Панорама. Брой 70, есен 2019 г.
Het project richt zich op grensoverschrijdende integratie, inburgering en arbeidsintegratie, drie belangrijke kwesties in verband met de integratie van asielzoekers en vluchtelingen. www. eurac. edu/eumint WISE project — Donegal, Ierland (ESF) In het project Women’s Integrated Skills & Employment worden vrouwen geholpen om weer aan het werk te gaan, onderwijs te gaan volgen of als zelfstandige aan de slag te gaan. Arbeids- adviseurs bieden ondersteuning bij het opstellen van cv’s, het schrijven van sollicitatiebrieven en bij sollicitatiegesprekken, arbeidsbemiddeling, toegang tot carrière- en opleidingsmogelijk- heden, begeleiding bij het werken als zelfstandige, het opbouwen van vertrouwen en motivatie, ontwikkelingsmogelijkheden en financiering van geaccrediteerde korte cursussen. https://www. people-1st. co. uk/programmes/wise-roi Jacob@ccess — Jaca, Spanje (INTERREG V-A Spanje, Frankrijk, Andorra) De pelgrimsroute naar Santiago, een van de drukste pelgrimsroutes ter wereld, bestaat uit een uitgebreid wegennet van 80 000 km in 28 landen. Ondanks belangrijke internationale erkenning ervan sinds de jaren tachtig blijft de route onpraktisch voor gebruik door mensen met een handicap of mobiliteitsproblemen. Met Jacob@ccess wordt geprobeerd de route naar Santiago voor iedereen toegankelijker te maken. http://www. jaca. es Prevention of homelessness — Lahti, Finland (ESF) Het project is gericht op het ontwikkelen van stedelijke dienstenstructuren en het benutten van de expertise uit netwerken met meerdere actoren om activiteiten op het gebied van dakloosheid, van sanering tot preventie, te heroriënteren. Preventieve strategieën op het gebied van dakloosheid zullen worden gebaseerd op de ervaring van deskundigen en cliënt- participatie om nieuwe operationele methoden te ontwikkelen binnen dit gebied. https://www. ara. fi/en-US 1515 HET BOUWEN VAN KLIMAATBESTENDIGE STEDEN Climate Active Neighbourhoods – Frankfurt am Main, Duitsland (INTERREG Noordwest-Europa) Sinds 2016 wordt met het CAN-project (Climate Active Neighbourhoods) de capaciteit van gemeenten vergroot om hun strategieën voor klimaatmaatregelen doeltreffender uit te voeren door middel van een buurtbenadering voor de renovatie van energievoorzieningen. Bewoners in achtergestelde gebieden worden in staat gesteld om op lokaal niveau actie te ondernemen op het gebied van het klimaat dankzij de verbetering van de energieprestaties van hun huis, een belangrijke manier om energiearmoede en CO2-uitstoot te verminderen. https://www. climatealliance.  org b l i eksprijs u CityWalk — Dornava, Slovenië (INTERREG Transnationaal programma voor de Donau) Met het CityWalk-project, dat gericht is op de eenvoudigste vorm van stedelijke mobiliteit, namelijk lopen, worden slimme, innovatieve loopbaarheidsconcepten en oplossingen geboden om in te spelen op de behoeften van burgers, om klimaatverandering aan te pakken, om de luchtkwaliteit te verbeteren en om geluidsoverlast te verminderen. http://www. interreg-danube. eu/approved-projects/citywalk P RANTA — Helsinki, Finland (EFRO) In het RANTA-project zijn het Pakket circulaire economie van de EU en het nationale afvalplan van Finland aangenomen in een poging om innovatieve methoden te vinden en te testen om bouwmaterialen in de sloop- en ontmantelingsfase te hergebruiken. In testcases lag de focus op openbare gebouwen. Ze werden uitgevoerd met deelnemende steden en projectpartners. http://www. gnf. fi Living Labs Brussels Retrofit – Brussel, België (EFRO) Het FEDER-project Living Labs Brussels Retrofit bevordert de renovatie van woningen in Brussel (België) door speciale ruimten te creëren voor experimenten en innovatie. Het doel is om een grootschalige markt voor eco-energetische renovaties te creëren door kennis te ontwikkelen en samenwerking binnen de bouwsector te verbeteren. http://wtcb. be R-SOL-E — Belišće, Kroatië (INTERREG IPA CBC Kroatië-Servië) Drie lokale overheden in Kroatië en Servië hebben hun krachten gebundeld om aan te tonen dat energie-efficiëntie kan worden bereikt door gebruik te maken van hernieuwbare energie. De projectpartners plaatsten 6 zonne-energiecentrales, 100 lantaarnpalen op zonne-energie voor openbare verlichting en een laadstation voor elektrische auto’s, en stelden actieplannen voor duurzame energie en nieuwe koersen op. https://www. belisce. hr 16 16 HET MODERNISEREN VAN GEZONDHEIDSDIENSTEN PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Orsi Academy — Melle, België (EFRO) De academie staat bekend als een trainings- en expertisecentrum voor nieuwe technieken in met name minimaal invasieve chirurgie en robotchirurgie. Dankzij een ambitieus investe- ringsproject in Gent (België) heeft Orsi een uniek ecosysteem opgebouwd waarin artsen, wetenschappers, ingenieurs en industrie zich hebben verenigd om innovatieve medische technologie te demonstreren en bevorderen en zo de kwaliteit en veiligheid van de moderne gezondheidszorg te verbeteren. http://www. orsi. be b l i eksprijs u P eMEN — Diemen, Nederland (INTERREG Noordwest-Europa) Door de huidige toename van psychische aandoeningen worden er steeds meer eisen gesteld aan de samenleving en de economie. In de aanpak van deze uitdaging is een belangrijke rol weggelegd voor e-gezondheid, hoewel de integratie van deze baanbrekende technologie in de stelsels voor geestelijke gezondheidszorg een multidisciplinaire aanpak en grensoverschrijdende samenwerking vereist.  