de tentoonstellings- ruimte, de inrichting van de stands, water- en elektriciteitsaansluitingen, de inschrijving in de offici- ële catalogus van het evenement, reclame, tolkdien- sten, vervoer en verzekeringen; de organisatie van internationale workshops in Italië en in het buitenland: uitgaven voor de organisatie en het verloop van de bijeenkomsten (huur van zalen, inrichting, selectie van de bijeenkomsten, tolkdiensten en reclame); c) reclame via media (pers, affiches, radio, televisie). (32) De begunstigden van de financiering voor de onder a) en b) genoemde uitgaven zijn consortia van bedrijven en bedrijven die zijn ingeschreven bij de kamers van koop- handel in Sicilië. De selectie van de begunstigden gebeurt via een jaarlijkse oproep tot het indienen van voorstellen en op basis van vooraf vastgestelde en in het publicatieblad van de regio Sicilië bekendgemaakte selectiecriteria. Op grond van de overweging 4 van Verordening (EG) nr. 69/ 2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun (9) vormt steun als bedoeld onder a) en b) geen exportsteun en is op deze steun sinds 2002 de „de minimis”-regel van toepassing. Wat de agrovoedingssector (9) PB L 10 van 13. 1. 2001, blz. 30. L 32/32 NL Publicatieblad van de Europese Unie 6. 2. 2007 licht van de betreft, kan de betrokken steun in het reclamerichtsnoeren als „zachte” steunverlening worden beschouwd, die wordt geregeld door punt 14. 1 van de Communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de land- bouwsector (10) betreffende „de organisatie van wedstrijden, tentoonstellingen en vakbeurzen”. Bovendien zou de per begunstigde onderneming toegekende steun voor deelname aan vakbeurzen en workshops, hoewel in de regionale wet niet uitdrukkelijk is aangegeven dat de steun niet meer dan 100 000 EUR per begunstigde per driejarige periode mag bedragen, ruimschoots onder dit maximum blijven.  (33) Wat reclame via media betreft, hebben de Italiaanse autoriteiten gepreciseerd dat de in Italië of in de Gemeen- schap gevoerde reclamecampagnes niet specifiek betrekking hebben op producten van een bepaald bedrijf of een bepaalde groep bedrijven, doch dat het om generieke reclame gaat zonder verwijzing naar de oorsprong van de producten, zelfs wanneer het gaat om typische producten van de regio. Voor reclamecampagnes met betrekking tot de agrivoedingssector heeft de aan de consument gerichte boodschap betrekking op een product of een groep producten, zonder verwijzing naar de producerende bedrijven van de regio. De reclame is generiek, zet niet aan tot het kopen van producten louter voor de regionale oorsprong en kan niet worden geacht producten van andere lidstaten in diskrediet te brengen. De reclame zou bijgevolg niet in strijd zijn met artikel 28 van het Verdrag. (34) De door de Italiaanse autoriteiten ingediende opmerkingen hebben betrekking op de afzetbevorderings- en reclame- initiatieven in zowel de Europese Gemeenschap als in derde landen, voor zover dezelfde criteria worden gehanteerd. V. BEOORDELING VAN DE STEUN (35) Krachtens artikel 87, lid 1, van het Verdrag zijn steun- maatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begun- stiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produc- ties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. (36) De onderhavige maatregel voorziet in steun uit regionale overheidsmiddelen aan bepaalde landbouwbedrijven in Sicilië, die daardoor onmiskenbaar een onrechtmatig economisch en financieel voordeel verkrijgen ten opzichte van andere bedrijven die deze steun niet ontvangen. Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie kan verbetering van de concurrentiepositie van een bedrijf door toekenning van staatssteun in het algemeen de concurrentie ten opzichte van bedrijven die geen dergelijke steun ontvangen, verstoren (11). (37) De maatregel is van invloed op het handelsverkeer tussen de lidstaten, aangezien er een aanzienlijk intracommunau- tair handelsverkeer in landbouwproducten bestaat, zoals (10) PB C 28 van 1. 2. 2000, blz. 2, gerectificeerd in PB C 232 van 12. 8. 2000, blz. 17. (11) Arrest van het Hof van Justitie van 17 september 1980 in Zaak C-730/79 (Philip Morris Holland BV tegen Commissie van de (1980), blz. 2671, overwe- Jurispr. Europese Gemeenschappen), gingen 11 en 12.  blijkt uit onderstaande tabel (12) waarin de totale waarde van de invoer en de uitvoer van landbouwproducten tussen Italië en de Gemeenschap in de periode 1997-2001 is aangegeven (13). Er zij op gewezen dat Sicilië een belangrijke producent van landbouwproducten is in Italië. Totale landbouw Miljoen ECU-EUR Miljoen ECU-EUR 1997 1998 1999 2000 2001 Uitvoer 9 459 9 997 10 666 10 939 11 467 Invoer 15 370 15 645 15 938 16 804 16 681 tussen de (38) Met betrekking tot het bovenstaande zij erop gewezen dat het Hof van Justitie heeft verklaard dat steun aan een onderneming het handelsverkeer lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en de mededinging kan verstoren, wanneer die onderneming zich in een situatie bevindt dat zij moet concurreren met producten uit andere lidstaten, zonder dat zij zelf deelneemt aan de uitvoer. Wanneer een lidstaat een subsidie verleent aan een onderneming, kan de nationale productie daardoor onge- wijzigd blijven, doch ook toenemen, met als gevolg dat de in andere lidstaten gevestigde ondernemingen minder mogelijkheden hebben om hun producten uit te voeren op de markt van deze lidstaat. Dergelijke steun kan bijgevolg het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de mededinging verstoren (14). (39) De Commissie concludeert bijgevolg dat de onderhavige maatregel onder het verbod van artikel 87, lid 1, van het Verdrag valt. De Italiaanse autoriteiten hebben dit punt nooit betwist. (40) Artikel 87, leden 2 en 3, voorziet in een aantal uitzonderingen op het verbod van artikel 87, lid 1. (41) De in artikel 87, lid 2, onder a), b) en c), vermelde uitzonderingen zijn duidelijk niet van toepassing gezien de (12) Bron: Eurostat. (13) Volgens vaste rechtspraak van het Hof ten opzichte van de is de voorwaarde met betrekking tot de invloed op het handelsverkeer vervuld wanneer de begunstigde onderneming een economische activiteit verricht waar- voor handelsverkeer tussen de lidstaten plaatsvindt. Uit het feit dat de steun de positie van deze onderneming in het intracommunautaire handelsverkeer versterkt concurrerende ondernemingen kan worden opgemaakt dat de steun van invloed is geweest op dit handelsverkeer. Volgens geconsolideerde jurispru- is het totale dentie is staatssteun in de landbouwsector, ook al steunbedrag relatief gering en verdeeld over talrijke landbouwers, van invloed op het handelsverkeer. Zie Arrest van het Hof van Justitie van 19 september 2002 in Zaak C-113/00 (Koninkrijk Spanje tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen), Jurispr. (2002), blz.  I-7601, overwegingen 30 tot en met 36 en 54 tot en met 56 en Arrest van het Hof van Justitie van 19 september 2002 in Zaak C-114/00 (Koninkrijk Spanje tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen), Jurispr. (2002), blz. I-7657, overwe- gingen 46 tot en met 52 en 68 tot en met 69. (14) Arrest van het Hof van Justitie van 13 juli 1988 in Zaak 102/87 (Franse Republiek tegen Commissie van de Europese Gemeenschap- pen), Jurispr. (1988), blz. 4067. 6. 2. 