Godišnje izvješće 2018. : pravosudna aktivnost : pregled pravosudne aktivnosti Suda i Općeg suda Europske unije.
Om dit algemene beginsel te eerbiedigen, moet een inspectiebesluit dan ook beogen de noodzakelijke bewijsstukken te verzamelen om de juistheid en de strekking na te gaan van een bepaalde situatie feitelijk en rechtens waarover de Commissie reeds gegevens in haar bezit heeft die voldoende ernstige aanwijzingen vormen voor de verdenking van een inbreuk op de mededingingsregels. Aangezien de omvang van de aan de personeelsleden van de Commissie verleende bevoegdheden wordt afgebakend door de motivering van een inspectiebesluit, verzet voornoemd algemeen beginsel zich derhalve ertegen dat in een inspectiebesluit formuleringen worden opgenomen die deze omvang verder zouden uitbreiden dan wordt gerechtvaardigd door de voldoende ernstige aanwijzingen waarover de Commissie op de datum van vaststelling van een dergelijk besluit beschikt. In casu kon niet louter op grond van de motivering van het bestreden besluit worden aangenomen dat de Commissie op de datum van vaststelling van dit besluit inderdaad beschikte over aanwijzingen die voldoende ernstig waren om een inbreuk op artikel 102 VWEU te doen vermoeden. In die omstandigheden moet volgens het Gerecht in het licht van andere relevante factoren worden onderzocht of de Commissie op de datum van vaststelling van het bestreden besluit beschikte over aanwijzingen die voldoende ernstig waren om een inbreuk op artikel 102 VWEU te doen vermoeden. Aldus oordeelt het Gerecht op basis van de gegevens die reeds in het dossier waren opgenomen, waaronder een deskundigenverslag dat in het kader van de nationale procedure was uitgebracht door een Tsjechische universiteit, dat de Commissie over aanwijzingen beschikte die voldoende ernstig waren om te doen vermoeden dat verzoekster inbreuk had gemaakt op artikel 102 VWEU door sinds 2011 afbraakprijzen toe te passen op de verbinding Praag-Ostrava. Daarentegen oordeelt het, op basis van onder meer de door de Commissie overgelegde stukken, dat deze instelling niet over dergelijke aanwijzingen beschikte met betrekking tot een inbreuk door verzoekster op artikel 102 VWEU, bestaande in andere vormen van inbreuk dan de vermeende toepassing van afbraakprijzen op de verbinding Praag-Ostrava of met betrekking tot andere verbindingen dan de verbinding Praag-Ostrava; het verklaart het bestreden besluit in zoverre dan ook nietig. III. Staatssteun 1. Begrip staatssteun a.  Bepalen van het bedrag van de steunverlening – Begrip economische activiteit In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 25 januari 2018, BSCA/Commissie (T-818/14, EU:T:2018:33), was bij het Gerecht beroep ingesteld strekkend tot nietigverklaring van een aantal bepalingen van het besluit van de Commissie van 1 oktober 2014 betreffende de steunmaatregelen die door België ten uitvoer waren 186 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedengelegd ten gunste van Brussels South Charleroi Airport (BSCA) en de luchtvaartmaatschappij Ryanair Ltd. 22 Dit besluit lag in het verlengde van het arrest Ryanair/Commissie23, waarin het Gerecht de beschikking van de Commissie van 12 februari 2004 betreffende de voordelen die het Waalse Gewest en BSCA aan de luchtvaartmaatschappij Ryanair hadden verleend bij haar vestiging in Charleroi, had nietig verklaard. 24 Het bevatte een verduidelijking ten aanzien van de steun die bepaalde regio’s hadden toegekend aan luchthavens die low-costluchtvaartmaatschappijen ontvangen. Ditmaal wijst het Gerecht het beroep af. Het Gerecht roept allereerst in herinnering dat het criterium ter bepaling van het tijdstip waarop steun is toegekend, bestaat in het juridisch bindende besluit waarmee de bevoegde nationale autoriteit zich ertoe verbindt steun te verlenen aan de begunstigde ervan. Het overweegt vervolgens dat de door verzoekster ingeroepen besluiten van 20 juli en 8 november 2000 geen juridisch bindende en concrete verbintenissen van de Waalse regering ten aanzien van haar bevatten. Ter beantwoording van de hem voorgelegde vraag of, zoals verzoekster beweerde, een systeem dat vliegtuigen in staat stelt om de landingsbaan bij slechte zichtbaarheid te naderen, moet worden aangemerkt als een investering van niet-economische aard, merkt het Gerecht op dat onder economische activiteit wordt verstaan iedere activiteit bestaande in het aanbieden van goederen en diensten op een bepaalde markt, dit in tegenstelling tot activiteiten die tot de uitoefening van overheidsbevoegdheden behoren. Een landingsinstrument waarbij gebruik wordt gemaakt van het radiosignaal om de precisie bij de landing van een vliegtuig dat de landingsbaan nadert te vergroten, speelt – ook al is het verplicht en draagt het bij tot de veiligheid van de landingen – geen rol bij het toezicht op en de bewaking van het luchtruim en houdt evenmin verband met een andere overheidsbevoegdheid die in een luchthaven kan worden uitgeoefend. Het draagt bij tot het verlenen van de diensten die een civiele luchthaven in een mededingingssituatie aan luchtvaartmaatschappijen aanbiedt in het kader van haar algemene activiteit die economisch van aard is.  Het ontbreken van een dergelijke uitrusting heeft slechts tot gevolg dat de luchtvaartmaatschappijen die een bepaalde luchthaven aandoen, bij bepaalde weersomstandigheden hun vluchten zullen annuleren of laten uitwijken naar andere luchthavens die wel met een dergelijk instrument zijn uitgerust. Een luchthaven die niet met dit instrument is uitgerust, bevindt zich ten opzichte van een luchthaven die wel over een dergelijke uitrusting beschikt dus weliswaar in een minder gunstige concurrentiepositie, maar deze vaststelling kan niet meebrengen dat die uitrusting niet als een economische activiteit wordt aangemerkt. b. Selectiviteit op het gebied van belastingen In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 15 november 2018, Banco Santander en Santusa/Commissie (T-399/11 RENV, EU:T:2018:787), ging het om een regeling op grond waarvan ondernemingen met fiscale woonplaats in Spanje de goodwill uit de verwerving van deelnemingen in ondernemingen met fiscale woonplaats in het buitenland konden afschrijven. In dit arrest en in vijf andere arresten die op dezelfde dag zijn gewezen (arresten van 15 november 2018, Axa Mediterranean/Commissie, T-405/11, niet gepubliceerd, EU:T:2018:780, Sigma Alimentos Exterior/Commissie, T-239/11, niet gepubliceerd, EU:T:2018:781, World Duty Free Group/Commissie, T-219/10 RENV, EU:T:2018:784, Banco Santander/Commissie, T-227/10, niet gepubliceerd, EU:T:2018:785, en Prosegur Compañía de Seguridad/Commissie, T-406/11, niet gepubliceerd, EU:T:2018:793), 22| Besluit C(2014) 6849 final van de Commissie van 1 oktober 2014 betreffende de maateregelen SA. 14093 (C 76/2002) door België ten uitvoer gelegd ten faveure van BSCA en Ryanair. 23| Arrest van 17 december 2008, Ryanair/Commissie (T-196/04, EU:T:2008:585). 24| Beschikking 2004/393/EG van de Commissie van 12 februari 2004 betreffende de voordelen die het Waals Gewest en Brussels South Charleroi Airport hebben verleend aan de luchtvaartmaatschappij Ryanair bij haar vestiging in Charleroi (PB 2004, L 137, blz. 1). B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 187 betreffende verzoeken om nietigverklaring van een aantal bepalingen van besluit 2011/282/EU25, buigt het Gerecht zich opnieuw over het al dan niet selectieve karakter van de betrokken belastingmaatregel, nadat het Hof in hogere voorziening de arresten had vernietigd26 waarin het Gerecht had geoordeeld dat de Commissie het selectieve karakter van deze maatregel niet had aangetoond.  27 Aan de hand van de door het Hof in zijn arrest in hogere voorziening voorgestelde methode in drie stappen om de selectiviteit van een nationale belastingmaatregel te bepalen28, merkt het Gerecht op dat in de rechtspraak de nadruk wordt gelegd op een selectiviteitsbegrip dat gebaseerd is op het onderscheid tussen ondernemingen die ervoor kiezen bepaalde transacties te verrichten en andere ondernemingen die ervoor kiezen deze transacties niet te verrichten, en niet op het onderscheid dat tussen ondernemingen bestaat in verband met hun specifieke kenmerken. Op grond hiervan oordeelt het Gerecht dat een nationale belastingmaatregel als de litigieuze maatregel, die een voordeel verschaft waarvan de toekenning afhankelijk is van een bepaalde economische transactie, ook selectief kan zijn wanneer het – gelet op de kenmerken van de betreffende transactie – aan elke onderneming vrijstaat ervoor te kiezen deze transactie te verrichten. In casu acht het Gerecht het terecht dat de Commissie in het kader van de eerste stap van voormelde methode het onderzoek van het selectiviteitscriterium niet heeft beperkt tot de verwerving van deelnemingen in niet- ingezeten vennootschappen, en dus als normale regeling de fiscale behandeling van goodwill in aanmerking heeft genomen in plaats van de bij de litigieuze maatregel ingevoerde fiscale behandeling van financiële goodwill. Volgens het Gerecht heeft de Commissie eveneens terecht geoordeeld dat de litigieuze maatregel, door de afschrijving van goodwill mogelijk te maken bij de verwerving van deelnemingen in niet-ingezeten vennootschappen, dergelijke transacties anders behandelt dan de verwerving van deelnemingen in ingezeten vennootschappen, terwijl de juridische en feitelijke situatie bij deze twee soorten transacties vergelijkbaar is uit het oogpunt van de doelstelling die met de normale regeling wordt nagestreefd. Aangezien de toepassing van de litigieuze maatregel dus leidt tot een verschillende behandeling van ondernemingen die zich nochtans in een vergelijkbare situatie bevinden, hebben de door die maatregel gesorteerde effecten in elk geval tot gevolg dat de maatregel, gelet op het beginsel van fiscale neutraliteit, niet gerechtvaardigd kan worden geacht. c.  