https://www. arq. org/nl Cross Border Community Paramedic Project — Londonderry, Verenigd Koninkrijk (INTERREG V-A-programma) Gemeenschapsparamedici zijn hoogopgeleide ambulancemedewerkers die een gespeciali- seerde vervolgopleiding hebben gevolgd om patiënten thuis en in de eigen gemeenschap te kunnen behandelen in plaats van ze naar de drukke spoedeisende hulp van het ziekenhuis te brengen. In het CAWT-project worden proefprojecten uitgevoerd in vier afgelegen/landelijke grensgebieden in Ierland, Noord-Ierland en Schotland. http://www. cawt. com Oulu Sote Labs — Oulu, Finland (EFRO) Met het project zijn de OuluHealth Labs gecreëerd, een innovatie-, test- en ontwikkelingsom- geving voor gezondheidstechnologie en welzijnsvoorzieningen. De laboratoria bieden bedrijven de ruimte om hun producten te ontwikkelen en tegelijkertijd ideeën van professionals uit de gezondheidszorg en de sociale sector in de praktijk te brengen. http://ppshp. fi EFFIC’ASTHME — Parijs, Frankrijk (EFRO) Het doel van dit project is om de ouders van de 5,5 miljoen kinderen met astma in Europa beter te trainen en zo ernstige aanvallen en ziekenhuisopnames te beperken. De mobiele app Effic’Ast- hme maakt gebruik van verschillende astma-aanvalscenario’s om ouders van kinderen onder de leerplichtige leeftijd te helpen de symptomen te herkennen en de juiste zorg te bieden. http://ilumens. fr/ 17 17 Regionale ontwikkeling en cohesiebeleid na 2020 van het beginsel van één enkele audit, waarbij radicaal eenvou- digere regels voor btw worden voorgesteld, en waarbij meer mogelijkheden worden toegevoegd om gebruik te maken van vereenvoudigde kostenopties, eenvoudigere regels voor finan- ciële instrumenten en aanzienlijk lichtere rapportage-, program- merings- en uitvoeringsprocessen in het algemeen. De belangrijkste ontwikkelingen voor Interreg zijn onder andere dat alle buitengrenzen van de EU onder de Interreg-verorde- ning vallen, in plaats van de verschillende verordeningen voor verschillende soorten grenzen onder het vorige systeem. Andere nieuwe elementen omvatten een meer strategische benadering van maritieme samenwerking, interregionale inno- vatieve instrumenten en het Europees grensoverschrijdend mechanisme. Grensoverschrijdende programma’s kunnen nu meer worden gericht op institutionele samenwerking, het oplossen van grensproblemen en het investeren in gezamen- lijke diensten van algemeen belang. Bovendien zijn toezeggingen in het kader van de stedelijke agenda versterkt met het Europees stedelijk initiatief, waar- door een nieuwe coherente benadering voor steden tot stand is gekomen door afzonderlijke instrumenten samen te voegen tot één pakket.  In vergelijking met de programmeringsperiode 2014-2020 bevatten de voorstellen minder en concretere randvoorwaar- den waaraan moet worden voldaan voordat projecten worden GB-verordening O R F E F C + F S E V Z M F E F I M A F S I I V M B Op 29 mei 2018 presenteerde de Europese Commissie de voorstellen voor het wetgevingspakket voor de programmeringsperiode 2021-2027, inclusief de verordening gemeenschappelijke bepalingen (GB-verordening), de Interreg-verordening, de verordening betreffende het Europees grensoverschrijdend mechanisme en de fondsspecifieke verordeningen voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesiefonds, en voor het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). In het kader van de GB-verordening wordt één gemeen- schappelijke set regels ontwikkeld voor zeven fondsen onder gedeeld beheer — het EFRO, het Cohesiefonds, het ESF+, het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij (EFMZV), het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF), het Fonds voor interne veiligheid (ISF) en het Instrument voor grensbeheer en visa (BMVI). Eén enkel reglement zal het leven van programmabeheerders en begunstigden makkelijker maken en zal ook synergieën tussen deze fondsen en andere EU-begrotingsinstrumenten vergemakkelijken. De voorstellen voor de periode na 2020 hebben tot doel het beleid te vereenvoudigen, te moderniseren en flexibeler te maken, met behoud van duidelijke voorwaarden voor de uit- voering ervan en een meer operationele koppeling met het Europees semester. Dit komt tot uiting in de nadruk op prio- riteiten die Europa zullen helpen concurrerend te blijven en worden aangepast aan globalisering en technologische ver- anderingen, terwijl er meer ruimte wordt gelaten op programmeringsniveau. De wetgevingsvoorstellen bevatten een korter, modern prio- riteitenmenu voor een slim, groen, koolstofarm, socialer en meer verbonden Europa dat dichter bij zijn burgers staat. De huidige elf thematische doelstellingen zijn teruggebracht tot vijf beleidsdoelstellingen en de ontwikkeling en uitvoering van geïntegreerde benaderingen is eenvoudiger. De hele reeks echte vereenvoudigingsmaatregelen bevat boven- dien de afschaffing van de aanwijzingsprocedure, de invoering 18 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Belangrijkste kenmerken van de volgende EU-begroting Meer financiering voor prioritaire gebieden Een nieuw mechanisme om de EU-begroting te beschermen tegen financiële risico’s die verband houden met de rechtsstaat Een sterke focus op Europese toegevoegde waarde en op prestaties Minder administra- tieve rompslomp voor begunstigden Een flexibelere en veelzijdigere begro- ting met een duidelij- kere en gestroomlijndere architectuur geselecteerd en die gelden voor de hele programmeringspe- riode.  