Wekstem : getuigenissen uit de Christelijke Afgesch. Geref. Kerk in Nederland 
vlfi 40. ZATUUDAG, 1 OCTOBER 1870. Zesde Jaargang. wekstëmT GETUIGENISSEN UIT DE CHRISTELIJKE GEREFORMEERDE KERK IN NEDERLAND. OUDER REDACTIE VAN DD. J. H. DOENER, W. DIEMER EN B. C. EELIX. Je». 40 : 6a. Eene etein zegt: roept / Dit blad verschijnt eiken Zaturdag. Prijs per 3 maanden franco p. p. met Bijblad ƒ1,80, zonder Bijblad ƒ1.50. Voor Amerika ƒ2.80 bij vooruitbetaling. Enkele Nos. 12*/2 Ct. UITGEVER, (i K. ZRSJ1.U TE LM. Prijs der Advertentiën van 1—10 regels ƒ1.00, iedere regel meer 10 Cent. Groote letters naar plaatsruimte. s btukken in te zenden aan den Hoofdredacteur J. H. DONNER te Leiden; advertentiën, kerknieuws enz. aan den Uitgever. Alles franco. EEN BEDESTOND IN DEN HEMEL. En toen het het vijfde zegel geopend had, zag ik ouder het altaar de zielen dergenen die gedood waren om het woord Gods, en om de getuigenis, die zij hadden. En zij riepen met groote stem, zeggende: Hoe laug, o heilige en waarachtige Ileerscher! oordeelt eu wreekt gij ons bloed niet van degenen, die o de narde wonen ? En aan een iegelijk werden lauge witte klee- deren gegeven, en hun werd gezegd, dat zij nog een kleinen tijd rusten zouden, totdat ook hunne mededienstknechten en hunne broeders zouden vervuld zijn, die gedood zou den worden, gelijk als zij. Openb. 6 : 9—11. Het noek der Openbaringen heeft in tijden als de tegenwoordige meer dan gewone aantrekkelijkheid. Zijn bloedige inhoud is zoo geheel in over eenstemming met de gebeurtenissen van den dag. En blijft ons van het hei lig beeldschrift van dit Boek veel ver borgen, wij gevoelen toch de waarheid van het woord: »zalig is hij die hoort en zijn zij die lezen de profetie van dit Boek; want de tijd is nabij.” Ik noem het gezicht, aan Johannes na de opening van het vijfde zegel vertoond, »eene Bedestond in den he mel.” Met H. 4 beginnen de eigen lijke gezichten en openbaringen, die aan den Ziener door eene geopende deur in den hemel te zien worden ge geven. Hij ziet den troon Gods en het Lam met een boek, verzegeld van binnen en van buiten met zeven zege len, dat niemand openen kon. Het is het boek der raadsbesluiten Gods, Zijne eeuwige gedachten over de aarde en hare bewoners. Johannes weent zeer, dat niemand waardig gevonden was, om dit boek te openen en te lezen. Maar een van de vier en twintig ouderlingen troost hem en spreekt tot hem: »ween niet! zie, de Leeuw, die uit den stam van Juda is, de wortel Davids, heeft over wonnen, om het boek te openen en zijne zeven zegelen op te breken.” En als nu, H. 5 vs. 1, het Lam de zegelen begint te verbreken, aan schouwt de ziener de öordeelen en ge- richten Gods over de aarde; het zwaard, den honger en de pestilentie. Maar met de opening van het vijfde zegel vertoont zich een geheel ander gezicht aan hem. Hij ziet onder het altaar, dat in het hemelseh heiligdom staat. de zielen dergenen, die gedood waren om het Woord Gods en om het getui genis , dat zij hadden. Hij hoort hen met eene groote stem roepen: »hoe lang, o heilige en waarachtige Heerscher! wreekt gij ons bloed niet, van degenen die op de aarde wonen ? Hij is er getuige vau als aan een iegelijk van hen lange witte kleederen gegeven worden, en zij vermaand worden nog een kleinen tijd te i rusten, totdat het oordeel ook aan i hunne broederen, die nog in de ver drukking waren , volbracht was. 1 Het oogmerk van dit gezicht is om I aan Johannes te toonen de oorzaak 1 van al die bloedige en vreeselijke ge- i zichten en te gelijk hem te onderwijzen, i waarom de oordeelen Gods zoolang toeven. ( Hij ziet onder het altaar niet de zie- c len van al de gezaligden, maar alleen 1 van hen die gedood zjjn om het Woord Gods en het getuigenis dat zij hadden, het zijn de zielen der bloedgetuigen, der martelaren. Aan die getuigen van Jezus heeft zich de wereld vergrepen, zij heeft aan hen haar haat tegen den Heiland gekoeld, hare zonde vol ge maakt. Daarom komen al die oordee len over de wereld; het is de wraak neming van den heiligen en waarach- tigen Heerscher, en die wraak is tegelijk de ure der volkomene verlossing en zaligheid van Jezus’ getuigen. Zij zijn zalig, zij rusten onder het altaar, onder Christus, maar hunne za ligheid is nog niet volmaakt, hunne bede getuigt dit. Zij rusten, maar het is niet het onbewuste rusten van den slaap, zij zijn zichzelven en hun staat bewust. Zij weten dat de ure der vergel ding over de wereld, die hen gedood heeft, nog niet gekomen is, dat de dag der openbaring der kinderen Gods nog niet aangebroken is. Zij begeeren, verlangen naar die ure, van daar hunne bede: hoe lang, o heilige en waarachtige Heerscher! wreekt Gij ons bloed niet van degenen die op de aarde wonen? Dat is geene onheilige begeerte naar wraak, dat is de stem der gerechtigheid, des bloeds, die niet kan zwijgen, Gods eer en hunne za ligheid dringt er hen toe. En die heilige en waarachtige Heer scher antwoordt hun door woord en daad. Zij ontvangen witte kleederen, koninklijk-priesterlijke kleederen1 hunne zaligheid wordt verhoogd en vermeer derd , zij zijn tevens de onderpanden van de volle heerlijkheid, die weldra volgen zou. Nog een kleinen tijd moe ten zij wachten, de wereld moet de maat der ongerechtigheid vol maken, zij moet zich nog schuldig maken aan hunne broederen die op aarde zijn, en ' dan is de ure der volkomene wraak en 1 der volle verlossing geslagen. Wij nebben in dit gezicht een sleu tel tot verklaring der geschiedenis , ook van de bloedige geschie lenis van den dag. Wij hebben den diepsten grond voor de oordeelen, die over de volken van Europa gaan, te zoeken in hun vergrijp aan het Evangelie van Christus en aan de getuigen van dat Evangelie. De aarde heeft ook daar, waar thans het bloed van zoovelen vloeit, het bloed van Gods knechten ingedronken. Ook nu zijn er zielen, die onder het altaar roepen: hoe lange, o Heere! De gebeurtenissen op aarde staan in verband met de Gemeente Gods in den hemel en op aarde. De verhouding der wereld tot Christus en zijne Kerk maakt aare geschiedenis, en kunnen wij dit liet altijd zien, eenmaal zal het dui- lelijk worden, als de ure der verlos sing en der wrake Gods daar is. Moge dan ook tijdelijk de storm en iet onweder Gods zich nederleggen en ledaren, het is, het kan slechts tijde- ijk zijn, het bloed van Jezus’ getuigen noet gewroken worden, Zijne Gemeente erwacht zijne openbaring. Heil ons! indien wij Zijn Woord en xetuigenis bewaard hebben, wij zullen an in Zijne aanstaande verlossing dee rn en volkomen zalig zijn. J. H. DONNER. Blikken in Kerk en Staat. HOME EN PARIJS. De twee groote steden van Europa, Rome en Parijs, door eene zekere staatkunde onder invloed van een godsdienstig streven, nu jaren lang tegenover andere Mogendheden vereenigd, zoo zelfs dat de Fransche rood- broeken in de straten van Rome werden gezien, — die twee steden, als om de ver- eeniging nog meer te doen uitkomen, zijn thans omsingeld, bezet en worden ontrust door gewapende legermagten. De koning van Pruissen staat met zijne duizenden voor de forten en muren van Parijs; de monareh van Italië is, na eene schermutseling met de Pauselijke zouaven, de Kerkelijke Staat ingedrongen en bevindt zich met zijne troepen binnen de stad der heuvelen. Ontzettende overeenkomst! Napoleon en de Paus beiden ingesloten, op een en den- zelfden tijd. En, terwijl Parijs van alle kanten wordt bedreigd, is ook Rome niet buiten gevaar. Wij hebben niet geprofeteerd; wij durfden niet. Toch zullen onze aandachtige lezers zich wel herinneren hoe wij, bij het uitbre ken van den oorlog, onze gedachten, onze meening daaromtrent openbaarden. Bij al den ernst van het oogenblik, meenden we niet voorbarig te zijn door te schrijven dat de nederlaag van Napoleon, bijaldien hij geslagen werd, wel eens ten gevolge kon hebben ook den val van den Paus. Frankrijk en Rome, — Apollyon en Babel, — de ge schiedenis van korte jaren heeft ze vereenigd; de gebeurtenissen van het heden teekenen hun beider vernedering en val. Welk een zamentreffen in beider streven, een zamentreffen in beider teleurstelling. De i Paus laat zich onfeilbaar verklaren: het doel i om zich de hoogste magt, een goddelijke, toe te eigenen. Napoleon verklaart tegelijker- 1 tijd den oorlog aan Pruissen: het doel om de „man” van Europa, de wereld veroveraar i te worden en zijn eigen bestaan voor de ; toekomst te verzekeren. En weinige weken daarna? De Paus bedacht om te vlugten voor den aansnellenden stroom zijner vijan- < deu, gefnuikt .in zijne magt, gekrenkt in < zijne heerschappij, overwonnen, hij, de on feilbare, overwonnen door een .... gevloekte. 