Toerekenbaarheid – Beginsel van de voorzichtige particuliere investeerder In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 13 december 2018, Comune di Milano/Commissie (T-167/13, EU:T:2018:940), was bij het Gerecht beroep ingesteld tot nietigverklaring van het besluit waarbij de Commissie de steunregeling in de vorm van kapitaalverhogingen die SEA Spa, de exploitant van de luchthavens Milaan- Linate en Milaan-Malpensa (Italië), had doorgevoerd ten behoeve van Sea Handling SpA, een nieuwe 25| Besluit 2011/282/EU van de Commissie van 12 januari 2011 inzake de fiscale afschrijving van financiële goodwill voor de verwerving van deelnemingen in buitenlandse ondernemingen C 45/07 (ex NN 51/07, ex CP 9/07) die door Spanje is toegepast (PB 2011, L 135, blz. 1). 26| Arrest van 21 december 2016, Commissie/World Duty Free Group e. a. (C-20/15 P en C-21/15 P, EU:C:2016:981). 27| Arresten van 7 november 2014, Banco Santander en Santusa/Commissie (T-399/11, EU:T:2014:938), en 7 november 2014, Autogrill España/Commissie (T-219/10, EU:T:2014:939). 28| Deze methode houdt in dat eerst wordt bepaald welke algemene of „normale” belastingregeling in de betrokken lidstaat geldt (eerste stap) en vervolgens wordt aangetoond dat de belastingmaatregel in kwestie afwijkt van die algemene regeling doordat hij differentiaties invoert tussen marktdeelnemers die zich bevinden in een feitelijke en juridische situatie die vergelijkbaar is uit het oogpunt van het doel van de algemene regeling (tweede stap). Het begrip staatssteun ziet evenwel niet op maatregelen die a priori selectief zijn omdat zij een verschil in behandeling invoeren tussen ondernemingen die zich bevinden in een feitelijke en juridische situatie die vergelijkbaar is uit het oogpunt van het doel van de betreffende juridische regeling, wanneer de betrokken lidstaat kan aantonen dat die verschillende behandeling gerechtvaardigd is omdat zij voortvloeit uit de aard of de opzet van het stelsel waarvan die maatregelen deel uitmaken (derde stap). 188 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenonderneming die volledig door haar werd gecontroleerd, onverenigbaar met de interne markt had verklaard. 29 Tot staving van zijn beroep voerde verzoeker onder meer schending van artikel 107, lid 1, VWEU aan, enerzijds omdat de Commissie ten onrechte zou hebben vastgesteld dat er een overdracht van staatsmiddelen had plaatsgevonden en dat de betrokken maatregelen konden worden toegerekend aan de Italiaanse Staat en anderzijds omdat de Commissie het criterium van de particuliere investeerder zou hebben miskend. Het arrest verduidelijkt de criteria van de toerekenbaarheid van steunmaatregelen aan de staat en van de bewijslast inzake het beginsel van de voorzichtige particuliere investeerder.  Wat de toerekenbaarheid van de betrokken maatregelen aan de staat betreft, moest het Gerecht zich uitspreken over de vraag of de toerekenbaarheid aan de staat van de betrokken steunmaatregelen, die van jaar tot jaar werden vastgesteld in de periode 2002-2010, voor elk jaar afzonderlijk door de Commissie moest worden aangetoond. Het Gerecht merkt dienaangaande op dat, aangezien overheidsmaatregelen verschillende vormen kunnen aannemen en zij op basis van hun gevolgen moeten worden onderzocht, niet kan worden uitgesloten dat verschillende opeenvolgende overheidsmaatregelen voor de toepassing van artikel 107, lid 1, op VWEU als één enkel optreden moeten worden beschouwd. Dit geldt met name wanneer opeenvolgende maatregelen, gelet op de chronologie en de doeleinden ervan alsook op de toestand waarin de onderneming zich ten tijde van die maatregelen bevond, zo nauw met elkaar verbonden zijn dat zij onmogelijk afzonderlijk kunnen worden bezien, hetgeen volgens het Gerecht in casu het geval was. Wat de bewijslast inzake het beginsel van de voorzichtige particuliere investeerder betreft, roept het Gerecht om te beginnen in herinnering dat het overeenkomstig de beginselen van bewijsvoering op het gebied van steunmaatregelen aan de Commissie staat om het bewijs van het bestaan van een steunmaatregel te leveren. In dit verband is zij gehouden, de procedure van onderzoek van de betrokken maatregelen zorgvuldig en onpartijdig te voeren, zodat zij haar eindbeslissing inzake het bestaan en, in voorkomend geval, de onverenigbaarheid of de onrechtmatigheid van de steun kan vaststellen op basis van gegevens die zo volledig en betrouwbaar mogelijk zijn. Meer in het bijzonder merkt het Gerecht op, dat het onderzoek door de Commissie van de vraag of bepaalde maatregelen kunnen worden aangemerkt als staatssteun op grond dat de overheidsinstanties niet op dezelfde manier hebben gehandeld als een particuliere investeerder zou hebben gedaan, een complexe economische beoordeling vergt. In het kader van de in dit verband door hem te verrichten toetsing kan de Unierechter zijn economische beoordeling niet in de plaats van die van de Commissie stellen, maar dient hij zich te beperken tot de vraag, of de procedure- en motiveringsvoorschriften in acht zijn genomen, of de feiten juist zijn vastgesteld en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling dan wel van misbruik van bevoegdheid.  Om aan te tonen dat de Commissie bij de beoordeling van de feiten een kennelijke fout heeft gemaakt die de nietigverklaring van het bestreden besluit kan rechtvaardigen, moeten de door de verzoekende partijen aangedragen bewijzen afdoende zijn om de in het besluit opgenomen beoordeling van de feiten te ontzenuwen. Het Gerecht herinnert er tevens aan dat het de taak van de Commissie is om bij de toepassing van het criterium van de particuliere schuldeiser een globale beoordeling te verrichten aan de hand van alle relevante gegevens van het concrete geval. In deze context komt relevantie toe aan alle informatie die in aanzienlijke mate van invloed kan zijn op de besluitvorming van een normaal voorzichtige en verstandige particuliere schuldeiser wiens situatie die van de openbare schuldeiser het dichtst benadert en die betaling wenst te verkrijgen van de bedragen die een schuldenaar in betalingsmoeilijkheden hem verschuldigd is. Verder zijn alleen de gegevens die beschikbaar en de ontwikkelingen die voorzienbaar waren op het ogenblik waarop de beslissing is genomen, relevant voor de toepassing van het criterium van de particuliere schuldeiser. De Commissie is namelijk niet verplicht om informatie te onderzoeken, indien de overgelegde bewijsstukken dateren van na het tijdstip waarop de beslissing om de betrokken investering te doen is genomen, en dit ontslaat de betrokken lidstaat niet van 29| Besluit (EU) 2015/1225 van de Commissie van 19 december 2012 betreffende de door SEA SpA ten behoeve van SEA Handling SpA doorgevoerde kapitaalverhogingen [Steunmaatregel SA. 21420 (C 14/10) (ex NN 25/10) (ex CP 175/06)] (PB 2015, L 201, blz. 1). B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 189 de verplichting om aan te tonen dat hij vooraf een passende beoordeling van de rentabiliteit van zijn investering heeft gemaakt alvorens die investering te doen. Aangezien een dergelijke voorafgaande passende beoordeling van de rentabiliteit van de investering in casu ontbrak, concludeert het Gerecht dat verzoeker niet heeft aangetoond dat de Commissie een kennelijke beoordelingsfout had gemaakt door het argument te verwerpen dat het criterium van de particuliere investeerder in acht was genomen. 2.  Verenigbaarheid In de zaak die aanleiding vormde tot het arrest van 12 juli 2018, Oostenrijk/Commissie (T-356/15, voorwerp van hogere voorziening30, EU:T:2018:439), moest het Gerecht de rechtmatigheid onderzoeken van het besluit waarbij de Commissie had vastgesteld dat de door het Verenigd Koninkrijk voorgenomen steunmaatregel ten behoeve van de kerncentrale Hinkley Point verenigbaar met de interne markt was, en de uitvoering van deze maatregel had toegestaan. 