Bij het begin van de programmering en bij de tussen- tijdse evaluatie zal ook rekening worden gehouden met specifieke aanbevelingen per land. De thematische concen- tratie van de EU-financiering op kernprioriteiten zal ervoor zorgen dat het cohesiebeleid gericht blijft op zaken die van cruciaal belang zijn voor het concurrentievermogen en voor structurele aanpassingen aan de uitdagingen van globalisering en technologische verandering, terwijl versnippering van mid- delen wordt voorkomen. Het hele programmeringsproces is gericht op sterke prestaties. In 2024 vindt een tussentijdse evaluatie van alle programma’s plaats om de toewijzingen voor 2026 en 2027 optimaal te benutten op basis van de prestaties van de programma’s en de uitdagingen die in het proces van het Europees semester en de sociaaleconomische situatie zijn vastgesteld. Dit zal de juiste balans garanderen tussen de vereiste flexibiliteit in een negenjarige programmering en de noodzakelijke stabiliteit van het investeringskader. Stand van zaken Tijdens zijn bijeenkomst op 13 en 14 december 2018 is de Europese Raad overeengekomen te streven naar een akkoord over het meerjarig financieel kader (MFK) binnen de Europese Raad in het najaar van 2019. Dit betekent dat de besprekingen met het Parlement over het MFK, met inbegrip van de MFK-ge- relateerde aspecten van de sectorale voorstellen die deel zullen uitmaken van de definitieve versie van het onderhandelings- kader, pas daarna kunnen beginnen. Op grond van eerdere ervaringen betekent dit dat een definitieve MFK-overeenkomst pas medio 2020 kan worden gesloten en dat de sectorale voor- stellen pas daarna zullen worden afgerond, in een aanzienlijk trager tempo dan aanvankelijk door de Commissie werd bepleit. Het voorzitterschap heeft in juni 2019 een herzien ontwerp- onderhandelingskader gepresenteerd, waarin onder meer elementen van de GB-verordening en de fondsspecifieke verordeningen zijn opgenomen waarover de Raad nog geen standpunt heeft ingenomen. Deze elementen zijn financiële toewijzingen, macro-economische voorwaarden, overdrachten tussen fondsen en naar andere instrumenten van de Unie, voorfinanciering, medefinanciering, vrijmaking en thematische concentratie voor het EFRO en het ESF+. Sinds de goedkeuring van het wetgevingspakket voor het cohe- siebeleid in mei 2018 hebben de medewetgevers aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de vaststelling van hun respectieve standpunten. Tussen medio februari en begin april 2019, tijdens de eerste lezing, heeft het Europees Parlement zijn standpunt vastgesteld over alle elementen van het wetgevingspakket voor het cohe- siebeleid.  De Raad vorderde aanvankelijk langzamer, maar had in juni 2019 zijn standpunt over het grootste deel van het wetgevingspakket bepaald en een gedeeltelijk onderhandelings- mandaat goedgekeurd voor alle onderdelen van de GB-veror- dening (met uitzondering van MFK-gerelateerde elementen). Door de beëindiging van het mandaat van het Parlement waren er vóór de Europese verkiezingen in mei 2019 echter slechts drie trialoogbijeenkomsten mogelijk tussen vertegenwoordigers van het Parlement, de Raad en de Commissie. Hoewel zij er niet in slaagden een politiek akkoord te bereiken, was er een zekere mate van voorlopige overeenstemming over veel arti- kelen die met name betrekking hadden op de programmering. Het proces zal snel worden hervat wanneer het nieuwe Parle-  ment in het najaar van 2019 is geïnstalleerd. MEER INFO https://europa. eu/!xj38Db 19 Financiële instrumenten: wat is er nieuw na 2020? Ambities voor de programmeringsperiode 2021-2027 In de programmeringsperiode 2021-2027, waarin de middelen van het cohesiebeleid naar verwachting zullen afnemen, moet het totale belang van de financiële instrumenten toenemen. Dit is gebaseerd op de algemene doelstelling om investeringen in het veld op gang te brengen en tegelijkertijd particuliere investeringen te maximaliseren met een minimum aan over- heidssteun, rekening houdend met de overkoepelende doel- stellingen van het cohesiebeleid inzake economische, sociale en territoriale cohesie. Financiële instrumenten kunnen worden gebruikt voor alle beleidsdoelstellingen. In dit verband moet de Europese Commissie ernaar streven het belang ervan als uitvoeringswijze in het cohesiebeleid te consolideren en ze uit te breiden tot meer dan alleen steun voor kmo’s of energie-efficiëntie. Tijdens de huidige program- meringsperiode zijn al enkele veelbelovende voorbeelden ont- wikkeld van financiële instrumenten ter ondersteuning van andere sectoren, evenals het gebruik van aandelenproducten die als katalysator kunnen fungeren voor regionale innova- tie-ecosystemen. Daarom is er in de volgende periode ruimte om de toewijzing van dergelijke instrumenten uit te breiden. Financiële instrumenten, die worden gebruikt om de onderliggende doelstellingen van de programma’s van het cohesiebeleid te verwezenlijken, hebben twee onderscheidende kenmerken: een revolverend karakter en een hefboomeffect. Financiële instrumenten kunnen ten goede komen aan een breed scala aan eindontvangers, doordat ze een reeks ontwikkelingsdoelstellingen ondersteunen waarmee de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF) kunnen resulteren in aanvullende publieke en particuliere bijdragen of kunnen worden hergebruikt voor verdere investeringen. De bredere economische reden ervan is het aanpakken van financieringstekorten en suboptimale investeringssituaties, d. w. z. wanneer financieel levensvatbare projecten niet door de particuliere sector worden gefinancierd of alleen onder ongeschikte voorwaarden worden gefinancierd.  