De vrije kerk, jrg 5, 1879, 01-02-1879 
PHILIPS VAN MiPiNIX VAN Sr. ALDEGONDE. Godsdienstige en Kerkelijke Geschriften voor het eerst of in herdruk uitgegeven met historische inleiding en taalkundige opheldering door 1. J. van Toorenenbergen, predikant te Rotterdam. Dat's een klassiek werk! hoort iuen in de wandeling allicht zeggen, wanneer over een veel gezocht boek sprake is, en ware het dan maar altijd een degelijk boek! Doch klassiek wordt dikwijls gelijk gesteld met: menigmaal herdrukt, ouderwetsch, of ook met Latijn, Grieksch, Hebreeuwsch. Daarbij fluistert een kritikasterig nikkertje over uw linker schouder heen: indien er eens meer werken aan de vergetelheid of vergankelijkheid waren ontrukt, van denzelfden aard als dit of dat „klassieke", zou de bazuin der iaam niet over zijn klassiciteit verstomd zijn? En de zoogenaamde «publieke opinie" (der journalistiek) gonst om uw ooren heen: als dit of dat werk niet zoo orthodox ware, zou het een eervolle plaats in de akademies der wetenschap verkregen hebben. Och ja, Anna en Maria Tesselschade Visscher waren godesjes, zelfs litterarische, om ettelijke zangerige verzen; — maar Anna Maria Schurman was een schoolvossin, omdat zij onder 't breien Latijn van 't aanhooren harer broers, en Grieksch en Hebreeuwsch bij Voetius leerde! Bilderdijk was een wereldhatende kniezebijter en da Costa een te vurige zoon der heetgeloovige morgenlanden, — anders — waren zij professoren geworden! Als Cats gedichten niet zoo „doorspekt waren met de tale Kanaans" zou men er meer lierzang in vinden! Voor den onpartijdigen Liberaal is Prof. Afl, Januari. 1 Schaepman aldra de „katholieke da Costa", — behalve voor den redelijke reu Cd. Busken Huët. Maar Feith verdedigde een Gats, — en met hem alle martelaren der „publieke opinie" die door partijdigheid of den eeuwgeest ingegeven wordt — in de kernachtige verzen : „Ach ! de eeuw, die u bespot, heeft lutte.l roems gebaard. Verlicht, maar zonder deugd, is zij uwe eeuw niet waard ... „Zij wreekt u aan zich zelo' !" ... Laat me echter niet al te zwartgallig worden en het eerlijke in de wetenschappelijke kritiek erkennen, al is veel daarvan nog niet „pub'ieke opinie" geworden. De klassieke werken die naar Gereformeerde beginselen en op Gereformeerden bodem zijn geschreven, worden hoe langer hoe meer opgespeurd, gewaardeerd en opnieuw uitgegeven. De pers-arbeid van bovengenoemden dilettant-theoloog, taalkundige, dichter, staatsman en krijgsheld Marnix mag ook in dien negentiend'eeuwschen vooruitgang deelen. Want Marnix en zijne werken zijn de laatste jaar-tientallen voorwerpen van studie, bij Liberalen en Conservatieven, beide op kerkelijk en maatschappelijk gebied. „De krachtige opwekking om ze te verzamelen, kwam van een vreemdeling (Edgar Quinet ') die ervan schreef: de „werken van Marnix zijn de eeretitels der Hollandsehe natie" — zegt Dr. van Toorenenbergen. Van geloovige zijde worden door de Marnix-vereeuiging, onder redaktie van Dr. Kuyper en Dr. v. T., schatten geëxploiteerd, en sedert 1871 bezorgde de laatste eene nieuwe uitgave van Marnix': „Van de beelden afgheworpen", ,.Vraye Narration" ,,Advys aengaende den twist in de Nederd. Kercke tot London", ,,de CL. Psalmen Da- 1) V. g. 1. «Marnix van St. Aldegonde en de wording van het gemeenebest der Vereenigde Nederlanden van Edgar Quinet," verhaald door J. van Vloten. vids", „Haylige Schriftuerlicke Lof-Sangen", „Trouwe Vermaninge aan de Christelicke Gemeynten van Brabant, Ylanderen, Henegou ende andere omliggende Landen," „Ondersoeckinge ende grondelicke wederlegging der Geestdrijvische leere" „Traicté du Sacrement de la Sainte Cêne du Seigneur," „Fragmenten van Bijbel-vertaling". En verder van gewichtige Brieven en fragmenten, Verspreide Gedichten, Bibliografiën en Bijlagen, waarbij o. a. de auctieCatalogus van Marnix' boekwerken, — le oudste die bestaat van iemands bibliotheek. Een woord van hartelijken dank en bescheiden lof willen we eerst richten tot den heer J. J. van Toorenenbergen voor de bezorging dezer heruitgaven. De grondige bestudeering der geschriften van Marnix, en van die welke ermede in middelijk of onmiddelijk verband staan, blijkt meer dan voldoende uit de inleidingen en aanteekeningen. De keurigheid, waarmede de editie bezorgd is, komt uit in het kleine aantal verbeteringen, dat nagedrukt moest worden, alsmede in den afdruk der stukken die in eene vreemde taal bij name in het Fransch geschreven zijn. De uitgever-redakteur van : „Eene bladzijde uit de geschiedenis der Nederlandsche Geloofbelijdenis'' verhoogde zijn roem met dezen nieuwen arbeid, evenzeer als de uitgever-drukker M. Nijhoft', wat de typografische bezorging aangaat. Niettegenstaande deze rechtmatige hulde, en het gevoel onzer minderheid tegenover een geschiedvorscher als Dr. v. Toorenenbergen, mogen we zekere onaangename gewaarwording niet verbergen, die we gevoelden hij de lezing der inleidingen, vooral van die op het Eerste Deel. De tendenz kritiek, zich uitende in de zijstooten aan de Gereformeerde tijdgenooten toegebracht, doet pijnlijk aan, en vermindert in 's lezers schatting de historische waarde van des auteurs oordeelvelling. De heer v. T. schreef in „Vaderlandsche Herinneringen": „Elk goed geschiedboek, dat geen kroniek is, moet een tendenz-schrift zijn". Wij vreezen, dat dit den heer v. T. te veel parten speelde. Wel stemmen wij toe: elke geschiedenis draagt het stempel van liet beginsel des schrijvers, doch dat beginsel moet de waarheid, loutere waarheid, niets dan de waarheid, voor verstand en hart ten richtsnoer hebben. Tenzelfden jare (1872) schreef de heer L. de Hartog in de Meigids: „Alles mag het geschiedwerk, maar geen tendenz-geschrift zijn", — hoewel deze stelling ook weer te sterk spreekt, zouden wij toch minder bang zijn voor eene geschiedenis van den laatsten dan voor eene van den eersten grondregel. Reeds zijn wij, toen in 1872, in de Wekstem tegen en. kele beweringen van Dr. v. Toorenenbergen uit bovengenoemd feestgeschrift opgekomen, thans