2007 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 32/33 aard van de betrokken steunmaatregelen en de doelstel- lingen ervan. Italië heeft zich dan ook niet beroepen op artikel 87, lid 2, onder a), b) of c). (42) Artikel 87, lid 3, onder a), is in het onderhavige geval evenmin van toepassing, aangezien de steun niet bedoeld is om de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, te bevorderen. Boven- dien heeft Italië zich niet beroepen op de toepassing van artikel 87, lid 3, onder a). (43) Artikel 87, lid 3, onder b), is evenmin van toepassing, aangezien de betrokken steunmaatregelen niet bedoeld zijn om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de Italiaanse economie op te heffen. Bovendien heeft Italië zich niet beroepen op de toepassing van artikel 87, lid 3, onder b). (44) De onderhavige steun is niet bestemd, noch geschikt, om de doelstellingen van artikel 87, lid 3, onder d), te verwe- zenlijken, en Italië heeft zich ook niet beroepen op de toepassing van die bepaling. (45) Gelet op de aard en het doel van de onderzochte steunmaatregelen is de enige mogelijke uitzondering die van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag. Toepasselijke bepalingen (46) Of de uitzondering van overweging 45 van toepassing is, moet worden beoordeeld in het licht van de bepalingen die gelden voor de toekenning van staatssteun voor afzetbe- vordering en reclame in de landbouwsector, of van de in de reclamerichtsnoeren vastgestelde voorschriften (15). (47) Overeenkomstig punt 7. 1 van de reclamerichtsnoeren past de Commissie deze richtsnoeren sinds 1 januari 2002 toe voor alle nieuwe steunmaatregelen van de staten, met inbegrip van nog in behandeling zijnde meldingen van de lidstaten. Onrechtmatige steun als bedoeld in artikel 1, onder f), van Verordening (EG) nr.  659/1999 wordt beoordeeld volgens de op het ogenblik van de toekenning ervan geldende voorschriften en richtsnoeren. (48) Overeenkomstig het besluit tot inleiding van de procedure, waarin de Commissie twijfels heeft geuit ten aanzien van de verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de thans voor steunmaatregelen geldende voorschriften (16), dit heeft deze beschikking uitsluitend betrekking op met ingang van 1 januari 2002 toegekende steun voor afzetbevordering en reclame voor in bijlage I bij het Verdrag vermelde landbouwproducten. soort (49) Wat de steun voor afzetbevordering betreft, is in punt 8 van de reclamerichtsnoeren bepaald dat afzetbevorderingsacti- viteiten, zoals het verspreiden van wetenschappelijke kennis onder het grote publiek, het organiseren van beurzen en tentoonstellingen, de deelname aan deze en vergelijkbare public-relations-evenementen, waaronder marktstudie en -onderzoek, niet als reclame worden beschouwd. Staats- steun voor afzetbevorderingsactiviteiten in de brede zin van het woord valt onder de punten 13 en 14 van de Communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de land- bouwsector (17). Aangezien in de aanmelding niet is gepreciseerd dat de betrokken steunmaatregelen uitsluitend betrekking hebben op kleine en middelgrote ondernemin- gen, is Verordening (EG) nr. 1/2004 van de Commissie van 23 december 2003 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen die landbouwpro- ducten produceren, verwerken en afzetten (18) in het onderhavige geval niet van toepassing. (50) Met betrekking tot steun voor reclame is in punt 7 van de reclamerichtsnoeren bepaald dat het begrip „reclame” — waarop deze richtsnoeren van toepassing zijn — niet uitsluitend betrekking heeft op activiteiten die worden gevoerd via de media (pers, radio, televisie of evenementen) die erop gericht zijn de consument ertoe aan te zetten een bepaald product te kopen, doch ook op activiteiten die erop gericht zijn marktdeelnemers of consumenten ertoe aan te zetten het betrokken product te kopen, en op alle materiaal dat voor deze doeleinden rechtstreeks aan de consument wordt verstrekt (met inbegrip van reclameactiviteiten die in het verkooppunt op de consument zijn gericht).  Steun voor afzetbevordering (51) Uit de beschikbare gegevens kan worden opgemaakt dat de steun voor de deelname aan vakbeurzen en workshops in en buiten de Gemeenschap, zoals beschreven in overweging 31, onder a) en b), en overweging 32 van deze beschikking, slechts volledig als steun voor afzetbevordering kan worden beschouwd voor zover de beschreven activiteiten geen betrekking hebben op activiteiten die erop gericht zijn marktdeelnemers of consumenten ertoe aan te zetten het betrokken product te kopen, noch op materiaal dat voor deze doeleinden rechtstreeks aan de consument wordt verstrekt. Op grond van punt 7 van de reclamerichtsnoeren wordt steun voor activiteiten die erop gericht zijn markt- deelnemers of consumenten ertoe aan te zetten het betrokken product te kopen en voor materiaal dat voor deze doeleinden rechtstreeks aan de consument wordt verstrekt, als steun voor reclame beschouwd. (52) Voor zover steun voor de deelname aan vakbeurzen en workshops in en buiten de Gemeenschap effectief kan worden beschouwd als steun voor afzetbevordering in de zin van de punten 13 en 14 van de Communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector, kan deze worden toegekend tot 100 %, doch mag hij niet meer bedragen dan 100 000 EUR per begunstigde en per driejarige periode. Dit maximumbedrag mag worden overschreden mits het niet meer dan 50 % van de subsidiabele uitgaven bedraagt, in het geval van steun voor ondernemingen die beantwoorden aan de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen in Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het (15) Zie voetnoot 5. (16) Zie punten 27, 28 en 29 van het in PB C 48 van 24. 2. 2004, blz. 2, bekendgemaakte besluit. (17) Zie voetnoot 9. (18) PB L 1 van 3. 1. 2004, blz. 1. L 32/34 NL Publicatieblad van de Europese Unie 6. 2. 2007 EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (19). Voor de berekening van het steunbe- drag wordt de begunstigde geacht de ontvanger van de dienstverlening te zijn. Zoals kan worden opgemaakt uit de door de Italiaanse autoriteiten gemaakte opmerking wordt bij de financiering van de betrokken afzetbevorderings- maatregelen het bovengenoemde maximale steunbedrag in acht genomen en zijn ze dus in overeenstemming met de ter zake geldende voorschriften (20).  (53) Op grond van punt 14 van de Communautaire richt- snoeren voor staatssteun in de landbouwsector moet dergelijke steun ter voorkoming van concurrentievervalsing beschikbaar zijn voor al degenen die in het betrokken gebied in aanmerking komen, zulks op basis van voorwaarden die op objectieve wijze zijn bepaald. Op basis van de door Italië verstrekte en in bovenstaande overweging 32 van deze beschikking weergegeven gegevens blijkt aan deze voorwaarde te zijn voldaan (21). Steun die beperkt is tot bepaalde verenigingen en bedoeld is om alleen de leden daarvan te begunstigen, wordt niet geacht de ontwikkeling van de sector in zijn geheel te vergemakkelijken en moet als steun voor de bedrijfsvoering worden beschouwd. Wanneer de betrokken diensten worden verricht door verenigingen van producenten of andere landbouworganisaties voor wederzijdse bijstand, moeten zij bijgevolg toegankelijk zijn voor alle landbouwers. In dergelijke gevallen moeten eventuele bijdragen in de administratieve kosten van de betrokken vereniging of organisatie beperkt zijn tot de kosten van de dienstverrichting. Steun voor reclame (54) De bovengenoemde maatregelen voor de deelname aan vakbeurzen en workshops moeten, voor zover ze ook betrekking hebben op activiteiten die erop gericht zijn marktdeelnemers of consumenten ertoe aan te zetten een bepaald product te kopen, of op materiaal dat voor deze doeleinden rechtstreeks aan de consument wordt verstrekt (bijvoorbeeld reclameactiviteiten in het verkooppunt of reclame die is gericht aan marktdeelnemers zoals levens- middelenproducenten, groot- of kleinhandelaren, restau- rants, hotels en andere marktdeelnemers uit de horeca), (19) PB L 10 van 13. 1. 