31 Deze zaak bood het Gerecht onder meer de gelegenheid om de onderlinge verhouding tussen artikel 107 VWEU en het Euratom-Verdrag te verduidelijken ten aanzien van maatregelen op het gebied van kernenergie. Dienaangaande merkt het Gerecht op dat het Euratom-Verdrag geen uitputtende voorschriften inzake staatssteun bevat, zodat artikel 107 VWEU van toepassing is op de betrokken maatregelen, ook al wordt daarmee een doel nagestreefd dat onder het Euratom-Verdrag valt. In het kader van de toepassing van deze bepaling op maatregelen op het gebied van kernenergie moet evenwel rekening worden gehouden met de bepalingen en doelstellingen van het Euratom-Verdrag. Voorts onderzoekt het Gerecht de voorwaarden voor de toepassing van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU op dergelijke maatregelen, waarbij het om te beginnen erop wijst dat deze bepaling niet voorschrijft dat de door de betrokken maatregel beoogde doelstelling van algemeen belang een doelstelling is die door alle of het merendeel van de lidstaten wordt gedeeld. Gelet op de bepalingen van het Euratom-Verdrag en gezien het recht van de lidstaten om tussen verschillende energiebronnen te kiezen, is een lidstaat gerechtigd om de bevordering van kernenergie en meer in het bijzonder de aanmoediging om nieuwe productiecapaciteit voor kernenergie te scheppen aan te merken als een doelstelling van algemeen belang in de zin van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. In de tweede plaats overweegt het Gerecht met betrekking tot de vraag of de steun passend, noodzakelijk en evenredig is, dat de noodzaak van overheidsingrijpen moet worden bepaald aan de hand van de vraag, of de door de lidstaat nagestreefde doelstelling van algemeen belang ook zou zijn verwezenlijkt, indien de lidstaat niet had ingegrepen. Overheidsingrijpen kan noodzakelijk worden geacht wanneer de krachten op de markt als zodanig niet volstaan om de door de lidstaat beoogde doelstelling van algemeen belang tijdig te kunnen verwezenlijken, ook al is er op zich geen sprake van marktfalen.  Het Gerecht preciseert bovendien dat artikel 107, lid 3, onder c), niet uitdrukkelijk vereist dat de Commissie het exacte bedrag van het uit een steunmaatregel voortvloeiende subsidie-equivalent kwantificeert. Indien zij dus kan concluderen dat een steunmaatregel passend, noodzakelijk en evenredig is zonder dat dit exacte bedrag nader wordt toegelicht, kan haar niet worden verweten dat zij dit bedrag niet heeft gekwantificeerd. Tot slot merkt het Gerecht nog op, dat exploitatiesteun die gericht is op het behoud van de bestaande toestand of die bedoeld is om een onderneming te bevrijden van de kosten die zij normaliter in het kader van haar lopend beheer of van haar normale activiteiten had moeten dragen, niet verenigbaar met de interne markt kan worden geacht, omdat dergelijke steun niet kan voldoen aan de vereisten van artikel 107, lid 3, onder c), 30| Zaak C-594/18 P, Oostenrijk/Commissie. 31| Besluit (EU) 2015/658 van de Commissie van 8 oktober 2014 betreffende steunmaatregel SA. 34947 (2013/C) (ex 2013/N) die het Verenigd Koninkrijk voornemens is ten uitvoer te leggen ten behoeve van de kerncentrale Hinkley Point C (PB 2015, L 109, blz. 44). 190 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenVWEU. Daarentegen staat niets eraan in de weg dat een steunmaatregel die een doel van algemeen belang nastreeft, die geschikt en noodzakelijk is om dat doel te bereiken, die de voorwaarden waaronder het handelsverkeer tussen de lidstaten plaatsvindt, niet wijzigt in een met het gemeenschappelijk belang strijdige mate en die dus voldoet aan de vereisten van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU, verenigbaar met de interne markt wordt verklaard krachtens deze bepaling, ongeacht of de maatregel als investeringssteun dan wel als exploitatiesteun moet worden aangemerkt. 3. Inleidende onderzoeksfase – Onderzoeksplicht In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 19 september 2018, HH Ferries e. a. /Commissie (T-68/15, EU:T:2018:563), diende het Gerecht zich uit te spreken over een beroep dat was gericht tegen het besluit van de Commissie om bepaalde maatregelen niet als steun aan te merken en om na de inleidende onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 3, VWEU geen bezwaar te maken tegen de staatsgaranties en de fiscale steun die waren verleend aan het consortium dat verantwoordelijk was voor de aanleg en exploitatie van het infrastructuurproject van de vaste spoor- en wegverbinding over de Øresund tussen Kastrup (Denemarken) en Limhamn (Zweden).  32 Verzoeksters voerden onder meer aan dat de Commissie haar verplichting om de formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden niet was nagekomen. Volgens hen had de Commissie ernstige moeilijkheden ondervonden die haar ertoe hadden moeten aanzetten om de formele onderzoeksprocedure te openen. Het Gerecht herinnert eraan dat wanneer de Commissie na een eerste onderzoek op grond van de procedure van artikel 108, lid 3, VWEU niet tot de overtuiging komt dat een steunmaatregel hetzij geen steun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, hetzij, wanneer hij als steun wordt aangemerkt, verenigbaar is met het VWEU, of wanneer deze procedure haar niet in staat heeft gesteld alle moeilijkheden die bij de beoordeling van de verenigbaarheid van die maatregel zijn gerezen, uit de weg te ruimen, zij verplicht is de in artikel 108, lid 2, VWEU bedoelde procedure in te leiden, zonder dienaangaande over enige beoordelingsvrijheid te beschikken. Weliswaar is een door de Commissie tijdens de eerste onderzoeksfase ontoereikend of onvolledig uitgevoerd onderzoek een aanwijzing dat er ernstige moeilijkheden bestaan, doch op de verzoekende partij rust de last om het bestaan van ernstige moeilijkheden te bewijzen, welk bewijs zij kan leveren aan de hand van een reeks onderling overeenstemmende aanwijzingen. Het Gerecht constateert in dit verband dat in het bestreden besluit niet wordt uiteengezet, waarom de in casu verleende staatsgaranties moeten worden beschouwd als steunregelingen, hetgeen wijst op het bestaan van een ontoereikend en onvolledig onderzoek. Met name wordt hierin niet uiteengezet, op welke wijze de in de staatsgaranties vervatte steun voldoet aan de voorwaarde dat de steun niet aan een specifiek project verbonden mag zijn, zoals voortvloeit uit artikel 1, onder d), van verordening nr. 659/1999. 33 Bovendien, zo merkt het Gerecht op, was het onderzoek naar de verenigbaarheid van de litigieuze steunmaatregelen ontoereikend en onvolledig, omdat de Commissie ten eerste niet is nagegaan of er voorwaarden waren verbonden aan het aanspreken van de staatsgaranties. Ten tweede was zij na afloop van het vooronderzoek niet in staat om te bepalen wat het steunbestanddeel in de staatsgaranties was. Ten 32| Besluit C(2014) 7358 final van de Commissie van 15 oktober 2014 om bepaalde maatregelen niet als steun aan te merken en om na de inleidende onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 3, VWEU geen bezwaar te maken tegen de steunmaatregelen SA. 36558 (2014/NN) en SA. 38371 (2014/NN) – Denemarken, alsook SA.  36662 (2014/NN) – Zweden, inzake de overheidsfinanciering voor het infrastructuurproject van de vaste spoor- en wegverbinding over de Øresund (PB 2014, C 418, blz. 1, en PB 2014, C 437, blz. 1). 33| Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel [108 VWEU] (PB 1999, L 83, blz. 1). B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 191 derde is zij niet nagegaan of er sprake was van exploitatiesteun die de kosten van de exploitatie dekte. Ten vierde kende zij het maximumbedrag noch de precieze tijdsduur van de betrokken steunmaatregelen. Ten vijfde beschikte zij niet over voldoende elementen om aan te tonen dat de in de staatsgaranties vervatte steun en de steun zoals voortvloeiend uit de Deense fiscale steunmaatregelen beperkt waren tot het minimum dat noodzakelijk was om het litigieuze project te kunnen verwezenlijken. Ten zesde heeft zij de gevolgen van de betrokken steunmaatregelen voor de mededinging en voor het handelsverkeer tussen de lidstaten niet beoordeeld; evenmin heeft zij de negatieve en de positieve gevolgen van de steunmaatregelen tegen elkaar afgewogen. Het Gerecht concludeert hieruit dat de Commissie ernstige moeilijkheden heeft ondervonden bij het onderzoek naar de verenigbaarheid van de betrokken steunmaatregelen, in het licht waarvan zij de formele onderzoeksprocedure had moeten inleiden, en verklaart het bestreden besluit derhalve nietig. In de zaak die aanleiding vormde tot het arrest van 15 november 2018, Energy en Tempus Energy Technology/ Commissie (T-793/14, EU:T:2018:790), moest het Gerecht zich uitspreken over de wettigheid van het besluit van de Commissie om geen bezwaar te maken tegen de steunregeling ten behoeve van de capaciteitsmarkt in het Verenigd Koninkrijk vanwege de verenigbaarheid van die regeling met de interne markt ingevolge artikel 107, lid 3, onder c), VWEU. 34 Verzoeksters betoogden dat de Commissie na afloop van een eerste onderzoek en gelet op de informatie die bij de vaststelling van het bestreden besluit beschikbaar was, niet kon overwegen dat de voorgenomen capaciteitsmarkt geen twijfel deed rijzen over de verenigbaarheid ervan met de interne markt. Het Gerecht onderzoekt deze vraag onder meer in het licht van de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie 2014-202035 en onderstreept dat het in artikel 4, leden 3 en 4, van verordening nr. 659/1999 vermelde begrip twijfel van objectieve aard is.  