In dit opzicht worden financiële instrumenten relevant als beleidsuitvoe- ringsmechanisme voor inkomstengenererende en kostenbe- sparende activiteiten en om „meer te doen met minder". De financiële producten kunnen leningen, garanties, eigen vermogen of een combinatie daarvan omvatten, afhankelijk van het soort activiteit en de uiteindelijke ontvanger. Wanneer een deel van de te ondersteunen investering geen inkomsten of kostenbesparingen oplevert, kan deze worden ondersteund door een combinatie van subsidies en financiële producten in het kader van een financieel instrument van het ESIF. 20 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Bijdrage aan het lidstaatcompartiment van InvestEU De volgende programmeringsperiode zal ook worden geken- merkt door het naast elkaar bestaan van financiële instru- menten voor gedeeld beheer en InvestEU met zijn lidstaatcompartiment. Deze aanvullende uitvoeringsoptie staat de lidstaten ter beschikking in de vorm van terugvorderbare steun om de beleidsdoelstellingen van de bijdragende fondsen te verwezenlijken. Om de geselecteerde beleidsdoelstellingen te verwezenlijken kunnen de lidstaten een bijdrage leveren aan het lidstaatcompartiment, hetzij in de programmerings- fase van de partnerschapsovereenkomst/het programma, hetzij tijdens de uitvoeringsfase. Het belangrijkste voordeel voor een lidstaat die bijdraagt aan InvestEU is de mogelijkheid om een groot volume aan parti- culiere financiering te mobiliseren voor eindontvangers, terwijl de uitvoering is gebaseerd op het institutionele en juridische kader van InvestEU, dat is vastgesteld onder de verantwoor- delijkheid van de Commissie. Bovendien is nationale cofinan- ciering niet nodig, hoewel de lidstaat een voorwaardelijke verplichting moet hanteren die is afgestemd op het risico. In het kader van het InvestEU-programma omvat het Invest- EU-fonds een lidstaatcompartiment voor elk beleidsvenster. Op basis van het voorstel van de Commissie kunnen lidstaten tot 5% van de middelen onder gedeeld beheer aan het lid- staatcompartiment bijdragen om van de EU-garantie te pro- fiteren. Dit betekent dat de 38 miljard euro die in het kader van het EU-compartiment beschikbaar is, wordt aangevuld met de begroting van een lidstaatcompartiment, wat de risi- codragende capaciteit voor uitvoerende partners vergroot. De facultatieve bijdrage aan het lidstaatcompartiment zou een oplossing bieden voor landspecifieke markttekortkomingen en investeringskloven. De Commissie gaat met de betrokken lidstaat een „bijdrageovereenkomst” aan, een document waarin de financiering en uitvoering in detail worden beschreven. De bijdragen worden voor elk beleidsvenster op nationaal of regi- onaal niveau geografisch afgescheiden. Met deze vrijwillige bijdrage kunnen lidstaten profiteren van de hoge kredietwaar- digheidsbeoordeling van de EU-garantie, waardoor nationale en regionale investeringen meer slagkracht krijgen en de  bureaucratie wordt verminderd.  Belangrijkste geplande verbeteringen Financiële instrumenten zullen een belangrijk uitvoeringsme- chanisme zijn voor investeringen in 2021-2027 die inkomsten en kostenbesparingen opleveren. Daartoe zijn, zoals voorge- steld door de Europese Commissie, de desbetreffende bepa- lingen in de GB-verordening gestroomlijnd en geactualiseerd om een betere en eenvoudigere uitvoering en een snellere opzet te garanderen. In grote lijnen: Financiële instrumenten zullen van meet af aan beter wor- den geïntegreerd in het programmeer- en implementatie- proces en de ex ante beoordeling wordt dienovereenkomstig gestroomlijnd. Beheersautoriteiten zullen over dezelfde flexibele basisuit- voeringsopties beschikken (beheer onder de verantwoor- delijkheid van de beheersautoriteit of rechtstreeks beheer door de beheersautoriteit), hoewel de bijbehorende voor- waarden zijn vereenvoudigd. Combinatie op fondsniveau met financiële instrumenten op EU-niveau is mogelijk op grond van één set regels, namelijk die van InvestEU, via een bijdrage aan dat programma. Er wordt een grotere flexibiliteit voorgesteld voor het com- bineren van subsidies met financiële instrumenten in het kader van de GB-verordening. Met name kapitaalkortingen volgens de regels van het financiële instrument zullen een ruimer gebruik van een combinatie in één activiteit moge- lijk maken. Subsidiabiliteitsregels zijn verduidelijkt en regels omtrent beheerskosten vereenvoudigd, maar ze zijn nog steeds prestatiegericht om een efficiënt beheer aan te moedigen. De regels voor betalingen zijn aanzienlijk vereenvoudigd, terwijl de kritieke koppeling tussen betalingen aan finan- ciële instrumenten en de bijbehorende vergoedingen aan de eindontvangers gehandhaafd blijft. De codering van terugvloeiende middelen en het hergebruik van fondsen is vereenvoudigd. k k k k k k k k Er is geen aanvullende, aparte verslaglegging nodig over financiële instrumenten, aangezien deze wordt verwerkt in hetzelfde rapportagesysteem als alle andere vormen van financiering. MEER INFO https://europa. eu/!uR88Bu 21 Denemarken: investeren in een innovatieve toekomst Het vlakke terrein van Denemarken, de nabijheid van water, de rijke bodem en het soms harde klimaat hebben de geschiedenis en cultuur van het land bepaald. De hoge levensstandaard, de sociaaleconomische ontwikkeling, het onderwijs en de beroepsvaardigheden, het evenwicht tussen werk en privéleven, de gezondheidstoestand en de milieunormen van het land maken het vandaag de dag tot een van de meest vreedzame en gelukkige samenlevingen ter wereld. Denemarken, dat officieel het Koninkrijk Denemarken heet, is het meest zuidelijke van de Scandinavische landen en bestaat uit het schiereiland Jutland en een archipel van 443 eilanden, waarvan er 74 bewoond zijn. Het omvat ook Fae- röer en Groenland, twee autonome gebieden in de Noord-Atlan- tische Oceaan met hun eigen regering en parlement.  