2001, blz. 33. Verordening laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 364/2004 (PB L 63 van 28. 2. 2004, blz. 22). (20) Wat de landbouwsector betreft, worden steunmaatregelen voor afzetbevordering en reclame die buiten de Gemeenschap worden uitgevoerd niet expliciet genoemd in de Communautaire richt- snoeren voor staatssteun in de landbouwsector. De Commissie maakt bijgevolg gebruik van haar discretionaire bevoegdheid bij de beoordeling ervan. Volgens vaste praktijk van de Commissie kunnen de onderhavige maatregelen, wanneer ze in overeenstemming zijn met de relevante, binnen de Gemeenschap geldende voorschriften inzake staatssteun, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd. Zie bijvoorbeeld Italië/Toscane steunmaatregel N 656/02, steunmaatregel NN 150/02 (ex N 109/02) (brief van de Commissie C(2003) 1747 van 11. 6. 2003) en steunmaatregel NN 44/03 (ex N 6/03) (brief van de Commissie C(2003) 2534 van 23. 7. 2003). (21) Zoals aangegeven in Beschikking C(2002) 1768 def. van de Commissie van 7. 5.  2002 (steunmaatregel N 241/01 Italië/Kamer van koophandel) bestaat voor de vestiging van een Europese onderneming en de inschrijving daarvan bij de plaatselijk bevoegde kamer van koophandel geen juridische of feitelijke beperking. Zie ook steunmaatregel N 62/01 (Italië/Vereniging van Kamers van Koophandel van Piemonte en Veneto), Beschikking SG(2001)D/ 290914 van de Commissie van 8. 8. 2001. worden beoordeeld in het licht van de voor steun voor reclame geldende voorschriften, net zoals de reclamemaat- regelen die worden gevoerd via de media (pers, affiches, radio, televisie) zoals beschreven in overweging 31, onder c), en overweging 33 van deze beschikking. (55) Overeenkomstig de reclamerichtsnoeren moeten de kosten in verband met reclame worden gedragen door de producenten en de marktdeelnemers zelf, als deel van hun normale economische activiteiten. (56) Om te worden beschouwd als steun die verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, en niet als steun voor de bedrijfsvoering, mag steun voor reclame de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt dus niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad (negatieve criteria) en moet hij de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van economieën bevorderen (positieve bepaalde criteria). Bovendien moet staatssteun voldoen aan de internationale verplichtingen van de Gemeenschap, die, wat de landbouwsector betreft, zijn gespecificeerd in de landbouwovereenkomst (WTO/GATT 1994). regionale (57) Om te beantwoorden aan de negatieve criteria mag de steun op grond van punt 3. 1 van de reclamerichtsnoeren niet worden toegekend voor reclamecampagnes die strijdig zijn met artikel 28 van het Verdrag (punt 3. 1. 1), voor campagnes die in strijd zijn met de secondaire Gemeen- schapswetgeving (punt 3. 1. 2) of voor reclame voor bepaalde ondernemingen (punt 3. 1. 3). Wanneer door de overheid gefinancierde reclamecampagnes worden opge- dragen aan particuliere bedrijven zal de Commissie, om de mogelijkheid uit te sluiten dat steun wordt verleend aan de bedrijven die de campagnes uitvoeren, zich ervan ver- gewissen dat de keuze van het betrokken bedrijf op marktbeginselen is gebaseerd en op een niet-discrimine- rende manier heeft plaatsgevonden, zo nodig door gebruik- making in overeenstemming zijn met het Gemeenschapsrecht en in het bijzonder met de rechtspraak (22), met een mate van reclame die voldoende is om het mogelijk te maken dat de dienstenmarkt openstaat voor concurrentie en toezicht op de onpartijdigheid van de aanbestedingsprocedures kan worden gehouden.  aanbestedingsprocedures van die (58) Uit de verstrekte gegevens blijkt dat de in overweging 30, overweging 31, onder c), en overweging 33 van deze beschikking beschreven reclamemaatregelen voldoen aan de criteria van punt 3. 1. 1 (campagnes die strijdig zijn met artikel 28 van het Verdrag) en 3. 1. 3 (reclame voor bepaalde ondernemingen). De Italiaanse autoriteiten geven daarente- gen niet aan of ook aan het criterium van punt 3. 1. 2 is voldaan (campagnes die in strijd zijn met de secondaire Gemeenschapswetgeving). (59) Gesubsidieerde reclame moet niet alleen voldoen aan de negatieve criteria, doch moet overeenkomstig punt 3. 2 van de reclamerichtsnoeren ten minste voldoen aan één van de positieve criteria, die bedoeld zijn om aan te tonen dat de steun de ontwikkeling van bepaalde vormen van econo- mische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën daadwerkelijk bevordert. Deze positieve voorwaarde wordt (22) Zaak C-324/98, reeds aangehaald. 6. 2. 2007 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 32/35 geacht te zijn vervuld indien de gesubsidieerde reclame betrekking heeft op één van de volgende producten: landbouwproducten waaraan een overschot bestaat of onvoldoende geëxploiteerde soorten; nieuwe producten of vervangingsproducten waaraan geen overschot bestaat; producten van hoge kwaliteit, met inbegrip van producten die met behulp van specifieke milieuvriendelijke productie- of vangstmethodes zijn vervaardigd of verkregen, zoals producten van de biologische landbouw; ontwikkeling van bepaalde gebieden; ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf (mkb) zoals gedefinieerd in Verordening (EG) nr. 70/2001; projecten die worden uitgevoerd door officieel erkende organisaties in de zin van Verordening (EG) nr. 104/2000 van de Raad van 17 december 1999 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector visserijproducten en producten van de aquacultuur (23); projecten die gezamenlijk worden uitge- voerd door producentenorganisaties en andere organisaties van de visserijsector die door de nationale instanties zijn erkend. (60) Met betrekking tot de steun voor reclame wordt in de door de Italiaanse autoriteiten verstrekte gegevens niet aange- geven of de betrokken reclamemaatregelen voldoen aan één van de bovengenoemde positieve criteria. (61) Met betrekking tot het maximumbedrag van de staatssteun voor reclame voor landbouwproducten is in punt 5 van de reclamerichtsnoeren bepaald dat directe steun (uit een algemeen budget van de overheid) niet hoger mag zijn dan het bedrag dat door de sector zelf voor een bepaalde reclamecampagne is bestemd.  Op die manier zou, in het geval van steun voor reclame, de directe steun niet meer mogen bedragen dan 50 % en zouden de ondernemingen van de sector ten minste 50 % van de kosten moeten dragen, hetzij in de vorm van vrijwillige bijdragen, hetzij in de vorm van parafiscale heffingen of verplichte bijdragen. Om rekening te houden met het belang van sommige van de in punt 3. 2 genoemde positieve criteria kan de Commissie toestaan dat het genoemde maximumpercen- tage voor de directe steun wordt verhoogd tot 75 % van de kosten in het geval van reclame voor producten die door kleine en middelgrote ondernemingen zijn voortgebracht in gebieden die voor ondersteuning op grond van artikel 87, lid 3, onder a), van het Verdrag in aanmerking komen. (62) Uit de verstrekte, in overweging 31 hierboven weergegeven gegevens blijkt dat alle afzetbevorderings- en reclamemaat- regelen in het kader van de onderhavige steunregeling voor 100 % uit staatsmiddelen worden gefinancierd. De voor- waarde dat 50 % (of in voorkomend geval 25 %) van de financiering uit de sector afkomstig moet zijn, is derhalve niet vervuld. (63) Uit de bovenstaande beoordeling kan de Commissie bijgevolg concluderen dat de betrokken steun voor reclame niet beantwoordt aan de criteria van de punten 3. 1. 2 (campagnes die in strijd zijn met de secondaire Gemeen- schapswetgeving), 3. 2 (positieve criteria) en 5 (maxima voor de steunmaatregelen van de staten) van de reclame- richtsnoeren. (23) PB L 17 van 21. 1. 