1 Immers, Victor Emanuel draagt den Pause- 1 lijken vloek. Maar die geschandvlekte koning, i schijnbaar magteloos gemaakt, weet den ver- l goddelijkten man te beteugelen en braveert 1 diens aangenomen inaar door God niet ge- \ geven magt. En Napoleon, bijna op het- c zelfde oogenblik, toch in denzelfden tijd- v kring, de vorst zonder kroon, de opperbe- ( velhebber van het leger zonder degen, een v veroordeelde door zijn eigen volk, in de magt v van zijn grootsten vijand. v In dat zamentreffen merken wij den vinger Gods. De een steunde den ander. Napoleon bezweert de magt van den Paus door zijne soldaten binnen Rome; de Paus houdt den keizerlijken troon staande door zijne clerica- len en fanatieken. Zoolang God het wilde ! Zijn raad moest in dezen ook uitgediend worden. Lang heeft Hij verdragen. Maar, naauwelijks tracht de sterveling Pius den hemel te beklimmen om zich op den goddelijken troon te plaatsen, of de hand des Heeren doet hem tuimelen van de hoogte waarop hij zich ge- bragt had, om aan de wereld te doen zien dat Pius waarlijk maar een mensch is. En zoo ook Napoleon. Op den weg waarop hij zich begeeft om in Europa den geweldenaar, den door allen gevreesden geweldenaar te worden en de wereld als vasal aan zijne voeten te brengen, — komt de hand des Heeren hem tegen en vernedert hem, zoodat de we reld niets van hem te vreezen heeft. Paus en keizer zijn magteloos gemaakt, Rome en Pa rijs blootgesteld aan verovering, althans aan de mogelijkheid om in andere handen over te gaan. Ach, hebben de onfeilbaarheids- verklaring van den Paus en de oorlogsver klaring van Napoleon wel iets van eene Damascusreize van een Saulus, in zoo verre dat beiden ook tegen God zich .opmaakten om Hem te bestrijden, meenende dat hun wil te gelijk hunne magt was, — wij hebben nog niet gehoord dat de opperpriester en de keizer, ter aarde geworpen zijnde door de krachtige hand des Heeren , met een Saulus vraagden: „Heere, wat wilt Gij dat wij doen zullen ?” Wij vreezen dat meer de regtvaardige toorn Gods , dan het licht dat Saulus op zijn weg omscheen, hen tegenkwam op hun hobbel achtig pad. Maar ontbreekt hun dat licht, dan zullen wij ook niet vernemen van Paus noch keizer, wat anders zoo wenschelijk was: „ziet, zij bidden !” DE STAATKUNDE VAN PRUISSEN. Zal Parijs even als Straatsburg gebombar deerd worden of alleen ingesloten blijven, om eindelijk door hongersnood en inwendige uitputting gedreven en gedrongen, de bevol king te noodzaken zich aan Pruissen over- tegeven ? Wij weten het niet. De generaal von Moltke, de zwijger van Duitschland, maakt zijne plannen niet bekend, maar weet wat hij doen moet. Zal Pruissen zich inlaten met de staat kundige aangelegenheden van Frankrijk, om de tegenwoordige regering (?) te dringen tot het invoeren van een bepaalden Staatsvorm? Neen, de heer von Bismarck heeft openlijk verklaard, dat de koning noch hij er aan denken om hierin zich te mengen, het aan de Fransche natie overlatende of zij weder een keizer, een koning of eene republiek wil uitroepen. Hiermede wordt dan ook het be- rigt gelogenstraft dat koning Wilhelm den Franschen keizer wederom op zijn troon zou herstellen. Onwaar evenzeer dat de koning alleen gezind zou zijn om met een keizerlijk bewind den vrede te teekenen. Is er hoop op vrede? Weinig, voor dit oogenblik. Wij gaan misschien een treurigen en gespannen winter te gemoet. De heer Jules Favre, tegenwoordig mi nister van buitenlandsehe zaken in Frankrijk, heeft zich begeven naar het hoofdkwartier van den Pruissischen koning, alwaar hij met bereidwilligheid werd ontvangen. Digt bij Parijs is hij in ondtrhandelingen met graaf von Bismarck gekomen over het stuiten vau den v ede. Daartoe hadden zij een buiten verblijf betrokken van den baron Rotschild. Op Jen voorgrond werd geplaatst dat alles, waarin zij zouden overeenkomen, later zou worden gesanctioneerd (gewettigd) door eene vergadering van het Wetgevend Ligchaam. Maar — zij schijnen geen overeenkomst te hebben kunnen sluiten, althans, Jules Favre is teruggekeerd naar Parijs en de koning van Pruissen heeft besloten den oorlog op krachtige wijze voort te zetten. Wat nu ? de heer von Bismarck, de staats man van zijn land, betuigt in een adres dat aan de vertegenwoordigers van den Noord- Duitschen Bond in sommige onzijdige Staten, gezonden is, dat Pruissen, ten gevolge van dezen oorlog en niet alleen door het gedrag van Napoleon, maar inzonderheid door de stemming der Fransche natie, gedrongen is om zulke waarborgen te verkrijgen, die de veiligheid van Duitschland verzekeren en Frankrijk magteloos maken om ooit weder aan zulk een oorlog te denken. Daarom mag het Pruissisch leger nog niet het Fran sche grondgebied verlaten. Von Rismarck verlangt naar vrede, maar naar een duurza- men vrede. Een gewapende vrede zou de voortzetting zijn van een nog vreeselijker oorlog in de toekomst. Het teleurgesteld Frankrijk zou de wraakzucht jegens Pruissen blijven voeden, al ware het dat de koning van Pruissen zich dadelijk terugtrok uit Frankrijk, zonder schadevergoeding in grond en geld, alleen tevreden zijnde met den roem zijner wapenen. Elke koninklijke en elke menschlievende daad van den grijzen vorst zou afstuiten op den wrok van hét Fransche volk, een wrok die weldra bij vernieuwing de woede eetti oorlogs zou doen uitbreken. Pruissen heeft dus meer noodig dan eene tijdelijke welwillendheid van den Franschraan om vrede te sluiten. Waarborgen moeten er zijn en betere, hechtere, meer betrouwbare dan die in 1815 op de grondslagen der heilige Alliantie rustten en gebouwd werden. Immers, omdat ook deze niets meer tegen Frankrijk vermogt, heeft Pruissen in 1870 zich geheel alleen moeten verweren. En tel kens een oorlog te voeren, is voor Duitsch- land onmogelijk en ongewenscht. De waar borgen die von Bismarck eischt, zijn ook de waarborgen voor gansch Europa tot be stendiging van een Europeschen vrede. Er moet iets meer gedaan worden dan over te gaan tot eene tijdelijke wapenschorsing. En een vrede zonder goede waarborgen zou voor Frankrijk slechts een wapenstilstand zijn, om straks, ter gelegener tijd, Duitschland weder aan te vallen en te ontrusten. Hiervoor wil von Bismarck zorgen door Straatsburg en Metz als bolwerken zich toe te eigenen, waar achter Duitschland veilig kan zijn. Gebeurde dit niet, dan zou Straatsburg voor Frankrijk steeds de geopende poort zijn om den Duit- Bchen grond te kunnen betreden en aan te vallen. Uit deze politiek van den heer von Bis marck weten wij alzoo, dat er van Frankrijk zal worden geëischt de sterke vestingen van den Elzas en Lotharingen, om voor Fransche uit- of invallen beveiligd te zijn. Eene ver zwakking dus van Frankrijk in grond en als militaire mogendheid van den eersten rang. Wij durven tegen deze staatkundige be weringen nog geen protest aanteekenen. Als men de verwoedheid nagaat die het Fransche volk, enkelen uitgezonderd, bezielt, dan worden we gewaar dat, al wordt er morgen vrede gesloten, de haat tegen Duitschland blijft. Om dit te bewijzen hebben we alleen genoeg aan de opruijingen van een Victor Hugo. Deze man schrijft o. a. „Dat alle bosschen weergalmen van donderende stemmen. De alarmklok I Dat uit elk huis een soldaat te vnnrsnhiin kome. De Pruissen zijn 800.000 man sterk; gij veertig millioen. Rijssel, Nantes, Tours, Bourges, Orleans, Colmar, Toulouse, Bayonne, gespt het zwaard om uwe lendenen'. Op weg 1 Lyon, neem uw geweer; Bordeaux, grijp uw karabijn; Rouaan, trek uw degen; en gij, Marseille, zing uw lied en word verschrikkelijk! Steden, steden, steden, vormt bosschen van pieken, maakt een haag van bajonetten, spant paarden voor uwe affuiten; en gij, dorpen, neemt uwe hooivorken. Maar er is geen kruit, geen amunitie, geen artillerie? Wel zeker, ’t is er. En buiten dien , de Zwitsersche boeren hadden slechts bijlen, de Poolsche boeren slechts zeisen, de Bretonsche boeren slechts knuppels. En toch week alles voor hen. Alles wordt een ge ducht wapen in de hand van hem, die er weet mee om te gaan. •• 1 •• .1 TT .1. • Wij zijn dij ons muis, net seizoen, uei gure weder, de regen zal onze bondgenoot zijn. Oorlog of schande ! Wie wil, kan ook. Een slecht geweer is uitmuntend, als het hart goed is; een oud stuk van een sabel i maakt onverwinlijk, als de arm dapper is. < Napoleon stiet zich het hoofd te pletter op i de boeren van Spanje. Gaat