Veel van de grotere eilanden zijn verbonden door bruggen, waaronder de beroemde Sontbrug, die het grootste Deense eiland, Seeland, verbindt met Zweden. De kleinere eilanden worden bediend door veerboten en kleine vliegtuigen. Het noordse land, met minder dan 6 miljoen inwoners, heeft 4 ste- den met meer dan 100 000 inwoners, waaronder de hoofdstad Kopenhagen. Denemarken deelt in het zuiden een korte grens met Duitsland en wordt omgeven door een 8 750 kilometer lange getijdenkust. De belangrijkste industrieën omvatten windturbines, farma- ceutica, medische apparatuur, machines en transportmiddelen, voedselverwerking en bouw. 22 De economie van het land zit in de lift. De belangrijkste drij- vende krachten achter de groei zijn huishoudelijke consumptie en investeringen. De reële groei van het bbp is geraamd op 0,8% in 2018 en zal naar verwachting stijgen tot 1,6% in 2019 en tot 1,3% in 2020. Arbeidsmarkt- en pensioenhervormingen hebben ertoe bijge- dragen dat historisch hoge niveaus aan mensen aan het werk zijn gekomen. Er is echter een tekort aan geschoolde arbeids- krachten en de regering loopt achter op haar doelstellingen voor 2025 om de productiviteit te verhogen en het arbeids- aanbod te vergroten. Er is behoefte aan een betere afstemming van vraag en aan- bod op het gebied van digitale vaardigheden, wat investerin- gen vereist in de ontwikkeling van vaardigheden voor slimme specialisatie, industriële transitie en ondernemerschap in com- binatie met activiteiten op het gebied van een leven lang leren. Bovendien is het verhogen van het aantal afgestudeerden in programma’s voor beroepsonderwijs en -opleidingen van cru- ciaal belang om een voldoende aanbod van geschoolde arbeidskrachten te waarborgen. Denemarken behoort nog steeds tot de EU-landen met de hoog- ste onderwijsuitgaven als percentage van het bbp. Desondanks is het percentage vroegtijdige schoolverlaters in 2017 gestegen tot 8,8%. Daarbij is het percentage onder jongens bijna twee keer zo hoog als dat onder meisjes, waardoor een van de groot- ste genderkloven in de EU is ontstaan. Recente maatregelen zijn erop gericht de kwaliteit van het onderwijs en de opvang voor jonge kinderen te verbeteren om het aantal voortijdige schoolverlaters te verlagen en de genderkloof te verkleinen. PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 < Tietgenkollegiet en de IT-universiteit in Kopenhagen In goede gezondheid Slimmer worden De Deense gezondheidszorg presteert goed, hoewel het gebrek aan huisartsen zorgwekkend is.  Er is een nieuw voorstel om het aantal artsen te vergroten en tegelijkertijd de toegang van patiënten tot primaire gezondheidszorg te verbeteren en gezonde activiteiten te bevorderen. Het land loopt voorop in de invoering van e-gezondheidszorg en beschikt over goed ontwikkelde IT-systemen in ziekenhuizen en huisartsenpraktijken en over goede digitale communicatie tussen gezondheidssectoren. De nieuwe nationale digitale gezondheidsstrategie 2018-2022 is gericht op digitalisering en het gebruik van gezondheidsgegevens voor preventie en zorg en vormt een aanvulling op de strategie voor 2013-2020 voor begeleid wonen. Armoede en inkomensongelijkheid blijven laag en Denemarken boekt vooruitgang in een aantal van de 10 doelstellingen voor sociale mobiliteit die in 2016 zijn vastgesteld. In 2018 werd een voorstel gedaan om de werkgelegenheid onder mensen met een handicap te vergroten. Onlangs zijn beleidsinitiatieven genomen om nieuwe migranten te ontmoedigen het land bin- nen te komen, maar om de integratie van de reeds aanwezige migranten te verbeteren. Hoewel de Deense economie een van de meest energie-effi- ciënte in de EU is, moet een aanzienlijk deel van de transitie naar een koolstofarme samenleving tegen 2050 plaatsvinden vóór 2030. In een land dat bijzonder gevoelig is voor klimaat- gerelateerde gebeurtenissen is het van cruciaal belang om te investeren in lagere emissies en om het risico van schade door klimaatverandering te beperken. Als reactie op de toenemende verkeersopstoppingen op het hoogwaardige wegennet van Denemarken zijn er plannen voor- gesteld om het nationale spoorwegnet te elektrificeren. Ook fietsen is een primaire vorm van vervoer geworden, met name in de grotere steden met een uitgebreid fietspadennet. Het land heeft ook zijn grote dekking van vast breedband en toegangsnetwerken van de volgende generatie gehandhaafd. De toegang buiten de stedelijke gebieden zal worden bevor- derd door een verdere verbetering van de kwaliteit van de netwerken in plattelandsgebieden. De eerste resultaten van initiatieven in het kader van de digitale strategie voor 2016- 202 hebben de wereldwijde voortrekkersrol van Denemarken in de digitalisering van overheidsdiensten versterkt. 23 Over het geheel genomen is Denemarken een koploper op het gebied van innovatie, hoewel particuliere O&O-investeringen er in toenemende mate geconcentreerd zijn in een klein aantal grote ondernemingen. Aangezien de werkgelegenheid in snel- groeiende ondernemingen onder het EU-gemiddelde ligt, zijn investeringen vastgesteld om de groei en het concurrentie- vermogen van kmo’s en de efficiëntie van het O&I-systeem te vergroten.  Sinds januari 2019 heeft een belangrijke verandering plaats- gevonden in de uitvoering van het Europees Fonds voor regi- onale ontwikkeling. Een nieuwe Deense uitvoerende raad voor bedrijfsontwikkeling en groei zal gedecentraliseerde bedrijfsondersteuning coördineren, met inbegrip van de totale toewijzingen in het kader van het cohesiebeleid voor 2021- 2027 van 643 miljoen euro via het Europees Fonds voor regi- onale ontwikkeling en het Europees Sociaal Fonds. Voor de huidige programmeringsperiode is de EFRO-strategie gericht op bedrijfsontwikkeling, waarbij innovatie, bedrijfson- dersteuning, energie- en hulpbronnenefficiëntie wordt gericht op het concurrentievermogen van bedrijven, zodat zij hun groeipotentieel kunnen benutten. Tot op heden heeft Denemarken 882 miljoen euro aan finan- ciering ontvangen van de Europese Investeringsbank, wat naar verwachting 5,1 miljard euro aan totale investeringen zal opleveren. Het ESIF heeft ook een belangrijke rol gespeeld bij het verbeteren van toegang tot financiering voor kmo’s. Bovendien worden met het plan-Juncker projectontwikkelaars en investeerders ondersteund via initiatieven als de Europese investeringsadvieshub, die adviesondersteuning op maat biedt om investeringsprojecten in de EU voor te bereiden en te ont- wikkelen, en het Europees investeringsprojectenportaal, dat een matchmakingdienst biedt tussen kwaliteitsprojecten in de EU en potentiële investeerders wereldwijd.  