2000, blz. 22. Verordening gewijzigd bij de Toetredingsakte van 2003. (64) Deze conclusie geldt zowel voor maatregelen in als buiten de Gemeenschap. Aangezien buiten de Gemeenschap uitgevoerde steunmaatregelen voor reclame niet expliciet in de richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector worden vermeld, maakt de Commissie bij de beoordeling ervan gebruik van haar discretionaire bevoegdheid. Volgens vaste praktijk van de Commissie kunnen de betrokken maatregelen, wanneer ze in overeenstemming zijn met de binnen de Gemeenschap geldende relevante voorschriften inzake staatssteun, als verenigbaar met de gemeenschappe- lijke markt worden beschouwd, en kan financiering ervan tot 80 % worden toegestaan (24). In het onderhavige geval zijn, zoals blijkt uit de verstrekte, in de overwegingen 31 en 33 hierboven weergegeven gegevens, de maatregelen in en buiten de Gemeenschap dezelfde en is de toegekende steun gelijk aan 100 %. Bijgevolg zijn ook in dit geval noch de criteria van de punten 3. 1.  2 (campagnes die in strijd zijn met de secondaire communautaire Gemeenschapswetge- ving) en 3. 2 (positieve criteria) van de reclamerichtsnoeren, noch het door de Commissie toegestane maximum voor steunmaatregelen van de staten in acht genomen (25). De betrokken steunmaatregelen zijn dan ook onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. (65) De onderhavige beschikking heeft uitsluitend betrekking op steun in de landbouwsector voor afzetbevordering van en reclame voor in bijlage I bij het Verdrag vermelde landbouwproducten. Zij vormt geen formeel standpunt van de Commissie over de overeenstemming van de selectie van de dienstverleners met de communautaire regelgeving inzake overheidsopdrachten en de desbetreffende jurispru- dentie. De Commissie behoudt zich het recht voor om het licht van de probleem nader regelgeving inzake overheidsopdrachten. te onderzoeken in het VI. CONCLUSIE (66) Gelet op de bovenstaande overwegingen kunnen de steunmaatregelen voor afzetbevordering, voor zover ze in overeenstemming zijn met de punten 13 en 14 van de staatssteun in de Communautaitre richtsnoeren voor landbouwsector, als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag worden beschouwd, aangezien ze de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid vergemakkelijken. (67) De steun voor reclame, die niet in overeenstemming is met het bepaalde in de richtsnoeren inzake reclame voor in bijlage I bij het Verdrag vermelde producten en voor bepaalde niet is niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en kan slechts worden uitgevoerd indien hij wordt gewijzigd om in overeenstemming te zijn met vorengenoemde bepalingen. in bijlage I vermelde producten, (68) Indien steun voor reclame is verleend die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, moet deze van de begunstigde worden teruggevorderd, (24) Zie bij voorbeeld Italië/Toscane steunmaatregel N 656/02, steun- maatregel NN 150/02 (ex N 109/02) (brief C(2003) 1747 van de Commissie van 11. 6. 2003) en steunmaatregel NN 44/03 (ex N 6/03) (brief C(2003) 2534 van de Commissie van 23. 7. 2003). (25) Zie voetnoot 23. L 32/36 NL Publicatieblad van de Europese Unie 6. 2. 2007 HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN: Artikel 1 De door Italië geplande staatssteun voor de afzetbevordering van in bijlage I bij het Verdrag vermelde landbouwproducten uit hoofde van artikel 4 van Regionale Wet nr. 27/1997 van de regio Sicilië is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt. De steun mag bijgevolg ten uitvoer worden gelegd.  6. 2. 2007 IT Gazzetta ufficiale dell’Unione europea L 32/29 DECISIONE DELLA COMMISSIONE del 2 giugno 2004 relativa agli aiuti di Stato previsti dall’Italia, Regione Sicilia, a favore della promozione e della pubblicità dei prodotti agricoli [notificata con il numero C(2004) 1923] (Il testo in lingua italiana è il solo facente fede) (Testo rilevante ai fini del SEE) (2007/54/CE) LA COMMISSIONE DELLE COMUNITÀ EUROPEE, visto il trattato che istituisce la Comunità europea, in particolare l’articolo 88, paragrafo 2, primo comma, invitato gli dopo aver interessati a presentare osservazioni conformemente a detto articolo (1) e viste le osservazioni trasmesse, considerando quanto segue: (6) Con telex AGR 024925 del 22 ottobre 2002 i servizi della Commissione ha invitato le autorità competenti a fornire spiegazioni e chiarimenti sui complementi di informazione recentemente trasmessi e sulle misure contenute nella legge regionale n. 27/1997. Nella stessa lettera i servizi della Commissione hanno prospettato alle autorità competenti l’ipotesi di ritirare la notifica in esame, qualora le misure d’aiuto previste dall’articolo 6 della legge regionale n. 27 del 1997 ed eventualmente da altre disposizioni della stessa legge non fossero ancora state adottate, e qualora le autorità competenti potessero assicurare che nel quadro della suddetta legge non erano e non sarebbero stati versati aiuti. I. PROCEDIMENTO (1) Con lettera del 2 settembre 1997, protocollata il 5 settembre 1997, la rappresentanza permanente d’Italia presso l’Unione europea notificava alla Commissione l’articolo 6 della legge regionale n. 27 del 1997 della Regione Siciliana, conformemente all’articolo 88, paragrafo 3, del trattato CE. (2) Con telex VI/41836 del 28 ottobre 1997 i servizi della Commissione hanno invitato le autorità competenti a fornire chiarimenti in merito all’aiuto previsto dall’articolo 6 e alla legge regionale n. 27 del 1997. (3) Con lettera del 19 gennaio 1998 le autorità competenti hanno trasmesso complementi di informazione e comuni- cato che la legge era già entrata in vigore. La notifica è stata pertanto trasferita al registro degli aiuti non notificati, con il numero NN 36/98, come comunicato all’Italia con lettera SG(98)D/32328 del 3 aprile 1998. Tuttavia le autorità competenti hanno anche chiaramente indicato che gli aiuti previsti dalla legge non sarebbero stati concessi prima della conclusione favorevole del procedimento ex articolo 88, paragrafo 3 del trattato.  (4) Con telex VI/13937 del 31 maggio 2000 (preceduto in versione inglese dal telex 2000/VI/10442 del 14 aprile) i servizi della Commissione hanno invitato le autorità competenti a fornire spiegazioni circa le disposizioni contenute nella legge regionale n. 27/1997 e a trasmettere copia del testo della medesima. (5) Con lettera del 31 luglio 2002, protocollata il 5 agosto le autorità competenti hanno trasmesso comple- 2002, menti di informazione sull’articolo 5 della legge. (7) Non avendo ricevuto risposta al telex di cui sopra, con telex AGR 30657 del 20 dicembre 2002 i servizi della Commissione hanno inviato alle autorità italiane un sollecito in cui le invitavano a presentare le informazioni richieste entro un mese precisando che, qualora entro tale data non fossero pervenute risposte soddisfacenti a tutti i quesiti posti, i servizi della Commissione si riservavano il diritto di proporre alla Commissione di emettere un’in- giunzione di fornire informazioni a norma dell’articolo 10, regolamento (CE) n. 659/1999 del paragrafo 3, del Consiglio, del 22 marzo 1999, recante modalità di applicazione dell’articolo 93 del trattato CE (2). (8) Con lettera del 10 luglio 2003 SG(2003)D/230470 la Commissione ha notificato all’Italia la propria decisione informazioni per contenente l’articolo 6 e l’articolo 4 della legge regionale n. 27/1997, da essa adottata il 9 luglio 2003 [C(2003) 2054 def. ] a norma dell’articolo 10, paragrafo 3 del regolamento (CE) n. 659/1999. l’ingiunzione di fornire (9) Con la stessa ingiunzione di fornire informazioni la Commissione aveva chiesto all’Italia di fornire, entro 20 giorni lavorativi dalla notifica della sua decisione, tutti i documenti, le informazioni e i dati necessari a permetterle di accertare se gli aiuti previsti dalla legge erano stati concessi e risultavano compatibili con il mercato comune. Oltre ad invitare l’Italia a fornire eventuali altre informa- zioni considerate utili per la valutazione delle misure di cui sopra, l’ingiunzione di fornire informazioni specificava una serie di informazioni che l’Italia era invitata a trasmettere. (1) GU C 48 del 24. 