onverwijld aan ’t werk, laat geen uur meer te loor gaan. Vecht met alles, wat onder uwe hand komt. Neemt de keien van onzen geheiligden grond, steenigt de indringers met de beenderen onzer aller moeder. Dat elk man een Camille Desmoulins zij, elke vrouw eene Théroigne (de Méricourt,) elke jongeling een Barra! Doet als Bon- bonnel, de panterjager, die met vijftien man twintig Pruissen heeft gedood en dertig ge vangen genomen. Dat de straten in de ste den den vijand verslinden , dat men de meu bels uit de vensters, de pannen van de daken nn li pm nppralnffift Dat uit de graven een stem vernjze, dat een vlam overal uit den grond opga. Be stookt den vijand hier, verplettert hem daar, onderschept de convooien, snijdt de koppel- wagens af, laat de bruggen springen, breekt de wegen op, ondermijnt den grond, dat Frankrijk onder den voet van den Pruis een afgrond worde! Dat de leeuw van 92 zich in postuur zette en de manen schudde. Voeren wij den oorlog dag en nacht, den oorlog in het gebergte, in de vlakte, in de bosschen. Staat opl geen oponthoud, geen rust, geen slaap! Het despotisme valt de vrijheid, Duitschand randt Frankrijk aan. Dat het vuur onzer vaderlandsliefde dat ko lossale leger doe smelten als sneeuw. Verdedigt Frankrijk met heldenmoed, met wanhoop, met teederheid. Weest verschrik kelijk, o patriotten! Houdt enkel halt wan neer gij een hut voorbijtrekt, om er een slapend kind een kus op ’t voorhoofd te drukken. Want in het kind ligt de toekomst, en de toekomst is de Republiek. Franschen laten wij dit doen!” Welnu, op zoodanige wijze slaat Frankrijk een toon aan. Er is hier weinig sprake van vernedering en zucht naar vrede. HET ROODE KRUIS. Als men de berigten leest die van het oorlogsveld, uit Sedan, uit Straatsburg en Metz en uit de hospitalen tot ons komen, dan wordt het hart geschokt en de ziel diep geroerd. Ach, welk een ellende. Ontwapende Fransche 'soldaten vragen om een pistool, ten einde aan hun leven en lijden een einde te maken. De ongelukkigen springen in de Maas om zich te verdrinken, omdat zij den honger niet kunnen stillen. Horologiën en 40 francs zijn door sommigen aangeboden om een stuk brood te verkrijgen. Een dorp is men binnengetreden, waar honderde ge- kwesten werdeu gevonden, die daar tien da gen zonder hulp en onverbonden op den grond lagen. Gansche dorpen zijn afgebrand; de inwoners, mannen, vrouwen en kinderen gingen op de vlugt, alles acnienatenue wai zij bezaten. Te midden van zulk eene ellende kan de vereeniging van het Roode Kruis veel, maar niet alles doen. Zij doet ook veel, vooral die van Nederland wordt in Duitschland zeer geroemd. De bemoeijingen der Hol landers zijn er zoo op hoogen prijs gesteld dat men daaromtrent uit Dussekorf schreef; zeg maar: wir sind Hollander, en alle deuren gaan voor u open.” Hoe vleijend ook voor ons, Nederlanders, deze uitdrukking is, toch verblijden wij ons meer in het bewijs dat er in gegeven wordt voor de weldadigheid van -ons volk, dat in deze jammervolle omstandigheden ten minste eenigermate, balsem mag gieten in de diep B. C. FELIX. o geslagen wonden. Den Helder. TEL E « R AM M El Dinant, 27 Sept. Het bombardement van i Mezières is vastgesteld op morgen te beginnen. : Mezières , 26 Sept. Heden is een wapen stilstand gesloten, ten einde voor de gewon den en dooden te kunnen zorgen. Na 48 uren zullen de vijandelijkheden hervat worden. Evreux, 26 Sept. Een ballon met talrijke depêches is hier opgevangen. Berlijn, 27 Sept. De Franschen leggen het er op toe, om door terugwijking de Duitsche troepen naar ondermijnde plaatsen te lokken. Berlijn, 28 Sept. Volgens bericht uit Ludwigshafen, heeft Straatsburg zich heden avond ten 5 ure overgegeven. 451 officieren en 17,000 man hebben de wapens neergelegd. De stukken geschut van Toul en Straats burg worden naar Parijs vervoerd. De koning heeft aan de Duitsche vorsten zijn wensch te kennen gegeven, om zich gereed te houden aan den intocht der Duit sche legers in Parijs deel te nemen. Gereformeerd onderwijs. Jr aarde Broeder ! Uwe letteren van den 4den Aug. zijn mij i in welstand geworden, en uwe gedachten over ’t onderwijs, daarin vervat, trokken zoo als van zelf spreekt, mijne bijzondere be langstelling. Heb ik u goed begrepen, dan is ’t uwe begeerte en vele broeders met u, ’t gerefor meerd onderwijs met zijne hoofd- en hulp- vereenigingen onder het opzicht van den plaat- selijken kerkeraad te stellen, ten einde een goede en houdbare samenwerking te ver krijgen. Hiertegen komen andere broeders van het gereformeerd onderwijs in verzet. Dit verzet is naar mijne overtuiging in strijd met het beginsel van het gereformeerd onderwijs. Schoon mede-opzichter van het Chr. Nat. onderwijs, kan ik evenwel niet anders dan uw doel en streven goedkeuren. Ja, wat meer is, gij zijt zelfs ten duurste verplicht, naar mijne bescheidene overtuiging, dit doel met al uw vermogen tot eiken prijs zoeken te bereiken. Om den grond mijner bewering te staven, stel ik op den voorgrond en voor bewezen vast, dat het Chr. Nat. en het Gereformeerd onderwijs in beginsel noch grondslag verschillen. Geschiedkundig is het immers bewezen, dat de meeste leden van ’t Chr. Nat. onder wijs bij deszelfs oprichting tot de Gouverne- I mentskerk behoorden. Bij den desolaten I toestand dier kerk was het toen en is het ' ook thans nog onmogelijk, deze vereeniging met genoemd genootschap te verbinden. Van het positief beginsel uitgaande en met de aanneming der Protest. Geloofsbelijdenissen (waartoe ook onze gereformeerde behoort) moet de cirkel van de vereeniging voor Chr. Nat. onderwijs zoo ruim genomen wor den, dat elk en een iegelijk in haar kan opgenomen worden, die met ons behoefte gevoelt, onze lieve kinderen aan de hand van het Christ. onderwijs tot den Heiland te brengen. Dit laatste wil immers het ge reformeerd onderwijs ook? Waar zit dan toch het verschil, vraagt gij? Mijn antwoord is: in den vorm en deszelfs karakter. Heeft de vereeniging voor Chr. Nat. on derwijs , gelijk ik boven zeide, uit den aard der zaak een’ ruimen omvang aan haar doel en streven moeten geven, de vereeniging voor Gereformeerd onderwijs heeft door het woord Gereformeerd den cirkel nauwer getrokken en daardoor een anderen vorm aan hare werk zaamheid moeten geven, door dat zij het onderwijs, hetwelk zij in het leVen heeft ge roepen en voorstaat in betrekking tot die kerk, moet brengen aan wie haar onderwijs den naam heeft ontleend, nl. de Chr. Geref. kerk. Dat is de consequentie maar ook de eisch en roeping der vereeniging voor Chr. Geref. onderwijs. Doet de vereeniging dit niet, dan is de naam Gereformeerd niet alleen eene on waardige partijleus, maar hij zal ook eene doode letter op ’t papier zijn, die iets belooft, wat hij nimmer geeft. Gij gevoelt dus broeder! het gewicht mijner overtuiging en sympathie, die ik in dezen met u deel, dat nl. de bruid tusschen de ver eeniging van ’t gereformeerd onderwijs en de kerkeraden onzer Chr. Geref. kerk, nauw worde toegehaald, opdat er alzoo tusschen kerk en school eene zuivere verhouding zij en meer en meer kome. Nn de strijd eenmaal door ulieden aange bonden is, kan ik niet anders dan ulieden ernstig opwekken dien dapper voort te zetten, _„1- ~~~ J — uri'1 Tnrlion o-iilipflpn (JUK. ULU uct gtruiguu „u. rpj*1'— ’ bij dien strijd de zege behaalt, hoe heilzaam zal dat in de toekomst werken op onze ' Chr. Ger. kerk. Hoevele kerkeraadsleden. vindt men in onzen tijd nog in onze kerk, i die zonder twijfel bekeerd en vroom zijn, maar helaas zoo bitter weinig kennis hebben van den hoofdinhoud onzer gereformeerde leer, dat men er soms tot beschamens toe mede verlegen wordt. Door de verbinding van kerk en school moeten de kerkeraden i op hunne qui vive zijn, en door dit laatste zal de langdurige sleur, die zoc nadeelig - voor de kerk ook op het onderwijs terug- ■ werkt, door ijver worden vervangen. j Zoo ik mij niet vergis, gevoelen de broe ders, die tegen uw beginsel in verzet komen, 3 het gewicht, dat aan uw beginsel verbonden is, en tegen de moeilijkheden opziende, zoeken ï zij wellicht den strijd van reformatie en re- e organisatie te ontwijken, door zich met de i bewering te behelpen, dat de kerk en hare opzieners voor dit beginsel niet rijp zijn, t Mijn antwoord hierop is: maak ze dan rijp. Zoo met, heloot aan net voik geen vrerejur- meerd onderwijs, als gij niet in staat zijt het te kunnen en te willen geven. Dit hoop ik, zijt gij met mij volkomeu eens. Uw Dv. Dn. en Broeder, B., Sept. 1870. N. N. Vereeniging