Algemeene konst- en letter-bode, voor het jaar ..., 1834, no. 22, 16-05-1834 
algemeene K O JLJ| T-^ LETTfefcmïMj VOOR H VRIJDAG DEN 16den MEI. N°. 22. BERIGTEN. Haarlem. Daar ons de roem van Nederland, in elk vak, dierbaar is, kunnen wij niet nalaten uit de Times over te nemen, het gunstig onthaal, dat den iTeer P. de Chavonnes Vrugt 9 Hofkamer» zanger van Z. M. onzen Koning, die reeds in Duitschland zooveel goedkeuring – blijken heeft ondervonden op zijn buitengewoon talent als Zanger, ook te Londen ten deele valt. Ineen berigt, in dat Nieuwsblad gegeven, wegens een Concert door den Heer Moschells in Hanoyer Square rooms , wordt van Vruot , die daarop zich het eerst in Engeland hooren liet, gezegd: „ Hij bezit eene stem van buitengewone kracht en omvang , die alleen in zachtheid van toon iets te wenschen overlaat. Met groote geestdrift en zigtbare uitwerking op de hoorders zong hij het Volkslied : „voor Vorst 'en Vaderland en oogstte uitbundig gejuich daarvoor in. Maar zijne verdiensten als Zanger blonken nog meer uitm het voortreifelijk Duet, uit Spohrs Jessonda schones Madchen , voor welks muzijk Italiaansche woorden waren vervaardigd , en dat hij met Miss Masson uitvoerde , met zooveel juistheid van uitdrukking en zuiverheid van smaak, dat het beiden ten hoogste tot ecre verstrekte. L Debl Y Haar- hebben, dat aanlokkelijke aan hem alleen zoudiai dank wijten, die een groot deel dier twijgjes Zelf had geplant en aangekweekt; en UEd. maafetet düs uit dit alles de nfttuurlijke gevolgtrekking, dat, wie mijn stukje beoórdeelen zou, het als parodia honesta aan de gevolgde ode hadde te toetsen. Ik althans was dwaas genoeg, öm in die gedachte te verkeeren. Doch zie! wat gebeurt? Daar komt zekere quasi – Bilderdijkiaan, zich noemende —g—, mij gansch en al onbekend, die niet weet; of er dan het zij een S. en K,; het zij een E. en Ni, de Noord en Zuidpool van de g moeten uitmaken, en of ’t geheel iets anders is, dat er achter schuilt ; doch quid hoe ad rein P Deze vriend néémt inden Vriend des Vaderlands, eerst eene el, of duimstok, en vindt mijne navolging of nagalm te lang; Gek genoeg’ niet waar Wel Edel Heer! om een’ nagaln te gaan meten. Ik ten minste verbeelde mij tot nu toe, dat zoo iets tot de akoustiek alleen behoorde. Maar dat is welligt na zoo niet gelijk het plagt. Daar is, inde laatste jaren al zoo veel veranderd, dat het een’ inwoner des Graafschap» Gelre niet kwalijk kab afgenomen worden, zoo hij met al die modes niet regt bekend is. Dus, oni voort te gaan, De nagalm-meetkunstenaar Valt nu regt als een boer mei een knuppel, (daar hij mij ook al vöör uitscheldt)— op hei Stuk zelf aan. De vergelijking van B. met een' eik in eeit woeste Landouw , is niet vleijend voor Holland. Nu vrage ik het U, Wel Edel Heer! was Holland dat den grootenman, dien ’t levend vergat en vertrad , na zijnen dood eerst steen gaf, voor hem eene vruchtbare streek ? ? „ Onsterflijke „ Adelaar" zegt hij, „ hoe nieuwMaar Vriend! wie zegt u , dat ik nieuws wil debiteren. Wat goed is, pleegt gij dat, wen’t oud wordt, te verwerpen ?-—lk niet alzoo. De adelaar alleen trotst den zonneglans. Nu doet hij ’t eeuwiglijk, en doorklieft die myriaden van zonnen, die, —- doch waartoe dit alles? ’t is Mijn Heer niet nieuw genoeg. Gaan wij verder. „ Broodpaint van het morgenland. ” hoe locaal! Mijn waarde —g!— gij leest niet verder dau uw neus lang is. Drie regels lager ze! ik u , dat er Paradijs – ooft aan dien Broodpaint groeide; en in ’t Paradijs, waarde boom der kennis i’an ’t goede en van ’t kwade groeide ; en nog Zoo menig ander gewas , zult gij toch wel niet weigereit aan te nemen , dat ook Broodpalmen zullen gestaan hebben. Ook zult gij niet loochenen, dat die streek eene regt mor2 geii/andsche streek w,.s. En zie nu bezigde ik, in mijn’ eenvoud , dat beeld , om in Bi Iderd ij k s Dichtvruchten het zuivere en Oorspronkelijke, door geen inménging van andrer bemoeijingen verbasterde; uitte drukken , hetgene ze overat kenschetst. Was dat dan zoo erg mis ? Ik zie het nog niet, en laat uw overig geschrijf