moeten we met een enkel woord wijzen op de plaatsen, die ons o. a. m. bedenkelijk voorkomen. De heer v. T. wil o. i. te veel „de beschuldiging der Ultramontanen trotseeren." De beschuldiging n. 1. dat het Calvinisme per se een beeldenbraak ten gevolge moest hebben. Dat moge Dr. v. T. als ethisch-ireimc/te zich kunnen getroosten, daar de beginselen van onze dagen, en het „nadenken over den yeestelijlcen aard van den godsdienst" l) hem genoeg heeft „bekoeld," zoodat hij wel geen beeldenstormer zal worden, — wij behooren te zeer naar overtuiging bij de „Calfsteerten" van toen, om de beschuldiging meer te aanvaarden dan noodig is. Wij geven den Jezuïeten geen nieuwen strop voor ons in handen door te erkennen, dat de last tot den Beel1) »1560—-157*2." blz. 80. denstorm volgens de meenin^ der meesten „in hunlieder boezem'' was. We konden even goed de sluitrede van Vargas toestemmen : „de ketters (dus allen) hebben de beelden gebroken, de goeden hebben het niet tegengestaan, derhalve allen moeten gehangen worden." Laten „sommigen" — niet „de meesten" gelijk van Vloten schreef x) — gemeend hebben N. Testamentische Gideons te moeten zijn — de Beeldenstorm behoort m. i. tot die momenten der geschiedenis, waarin men door beslissende kritiek te willen uitbrengen, of den Heer of den mensch onrecht aandoet; tot die gebeurtenissen, waarvan men de eerste aanleiding nog altijd moet blijven zoeken; tot die raadsels in 't Godsbestuur, welke historische vraagstukken zuilen blijven, hoe zuiver, hoe volkomen men de toedracht der feiten voorsteile. Niet gaarne zouden wij aangaande de verdediging onzer geloofsverwanten, onzer martelaar-vaderen, van een Marnix en Thoulouze zeggen: „hebben zij er niet aan gedacht de daad te veroordeelen, waarom zouden wij dan nu de latere, door eene natuurlijke bedachtzaamheid tegenover den Bloedraad ingegeven of liever aangegrepen exceptiën als hunne ware meening doen gelden ?" Dat is al te achterdochtige en insinueerende kritiek over onze vaderen, in een zoo ernstige zaaL ! Is er geen middenweg tusschen het openbaar afvallen of beschuldigen van eigen partijgenooten, en het verdedigen van hunne zwakheid ? Do hoofden en predikanten hielden o. i. dien middenweg. Dergelijk wantrouwend oordeel, lazen we zelfs niet bij de Liberale tegenpartij; zij nemen de ontschuldiging der predikanten en de hunne aan, voor hetgeen ze is. H. Q. Janssen b. v., — de onpartijdige schrijver van „Petrus Dathenus'' — zegt 2) 1) Volköopstaud blz. 74. '2) Kerkhervorming te Brugge, I blz. 53. , „De openbare predikatiën, die zooveel opschudding en toeloop onder 't volk verwekt en zóó groote opgewondenheid te weeg gebracht hadden, zullen daartoe de gemoederen wel zeer hebben heengeleid, al zijn er nergens bewijzen, dat de predikanten er ooit linnne hoorders toe aanmoedigden: veeleer hebben zij zich van deze blaam volkomen gezuiverd." Ons dunkt, dat dit getuigenis verreweg onzijdiger, objektiever is, vooral van iemand die, naar ons weten, veel verder van de waarheid af was dan Dr. v. T. Mogen al enkele edelen en predikanten zich te rezoluut hebben uitgedrukt, of toen de Beeldbraak doortrok zich te ver hebben laten vervoeren, — te zeggen : dat de mannen die voor den godsdienst goed en bloed veil hadden, als 't ware kwansuis achter aankwamen met o n ware meeningen en uitvluchten, — dit is de ethisch-irenische of anti-calvinistische kritiek te ver gevoerd. Onze vaders wisten zeer goed, dat die gebouwen plus de beelden niet de kerk waren, al kon het ook voor hen een vraag zijn: zijn dit onze gebouwen en beelden? Eén antwoord op het onderzoek naar de gebeurtenissen van het Wonderjaar 1566, vind ik b. v. in hetgeen Borgnet !) vraagt: „Zou het dan ook de eenigste maal zijn geweest, dat, in tijden van gisting, de in beweging gebrachte menigte aan het bevel der hoofden geen gehoor gaf, en hen zeiven verre buiten de perken meesleepte door hunne machtelooze omzichtigheid voorgeschreven?" Die vraag is ook van aktueel belang. Verwonderen doet het me dan ook niet, bedroeven wel, 1) De Nederlanden ondor Filips II, door v. Vloten vertaald. dat Dr. v. T. over hetzelfde onderwerp schreef (1871), en dannog bij wijze van noot, dus als terloops : „Van de latere schrijvers heeft niemand beter dan Dr. v. Vloten dit gedeelte van den opstand in het licht gesteld. Het oordeel zelfs van Mr. Groen v. Pr. in zijn voortreffelijk Handboek I bl. 85, is niet van zekere schuchterheid vrij." Van Vloten wint het in onbevangen kritiek van Mr. Groen v. Pr.? Zelfs een eenvoudig mensch, die den Deventer oud-professor bij name uit de kranten kent, haalt hier de schouders op. Bovendien, Groen s oordeel uit een Handboek, paragraafsgewijze neergesteld, te vergelijken met v. Vloten's tafereelen, gaat niet op. Groen durft dus de zaak niet bij den rechten naam noemen, — maar wat schrijft dan diezelfde kritisch-eerlijke van Vloten : 1) „Verwonderlijke zaak ! — een ijverig protestant als de heer Groen v. Pr. verheft Pilips, ter liefde voor staatsen godsdienstig gezag, meer nog dan de jezuit Strada het waagt te doen. Treffende samenstemming tusschen ultra-monta- en -kalvi-nisme" . .. Ons dunkt we hebben er voor dit tijdschrift genoeg van. Zoo noodig willen wij onze tegen-kritiek nader uiteenzetten. Na een afzonderlijk woord van dank aan Dr. v. T. voor de verdediging van Marnix in zake de overgave van Antwerpen in 1585, waardoor de oud-burgemeester zoo schitterend gerechtvaardigd wordt, gaan we thans liever een blik werpen op de BIJBEL-V liRTALING en PSALMEN VAN MARNIX. 