voor Christ. Nationaal Schoolonderwijs. Eerst heden ontvingen we de Hoop des Vaderlands van 17 Augustus jl. Daarin gaat de geachte Hoofdredakteur voort, de Ver eeniging van Kerk en School te bespreken. Het verblijdt hem, dat deze kwestie door Mr. Groen van Prinsterer werd aan de orde gesteld, en gaarne wil hij er toe medewer ken „dat de eerstvolgende Algemeene Verga dering, naar behooren voorgelicht, hier een zoo beslissend als praktisch antwoord geve.” Vooral treft ons in deze eene kleine his torische oprakeliug, waaruit blijkt, dat, of schoon nog niet kan gezegd worden , dat de Vereeniging bij de oprichting harer scholen , tot hiertoe een vooraf beraamd plan, een al gemeen vast stelsel heeft gevolgd, (hetgeen zich zeer goed verklaren laat) — zij toch reeds vroeg daarheen gestreefd en dit doel voor oogen gehad heeft. De volgende bijzonderheden mogen deze bewering staven : Reeds in 1861 (Berichten lil, bl. 87) schreef de Hoofdcommissie, bij ’t vermelden van de opgaaf der scholen, door de Veree niging ondersteuna, net voigeuue : „Alleen zij de herinnering vergund, dat we bij die ondersteuning steeds in het oog wenschen te houden den nationaal kerkdij ken, den echt-Christelijken grondslag, waarop de Vereeniging rust. Daarom zouden we liefst krachtigen bijstand verleeuen aan scho len, door de kerkgemeenten gesticht. Van de Kerk, in haar reglementairen vorm en heden- daagsche spraakverwarring, kan men niets te gemoet zien. Maar nu ligt in de geloofs ijver, in de veerkracht van zoo menige fcr- kelijke gemeente, waar het aan welgezinden niet ontbreekt, een hulpmiddel voor de hand, dat boven de samenwerking van bijzondere | personen (hoe lofwaardig en wenschelijk als ook het kerkgemeentelijke gemist wordt) de voorkeur verdient.” En aan de Hnlpvereenigingen schreef de Hoofdcommissie datzelfde jaar : „Van den beginne af heeft de Vereeniging herinnerd aan het verband van School en Kerk. Zij ziet naar kerkgemeentelijke scho len (als naar het meest natuurlijke en een voudige gevolg van kerkelijk bewustzijn en Christelijk plichtbesef) met verlangen uit.” Deze krachtige getuigenissen verdienen in de Wekstem eene plaats; te meer omdat we gelooven dat de wil hier wel eenigszins als daad mag toegerekend worden. Het verheugt mij zeer dat het Hoofdbe stuur der Vereeniging van C. N. S. op de eerstvolgende Algemeeue Vergadering eene gedachtenwisseling over deze hoogstbelangrijke aangelegenheid schijnt te willen uitlokken ; doch wij gevoelen ons gedrongen hier nog maals op te merken, dat, zal het antwoord werkelijk doeltreffend kunnen zijn, vooraf eene beantwoording noodig is der vraag: „In welke verhouding of betrekking de Hulp- vereenigingen (of beter gezegd: de scholen) tot de kerkeraden staan ?” Het Hoofdbestuur zal de eerste zijn, om het gewicht dezer vraag te erkennen; en in deze overtuiging dringen wij nogmaals op statistieke opgaven aan. Immers behoeven wij de waarheid in dezen niet te vreezen ? J. F. Gips Pzn. 23 Aug. ’70. Deu WelEdelen Heer H. van Draauen. Gaarne wil ik voldoen aan uw tot mij in le Wekstem No. 39 gericht verzoek. Daar het evenwel uw verlangen is, dat ook inderen met de gronden, die mij tot dien stap bewogen, bekend worden, zoo geloof ik dat dit doel beter te bereiken is, indien ik u mijn antwoord, hetwelk wellicht ook te veel plaats in dit blad zoude vorderen, geef in een klein geschrift, voor iedereen tegen een geringen prijs in den handel verkrijgbaar. Dit belet geenszins dat, na ontvangst van dien openbaren brief als antwoord op uw schrijven, deze gewichtige zaak verder in de Wekstem door ons kan besproken worden. Ik twijfel dan ook niet, of gij zult daarmede genoegen nemen. Ik noem mij met de meeste achting, Utrecht, Uw dw. dienaar, Sept. 1870. A. M. C. van Asch Van Wijck. De zendbrief aan de gemeenten der Nederl. Hervormde kerk. Op alle geloovigen in bet hervormd Kers genootschap, die in waarheid kunnen zeggen : „wij die gelooven, hebben Hem lief” moet deze zendbrief, voorkomende in de Heraut, en wat daarin van de gemeenten verlangd wordt, in den stand van zaken waarin dit genootschap door het bekende besluit der synode thans gebracht is, een zeer pijnlijken indruk hebben gemaaKt. Men begreep, om des gewetens wille, ook iets te moeten doen, opdat de gemeenten niet zouden kunnen zeggen: „men doet niets.” Welnu, men heeft iets gedaan. Nogtans heeft men in den zendbrief een toon aangeslagen, die indien men niet beter wist wat er geschied is, in de onderstelling zou brengen, dat hier slechts sprake is van eene soort van inbreuk, welke althans in geen geval een der hechtste grondzuilen van het christendom ondermijnt. De gemeenten, tot wie de zendbrief is ge richt, hebben hier te doen met een door hare synode gepleegd feit, door hetwelk haar kerk genootschap haar christelijk karakter verliest. Dit feit wordt betreurd en het voetgeven aan het beginsel, dat daaraan ten grondslag ligt, Ia (rpnnnmfl wurub CC/* ~ —• Is hier dan volstrekt geen oorzaak van heilige verontwaardiging, van heiligen ijver voor de eere Gods , over zulk een tergenden opstand tegen zijneeuwigblijvend Woord? Waarlijk men weet bijna niet wat betreurenswaardiger is, öf bet be sluit eener door het ongeloof zoo ver weg gevoerde synode, die in hare blindheid iets dergelijks kon doen, of de wijze waarop over zulk een feit tot de gemeenten in eenen zoo- genaamden zendbrief gesproken wordt. Dergelijke taal kan op den vijand, tegen vien men wil dat de gemeenten zich zullen vapenen, wel geen andere uitwerking hebben lan dat zijn overmoed er door gesterkt wordt. Waarlijk, voor zulk een’ zwakke tegenweer lehoeft hij geenszins beducht te zijn. Een- naal zich in het volle bezit gesteld hebbende ,-an zulk eene sterke verschansing, zal hij liet in gebreke blijven om, ter gelegener tijd, lijn voordeel te doen, om daaruit de geheele legerplaats , in welke de schromelijkste verdeeldheid heerscht en waarin hij zoovele geheime aanhangers telt, te bestoken, en de verdedigers uit het nog onveroverd grond gebied te verjagen met achterlating van deu kostbaren buit, waarvan hij zich zal pogen meester te maken tot eiken prijs. ’t Is de synode gelukt om een, in de 18 eeuwen lange geschiedenis der christelijke a kerk onbekend feit te volbrengen. Maar t kon, vragen wij, haar zulks gelukt zijn, zon- ,, der de heilige toelating Gods naar den on- I veranderlijken regel zijns rijksbestuurs: „Die v onrecht doet dat hij nog onrecht doe, en u die vuil is, dat hij nog vuil worde.” (Openb. c XXII : 11.) Volgens dien regel is er allezins t grond tot de vrees, dat de Synode zal toe- <1 gelaten worden om bij dergelijken Hauwen c wederstand en bij gebrek aan alie verootmoe- v diging, gehoorzaamheid en getrouwheid, van g stoutheid tot stoutheid te gaan , totdat... 1 Maar wat wordt nu in dien zendbrief van de gemeenten verlangd? Dat zij zelve haar r recht zullen laten gelden. Zijn hare voor gangers daartoe dan thans geheel onmachtig c geworden ? Ligt in dit geuite verlangen niet z juist de erkenning dier onmacht opgesloten? s Maar op welke wijze moeten nu de gemeen- e ten hierin handelend optreden ? Zulks wordt 1 in den zendbrief met geen enkel woord aan- 1 gewezen. Moet zulks wellicht door de ge- c meenten bij wijze van protest geschieden, f Doch heeft de ervaring dan nog niet genoeg t geleerd dat met zulke papieren wapenen de 1 spot wordt gedreven, en zij beschouwd wor- c den als dingen slechts goed voor den vod- i denmand. Waarom, ja waarom de gemeenten i zelve niet opgeroepen tot algemeene stem- j uitbrenging over hare hoogste belangen? x Welke indruk moet op de gemeenten zelve < zulk een zendbrief maken? Is in de onder- l stelling, waarvan men uitgaat, dat slechts misnoegen haar tegenover een dergelijk feit e bezielen kan, niet iets zeer kwetsend gelegen ? 1 Tot welk een laag peil van christendom moe- l ten zij dan wel in het oog harer voorgangers i en woordvoerders gedaald zijn, dat men < meent slechts een beroep te kunnen doen op t haar misnoegen, en geenszins op haren ijver < van de eere van Gods Woord? i De gemeenten worden in het slot van den < zendbrief gebeden om niet moedeloos te i worden — maar waarlijk, er is oorzaak van i moedeloosheid in de houding harer voorgan gers zoowel tegenover de synode als tegen < de gemeenten zelve. De gemeenten worden gebeden om in de < waarheid van het evangelie te staan. Wordt < hiermede bedoeld in al de waarheid, of ziet ■ deze bede slechts uitsluitend op dit gedeelte i der waarheid, vervat in Matth. XXVIII: 19? 