varen, zonder mij te sto ren aan de teederheid vaneen gehoor, dat geen heldre ster * kan 339 Haarlkm. Aan het opstel van V. hebben wij in, No. Zütphen, den sden Mei 1834. Den Heere Uitgever van het Weekblad : Atgemcem Korist- en Letterbode. ■ –. – Audiatur altera pars. Wel Edel Heer! Toevalligerwijs zie ik mij, door een* iugelaschten brief van zekeren V., in het \sde nofnmer van dezen Jaargang van uw Tijdschrift, inde gelegenheid gestéld ,om mijn hart te luchten ; neen , dat niet, want hetgene mij bejegend is, raakt eigenlijk zelfs mijne koude kleederen „iet t maar dan toch om mijn gemoed te ontlasten van de verontwaardiging , daar het vol van is over de verregaande onkunde en onbesuisde loszinnigheid van sommigen der zich noemende Boekbeoordeelaars. Want zie, Wel Edel fjeer! l/Ed, leest, net als ik en vete anderen ,de boeken, die er zoo hier en daar in ons Land worden uitgegeven; en ÜEd. liebt dus ook gezien, dat de Schrijver dezes, toen een kort Vborberigt der tweede of Zutphensche uitgaaf van ’s groeten Bilderdijks Vermaking, den Landgenoot de redenen óntwikkelde , waar het bij toekwam , dat hem het toevoorzigt over die onderneming werd opgedragen, daar zijn gebruik van ma-kte, om eenige kunstelooze toonen aan den grootsteu Dichter toe te wijden. UEd. zaagt nog bovendien dat men, bij die ontboezeming, Bilderdijks eigen maat cii gedachtenloop volgde, ineen dd vereeuwigden meesters, in zijne Wint er bloemen geplaatst-en getiteld Lot> betreuring. Het ontging u dus overzulks ook niet, dat tnen de rijmwoorden zelfs meest-allen bezigde ; om als ware het aan den Moofdingang vaneen zijner hoofdgebouwen, eên’ krans als lijkofferande, neder te hangen, niet uit keurig en geurig gebloemt, maar wel uit louter cipres en mirt zaamgestrengeld, die, zoo ze al iets aanlokkelijks mogtei) heb- 338 kan verduwen. Slechts dit alleen nog zij tot n gezegd* De Heer Loosjes, aan wien ik de eer heb van dezen Brief te schrijven, weet even goed als ik het weet, en gij het diendet te weten, voor en aleer ge u met recenseren inliet,—dat er in ons land, meer dan in eenig ander, eene aloude gewoonte bestond en nog bestaat; om aanprijzings of beilwenschingsdichten voor de kunstgewrochten van groote schrijvers te plaatsen ; betgene deze trouwens zoo weinig euvel opnamen , dat zij veeleer zelf over het drukken dier albumblaadjes toezigt hielden , zeer wel wetende, dat het slechts bewijzen van openbare achting zijn , wier gevers zich , wegens de vereerende opname daarvan , toch waarlijk nimmer zullen inbeelden, op ééne hoogte met hen te staan. Ik zou u daar zoo vele bewijzen van kunnen aanhalen, dat slechts de overvloed mij daarvan doet afzien. En dit is hier , inde ruimste mate , van toepassing. Want , al ben ik niet meer ,’t gene gij u inbeeldt, een jong tnensch ; al gave ik ook nog wel eens iets anders en gewigtigers, dan een gelegenheidsversje, in het licht; zoo ben ik echter van den onmetelijken afstand tusschen mijn’geringe dichtga, ve, en’t verheven kunstgevoel eens Bilderdijks, meer dan eenig ander overtuigd; en zou zelfs, uit vrees voor heiligschennis , met mijn’ eenvoudigen nagalm achterwege gebleven zijn, ware ’t niet, dat mij een ervaren kunstkenner te Amsterdam, in wiens schaduw gij mij niet voorkomt zeer wel te kunnen staan , veel goeds van dit Stukje gezegd hadde ; en ik daar te boven hadde gezien, dat Bi Ide rdijk zoodanige hulde nimmer van de hand wees. (Zie zijn en K. W. B’s Rouwzangen op hun zoon Julius Willem, en daar achter, nevens het heerlijk Dichtstuk van Mr. I. da Costa, het hartelijke Vriendschap en Christenzin ademend , maar vrij minder poëtisch vers van S. Iz. \V.) Inderdaad, ik deed het niet, om eenigen lof te behalen, maar om aan de behoeften mijns harten te voldoen. En gij hekeldet het, een van beide, —of omdat het u ergerde, Bilderdijk op nieuw geprezen te zien, en gij daarom liever dengenen aanranddet, die, ongeroepen, zijne partij trok , dan den vereeuwigden , die de achting der gansche natie nu eindelijk, na lange en zure verdiensten, voor zich heeft,—.of omdat gij mij, die u