Het regt in Nederlandsch-Indie\u0308; regtskundig tijdschrift, 1879, Deel: Twee en dertigste deel, 01-01-1879 
Met de beslissing in den tusschenzin gegeven, zijn wij eene schrede vooruit gegaan, daar bij liet vorige arrest ook de reeds tijdens de invoering van het reglement verkregen regten werden bedreigd. Had men het licht der geschiedenis, zooals die uit de ter Algemeene Secretarie berustende stukken kan gekend worden, op liet reglement doen schijnen, dan zoude men gezien hebben dat de individuele gebruiksregten van den grond vóór 1836 pl. m. twee eeuwen bestaan hadden , dat die regten erfelijk waren, terwijl de bezitter onbeperkt de bevoegdheid bezat om die regten te verkoopen. De wetgever van 1S36 heeft dus ten dien aanzien niets geschapen dan den onjuisten naam van erfpachtsregt. Hij reproduceerde in de artikelen 3 en 4 ten aanzien van die regten en den verkoop slechts het bestaande. Die bepalingen moeten daarom in den zin opgevat worden, dien zij steeds hadden gehad; want was het des wetgevers bedoeling geweest om eene zoo belangrijke wijziging in het bestaande te brengen, dan had hij dit uitdrukkelijk moeten vermelden. Het is de gewoonte niet van den wetgever om eene wijziging in het bestaande, die nog wel als een bepaling van openbare orde wordt aangemerkt, zoodanig te verschuilen in de ratio legis gegrond in het nauw verhand tusschen twee artikels dat èn de justiciabelen èn de regter ruim 40 jaren noodig hebben om haar te ontdekken. Het is waar dat de wetgever bij het reglement de bescherming van den inlander op het oog had, doch geen andere dan speciaal die tegen de_ knevelarij der landheereu. Voornamelijk' de klagten die tegen de landheeren werden ingebragt en die rse'ds strafvervolgingen hadden ten gevolge gehad waren een motief tot de daarsteliing van het reglement. De ratio legis is dus een andere dan bij het arrest wordt aangenomen. Bovendien mag het betwijfeld worden of de wetgever van 1836 in het verbod om niet anders dan aan inlanders te verkoopen, wel eene bescherming van den inlander zoude gezien hebben. Pc niet inlandsche kooper vergewist zich vooraf van de toestemming van den landheer om het erfpachtsregt te mogen uitoefenen , zoodat door den verkoop ook het erfpachtsregt niet te niet gaat, doch in stand gehouden en uitgeoefend wordt door den kooper. Na het schrijven van het voorgaande, hoorden wij nog eens beweren dat de bovenbedoelde verkoop niet regtsgeldig zoude zijn. Daarbij werd gezegd: dat het niet bewezen was dat de chinezen vóór 1836 dezelfde regten, als aan inboorlingen op de particuliere landerijen toegekend, uitoefenden en daartoe ingevolge de bestaande bepalingen bevoegd waren. liet is waar dat geene uitdrukkelijke bepalingen dienaangaande te vinden zijn, althans ons in het niet gelukt die op te sporen, maar is daarom het bewijs niet geleverd? Verre van dien, want raadpleegt men de ouden van dagen dan zullen deze u vertellen dat zon verre hunne geheugeuis reikt de Chinezen altijd gewoon zijn geweest de zoogenaamde erfpachtsregten te koopen, ja zelfs dat zij steeds evenals de inlanders, gronden ontgonnen en daarop de bedoelde regten uitgeoefend hebben en dat hun voor het arrest van 24 Januarij 1878 het regt daartoe nimmer is betwist. Met een beroep op het Romeinsche regt dat voor 1848 gevolgd werd en wel op de lcx 33 Lib. IT. III de legibus etc. luidende: Diuturna consuetudo pro jure et lege in his, quae non ex scripto descendunt, observari solet, vermeenen wij dat het bewijs meer dan voldoende is geleverd, dat men aan de Chinezen die bevoegdheid niet kan ontzeggen. De vraag echter naar het bewijs heeft bij ons eene andere doen rijzen, die, naar het ons voorkomt, met meer regt kan gedaan worden. Die vraag is: Waar is het bewijs te vinden dat het zoogenaamde erfpachtsregt ooit een uitsluitend inlandsch regt is geweest. In ons eerste opstel hebben wij dat ook aangenomen, doch wij vragen thans kan dit op goede gronden worden volgehouden. Immers een bepaling dienaangaande is niet aan te wijzen, en de omstandigheden dat de O. I. Compagnie de Jacatrasche landen woest en onbebouwd aanvaardde; dat • landbouwers naar die landen moesten gelokt worden; dat de chinezen van oudsher bekend gestaan hebben als betere landbouwers dan de inlanders en dat het der O.-I. Compagnie ook al te doen was om de meest mogelijke voordeelen uit hare bezittingen te trekken, pleiten zeer zeker tegen alle waar schijnlijkheid dat de Compagnie die landbouwers, waaromtrentde beste waarborgen voor handen waren dat er de meeste asil van te verkrijgen zoude zijn, uitgesloten zoude hebben. Heeft er nimmer eene uitdrukkelijke'geschrevene bepaling bestaan, zoodat alles op gewoonte berust, dan mag met het oog op de bovenaangehaalde wet l niet beslist worden dat het zoogenaamde erfpachtsregt een uitsluitend inlandsch regt zoude zijn. Mogt men al tot het bewijs geraken dat er eene geschreven bepaling heeft bestaan, doch dat deze is verloren geraakt, dan zal men ook onder die omstandigheden niet kunnen beweren dat het erfpachtsregt een uitsluitend inlandsch regt is. Het geldt dan immers de vraag wat is de bedoeling der bepaling geweest en dan zal, vermits gedurende twee eeuwen de gebruiksregten als algeraeene regten zijn beschouwd, daaraan ook die uitleg moeten gegeven worden. Yide leg. 36 ff. Lib. I titel III. Het zal wel geen betoog behoeven dat, wanneer vóór 1836 liet hier bedoelde regt geen uitsluitend inlandsch regt was, de wetgever dit niet tot zoodanig uitsluitend regt konde maken, zonder dit uitdrukkelijk te verklaren, hetgeen hij niet gedaan heeft. AVijders werd nog beweerd dat uit den aard der zaak zoude voortvloeijen dat het uitsluitend aan den inlander toekomend regt niet aan niet-inlanders verneembaar is. Dat dit niet uit den aard der zaak volgt, blijkt volkomen uit het bepaalde van stbl. 1875 110. 179. En nu moge men beweren dat uit de considerans zoude blijken dat de wetgever ook die meening zoude zijn toegedaan geweest, daaruit blijkt dan toch ook voldoende dat de wetgever overtuigd is geworden dat die meening op juiste gronden konde betwist worden, daar er anders voor het bestaan van dat stbl. geen redelijke grond zoude bestaan. O. i. heeft de wetgever teregt begrepen dat een niet uitgedrukt verbod geen verbod is en dus ook nimmer als een verbod van openbare orde kan worden aangemerkt. J. Sibenius Trip. BURGERLIJKE ZAKEN. HOOGEE BEROEP. REGTSPRAAK VAN HET HOOG-GEREGTSHOF VAN NEDERLANDSCHINDIE. (Eerste Kamer.) Zitting van 7 November 1878. Voorzitter: Mr. Ph. J. Roosegaarde Bisschop. Kassier. — Aansprakelijkheid voor tekortkomsten. Indien aansprakelijkheid bedongen is voor alle tekortkomsten in eene kas, onverschillig op welke wijze ontstaan, diefstal door inbraak uitgezonderd, rust de bewijslast dezer uitzondering op hem, die zich daarop beroept. Be inbraak moet gepleegd zijn aan de kist of geldtrommel waarin de kassier de waarden bewaarde, waarvoor