2. 2004, pag. 2. adesione del 2003. (2) GU L 83 del 27. 3. 1999, pag. 1. Regolamento modificato dall’atto di L 32/30 IT Gazzetta ufficiale dell’Unione europea 6. 2. 2007 (10) I servizi della Commissione non hanno ricevuto né una risposta alla suddetta ingiunzione, né una richiesta di proroga della scadenza entro la quale doveva essere fornita la risposta. prevista per la medesima data.  Nello stesso telex i servizi della Commissione hanno preso atto del ritiro della notifica relativa all’articolo 6 (Cooperative, cantine sociali) della legge regionale n. 27/1997. (11) Con lettera del 17 dicembre 2003 (SG(2003)D/233550), la Commissione ha informato le autorità italiane della sua decisione C(2003) 4473 def. del 16 dicembre 2003 con la quale ha avviato il procedimento di cui all’articolo 88, paragrafo 2 del trattato CE in merito alle misure di aiuto relative all’articolo 4 (Propaganda di prodotti siciliani) e all’articolo 6 (Cooperative, cantine sociali) della legge regionale n. 27/1997. (12) La decisione della Commissione di avviare il procedimento è dell’Unione europea (3). La Commissione ha invitato le parti interessate a trasmettere osservazioni in proposito. stata pubblicata nella Gazzetta ufficiale le fornire (13) Con lettera del 10 febbraio 2004, protocollata il 13 febbraio 2004, la Rappresentanza permanente d’Italia presso l’Unione europea ha chiesto alla Commissione, per conto della Regione Siciliana, una proroga di 20 giorni lavorativi per richieste dalla Commissione nella sua decisione C(2003) 4473 def. del 16 dicembre 2003, con riferimento all’articolo 4 (Propa- ganda di prodotti siciliani) della legge regionale n. 27/1997. Nella medesima occasione le autorità italiane hanno annunciato la loro intenzione di ritirare la notifica della misura di aiuto prevista a norma dell’articolo 6 (Coopera- tive, cantine sociali) alla quale, come indicato nella lettera, non era stata data esecuzione. informazioni (14) Con telex AGR 05312 del 23 febbraio 2004 i servizi della Commissione hanno confermato che la proroga sollecitata dall’Italia era stata accolta con effetto dal 13 febbraio 2004. (15) Con lettera del 18 febbraio 2004, protocollata il 26 febbraio 2004, la Rappresentanza permanente d’Italia ha trasmesso una richiesta di proroga di 20 giorni lavorativi con riferimento alla stessa misura di aiuto. (16) Con lettera del 24 febbraio 2004, protocollata il 1o marzo 2004, successivamente confermata con lettera del 12 marzo 2004, protocollata il 17 marzo 2004, le autorità italiane hanno informato la Commissione del ritiro della notifica relativa alla misura di aiuto di cui all’articolo 6 (Cooperative, cantine sociali) della legge regionale n. 27/ 1997 alla quale, come indicato nelle loro lettere, non era stata e non sarebbe stata data esecuzione.  (17) Con telex AGR 07074 dell’11 marzo 2004, le autorità italiane sono state informate del fatto che non sarebbe stata concessa alcuna proroga per la trasmissione delle informa- zioni e/o osservazioni oltre la data del 24 marzo 2004, giacché la decisione di avvio del procedimento era stata pubblicata nella Gazzetta ufficiale dell’Unione europea del 24 febbraio 2004 e la scadenza per la trasmissione delle terzi a questo proposito era osservazioni da parte di (3) Cfr. nota 1. (18) La Commissione ha ricevuto le osservazione delle autorità italiane con riferimento all’articolo 4 (Propaganda di prodotti siciliani) della legge regionale n. 27/1997 con lettera del 15 marzo 2004 (protocollata il 18 marzo 2004). (19) Conformemente alla decisione di avviare il procedi- mento (4), la presente decisione verte esclusivamente sugli aiuti di Stato previsti dall’articolo 4 (Propaganda di prodotti siciliani) della legge regionale n. 27/1997 a favore dei prodotti agricoli di cui all’allegato I del trattato, che possono essere stati e che possono essere concessi dopo l’entrata in vigore degli orientamenti comunitari per gli aiuti di Stato a favore della pubblicità dei prodotti di cui all’allegato I del trattato nonché di determinati prodotti non compresi in detto allegato (5) (di seguito «gli orientamenti sulla pubblicità»), vale a dire dal 1o gennaio 2002. (20) Atteso che la notifica relativa all’articolo 6 (Cooperative, cantine sociali) della legge regionale n. 27/1997 era stata ritirata dall’Italia con lettera del 24 febbraio 2004, protocollata il 1o marzo 2004, non vi è motivo di descrivere e valutare le misure di aiuto previste in applicazione dello stesso articolo 6. II. DESCRIZIONE DETTAGLIATA DELLE MISURE D’AIUTO consorzi costituiti dall’Ente (21) L’articolo 4 (Propaganda di prodotti siciliani) modifica l’articolo 17 della legge regionale n. 14/1966 e prevede quanto segue: «1) Le campagne pubblicitarie sono eseguite direttamente dall’Assessorato o attraverso l’Istituto per il commercio estero o attraverso organismi specializzati, o fiera del per mezzo di Mediterraneo e dall’Ente fiera di Messina o tra questi e una o più camere di commercio della Regione sulla base dei programmi indicati al precedente articolo 15. Detti programmi possono avere carattere triennale. 2) Con l’esclusione dei consorzi di cui al comma precedente, qualora l’esecuzione dei programmi venga affidata ad organi estranei all’Amministrazione statale o regionale, dovrà provvedersi secondo la normativa prevista per l’affidamento dei servizi della pubblica amministrazione».  (22) Malgrado le ripetute richieste dei servizi della Commissione e l’ingiunzione di fornire informazioni emessa dalla Commissione con la sua decisione del 9 luglio 2003, le autorità italiane non hanno trasmesso le informazioni che avrebbero potuto consentire alla Commissione di dissipare il dubbio che l’articolo 4 potesse prevedere aiuti di Stato ai sensi dell’articolo 87, paragrafo 1, del trattato CE e, se del caso, di valutare se tali aiuti potessero essere considerati compatibili con il mercato comune. Non era inoltre chiaro se gli aiuti in questione fossero già stati concessi. (4) Cfr. punti 27, 28 e 29 della decisione pubblicata nella GU C 48 del 24. 2. 2004, pag. 2. (5) GU C 252 del 12. 9. 2001, pag. 5. 6. 2. 2007 IT Gazzetta ufficiale dell’Unione europea L 32/31 (23) Nella sua decisione di avviare il procedimento di cui all’articolo 88, paragrafo 2 del trattato sulla misura in oggetto, la Commissione ha osservato che, in tale fase del procedimento, in assenza di informazioni da parte delle autorità italiane, essa ignorava se l’articolo 4 della legge regionale n. 27/1997 prevedesse l’introduzione o la modifica di aiuti di Stato per la promozione e/o la pubblicità dei prodotti agricoli di cui all’allegato I del trattato. (29) In particolare le autorità italiane hanno indicato che la modifica introdotta dall’articolo 4 (Propaganda di prodotti siciliani) all’articolo 17 della legge regionale n. 14/1966, relativamente allo svolgimento di campagne pubblicitarie da parte di consorzi costituiti dall’Ente fiera del Mediterra- neo e dall’Ente fiera di Messina o tra questi e una o più camere di commercio della Regione, non ha trovato applicazione poiché i menzionati consorzi non sono mai stati costituiti. (24) (25) Inoltre, la Commissione ha espresso dubbi circa la compatibilità delle misure di aiuto con il mercato comune, giacché in assenza di risposte da parte delle autorità italiane, non era per nulla chiaro alla Commissione se le misure da finanziarsi a norma dell’articolo 4 della legge fossero compatibili con le norme attualmente applicabili a questi tipi di misure d’aiuto, ossia con le norme stabilite negli orientamenti comunitari per gli aiuti a favore della pubblicità.  