niet kenne, eene klad wildet aanwrijven. Zie toe, of zulks Christelijk zij; en zeg of schrijf verder wat u behaagt. Ik antwoorde niet weder op werken der duisternis. Maar nu zult gij zeggen , Wel Edel Heer! „ Wat heb ik met dat alles te maken? —” Zeer veel, met uw verlof. Doch vooreerst vraag ik UEd. om verschooning van U , aan wien mijn Brief zich rigt, zoo lang te hebben doen wachten, door met dien —g —, aan den praat te raken, ’t Sta mij dan vrij, om UEd. mijne bevreemding eerbiedig te kennen te geven over de opname van 340 van het geschrijf van iemand, die pas op de wereld komt kijken, gelijk uw V. met zijn opmerkingen en brief over Witte van Haamstede; een schrijvertje, volgens zijn eigen gulhartige bekentenis , nog niet regt twaalf en een half jaar oud Want Wel Edel Heer! dit zegt hij u zelf, in deze woorden: „ Ik zie niet, dat het al of niet kennen bij de onderwerpelijke quaestie iets afdoet, even „ zoo min dat D (lees: als dat D~) reeds een half honderd jaren achter den rug heeft, waartegen ik zou kunnen „ overstellen , dat er nog niet het vierde van dat tijdvak ver„ loopen is, sedert ik verscheen” etc. Of, meent hij welligt met dat tijdvak , de geheele honderd jaren. Dan heeft hij zich toch erbarmelijk uitgedrukt. Doch dat zou ik den nog geen’ 25;arigen jongeling gaarne vergeven, gelijk ik hem trouwens ook al ’t overige van zijn geschrijf hartelijk gaarne vergeef; maar wat hebt gij er aan , Wel Edel Heer! om zijn opstelletje aan te nemen, daar, volgens uw eigen getuigenis, nog al iets op valt af te dingen, en waarin ik al weder over den hekel gehaald word ; V. het spoor van —g— met lijf en ziel drukkende, en dus de waarheid van Boi 1e a u’s gezegde stavende: un sot trouve toujours un plus tot qui badmire ? Want dat ik bedoeld word met dit fraaije Nieuw’Hollandsch: „ degroote „ man zou er niet zeer over tevreden geweest zijn, zoo „ min als over dichtgeestlooze Kreupelverzen , quasi tot zijn „ lof" (Ei lieve, waartoe dan anders?} „ Waar\nede som• „ migen in herdrukken zijner /Verken mede voor den dag „ durven komen, en daarin niet kwalijk naar een' krekel „ gelijken, die op denzeifden tak zit, waar een nachtegaal „ zijn goddelijk lied aanheft, zonder dot het arme dier” (welk van die beide?} begrijpt, dat. .! etc. zult UEd. wel net even klaar begrijpen , als ik – zelf, en mij dus glad en gaaf moeten toestemmen. Voorts wil ik mij de moeite niet geven, om dit abracadabra te beantwoorden, na’t gene reeds in dezen wijdloopig door mij is uiteen gezet; maar sluite met den Jongenheer, die aan de beoefenaars der Letterkunde den raad geeft, om de beoefening van Bilderd ij k s Werken, met een oorspronkelijk vernuft, althans met een’ onaf hanke/ijken geest, te doen gepaard gaan , wederkeerig aan te raden vooreerst: een doosje echt Nieskruid uit Anticyra; ten tweede, het aanleeren van ’t Nederduitsch, ’t gene hem t’eenen male gebreekt, en, ten derde: een' onaf hankelijken geest te onderscheiden van een’ onbeschoften aard. Wijders verzoek ik u dezen af te drukken, of onverwijld terug te zenden aan. Uw bestendigen Lezer en Hoogachter P. CAMPER, Y Z LET- 341 LETTERKUNDIG OVERZIGT VAN DE BUITENLANDS VERSPREIDE NEDERLANDSCHE VOLKSZANGEN, medegedeeld door D- BUDD IN GH. (Vervolg van Blad?. 329 .) Onder de Wereldlijke liederen door Hoffmann van Fallersleb.cn in zijne Verzameling medegedeeld, en waaronder het lied van Graef Floris en Gheraert van Felsen, benevens bet bekende Wilhelmus van Nassau (*) met belangrijke aanteekeningen , eene eerste plaats bekleeden , treffen wij al verder eenige aan , die mede in Duitschland niet onbekend zijn, en door het volk gezongen werden. Zelfs is dit het geval met Wilhelmus van Nassau , waaromtrent de Sdirij • ver zegt: „ Uebrigens werd das Lied bald darauf „ auch in Deutschland bekannt. Johann Mechtel „ führt die erste Strophe davon an in seiner Fortsef „ zung der Limburger Chfonik.” (H onthe i tn , Frodromus hist. Trevir. p. 1135,) „ (schrieb 1610) „ und fügt die worte hinzu : ” „ Dieses Lied yard „ „ eken in diesen Jahren (um 1576) gemacht und * „ gemein zu singenN” Wij vertrouwen, dat het dezep of genen genoegen zal doen, deze bijzonderheid door Hoffmann v, F. vermeld te vinden. No, 111. Het daghet uit den oosten (Zie p, 101 enz.), dat uit het Oudt Amsterd. Liedbocck, alsmede uit Bredero’s Werken, door le [enne (bl. ioq enz,) en door Scheltema enVisscher (de eerste in zijn Mengelwerk , de laatste in zijne Bloemlezing) hoewel daarvan afwijkende wordt medegedeeld, en welks Melodie tot de schoonste behoort , die ons uit de C) Behalve de door H. v. F. opgegevene bronnen of afschriften van dit lied; zie men ook Alman. v. 342 de XVI Eeuw zijn overgebleven, werd door Ho ffmannv. F. 1821 in zijne Lieder und Romanzen Cs ?0 __ 73) vertaald overgenomen; terwijl het slot vau dit schoone lied overeenstemt met een ander Duitsch inden Wunderhorn (I Bd. S. 72), Mit ihren schneeweissen Handlein Grabt sie den Grafen ein Grab , Aus ihren schwarzbraunen Aenglein Sie ihm' das Weihwasser gab. Rn in Straube’sen Hornthals Wunschelruthe, 1818 (vergei. Meinert’s Fylgii) I Bs. s. 37) treft men ook nog de volgende Strophe ten slotte aan •. * Mit ihren zarten Handen Zog sie den Glockenstran'g, Mie ihrem rothen Munde Sang sie den Lóbgesang. Meer algemeen verspreid is No. IV. ÏFachterliet; ruit het Ondt Amst. Liedboeckl) ; dit schijnt zelfs reeds het geval geweest te zijn inde XV Eeuw. Men beert hetzelve zoo wel in het Deensch, als in het Duitsch. Den laatsten tekst treft mén aan in G ö rre s Aln. Volksund Meist tri. aus Hss. der Heidelb. Bib/. (1817). Een anderen , hoewel lateren tekst vindt men inden IFunderhorn ril Bd. s. 243 enz.), en in het Deensch, waarin dit JVachterliet, aldus aauvangt: Jeg veed saa rig en Ridder, o. s. v. heeft men hetzelve in H. S. en oude drukken , onder anderen in het Liedenboek van An na Krabbe, waarin de geheele gebeurtenis zelfs wordt geïdealiseerd. Men zie voorts Udvalgte Danske Fiser (V B. 69) en latei1 afgedrukt in Nyerup, Udyalg af Danske Fiser (I D. 50 enzO J. Nog algemeener, dan het voorgaande, in geheel Duitschland tot zelfs hoog in het noorden, ook in Denemarken en Zweden verspreid, is het lied bij Hoffmann v. F. (No. VI) van twe Conincskinderen, dooï dien Schrijver, vertaald in zijne Lieder u. Romanzen f1821) overgenomen. Hoezeér ook in tekst en melodie verschillende, vindt men dit lied: „in allen Liindern Deutscher Zunge.” Het meest stemt met den Hollandschen tekst overeen , de Hoogduitsche in den Wunderhorn (II B. 25a enz.), voorts in Büschi 11 g en vo n der Hagen, Bammlung 1807; Y 4 zelfs 343 zelfs treffen wij dit lied aan in Aug, Zarnack Deutsche Volkslieder für Volksschulen (181? s. 28)’ terwijl hetzelve in Paderborn, Munster , in het Neder rij nsche (en als oorgetuigen mogen wij hier bijvoegen, ook in onze jeugd nog in Gelderland) in onderscheidene tongvallen aanwezig, door het volk gezongen werd of nog wordt. Geheel verschillend is het Koerlandsche (Kuhlandchen) door Meinert (Fylgie s. 137 140) medegedeeld. Van den Deenschen tekst deelt Hoffmann de twee laatste Strophen mede uit Nyerup en Rasmussen, Udvalg af Danske Fiser I Dl. (Kjöbenh. 1821^, men vindt hetzeive almede, volgens twee losse bladen, (v. 1689 en 16983 in Udvalgte Fiser, udg. af Nyerup ogßahbek (Kjöbenh. 18143 aangehaald. De Zweden bezitten van ditzelfde lied ten minste drie verschillende teksten , medegedeeld in Geyer och Afzelius , Svcnska Folkvisor, waar uit H* v. F. het slot des laatsten en waarschijnlijk ook den jungsten tekst heeft overgenomen, (t. a, pi. p. 115) No. VII, Het lied vaneen Conincs dochter, pag. ti6 , uit het Oudt /luisterd, Liedhoeck , alsmede uit Thirsis Minnewit door onzen Schrijver medegedeeld cn mede onder zijne Liedcr utid Romanzcn 9 vertaald opgenomen, (zie ook bij le Jeune pag. 2333 schijnt men in Duitschland niet in zijn geheel onder het volk aan te treffen, alleen den aan vang ; Wenn alle Wasser waren Wein, etc, heeft Hoffmann te Poppdsdorf bij Bonn hooren zingen ; doch het Deensche lied , zoo als men dat in Noorwegen zingt, heeft hij op bl. 120 uitNyerup Udva/g af Dauske Viser Cl Dl. s. 72} overgenomen de