Of een dergelijke twijfel is gerezen, moet zowel aan de hand van de omstandigheden waarin de bestreden handeling is vastgesteld, als aan de hand van de inhoud ervan objectief worden beoordeeld, waarbij de motivering van het besluit moet worden gerelateerd aan de gegevens waarover de Commissie kon beschikken toen zij zich uitsprak over de verenigbaarheid van de litigieuze steunmaatregelen met de interne markt. Het Gerecht overweegt voorts dat de Commissie, teneinde een toereikende toetsing van de steunmaatregelen aan de staatssteunregels te kunnen verrichten, niet gehouden is om haar onderzoek te beperken tot de gegevens in de aanmelding van de betrokken maatregel. Zij kan, en moet in voorkomend geval, de relevante informatie vaststellen zodat zij bij het nemen van het besluit over de beoordelingsgegevens beschikt die redelijkerwijs als toereikend en duidelijk voor haar beoordeling kunnen worden beschouwd. Om in casu het bestaan van twijfel in de zin van artikel 4, lid 4, van verordening nr. 659/1999 te bewijzen, moesten verzoeksters dan ook aantonen dat de Commissie niet op zorgvuldige en onpartijdige wijze alle voor dit onderzoek relevante gegevens had vastgesteld en onderzocht, dan wel die gegevens niet naar behoren in beschouwing had genomen teneinde iedere twijfel over de verenigbaarheid van de aangemelde maatregel met de interne markt weg te nemen. Volgens het Gerecht kan het feit dat het eerste onderzoek slechts een maand heeft geduurd als zodanig geen steekhoudende aanwijzing vormen voor het ontbreken van twijfel na afloop van het eerste onderzoek van de betrokken maatregel. Gedurende de fase voorafgaand aan de aanmelding heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk namelijk verschillende reeksen vragen toegestuurd die ervan getuigden dat het voor haar moeilijk was om een volledige beoordeling van de aan te melden maatregel te verrichten. Zo heeft de Commissie één week voor de aanmelding van voornoemde maatregel een reeks vragen aan het Verenigd Koninkrijk toegestuurd over onder meer het stimulerende effect van de voorgenomen maatregel, de evenredigheid ervan en de 34| Besluit C(2014) 5083 final van de Commissie van 23 juli 2014 om tegen de steunregeling ten behoeve van de capaciteitsmarkt in het Verenigd Koninkrijk geen bezwaar te maken vanwege de verenigbaarheid van die regeling met de interne markt ingevolge artikel 107, lid 3, onder c), VWEU (steunmaatregel 2014/N-2) (PB 2014, C 348, blz. 5). 35| Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie 2014-2020 (PB 2014, C 200, blz. 1).  192 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenmogelijke discriminatie van capaciteitsleveranciers, drie vragen die de kern vormen van de beoordeling die de Commissie krachtens de richtsnoeren diende te maken. Tegelijkertijd hadden drie verschillende typen operatoren hun bezorgdheid bij haar geuit over bepaalde aspecten die waren voorzien voor de capaciteitsmarkt. Bovendien blijkt niet dat de Commissie tijdens het eerste onderzoek een specifiek onderzoek heeft verricht naar de door het Verenigd Koninkrijk verstrekte informatie over de rol van vraagrespons op de capacit eitsmarkt, of dat zij deze informatie op autonome wijze heeft beoordeeld. Het Gerecht is voorts van oordeel dat de Commissie deze rol niet correct heeft beoordeeld. Het stelt vast dat de Commissie op de hoogte was van de door een panel van technische deskundigen genoemde moeilijkheden in verband met de beoordeling van het potentieel van vraagrespons in het kader van de capaciteitsmarkt. Niettemin heeft de Commissie blijkens het bestreden besluit overwogen dat zij voor de inschatting van de daadwerkelijke rol van vraagrespons en teneinde de twijfel weg te nemen die zij in dit opzicht zou kunnen koesteren omtrent de verenigbaarheid van de steunregeling met de interne markt, genoegen kon nemen met de in dat verband door het Verenigd Koninkrijk voorziene regeling. Op grond van zijn analyse concludeert het Gerecht dat de beoordeling van de verenigbaarheid van de aangemelde maatregel met de interne markt twijfel in de zin van artikel 4 van verordening nr. 659/1999 deed rijzen, die voor de Commissie aanleiding had moeten zijn om de in artikel 108, lid 2, VWEU bedoelde procedure in te leiden. 4. Terugvordering De zaak die heeft geleid tot het arrest van 15 november 2018, Banco Santander en Santusa/Commissie (T-399/11 RENV, EU:T:2018:787), bood het Gerecht daarnaast de gelegenheid om te preciseren onder welke voorwaarden de terugvordering van steun die onrechtmatig en onverenigbaar met de interne markt is verklaard, gelet op het beginsel van de bescherming van gewettigd vertrouwen, achterwege kan blijven. In casu had de Commissie geoordeeld dat de begunstigden van de betrokken steunregeling een dergelijk vertrouwen konden hebben tot het tijdstip van bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie van de inleiding van de formele onderzoeksprocedure. In beroep stelden verzoeksters onder meer dat de Commissie een dergelijk vertrouwen had moeten erkennen tot de datum van vaststelling van het bestreden besluit.  Dienaangaande herinnert het Gerecht er om te beginnen aan dat het recht om zich te beroepen op het vertrouwensbeginsel veronderstelt dat aan drie cumulatieve voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet de betrokkene van het bestuur nauwkeurige, onvoorwaardelijke en onderling overeenstemmende toezeggingen hebben gekregen die van bevoegde en betrouwbare bronnen afkomstig zijn. Ten tweede moeten deze toezeggingen gegronde verwachtingen kunnen wekken bij degene tot wie zij gericht zijn. Ten derde moeten de toezeggingen in overeenstemming zijn met de toepasselijke voorschriften. Het Gerecht overweegt dat, indien er een regel of beginsel zou bestaan op grond waarvan de Commissie verplicht is om de terugvordering te gelasten van alle onrechtmatige en met de interne markt onverenigbare steun, toezeggingen die worden gedaan in verband met de niet-terugvordering van dergelijke steun en die kunnen voortvloeien uit toezeggingen volgens welke de maatregel in kwestie niet als steun wordt aangemerkt, noodzakelijkerwijs zouden indruisen tegen dat beginsel of die regeling. Derhalve zou nooit kunnen worden voldaan aan de derde van de cumulatieve voorwaarden voor de toepassing van het vertrouwensbeginsel. Het Gerecht is echter van oordeel dat de ondernemingen waarop de litigieuze regeling van toepassing was of kon zijn, vanaf de bekendmaking van het inleidingsbesluit in staat waren om onmiddellijk hun gedrag aan te passen door geen verbintenis tot B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 193 verwerving van een deelneming in een buitenlandse vennootschap aan te gaan indien zij een dergelijke verbintenis, gelet op het risico dat zij op termijn niet het door de litigieuze regeling verschafte belastingvoordeel zouden kunnen genieten, economisch niet interessant genoeg achtten. In het arrest van 15 november 2018, Deutsche Telekom/Commissie (T-207/10, EU:T:2018:786), heeft het Gerecht zich eveneens uitgesproken over het besluit van de Commissie dat centraal stond in het arrest van 15 november 2018, Banco Santander en Santusa/Commissie (T-399/11 RENV, EU:T:2018:787), en wel in het kader van een beroep dat ditmaal was ingesteld door een concurrent van een van de begunstigden van de regeling. Volgens verzoekster had de Commissie de terugvordering van de op basis van deze regeling verleende steun moeten bevelen, en niet op basis van het vertrouwensbeginsel mogen toestaan dat de uitvoering van de regeling werd voortgezet ten aanzien van deelnemingen die dateerden van vóór de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure.  Naar aanleiding van dit betoog onderstreept het Gerecht dat indien steun is toegekend die niet vooraf bij de Commissie was aangemeld, zodat deze op grond van artikel 108, lid 3, VWEU onrechtmatig is, de begunstigde van de steun op dat moment geen gewettigd vertrouwen kan hebben in de rechtmatigheid van de toekenning van de steun, behoudens in uitzonderlijke omstandigheden. Het toestaan van deze uitzondering is met name gerechtvaardigd door de verschillende status van lidstaten en begunstigden ten opzichte van de aanmeldingsplicht. De uitzondering voor begunstigden van steun wordt ook gerechtvaardigd door het feit dat, zonder deze uitzondering, het algemeen beginsel van de bescherming van gewettigd vertrouwen op het gebied van staatssteun zou worden uitgehold, aangezien de verplichting tot terugvordering die dit beginsel beoogt te matigen alleen van toepassing is op niet-aangemelde steun die ten uitvoer gelegd is zonder de goedkeuring van de Commissie. Het Gerecht onderzoekt met name ook de reikwijdte ratione temporis van het beschermde gewettigd vertrouwen en overweegt dat in dit verband een onderscheid moet worden gemaakt tussen enerzijds de datum waarop het gewettigd vertrouwen is gewekt, die overeenkomt met de datum van kennisname van nauwkeurige toezeggingen, en anderzijds het voorwerp van het gewekte gewettigde vertrouwen, dat zich kan uitstrekken tot verrichtingen van vóór deze datum, al naargelang de bewoordingen van de nauwkeurige toezeggingen. Het gewettigd vertrouwen betreft immers meestal, en ook in casu, de handhaving van een bestaande situatie, die per definitie is ontstaan vóór de handeling die het vertrouwen in die handhaving deed ontstaan. Hieruit volgt dat de Commissie in casu niet ten onrechte heeft overwogen, dat het gewettigd vertrouwen ook gold ten aanzien van de steun die sinds de inwerkingtreding ervan op basis van de litigieuze regeling was toegekend. IV. Intellectuele eigendom – Uniemerk 1. Wijzigingsbevoegdheid De zaak die heeft geleid tot de beschikking van 1 februari 2018, ExpressVPN/EUIPO (EXPRESSVPN) (T-265/17, EU:T:2018:79), bood het Gerecht de gelegenheid om zich uit te spreken over de vraag of een beroep dat enkel een vordering tot wijziging van een beslissing van de kamer van beroep van het Bureau voor intellectuele 194 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedeneigendom van de Europese Unie (EUIPO) behelsde, ontvankelijk kon worden geacht. In haar opmerkingen over de door EUIPO opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid heeft verzoekster in casu gepreciseerd dat zij uitsluitend om wijziging van de bestreden beslissing verzocht.  