incaricati delle campagne pubblicitarie, Inoltre, in considerazione delle modalità di attuazione dei programmi e delle campagne pubblicitarie e promozionali di cui all’articolo 4, descritte sopra al punto 21, la Commissione dubitava che le eventuali misure di aiuto di Stato ivi previste sarebbero state attuate conformemente alle norme comunitarie in materia di appalti pubblici. Per quanto riguarda in particolare la selezione diretta degli enti ed organismi la Commissione dubitava che sarebbe stato concluso per iscritto un contratto a titolo oneroso fra l’autorità contraente e i prestatori di servizi prescelti e che in tale caso sarebbero state soddisfatte le rigorose condizioni fissate dalla sentenza Teckal (6). Nell’ipotesi tali condizioni non fossero soddisfatte la Commissione dubi- tava che la selezione degli intermediari sarebbe avvenuta conformemente alle regole fissate dalla direttiva 92/50/CEE del Consiglio (7), in quanto applicabili, e comunque secondo i principi fissati dal trattato, in particolare quelli di parità di trattamento e trasparenza, garantendo «un grado sufficiente di pubblicità» come richiesto dalla Corte di giustizia (8). in cui III. OSSERVAZIONI DI TERZI (26) La Commissione non ha ricevuto osservazioni da parte di terzi. IV. OSSERVAZIONI DELL’ITALIA (27) La Commissione ha ricevuto le osservazioni dell’Italia, per conto della Regione Siciliana, con lettera del 15 marzo 2004, protocollata il 18 marzo 2004. (32) (28) Nella lettera le autorità italiane confermavano il ritiro della notifica dell’articolo 6 della legge regionale n. 27/1997 e comunicavano le loro osservazioni in relazione all’articolo 4. (6) Sentenza del 18 novembre 1999 nella causa C-107/98, Teckal/ Comune di Viano e Azienda Gas-Acqua Consorziale (AGAC) di Reggio Emilia, Racc. 1999, pag. I-8121. (7) GU L 209 del 24. 7. 1992, pag. 1. Direttiva modificata da ultimo dall’atto di adesione del 2003. (8) Sentenza del 7 dicembre 2000 nella causa C-324/98, Teleaustria Verlags GmbH e Telefonadress GmbH/Telekom Austria AG, Racc. 2000, I-10745. (30) Stando alle informazioni fornite, i programmi promozio- nali sono eseguiti direttamente dall’assessorato o tramite l’Istituto per il commercio estero (convenzioni stilate negli anni 1993-1998 e 1999-2001-2003 nel contesto degli tra il ministero delle Attività produttive e le accordi Regioni). I soggetti responsabili selezionano i progetti presentati annualmente per finanziamento e provvedono all’affidamento dei servizi necessari per la loro attuazione ai sensi della vigente normativa in materia, nel rispetto delle regole di mercato, tranne qualora esistano contratti di esclusività con gli organizzatori.  (31) Le competenze dell’assessorato riguardano non solo il settore agroalimentare ma anche altri settori (artigianato, editoria, settore tessile, ecc. ). Con riferimento al settore in esame le attività che sono finanziate con fondi pubblici al 100 % dei costi sostenuti sono le seguenti: a) b) partecipazione a mostre e fiere in Italia e all’estero: le spese direttamente necessarie per l’affitto dello spazio espositivo, l’allestimento dello stand, gli allacciamenti idrici ed elettrici, l’iscrizione nel catalogo ufficiale della manifestazione, la pubblicità correlata, le prestazioni di interpreti, i trasporti e le assicurazioni; l’organizzazione di workshop internazionali in Italia e all’estero: le spese necessarie per l’organizzazione e lo svolgimento degli incontri (affitto di sale, allestimento, selezione degli incontri, prestazioni di interpreti e la pubblicità correlata); c) pubblicità attraverso i mezzi di comunicazione di massa (stampa, manifesti, radio, televisione). I beneficiari dei finanziamenti per le spese elencate alle lettere a) e b) sono i consorzi di imprese e le imprese regolarmente iscritti alle camere di commercio in Sicilia. La selezione dei beneficiari avviene tramite avviso pubblico annuale per la presentazione delle domande di partecipa- zione e sulla base di parametri di selezione precedente- mente individuati e pubblicati nella Gazzetta ufficiale della Regione Siciliana. In base al considerando 4 del regola- mento n. 69/2001 della Commissione, del 12 gennaio 2001, relativo all’applicazione degli articoli 87 e 88 del trattato CE agli aiuti d’importanza minore («de mini- mis») (9), gli aiuti di cui alle lettere a) e b) non rientrano negli aiuti all’esportazione e, a partire dal 2002, agli aiuti in questione si applicano le norme «de minimis». Per quanto (9) GU L 10 del 13. 1. 2001 pag. 30. L 32/32 IT Gazzetta ufficiale dell’Unione europea 6. 2. 2007 riguarda il settore agroalimentare, alla luce degli orienta- menti sulla pubblicità, gli aiuti in questione possono rientrare tra gli aiuti «leggeri», disciplinati dal punto 14. 1 degli orientamenti comunitari per gli aiuti di Stato nel settore agricolo (10) e relativi a «organizzazione di concorsi, mostre e fiere». Inoltre, nonostante il fatto che la legge regionale non menzioni espressamente il massimale di 100 000 EUR per beneficiario nel triennio, gli aiuti concessi a ciascuna impresa beneficiaria per la partecipa- zione a fiere e workshop si manterrebbero ben al di sotto di tale massimale.  (33) Per quanto attiene alla pubblicità attraverso i mezzi di le autorità italiane hanno comunicazione di massa, precisato che le campagne pubblicitarie svolte, in territorio sia nazionale che comunitario, non riguardano in maniera specifica i prodotti di una singola impresa o di un gruppo di imprese, ma reclamizzano i prodotti in maniera generica, tratta di senza enfatizzarne l’origine, anche quando si prodotti tipici della regione. Per le campagne pubblicitarie relative al settore agroalimentare, il messaggio rivolto ai consumatori riguarda un prodotto o un gruppo di prodotti, senza riferimento alle imprese produttrici della regione. La pubblicità è generica, senza alcun invito all’acquisto dei prodotti per la sola motivazione dell’origine regionale, e non può essere considerata pubblicità negativa nei confronti dei prodotti di altri Stati membri. La pubblicità non sarebbe pertanto in violazione dell’articolo 28 del trattato. (34) Le osservazioni presentate dalle autorità italiane riguardano le iniziative promozionali e pubblicitarie condotte sia nella Comunità europea che in paesi terzi, giacché sono comunque rispettati i medesimi criteri. V. VALUTAZIONE DELL’AIUTO (35) A norma dell’articolo 87, paragrafo 1, del trattato sono incompatibili con il mercato comune, nella misura in cui incidano sugli scambi tra Stati membri, gli aiuti concessi dagli Stati, ovvero mediante risorse statali, sotto qualsiasi forma che, favorendo talune imprese o talune produzioni, falsino o minaccino di falsare la concorrenza. (36) La misura in esame prevede la concessione di aiuti, tramite risorse pubbliche regionali, a specifiche imprese agricole in Sicilia che beneficeranno innegabilmente di un indebito vantaggio economico e finanziario ai danni di altre imprese che non fruiscono di analogo contributo. Secondo la giurisprudenza della Corte di giustizia delle Comunità europee, il miglioramento della posizione concorrenziale di un’impresa grazie ad un aiuto di Stato comporta generalmente una distorsione di concorrenza rispetto alle imprese concorrenti non beneficiarie di tale aiuto (11). (10) GU C 28 dell’1. 2. 