hij verantwoor delijk was. Braak aan of in het kantcorlocaal gepleegd is niet voldoende om de hier bedoelde verantwoordelijkheid op te heffen. De Chinees Liem Soe Ho, kassier, appellant, eerst gedaagde, comp. bij den adv. en proc. Mr. F. H. Gerritzen, contra De te Batavia, Semarang en Soerabaija canterende handelsvennootschap onder de firma Daendels en Cie, geintiraeerde, eerst eischeres, comp. bij den adv. en proc. Mr. C. A. Henny. HET HOOG-GEBEGTSHOE VAN NEDERLANDSCH-INDIE. Gehoord partijen; Gezien de stukken; Ten aanzien der daadzaken, overnemende het exposé daarvan voorkomende in het door den raad van justitie te Semai-ang op 6 .Februari 1878 gewezen vonnis, waarvan appel, waarbij, met voorbijgang van den incidenteelen eisch der eischeres tot getuigenverhoor, de gedaagde veroordeeld is aan haar tegen behoorlijke kwijting te voldoen de som van f 1400, met de wettelijke renten van af den dag der dagvaarding tot dien der volle voldoening toe, benevens in de kosten van het regtsgeding, — zijnde dit vonnis uitvoerbaar verklaard bij voorraad, onder borgtogt, en bij lijfsdwang, uitgezonderd wat de kosten aangaat; 1) 1) De regtsoverwegingen van het vonnis a quo luiden als volgt: O. dat partijen in oonfesso zijn: dat in den nacht van 12 op 13 Julij 1877 de deur van eischeresse's kantoorlocaal is geforceerd en geopend, een loket van de schrijflessenaar van haren procuratiehouder, den heer Kalff, is-opengebroken en uit een daarin geplaatste trommel de sleutel der brandkast waarin eischeresse's geld geborgen werd, is ontvreemd geworden; dat na opening der brandkast bevonden werd dat deze inhield een zak met ƒ 400. — aan zilvergeld en verder, benevens eenige papieren, een geldtrommeltje toebehoorende aan gedaagde, waarin deze de gelden, die hij onder zijne verantwoording had,, bewaarde en waarvan hij dan ook den sleutel steeds onder zich had; dat het onder gedaagde berustend kas-saldo volgens afsluiting der kas van den vorigen namiddag moest beloopen ƒ 3010,72 (drie duizend tien gulden twee en zeventig cents) aan papier en zilvergeld en ƒ 641.80 (zes honderd een en veertig gulden tachtig cents) aan bons; dat echter gedaagde, toen hij zijn geldtrommeltje met den steeds onder hem berustenden sleutel opende, daarin slechts aanwezig vond ƒ1790 (een duizend zeven honderd negentig gulden) aan papier en zilvergeld en ƒ 641.80 (zes honderd een en veertig gulden tachtig cents) aan bons; dat gedaagde bij het verlaten van den dienst bij eischeresse en bij overgave van zijne kas aan zijn vervanger op 1 Augustus 1877 eene som van ƒ179.28 (een honderd negen en zeventig gulden acht en.twintig cents) daaruit heeft genomen tot dekking van het verlies , dat bij beweerde zelf den nacht der inbraak te hebben geleden, door dat hij namelijk ook zijn Overwegende dat de gedaagde zich met deze veroordeeling bezwaard achtende, daarvan tempore utiii in hooger beroep is gekomen bij dit hof, en ten dienenden dage diensvolgens beeft geconcludeerd dat het hof, ontvangende het appel en te nietdoende het vonnis a quo, hem appellant alsnog zijne in eersten aanleg genomen conclusien zal toewijzen, met veroordeeling der geïntimeerde bovendien in de kosten van het hooger beroep, -— en zulks op grond: dat ten processe vaststaat dat in de kas der geintimeerde een tekort is ontdekt van ƒ 1400, alsmede dat zulks ontstaan is tijdens die kas niet stond onder beheer of behandeling van hem appellant; dat nu in den namiddag van den vorigen dag bij de opmaking van het kassaldo, het aanwezige papiergeld door hem appellant in tegenwoordigheid van den procuratiehouder der geintimeerde is geteld, de zak met zilvergeld is vertoond en het aantal bons is opgegeven, waarna deze waarden in den geldtrommel en vervolgens met de zak met geld in de brandkast der geintimeerde zijn'opgeborgen, hebbende de procuratiehouder zelf eigen geld in het trommeltje geborgen had ten bedrage van ongeveer ƒ 200 (twee honderd gulden) het welk ook dien nacht tegelijk met de vermelde ƒ 1220.72 zou zijn verdwenen; en dat gedaagde zich bij acte van cautie dd. 29 Januarij 1875 sub, no. 87 voor den notaris te Semarang B. V. Houthuijsen verleden verhpnden heeft tot vergoeding van alle te kortkomsten in de door hem als kassier te kouden kas der eischeresse, uitgezonderd echter het geval van diefstal door inbraak; Overwegende dat de al of niet toewijzing der ingestelde vordering a£ hankelijk is van het antwoord op de vraag of de woorden der cautie „uit gezonderd echter het geval van diefstal door inbraak" moeten verstaan, worden, van eiken diefstal met inbraak in het algemeen in eischeresse's kantoor-gebouw waar ook gepleegd, dan wel van diefstal met inbraak in het bijzonder daar terplaatse in dat gebouw alwaar, hetzij kamer of kast of welke andere voor inbraak vatbare plaats ook, gedaagde zijn te beheeren en te verantwoorden gelden van eischeresse bewaarde; O. dat die woorden in laatstgemelden zin moeten worden opgevat, vermits het nimmer de bedoeling der partijen kan geweest zijn, dat gedaagde van de aansprakelijkheid ontheven zou zijn, indien er slechts ergens in het gebouw doch niet in gedaagdes bergplaats inbraak was gepleegd, wat im- de kast gesloten en den sleutel geborgen; — uit welke feitelijke toedragt volgt, eensdeels dat de regter a quo de aansprakelijkheid van hem appellant heeft uitgebreid buiten de grenzen der akte op 29 Januari 1875 voor den te Samarang residerenden notaris B. V. Houthuijsen en getuigen onder no. 87 verleden, waarbij hij appellant tegen over de geintiineerde firma zich aansprakelijk heeft gesteld voor alle tekortkomsten in hare onder zijne behandeling of zijn beheer te houden kas, — en anderdeels dat een onderzoek naar de wijze, waarop het tekort ontstaan is, overbodig geacht mag worden; Overwegende dat de geintimeerde daarentegen, na vooraf gewezen te hebben op de omstandigheid dat de appellant in eersten aanleg het niet bestaan zijner aansprakelijkheid gegrond had op eene geheel andere weer, met name op diefstal met braak, die onderwerpelijk gepleegd zou zijn, de door den appellant gegeven voorstelling teu sterkste heeft ontkend, wijl volgens de bestaande gewoonte dagelijks de kas en het kasboek van den appellant vóór de kantoorsluiting door den appellant en den boekhouder der geintimeerde wordt opgemaakt en afgesloten, ten einde te constateren wat in die kas moet zijn; mers eene onzinnige bepaling zou zijn en dat te meer in casu, waar gedaagdes bergplaats bestond in een ijzeren brandkast, voorwerpen waarvan het algemeen bekend is, dat zij zeer moeijelijk door inbraak kunnen worden geopend; reden waarom zij dan ook door elk verstandig man, die zijn geld of waarde niet wenscht kwijt te raken, tot berging gebezigd worden; O. dat derhalve gedaagde, die zich op het feit van diefstal met inbraak beroept, zal hebben te bewijzen, dat inderdaad de gevorderde gelden uit zijn geldtrommeltje, hetwelk hij in de brandkast bewaarde, door middel van braak zijn gestolen geworden; O. dat hiervoor onvoldoende is het feit, dat de sleutel der brandkast uit de loketkast is ontvreemd, vermits hieruit niet volgt dat de brandkast werkelijk is geopend geworden door den dief, daar het niet onmogeis dat den dief de handigheid ontbrak om daarmede de brandkast te openen, voor welke onderstelling pleit het feit, dat de in de brandkast zich bevindende vier honderd gulden (f 4-00) aan zilvergeld onaangeroerd zijn gelaten, zoomede het feit dat het kantoortrommeltje van gedaagde, waarvan hij zelf den sleutel bewaarde, gesloten in de brandkast is teruggevonden; 2 dat zulks ook op 12 Juli 1877 , zijnde de dag voorafgaande aan dien van het ontdekte tekort, heeft plaats gehad, waarna de appellant zijne geldtrommel, waarvan hij zelf den sleutel bezit, voor meerdere veiligheid in de brandkast der geintimeerde had gedeponeerd, waaruit zij den volgenden morgen ongeschonden te voorschijn is gekomen, doch bij opening slechts/ 1790.