Hervorming vereenvoudigt en heroriënteert Deens systeem voor bevordering bedrijfsleven Na veel voorbereiding is Denemarken eerder dit jaar begonnen met een hervorming van zijn systeem voor de bevordering van het bedrijfsleven, waarvan een belangrijk deel bestaat uit steun uit de EU-structuurfondsen. Adjunct-directeur- generaal Sigmund Lubanski van de Deense ondernemingsautoriteit vertelt Panorama over de hervormingen. Een centraal element in het nieuwe systeem voor de bevordering van het bedrijfsleven is een breed samengesteld bestuur, de Deense uitvoe- rende raad voor bedrijfsontwikkeling en groei, dat belast is met het opzetten van een vraaggestuurde, samenhangende en lokaal verankerde inspanning voor groei en activiteit in heel Denemarken, gericht op de behoeften van het bedrijfsleven. Het doel was om tegemoet te komen aan de sterke wens vanuit het bedrijfsleven naar een meer samenhangend, effectief en vraaggestuurd systeem voor bevor- dering van het bedrijfsleven. Het vorige systeem was verwarrend geworden, met overlappende initiatieven en uitlopers, en het was voor bedrijven te moeilijk om er hun weg in te vinden, terwijl de kwaliteit van de dienstverlening wisselde. Als onderdeel van de vereenvoudiging werd een nieuwe raad voor bedrijven opgericht.  De Deense uitvoerende raad voor bedrijfsontwikkeling en groei heeft de taken van de voormalige regionale groeifora overgenomen in het bepalen van hoe de middelen van het regionaal en sociaal fonds van de EU worden gebruikt. Wat zijn de taken van de uitvoerende raad? De uitvoerende raad heeft de opdracht gekregen om de ontwikkeling van het Deense bedrijfsleven te versterken door een samenhangend, vraaggestuurd en lokaal verankerd initiatief ter bevordering van het bedrijfsleven en het toerisme in Denemarken te bevorderen. De raad is samengesteld met goede ondersteuning van bedrijven, gemeenten en arbeids- marktpartijen, en ik merk dat zij ongeloof- lijk sterk betrokken zijn bij het leveren van een gedecentraliseerde inspanning om het bedrijfsleven te bevorderen ten gunste van groei en werkgelegenheid in het hele land. Welke structurele veranderingen zijn er aangebracht in het Deense systeem? We hebben ons op een aantal belangrijke gebieden geconcentreerd om een gerichte en toekomstbestendige inspanning te cre- eren voor de bevordering van het bedrijfs- leven. Een van de belangrijkste punten is dat we ten eerste een betere kwaliteit in zakelijke dienstverlening willen en een betere toegankelijkheid daarvan. Daarom zijn er businesshubs opgezet voor de ver- schillende gemeenten en een digitaal promotieplatform voor bedrijven, virksom- hedsguiden. dk, dat informatie geeft over het starten en runnen van een bedrijf. Ten tweede creëren we meer samenhang in de gedecentraliseerde bevordering van bedrijven. Daarom heeft de uitvoerende raad de verantwoordelijkheid voor fond- sen ter bevordering van het bedrijfsleven overgenomen van de regionale groeifora, terwijl er tegelijkertijd een samenhan- gende strategie is opgesteld om overlap- pingen te voorkomen. De strategie is vormgegeven met inbreng van de handel en industrie, bedrijven, de nieuwe businesshubs en andere regio- nale en lokale belanghebbenden. Een deel van de inspanning bestaat erin dat de raad van bestuur de consolidatie van de Deense toeristische en zakelijke clus- ters in gang zet om minder maar ster- kere eenheden te creëren. Ook is er een duidelijke taakverdeling tussen het gemeentelijke niveau en de gemeentegrensoverschrijdende busines- shubs enerzijds en de zeer gespeciali- seerde overheidsregelingen anderzijds. 2424 In het derde kernpunt willen we de bevor- dering van het bedrijfsleven door de overheid vereenvoudigen. We hebben de inspanningen voor kennisondernemer- schap versterkt en het systeem vereen- voudigd, zodat er slechts één toegangs- punt is voor leningen en aandelenfondsen in het groeifonds en één voor subsidies voor innovatie, ontwikkeling en demon- stratie in het innovatiefonds.  Hoe worden de structuurfondsen gebruikt in Denemarken? Met welke algemene principes werkt de raad van bestuur aan de uitvoering van zijn inspanningen? Wat is belangrijk en waar ligt de focus? Het gaat goed met het Deense bedrijfs- leven. Denemarken is een van de meest productieve landen ter wereld en de economische vooruitgang heeft de werk- gelegenheid in het hele land doen toe- nemen. In het verleden was een hogere productiviteit de belangrijkste motor voor groei, hoewel de groei van de pro- ductiviteit de afgelopen 20 jaar laag is geweest. Daarom moet de productiviteit worden versterkt door het competentie- niveau van werknemers te verhogen, bestaande middelen doeltreffender te gebruiken en innovatie en technologi- sche vooruitgang te bevorderen. Het huidige implementatieplan van de Deense uitvoerende raad voor bedrijfs- ontwikkeling en groei bevat vijf basis- principes: k De behoeften van bedrijven centraal stellen k Overal samenhang creëren k k k Productiviteit verhogen en goede mogelijkheden creëren in het hele land De inspanningen gebruikersvriende- lijk en transparant maken Ervoor zorgen dat de inspanningen digitaal en gegevensgestuurd zijn. De eerste vier principes komen uit de