Volgens het Gerecht betreft de enige vordering in het kader van het beroep een wijzigingsverzoek in de zin van artikel 65, lid 3, van verordening (EG) nr. 207/200936 [thans artikel 72, lid 3, van verordening (EU) 2017/1001]. Volgens dit artikel, dat betrekking heeft op beroepen tegen beslissingen van de kamers van beroep, kan „[h]et Gerecht [. ] de bestreden beslissing vernietigen of wijzigen”. Aangezien verzoekster in haar opmerkingen over de exceptie van niet-ontvankelijkheid heeft onderstreept, dat zij enkel om „wijziging” van de bestreden beslissing verzocht, kan het Gerecht deze enige vordering in de onderhavige zaak niet aldus uitleggen dat deze tegelijkertijd tot vernietiging en wijziging van voornoemde beslissing strekt. Om een wijzigingsverzoek in de zin van artikel 65, lid 3, van verordening nr. 207/2009 te kunnen toewijzen, moet eerst voldaan zijn aan de noodzakelijke voorwaarde dat de beslissing geheel of gedeeltelijk wordt vernietigd, zodat een dergelijk verzoek niet kan worden toegewezen, indien een vordering tot vernietiging van de bestreden beslissing ontbreekt. Hoe dan ook, voor zover verzoekster vorderde dat „het EUIPO het merk inschrijft in het merkenregister van de Europese Unie” en een kamer van beroep niet bevoegd is om kennis te nemen van een dergelijk verzoek, is het Gerecht evenmin bevoegd om kennis te nemen van een vordering tot wijziging die ertoe strekt dat de beslissing van een kamer van beroep in die zin wordt gewijzigd, en moet een dergelijk beroep dus niet-ontvankelijk worden verklaard. 2. Absolute weigeringsgronden In de zaak die aanleiding vormde tot het arrest van 15 maart 2018, La Mafia Franchises/EUIPO – Italië (La Mafia SE SIENTA A LA MESA) (T-1/17, EU:T:2018:146), ging het om een verzoek van de Italiaanse Republiek strekkend tot nietigverklaring, wegens strijdigheid met de openbare orde, van een beeldmerk bestaande uit een complex teken dat was samengesteld uit een zwarte achtergrond in de vorm van een vierkant met daarin de woordelementen „la mafia” en „se siente a la mesa” in witte letters met op de achtergrond de voorstelling van een rode roos. De nietigheidsafdeling en vervolgens ook de kamer van beroep van het EUIPO hadden geoordeeld dat het bestreden merk in strijd met de openbare orde was en om die reden in zijn geheel moest worden nietig verklaard overeenkomstig artikel 7, lid 1, onder f), van verordening nr. 207/2009 [thans artikel 7, lid 1, onder f), van verordening 2017/1001].  Verzoekster is tegen de beslissing van de kamer van beroep opgekomen bij het Gerecht, dat om te beginnen in herinnering roept dat voor de toepassing van de absolute weigeringsgrond van artikel 7, lid 1, onder f), van verordening nr. 207/2009 niet alleen rekening dient te worden gehouden met de omstandigheden die alle lidstaten gemeen hebben, maar ook met de omstandigheden die eigen zijn aan individuele lidstaten en die de perceptie van het relevante publiek op het grondgebied van deze staten kunnen beïnvloeden. Uit het dominante karakter van het woordelement „la mafia” leidt het Gerecht af dat het betwiste merk zou worden opgevat als een verwijzing naar de onder deze naam bekend staande criminele organisatie. Vervolgens oordeelt het dat de criminele activiteiten van deze organisatie de waarden schenden waarop de Unie is gegrond, waaronder met name de waarden van respect voor de menselijke waardigheid en vrijheid als bedoeld in artikel 2 VEU en de artikelen 2, 3 en 6 van het Handvest van de grondrechten. Het Gerecht onderstreept dat deze waarden ondeelbaar zijn en het geestelijke en morele erfgoed van de Unie vormen. Het preciseert bovendien dat de activiteiten van de maffia bijzonder zware criminaliteit met een 36| Verordening (EG) nr. 207/2009 van de Raad van 26 februari 2009 inzake het Uniemerk (PB 2009, L 78, blz. 1), zoals gewijzigd [vervangen door verordening (EU) 2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad van 14 juni 2017 inzake het Uniemerk (PB 2017, L 154, blz. 1)]. B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 195 grensoverschrijdende dimensie vormen waarbij krachtens artikel 83 VWEU is voorzien in het optreden van de Uniewetgever. Het merkt verder nog op dat het woordelement „la mafia” in Italië op zeer negatieve wijze wordt waargenomen, omdat deze criminele organisatie de veiligheid van deze lidstaat ernstig bedreigt. Derhalve concludeert het Gerecht, dat de kamer van beroep terecht heeft geoordeeld dat het woordelement „la mafia” in het betwiste merk bij het relevante publiek kennelijk de naam van een criminele organisatie oproept die verantwoordelijk is voor bijzonder ernstige aantastingen van de openbare orde.  In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 24 oktober 2018, Pirelli Tyre/EUIPO – Yokohama Rubber (Afbeelding van een groef in „L”-vorm) (T-447/16, voorwerp van hogere voorziening37, EU:T:2018:709), diende het Gerecht uitspraak te doen in een beroep dat was ingesteld tegen de beslissing van de vijfde kamer van beroep van het EUIPO tot bevestiging van de beslissing van de nietigheidsafdeling volgens welke het merk van verzoekster, een beeldmerk dat een groef in „L”-vorm weergaf en dat onder meer voor luchtbanden was ingeschreven, uitsluitend bestond uit de vorm van de waar die noodzakelijk is om een technische uitkomst te verkrijgen in de zin van artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening (EG) nr. 40/94. 38 Tot staving van haar beroep verweet verzoekster de kamer van beroep onder meer dat zij haar beslissing had gebaseerd op een versie van artikel 7, lid 1, onder e), ii), die ratione temporis niet van toepassing was. Het Gerecht onderstreept in dit verband dat verordening (EU) 2015/242439 een wijziging heeft gebracht in de bewoordingen van artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 207/2009 [thans artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening 2017/1001], welke wijziging betrekking heeft op een materiële regel. Volgens het Gerecht blijkt niet uit de bewoordingen, doelstelling of opzet van verordening 2015/2424 dat artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 207/2009, in de versie die voortvloeit uit verordening 2015/2424, toegepast dient te worden op rechtsposities die vóór de inwerkingtreding ervan op 23 maart 2016 zijn verworven. Hieruit volgt dat artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 207/2009, zoals gewijzigd bij verordening 2015/2424, in casu duidelijk niet van toepassing was, aangezien het litigieuze merk op 18 oktober 2002 is ingeschreven na een op 23 juli 2001 ingediende inschrijvingsaanvraag. Derhalve moest de kamer van beroep beoordelen of het litigieuze merk nietig diende te worden verklaard op grond van artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 40/94. Ten gronde constateert het Gerecht om te beginnen dat het litigieuze teken, zoals het is ingeschreven, noch de vorm van een band noch de vorm van een loopvlak van een band weergeeft.  Inderdaad mag de kamer van beroep, ter identificatie van de wezenlijke kenmerken van een tweedimensionaal teken, zowel rekening houden met de grafische voorstelling en eventuele bij de inschrijvingsaanvraag gevoegde beschrijvingen, als met de nuttige elementen die het mogelijk maken te beoordelen wat het betrokken teken concreet weergeeft. Het EUIPO mag echter, voor de kwalificatie van de door een litigieus teken weergegeven vorm, aan deze vorm geen elementen toevoegen die geen bestanddelen van dat teken zijn en die daaraan dus vreemd zijn. Het algemeen belang dat ten grondslag ligt aan artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 40/94, staat derhalve niet toe dat de kamer van beroep in het kader van de toepassing van die specifieke bepaling afwijkt van de door het teken weergegeven vorm. Het Gerecht merkt bovendien op dat de werkingssfeer van de absolute weigeringsgrond van artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 40/94 niet louter beperkt is tot tekens die uitsluitend bestaan uit de vorm van „een waar” als zodanig. In casu bestaat het litigieuze 37| Zaak C-818/18 P, Yokohama Rubber – Pirelli Tyre/EUIPO en zaak C-6/19 P, Pirelli Tyre. 38| Verordening (EG) nr. 40/94 van de Raad van 20 december 1993 inzake het gemeenschapsmerk (PB 1994, L 11, blz. 1), zoals gewijzigd [vervangen door verordening nr. 207/2009, zoals gewijzigd, zelf vervangen door verordening 2017/1001]. 39| Verordening (EU) 2015/2424 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2015 tot wijziging van verordening nr. 207/2009 en van verordening (EG) nr. 2868/95 van de Commissie tot uitvoering van verordening nr. 40/94 en tot intrekking van verordening (EG) nr. 2869/95 van de Commissie inzake de aan het Bureau voor harmonisatie binnen de interne markt (merken, tekeningen en modellen) te betalen taksen (PB 2015, L 341, blz. 21). 