1 In het eerste geval zullen de gemeenten dan i ook dienen te staan in de waarheid van 2 • Cor. 1 v. 14—18. Dan zullen zij, volgens , dit bevel Gods iets anders hebben te doen ■ dan haar in deze vier punten voorgeschreven i wordt. Dan wordt het voor haar tijd tot , handelen overeenkomstig den wille Gods. De gemeenten worden eindelijk gebeden om ï een beteren toestand der Nederl. Herv. kerk ; te verwachten. Maar op welke gronden die i verwachting steunen moet, wordt voorbedach- i telijk verzwegen. Wij zullen verder over dezen zendbrief. zwijgen; hoewel hij overvloedige stof ople vert tot opmerkingen, welker gegrondheid, volgens de uitspraken der Schrift, inoeielijk zouden te weerleggen zijn. Nog een enkel woord ten slotte. Is er ooit een tijdperk geweest, dan zal het wel dit tegenwoordige zijn, dat in ons land de onafhankelijke christelijke bladen, gelijk de Wekstem en Bazuin, eene gewichtige roeping hebben te vervullen om, nu bijna alle nederl. hervormde organen, in meerder of minder mate, den vreeselijk ontredderden toestand van het hervormd kerkgenootschap op onverant woordelijke wijze verbloemen, dien toestand aan het helderst daglicht te brengen, en een ernstig beroep te doen op de conscientiën dierzelve gemeenten, vooreerst door haar te wijzen op het onheilig spel hetwelk met hare dierbaarste belangen gedreven wordt, en ten anderen op hare dure verantwoordelijkheid tegenover den Heere Jezus Christus als het Hoofd der gemeente, die van haar getrouw heid en gehoorzaamheid eischt, en die zich Z. niet laat bespotten. De Hervorming in Spanje in onze dagen. jjlv is ue oeiaiigvveKKeiiue en veeiuciuveiiuc titel eener Rede door Dr. G. F. Hertzberg, Hoogleeraar in de geschiedenis te Halle, bij gelegenheid van het 25 jarig bestaan der Gustaaf-Adolf-vereeniging in de provincie Saksen gehouden en waarvan dezer dagen .van de bekwame hand van den heer van Lummel eeue vertaling het licht zag. Het zal den lezer niet verwonderen, dat wij ons haasten kennis te nemen van ’t geen door dezen begaafden Professor, uit een geschied kundig oogpunt beschouwd, over de merk waardige godsdienstige beweging onzer dagen in Spanje wordt gezegd. En wij werden niet teleurgesteld in onze verwachting, maar gevoelden ons veeleer gedrongen, eenige hoofd punten uit dit zaakrijk en duidelijk overzicht onder de aandacht te brengen van de talrijke lezers der Wekstem, ten einde alzoo eenigs- zins tot eene ruimere verspreiding er van mee te werken. De Hoogleeraar vangt zijne beschouwing aan met onze aandacht te vestigen op den triumphkreet der Ultramontaansche bladen: I „De groote Protestantsche driehoek: Berlijn, Londen, Geneve bestaat, niet meer. Zij is verdwenen!” Zonder zich echter met deze meening verder bezig te houden, wijst hij < ons daarna op den nieuwen vorm, waarin , ten gevolge der Hervorming in een land, , dat tot dusverre niet ten onrechte als een der hechtste bolwerken der Roomsche kerk werd beschouwd, de strijd tusschen de Evan gelische kerk en het Roomsche gedeelte van Europa’s bevolking zich vertoont. , Een terugblik op Spanje’s geschiedenis is niet onbelangrijk. < Na gedurende bijna zeven eeuwen onder , de heerschappij der Mooren te hebben ge- , zucht, gelukte het de Kastilliaansche ridder schap in verbond met de Roomsche bevolking eerst korten tijd vóór de Hervorming der 16e eeuw aan de overheersching van den Islam in Spanje een einde te maken. En deze omstandigheid was zeker niet bijzonder geschikt, om de harten der Spanjaarden voor de groote beweging der 16e eeuw te openen. Toch deed zich in het midden dezer eeuw de groote Tijdstroom, welke van Wittenberg uitging, ook daar gevoelen. Ja, zelfs liet het zich aanzien, dat meer dan de helft der Span jaarden voor het Evangelie zou worden ge wonnen, zoo het, helaas! niet aan ’t eeuwen oude stelsel der inkwisitie gelukt ware de beweging des Geest.es te onderdrukken. Dr. Hertzberg verhaalt, hoe Karei V zelf en de mannen van zijn gevolg de Evangelie leer uit Duitschland naar zijne Staten mede bracht. Zijn eigen hofprediker (die in 1559 verbrand werd) was met vele aanzienlijke geestelijken de leer van Luther toegedaan; terwijl eene reeks van schrijvers optraden, die het recht der Hervorming verdedigden, waarvan een in 1543 den moed, dien hij had, om aan Karei V eene Spaansche vertaling van het N. T. op te dragen , bijna met den dood moest bekoopen. „folkomene godsdienstvrijheid” was de leuze dezer meer dan eene andere verdrukte kerk. In Sevilla, Valladolid, Leon, Foledo, Arra- gonië, Granada was de Hervorming zóó al gemeen, dat, gelijk een Roomsch geschied schrijver meedeelt, „dat het bijna was, als of geheel Spanje in vlammen stond.” Ontel baar waren de slachtoffers welke door de inkwisitie op de meest gruwzame wijs werden vermoord. Met dezelfde woede waarmede men vroeger de Joden en de Mooren ver volgd had, werden nu de Gereformeerden, de Evangelischen vervolgd. En werkelijk gelukte het Rome, ten koste van het bloed van honderd duizenden martelaren, de geloofs- ëenheid in Spanje te herstellen. Een groot aantal geleerde Protestanten nam de vlucht en in de 17e eeuw stierven, in de tot ver twijfeling gevoerde zielestrijd van enkele mon niken en priesters, in hunne sombere cellen, de laatste geestelijke opwekkingen weg. Met de geschiedenis in de hand toont nu de geachte schrijver aan, welke treurige vruch ten deze tallooze gm welen van het Pauselijke Rome, welke de vervolgingen der Christenen door de Heidenen verre overtreffen, voor het geestelijk en stoffelijk welzijn van Spanje heeft opgeleverd. De verregaande en toenemende onzedelijk heid en gewelddadigheden der Roomsche gees telijkheid leidde eindelijk in 18127 1820 en 1835 om niet alleen de inkwisitie te vernie tigen, maar ook om bijna alle monniken kloosters te doen in beslag nemen en om hare talrijke bezittingen in de hand van den Staat te brengen. Evenwel was de betrekking van het priester- tot het rooverwezen in Spanje (Quirilla) of de invloed der kerk op de ge moederen des volks, toen nog geenszins ver nietigd. Althans na de vreeseïijke omwen teling van 1854, werd nog na eene beraad slaging van 27 dagen over een verzoek om ook andere godsdiensten dan de Roomsche in Spanje toe te staan, met 133 tegen 99 stemmen verworpen. Toch bewijst het getal 99 dat de vrijheidlievende denkbeelden van onzen tijd onder de aanzienlijke standen veld hadden gewonnen en altijd talrijker werden de stemmen welke tegen de onverdraagzaam heid en tyrannie der Staatskerk te velde trokken. Geheel onafhankelijk van dien politiekeu strijd werden echter reeds sedert 1828 uit Toulouse, Bayonue, Pau en Gibraltar Bijbels en N. T. in Spanje binnengesmokkeld. Van daar uit heeft het Britsch en Buiten!. Bijbel genootschap duizende exemplaren der H. S. in dit land verspreid. Merkwaardig zijn dikwijls de uitreddingen, waarvan de kol- porteurs (die, als zij ontdekt werden, met de onteerendste straffen waren bedreigd) wis ten te verhalen. Welke vruchten dit werk heeft nagelaten, laat zich echter moeielijk be palen. Van groote beteekenis werd evenwel voor | dit land de ernstige, moedige en volhardende ! werkzaamheid van twee uitmuntende Spaansche mannen: Don Louis de Usozi Rio en Don | Manuel Matamoros, wier treffende en roe- j rende levens- en lijdensgeschiedenis ons dooi den schrijver achtereenvolgens beknoptelijk | wordt geschetst en tevens hoe de ballingschap van laatstgenoemde tot de stichting van het Seminarie te Pau aanleiding gaf. Doch Matamoros was de eenige niet, die het offer werd van de op nieuw ontwaakte vervolgzucht der geestelijkheid in Spanje, die daarenboven door haar blind partij kiezen voor en beheerschen van de hoe langer hoe despotieker regeering der Bourbons meer en meer de macht over het hart des volks verloor. Van daar dat toen onlangs de geweldige om wenteling plaats vond, er door het gansche land slechts één kreet, die van algemeene godsdienstvrijheid, gehoord werd. Gelijk men weet, liep dit gedeelte van den opstand van dit hartstochtelijke, zwaar geplaagde volk niet geheel zonder schokken af en ontbrak het aan menige nuttelooze uittarting der Roomsche geestelijkheid niet. Maar daarbij kreeg het Protestantisme een frisscheu en krachtigen vooruitgang. Te Cadix, Malaga , Granada, Barcelona , Valladolid en in nog vele honderde plaatsen, maar vooral te Sevilla, waar reeds acht dagen na de afkondiging der geloofsvrijheid door de stedelijke regeering de eerste steen werd gelegd van de eerste Protestantsche