aanvang daarvan luidt aldus : Om alle disse Bjerge vare af Guld, Om alle disse Vande var Vin, Lange heller saa saae jeg , at stoken lomfru Hun var Allerkjaeresten min. fz. t. a. pl. p. 120) terwijl hetzelfde lied , hoewel „ bruchstücklich ” alsmede in het Zwudsch voorkomt , blijkens Svenska Folkvisor, 111 Dl. s. 61 63. De Melaatschheid of Lazery (Miselsucht) inde middeleeuwen gaf aanleiding en stof tot verscheidene lie- 344 liefeliike, dichterlijke schilderingen. Van dien aard zijn. No. VIII. de verholen Minne, de Marsdrager of Toverlantaren (1754) , in het Duitsch bekend, onder den naarn van der arme Heinrich von Hartmann vonder Aue, uitgeg. door de Gebr. Griram (1815), mede vertaald door Grim m en later door Karl S imrock (1830). Belangrijk zijnde aanteekeningen van Hoffmann v. F. nopens de Melaatschheid, die even als in Holland ook algemeen in Duitschland geheerscht schijnt te hebben. Wij herinneren ons hier bij Focquenbroch, Minne in het Lazarushuis , en de Leprozenhuizen ! Of dit Lied in het Deensch en Zweedsch of dergelijke bekend zijn , blijkt uit H. v. F. niet, doch eene bijzonder algemeene uitbreiding heeft No. IX. Ick stout op hoghe bergen (uit het Oudt Amst. Litdboeck}. Academische Verhandel, Dissertatio Juridica inauguralis, de Munere causarum patroni et inprimis de tibertate ei concedenda, ut munere bene fungi possit. Quam progradu Docioracus, summisque in jure romano et hodierno honoribus et privilegiis, in Academid Lugduno – Batavd, rice ec legicime consequendis, publico ac solemni examini Submittit HARMANMJS JANUS vAN DE POLL, Amstelo. damensis, die L Febr, MDCCCXXXIV in auditorio maiori Amstelodami ex officina C. Wed dep o hl. Onder de verschillende proeven van Academische vorderingen en letterarbeid, waarop de jeugdige Kweekelingen , aan den Tempel van Themis gewijd, bet letterkundig publiek van tijd rot tijd vergastee, en alzoo der Maatsóhapprj, als ware het, rekenschap vin hunne gemaattte vorderingen afleggen, mag'voorzeker deze Academische deling met lof, vermeld worden. Het is de Heer H, J. van de ? o 11, neef van den sterdamschen Burgemeester Mr. ?. van de Poll, die, na zijne studiën aan het Amsterdimsch Athenaeum volbragt to hebben, alhier ten voorschijn treedt, met eene welbewerkte Dissertatie over: „ bet ambt of de bediening eens „ gcregtelijken voorspraaks of Feit er, en inzonderheid over „de vrijheid denzelven te verbenen in het wel waarnemen „van zijn beroepwelke hij o? den isten vah Sprokkelmaand 1834 openlijk aan ’s Rijks floogeschool te Leiden heeft verdedigd. Na een kort Voorberlgt, bij hetwelk de jeugdige Schr., volgens de gewone wijze, zijn* leermeesters, alhier, met name Voute, van Kampen en van der Dreggen maar inzonderheid van Lennïp, van Hall en den Te x voor derzelver gegeven onderwijs bedankt, zijne vorderingen in hunne school gemaakt, erkent, en eindelijk zijne medemakkers vaarwel zegt, opent hij deze Academische proeve met eene korte inleiding, waarin hij reden geeft van de stoffe zijner keuze, en een kort verslag van derzelver bewerking, bij dewelke hij deze Verhandeling in 3 hoofddeelen splitst; als het eerste: tver het ambt of beroep van hem , die ah geregtehjke v oir spraak optreedt, en de regten denzelven toekomende in het algemeen ; van bl. 4 13 ingesloten, en dat wederom in 3 onderscheiden onderdeelen of paragraphen is verdeeld; ais; I°, over den gcregtelijken voor- 346 voorspraak in het algemeen; 2°. over dat ambt, Of die her diening op zich zelf, en 3°. over de regtcn aan dat beroep verkend. Het tweede hoofddeel houdt in : de letterkundige geschiedenis van dat beroep, zoo als hetzelve oudtijds, als bij de latere volken bekend was van bl. 14 —44 ingesloten, en is verdeeld in 7 §§ ; waarvan de iste handelt over den oorsprong van dat beroep bij de Ouden j de ade over hetzelve bij de Grieken; de 3de zoo als hetzelve hij de Romeinen beoefend werd; de 4de wat oudtijds de Advokaten in Frankrijk waren; de sde wat in Engeland -, de 6de wie en wat dit beroep in Duitschland beteekende; en eindelijk de 7de, wat rang en stand dezelve