1) Ibidem, bl. 51 noot. Met do geschiedenis van Maruix en zijne vertalingen kunnen wij de lezers niet bezighouden. Men gevoelt, dat de Kerk uit die dagen een open oog eu waardeerend hart had voor de talenten eu de godsvrucht van Marnix, als zij door de Dordtsche Synode van 1578 reeds Marnix en Dathenus aanwees, om voor een oorspronkelijke vertaling en aanvankelijke verbetering der bestaande translaties te zorgen. En in 1591 werd Marnix door de Algemeene Staten gesalarieerd en door de Kerk aangesteld als Bijbelvertaler ; toen hij zich de opdracht ook na vele afwijzingen welgevallen liet en zich daartoe metterwoon in Leiden vestigde, als in dienst van het Land met tweehonderd pond pensioen per maand. Een en ander was tevens, (of van de zijde der politieken vooral) een herstelling in zijne eer, die zoo grievend oin de overgave van Antwerpen beklad was. Velerlei omstandigheden beletten hem echter het werk geregeld voort te zetten, — tot de bode des vredes hem den 15 Dec. 159S zijn „repos ailleurs" „rust elders" deed vinden. Zijn kinderlijke vreeze Gods en oorspronkelijk talent blinken overal uit. Zoo vertaalde M. Jehova door het zinrijke woord Selfwesighe. In sexueele bewoordingen wint de Staten-vertaling hot in kieschheid, of wilt ge, Marnix in onnoozele rondheid. Voor bekennen en ingaan, schrijft M. beslapen; voor naaktheid, schamelheid; voor „naar de wijze der vrouwen," der vrouwen gewoonlijken gang. In zangerigheid doet Marnix niet onder, en zeker deed zijn poëtisch en taalkundig gezag zich in onze Staten-vertaling gelden. De Psalmen zijn dan ook alle vertaald en nog andere doxologieën, hymnen en gebeden als van Debora, Jesaja, Maria, Siineon, — b. v. Jes. 53. 5, „Maer hy werde van onser overtredingen wegen verwondet': hy werde verbroken van wegen onser ongerechtieheden De straffe van onse vrederaakinge wort op hem gelegt, ende door sijne stramen worden wy genesen. 6. „Wy hebben alle als schapen gedwalet, wy hebben een yegelyck na sijnen \_ei)gcn\ weg omgesien. Maer de IJeere heeft op hem doen vallen onser aller misdaet,." Voor belijdenis doen, schreef M. biechten; ook spreekt hij van de „heylige Moeder maget Maria;" denkelijk naar 't Fransch gebruik. Den engelenzang vertaalde hij aldus : „Eerlicheyt sy Gode in de allerhoogste [hemelen] ende vrede op der eerden: over de menschen een goet behagen." Wat de Psalmen aangaat, nauwelijks heeft men één vers of koepiet gelezen, of de vraag dringt zich aan u op : hoe is 't mogelijk, dat deze berijming van Marnix twee volle eeuwen is achtergesteld voor die van Datheen P Hoe is 't mogelijk? immers de taai-onkundige gevoelt reeds het verschil in vloeiendheid, zangerigheid, verheven woordenkeus, en overeenkomst met de proza-psalmen ? Hoe is 't mogelijk ? Immers het heeft niet aan vele en krachtige pogingen geschort om de gebrekkige Datheensche berijming door de Marnixiaansche te vervangen? Hoe is 't mogelijk? Immers de voortreffelijkheid der laatste boven die der eerste is zelfs door Datheen erkend ? Hoe is 't mogelijk?... Er wordt tegenwoordig veel over gebrek aan kerkgezangen geschreven, maar me dunkt, vooraf moet dit historisch verschijnsel in de oogen gezien, en naar de oorzaken en aanleiding onderzocht worden. Eerst dan kan men den uitroep: hoe is 't mogelijk, met een feit van den dag en den echo der vraag beantwoorden : Hoe is 't mogelijk, dat anno achttien honderd acht en zeventig de Datheensche Berijming binnen twintig jaren voor de derde maal herdrukt is bij de firma P. de Looze te Zierikzee? . . . Antwoord: O]) de overtuiging en het zieisgenot van ons Christenvolk valt niets te dingen, en men moet deze eerst als heiligdommen ontzien, wil men ze zachtkens kunnen leiden. Toch zijn er redenen genoeg aan te geven, om genoemd historisch feit eenigermate te verklaren. De vertaalde Psalmen van Datheen hadden een geschiedenis, hoe kort ook, vóór die van Marnix. De eerste verschenen in 1566, de laatste eerst in 1580. De Psalmen van Datheen verschenen tevens juist in een tijd, dat men het Psalmen zingen, door Koomsch en Onroomsch, aan 't Fransche hof en op de straten, en wel op wereldsche luchtige wijzen, als heiligschennis begon aan te merken. Geen wonder, dat dus de Psalmen van Datheen gretig werden ontvangen, niet alleen om de VlaamschNederlani.'sche vertaling van Marot's en Beza's Psalmen, of om het persoonlijk vertrouwen in Datheen, maar ook om de uieuwe Geneefsche koraal muziek, de volledigheid enz. Het Psalmzingen toch was toen zoo doorgebroken, dat „elk der Prinsen en Hovelingen er een voor zijn lijfdeuntje nam. De Koning Hendrik de Tweede verknor voor het zijne: Gelijk men 't hert hoort schreeuwen, en zong dit dan op de jacht. Mevrouw de Valentinois, die hij beminde, nam voor zich: Uit de diepte mijner gedachte en zong dit aan het volte-tafeltje. De Koningin: En wil niet, o Heere, oj) een wijze naar het gezang der hofnarren. Antoine, Koning van Navarre nam : wreelc mij, neem het geschil over, 't geen hij zong onder een rondedans." 1) Kerk. hist. v. h. Psalmgezang, door Josua van Tperen. Ons moge het bevreemden, dat in die eerste tijden de Psalmen zelfs door Roomschen, en met verlof van Karei V en Philips II, gezongen werden, — verwonderen zal het ons weer uiet, wanneer wij lezen, dat dit spoedig ophield, toen de Psalmen door het plaatsen van de Calvinistische Geloofsbelijdenis een uitsluitend Protestansch karakter kregen. We behoeven ook niet met historische feiten te bewijzen, dat de vertaalde Berijming van Datheen, naar de Psalmen van Marot en Beza, niet zoo eensklaps of overal gebruikt, doch slechts van lieverlede algemeen ingevoerd werd, en vooral als een kerkelijk kleinood werd aangemerkt, toen ze in oorlog en vervolging de harten versterkte. Geschiedschrijvers verhalen, dat re Beeldenstorm hier en daar, o. a. te Antwerpen, met dst Psalmgezang begon: «Maar aller Heydenen afgoden zyu, »Niet dan gout en silver, gelouterd lijn, • Wercken dei- menschen handen: Sy hebben monden, en spreken gaer niet: En oogen der weioker geene yet siet: liet zyn al doode dingen: Üy hebben ooren, maar ganseh geen gehoor: Neusen, nochtans wat men hen stellet voor Geenen reuck sy inbringen. 