— aan contanten bleek te bevatten in plaats van f 3010—72: dat in eersten aanleg bij memorie van repliek daadzaken zijn geformuleerd, met aanbod die, zoo noodig, te bewijzen, doch dat de regter a quo ten onregte dat aanbod had afgewezen als niet gedaan bij akte van procureur tot procureur; dat nu, doch alleen indien de regter in appel nader bewijs mogt verlangen, het bewijs der navolgende feiten door getuigen andermaal wordt aangeboden: I. dat, nadat in den morgen van 13 Juli 1877 vergesfsche pogingen door den adjudant en den sergeant-geweermaker waren aangewend om de brandkast ten kantore der geintimeerde firma te openen, ze is overgebragt naar het geweermakers atelier in de heerenstaat te Samarang; II. dat, nadat aldaar de kast was opengebroken, daaruit onder meer is te voorschijn gekomen het geld trommeltje van appellant, gesloten, gaaf en ongeschonden; III. dat toen eenige oogenblikken daarna appellant kwam, O. dat beide feiten elk afzonderlijk het vermoeden wettigen dat het beweerde geld niet door diefstal met braak niet alleen niet uit de brandkast , maar ook niet uit het geldtrommeltje zijn verdwenen , daar dieven niet gewoon zijn op zoo vreemde wijze te stelen; O. dat dit vermoedens zijn zoodanig gewigtig, nauwkeurig, bepaald en met elkander in overeenstemming, dat zij volledig bewijs opleveren, waaruit volgt dat aan eiseheresse de vordering moet worden toegewezen, dat is dus met inbegrip van de som van ƒ 179.28 welke gedaagde zich bij zijn ontslag toetelde, zijnde het immers hoegenaamd niet bewezen, of gedaagde zijn eigen geld, gelijk hij beweert, in het trommeltje had geborgen; O. dat uit een en ander volgt, dat de subsidiaire eiseh tot getuigenbewijs moet worden gepasseerd , wat bovendien toch zou moeten geschieden, omdat de daadzaken niet zijn voorgesteld op de wijze bij art. 192 B. li. voorgeschreven; én met den sleutel, dien hij bij zich droeg, het trommeltje opende, het slot bleek zuiver en goed te werken en door appellant dan ook met geen enkel woord het tegendeel werd beweerd; IY. dat het bewuste geldtrommeltje is voorzien van een soort van kunstslot met een veer, hetwelk, ten zij men den daarop passenden sleutel gebruikc, niet dan met vernieling van het slot kan worden geopend; — op alle welke gronden de geintimeerde heeft geconcludeerd: lo. voor antwoord in appel, tot bevestiging van het vonnis a quo en veroordeeling van den appellant !in de kosten der appellatoire instantie, op te maken bij staat en te vereffenen in gevolge de wet; 2o. voor eisch-incidenteel in appel, doch geheel subsidiair, dat het den hove behage de geïntimeerde toe te laten de vorengestelde feiten door getuigen te bewijzen, met opdragt van het verhoor aan den raad van jnstitie te Samarang, en veroordeeling van den appellant in de kosten van het incident in cas van tegenspraak, en anders met reserve van dien tot aan het eindTonnis ; Overwegende dat de appellant daarop in de eerste plaats, ontkennende in hooger beroep een'ander middel gesteld te hebben dan het geposeerde in eersten aanleg, heeft aangeboden voor zooveel noodig, de twee navolgende feiten door getuigen te bewijzen: lo. dat in den namiddag van 12 Juli 1877 als naar gewoonte de kas door den heer Kalft, procuratiehouder der geintimeerde, is opgenomen, nagezien en accoord bevonden, het papiergeld door appellant in diens tegenwoordigheid is geteld, de 'zak met zilvergeld uit de brandkast is gehaald en vertoond, en het aantal der bons is opgegeven, 2o. dat hierna, mede in tegenwoordigheid van den heer Kalft, alle de door appellant behoorlijk verantwoorde waarden in de geldtrommel, en deze met de zak met geld in de brandkast zijn opgeborgen, die door den heer Kalft zelf werd gesloten, terwijl deze den sleutel onder zich behield; — en in de tweede plaats de ontvankelijkheid heeft betwist van het door de geintimeerde gevraagd getuigenbewijs, op grond dat daarvoor noodig zou zijn een incidenteel appel van het vonnis a quo, waarbij zoodanige conclusie is gepasseerd, — onder opmerking dat dit laatste allezins teregt is geschied, aangezien de memorie van repliek in zaken van .gewone behandeling, ofschoon een acte van procureur tot procureur, desniettemin niet is de bij art. 192 van het regl. op de burg. regtsv. bedoelde acte van procureur tot procureur; op grond van welk een en ander zijnerzijds is geconcludeerd: a. voor antwoord-incidenteel-subsidiair in appel, tot niet ontvankelijkverklaring van de geintimeerde met haren incidenteelen eisch, althans tot ontzegging daarvan, — en b. voor eisch-incidenteel subsidiair in appel, dat het den hove behage hem toe te laten de twee gestelde feiten door getuigen te bewijzen, met opdragt van het verhoor aan den raad van justitie te Samarang , en met veroordeeling van de geintimeerde in de kosten der incidenteele vordering in cas van tegenspraak, en anders met reserve van dien; Overwegende dat de geintimeerde vervolgens, na de ontvankelijkheid harer subsidiaire incidenteele vordering uitvoerig verdedigd en voorts opgemerkt te hebben dat de appellant, door eerst in hooger beroep weren van regten bij te brengen die zeer goed in eerste instantie hadden kunnen zijn bijgebragt, de kosten daarvan in elk geval behoort te dragen, voor antwoord-incidenteelsubsidiair zich heeft gerefereerd aan 's hofs oordeel, onder protest van kosten, — waarna partijen de zaak hebben bepleit; Ten aanzien van het regt: Overwegende dat bij de acte van cautie, op 29 Januarij 1875 onder no. 87 voor den te Samarang residerenden notaris B. V. Houthuijsen en getuigen verleden, de Chinees Liem Soe Ho, de thans appellant, in zijne hoedanigheid van kassier in dienst der firma J. Daendels en Cie te Semarang , de thans geintimeerde, verklaard heeft, onder solidairen borgtogt van twee met name genoemde landgenooten, zich aansprakelijk te stellen voor alle te kortkomsten in de onder zijne behandeling of zijn beheer te houden kas, of bij