personen , zoo oudtijds. ah hedendaags in ons Vaderland hebben gehad of nog bekleeden. Terwijl de 3de Afdeeling, als niet minder belangrijk, tot opschrift heeft: over de vrijheid van spreken en handelen, welke aan de personen , die dat beroep uitoefenen, behoort te worden verleend, voortgaande van bladz, 45—74 en in 17 onderdeden gesplitst. Hier toont de jeugdige Schrijver inde \s\.t% de noodzakelijk ’ieid dezer vrijheid van spreken en handelen in het algemeen ; en hoe dezelve ten allen tijde, zoo bij de wetten , als bij de verschillende Schrijvers , die dit onderwerp hebben behandeld , hun is vergund; inde ade over de verschillende soorten of deelen, tot welke die vrijheid gebragt kan worden; in de 3de over hare grenzen , en in hoeverre dezelve zich mag, of behoore uitte strekken ; de 4de bevat het vraagstak ; of een Regter de magt bezit, om den Pleiter, wanneer hij de grenzen dezer vrijheid overschrijdt, daarin perk te stellen? inde sde over de gevallen , waarin de Pleiter , hetzij sein ijlelijk , of bij monde zich schuldig maakt aan het wanbedrijf ran injurie of calumnie; inde 6de over den eed, welken de geregtelijke voorspraak gehouden is af te leggen voor het aansaarden zijns beroeps; inde 7de , hoe die vrijheid op het gezag van regt en wetten steunt-, inde Bfte over de straf, wannier zulk een inden verschuldigden eerbied aan de wet, of der gertgtelijke Magistraals-personen zich te buiten gaat-, inde 9de over den raad of kamer van discipline de 10de bevat hel onderzoek : of een Advokaat zich dien raad en deszelfs uitspraak onderwerpen moet? de 1 ide het vraagstuk :of een regtsgeleerd'e dis als voorspraak optreedt, overal dat beroep kan uitoefenen ? de 12de of hij verpligt kan worden de geheimen, door zijne cliënten hem geopenbaard, te ontdekken ? de 13de of hij tegen zijnen wil genoodzaakt worden kan het patronaatschap op te noemen ? inde 14de over de straf, die hem te wachten is, ingeval van misbruik dezer vrijheid; inde 15de hoe de geregtelijke voorspraak verpligt zij, niet slechts van allen misdrijf, maar ook van allen bedrog , zich te onthouden ; terwijl de 16de eene vergelijking bevat, der Fransche decreten 347 ten van datis 14 Dec. 1810 en 20 Nov. boekdrukkunst. Wij vernemen met veel genoegen , dat de Heer Mr. Ia c o. ons Scheltema, aangemoedigd door dergelijke wendingen van begrippen omtrent de plaats der Uitvinding en fandsPeral>sonwaaS üitvin.d^rs van de Boekdrukkunst buifens i ”d7 ’.als waarvan wij ineen vorig No. een blijk gaven , de zaak van Haarlem en Koster getrouw blijft dienen bewijzen daarvan zal men vinden in het ee'rstvooSncn“kiVaA|Zhn belan«rijk Mengelwerk, waarin zal voorkomen. i“. Al hetgeen inde Duitsche uitgave van zijn* Conspeetus over Scbaabs werk staat en niet inden Nedertuitschen druk wordt gevonden; 20, lets over het SaTde T TsChen C- Dahlen C. A. Schaab , d,, verdlensten van Pet er Scbö f f er jegens tusschet^CkAn“ °Ve£ de 'atere Beschrifte" rieswSege ,ï' A- .Schaab en P. H. Kü I b gewisseld ; werk vai m,ër meurkw3jrdif Recensie van het Teitunv t Schaab mde Jenaücke Lhteratur- Ju!ï' ?833 ; 4°. lets over de Werkies van den 5 £ V V edrid,Le?neen derze.ver naaste ge Tan ,zr o5 'kL U,tvoer,ge Levensschets van Laure n s janszeon Koster, met een aanhangsel over het gebeurkerii te h" r,439 “J4?8 ’in betrekking tot de oudstf DrukbenL Haa-rle?/ , D°ch zijn ijver zal zich hier niet bij T uPn f eene.. ver de geloofwaardigheid van ju mus, welke, naar men verzekert, eender beste producten van zijne wêlversnedene penne is, zal ineen bier stuk 348 stuk van datzelfde Mengelwerk verschijnen. Het Js niet alleen te wenschen , dat de rustelooze pogingen van dezen voor Vaderland en Haarlem ijverenden Geleerde met een goed gevolg zullen bekroond worden, maar ook te verwachten, daar de toestand der Commissie te Mentz , volgens berigten van dó4r,*niet zeer aangenaam moet wezen , dewijl de eensgezindheid onder derzelver Leden even gering schijnt, als de inzameling van geld voor haar oogmerk pover s —dan wij behouden ons voor, volkomen deswege ingelicht, op dit laatste