01 de Geuzen dat beelden-breken aanvingen met een Geneefsehen Psalm, d. i. naar statige koraal-matige melodie, valt nog nader te onderzoeken. Dat zij in hun welgemeenden ijver er een Psalm bij zongen kan wel zijn. Want in het Autwerpsch Ckronijkje leest men: „Oorts hier naer is Doctor llermanus, [Modet] alsden principaelsten predicant met sommighe van syn ad herenten in de kercke gecomen, ende hebben begonst te roepen, Hve le Geus-, doen is den voorsz. op den preekstoel gegaeu om te preecken, soo hebben sy alsamen, die in de lveicke waren, luyer stemmen Psalmen ge song- hen, ende Hartoanus in syn sermoen voortgaende, heeft seer veel gepreekt van de Affgoderye, expresselyck gebiedende, dat men alle beelden, figuren, cliieraet van de Kereke, ontstucken sonde srnyten, d'welck terstont aan onse Lieve Vrouwen Choor begonst wirt, ende en lieten niet aft' tot dat sy 't al bedorven ende gestolen hebben, dat in de Kereke was, soo dat sy niet alleen om stucken en smeeten beelden, maar schandelyck tracteerden c]ö heylige sacramenten, als om verre ghietende het heylig Olies, daer sy haer schoenen roede smeerden, en het silver stalen," Men bemerkt, dat deze kroniek van een ijverig geloofsgenoot der Roomsche Kerk is opgesteld, want het aanzetten door de predikanten, het stelen en andere misdaden is over 't algemeen bewezen onwaarheid te zijn ; en heeft ook Modet persoonlijk in eene apologie tegengesproken. Doch we zouden het bestek van dit Maandschrift te buiten gaan. Het is voldoende gebleken, dat de Psalmen van Datheen, om haar Calvinistische afkomst, om den vertaler, om de gepastheid der verschijning, ook als kompleete bundel, om den ernst van maat en melodie, om de prioriteit van verschijning, om den minder gekuischten en daardoor populairder vorm, (zouden wij erbij voegen) eenmaal in de Kerk in gebruik gekomen zijnde, niet zoo spoedig door een zelfs voortreffelijker bundel werden vervangen. En dit vooral niet bij het langzaam Nederlandse!) Noordsch karakter : op zijn elf-en-dertigste." In 't kort leert het lot van Marnix's Berijming ons dit. We moeten nimmer gelooven aan een invoeren van een nieuwen liederen bundel bij onze Gereformeerde godsdienstoefeningen, wanneer die liederen door huiselijk gebruik niet eerst eenigermate Christelijke lijfstukjes en zielevoedsel geworden zijn. Het volk moet eerst met inhoud en vorm, poëzie en melodie, vertrouwd zijn. En om dit vertrouwen te kunnen geven en genieten, moet al, wat ons in 's ITeeren huis, in den openbaren eeredienst, wordt te genieten gegeven, den stempel dragen van geestelijke waar uit de eerste hand, d. i. uit Gods Woord, of deugdelijk bewezen als op Gods Woord gegrond. Wie voor uitbreiding van onze kerkelijke psalmen is, en eraan werken wil, fhoude dit in het oog, en beginne met de reformatie in eigen huis, in partikuliere gezelschappen, vergaderingen en dergelijke. Wij zijn van de meerdere voortreffelijkheid der Marnix' Berijming uitgegaan, een enkele proeve moge deze aantoonen. De bovenstaande Psalm-verzen kunnen, hoewel onopzettelijk aangewezen, hiertoe dienen: »Maer al wat 't volck voor heyl'ge beelden houdt, Is anders niet dan silver ende gout, Dat 's menschen handen maken. »Sy hebben mont, maer geven geen geluyt: End oogen oock, maer siender ganz niet uyt, Want sy geen licht en vaten. Sy hebben voorts aan eleke syd' een oor, Maer in de beyd' en is gantz geen gehoor: Noch reuk in haer neusgaten." Men kan lichtelijk nagaan, dat de Datheensche Berijming dikwerf aan veel aanvallen blootstond, vooral in de 18e eeuw, toen haar taal en stijl reeds anderhalve eeuw te oud waren. Onnoodig te zeggen, dat onvrome spot hierbij ook dikwijls vrij spel kreeg. Zoo bijvoorbeeld in „Datheeniana door Juvenalu Glaucomastix, Beschermer der verdrukte Onnoozelheid", >) welks inhoud zóó scherp en bijtend is, 1) Als door J. v. Iperen gegist wordt, was de schrijver Jean Guêpin, Schepen en Raad te Vlissingen. dat hij, als van Marnix' B'ije?ikorf, l)ij do eerste lezing doet vragen: ernst of kortswijl? Uit dit blauwboekje, dat — hoewel vol van de potsierlijkste verzonnen tekstkritiek, — overigens van bevoegde taalkritiek blijk geeft, zullen wij enkale bestookte Psalmplaatsen aanhalen en daaronder Marnix, Berijming te lezen geven. Men siet alsina uwer kracht veel getuygen, Selfs in den mont der kinderen die zwygen; i Daer door maeckt gij tot niet ende beschaemt, ' i Uw vijanden door uw kracht seer vernaemt. (2J.) [ Die dynen lof in cleynen kinders monden, Als in een vest, hebst stercklye willen gronden, Tot 's vyants schand end om des wrekers wil, Die sulex moet sien, end schaemroot swygen stil. iM.) Maer gy die alleen pleeght te wesen Myn gesel en vrient uitgelesen, Die my waert lief en aangename: En wist bovendien myn secreet: (geheim) Wy wandelen fyn met bescheet, (bescheidenheid) IJ ^ Ja gingen in Godts huys te same. (D.) ot j Maer du bist een van myn vertrouden, 30 Dien ick plach, als my selfs te houden. Al mynen raet in alle dingen: Die wy, malkand'ren ons gemoet üntdeckende, met vreugden soet, Na t'huys Gods in geselschap gingen. (M.) Edom acht ick, met zyn volck koen, j Niet beter dan myn oude schoen. (D.) S I Op Edom oock tot schimp end hoen (hoon) Wil ick uytworpen mynen schoen. (M.) Indien men niet de aanleiding zag in de proza-Psalmen en niet wist, dat de dichten van geloovige handen kwamen, zou men van Ps. 78: 33 zeggen: dat is profaan goddeloos : Maer gelyck oen dronoldg mensch hem opmaket. Als de wyn wel verteerd is, en ontwaket, Die seer luyd' tiert, en mackt oen seltsaem wesen: Alsoo is ooek onse Godt opgeresen. En sloegli 't achterdeel der vyanden quaet, 't Welck hem een eeuwige schand' is en smaet. (D.) Maer als een heldt die, van den wyn ontslapen, Ontwaekt end tiert, end schielick grijpt de wapen: Also is God uyt synen slaep ontsprongen, End heeft wel haest syn vyanden bedwongen, Die hy self ging van achter rugge slaen, End dedo hen een eew'go smaetheyt aen. (Hf.) Toen stond God op met gunstige gedachten, Als na een' slaap ontwaakt met nieuwe krachten; Ja als oen held. ontzaglijk in zijn gangen, Die nieuwen moed hoeft door den wijn ontvangen; En sloeg tot smaad, met zijn geduchte hand, Het uiterst' deel van 's vijands ingewand. (N. B.) Naar onze meening wint Marnix liet hier van Datheen, doch het laatste vers, uit onze Nieuwe Berijming, wint het van