het ontvangen, bewaren en uitbetalen van gelden, onverschillig op welke wijze die tekortkomsten ontstaan, hetzij door nalatigheid of onachtzaamheid, dan wel door verkeerde en ongeoorloofde handelingen van hem zeiven of van anderen, (diefstal door inbraak uitgezonderd), hetzij voor het ontvangen van ongangbaar, slecht, vreemd of valseh geld en papier, hetzij door andere oorzaken; alles zooals zulks gedurende de waarneming, dan wel bij, of na het ophouden en de overgave zijner betrekking zal blijken of bevonden worden; Overwegende dat met deze woorden „diefstal door inbraak uitgezonderd", waardoor de verantwoordelijkheid v/d appellant als kassier wordt opgeheven, in een gezonden en redelijken zin opgevat, kennelijk alleen bedoeld is diefstal door braak gepleegd aan de kist of trommel, waarin de appellant de hem als kassier toevertrouwde waarden bewaarde, zooals de regter a quo dan ook met juistheid heeft beslist, en niet elke diefstal met braak, onverschillig waar gepleegd in het lokaal der geintimeerde firma; Overwegende dat de appellant alsnu in hooger beroep heeft aangeboden het bewijs te leveren dat in casu zoodanige diefstal heeft plaats gehad, die zijne verantwoordelijkheid opheft en diensvolgens de tegen hem ingestelde vordering niet ontvankelijk zou doen zijn, doch dat de tot dat doeleinde gestelde daadzaken, naar het oordeel van het Hof, niet tot de door den appellant gewenschte beslissing kunnen leiden; dat toch ten processe vaststaat, althans bij gebrek van tegenspraak van de zijde van den appellant voor erkend kan worden gehouden, dat de geldtrommel, waarin de appellant zijne gelden en waarden als kassier bewaarde, na opening der gesloten brandkast op den 13den Juli 1877 ongeschonden en gesloten daarin is aangetroffen, met en benevens een zak met zilvergeld, terwijl het sleuteltje van de geldtrommel in het bezit was v/d appellant; Zoodat derhalve, nu van braak geen spoor zigtbaar is geweest, het oiseus geacht mag worden alsnog aan te toonen, dat in den namiddag van den vorigen dag de-door den appellaut te verantwoorden waarden, na vertoon aan den procuratiehouder, behoorlijk aanwezig bevonden en in die geldtrommel geborgen zouden zijn; Overwegende verder dat, nu de appellant het bewijs van het be. Regtdoende: Ontzegt aan den appellant zijn subsidiairen incidenteelen eisch tot getuigenbewijs; Passeert het aanbod der geintimeerde tot nader bewijs; Bevestigt het vonnis door den raad van justitie te Semarang op 6 Februari 1878 tusschen partijen gewezen, waarvan appel; Veroordeelt den appellant in de kosten der appellatoire instantie. Zitting van 1 November 187S. Voorzitter: Mr. Ph . J. Roosegaarde Bisschop. Reglement op de particuliere landerijen bewesten de Tjimanok, Stbl. 1836 no. 19. Reclame vau gronden door een inlander aan een vreemden oosterling in pand gegeven. — Bij gebrelce van lewijs moet de eisch ontzegd worden. De inlander Sahie bapa Riean, landbouwer, eiscber en appellant, comp: bij den adv. en proe. Mr. Tb. A. Ruijs, contra Den Chinees Gowe Oe Liang, gedaagde en geintimeerde, comp. bij den adv. en proe. Mr. J. H. Tersteeg. HET HOOG-GEREGTSHOF YAN NEDEBLANDSCH-INDIE. Gehoord partijen; Gezien de stukken; Ten aanzien der daadzaken en gevoerde procedures, overnemende het exposé daarvan voorkomende in het door den raad van justitie te Batavia op 19 Juli 1S7S tusschen partijen gewezen vonnis, waarvan appel, waarbij de eischer, thans appellant, onder verwijzing in de kosten, daaronder begrepen de gereserveerde bij J s raads interlocutoir van 15 Maart 1878, niet ontvankelijk is verklaard met zijnen eisch, volgens de introductive acte van dagvaarding daartoe strekkende dat de gedaagde, thans geintimeerde, veroordeeld zal worden bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad, om binnen twee dagen na de beteekening daarvan, tegen ontvangst eener som van ƒ 583—34 zilver, gelijkstaande met ƒ 700 koper, te ontruimen en ter algeheele beschikking van den eischer te stellen een twintigtal nader omschreven petaks sawah, gelegen onder kampong Boearan Manga op het land Kramat, met magtiging op den eischer om, ingeval de gedaagde in gebreke mogt blijven aan het vonniste voldoen, hem daartoe met behulp van den sterken arm te noodzaken, met last op dien sterken arm om den eischer daartoe op eerste vordering bijstand en hulp te verleenen, en den gedaagde mitsgaders een iegelijk, die de opgemelde sawahs mogt occuperen, daarvan af te zetten en die ter vrije beschikking van den eischer te stellen, — alles met veroordeeling van den gedaagde in de kosten; — en wijders; Overwegende dat de eischer zich met deze uitspraak bezwaard achtende, daarvan tempore utili in hooger beroep is gekomen bij dit hof en op grond dat de vordering had moeten zijn toegewezen, nu de zijnerzijds gehoorde getuigen zijn sustenu bewezen hadden, en in elk geval omdat vervreemding van erfpachtsregten door een inlander aan een niet- inlander, volgens het regl. op de particuliere landerijen bewesten de Tjimanok in stbl. 1836 no, 19, geen bestaanbare overeenkomst zou zijn, ten dienenden dage voor eisch in appel heeft geconcludeerd dat het hof, ontvangende het appel en te nietdoende het vonnis a quo, hem alsnog zijne in eerste instantie gedane vordering zal toewijzen, met veroordeeling van den geintimeerde in de kosten van beide instantien; Overwegende dat de geintimeerde daarentegen , na deze laatste bewering als ongegrond en niet meer ontvankelijk bestreden te hebben, het vonnis a quo als wel en teregt gewezen heeft verdedigd, en diensvolgens voor antwoord geconcludeerd tot bevestiging daarvan, met verwijzing van den appellant in de kosten der appellatoire instantie, — na het dienen van welke conclusien, partijen van eene nadere mondelinge toelichting afgezien- en regt gevraagd hebben op de stukken; Ten aanzien van het regt: Overwegende dat de regter a quo op juiste gronden, welke het hof overneemt, heeft beslist dat het getuigenbewijs door den eischer, thans appellant, geleverd, ontzenuwd, althans krachteloos is gemaakt door de verklaringen der ten verzoeke van den gedaagde, thans geintimeerde, gehoorde getuigen, "die allen gewagen van een verkoop der gereclameerde sawahs zonder reserve aan gedaagdes vader, en tevens daarbij voegen dat die sawahs thans krachtens erfregt bezeten worden door de eerste vrouw van gedaagdes vader; Overwegende dat derhalve de vordering van den eischer, als niet bewezen, aan dezen ontzegd had belmoren te worden, zoodat het vonnis a quo waarbij, in stede daarvan, eene nietontvankelijkverklaring is uitgesproken, op dat punt vernietigd moet worden; Overwegende dat de oorspronkelijk eischer in hooger beroep wel is waar heeft beweerd dat de vordering ook behoorde te worden toegewezen indien de verhoop der sawahs, en niet de verpanding werd aangenomen, doch dat hij in deze opvatting dwaalt, omdat, in het midden gelaten de vragen of eene vervreemding van erfpachtsregten door een inlander aan een nietinlander volgens het aangehaald regl. op de particuliere landerijen een niet regtsgeldige en dus nietige overeenkomst zijn zou, 1) alsmede of in het cas eener dergelijke koopovereenkomst de nietigverklaring daarvan niet uitdrukkelijk van den regter ge. vraagd moet worden, de beslissing dier vragen in elk geval pverbodig wordt daar, waar zooals in casu, met juistheid door den regter a quo reeds is beslist, naar aanleiding van het gehouden getuigenverhoor, dat de eischer te kort is geschoten in het bewijs dat de gedaagde houder is der gereclameerde sawahs; Gezien art. 58 B. E. 2) Ten zelfden dage is in den zelfden zin uitspraak gedaan in de geheel gelijksoortige zaak van Sai- in bapa Saidjah contra Gowe Oe Liang, comparerende eveneens respectivelijk bij de practizijns Mrs. ltuijs en Tersteeg. Eed. Zitting van 7 November 1S7S. Voorzitter: Mr. Pli. J. R oosegaarde B isschop. A rt . 