punt terug te komen. Wij wenschen intusschen den Heer Schelt erna moed en volharding toe, die hij om meer dan ééne reden, in dezen strijd behoeft. NATUURKUNDIGE BIJZONDERHEDEN. Geoffroy Saint Hilaire. De geleerden , die het ongeluk hebben van vernuft te bezitten , zijn blootgesteld aan zonderlinge ongelukken, De Heer Geoffroy Saint Hilaire heeft onlangs eene diepzinnige Verhandeling in het licht gegeven, waarin hij beweert, dat de Dolfijnen , hoewel zij mammen hebben, bare jongen niet zogen , omdat deze dieren door de vorming hunner ademhalingswerktuigen buiten staat zijn om te knnnen zuigen. Volgens den Heer G e o f f r o y S t. Hilaire stremt de moedermelk in ’t water, vormt zoo eene soort van gelei of blavc – matiger met zeezout toebereid en volkomen geschikt tot voedsel voor de jonge dolfijnen (marsouins), Geheel de wereld was nog in verwondering opgetogen over de schranderheid van den Heer Geoffroy Saint Hilaire, toen een troep Dolfijnen op de kusten van Bre« tagne, den inval kreeg te stranden. Nu komt een eerlijk Ontvanger van eene naburige Gemeente, een wijfje met de mammen vol melk ziende, op den inval, zonder eenig kwaad inden zin te hebben , om een zeer klein Dolfijntje bij den mam der min te brengen, en ziedaar, neemt die ongelukkige zuigeling, zonder op de kennis van onzen beroemden Hoogleeraar achtte slaan, eensklaps den tepel (tetine) en gaat, zonder eenige de minste moeite, dat verngten, wat de Heer Geoffroy S t. Hila i r e onmogelijk verklaard had. Deze daadzaak, ineen verslag opgenomen , dat de Minister van het Zeewezen deswegens aan de Academie der (*) Wij nemen dit artikel over, niet, cm den roem van den Geleerde , meer boven staat eenigermate te willen krenken, maar omdat de zaak zelve met onbelangrijk is; en voegen hierbij , hoe dit getal, toen het oen 3den Maart by de Academie des Sciences inkwam, vermeld wordt. 349 der Wetenschappen deed* heeft eene algemeene verwondering in die geleerde Maatschappij en bij het ervaren auditorium verwekt. De Heer Geoffroy St. Hilaire heeft daartegen geprotesteerd; men meent inderdaad, dat dit geval Zijne redeneringen niet kan omverrewerpen i want, één bijzonder geval maakt op eene algemeene waarheid' geene fn« breuk; dat kieine Dolfijntje kon zeer wel met eene op den algemeene regel uitzondering makende, bewerktuiging begaafd zijn; waarom zouden er geen monsters onder de Dolfijnen ('marsouius) zijn ? Ofschoon het protest van den Heer Geoffroy S-ta Halaire zijn uitwerking heeft gehad , beweren bekrompen oi driftige lieden, dat het wel mogelijk ware* dat de stelsels, door den Heer, Geoffroy St, Hilaire geschapen en den jeugdigen bijwoners zijner lessen als onwedersprekelijke waarheden ingescherpt, even min gegrond waren, als zijn vernuftige ontdekking van het blanc – tranger der Dolfiinen. Indien de waarheid dezer stelsels daardoor aan ’t wankelen raakte, zou dit een groot ongeluk zijn: want zij hebben vele tot daartoe welgestaafde meeningen in naara van de onfeilbaarheid der wetenschap doen vervallen; indien deze onfeilbaarheid faalsloeg, wat waarheid zou er dan onder ons overblijven ? „De Douanier, belast met de kustwacht omstreeks de gemeente Pleqbian , inden nacht vim 31 Januari] op 1 Pebruarij , hoorde om 9 ure ’s avonds eenig gerucht bij het klimmen van het water. Hij begaf zich daar, waar hij het vermeende te hooren; hij zag dan ook in eene soort van inham een troep dieren zwemmen , welke hij voor Bruinvisschen hield. Hij deed ouder dezelve een schot op goed geluk, met dat gevolg, dat hij er een kwetste vlak onder de rugvin ; deze gewonde nu gaf een’ kreet en de Douanier zien, datdegeheele troep zich om den gekwetsten schaarden , daar de zee afliep, zoo ging hij een’ boer halen, die hem dan ook volgde met 8 paarden en zijne knechts. De boer deed een touw om zijn midden , ging te water en deed om ieder staart een touw. Ofschoon deze visschen zoodanigen weêrstand boden, dat men sommige met al de 8 paarden moest uit het water trekken , zoo mogt hun dat echter gelukken , zonder dat eenig ongeluk hen trof. De kleinste dezer dieren woog 150 Ned. ponden en was 2 Ned, ellen lang , de grootste woog 250 Ned. ponden en was 6i Ned. ellen. Zij behoorden tot den Detphinus globiceps waren 29 in getal; vele hebben nog 3 dagen buiten water geleefd en de jongste was nog tandeloos ,en men zeide den Heer Lemaout ("de inzender van dit verslag aan de Academie) dat dezelve daags na de vangst aan zijne moeders borst was gelegen en dat bij gezogen had. De Heer Le- 350 Lemaout heeft de Academielevens gezonden: i°. den kop van den nog tandeloozen Dolfyn. 