2000, pag. 2; rettifica nella GU C 232 del 12. 8. 2000, pag. 17. (11) Sentenza del 17 settembre 1980 nella causa 730/79, Philip Morris Holland BV/Commissione, punti 11 e 12, Racc. 1980, pag. 2671. (37) La misura incide sugli scambi tra Stati membri in quanto gli scambi intracomunitari di prodotti agricoli sono conside- revoli, come risulta dalla tabella seguente (12) nella quale figura il valore complessivo delle importazioni e delle esportazioni di prodotti agricoli tra l’Italia e la Comunità nel corso del periodo 1997-2001 (13).  Va tenuto presente che tra le regioni italiane la Sicilia è un grande produttore di prodotti agricoli. Tutta l’agricoltura Milioni di ECU-EUR Esportazioni 9 459 9 997 10 666 10 939 11 467 Milioni di ECU-EUR Importazioni 15 370 15 645 15 938 16 804 16 681 1997 1998 1999 2000 2001 (38) Con riferimento a quando suesposto, giova ricordare che la Corte di giustizia ha dichiarato che un aiuto ad un’impresa può essere tale da pregiudicare gli scambi tra gli Stati membri e da alterare la concorrenza qualora l’impresa stessa si trovi in concorrenza con prodotti provenienti da altri Stati membri, senza essere essa stessa esportatrice. Quando uno Stato membro concede una sovvenzione ad un’impresa, la produzione interna può risultarne invariata o aumentata, con la conseguenza che le possibilità delle imprese stabilite in altri Stati membri di esportare i loro prodotti nel mercato di questo Stato membro ne sono diminuite. Siffatto aiuto è pertanto tale da pregiudicare gli scambi tra Stati membri e da alterare la concorrenza (14). (39) La Commissione conclude pertanto che la misura in esame rientra nel divieto di cui all’articolo 87, paragrafo 1, del trattato. Le autorità italiane non hanno mai contestato questo punto. (40) Il divieto di cui all’articolo 87, paragrafo 1, è circoscritto dalle deroghe previste all’articolo 87, paragrafi 2 e 3. (41) Le deroghe elencate nell’articolo 87, paragrafo 2, lettere a), b) e c), sono manifestamente inapplicabili data la natura delle misure di aiuto in questione ed i loro obiettivi. Infatti, (12) Fonte: Eurostat. (13) Secondo la giurisprudenza costante della Corte, la condizione del pregiudizio per gli scambi è soddisfatta quando l’impresa beneficiaria esercita un’attività economica oggetto di scambio tra Stati membri. Il fatto che negli scambi intracomunitari l’aiuto rafforza la posizione di detta impresa rispetto alle sue concorrenti induce di per sé a ritenere che gli scambi siano stati pregiudicati. Per quanto riguarda gli aiuti di Stato nel settore agricolo è ormai giurisprudenza consolidata che un determinato aiuto incide sugli scambi intracomunitari e sulla concorrenza anche quando è di importo complessivamente esiguo e si trova diviso tra un grande numero di imprenditori. Cfr. sentenza del 19 settembre 2002 nella causa C-113/2000, Regno di Spagna/ Commissione, punti da 30 a 36 e da 54 a 56, Racc. 2002, pag.  I- 7601, e sentenza del 19 settembre 2002 nella causa C-114/2000, Regno di Spagna/Commissione, punti da 46 a 52 e da 68 a 69, Racc. 2002 pag. I-7657. (14) Sentenza del 13 luglio 1988 nella causa 102/87, Repubblica francese/Commissione, Racc. 1988, pag. 4067. 6. 2. 2007 IT Gazzetta ufficiale dell’Unione europea L 32/33 le autorità italiane non hanno invocato l’applicazione dell’articolo 87, paragrafo 2, lettere a), b) o c). (42) Anche l’articolo 87, paragrafo 3, lettera a), non può trovare applicazione nella fattispecie perché gli aiuti non sono destinati a favorire lo sviluppo economico di regioni in cui il tenore di vita sia anormalmente basso, oppure si abbia una grave forma di sottoccupazione. Inoltre, l’Italia non ha invocato l’applicazione dell’articolo 87, paragrafo 3, lettera a). (43) L’articolo 87, paragrafo 3, lettera b), è anch’esso inapplica- bile agli aiuti in questione giacché questi non sono destinati a promuovere la realizzazione di un importante progetto di comune interesse europeo oppure a porre rimedio a un grave turbamento dell’economia italiana. Inoltre, l’Italia non ha invocato l’applicazione dell’articolo 87, paragrafo 3, lettera b). (44) Gli aiuti in esame non sono destinati né sono idonei a conseguire gli obiettivi di promozione culturale e di conservazione del patrimonio di cui all’articolo 87, paragrafo 3, lettera d), né l’Italia ha invocato l’applicazione di detta disposizione. (45) In considerazione della natura degli aiuti in esame e dei loro obiettivi, l’unica deroga applicabile è quella prevista dall’articolo 87, paragrafo 3, lettera c), del trattato CE. Disposizioni applicabili (46) L’applicabilità della deroga di cui al considerando 45 deve essere valutata alla luce delle disposizioni sulla concessione di aiuti di Stato per la promozione e la pubblicità nel settore agricolo, ossia delle norme fissate negli orientamenti sulla pubblicità (15). (47) A norma della sezione 7. 1 degli orientamenti sulla pubblicità, la Commissione applicherà gli orientamenti stessi ai nuovi aiuti di Stato, comprese notifiche di Stati membri ancora in sospeso, a decorrere dal 1o gennaio 2002. Gli aiuti illegittimi ai sensi dell’articolo 1, lettera f), del regolamento (CE) n. 659/1999 saranno valutati conformemente alle norme e agli orientamenti in vigore alla data in cui sono stati concessi.  (48) Conformemente alla decisione di avviare il procedimento, nella quale la Commissione ha espresso dubbi circa la compatibilità delle misure in questione con le norme attualmente applicabili a questi tipi di misure d’aiuto (16), la presente decisione verte soltanto sugli aiuti concessi e che saranno concessi a decorrere dal 1o gennaio 2002 a favore della promozione e della pubblicità dei prodotti agricoli di cui all’allegato I del trattato. (49) Con riferimento agli aiuti alla promozione, il punto 8 degli orientamenti sulla pubblicità stabilisce che non rientrano nel concetto di pubblicità le operazioni promozionali quali la diffusione di conoscenze scientifiche, l’organizzazione di fiere ed esposizioni o la partecipazione a simili manife- stazioni o ad analoghe iniziative nel settore delle relazioni pubbliche, compresi sondaggi d’opinione e ricerche di mercato. Gli aiuti di Stato a favore di attività promozionali in senso lato sono disciplinati dalle sezioni 13 e 14 degli orientamenti comunitari per gli aiuti di Stato nel settore agricolo (17). Dal momento che la notifica non precisa che gli aiuti in esame si applicano soltanto alle piccole e medie imprese, nella presente fattispecie non trova applicazione il regolamento (CE) n. 1/2004 della Commissione, del 23 dicembre 2003, relativo all’applicazione degli articoli 87 e 88 del trattato CE agli aiuti di Stato a favore delle piccole e medie imprese attive nel settore della produzione, trasfor- mazione e commercializzazione dei prodotti agricoli (18). (50) Con riferimento agli aiuti alla pubblicità, il punto 7 degli orientamenti sulla pubblicità stabilisce che il concetto di «pubblicità» (oggetto degli stessi orientamenti) non si applica soltanto a qualsiasi operazione condotta attraverso i mezzi di comunicazione di massa (quali stampa, radio, intesa a indurre i consumatori televisione o manifesti) all’acquisto di un determinato prodotto, ma comprende altresì qualsiasi operazione intesa a indurre gli operatori economici o i consumatori all’acquisto di un determinato prodotto e tutto il materiale distribuito direttamente ai consumatori allo stesso scopo, incluse le azioni pubblici- tarie rivolte ai consumatori nei punti di vendita.  