kerk in Spanje en waar nu reeds een Protestantsch kerkelijk Dagblad uitgegeven wordt, werden gemeenten gesticht en wat het meest zegt, ook in Madrid zelf ontstonden, binnen weinige maanden slechts, vrije Prot. gemeenten. Algemeen is de gegronde hoop bij de be kwame mannen in Spanje , dat het Evangelie bij dit volk van grooten aanleg den vasten grond vinden zal, die het ter zijner toene mende uitbreiding behoeft. Ik twijfel er niet aan of de Rede van Dr. Hertzberg, waaruit we een en ander overnamen, zal met belangstelling worden gelezen. J. F. GIPS Pzn. Aan den lieer Redacteur van de Wekstem. Mijnheer de Redacteur ! Laat in uw blad eens gelezen mogen wor- len wat uw gevoelen is omtrent de inge- ïomenheid van den bestendigen schrijver in de Wekstem, A. V., met wat de Heer Tinholt n de Stemmen voor Waarheid en Vrede ichreef over het adres of de adressen der >rthodoxen in de Hervormde Kerk aan de :oogenoemde Synode dier kerk, tot vaststel- ing van de Doopsformule. Bij de lezing 'au wat de Brahmin daarover in de St. v. N. en Vr. schrijft, dacht mij zoo dat het ;och onbegrijpelijk is hoe een man van zoo veel verstand, die adressanten hunne hande- ing op zoodanige wijze als in dien brief gedaan wordt, kan gaan verwijten, en de bespottelijkheid daarvan in al hare naaktheid tan gaan voorstellen. Immers is de heer rinholt zelf orthodox, en als zoodanig had lij zijne geestverwanten bij tijds op hunne verkeerde manoeuvre behooren opmerkzaam te naken en daarvan terug te houden. Dat hij lit niet gedaan heeft, moet wel doen ver- noeden, dat hij toen ook niet inzag wat tiem eerst later voor den geest gekomen is, inders zoude zijn stilzwijgen niet anders kun nen worden uitgelegd dan als een voornemen, im zijne geestverwanten in den strik te laten loopen en hoe dan iemand anderen ten toon kan stellen over hunne blindheid, terwijl hij zelf niet ziende was, is het te verwonderen lat dit door eenvoudigen niet kan begrepen worden , gelijk het instemmen daarmede door A. V., in de Wekstem, door eenvoudigen wel niet auders kan opgenomen worden dan als leedvermaak, schadenfreude. Dat dit een en ander niet zeer stichtelijk is te lezen, en door den christen en chris telijke bladen en tijdschriften oNgaarne ge vonden wordt, zult gij mij wel willen toe stemmen Mijnheer de Redacteur. Het pleit toch waarlijk niet voor den christelijken geest wanneer een tal van menschen en daaronder die anders wel voor wakker mogen doorgaan, op dusdanige wijze tegenover hunne bittere vijanden, aan de kaak worden ge steld. Hoe door u daarover gedacht wordt zal, met vele anderen die kennis nemen van wat de zoogenaamde christelijke pers al zoo heeft mede te deelen, en overtuigd wenschen te worden dat die pers het christendom en niet den strijd over het christendom bedoelt, gaarne vernemen. Een onderteekenaar van een adres aan de zoogenaamde Synode van de Herv. kerk. Wij hopen in een volgend No. op dit schrijven terug te komen. J. H. D. Mengelingen. EEN WETENSCHAPPELIJK THEOLOOG. Onlangs ontmoette iemand een tachtig jarige van groote geleerdheid. De man bezat een groote kamer vol boeken en beroemde er zich op dat hij na in de theologie gestu deerd te hebben, alles gelezen had en las wat er in dat vak lezenswaardig in het licht was verschenen. Zijn bezoeker vroeg hem hoe het stond met zijne kennis aangaande de eerste vraag van den catechismus, name lijk of hij reeds wist het eigendom te zijn van den Heere Jezus? Verlegen antwoordde de oude, man dat hij niet wist dat dat ter zaligheid noodig was! Na ongeveer 60 jaren studie nog niet ge leerd te hebben, vrijmoedig het antwoord uit te spreken op de eerste vraag van den Ca techismus , dat bewijst wel dat studeeren al leen niet genoeg is! Te Amsterdam zal op den Hervormingsdag eene vergadering worden gehouden ter be spreking van de belangen der Herv. kerk, naar aanleiding van de Doopskwestie. Ds. J. Eigeman te Delfshaven heeft Z. M. onzen Koning verzocht om, even als in Zwitserland is geschied, een dank- en bededag uit te schrijven om God te danken voor de zegeningen des vredes waarin ons land tot nog toe deelt. Heraut. De bevolking van het koninkrijk der Ne derlanden (volgens de bevolkingsregisters) be stond, blijkens de provinciale verslagen, op 31 December 1869 uit 3,652,072 zielen (1,812,550 mannen en 1,839,522 vrouwen), tegen 3,629,144 (1,801,833 mannen en 1,827,311 vrouwen) een jaar te voren. Z. M. heeft goedgevonden : Zijne Konink lijke Hoogheid den Prins van Oranje, Gene raal der infanterie, opperbevelhebber van het mobile leger , te rekenen van den 30sten dezer , eervol te ontheffen van dat opperbevel, en aan Zijne Koninklijke Hoogheid Hoogstdezelfs bijzonderen dank te betuigen voor de wijze waarop hij zich van zijne veeltijds zoo moei lijke taak heeft gekweten. Ten aanzien van het met onbepaald verlof zenden van de miliciens der verschillende lich tingen , is door den Minister van Oorlog be paald , dat na den laatsten September slechts onder de wapenen worden gehouden: bij de infanterie, de vestingartilerie, het korps pon tonniers en het bataljon mineurs en sappeurs , de miliciens der lichting van 1870 ; bij de kavalerie de miliciens van de lichting van 1869; en bij het reg. veld- en rijdende ar tillerie mede die van de lichting van 1869. Voor het Roode Kruis is nog verzameld te Ammerzoden ƒ220; te Wierden ƒ265; te Markelo ƒ425 ; te Statoren ƒ 58 ; teWarns ƒ212.55; te Molquerum ƒ 123.60; te Koudum ƒ164.70; te Heidenschap ƒ 28.50 ; te Hemelum ƒ 104.75 ; te Hindeloopen ƒ135; te Schipluiden ƒ185.20; te Lisse ƒ713.89; te Monster/'148.05; van eene Dame uit Dordt, die onbekend wenscht te blijven ƒ3000; nog uit ’s Hage ƒ501.70 ; te Bleskensgraaf/'345.89; te Dode- waard ƒ225; te Sneek ƒ 1305.38J/2; te Oir- schot ƒ150; te Beelo ƒ 253.80; te Numans- dorp ƒ660; te Koog en Zaandijk ƒ960; te Brielle ƒ500 ; te Zevenhuizen ƒ 100 ; te Nij- kerk ƒ700; te Axel ƒ360; te Poederoijen ƒ69.47; te Aalst/'68; Middelburg/1562.67. Uit Saarbrücken wordt o. a. het volgende gemeld. ? „Op het oogenblik is hier verdere adsistentie overbodig; den dag na den slag (bij Forbach) lagen hier 5000 gewonden in alle richtingen verspreid; thans echter begint er orde te heerschen in de hospitalen. De Hol- landsche ambulances verdienen boven alle andere lof wegens hare organisatie. 15 grammen kamfer, opgelost in een hal- ven liter gewonen brandewijn, wordt met uitstekend gevolg tegen de longziekte bij het vee aangewend. B. Het klauwzeer en de tongblaar verspreiden zich in onrustbarende mate onder de veekud- den in verscheidene streken van Engeland. Men kan zich moeilijk een denkbeeld vor men van de levendigheid, die te Brussel door de aanwezigheid van duizenden Fransche uit gewekenen heerscht. Het gezamenlijk verlies der Italiaansche troepen bij de bezetting van Rome bedraagt 21 dooden, onder welke 3 officieren en 117 gewonden. Het aantal der gevangenen is 4800 inlandsche en 4500 vreemde troepen. Naar men verzekert zouden aan den koning van Pruisen reeds over de 1000 aanvragen gedaan zijn om permissie te erlangen met een draai-orgel door het land te mogen gaan. Het vroolijkste beleg is zeker dat van Pfalzburg, dat boven op een rots gelegen niet te bestormen is en slechts door geheele insluiting tot de overgave kan gedwongen worden. De toestand van Barzeilles, bij Sedan, is allertreurigst geworden. Twee duizend huizen telde die plaats, en thans is geen enkele dat | niet eene ruïne is geworden, meerendeels staan de muren zelfs niet meer. Allen zijn door het vuur vernield. De vorderingen van den heer von Bismarck hebben zich bepaald tot de overgave van Straatsburg, Toul en Verdun en eenige andere bepalingen in verband met de zorg voor de voeding van liet leger. Deze billijke vorde ringen zijn op 25 dezer door de Parijsehe regeering verworpen. De overgave van liet fort op den Mont Valérien is van de Duitsche zijde niet verlangd. Varia. Volkswapening. «Als lid der Tweede Kamer, ben ik steeds een verklaarde vijand , geweest der bezuinigings-politiek, die de kos ten voor het leger en vloot bijkans voor geldverspilling hield. Ook thans (de niet deskundigen hebben in onze dagen het hoogste woord) durf ik het vermoeden uiten dat het een weldaad, fyziek en moreel, voor het volk zijii zou, wanueer aan de eerste burgerpligten (uit historie in de grondwet overgebragt) door alle ingezetenen van het Rijk, in eene organisatie soortgelijk aan die der Pruissische Landwehr, voldaan werd.” In 1867 geschreven. In 1870, niet zonder reden , herhaald. Een TIJDVB.AAG. Zou liet ongerijmd zijn te beweren dat vrede of oorlog een onder werp tan gemeen overleg behoort te zijn. (Ned. Gedachten 44.) Kennisgeving. De Vergadering der klasse Leiden zal D. V. op Woensdag a. s. 5 October in het kerkgebouw op de Hooigracht te Leiden gehouden worden. De Predikanten-conferentie, op Dins dag 4 October bepaald, zal door om standigheden niet kunnen plaats vinden. Liefdegiften. IV. Ontvangen voor de Theol. School: n gi Van de Gemeente Groningen f 23. Z1 „ ,, Sauwert „5.35 j, „ „ Bedum » 20.325 „ „ Thezinge » 6.10 „ „ ten Boer » 7.25 * „ Zuidbroek » 15.