1902 alinea 2 B. w. — Art. 15 o. B. — Geloofwaardigheid van getuigen. supfletoire eed. ontvankelijkheid van het hooger beroep. zegel. liet tegenwoordig zijn, ra voorafgaande oproeping, bij liet afleggen van een suppletoiren eed door de wederpartij, zonder reserve of protest, is geen bewijs van berusting in de uitspraak van den regter, en beneemt de bevoegdheid niet van hooger beroep , zoolang die termijn nog loopt. liet antwoord aan een deurwaarder gegeven bij gelegenheid der' beteekening van een exploit, en door dezen gerelateerd, levert in regten geen begin van bewijs door geschrifte op. Indien in eersten aanleg getuigenbewjs ten onregte is toegelaten, kan in hooger beroep zoodanige dwaling niet hersteld worden, indien het appel zich uilsluitend bepaalt tot het daarna gewezen eindvonnis. In casu missen de art. 181 en 182 van staatsblad 1824 no. 19« alle toepassing. De mate van geloofwaardigheid aan een getuigenis te schenken, staat ter beoordeeling van den regter. Den staat waarop de schuldeischer aanteekening houdt van gedane afbetalingen, is geene rekening-courant in den zin der wet, en bijgevolg niet vatbaar voor een omslag-zegel, — art. 17 sub. 1 der ordonnancie in slbl. 1817 no. 50. L. E. A. Mossenbekker, wed. D. ï. Soeripatty,— in privé en in hoedanigheid van voogdes over hare minderjarige kinderen, als erfgenamen in den boedel huns vaders, — appellanten eerst gedaagden; contra lo. den Arabier Sech Abdoel-Gawie bin Imanie Attamimie, en 2o. den Chinees Njio Soepin, geintimeerden, eerst eisehers. HET HOOG-GEREGTSHOF VAN NE DERLANDSCH-IND1E. Gezien de stukken; Ten aanzien der daadzaken en gevoerde procedures ziek gedragende aan en mitsdien overnemende hetgeen dienaangaande is opgenomen in het door den raad van justitie te Amboina op 18 Juni 1878 tusschen partijen gewezen vonnis, waarbij de gedaagde veroordeeld is om aan de eisckers tegen bekoorlijke kwijting te voldoen de som van f 3219—27, met de renten ad 72 pet. 's jaars van af 1 Mei 1875, benevens de kosten van het proces, onder den mits dat de eisckers ter openbare teregtzitting van den raad, in tegenwoordigheid der wederpartij, of deze althans bekoorlijk daartoe opgeroepen, den navolgenden eed zweren: „dat het waar is, dat de door ken voorgeschoten gelden tot „het doen van zware reparatien aan het aan wijlen den heer D. „T. Soeripattj toebehoorend huis, staande en gelegen in de „wijk litt: D., pro resto bedragen eene soon van ƒ3219—27, „zoomede dat op dit bedrag renten verschuldigd zijn ad 7-^- pet. ,/s jaars, loopende van en met 1 Mei 1875 ," — en voor het geval de eischers in gebreke mogten blijven dien eed af te leggen , de ingestelde vordering aan hen wordt ontzegd , met verwijzing in de kosten; Overwegende wijders, dat de oorspronkelijk gedaagde, na den l6den Juli 1878 tegenwoordig geweest te zijn bij het uitzweeren van dien eed door de eischers, den 17den Juli daaraanvolgende ter griffie van den raad van justitie voornoemd hooger beroep tegen 's raads vonnis van 18 Juni bevorens heeft doen aanteekenen, en bij memorie van appel, behoorlijk aan de wederpartij beteekend, na uitvoerige uiteenzetting harer grieven, geconcludeerd heeft dat het Hof, ontvangende het appel, met te niet doening van het vonnis a quo, de door de eischers, thans geintimeerden, gedane vordering alsnog zal wijzen van de hand, met veroordeeling in de kosten der beide instantiën, — hebbende deze laatsten bij hunne contramemorie in appel geconcludeerd tot te niet doening van het appel en bevestiging van het aangevallen vonnis als wel en teregt gewezen, met veroordeeling der appellante in de kosten; Ten aanzien van het regt: Overwegende dat eerst en vooraf, mede naar aanleiding van eene in de contramemorie der geïntimeerden voorkomende opmerking, de vraag behandeld dient te worden, of de gedaagde, door ter teregtzitting van 16 Juli het afleggen van den suppletoiren eed door de eischers zonder reserve of protest toe te laten, niet geacht moet worden in 's raads vonnis van 18 Juni bevorens te hebben berust, zoodat haar daarna ingesteld appel niet ontvankelijk zou zijn; dat deze vraag echter in ontkennenden zin beantwoord moet worden, omdat de gedaagde, door op de haar beteekende oproeping voor den regter te verschijnen en stilzwijgend tegenwoordig te zijn bij eene handeling harer wederpartij, die zij niet kon beletten, niet geacht kan worden in de gevolgen daarvan berusten bijgevolg haar regt verwerkt te hebben, om binnen den destijds nog niet verstreken wettelijken termijn een beroep op den hoogeren regter in te stellen; Overwegende alsnu wat betreft de ingestelde vordering zelve, welke blijkens de akte van dagvaarding daartoe strekt: dat de gedaagde in hare daarbij opgegeven hoedanigheden veroordeeld zal worden tot betaling aan de eischers eener som van f 3219— 27, uitmakende het restant eener schuld groot f 5219—27, rentende 7^ pet. 'sjaars, door den regtsauteur der gedaagden bij zijn leven in leen ontvangen van de eischers, tot het bewerkstelligen van zware reparatien aan zijn woonhuis, staande en gelegen te Amboina in de wijk la. D, verpondingsnummer 443; dat de regter a quo lo. bij zijn interlocutoir-vonnis van 5 Maart 1878 aan de eischers heeft toegestaan de hunnerzijds gestelde, door de gedaagde qq. ontkende, feiten door getuigen te bewijzen, daartoe geleid door de overweging dat een door de gedaagde op 2 Juli 1875 aan den bode van den grooten landraad te Amboina gegeven antwoord, door dezen gerelateerd ter gelegenheid dat hij de gedaagde tot afbetaling der beweerde schuld aanmaande, naar de termen van art. 1002 al. 2 van het 13. W. een begin van bewijs door geschrifte zou opleveren,— en 2o. bij eindvonnis van 18 Juni 1878, van oordeel zijnde dat door Let gehouden getuigenverhoor de vordering der eischers wel niet volledig bewezen, doch ook niet geheel van bewijs ontbloot was, hare toewijzing afhankelijk heeft gesteld van een door hem geformuleerden eed ; Overwegende, dat van het interlocutoir vonnis van 5 