Marnix. Genoeg echter om de meerdere voortreffelijkheid van de Marnixiaansche Berijming aan te toonen. Nog deze opmerking Marnix spreekt den Heer aan met du en dyn. Men wete echter dat het gebruik van gij en niet du tot één persoon, toen voor de schrijftaal nog nieuwerwetsch was. Vandaar dat Marnix er niet over kon om die smeekende pluymstrijekinge in de Psalmen bij liet aanspreken van het éénig heerlijk Opperwezen in te voeren. Doch ook dit kon de Psalmen van den adellijken, hooggeleerden Christenstaatsman den voorrang niet verschaffen, boven die van den ijverenden, al te rondborstigen evangelie-dienaar en volksprediker, bijgenaamd den „minister met den rossen baart." Gaarne verwijlden wij nog bij liet satirisch meesterstuk : „De Byen-corf der H. Roomsche kereke," of zouden de onbekenden gaarne een denkbeeld van dat werk geven, doch we zijn reeds over het bestek van dit Maandschrift. We kunnen daarom niet nalaten onze spijt te betuigen, dat dit klassiek boek ook niet in deze uitgave van ür. v. T. is begrepen. Ja, we zouden er een volksuitgave van wenschen. Uitgenomen sommige plaatsen, — waarbij men zich afvraagt: mag een Christen in zijn sarkasme zoo ver gaan? — zouden wij ook nu, in deze dagen van verwaterd en verbasterd Protestantisme, (waartoe de ethischirenische richting het hare bijdroeg) de Bijenkorf als een „bruikbaar" en nuttig wapen tegen Home en het Ultramontanisme beschouwen. Wij zijn het niet eens met Dr. v. Toorenenbergen, dat dit boek en de „Afwerping der beelden" hun tijd geliad hebben, dan zouden ze ook niet het attribuut Jclassielc verdienen. K. December '78. C. Mulder. IS DE GEREFORMEERDE LEER DER VERKIEZING SCHADELIJK VOOR DE EVANGELISATIE? 1) Op deze vraag, Geachte Hoorders! verlangt men thans van mij eenig antwoord. Haar belang is, dunkt mij, voor ieder die op de geestelijke dingeii nadenkt, en vooral in den tegenwoordigen tijd, ontwijfelbaar. Wij zullen ons echter zeer moeten bekorten, om van een en ander dat deze vraag voor den geest roept ook maar een weinig te zeggen. 1) Dit art. is den 29 Aug. j. 1., op de Zendingsvergadering te Leeuwarden, als referaat ter bespreking voorgedragen. Daarom zjjn de gedachten doorgaans meer aangestipt dan uitgewerkt, üp verzoek van eenige broeders wordt het hier, mot geringe wijziging ter plaatsing gegeven. Daarom wensch ik terstond te mogen onderstellen, dat gij in hoofdzaak weet, wat men met de Geref. leer der Verkiezing, en wat men met de Evangelisatie bedoelt; want de tijd za] ontbreken, om dit anders dan in het voorbijgaan te verklaren. De verkiezing verstaan wij in den zin van art. 16 der Nederl. geloofsbelijdenis; en door evangelisatie wordt hier alle arbeid in het Evangelie bedoeld, om zondaren tot Christus te leiden. Nu gaan wij de vier volgende punten behandelen : 1. Is er reden om de gestelde vraag te doen? ü. Kan het antwoord ontkennend zijn? 3. Wat is echter hierbij in acht te nemen ? ■1. Wat wordt dan onze slotsom? 1. Dat deze vraag met groole reden gedaan wordt, behoeft zeker geen breedvoerig bewijs. De bestrijders beweren sterk, dat die leer schadelijk is; de schijn er van is niet geheel te ontkennen, en ook leert de ondervinding dikwijls, dat sommigen hier meer of minder in verwarring komen. Het is één van de sterkste argumenten der bestrijders, die zij tegen de leer der verkiezing aanvoeren. De Pelagianen brachten dit bezwaar in tegen Augustinus; de bestrijders in de 16de eeuw tegen Calvyn; de Kemonstranten tegen de Gereformeerden. Deze leer, zeiden de laatsten, maakt de menschen of zorgeloos of wanhopig, en in beide gevallen mist natuurlijk de evangelisatie haar doel. De gedachten van allen zijn, niet zonder bitterheid en met instemming van den schrijver, voorgesteld in een geschrift van Ds. P, Huet, in het vorige jaar. Hij meent: er is voor onbekeerden geen hopeloozer, geen „akeliger" godsdienst; die leer houdt de heilbegeerigen in altoosdurenden twijfel; zij verhardt bij uitnemendheid hen die zich bekeerd wanen, en maakt de weinige bekeerden, die haar gelooven, grootendeels onvruchtbaar. Afl. Januari. 2 Dit is, bij oppervlakkige beschouwing, niet geheel zonder schijn. Want, dus vraagt men, heeft God hen, die zalig worden, van eeuwigheid uitverkoren, zonder eenige aanmerking hunner werken (;Vrt. 16), en laat Hij de anderen in hun val en verderf; is het geloof met zijne vruchten zelve vrucht der verkiezing (Hand. 13 : 48), hoe kunnen dan allen door het Evangelie ernstig worden geroepen ? En waartoe zullen wij arbeiden, om te gelooven en ons te bekeeren? Indien wij niet uitverkoren zijn, zullen toch al onze pogingen om zalig te worden, niet baten, en de uitverkorenen moeten noodzakelijk zalig worden. Zoo sprak men ook reeds tegen Paulus: „Wat klaagt Hij dan nog: want wie heeft zijn wil wederstaan ?" (Rom. 9: 19.) De ondervinding leert dan ook, dat menigeen deze waarheid niet recht weet te gebruiken. liet is waar, dat de zorgelooze zijne weigering, om het Evangelie aan te nemen, er wel mede bedekt. Ook zijn zoekende zielen dikwerf deswege zeer ernstig bezwaard, en schijnen een tijd lang niet tot de vertroosting in Christus te kunnen komen, omdat zij van hunne verkiezing niet zeker zijn. Mannen als Luther, Bunjan en vele anderen hebben dit in groote mate ondervonden. En dat sommigen op eene ingebeelde verzekering vrijheid nemen om te zondigen, is mede niet te ontkennen. Het blijkt dus wel, dat onze vraag met recht gesteld wordt. 