Deense wet voor bevordering van het bedrijfsleven, het vijfde is toegevoegd door de raad van bestuur. De leden van de raad van bestuur hebben ook zes pri- oriteiten gekozen voor de gedecentrali- seerde bevordering van het bedrijfsleven, namelijk: digitalisering en automatise- ring; gekwalificeerde arbeidskrachten en sociale inclusie; groene omschakeling en circulaire economie; ondernemerschap; internationalisering; en innovatie. Deze aanpak is in overeenstemming met de doelstellingen van de programma’s van de EU-structuurfondsen. De EFRO-in- vesteringsgebieden van de EU in deze programmeringsperiode omvatten ster- kere innovatie binnen kmo’s, meer bedrij- ven met groeimogelijkheden en energie- en hulpbronnenefficiënte kmo’s. In het door het ESF bestreken gebied zijn de investeringsgebieden ondernemerschap en het creëren van werkgelegenheid, sociale inclusie, en bedrijfsopleidingen en bijscholing. In Denemarken zijn de inspanningen ter bevordering van het bedrijfsleven vraaggestuurd. Waarom is dit belang- rijk, wat betekent het in de praktijk en wat zijn de voordelen ervan voor het bedrijfsleven? De Deense uitvoerende raad voor bedrijfsontwikkeling en groei heeft alle geïnteresseerde partijen uitgenodigd om hun mening te geven in de voorbereiding van een nieuwe strategie, eerst via een reeks workshops in het hele land, later tijdens een strategieconferentie met driehonderd deelnemers.  Tegelijkertijd is er een verregaande dialoog met de busi- nesshubs, bedrijfsorganisaties en andere geïnteresseerde partijen die zich bewust zijn van de behoeften van het bedrijfs- leven aan investeringen en initiatieven die door de gedecentraliseerde raad van bestuur worden aangeboden. We meten ook het effect van onze inspanningen, zowel op korte als op lange termijn. We voeren niet alleen regelmatig evaluaties uit van honderden structuur- fondsprojecten gedurende hun looptijd, 2525 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 maar we meten ook enkele jaren na afloop van de projecten opnieuw, wanneer de belangrijke en langdurige resultaten van de structuurfondsprojecten over het algemeen worden waargenomen. We gebruiken een geavanceerde meetopstel- ling om ontwikkelingen bij deelnemende bedrijven te vergelijken met een contro- legroep die niet heeft deelgenomen aan structuurfondsprojecten. Hoe heeft de combinatie van brede, landelijke inspanningen met de wens om rekening te blijven houden met de regionale en lokale sterke punten en verschillen uitgepakt? We hebben goede vooruitgang geboekt bij het vaststellen van de behoeften van de bedrijven, en ik zie nu al echt goede lokale en zakelijk verankerde samenwer- king rond de hervorming. Bedrijven hebben verschillende behoef- ten en uitdagingen, waarvan sommige worden bepaald en beïnvloed door lokale factoren. De middelen om aan deze behoeften te voldoen verschillen ook in het hele land. Daarom richten wij ons op lokale sterke punten, cultuur, competenties en bedrijfsstructuren die helpen bij het bepalen van zakelijke behoeften en wensen. Dat is niet de enige reden waarom we streven naar landelijke partnerschappen. Landelijke inspanningen gaan namelijk hand in hand met lokale en regionale verankering. Aanvragers moeten met name aantonen hoe zij bij het indienen van een aanvraag voor een nationaal initiatief rekening zullen houden met de plaatselijke omstandigheden. Het is precies deze relatie tussen lande- lijke initiatieven en lokale verankering die van belang is bij de uitvoering van lopende projecten.  PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70Denemarken Handel Het Koninkrijk Denemarken beslaat ongeveer 43 000 vierkante kilometer en omvat het schiereiland Jutland, een archipel van 443 eilanden en twee autonome gebieden in de Noord-Atlan- tische Oceaan: Faeröer en Groenland. Het grenst 68 kilometer aan Duitsland en wordt omgeven door 8 750 km getijdenkust. Bevolking 5 806 081 (1 januari 2019), met een toename in de afgelopen jaren met meer geboorten dan sterfgevallen en meer immi- gratie dan emigratie.  Arbeidsmarkt Sinds 1987 is de totale uitvoer van Denemarken groter dan de totale invoer, wat in deze periode heeft geleid tot een overschot op de goederen- en dienstenbalans. Sinds 2008 hebben ontwikkelingen in de in- en uitvoer van goederen en diensten geleid tot grote overschotten, die in 2018 119 miljard DKK aan buitenlandse handel hebben bereikt. Farmaceutica, onderdelen voor windmolens, olie, nerts, bont en voedsel beho- ren tot de grootste handelsgroepen in de export van goederen, terwijl farmaceutica, olie, auto’s en elektronica de grootste importsectoren zijn. Andere belangrijke sectoren De Deense landbouw ondergaat al vele jaren belangrijke struc- turele veranderingen, waarbij er steeds minder en steeds gro- tere bedrijven komen. De productie van varkensvlees is de belangrijkste en meest gespecialiseerde economische activiteit in de landbouwproductie en de melkproductie de op een na grootste economische activiteit. 