Maart 1878 geen hooger beroep is aangeteekend, zoodat de dwaling van den regter a quo in de toepassing van het beginsel vervat in art. 1902 B. W. voor herstel niet meer vatbaar is, en de regter in hooger beroep derhalve zich alleen moet bepalen tot de vraag of het eindvonnis van 18 Juni daaraanvolgende wel en teregt is gewezen; Overwegende alvorens tot de behandeling dezer vraag over te gaan, dat de gedaagde in hare memorie van appel twijfel heeft geopperd of de raad van justitie wel bevoegd was in casu regt te spreken naar aanleiding eener tusschen een inlander, wijlen haar echtgenoot Soeripatty, en de eischers als vreemde oosterlingen aangegane overeenkomst, welke, om in regten als bestaanbaar te kunnen worden beschouwd, blijkens het bepaalde bij de art. 181 en 182 van het reglement in stbl. 1824 no. 19a, bij den resident of assistent-resident had moeten zijn geregistreerd geworden; Overwegende te dezen aanzien, dat wijlen Soeripatty doorzijn huwelijk met de gedaagde als Europesche vrouw, zich blijkens art. 15 O. B. hebbende moeten onderwerpen aan de geheele Europesche wetgeving aangaande het burgerlijk en handelsregt, de bepaling in gezegde artikelen voorkomende voor hem alle toepassing misten, zoodat van eene niet ontvankelijk verklaring der eischers met hunnen in deze tegen de gedaagde ingestelden eisch, dan wel van eene ontzegging daarvan op dezen grond, geen sprake wezen kan; En alsnu terugkeerende tot de in de voorlaatste considerans bedoelde vraag: Overwegende, dat deze niet in bevestigenden zin beantwoord kan worden, omdat, naar 'shofs opvatting, de eischers, bij ontstentenis van eenige geschreven akte en de ontkentenis der gedaagde, in gebreke zijn gebleven hunne sustenuen te staven; dat toch het gehouden getuigenverhoor, waarmede ten dezé rekening moet worden gehouden, nu het vonnis van 5 Maartin kracht van gewijsde is gegaan, weinig of geen licht over de zaak heeft verspreid, en fiet hof daarbij huiverig is om aan den derden en den vierden der ten verzoeke van de eischers gehoorde getuigen, als zijnde bedienden van een hunner, de vereischte geloofwaardigheid te schenken, — te meer nu uit het antwoord van den huurder van het huis in kwestie op eene hem gedane aanzegging, om van af lo. Januari 1877 de huurpenningen aan de gedaagde te betalen, vrij duidelijk blijkt dat die penningen na den dood van Soeripatty tot ultimo 1876 steeds aan de eischers zijn afgedragen, en dus de schuld, casu quo, in geen geval het door de eischers en de getuigen genoemd montant kon bedragen; dat verder van een begin van bewijs door geschrifte, waarop ook bij het eindvonnis beroep is gedaan, geen sprake kan zijn, gelijk reeds te voren is opgemerkt, terwijl eindelijk op het schriftuur door de eischers, ofschoon ten onregte, als rekeningcourant betiteld en als bewijsmiddel overgelegd, geen acht mag worden geslagen, omdat het 'als eene gewone rekening op gezegeld papier behoorde geschreven te zijn, en dus voor het omslaan van een zegel niet vatbaar was; Overwegende dat derhalve, nu elke grond ontbreekt om de beslissing der zaak te doen afhangen van een suppletoiren eed, de vordering der eischers als geheel onbewezen ontzegd behoort te worden; Gezien buiten de aangehaalde wetsbepalingen, art. 1908 B. W., art. 74 sqq. van het regl. voor de raden van justitie in de Molukken, stbl. 1825 no. 39, en art. 214 van het provis. regl. op de manier van procederen voor het hoog-geregtshof en de raden van justitie in N. I. stbl. 1819 no. Zitting van 38 November 1878. Voorzitter: Mr. Ph. J. Eoosegaabdï, Bisschop. Uitlegging eener overeenkomst van huur en verhuur eener suikeronderneming.— Art. 1289, 1343 en 1343 B. W.— Bedoeling van partijen. A, E. Pool, zonder beroep, te Pasoeroean woonachtig, eischer en appellant, comp. bij den adv. en proc. Mr. F. H. Gerritzen; contra G. Lebret, landeigenaar te Kedawoeng, gedaagde en geintimeerde, comp. bij den adv. en proc. Jkr. Mr. F. Junius van Hemert. Bij notariële acte van 17 Mei 1864 no. 28 verhuurden de gezamenlijke eigenaren van de suikerfabriek Ardjosarie (afdeeling Bangil) hunne onverdeelde aandeelen in die onderneming, met het daaraan verbonden gouvernements-contract, aan den heer E. P. van Jaroschka Pohl voor 10 jaren, ingaande met den aanplant voor 1864 en eindigende ultimo 1873. Deze, die voor 14/31 of 234/496 aandeelen medeeigenaar dier fabriek was, verkocht in Eebruarij 1868 deze aandeelen aan den heer A. E. Pool en droeg hem tevens zijne huurregten op die onderneming over. Pool was tengevolge van zijn huwelijk met M. A. L. S. van 't Wout reeds medeeigenaar voor 18/496 aandeelen. Bij notariële acte van 3 Maart 1868 no. 10/834 verklaarde de heer Lebret, die mede-eigenaar was voor 7/31 of 112/496 aandeelen, den heer Pool te erkennen als huurder van de gezamenlijke aandeelen in die fabriek op de voorwaarden vervat in de acte van 17 Mei 1864, onder bijvoeging onder anderen van de navolgende bepaling: dat de heer Pool, zonder de schriftelijke toestemming van den heer Lebret, geene transactiën zoude sluiten, hetzij met het Gouvernement van Nederlandsch-Indic, hetzij met particulieren, waardoor de rechten van hem Lebret als eigenaar en verhuurder zouden kunnen worden verkort." Het Gouvernement verleende daarop zijne toestemming tot overschrijving van de 14/31 aandeelen op den heer Pool. De conditioneel gedane cessie der huurregten was daarmede van kracht geworden. Bij brief van 25 Maait 1872 no. 1986/34 bood de resident van Pasoeroean, namens de .Regering, aan de eigenaren der fabriek Ardjosarie een ontwerp-contract voor die onderneming aan, vastgesteld, naar aanleiding van de nieuwe grondslagen voor de suiker-cultuur, gepubliceerd in de staatsbladen van 1870 no. 117 en 1871 110. 213, bij besluit van 26 December 1871 no. 8, — met verzoek binnen 6 weken zich te verklaren over de al of niet toetreding. De heer Pool deed van zijn kant hetzelfde verzoek. — Alle medeeigenaren traden toe, behalve de heer Lebret, die niet eens antwoordde. Door deze handelwijze achtte de heer Pool zich gelaedeerd, en sprak den heer Lebret tot vergoeding aan der schade, die hij beweerde geleden te hebben doordien hij nu verstoken was geworden van de voordeelen, die de nieuwe suikerregeling, naar zijne zienswijze, hem zou hebben kunnen verschaffen. Dat schadebedrag werd door hem berekend op f 181, 617—99. In eersten aanleg werd deze vordering hem ontzegd. In appel wees het Hof het navolgend arrest: HET HOOG-GEREGTSHOT VAN NËDERLANDSCH-IN DIE. Gehoord partijen; Gezien de stukken; Ten aanzien der daadzaken, overnemende het exposé daarvan voorkomende in het door den raad van justitie te Soerahaija op 8 Mei 1878 tusschen partijen gewezen vonnis, waarvan appel, waarbij, met ontvankelijk verklaring van den eischer in zijn eisch, deze hem is ontzegd, onder verwijzing in de kosten, welke eisch blijkens de introdnctive acte van dagvaarding daartoe strekte dat de gedaagde bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad niettegenstaande verzet of booger beroep, veroordeeld zou worden om aan den eischer tegen behoorlijk bewijs van kwijting te betalen de som van ƒ 181.617—99, uitmakende het bedrag der schade door den eischer, als huurder van de suikeronderneming Ardjosarie met het daaraan verbonden gouvernements contract, over de jaren 1872 en 1S73 geleden ten gevolge der niettoetreding van den gedaagde tot het door de Indische Kegering bij besluit van 26 Dec. 1871 no. 8 vastgesteld en aan de eigenaren der suikerfabriek Ardjosarie aangeboden ontwerp-contract, — met de wettelijke renten van af den dag der dagvaarding tot dien der volle voldoening toe, benevens in de kosten van het proces; — en wijders: Overwegende dat de eischer, thans appellant, zich met deze ontzegging van zijnen eisch bezwaard gevoelende, daarvan binnen den wettelijken termijn in hooger beroep is gekomen bij dit hof, en daartegen als grieven heeft aangevoerd: I. dat de regter a quo, beslissende dat art. 17 van de tusschen partijen bestaande overeenkomst van huur en verhuur der suikerfabriek Ardjosarie met het daarbij behoorend gouvernements contract, geconstateerd bij acte op 17 Mei 1864 voor den destijds te Pasoeroean residerenden notaris B. V. Houthuijsen en getuigen onder no. 28 verleden, niet zou inhouden de door den appellant beweerde verbindtenis van den thans 'geintimeerde om toe te treden tot de nieuwe suikerregeling vastgesteld bij staatsblad 1871 no. 213, zulks ten onregte gegrond heeft op de overweging dat het aangaan van zoodanige verbindtenis eene dwaze handeling van den geintimeerde geweest zou zijn, — aangezien alle wettiglijk gemaakte overeenkomsten dengenen, die ze aangegaan hebben, tot wet verstrekken, de regter de innerlijke waarde der wet niet mag beoordeelen, en derhalve de uitgesproken wil van partijen geëerbiedigd moet worden, ook al vindt de regter dien dwaas en ongerijmd; II. dat de regter a quo, door bij de uitlegging van de tusschen partijen bestaande huurovereenkomst te gewagen van hare 3 vermoedelijke bedoeling, zich op het voor hem ongeoorloofde terrein der bloote gissing heeft begeven, en voorts door de verpligting in art. 17 dier overeenkomst aan de verhuurders opgelegd om, ingeval de huurder bij het gouvernement meer voordeelige voorwaarden mogt kunnen bedingen, tot verkrijging daarvan mede te werken, te beperken tot voorwaarden die alleen gedurende den loop van het huurcontract voor de eigenaars verbindend zouden zijn, de overeenkomst in strijd met hare duidelijke en algemeene bewoordingen heeft uitgelegd, hetgeen te meer in het oog springt wanneer men bedenkt dat de Regering niet gewoon is wijzigingen voor korten tijd in de suikercontracten te brengen; — op welke gronden bij conslusie van eisch in appel is gevraagd vernietiging van het vonnis a quo voor zooveel de eisch daarbij is ontzegd met de kosten, en wijders dat het hof, doende wat de regter a quo had behooren te doen, de in eersten aanleg gedane vordering alsnog zal toe wijzen, met veroordeeling van den thans geintimeerde bovendien in de kosten op het hooger beroep gevallen; Overwegende dat de geintimeerde daarentegen bij eene Uitvoerige conslusie van antwoord in appel het aangevallen vonnis als wel en teregt gewezen heeft verdedigd en uit dien hoofde geconcludeerd tot bevestiging daarvan, met verwerping van liet ingesteld appel en verwijzing van den appellant in de kosten; — na het nemen van welke conclusien partijen de zaak bij pleidooi hebben toegelicht: Ten aanzien van het regt: 1) 1) De regtsoverwegingen van het vonnis a qno, gewezen praeside Mr. H. B. van Davclaar, luidden als volgt: Overwegende in de eerste plaats, wat betreft de beweerde niet-ontvankelijkbeid der ingestelde regtsvordering dat de eiscber, bewerende dat de gedaagde, in strijd met een artikel der tussehen ben bestaande overeenkomst, niet beeft gedaan wat hij volgens dat artikel verpligt was te doen, veroordeeling van den gedaagde beeft gevraagd tot betaling der door die contraetscbending veroorzaakte schade; Overwegende dat deze vordering op art. 1239 Burg. Wetb, gegrond en alzoo ontvankelijk is; Overwegende, dat de regter a quo op juiste gronden heeft beslist dat art. 17 van het op 17 Mei 1864 voor een termijn van tien jaren gesloten huurcontract, waaruit ten deze door den eischer en appellant geageerd wordt, de beteekenis niet hebben kan en ook niet heeft dat de eigenaren der suikeronderneming Ardjosarie, met het daaraan verbonden op uit. 1873 expirerend gouvernements-contract, verpligt zouden zijn om, indien de eischer zulks voor zijne belangen als huurder voordeelig mogt achten, toe te treden tot het aangaan eener geheel nieuwe overeenkomst met de Regering van Ned.-Indie op grondslagen, welke van de bestaande geheel verschillen, met name tot die gepubliceerd in de staatsbladen van 1870 no. 117 en 1871 no. 213, en waarvan het gevolg zoude zijn dat de eigenaren, alléén ten behoeve van den huurder, tot ultimo 1890 tegenover de Regering verbonden zouden blijven; Overwegende, dat nu wel is waar de eischer zelf de beweerde contractsbreuk van den gedaagde beeft bestempeld met den naam van onregtmatige daad, een naam die in de terminologie der wet slechts te pas komt bij die verbiudtenissen die niet ex contraetu maar ex delicto of quasi ex delicto ontstaan, hebbende de eischer zichzelf uitdrukkelijk op art. 1365 Burg. Wetb., waarin die materie wordt behandeld, beroepen; Overwegende, dat echter in ons regt, waarin geene formulae aetionum bestaan en de aanduiding van eene bepaalde actie met eenen sacramenteelen vorm niet voorgeschreven, doeh slechts een door de regtswetenschap bewaard overblijfsel is van de formele Romeinsche procedure, noch de aanhaling van een verkeerd wetsartikel, noch een minder goed gekozen woord bij de aanduiding van de soort der ingestelde actie, die niet ontvankelijkheid der vordering kunnen ten gevolge hebben, zoo slechts dat, wat geeischt wordt, uit den inhoud der dagvaarding duidelijk blijkt en als zoodanig op de wet is gegrond, wat gelijk boven gezegd is, in casu het geval is; Overwegende dat de vordering mitsdien is ontvankelijk; Overwegende alsnu ten principale: dat, blijkens de overeenkomst van huur en verhuur, waaruit ten deze geageerd wordt, de eigenaren vau Ardjosarie hunne respectieve aandeelen in die fabriek en het daarbij behoorende gouveraements contract, gesloten voor den fungerenden notaris C. N. H. van Lawick van Pabst op 28 Februarij 1862 sub no. 57, alsmede de daarbij behoorende gebouwen, machinerien en zoovoorts en daaruit voortspruitende voordeelen en ver- Overwegende daarenboven, dat ook al ware deze opvatting der beteek enis van art. 17 der kwestieuse huurovereenkomst minder juist, de gegrondheid der door den thans geintimeerde gevoerde verwering dan toch boven eiken redelijken twijfel verheven geacht zou moeten worden, indien men let op de acte op