2. Zou zij ook met evenveel recht ontkennend zijn te beantwoorden? Mogen wij stellen: „De Gereformeerde leer der verkiezing is niet schadelijk voor de Evangelisatie ? Ik hoop dat ons dit op goede gronden zal blijken. Voor alles boude men echter in liet oog, dat hier, hoe men de zaak ook beschouwt, altijd voor ons ondoorgrondelijke diepten Gods zullen blijven. Wij stellen ons in het geheel niet voor, alles voor ons verstand doorzichtig te maken. Uit is echter op te merken, dat het niet alleen de leer der verkiezing is, waaruit zwarigheden als de straks gemelde ontstaan : deze blijven, ook op het standpunt der bestrijders in aanmerkelijke mate aanwezig voor het natuurlijk verstand. Wij hebben hier toch niet te doen met hen, die al het bovennatuurlijke loochenen, maar met zulken, die de menschen door het Evangelie tot Christus willen brengen. Derhalve is er, ook volgens hen, geen zaligheid, dan in den weg van geloof en bekeering, en moeten allen, die buiten Christus blijven, eeuwig verloren gaan. Doch nu leert de Schrift en de ondervinding ook hun, dat vele duizenden nooit in Christus willen gelooden, en derhalve zeker zullen verdoemd worden. Maar ook alzoo kan het verstand des vleesches vragen : „Waarom schiep God die menschen, en liet Hij de zonde toe, daar Hij toch wel wist, dat zij de genade nooit zouden willen aannemen ? Het zij zoo, dat zij moedwillig verloren gaan; doch kon de eeuwige en almachtige liefde dan op geenerlei wijze zulk eene vreeselijke uitkomst belet, of nagelaten hebben hen te scheppen?" Huet erkent soortgelijke bezwaren, maar antwoordt: „A/Vij weten niets," en moeten daarom zwijgen tegenover God. Dit is recht, doch geldt dan ook evenzeer van de leer der verkiezing. Ook hier is het: „O, mensch! wie zijt gij, die tegen God antwoordt?" (Rom. 9 : 20.) Niemand verwachte dan, alles te kunnen begrijpen; doch wie om de donkerheid de leer der verkiezing verwerpt, zal dan ook wel de hel zelve, althans de volstrekte regeering en alwetendheid Gods moeten loochenen. Socinus zag dit verband zoo wel in, dat hij zeide : „Indien de onfeilbare voorwetenschap van alle toekomende dingen toegestaan wordt, dan kan het dogma van Calvijn aangaande de praedestinatie van sommigen met name ten leven, van anderen tot den dood, niet wederlegd worden." (Aangehaald bij Wit:ius, Oecon. foeder. Dei, 3 4 12.) Tegen hen, die zóóveel willen verwerpen, handelen wij nu echter niet. Dat nu de Gereformeerde leer der verkiezing niet schadelijk is voor de evangelisatie, mag reeds daarom verzekerd worden, dat zij eene waarheid is, van God zelf in de II. Schrift geopenbaard. Wij zullen dit thans niet breedvoerig bewijzen. Mijns inziens kunnen plaatsen als Matth. 24: 21; Hand. 13: 48; Rora. 8: 28—30; Bom. 9—11; Efez. 1: 4,5; L Petr. 2: 7—9 en vele andere, onmogelijk anders verklaard worden. 1) Doch even zeker is liet, dat God allen waarlijk door het Evangelie tot Christus wil geroepen hebben, (Mark. 16: 15, 16) dat 11ij geen lust heeft in den dood des goddeloozen (Ezech. 33: 11); en de ééne waarheid kan niet tegen de andere strijden. Dit staat vast, al kunnen wij 't ook niet begrijpen : Wie hier terstond van werkelijke tegenstrijdigheid spreekt, vergeet geheel, dat de volstrekte oneindigheid Gods niet naar den maatstaf van het kortzichtig verstand der menschen mag beoordeeld worden. Verder is in het oog te houden, dat de vrucht der evangelisatie uit God is, en geenszins uit den mensch (1 Cor. 2: 5; 3:7). Daarom zal het weinig baten, te berekenen, hoedanig Evangelie den mensch aangenaam zal zijn, om hem tot Christus te doen komen. Het staat reeds vooruit vast, dat het rechte Evangelie den natuurlijke mensch eene ergernis en dwaasheid is. (1 Cor. 2 : 5, 14; Gal. 1 : 11.) Dat zorgeloozen en goddeloozen deze waarheid misbrui- i) Het referaat van JJr. van Dijk, door Ds. Gispen in het üctobernommor besproken, heb ik met belangstelling gelezen en herlezen, doch ben daardoor niet veranderd. Dio exegese zal zich bij onbevooroordeeld oudeizook wel niet kunnen handhaven. Thans kunnen wij daar echter niet nader intreden. ken, bewijst niet dat zij schadelijk werkt, maar wel, dat het bedenken des vleesches vijandschap tegen God is (Rom. 8 : 7). Indien Christus zelf den ongeloovigen „een steen des aanstoots is, en een rots der ergernis'' (Rom. 9: 33), hoe zou zijne waarheid het niet zijn! „De uitverkorenen hebben het verkregen, en de anderen zijn ver~ hard geworden." (Rom. 11: 7.) Doch hier ligt eigenlijk het ware verschil inet hen, die ons op dit punt bestrijden. De vraag is niet over de verkiezing in 't afgetrokkene; maar of de mensch uit zich zeiven, zonder de krachtdadige genade, zal kunnen en willen gelooven. Allen, die de verkiezing bestrijden, ontkennen de geheele verdorvenheid van den mensch, en beweren ten slotte, dat hij zich zeiven, daarin dat hij gelooft, van hen die niet gelooven, onderscheidt, liet is dan niet vreemd, dat zulk eene beschouwing onze leer schadelijk vindt, doch gelijk de zaligheid in de Schrift geheel aan de krachtdadige genade Gods wordt toegeschreven (Efez. 2 : 8—1 0), moet dan ook juist den mensch zijne geheele verdorvenheid, onmacht en boosheid geleerd worden, zal hij een volkomen Zaligmaker van harte willen aannemen En wijl nu de Heer onder en door de verkondiging des woords zijn raad uitvoert, en het Hem behaagt, door de dwaasheid der prediking zalig te maken hen, die gelooven (1 Oor. 1 : 21), kan de leer der verkiezing hier niet schadelijk zijn. Doch men zal zeggen : „God brengt den mensch toch ook op zedelijke wijze tot het geloof, en dus mag de roeping des Evangelies niet door iets anders twijfelachtig gemaakt worden." Dit wordt volkomen toegestemd, doch dit heeft hier ook in het geheel geen plaats. Daarom zeggen wij nog: er is in deze leer niets, wat met eene recht vrije evangelieverkondiging in strijd is. liet Evangelie zegt toch tot ieder: (Openb. 