—. „ „ Sappemeer 946 „ „ Kielwindeweer ...» 7.92 l „ Haren 7.97* j, „ Aduard 8.49’ B „ » Ezinge, 2 coll. ...» 15.26 j, „ » Boskoop 10.11 e. „ „ Stedum » 5.62 t „ „ Alblasserdam. ...» 7.44 j- B „ Giessendam. ... „ 10.— ? n „ Barendrecht. ... „ 4.— „ „ „ Heerjansdiim. ... „ 3.48 e „ „ ’s Gravendeel. ... „ 11.80 v „ „ Sliedrecht 15.— „ „ Pntterslioek. ... „ 5.— „ „ Dordrecht (Kromhout). » 20.40 „ „ Arum 4.52 Ontvangen voor da Zending: v De P. C. van de Gem. ’s Gravenmoer. „ 6.32 8 „ „ Stedum. ...» 7-91 8 „ ,, Lioessens ...» 11.35 1 „ „ Arum. ... „ 5.28 ’ » » Groningen ...» 31.50 „ Bedum. ... „ 30.41 „ „ Thezinge ...» 7.58 1 „ „ Zuidbroek ...» 12.475 1 „ Sappemeer ...» 10.— | „ „ Kielwindeweer. » 10.375 ' „ Haren. ... n 5.25 ' , , Aduard 9.45 ' „ „ Ezinge. » 10.975 Van de Kinder-Zending-Vereen.: de Hei- denpenniug” te ’s Bosch 15. Van de Jong.-Vereen, te Niezijl. ...» 30. „ „ „ Meppel ...» 2.50 Ontvangen voor het bouwen der Collegiezaal: Van de Gemeente Zwartewaal .... ƒ 5.86 „ „ Stellendam 8.— „ „ ’s Gravenmoer ...» 6.30 „ „ Zeist 15.16’ „ , Lioessens » 16.85 „ „ Terwispel 6.— „ „ _ Winterswijk. » 4.75 „ „ Diever 5. — „ „ Oldeboorn...«.» 12.— „ „ Zuidbroek «25.— „ „ Baflo „11.65 CULEMBURG. Sedert de vorige opgave, ontvangen van de ge meente Baambrugge ƒ6.27; Leensjf 10.—; Brui- nisse ƒ 7.50; Edam ƒ 3.—; .Westmaas ƒ 3.—; Sleeuwijk ƒ 9.—; Jongel. vereen, te Niezijl ƒ 10.—; van Ds. B. te N. ƒ 5.— ; Vriezeveeu ƒ4.40; Sneek, gevonden in het kerkzakje ƒ 5.—; opbrengst der collecte aldaar ƒ32.— ; Garrelsweer ƒ 22.49’; Winschoten ƒ 15.24; Stads-Mussel-Kanaal ƒ10.10; ldskenhuizen van N. N. ƒ7.—; Borger ƒ4.25; Zalk ƒ 8.40. De Kerkeraad der gemeente zegt den broeders hartelijk dank niet alleen voor hunr.e gaven, maar ook voor hun hartelijk en deelnemend schrijven. Die broeders beseffen onzen toestand. Een der broeders schreef ons: Als gij maar niet moede wordt bij God en menschcn uwen nood te klagen, dan zult gij ten laatste geholpen worden. Een ander broeder haalde in zijn schrijven aan: „1 Joh. 3 : 17.” Broeders die ons tot dusverre te vergeefs op uwe hulp deed wachten, lees dat woord eens, en behartig hetzelve, zoo worde God verheerlijkt, en zijne ge meente aan deze plaats bevestigd, ten spijt der vij anden, die ons en Sion gram zijn. De Kerkeraad voornoemd, T. Meusteb, Praes. J. van den Beug , Scriba. g Culemburg, 27 Sept. 1870. S - 4 Bij mij ontvangen voor de noodlijdende gemeente te Culemburg van C. II. V. te Goes ƒ 4.50; van de gemeente Holten ƒ 9.30. J. H. D. ~.. Ü Ds. Schuurman heeft mij verzocht in ons Blad „ kennis te geven, dat bij ZEerw. voor zijue gemeente P te Zwartewaal is iugekomen van de gemeente: D Pernis ƒ 9.65; Dordrecht ƒ 19.22; Bodegraven j< ƒ 12.95; Giossendaui ƒ 12.— ; Leiden (Hooigracht) z ƒ 22.—. ZEerw. schrijft mij: „Als iedere, gemeente over eenkomstig het besluit der Prov. vergadering ons een weinig helpt, dan worden wij ontwijfelbaar gered. Het is hier eene arme visschersplaats, die met dezen oorlog ook belangrijke schade heeft geleden.” Wij hopen dat de gemeenten in onze Provincie aan het besluit en de opwekking der vergadering uitvoering zullen geven. Met ƒ 500 is Zwartewaal geholpen; de gemeente is te zwak om het bijeen te brengen, zij heeft reeds veel gedaan. Kom, broeders kerkeradeu I ondersteuuen wij die kleine gemeente, c als de 70 gemeenten in de Provincie elk iets doen t is zij geholpen. Help spoedig 1 Men gelieve de j gelden op te zenden aan .het adres van Ds. J. Schuurman te Zwartewaal. J. H. Donner. Giften uit andere provinciën, ook van particidie- l ren of vereeuigingen zullen door Ds. Schuurman met dank ontvangen en in Weksfem en Bazuin vermeld worden. Iterk- eu fe$cliooliiieu.wis. Ds. Oosterhagen van Hoogkerk is beroepen te Marum; Ds. W. I oorn van Deventer andermaal te Bergum; de Cand. J. Verhave te Haren. Ds. W. Koopmann te Barendrecht heeft bedankt voor het beroep naar Pella Jowa (N. Amerika); Ds. A. Brink te ter Neuzen voor dat naar Melis kerke. Ds. J. Greven te Dinteloord heeft het beroep naar Uithuizen aangenomen. VEERE, (Zeeland), 18 Sept. 1870. Heden werd in ons midden bevestigd de WelEerw. Heer P. den Boer, door den WelEerw. Heer M. Keulemans, con sulent der gemeente. De bevestiger sprak naar aanleiding van Hebr. 13 : I7« en des namiddags aanvaardde ouze leeraar zijn dienstwerk met de woorden van Paulus, Efez. 3:8. Groot was de toe loop om Gods Woord te hoorm. Ruste Gods milde zegen in Christus op de middelen, die aan gewend zullen worden, opdat in deze stad, waarin zulk een verval is in leer en in leven, ware vroom heid en godsvrucht bloeije! In naain van den Kerkeraad, J. Volkers, Oudl. Ontvangen na de verzending van ’t vorig No. LEEUWARDEN, 23 Sept. 1870. Tengevolge van ; het bedanken van den WelEerw’. Heer J. W. A. Notten, predikant te Middelharnis, voor onze roeping, welk bericht wij den 18den dezer ontvingen, is heden in onze vergadering eene nieuwe nominatie gemaakt, en wel bestaande uit de WelEerw. Heeren I. H. Donner te Leiden, W. H. Gispen te Kampen en L. Lindeboom te ’s Hertogenbosch. Uit dit drietal zal zoo de Heere wil er een gekozen worden ter vervulling der ledige plaats alhier. Dat tot dat einde de Heere zijn zegen over ons gebiede, opdat wij zijnen wil mogen doen, is onze wensch. Namens deu Kerkeraad, Th. de vValle, Scriba. URETERP, 25 Sept 1870. Nadat wij vijf weken in zeer veel onrust doorworsteld hebben, mochten wij heden morgen uit den mond van onzen zoo innig geliefden leeraar, den WelEerw. Heer C. J. 1. Eu- gelbregt, de blijde tijding vernemen, dat ZEerw. ua biddende overweging met volle vrijmoedigheid voor de gemeente Hazerswoude had bedaukt. Tranen waren op veler gelaat de tolken der groote blijdschap. Dat dit besluit met ’s Heeren zegen bekroond worde, en dat ZEerw. nog lang in ons > midden moge arbeiden tot bekeering van zond ren, uitbreiding der gemeente eu tot heil van Gods > koninkrijk. Dat ook de roepende gemeente spoedig voorzien worde van een herder en leeraar, is onze wensch en bede. , Namens den Kerkeraad, L. Veenema, Scriba. SCHEEMDA, 26 Sept. 1870. Was men hier een r eks van jaren verstoken van het voorregt waarin vele andere gemeenten reeds lang mogten deelen, zoodat men nog nimmer een eigen leeraar mogt bezitten en tot het houden der godsdienstoefeningen gedurig van de eene plaats u ar de andere moest verhuizen, in het laatste jaar mogt men zich in eene gunstige verandering van omstandigheden ver- ’ heusren. In Nov. 1869 werd een doelmatig kerkge bouw voor de onderlinge zamenkomst iugewijd, in den loop van dezen zomer eene geschikte predikants- woning gebouwd, die thans nagenoeg gereed is, en gisteren werd onder leiding van den consulent Ds. R. T. Kuiper van Wildervank, uit een te voren geformeerd drietal, bestaande uit. de leeraren J. Groe- > newegen van Alidwolda, E. Harkema van XV inscho ten eu L. J. Hulst van Stads-Kanaal, eerstgenoemde met algemeene stemmen tot herder en leeraar ver- kozen. Dat de Koning der kerk ZWelEerws. hart - neige om de roeping op te volgen, is de vurige .. wensch en bede van de gemeente en van velen die. • met ons de openbare godsdienst bijwonen. ) ’ Namens den Kerkeraad , W. T. VeldmaiN, Oudl. De heer van Kluijve, hoofdonderwijzer te Gorin- ) i chem, heeft het beroep als zoodanig naar Middelburg 3 > aangenomen. rs Correspondentie. N. N. 25 Juli j. I. zijn er in het kerk- , zakje ƒ4.00 voor de Zending gevonden; wan- | ( neer liet niet uitdrukkelijk door den gever wordt verzocht, wördt er van giften in de I kerkzakjea geene melding gemaakt in o na Blad. J J. H. D. A d v e r t e n t i ë n. Heden behaagde het den Heere mijne geliefde Echtgenoot, MAGDALENA SIMONS, in den ouderdom van rnim 43 jaar, na een kortstondige ongesteld heid, van mij weg te nemen. Met mijne twee kinderen betreur ik in haar eene onwaardeerbare Echt genoot en Moeder en vindt alleen troost 1 in de wetenschap dat zij bij den Heere ' is, Die haar heeft liefgehad, en wien zij zoo teederlijk liefhad en diende. ( Leiden, 25 Sept. 1870. D. B. POST. ’ ‘ Men verlangt ten spoedigste een KLEEDEIlllAKERSK’iECHT, , goed gedrag, loon naar bekwaamheid, bij H. DONKER, Kleedermaker te $ Hiloersum. In de volgende week kan men in alle Boekwinkels inteekenen op de Niauwe Stuiverspreeken. i Als Medewerkers hebben zich thans aangemeld, de H.H. Predikanten. ( J. VAN ANDEL, te Zutphen. B. J. BENNINK, te Stedum. L. VAN uELLEN, te Sassenheim. J. H. DONNER, te Leiden. W. DOORN, te Deventer. N. H. DOSKER, te Zwolle. W. H GISPEN, te Kampen. J. VAN GOOR, te Boxuin. G. HEMKES, te Leek. T. HETTEMA Hzn., te Giessendam. H. OP ’THOLT, te Heeinse. W. P. DE JONGE, te Enter. W. KOOPMANN, te Bareudrecht. A. KOPPE, te Schildwolde. J. R. KREULEN, te Utrecht. O. LOS, te Nieuwer-Amstel. J. P. v. D. MAAS Jr., te Beekbergen. H. H. MIDDEL, te Wolphaartsdijk. R. SYBHANi I, te Houwerzijl. H. VISSINK, te Bolsward. P. BEITER, Boekhandelaar te Gro ningen, debiteert met goed succes: S( GROENEWEGEN, Lofzangen Israëls, 2 dln. f 0.50 SCHRADER, Over den Catechismus, 2 dln. „ 2.