196 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenteken echter niet uitsluitend uit de vorm van de betrokken waren en evenmin uit een vorm die als zodanig in kwantitatief en kwalitatief opzicht een belangrijk deel van die waren uitmaakt. Derhalve heeft de kamer van beroep ten onrechte geoordeeld dat het litigieuze teken het loopvlak van een band weergaf en dat dit teken bestond uit de „vorm van de waar” in de zin van artikel 7, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 40/94.  In de zaak die aanleiding vormde tot het arrest van 25 oktober 2018, Devin/EUIPO – Haskovo (DEVIN) (T-122/17, voorwerp van hogere voorziening40, EU:T:2018:719), moest het Gerecht zich buigen over het evenwicht tussen het algemeen belang om geografische benamingen vrij beschikbaar te houden en het bijzondere belang van de merkhouder. In casu had de tweede kamer van beroep van het EUIPO de beslissing van de nietigheidsafdeling bevestigd waarbij het bestreden merk, dat voor niet-alcoholische dranken was ingeschreven, was nietig verklaard op grond dat de stad Devin (Bulgarije) bij het grote publiek bekendstond als kuuroord, zodat dit merk werd opgevat als een beschrijving van de geografische oorsprong van de erdoor aangeduide waren. Het Gerecht onderzoekt om te beginnen hoe de term „devin” door de gemiddelde consument van de buurlanden van Bulgarije, te weten Griekenland en Roemenië, wordt opgevat. Het stelt vast dat het feit dat de stad Devin een treffer oplevert bij zoekmachines op het internet, als zodanig niet volstaat als bewijs dat een belangrijk deel van het relevante publiek in die landen deze plaats kent. Ook het bestaan van een „niet- verwaarloosbaar toeristisch profiel op het internet” kan op zich niet volstaan om aan te tonen dat het relevante publiek in het buitenland een kleine stad kent. Door zich ten onrechte te concentreren op de buitenlandse, met name Griekse of Roemeense, toeristen die Bulgarije of Devin bezoeken, heeft de kamer van beroep in casu, zo merkt het Gerecht op, geen rekening gehouden met het volledige relevante publiek – de gemiddelde consument van de Unie en met name die van Griekenland en Roemenië – maar zich ten onrechte beperkt tot een zeer klein of uiterst klein deel van het relevante publiek, dat in elk geval verwaarloosbaar is en niet voldoende representatief voor het relevante publiek kan worden geacht. De kamer van beroep heeft aldus een verkeerde maatstaf gehanteerd, waardoor zij de opvatting van de term „devin” door het relevante publiek noodzakelijkerwijs feitelijk onjuist heeft beoordeeld. Na te hebben geconcludeerd dat uit het dossier niet is gebleken, dat de gemiddelde consument in de andere lidstaten van de Unie dan Bulgarije de term „devin” herkent als aanduiding van een plaats van herkomst, wijdt het Gerecht zich aan een analyse van de gevolgen van deze constatering voor de beschikbaarheid van de geografische benaming Devin. Het merkt op dat artikel 12, lid 1, onder b), van verordening nr.  207/2009 [thans, met geringe wijzigingen, artikel 14, lid 1, onder b), van verordening 2017/1001], aan derden weliswaar niet het recht verleent om een geografische benaming als merk te gebruiken, maar dat deze bepaling niettemin garandeert dat zij het als beschrijvende aanduiding kunnen gebruiken, namelijk als aanduiding van de plaats van herkomst, mits er sprake is van een gebruik volgens de eerlijke gebruiken in nijverheid en handel. Aldus is het met name toegestaan om de benaming „Devin” beschrijvend te gebruiken, teneinde de stad te promoten als toeristische bestemming. Het Gerecht preciseert bovendien dat de naam van de stad Devin beschikbaar blijft voor derden, niet enkel met het oog op een beschrijvend gebruik, zoals ter bevordering van het toerisme in deze stad, maar ook als onderscheidend teken indien er een „geldige reden” is en er geen verwarringsgevaar bestaat dat de toepassing van de artikelen 8 en 9 van verordening nr. 207/2009 uitsluit. Het algemeen belang om de beschikbaarheid van een geografische benaming als die van de kuurstad Devin te waarborgen, kan dus worden beschermd door toe te staan dat dergelijke benamingen beschrijvend worden gebruikt en door 40| Zaak C-800/18 P, Haskovo/EUIPO. B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 197 middel van de maatregelen die het uitsluitend recht van de houder van het litigieuze merk beperken, zonder dat nietigverklaring van dit merk vereist is. Hieruit volgt dat de kamer van beroep blijk heeft gegeven van een onjuiste opvatting, zodat de bestreden beslissing moet worden vernietigd. 3. Relatieve weigeringsgronden De zaak die heeft geleid tot het arrest van 1 februari 2018, Philip Morris Brands/EUIPO – Explosal (Superior Quality Cigarettes FILTER CIGARETTES Raquel) (T-105/16, EU:T:2018:51), bood het Gerecht de gelegenheid om te onderzoeken of een kamer van beroep van het EUIPO, in het kader van een procedure tot nietigverklaring, terecht had geweigerd rekening te houden met bewijzen van de bekendheid van een Uniemerk die niet tijdig waren overgelegd. Tot staving van haar vordering tot nietigverklaring had verzoekster zich beroepen op de bekendheid van het merk Marlboro, zonder evenwel enig bewijs hiervan te leveren. Verzoekster verweet de kamer van beroep een onjuiste toepassing van artikel 76, lid 2, van verordening nr. 207/2009 (thans artikel 95, lid 2, van verordening 2017/1001), gelezen in samenhang met regel 50, lid 1, van verordening nr. 2868/9541, doordat zij de later overgelegde bewijsstukken als tardief buiten beschouwing had gelaten.  Aangezien de niet tijdig overgelegde bewijsstukken volgens haar werkelijk relevant waren voor de uitkomst van de procedure, was de weigering om deze stukken in aanmerking te nemen in strijd met het beginsel van behoorlijk bestuur. Verzoekster beriep zich voorts op een eerdere beslissing van dezelfde kamer van beroep, waarbij was erkend dat het merk Marlboro „grote bekendheid” had verkregen in de hele Europese Unie. Het Gerecht oordeelt om te beginnen dat de bewijsstukken die voor de kamer van beroep waren overgelegd, niet kunnen worden beschouwd als „complementaire” of „aanvullende” bewijsstukken die worden toegevoegd aan de door verzoekster reeds overgelegde bewijzen, zodat de kamer van beroep, overeenkomstig regel 50, lid 1, van verordening nr. 2868/95 en artikel 76, lid 2, van verordening nr. 207/2009 in beginsel verplicht was om ze buiten beschouwing te laten. Het onderstreept vervolgens dat elke partij die zich op de bekendheid van haar oudere merk beroept – binnen het welomschreven kader van elke procedure waarin zij partij is, en op grond van de feitelijke gegevens die zij het meest geschikt acht – moet aantonen dat dit merk deze bekendheid heeft verworven, zonder dat zij kan volstaan met de bewering dat zij dit bewijs heeft geleverd doordat deze bekendheid, inclusief die van ditzelfde merk, in het kader van een afzonderlijke administratieve procedure is erkend. Hieruit volgt dat het EUIPO de bekendheid van het oudere merk niet automatisch hoefde te erkennen louter op grond van vaststellingen in het kader van een andere procedure die tot een eerdere beslissing heeft geleid. In het licht van de rechtspraak die verlangt dat het EUIPO rekening houdt met reeds genomen beslissingen en met name aandacht besteedt aan de vraag of al dan niet een soortgelijke beslissing moet worden genomen, is het Gerecht echter van oordeel dat de eerdere beslissing overduidelijk een aanwijzing vormt dat het oudere merk mogelijk bekend was in de zin van artikel 8, lid 5, van verordening nr. 207/2009. In die omstandigheden konden de door verzoekster voor de kamer van beroep overgelegde bewijsstukken duidelijk werkelijk relevant zijn voor de uitkomst van de procedure. Bijgevolg heeft de kamer van beroep, door te weigeren het bewijs te onderzoeken vanwege het tardieve karakter ervan, nagelaten een factor te onderzoeken die mogelijkerwijs relevant was voor de toepassing van deze bepaling.  De ruime beoordelingsbevoegdheid waarover het EUIPO bij de uitoefening van zijn taken beschikt, kan hem niet ontslaan van zijn plicht om alle feitelijke en juridische gegevens te verzamelen die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van zijn beoordelingsbevoegdheid in gevallen waarin de weigering om rekening te houden met bepaalde niet tijdig overgelegde elementen zou 41| Verordening (EG) nr. 2868/95 van de Commissie van 13 december 1995 tot uitvoering van verordening nr. 40/94 (PB 1995, L 303, blz. 1). 