22: 17) „Wie dorst heeft die koinc, en die wil neme het water des levens om niet." Komt iemand nu waarlijk tot Christus, dan is hij behouden. Is liij Gereformeerd, zoo weet hij vooraf dat hij, in dezen weg, ook uitverkoren is. Zal hij nu daardoor teruggehouden worden ? Immers veeleer aangemoedigd. Wil iemand niet tot Christus komen, om door Hem zalig te worden, het is niet te denken, dat hij wel zou willen komen, indien er geen uitverkiezing bestond. Zegt men: „hij weet, dat hij niet zal hunnen gelooven, indien hij niet tot de uitverkorenen behoort, en daardoor verliest hij den moed." Dan blijkt alweer, dat liet verschil niet zoo zeer is over de leer der onmacht. En deze gaat men dan zoo voorstellen, alsof iemand gaarne zou willen, maar nu niet kan gelooven, omdat hij niet uitverkoren is. Doch zoo wordt de vijandschap van het menschelijk hart miskend, en de Gereformeerde leer geheel verdraaid. Waarheid is, dat niemand, zonder de bijzondere genade Gods, tot Christus zal willen komen (Fil, 2: 13), en dat aan ieder die er oin bidt, de II. Geest zekerlijk beloofd wordt. (Luk. 11: 13.) „Maar heilbegeerigen blijven nu steeds in twijfel." Dit zal toch wel niet ontstaan uit de leer der verkiezing. Wanneer de tegenpartij leert, dat wie gelooft, zalig is, en de Gereformeerde ditzelfde leert, en daarenboven, dat wie gelooft, ook uitverkoren is, komt toch in beide gevallen al de nadruk op de vraag, of wij gelooven, of niet. Blijft dit donker, zoo moet ook twijfel blijven bestaan bij den één zoowel als bij den ander. Of is er mogelijk dit onderscheid, dat de niet Gereformeerde zich vergenoegt met een meer oppervlakkig geloof? Dit heeft inderdaad soms veel schijn: dan mag echter ook wel aan het zaad op de steenachtige aarde gedacht worden, dat wel haastig opgroeide, maar ook spoedig verdorde. Niemand heeft voorzeker in de leer der verkiezing reden om minder vrijmoedig to gelooven, en dus is deze leer recht voorgesteld, in liet geheel niet schadelijk te achten. 3. Wijl dit laatste echter zeer noodig is, was de vraag verder: „Wat is hierbij wel in acht te nemen?" Antwoord is allereerst, dat dit stuk niet anders dan met den diepsten eerbied behandeld worde, Het behoort tot de diepten Gods. Daarom moet alle lichtzinnigheid hier zeer verre zijn. Nooit moeten wij Gods raad nieuwsgierig willen peilen, of meer daarvan willen weten, dan ons in zijn woord geopenbaard is. Ook moeten wij niet alles met ons verstand willen oplossen. Het ligt in den aard der zaak, dat dit niet kan, en het is tot onzen troost volstrekt niet noodzakelijk. Zoo wij in Christus gelooven zijn wij behouden; en dit moet in ieder geval het eerste zijn, anders staan wij vijandig tegenover iedere waarheid. Zoolang wij in het ongeloof blijven, is alles ons tegen. (Gal. 6: 11; 1 Cor. 2: 14.) Verder is bijzondere bedachtzaamheid noodig in de orde van de behandeling dezer leer. Nooit mag zij zoo voorop gesteld worden, dat zij in de plaats van het Evangelie komt. Zulk eene prediking of arbeid zou natuurlijk ook geen evangelisatie mogen heeten. Ook behoort de meer uitvoerige behandeling niet tot de melk voor de kindereu, maar tot de vaste spijs voor de volmaakten, liet hart van den wijze zal ook hierin tijd en wijze weten. (Pred. 8: 5.) En nooit mogen de vermaningen tot volharding, waken en bidden, er door in de schaduw gesteld worden. Werkt God in ons, beide het willen en het werken (Fil. 2: 13), dit doet niets te kort aan, maar is juist drangreden tot wat voorafgaat: „Werkt uws zelfs zaligheid met vreeze en beven." Eene onbijbelsche en onge- paste behandeling kan dan ook wel zeer schadelijk zijn. De bedachtzaamheid moet evenwel niet zoo ver gaan, dat men de waarheid der verkiezing zorgvuldig verbergt, en op de vragen er over, zonder meer antwoordt, dat ons daaraan niets gelegen is. Dit bevredigt in den regel ook niemand. De ondervinding leert, dat de 011kundigsten onder de Gereformeerden dit stuk toch in 't algemeen wel weten, en daarom is voorzichtige verklaring ver te verkiezen boven opzettelijke verzwijging. Daarom is verder getrouwheid in acht te nemen. Deze leer moet zeker uitdrukkelijk geleerd worden, en de gcheele waarheid, van God geopenbaard, dient zoo te worden voorgesteld, dat de verkiezing er als 't ware in gevoeld wordt. Zóó moet de zondaar toch zichzelven leeren kennen, dat hem de souvereine genade de laatste grond wordt voor zijn behoud; anders loopt hij gevaar, een ingebeeld geloof te nemen voor het ware, en alzoo verloren te gaan. Daarom wordt het in den regel ook niet zoo bijzonder schadelijk bevonden, dat heilbegeerigen omtrent dit stuk eenigen tijd in vrees verkeeren. Is dit waarlijk ernst, dan heeft het doorgaans eene goede uitkomst, en de meest en diepst geoefende geloovigen hebben hier dikwijls het bangst voor gestaan, maar zijn dan ook op het krachtigst bevestigd. Ook heeft de Heer Jezus zelf van deze leer gedurig en soms zeer duidelijk gesproken. 1) Door Hem na te volgen, mogen wij zeker de meeste vrucht verwachten. 4. Wat wordt dan nu onze slotsom? Dat deze leer niet schadelijk, maar zeer voordeelig is voor eene vruchtbare evangelisatie. 1) Matth. 7: '23; 11: 25, '26; 13: 11, 15; 15: 13; 16: 17; '22: 14; 24: '22, 24, 31; 25; 34; Luk. 10: 20; Joh. 6: 37—40; 10: 16, '27, 28; 12: 39; 17: 2, 24 enz. Eerst met het oog op den arbeider. Vindt hij hot zoo gemakkelijk, zondaren door het Evangelie tot Christus te brengen? Immers het tegendeel. Altijd weer is het: „Wie heeft onze prediking geloofd?" Wie zich niet met geheel oppervlakkig werk tevreden stelt, moet wel den moed verliezen, indien hij niet mag vertrouwen op de onweerstaanbare. almacht Gods (Efez. 1: 19), dij verzekert, dat zijn woord niet ledig zal wedorkceren. Nu echter is er grond om vol te houden, zelfs na langen, schijnbaar vergeefschen arbeid, immers de Heer kan in een oogenblik door zijn krachtdadig werk den arbeid van jaren vergoeden. En voor hem, die getrouw is, geldt altijd het woord van Paulus, 2 Oor. 2: 15. Verder is deze waarheid voordeelig met het oog op de zondaren die door het evangelie geroepen worden. Er zullen wel altijd zijn, die do verkiezing tot een voorwendsel gebruiken, om niet tot Christus te komen: docli wie dit onverschillig doet, heeft geheel andere redenen voor zijne afkeerigheid. Hij wil zich niet vernederen en geen afstand doen van de zonde. En dit wordt, door de waarheid (e bedekken, niet genezen. Doch wat hen betreit, die begeeren zalig te worden in Gods weg, zij hebben in het Evangelie de klaarste noodigiug, de onfeilbare beloften en de grootste aanmoedigingen om dien wog te bewandelen. Het is niet noodzakelijk eerst opzettelijk met de verkiezing te rekenen, om tot Christus te komen. Wordt dit echter gedaan