— NAHUIS, Over ’t ko t begrip, 2 dln., elk dl. „ 0.75 Korte verklaring van het kort begrip H 0.30 VERSCHUIR, Zelfonderzoek, in 7 zamensprak. „ 0.25 CHRISTIN! v. d. BRINK, Bekeering. „ 0.30 J. BEI.JER, Journaal gehoud. van Nederl naar Zuid-Afrika, in .861. w 0.50 Journaal gehoud. van Port-Eli- sabeth naar Reddersburg. „ 0.35 Journaal gehoud. van Redders burg naar en door eenige deelen I van den Oranje-Vrijstaat, enz. „0.70 g Journaal gehoud. van Redders burg naar Rustenburg. „ 0.50 r De Mormonen in Zuid-Afrika, E en een aanhangsel over de Vrij- z metselaren 0*30 Op heden voorhanden: Extra beste groote STATENBIJBELS, Bijbelverkl. f van Klinkenberg, enz., en meer dan twaalf dnizend verschil- ! lende BIIEKWEBKEA over onderschei- ' dene vakken van GODGELEERDHEID v en OUDE TALEN, volgens Prijs-Cata- t logus I, III, IV, die op franco aanvrage ter inzage te verkrijgen is. c Rnim voorzien van DUITSCHE, c FRANSCHE en ENG. TAAL- en z WOORDENBOEKEN en ATLASSEN, 1 tegen verminderde prijzen. En voor verminderden prijs, < Een juweel van een Boek: Beyschlag, een vroeg ontslapen dienaar ( van den Heer en Lessing Nathan, ( 3 dln., in plaats van ƒ 4.75 voor ƒ 1.25. ~■ .' .... I Aan H.H. Agenten en Secretarissen ( Ier Hulp vereeuigingen voor Gerefor- ( neerd Schoolonderwijs is ter kennis- j naking verzonden: l DE PAPIEREN AGENT : VOOll CEttEFURIIEERB. DOOR II. BEUKER. No. 2. BVER CIIRIST. NAT. SCIKMMTO. Wie verder een Ex. ter kennismaking verlangt, om daarna een getal ter ver spreiding aan zijn Boekh. te bestellen, gelieve hiervan franco kennis te geven aan den uitgever G. Ph. ZALSMAN te Kampen. BERIGT AAN LANDVERHUIZERS. ISïaar IXew-Yorlcs Per Stoomboot via LIVERPOOL: Vertrek van HARLINGEN en ROT TERDAM eiken Zaturdag. Per Stoomboot via GLA.SGOW: Ver trek van ROTTERDAM eiken Zaturdag. Per Stoomboot van BREMEN: Één- a tweemaal per week afvaart van BRE MEN. N aar Baltimore : Van BREMEN elke veertien dagen per Stoomboot. Nadere informatiën zijn te verkrij gen bij WAMBERSIE X ZOON, Cargadoors te Rotterdam, of bij hunne Agenten: R. van HETTINGA Dzn., te [larlingen. H. W. SGHURINGA, „ Olrum. W. VELDHUIZEN, „ Uithuizen. O. MULDER, ,, Groningen. H. M. KIMM, „ Muntendam. K. HUIZING, „Assen. A. HOUWINK Lzn, „Meppel. K. DE WIT, „Franeker. Folkebt HEFSTRA, Zaad- kooper ,, Harlingsn. H. KUIK, „ Zuid Barge. H. TIJBEN, Mr. Bakker ,, Sclioonebeek. G W. van dkb ZEE, „ Sneek. E. EISINGA v. d. KAM, Goudsmid „ Elburg. P. KEUNING, te Westergeest, prov. Friesland. Aan Heeren Predikanten en Zondag- schoolonderwijzers is verzonden een vel Catechisatie- en Zondagschoo1 vragen DOOR T. HETTEMA Hzn. Prijs per 10 vel 50 Ct. Vel 2 gaat spoedig ter perse. Wie dit eerste vel niet ontving en er kennis mede wil maken, gelieve hiervan franco bericht te zenden aan den uitgever G. Ph. ZALSMAN te Kampen. Deze kaartjes behelzen vragen over de Bij- belsche geschiedenis, op ieder kaartje komen twee of drie, soms vier vragen voor, achter iedere vraag staat, een cijfertje, dat heenwijst naar bijbelplaatsen , die het antwoord op de vraag behelzen, zeer enkele vragen zijn zonder teksten. De steller stelde zich bij de bewerking kin deren voor, die van de allereerste beginselen der Bijbelsche geschiedenis niet geheel vreemd zijn. Verder heeft hij in de zamenstelling meer en minder gevordenden, zorgvuldig voor oogen gehouden. De onderwijzer kan dit bij de uitdeeling er van ook in ’t oog hou den. Steller bedoelt met deze kaartjes niets anders dan den leerling vroegtijdig aan den Bijbel te gewennen. Hij is van meening, dat het onderwijs dier leerlingen, vo r wie de kaartjes bestemd zijn, veelal eenzijdig is — omdat men te veel van het geheugen vordert en te weinig op de ontwikkeling van het oordeel werkt. Laat men de kinderen deze kaartjes, met eenig onderscheid uitgereikt, gebruiken, onwillekeurig worden zij dan her innerd aan hetgeen zij bereids in de vraag boekjes geleerd of van de vertelling des onderwijzers gehoord hebben, terwijl zij om de vragen te kunnen beantwoorden, zich ge noodzaakt zullen zien den Bijbel op d e plaat sen na te slaan , die door de cijfertjes wor den aangewezen — zoo wor t hun oordeel gemakkelijk, doelmatig en noodzakelijk ge scherpt. De eerste serie behandelt de geschiedenis van de schepping tot Abraham. De uitgever stelt zich voor zoo het reeds verschenen vel eenigen aftrek mocht vinden , om spoedig een ander over het N. L. uit te geven en dan langzamerhand met de uitgave voort te gaan. I TE KAMPEN, BIJ G. PH. ZALSMAN. N°. 40. 1870< B IJ B L A B DER WEKSTEM, van Zaturdag 1 October. De prijs van dit Bijblad is voor de geabonneerden op de Wekstem 30 Ct. per kwartaal. Voor niet geabonneerden is liet ook afzonderlijk o. v/u. pcx uiw uuMuueii. i^s usiuugeu irauco aan uen uitgever Ur. th. ZjALölvIAIN te Kampen. Een andere proeve ter oplossing' van de vraag-: Is Adam volmaakt gefabriek zoo ja, kon hij dan zondigen? Het eene woord lokt het ander uit. Zoo doet ook de aan het hoofd dezes geplaatste vraag, voorkomende in het Bijblad No. 30 van de Wekstem. Ds. Felix heeft haar in het Bijblad No. 34 en 35 in zuiver Geref. en gezond wijsgeerigen zin trachten te beant woorden. Of ZEerw. met dit antwoord de mogelijkheid van Adam’s overgang uit den volmaakten in den onvolmaakten toestand voor het denken voldoende heeft opgelost, betwijfel ik zeer. Althans, ik kan ’t niet vinden. Over iets redeneeren en aan iets eene onbetwistbare oplossing geven, is nog al verschillend. Dit is door den geachten schrijver niet in ’t oog gehouden; anders zou hij zich gewacht hebben, te zeggen, dat hij geen bezwaren omtrent genoemde vraag ke.nde, tenzij men stoutweg de volmaaktheid van Adam loochende. Maar ter zake. Het staat bij ZEerw. vast: Adam is volmaakt geschapen. Als eerste bewijs voor deze stelling wordt bijgebracht dat God na het voleindigde scheppingswerk zeide: „het was zeer goed.” Hieruit wordt door hem de wel zeer populaire maar niet bijzonder degelijke gevolgtrekking gemaakt: „wat in den mond van den heiligen God voorkomt als goed, is voor mij volmaakt goed” niet „half goed.” Zulk een verklaring smaakt wel wat naar enthusiasme, waarbij elke redelijke twijfel, die zijn grond vindt in een verstandig nadenken over zaken, als ongeoorloofd en Gode onwaardig gebrand merkt wordt en aan gezonde Schriftverklaring niet te denken valt. Ds. Felix zou toch, wilde hij zijn eigen redeneering getrouw blij ven, aan iemand, die hem vroeg, hoe men de woorden: „God zeide: er zij licht” te ver staan had, daar de hemellichten eerst op den vierden dag het aanzijn hebben gekre gen, ten antwoord moeten geven: wat God licht noemt, is voor mij volkomen licht. Dat zou een bespottelijk antwoord zijn. Ik ver trouw dan ook, dat ZEerw. er in de verste verte niet aan denken zou zulk een onzinnig antwoord te geven. Het gaat dus ook vol strekt niet op om op bovengenoemde wijze uit: „het was zeer goed” de volmaaktheid van Adam te bewijzen. De schrijver moest er echter m. i. wel toe komen op dusdanige manier te redeneeren, omdat hij voor zijne stelling van één argu ment er twee ging maken. De uitdrukking „het was zeer goed,” op den mensch toe gepast, zal toch wel niet anders beteekenen dan naar Gods beeld geschapen te zijn, d. i. in kennis, gerechtigheid en heiligheid, ja, veeleer wordt het eerste dooi het laatste verklaard en kan dus onmogelijk als een afzonderlijk bewijs gelden. 