198 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenleiden tot schending van het beginsel van behoorlijk bestuur. Door te oordelen dat de door verzoekster voor het eerst voor haar overgelegde bewijzen buiten beschouwing moesten worden gelaten wegens het tardieve karakter ervan, heeft de kamer van beroep derhalve het beginsel van behoorlijk bestuur geschonden. In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 15 oktober 2018, John Mills/EUIPO – Jerome Alexander Consulting (MINERAL MAGIC) (T-7/17, voorwerp van hogere voorziening42, EU:T:2018:679), moest het Gerecht uitlegging geven aan artikel 8, lid 3, van verordening nr. 207/2009, dat bepaalt dat na oppositie door de merkhouder de inschrijving van een merk wordt geweigerd, indien deze door de gemachtigde of de vertegenwoordiger van de houder op eigen naam en zonder toestemming van de houder wordt aangevraagd. Volgens het Gerecht vereist deze bepaling dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen het merk van de houder en dat waarvan inschrijving op eigen naam is aangevraagd door de gemachtigde of de vertegenwoordiger. Een dergelijk verband is enkel denkbaar als de merken in kwestie samenvallen. In die zin werpt de ontstaansgeschiedenis van de verordening inzake het Uniemerk enig licht op de bedoelingen van de wetgever. Deze biedt steun voor de uitlegging dat het oudere merk en het aangevraagde merk gelijk moeten zijn – en niet slechts overeenstemmend – opdat artikel 8, lid 3, van verordening nr. 207/2009 kan worden toegepast. Weliswaar was de Uniewetgever aanvankelijk, in het voorontwerp van de verordening inzake het Uniemerk, van plan om de betrokken bepaling ook toepassing te doen vinden in het geval van een overeenstemmend teken, doch deze mogelijkheid is niet overgenomen in de definitieve versie ervan. Uit die ontstaansgeschiedenis blijkt bovendien, dat de betrokken bepaling aldus moest worden uitgelegd dat zij internationaal wordt toegepast in de zin van artikel 6 septies van het Verdrag van Parijs.  43 Aangezien de Unie partij is bij de Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom (TRIPs)44, waarvan artikel 2 verwijst naar meerdere materiële bepalingen van het Verdrag van Parijs, waaronder artikel 6 septies, is zij derhalve verplicht om artikel 8, lid 3, van verordening nr. 207/2009 zo veel mogelijk uit te leggen in het licht van de bewoordingen en het doel van deze overeenkomst en dus ook van deze bepaling. Gelet op de formulering van artikel 8, lid 3, van verordening nr. 207/2009, kan deze bepaling niet anders worden uitgelegd dan in dier voege dat het merk van de houder en het door de gemachtigde of de vertegenwoordiger aangevraagde merk gelijk zijn. Op grond hiervan oordeelt het Gerecht dat de ontstaansgeschiedenis van deze overeenkomst geen steun biedt voor de stelling van het EUIPO dat deze bepaling aldus moet worden uitgelegd dat zij ook ziet op gevallen waarin de tekens slechts overeenstemmen. 4. Procedure tot vervallenverklaring a. Normaal gebruik Het arrest van 7 juni 2018, Schmid/EUIPO – Landeskammer für Land- und Forstwirtschaft in Steiermark (Steirisches Kürbiskernöl) (T-72/17, voorwerp van hogere voorziening45, EU:T:2018:335), bood het Gerecht de gelegenheid om zich uit te spreken over de vraag of in het geval van een benaming die beschermd is als 42| Zaak C-809/18 P, EUIPO/John Mills. 43| Verdrag van Parijs tot bescherming van de industriële eigendom van 20 maart 1883, zoals herzien en gewijzigd. 44| Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom van 15 april 1994 (PB 1994, L 336, blz. 214), die bijlage 1 C vormt bij de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (PB 1994, L 336, blz. 3). 45| Zaak C-514/18 P, Landeskammer für Land- und Forstwirtschaft in Steiermark/Schmid. B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 199 beschermde geografische aanduiding (BGA) in de zin van verordening (EU) nr. 1151/201246 sprake kan zijn van een normaal gebruik in de zin van artikel 15, lid 1, van verordening nr. 207/2009. Het Gerecht zag zich hier voor het eerst genoodzaakt de rechtspraak van het Hof in de zaak W. F. Gözze Frottierweberei en Gözze47 toe te passen. Het Gerecht herinnert om te beginnen aan de vaste rechtspraak dat van een merk „normaal gebruik” wordt gemaakt in de zin van deze bepaling wanneer het overeenkomstig zijn wezenlijke functie, namelijk het waarborgen van de identiteit van de oorsprong van de waren of diensten waarvoor het is ingeschreven, wordt gebruikt.  Voor individuele merken is deze wezenlijke functie erin gelegen dat aan de consument of eindgebruiker de identiteit van de oorsprong van de gemerkte waren of diensten wordt gewaarborgd, zodat hij deze zonder gevaar voor verwarring kan onderscheiden van waren of diensten van andere herkomst. Het merk dient de waarborg te bieden dat alle van dat merk voorziene waren of diensten zijn vervaardigd of verricht onder controle van een en dezelfde onderneming, die kan worden geacht voor de kwaliteit ervan in te staan. Volgens het Gerecht mag de wezenlijke functie van het merk niet worden verward met de andere functies die het merk eventueel ook kan vervullen, zoals die welke erin bestaan de kwaliteit van de betrokken waar te waarborgen of de geografische oorsprong ervan aan te duiden. Een individueel merk vervult namelijk zijn functie van herkomstaanduiding wanneer het gebruik ervan de consument waarborgt dat de erdoor aangeduide waren afkomstig zijn van één en dezelfde onderneming en zijn vervaardigd onder controle van deze onderneming, die kan worden geacht voor de kwaliteit ervan in te staan. In casu was het litigieuze merk niet gebruikt overeenkomstig een dergelijke functie van herkomstaanduiding. Hieruit volgt dat de kamer van beroep van het EUIPO blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat het normale gebruik van het bestreden merk was aangetoond. b. Merk dat een in de handel gebruikelijke benaming is geworden In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 18 mei 2018, Mendes/EUIPO – Actial Farmaceutica (VSL#3) (T-419/17, EU:T:2018:282), was bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring ingesteld tegen de beslissing van de tweede kamer van beroep van het EUIPO waarbij verzoeksters vordering tot vervallenverklaring van een woordmerk in de sector van farmaceutische producten was afgewezen. Volgens de kamer van beroep kon uit de door verzoekster overgelegde bewijselementen niet worden afgeleid dat het betwiste merk de in de handel gebruikelijke benaming was geworden van de waren waarvoor het was ingeschreven, en had verzoekster het misleidende gebruik van het betwiste merk niet naar behoren bewezen. Deze zaak stelde het Gerecht in de gelegenheid om voor het eerst artikel 51, lid 1, onder b), van verordening nr. 207/2009 [thans artikel 58, lid 1, onder b) en c), van verordening 2017/1001] toe te passen. 46| Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 21 november 2012 inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen (PB 2012, L 343, blz. 1).  47| Arrest van 8 juni 2017, W. F. Gözze Frottierweberei en Gözze (C-689/15, EU:C:2017:434). 200 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenHet Gerecht onderstreept allereerst dat er weliswaar geen rechtspraak bestaat over de toepassing van deze bepaling, maar dat het Hof wél uitlegging heeft gegeven aan artikel 12, lid 2, onder a), van de Eerste richtlijn (89/104/EEG)48 en artikel 12, lid 2, onder a), van richtlijn 2008/95/EG49, waarvan de inhoud in wezen overeenkomt met die van artikel 51, lid 1, onder b), van verordening nr. 207/2009. Uit deze rechtspraak, die mutatis mutandis voor artikel 51, lid 1, onder b), van verordening nr. 207/2009 geldt, blijkt dat dit artikel betrekking heeft op de situatie waarin het gebruik van het merk zo algemeen is geworden dat het teken dat het betrokken merk vormt de categorie, soort of aard van de bij de inschrijving bedoelde waren of diensten en niet meer de specifieke waren of diensten van een bepaalde onderneming aanduidt. De houder van een merk kan de door artikel 9 van verordening nr. 207/2009 verleende rechten derhalve verliezen wanneer, ten eerste, dit merk een in de handel gebruikelijke benaming is geworden van een waar of dienst waarvoor het ingeschreven is en, ten tweede, deze verandering is toe te rekenen is aan het handelen of nalaten van die merkhouder. Het Gerecht merkt bovendien op dat de betrokken kringen weliswaar vooral uit de consumenten en eindgebruikers bestaan, maar dat ook de tussenpersonen die een rol spelen bij de beoordeling van het gebruikelijke karakter van het merk in aanmerking moeten worden genomen. De betrokken kringen waarvan de zienswijze in aanmerking dient te worden genomen om te beoordelen of het betwiste merk in de handel de gebruikelijke benaming is geworden van de onder dat merk verkochte waar, moeten dus worden afgebakend met inachtneming van de kenmerken van de markt van die waar. In casu kon de onder het betwiste merk verkochte waar zonder medisch recept worden verkregen, zodat de betrokken kringen in de eerste plaats de eindgebruikers ervan omvatten. De betrokken kringen omvatten in de tweede plaats, wat de beroepsbeoefenaren betreft, vooral de apothekers, maar ook de artsen, zowel de huisartsen als de specialisten. V. Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen De rechtspraak over beperkende maatregelen op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) is, net als in de voorgaande jaren, in 2018 verder uitgewerkt. Een aantal beslissingen verdienen bijzondere aandacht. 1.  Oekraïne In het arrest van 21 februari 2018, Klyuyev/Raad (T-731/15, EU:T:2018:90), heeft het Gerecht uitspraak gedaan over een verzoek tot nietigverklaring van handelingen waarbij de Raad had besloten de naam van verzoeker te handhaven op de lijst van personen op wie de beperkende maatregelen van toepassing zijn die zijn 48| Eerste richtlijn (89/104/EEG) van de Raad van 21 december 1988 betreffende de aanpassing van het merkenrecht der lidstaten (PB 1989, L 40, blz. 1). 