Aiuti destinati alla promozione (51) Dalle informazioni disponibili si evince che gli aiuti destinati alla partecipazione a fiere e workshop nella Comunità e al di fuori della Comunità, descritti al considerando 31, lettere a) e b), e al considerando 32 della presente decisione, possono essere considerati interamente aiuti destinati alla promozione soltanto nella misura in cui le attività descritte non includono né operazioni intese a indurre gli operatori economici o i consumatori all’acquisto di un determinato prodotto, né materiale distribuito direttamente ai consumatori allo stesso scopo. In base al punto 7 degli orientamenti sulla pubblicità, gli aiuti per operazioni intese a indurre gli operatori economici o i consumatori all’acquisto di un determinato prodotto, e per materiale distribuito direttamente ai consumatori allo stesso scopo, sono considerati aiuti alla pubblicità. ai sensi delle (52) Nella misura in cui le misure destinate alla partecipazione a fuori della fiere e workshop nella Comunità e al di Comunità sono effettivamente da considerare aiuti alla promozione, sezioni 13 e 14 degli orientamenti comunitari per gli aiuti di Stato nel settore agricolo, gli aiuti possono essere concessi fino al 100 % ma non devono superare 100 000 EUR per beneficiario e per triennio. Tale importo massimo può essere superato, sempreché non ecceda il 50 % delle spese ammissibili, nel caso di aiuti concessi a imprese che rientrano nella definizione delle piccole e medie imprese contenuta regolamento (CE) n. 70/2001 della Commissione, del 12 gennaio 2001, relativo all’applicazione degli articoli 87 e 88 del trattato CE agli aiuti di Stato a favore delle piccole e (15) Cfr. nota 5. (16) Cfr. punti 27, 28 e 29 della decisione pubblicata nella GU C 48 del 24. 2. 2004, pag. 2. (17) Cfr. nota 9. (18) GU L 1 del 3. 1. 2004, pag. 1. L 32/34 IT Gazzetta ufficiale dell’Unione europea 6. 2. 2007 fini del imprese (19). Ai calcolo dell’importo medie dell’aiuto, si considera beneficiario il destinatario dei servizi. Come si evince dall’osservazione trasmessa dalle autorità italiane le misure promozionali in esame sono finanziate nel rispetto del citato massimale di aiuto e risultano in mate- pertanto compatibili con le norme applicabili ria (20). (53) A norma della sezione 14 degli orientamenti comunitari per gli aiuti di Stato nel settore agricolo, affinché non risulti falsata la concorrenza tutti i soggetti ammissibili della zona interessata devono poter fruire di tale tipo di aiuti sulla base di criteri oggettivamente definiti.  Sulla base delle informa- zioni comunicate dall’Italia e sopra riportate al punto 32 di tale condizione risulta essere soddi- questa decisione, sfatta (21). Gli aiuti limitati a determinate associazioni e intesi a favorire soltanto i membri delle stesse non agevolano lo sviluppo del settore nel suo complesso e vanno considerati aiuti al funzionamento. Pertanto, qualora siano prestati da associazioni di produttori o da altre organizzazioni agricole di mutuo sostegno, in questione devono essere accessibili a tutti gli agricoltori. In tali casi, eventuali contributi ai costi amministrativi dell’associazione od organizzazione di cui trattasi devono essere limitati ai costi della prestazione del servizio. i servizi Aiuti a favore della pubblicità (54) Nella misura in cui includono anche operazioni intese a indurre gli operatori economici o i consumatori all’acquisto di un determinato prodotto, o materiale distribuito direttamente ai consumatori allo stesso scopo (ad esempio pubblicità nel punto di vendita o pubblicità rivolta agli operatori economici, quali imprenditori agroalimentari, distributori all’ingrosso o al dettaglio, ristoranti, alberghi ed altri operatori della ristorazione), le summenzionate misure a favore della partecipazione a fiere e workshop devono essere valutate alla luce delle norme applicabili agli aiuti a favore della pubblicità, così come le misure pubblicitarie condotte tramite i mezzi di comunicazione di massa (stampa, manifesti, televisione) che sono state descritte al considerando 31, lettera c), e al considerando 33 della presente decisione. radio, (19) GU L 10 del 13. 1. 2001, pag. 33. Regolamento modificato da ultimo dal regolamento (CE) n. 364/2004 (GU L 63 del 28. 2. 2004, pag. 22) (20) Per quanto riguarda il settore agricolo, gli aiuti a favore della promozione e della pubblicità attuati al di fuori della Comunità non sono esplicitamente contemplati dagli orientamenti comunitari applicabili agli aiuti di Stato nel settore agricolo. Ne consegue che la Commissione esercita la propria discrezionalità all’atto della loro valutazione. Secondo la prassi costante della Commissione, se le misure in esame sono conformi con le pertinenti norme sugli aiuti di Stato applicabili all’interno del territorio comunitario, esse possono essere considerate compatibili con il mercato comune. Cfr. ad esempio Italia/Toscana aiuto N 656/2002, aiuto NN 150/02 (ex N 109/02) [lettera della Commissione C(2003) 1747 dell’11. 6. 2003] e aiuto NN 44/03 (ex N 6/2003) [lettera della Commissione C(2003) 2534 del 23. 7. 2003]. (21) Come indicato nella decisione della Commissione C(2002) 1768 def. del 7. 5.  2002 (aiuto N 241/01, lo stabilimento di un’impresa europea e la sua iscrizione presso la camera di commercio localmente competente non sono soggetti ad alcun limite di diritto o de facto. Cfr. anche l’aiuto N 62/01 (Italia/ Unione delle Camere di commercio del Piemonte e del Veneto) decisione della Commissione SG(2001)D/290914 dell’8. 8. 2001. Italia/Camere di commercio), (55) A norma degli orientamenti sulla pubblicità, i costi relativi alla pubblicità devono di norma gravare sugli stessi produttori e operatori, in quanto parte integrante delle loro normali attività economiche. (56) Pertanto, affinché non siano considerati aiuti al funziona- mento, ma siano ritenuti compatibili con il mercato comune ai sensi dell’articolo 87, paragrafo 3, lettera c), trattato, è necessario che gli aiuti a favore della del pubblicità non alterino le condizioni degli scambi in misura contraria al comune interesse (criteri negativi) e favoriscano lo sviluppo di talune attività o di talune regioni economiche (criteri positivi). Inoltre, gli aiuti di Stato devono rispettare gli obblighi internazionali della Comu- nità, enunciati, per quanto riguarda il settore agricolo, dall’accordo sull’agricoltura OMC-GATT del 1994. relativa (57) Per soddisfare i criteri negativi, a norma della sezione 3. 1 degli orientamenti sulla pubblicità, gli aiuti non devono essere concessi a favore di campagne pubblicitarie in violazione dell’articolo 28 del trattato CE (sezione 3. 1. 1) o di campagne contrarie al diritto comunitario derivato ad imprese (sezione 3. 1. 2) o di pubblicità determinate (sezione 3. 1. 3). Inoltre, qualora la realizzazione di azioni pubblicitarie finanziate con fondi pubblici sia affidata a imprese private, affinché si esclusa l’eventuale concessione di aiuti a tali imprese la scelta dell’impresa privata in questione deve essere effettuata nel rispetto delle regole di mercato, se necessario facendo ricorso a gare conformi alla normativa comunitaria e alla giurisprudenza comunitaria (22) in particolare, dando adeguata pubblicità a tali iniziative, così che il mercato dei servizi rimanga aperto alla concorrenza e sia possibile accertare l’imparzialità dei procedimenti di gara. in modo non discriminatorio, (58) Stando alle informazioni trasmesse, i criteri previsti dalla sezione 3. 1. 1 (campagne in violazione dell’articolo 28 del trattato) e 3. 1. 3 (pubblicità relativa ad imprese determinate) risultano soddisfatti dalle misure pubblicitarie che sono state descritte al considerando 30, al considerando 31, lettera c), e al considerando 33 della presente decisione. Le fornito nessuna autorità indicazione circa il fatto che il criterio di cui alla sezione 3. 1. 