2°. De geslachtsdeelen van dezen en die zijner moeder; deze laatste zijn vol melk ; de Heer Le ma out merkt hierbij op, dat deze melk meer vettig is, dan die van kruidetende dieren en deze melk wordt door het zeewater niet gecoaguleerd , 3'’. Den kop en de geslachtsdeelen van een’ volwassen Dolfijn. -De Heer Lemaout merkt hierbij op, dat de liefde der moeders zeer groot is, want de meeste vangsten heeft men daaraan slechts te danken, dat men er een’ gekwetst had. In 1813 zijn er nog ook in zijn Departement 70 Dolfijnen gestrand en hiervan waren er slechts 7 mannetjes, terwijl er nog 12 waren die zogen. In 1834 zagen zij , dat er van de 25) slechts 8 mannetjes waren. En nog in andere strandingen dezer dieren heelt men steeds meer wijfjes kunnen waarnemen , dan mannetjes en wel in zulke getale, dat men de Polygamie onder deze dieren moet aannemen : Geoffroyde St. Hilaire heeft verzocht, of de Heer Lemaout een procesverbaal zal opmaken geteekend door hem endrie getuigen of het gezien is, dat de jonge Dolfijn gezogen heeft.” WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN BUITEN HAARLEM. 1834. TBARO- |THER- I -• .1 êME MOME- I WIND- I LUCHTSGESTELDHEID. Klei. i TER. TER. | STREEK. | f5O. 4 57 W. Z. W. 7 , A 3°- 4 65 w. t. z. bewolkt. (,30. 4 56 z. w. t.w. f3°. 3 Ö3§ 2. w. 8 •{ 3°- 3 71 z. w. t.w. meest helder. L 30. 1 60 z. w. r29 9 66 z. z. w-9 ■! 29. 8i 71 w. t. z. bewolkt, ’s avonds weêrlicht. L 29. 74 57 w. t. n. rag. 8$ 56 w. t. n. voormidd. bewolkt, verder 10 \ 29. 9I 58 w. N. w. helder. L3O, o 44 N. w. {29. gi 54 z. z. o. voormidd. helder , verder 29 9 68| o. bewolkt, ’savonds weêrlicht 29. 8 61 o. n. o. en een regenbui. ***** Bii de Boekverkopen M. WIJT en Zonen te Rotcerdam , is uitgekomen en alom verzonden i l‘ T. MULDER, Leerboek voor Scheikundige Werktuigkunde ie. Deel 4e. Stuk Zijnde met dit Stuk het eerste Deel van'dit ó' Werk compleet, bestaande uit 41 bladen gr. Bv° gedrukt op best velin papier, en 24 grootê uitslaande platen. 6 ll* Hetzelfde Werk, bet eerste Deel compleet. . – u 00 Hoewel dit Werk niet bij Inteekening wordt * uitgegeven, zal echter de prijs bij bet uitkomen van het ae. Deel, waarmede hetzelve alsdan comp eet is , met een vierde verhoogd worden. IH. Natuur-en Scheikundig Archief, uitgegeven door tv ij* I" mubdEß , ie. Deel in 4 Stukken. . -5, go IV. Idem, 2e. Deel ie. Stuk f’ ° Van dit Werk komen Jaarlijks 1 Deel of <t ’ Stukken. * V. Nieuwe Gedichten, door L. van den BROEK gr. B°. met gegraveerden titel. . . -2 60 VI. Verslag vaneen Driejarig verblijf in Siam en ’ van eene Reize langs de Kust van China naar Mantchou – Tartarijen , door KAREL GUTZUAFF Nog is bij bovengemelden te bekomen"; tnuweratio systernatica specierum mcdicir.alium e synopsi plant ar urn C. H. PERSOON desumta ’ . 25 V Op den aden Junij zal door W. J. THIEME teZutphen, verkocht worden, de Kostbare BIBLIOTHEEK van Wijlen den H. W. G. B. Heer Baron vlnH«cÏ«£ van Walien, waarvan een uitvoerig verslag te vindeu is, m de Haarlemsche Courant van 10 Mei 1.1. V Bij de wed. A. LOOSJES Pz. te Haarlem, wordt Uitgegeven en is verzonden : MLVrfiWWMK.EI}TEN|gebjSCHILPEROnRT • * Onlusten tn Belgte, beschouwd in derzelver Aanleiding, Begin en Voortgang. Een Leesboek voor Oud-Nederlands Zonen en Dochteren. Eerste Stuk, Bvo. ... r, .. Met nog édn Stuk zal dit Vaderlandsch Werkje'van deze voor onze Nederlandsche Jeugd, door het Leven van vanSpey k en zoo vele andere Geschriften , Klasstek geworden Schrijfster compleet zijn. Ie HAARLEM,b:j de Wed. A. LOOSJES Pz. 352. 