den 3den Maart 1868 gepasseerd voor den te Pasoeroean residerenden notaris Willer en getuigen, waarbij onder anderen is gestipuleerd dat de eischer, thans appellant, zonder schriftelijke toestemming van den gedaagde, thans geintimeerde, geene transactiën zoude sluiten hetzij met het gouvernement hetzij met particulieren, waardoor de regten van dezen als eigenaar en verhuurder verkort zouden kunnen worden, — hetgeen ook naar 's Hofs opvatting wel het geval zoude zijn geweest, indien de geintimeerde medeeigenaar en medeverhuurder der fabriek verpligt ware, op de enkele vordering van den huurder, zich voor een tijd van nog 17 jaren na de expiratie van het huurcontract tegenover derden te verbinden} pligtingen voor den tijd van tien achtereenvolgende jaren, ingegaan met den aanplant voor het oogstjaar 1864 en eindigende met ultimo December 1873 aan den eischer hebben verhuurd, onder de bij dat contract omschreven voorwaarden; Overwegende, dat het suikercontract van 28 Pebruarij 1852 ten deze bedoeld, waarvan de le grosse ten processe is overgelegd, was gesloten onder destijds nog vigerende regelingen op dat onderwerp en expireerde met den oogst en de afrekening van het jaar, 1873, dus te gelijk met het huurcontract meergenoemd; Overwegende dat wijders na de afkondiging van de wet van 21 Julij 1870 no. 35 in N. I. gepubliceerd bij stbl. van dat jaar no. 117, waarbij geheel andere beginselen omtrent de suikerkuituur in deze gewesten zijn aangenomen, als tot dus verre bij het sluiten der zoogenaamde suikercontracten ten grondslag hadden gelegen, aan de eigenaren van Ardjosarie met in achtneming van het bepaalde bij stbl. 1871 no. 213 een ontwerp contract is aangeboden, met verzoek, zich binnen den termijn van 6 weken te willen verklaren omtrent de al of niet onvoorwaardelijke toetreding daartoe, zullende in het eerste geval terstond tot sluiten van dat contract worden overgegaan Overwegende, dat de in appel bijgebragte grieven tegen de juistheid der beslissing van den regter a quo niet afdoende zijn, — de eerste niet, omdat zij berust op eene minder juiste opvatting van den betoogtrant van den regter a quo, aangezien deze, na eerst zijne opvatting van de beteekenis van art. 17 van het huurcontract gegeven te hebben, daarna daaraan toevoegt, tot versterking dier opvatting, dat de verbindtenis, zooals de eischer die in dat artikel wil lezen, eene dwaze of ongerijmde handeling van den gedaagde geweest zou zijn, en dus geenszins, zooals de appellant het wil doen voorkomen, dit laatste tot grondslag zijner besl ssing heeft genomen; — en de tweede niet, omdat zij alleen steun vindt in de minder volledige teruggave van des eersten regters redenering, die, na eerst gesproken te hebben van de vermoedelijke bedoeling van partijen met art. 17 van het huur- Overwegende, dat nu gedaagde door zijne weigering 1 om zich daaromtrent te verklaren geacht moet worden tot het sluiten van de nieuwe overeenkomst niet te hebben willen toetreden, en dus in de eerste plaats te onderzoeken valt of die handeling in strijd is met art. 17 van het meergenoemde huurcontract, en de eischer casu quo daaruit eene vordering tot schadevergoeding kan ontleenen; Overwegende ad hoe, dat art. 17 meerbedoeld letterlijk luidt als volgt: Ingeval de huurder bij het gouvernement meer voordeelige voorwaarden kan bedingen, moeten de verhuurders tot erlanging daarvan medewerken, zonder verhooging van huur te kunnen vorderen. Daarentegen kan de huurder geen aanspraak maken op vermindering van hnur, bij aldien die voorwaarden nadeeliger voor hem mogten worden; Overwegende dat, welke beteekenis ook aan die woorden moge kunnen worden toegekend, daaruit zeer zeker de gevolgtrekking niet kan gemaakt worden, dat den eigenaren der fabriek daarin de verpligting zou zijn opgelegd, om tot het sluiten van eene geheel nieuwe overeenkomst met de regering, op geheel andere grondslagen, dan waarop het oude contract berustte, en voor een veel langer tijd, te moeten medewerken, alleen omdat de huurder mogelijk dientengevolge gedurende nog slechts twee jaren meerdere voordeelen zou kunnen behalen; Overwegende toch, dat het oude contract aan het einde van 1873 expireerde en de gedaagde tengevolge van het onvoorwaardelijk (dat toch vorderde de regering) toetreden tot de nieuwe overeenkomst tot 1890 en contract, eindigt met als zijne overtuiging te kennen te geven dat zij in elk geval geenzins bedoeld hebben dat de eigenaren der fabriek verpligt zouden zijn om onbepaald tot alles, ook zelfs tot een nieuw contract gedurende een tal van jaren voortdurende, in het belang van den tijdelijken huurder te moeten overgaan; Overwegende dat uit het vorenstaande volgt dat het vonnis a quo, voor zoover daarvan is geappelleerd, met aanneming zijner gronden, bevestigd kan worden; dus nog 17 jaren na de expiratie van liet huurcontract met den eischer, tegenover de regering zou verbonden blijven; Overwegende, dat die daadzaak alleen reeds voldoende is om allen twijfel aangaande de bedoeling van de meergenoemde contractsbepaling weg te nemen, aangezien bet toch aan bet ongerijmde zou grenzen, dat de gedaagde, om den eiscber een kortstondig voordeel te bezorgen, de verpligting op zich zou genomen hebben, om zich zonder dat eiseher daarbij verder eenig belang bad, gedurende zoovele jaren tegenover derden te moeten verbinden, en dat nog wel onder voorwaarden, waaromtrent bet nog volstrekt niet zeker is of zij voor den suikerfabriekant voordeelig, dan wel mogelijk met zijn belang onbestaanbaar zullen blijken te zijn; Overwegende bovendien, dat bij het oude contract levering van product moest geschieden, bij bet nieuwe vrije beschikking tegen betaling van Cijns was gestipuleerd, en bet, alhoewel men aan mag nemen dat het later gebleken is voor de 2 eerste jaren althans zoo te zijn, op het oogenblik toen bet nieuwe contract gesloten moest worden met bet oog op de fluctuatie der suikerprijzen zeer zeker niet met wiskunstige zekerheid kan gezegd worden, dat de nieuwe voorwaarden voordeeliger voor den fabrie. Overwegende, dat aangezien art. 17 meergenoemd den gedaagde dus volstrekt niet verpligtte om tot het sluiten der bovenbedoelde overeenkomst mede te werken, bij door zulks te weigeren volkomen in zijn regt was , en 's eiscbers vordering dien ten gevolge als ongegrond beboort te worden ontzegd. BURGERLIJKE ZAKEN. CASSATIE. Zitting van 21 November 1878. Yoorzitter: Mr. Ph. J. Koosegaarde Bisschop. Competentie van den priesterraad. — Art. 3 Regterlijke Organisatie. Indien de ei eek tot afgifte eener nalatenschap wordt tegengesprolcen op grond van een beter erfregt bij den verweerder, behoort zoodanig praejudicieel geschil door den priesterraad beslist ie worden. De landraad is tot zoolang ratione materiae onbevoegd. De inlander Mioeng, requirant van cassatie contra den inlander Lamiet bapa Minan, gerequireerde. HET HOOG-GEREGTSHOF YAN NEDERLANDSCH-INDIE. 