volgens de Schrift, dan kan liet enkel tot aanmoediging dienen. Hoe beslister toch iemand tot Christus de toevlucht neemt, des te zekerder kan hij zijn van zijne verkiezing. Zegt men hier tegen, dat er dan toch ook eene verwerping is. Tot antwoord dient, dat hij, die in Christus gelooft, immers zekerlijk niet verworpen is. Ieder die hiervoor vreest, haaste zich dan tot Hem te vluchten. (Joh. 6 : 37.) Wordt iemand uit wezenlijk bezwaar opgehouden om vrijmoedig in Christus te gelooven, dan moet hij beter onderwezen worden. He oprechte laat niet na den Heer aan te kleven, al kan hij niet spoedig tot de zoo gewenschte helderheid komen, en het geloof wordt dieper geworteld, naarmate de geheele waarheid ernstiger wordt ter harte genomen. Voor hen, dia nu met bewustheid in Christus gelooven, is hier de bron der hoogste zekerheid, en alzoo der rijkste vertroosting. Hoe kan de geloovige verzekerd zijn, indien zijne zaligheid enkel afhangt van zijne getrouwheid, en deze zelve niet wortelt in Gods eeuwige liefde! Paulus leert ons dan ook te danken, „dat ons God van den beginne verkoren heeft tot zaligheid in heiligmaking des Gcestes en geloof der waarheid" (2 Thess. 2: 13.) Hij echter, die niet in Gereformeerden zin de verkiezing gelooft kan niet danken, want hij weet het niet, voor hij tot het einde toe volhard heeft. Op de tegenwerping, dat die zekerheid tot zorgeloosheid zou leiden, past het bekende antwoord, dat zij voortkomt uit onkunde van de genade. God wil uit liefde gediend worden: zullen wij Hem echter van ganscher harte liefhebben, zoo moeten wij van zijne liefde tot ons zeker zijn, en deze zekerheid is niet volkomen, zoo zij niet haar laatsten grond heeft in de verkiezing, wijl toch die eeuwige liefde, die alles wat tot de zaligheid behoort, onfeilbaar toebrengt, zich blijkbaar niet tot allen uitstrekt (Kom. 9: 18). Zoo wordt ook geheel aan het doel van het Evangelie beantwoord, dat al de eer onzer verlossing Gode wil toegebracht hebben (Efez. 2: 10). Derhalve is onze slotsom deze, dat men met de leer der Gereformeerde kerk in liaar geheel, wijl zij de leer der 11. Schrift zelve is, alleen recht vruchtbaar kan zijn voor de evangelisatie. P. 1). Vlieg. HOE MEN NIET MOET BIDDEN. 4. Bid niet „gemaakt". Bij zekere gelegenheid was ik gast bij iemand, die mij voorkwam in houding, spraak en manieren natuurlijk te zijn. Zijn stem was helder en duidelijk, had een bijzondere welluidendheid en was aangenaam voor het oor. Toen wij ons aan tafel gezet hadden, ('eed hij „den plicht" m. a. w. hij deed het gebed. Ik schrikte, toen ik die stem hoorde, 't Was voor 't minst een octaaf hooger dan wanneer hij sprak op zijne gewone manier. Hij riep zoo hard, dat het scheen, alsof hij, zooals men dan wel zegt, in 't hout zat. En die stem klom steeds, 't Was een schreeuwen geworden bij het einde. Wat dien man bewegen kon op zulk een manier te bidden weet ik niet; maar wel dat die stem in 't bidden zoo onnatuurlijk mogelijk was. Een ander, die niets lleentends of temerigs in zijn woord had als hij met u of mij sprak, begon terstond in 't ge • bed te teemen, dat het een aard had. Kermen en kreunen, zoo was de voordracht. En omdat die zoo leelijk „gemi.akt" was, ergerlijk. Die leelijke, mismaakte en, daarom hoogmoedige stembuigingen vindt ge er velen. Luister eens hoe men de a uitspreekt in 't dagelijksch leven, ik bedoel zulken, die zich een beschaafde uitspraak hebb n eigen gemaakt, en hoor dienzelfden a klank in 't gebed. Dan wordt die vaak oa, ae, somtijds naar de au zwemende. Of moet dit deftigheid heeten? In de vorige eeuw vond men het deftig, een haag zoo te misvormen, dat hij de gestalte van een schip, een slang, een mensch of iets anders kreeg. Een prachtige linde moest zoolang besnoeid en geknoeid worden, dat hij op een bijenkorf geleek. Een deftig kind moest een bril op den neus en een stok in de hand hebben. Als onnatuurlijkheid deftigheid moet heeten, dan -zijn dergelijke dingen ook deftig. „Zij mismaken hunne stemmen." O neen! zoo staat er niet. Zij mismaken hunne aangezichten door hunne geveinsdheid. W elnu de aangezichten zijn ook vaak. mismaakt in 't gebed. Daar staat een jong mensch. Als hij bidden zal, slaat hij het oog ten hemel, laat de oogleden half nedervallen, en ge ziet niets dan 't flikkerend wit der oogen. 't Is om er naar van te worden. Nog ken ik er een, die altijd met een zwaren zucht zich tot het gebed begeven zal, de handen wringt en 't hoofd op zij laat vallen. In andere gevallen staat dat hoofd goed recht. Waarom moet liet juist in 't bidden nu op zij vallen? Er zijn psalmzingers, die onder 't zingen de oogen sluiten, en maar op goed geluk af zingen, 't Is een vischje uit hetzelfde water. Er is een gebedsgave. God kan iemand bijzondere gaven daartoe verleend hebben. Zoo geeft God ook in andere opzichten bijzondere gaven. De gelijkenis van de talenten leert ons dat niet allen evenveel hebben ontvangen. Wie zulk een bijzondere gebedsgave ontving, hoort men gaarne en met stichtinar. O aardoor worden nu die gebeden onderscheiden ? Is het niet door den eenvoud, den natuurlijken toon en gepaste wijze van uitdrukking? Een enkel voorbeeld. Een oude Kaffer werd tot God bekeerd. De man kon lezen, noch schrijven, en had tot op den dag zijner bekeering de toovenaars en medicijnmannen gevolgd. Aan de feesten zijner stamgenooten had hij ijverig deelgenomen, en de ongerechtigheid der Heidenen kende hij. Toen hij bekeerd werd zocht hij de vergaderingen der vromen. Een broeder, die daar arbeidde door bijbellezingen te houden, zag hem daar telkens. En 't was of de oude Kaffer ieder woord ophapte. liij verslond, wat hij hoorde. Bij zekere gelegenheid verzocht onze broeder den ouden man, de vergadering met dankzegging te willen sluiten. En hij deed het. Hoe deed hij ? Zeer eenvoudig, maar stichtelijk. Woordelijk sprak hij onder meer, als volgt: „Lieve Heere! ik heb nog broeders en stamgenooten, die U niet kennen. Zij dansen nog voor de viool en zijn dronkaarts en bijgeloovigen. 