49| Richtlijn 2008/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2008 betreffende de aanpassing van het merkenrecht der lidstaten (PB 2008, L 299, blz. 25). B| RECHTSPRAAK VAN HET GERECHT IN 2018 201 vastgesteld in het licht van de situatie in Oekraïne50. Ter ondersteuning van zijn verzoek tot nietigverklaring voerde verzoeker met name aan dat de Raad een kennelijk onjuiste beoordeling had gemaakt door aan te nemen dat verzoeker voldeed aan het toepasselijke criterium om het opleggen van beperkende maatregelen te rechtvaardigen. Na de essentiële beginselen in herinnering te hebben gebracht die uit de rechtspraak51 voortvloeien met betrekking tot de verplichtingen inzake, onder meer, de noodzaak om nadere controles te verrichten, die op de Raad rusten wanneer hij beperkende maatregelen vaststelt, merkt het Gerecht om te beginnen op dat de Raad geen voldoende nauwkeurige en concrete staving heeft aangevoerd voor de tweede reden op grond waarvan verzoekers naam op de lijst is gehandhaafd, te weten dat hij een persoon is die „banden heeft” met een persoon tegen wie strafvervolging is ingesteld wegens het verduisteren van overheidsmiddelen. Wat de eerste reden betreft waarop de handhaving van verzoekers naam op de lijst is gebaseerd, te weten dat hij een persoon is tegen wie strafvervolging is ingesteld door de Oekraïense autoriteiten voor betrokkenheid bij de verduistering van overheidsmiddelen of -activa, beklemtoont het Gerecht in het bijzonder dat, wanneer de betrokken persoon opmerkingen over de uiteenzetting van redenen maakt, de Raad zorgvuldig en onpartijdig moet onderzoeken of de aangevoerde redenen gegrond zijn in het licht van die opmerkingen en eventueel daarbij gevoegd bewijs à décharge. Een dergelijke verplichting gaat gepaard met de verplichting om het in artikel 41 van het Handvest van de grondrechten verankerde beginsel van behoorlijk bestuur te eerbiedigen.  In deze context moet de Raad nagaan in hoeverre uit de bewijzen waarop hij zich heeft gebaseerd, kan worden opgemaakt dat verzoekers situatie beantwoordt aan de reden voor de handhaving van zijn naam op de lijst, en voorts of aan de hand van die bewijzen kan worden vastgesteld dat verzoekers handelwijze kan worden gekwalificeerd overeenkomstig het toepasselijke criterium. Enkel indien die twee controles geen resultaat hebben, moet de Raad aanvullende controles verrichten. De vraag is niet of de Raad, in het licht van de hem ter kennis gebrachte bewijzen, verzoekers naam van de lijst moest schrappen, maar enkel of hij verplicht was om rekening te houden met die bewijzen en, in voorkomend geval, aanvullende controles moest verrichten of de Oekraïense autoriteiten om opheldering moest verzoeken. In dat verband volstaat het dat die bewijzen gerechtvaardigde twijfel doen rijzen over de uitkomst van het onderzoek en over de geloofwaardigheid en de actualiteit van de verstrekte informatie. In het onderhavige geval, zo merkt het Gerecht op, was de Raad op de hoogte van het feit dat bij het parket van een lidstaat ernstige twijfel was gerezen of de bewijzen ter ondersteuning van het onderzoek van de Oekraïense autoriteiten waarop de Raad zijn besluit tot handhaving van verzoekers naam op de lijst had gebaseerd, voldoende waren gestaafd, en moest hij dus aanvullende controles verrichten bij die autoriteiten of, op zijn minst, hun om opheldering verzoeken. Daaruit volgt dat de Raad, door te oordelen dat hij niet verplicht was om rekening te houden met de door verzoeker overgelegde bewijzen en de door hem aangevoerde argumenten of om aanvullende controles bij de Oekraïense autoriteiten te verrichten, terwijl die bewijzen en argumenten rechtmatige twijfel konden doen rijzen over de geloofwaardigheid van de verstrekte informatie, een kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt. Een soortgelijke problematiek stond centraal in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 6 juni 2018, Arbuzov/ Raad (T-258/17, EU:T:2018:331). Bij het Gerecht was nogmaals beroep ingesteld tot nietigverklaring van het besluit van de Raad tot handhaving van verzoekers naam op de lijst van personen, entiteiten en lichamen 50| Zie onder meer besluit (GBVB) 2015/1781 van de Raad van 5 oktober 2015 tot wijziging van besluit 2014/119/GBVB betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde personen, entiteiten en lichamen in het licht van de situatie in Oekraïne (PB 2015, L 259, blz.  23), besluit (GBVB) 2016/318 van de Raad van 4 maart 2016 tot wijziging van besluit 2014/119/GBVB betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde personen, entiteiten en lichamen in het licht van de situatie in Oekraïne (PB 2016, L 60, blz. 76), en besluit (GBVB) 2017/381 van de Raad van 3 maart 2017 tot wijziging van besluit 2014/119/GBVB van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde personen, entiteiten en lichamen in het licht van de situatie in Oekraïne (PB 2017, L 58, blz. 34). 51| Arrest van 30 juni 2016, Al Matri/Raad (T-545/13, niet gepubliceerd, EU:T:2016:376). 202 Jaarverslag 2018 | Gerechtelijke werkzaamhedenwaarop die beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Oekraïne van toepassing zijn omdat tegen hem een strafvervolging was ingesteld door de Oekraïense autoriteiten voor het verduisteren van overheidsmiddelen of overheidsactiva. 52 Verzoeker beriep zich onder meer op een kennelijke beoordelingsfout van de Raad voor zover de Raad zich voor de vaststelling van het bestreden besluit uitsluitend had gebaseerd een door het parket-generaal van Oekraïne opgestelde korte synthese van de situatie, zonder aanvullende informatie te vragen en zonder met de vereiste zorgvuldigheid de ontlastende bewijzen te onderzoeken die verzoeker hem heeft overgelegd. Het Gerecht heeft eerst opnieuw een overzicht gegeven van de in de rechtspraak53 ontwikkelde beginselen over de criteria die de Raad in aanmerking moet nemen wanneer hij beperkende maatregelen wil vaststellen, en heeft vervolgens verzoekers specifieke argumenten betreffende het voorwerp van de hem betreffende procedure en de voortgang ervan onderzocht in het licht van die overwegingen. Wat ten eerste het voorwerp van de procedure betreft, meent het Gerecht dat de Raad het bestreden besluit, voor zover het verzoeker betreft, heeft vastgesteld zonder blijk te geven van een kennelijke beoordelingsfout aangaande het voorwerp van de strafrechtelijke vervolging die door het Oekraïense gerechtelijke apparaat tegen verzoeker was ingeleid wegens het strafbare feit van verduistering van overheidsmiddelen, en aangaande de relevantie ervan voor het relevante criterium. Wat ten tweede de voortgang van de strafrechtelijke vervolging betreft, merkt het Gerecht met name op dat vaststaat dat een Oekraïens gerecht bij beslissing van 15 februari 2016 het Oekraïense parket toestemming had verleend voor een verstekprocedure in het kader van de strafprocedure, waarvan het bestaan volgens de Raad de beperkende maatregelen jegens verzoeker rechtvaardigde.  Het Gerecht komt derhalve tot de slotsom dat de Raad bij de Oekraïense autoriteiten om opheldering had moeten vragen over de redenen waarom er geen voortgang zat in de procedure ondanks de rechterlijke beslissing van 15 februari 2016. Bijgevolg heeft de Raad blijk gegeven van een kennelijke beoordelingsfout die volstaat voor nietigverklaring van het bestreden besluit voor zover het verzoeker betreft. In de zaak die heeft geleid tot het arrest van 13 september 2018, DenizBank/Raad (T-798/14, EU:T:2018:546), diende het Gerecht uitspraak te doen over verzoeksters beroep tegen de handelingen waarbij haar naam was opgenomen in bijlage III bij verordening (EU) nr. 833/2014. 54 Tot staving van haar beroep voerde verzoekster onder meer schending van artikel 19 van de Overeenkomst van Ankara55 aan, van artikel 41, lid 1, artikel 50, lid 3, en artikel 58 van het Aanvullend Protocol daarbij en artikel 6 van het Financieel Protocol daarbij. Deze bepalingen hebben volgens haar rechtstreekse werking daar zij duidelijke en nauwkeurig omschreven verplichtingen bevatten, voor de uitvoering of werking waarvan geen enkele verdere maatregel is vereist. Het Gerecht wijst erop dat uit artikel 216, lid 2, VWEU volgt dat door de Unie gesloten overeenkomsten, zoals de Overeenkomst van Ankara en de Aanvullende Protocollen daarbij, verbindend zijn voor de instellingen van de Unie en voor de lidstaten. Die overeenkomsten hebben dus voorrang op handelingen van afgeleid 52| Besluit (GBVB) 2017/381 van de Raad van 3 maart 2017 tot wijziging van besluit 2014/119/GBVB van de Raad betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde personen, entiteiten en lichamen in het licht van de situatie in Oekraïne (PB 2017, L 58, blz. 34). 53| Arrest van 7 juli 2017, Arbuzov/Raad (T-221/15, niet gepubliceerd, EU:T:2017:478). 54| Besluit 2014/512/GBVB van de Raad van 31 juli 2014 betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (PB 2014, L 229, blz. 13), zoals gewijzigd bij besluit 2014/659/GBVB van de Raad van 8 september 2014 (PB 2014, L 271, blz. 54), bij besluit 2014/872/GBVB van de Raad van 4 december 2014 (PB 2014, L 349, blz. 58), bij besluit (GBVB) 2015/2431 van de Raad van 21 december 2015 (PB 2015, L 334, blz. 22), bij besluit (GBVB) 2016/1071 van de Raad van 1 juli 2016 (PB 2016, L 178, blz. 21), en bij besluit (GBVB) 2016/2315 van de Raad van 19 december 2016 (PB 2016, L 345, blz. 65), en verordening (EU) nr. 