12% van alle aan de zuivelbe- drijven geleverde melk wordt geproduceerd door biologische landbouw. Tussen 2000 en 2008 is de werkgelegenheid in de productiesector met 27% gedaald, hoewel de omzet in deze sector, exclusief mijnbouw en winning van delfstoffen, met 66% is gestegen. In 2018 was de omzet uit de productie van farmaceutische producten drie keer zo hoog als in 2000. In 2002 heeft Denemarken zich aangesloten bij de EU-doelstel- lingen om O&O-investeringen van ten minste 3% van het bbp te bereiken. In de overheidssec- tor zijn universiteiten goed voor 71% van de O&O-activiteiten. Vast breedband en toegangs- netwerken van de volgende generatie zijn beschikbaar voor 95% van de huishoudens; ongeveer 71% van de bevolking beschikt over ten minste fundamentele digitale vaardigheden, veel meer dan het EU-gemiddelde van 57%. Kopenhagen Albertslund 3 In de afgelopen 30 jaar was de werkloosheid onder vrouwen over het algemeen hoger dan onder mannen. Het werkgele- genheidscijfer bereikte in 2017 76,9% en lag daarmee boven het EU-gemiddelde van 72,1%. In 2018 bedroeg de werkloos- heidsgraad voor mannen 5,0% en voor vrouwen 5,2%. De jeugdwerkloosheid (15-24 jaar) was met 11% in 2017 de op 6 na laagste in de EU. Vrå 1 2 Svenstrup 4 Århus Het algemene opleidingsniveau van de bevolking is aanzienlijk gestegen, van 19% in de leef- tijdscategorie 25-64 in 1991 tot bijna 39% in 2017. Momen- teel gaat 98,1% van de kinde- ren van 4 jaar en ouder naar voor- en vroegschoolse educa- tie en zorg. Economie Duitsland Het bbp is in 2018 met 1,2% gestegen (gecorrigeerd voor prijsontwikkeling).  Dit is het laagste groeipercentage sinds 2013, met name onder invloed van huishoudelijke consumptie en toenemende investeringen. In 2018 bedroeg het bbp per hoofd van de bevolking 382 (duizend DKK) en de reële groei van het bbp per hoofd van de bevolking 0,7%. Sinds 2000 stagneert de economische ont- wikkeling in vergelijking met de gemiddelde groei in de EU: in deze periode is de economie met 22% gegroeid, terwijl het EU-gemiddelde rond de 30% lag. Sociale bescherming was in 2017 met ongeveer 44% de grootste overheidsuitgave, terwijl de gezondheidszorg in 2017 16% bedroeg. 26 Leren in voorbereiding op een betere toekomst Een vierjarig project, met een financiering van 865 000 euro uit het Europees Sociaal Fonds had tot doel jongeren beter voor te bereiden op onderwijs en de vaardigheden die nodig zijn voor de arbeidsmarkt. In het initiatief "Folk High School as a Shortcut" , dat plaatsvond op de Vrå Folkehøjskole in het noorden van Jutland, werd een cursus ontwikkeld waarin de nadruk lag op persoonlijke motivatie en verduidelijking om jongeren te ondersteunen die hulp nodig hebben in het onder- wijsstelsel. Het initiatief was ook gericht op banen in een regio waar er een tekort is aan geschoold personeel in de bouw- en gezondheidssector. 1 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 De circulaire economie opbouwen Een door het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling gesteund project is gericht op de groene transitie en de circu- laire economie door middel van samenwerking in en vormge- ving van de waardeketen om optimaal gebruik van grondstoffen te waarborgen. Gedurende de driejarige projectcyclus hebben 37 bedrijven kennis opgedaan over de circulaire economie en zijn ze gehol- pen om nieuwe groene bedrijfsmodellen te ontwikkelen en de waardeketen te optimaliseren. Een van de deelnemende bedrijven is Komproment ApS in Aalborg, dat bouwmaterialen verkoopt en dak- en gevelsys- temen ontwikkelt voor de Deense markt en export. Met een bijdrage van 502 000 euro vanuit het EFRO heeft het project het bedrijf geholpen bij het uitwerken van een concreet en werkbaar groen bedrijfsmodel, dat veel meer aandacht en opdrachten heeft gekregen van ingenieurs, architecten en de bouwsector in het algemeen. In 2018 ontving Komproment zowel de prestigieuze European SME Star Award als de Deense milieuprijs voor de bouwin- dustrie. MEER INFO: https://www. komproment.  dk/home 2 De doelgroep waren jongeren van 17 tot 29 jaar die problemen hadden ondervonden in hun reguliere scholing en die het aan kennis en ambitie ontbrak. Velen van hen zijn gediagnosticeerd met sociale angst, depressie, autisme, ADHD of Asperger en sommigen waren in het verleden verslaafd aan drugs of alco- hol. Met de basisschool als hoogste onderwijsniveau krijgen ze geen steun van de overheid en vallen ze niet onder de wet op gemeentelijke dienstverlening of de arbeidswet. Tijdens het project hebben 158 deelnemers de cursus afge- rond. 110 deelnemers hebben sinds het einde van het project een opleiding gevolgd of afgerond. Nog eens 8 deelnemers hebben ook werk gevonden. MEER INFO: https://vraahojskole. dk/ 27  3 Een model voor energie- en hulpbronnenefficiëntie Het EFRO heeft 1,78 miljoen euro bijgedragen aan het project Bæredygtig Bundlinje (duurzame bottom line) in de hoofdste- delijke regio Kopenhagen, dat tot doel heeft bedrijven efficiënter te maken op het gebied van energie en hulpbronnen. Op de langere termijn heeft het bijgedragen aan de groene transitie van Denemarken en de verbetering van het concurrentievermo- gen van bedrijven via kostenbesparingen of een doorslagge- vende bedrijfsontwikkeling op basis van „groene beginselen”. Het project was gebaseerd op de veronderstelling dat kmo’s zich niet bewust zijn van het potentieel van verbeteringen op het gebied van energie- en hulpbronnenefficiëntie, hoewel velen weten dat zij dergelijke mogelijkheden zouden moeten onderzoeken. Tijdens het initiatief, dat in april 2019 eindigde, ontwikkelden 101 bedrijven groene bedrijfsmodellen die resulteerden in een aanzienlijk lager energie- en materiaalverbruik en een lagere CO2-uitstoot. Door te werken aan zowel korte- als langetermijneffecten is het project succesvol gebleken in het vergroten van het bewustzijn bij de bedrijven dat klanten in de toekomst meer duurzaamheid zullen eisen van hun leveranciers. Het project was zo succesvol en de vraag zo groot dat de ervaring nu is verankerd in een nieuw initiatief, Bæredygtig Bundlinje 2. 0. Dit wordt uitgevoerd door Gate 21, een partnerschap tussen regio’s, gemeenten, bedrijven en kennisinstituten in de regio Kopenhagen, die werken aan het versnellen van groene verandering en groei. MEER INFO: https://bit. ly/30T30So 28 PANORAMA / HERFST 2019 / nr.  70 Werken aan sociale inclusie "Rummelig Imidt" (toch ruim) is een project voor sociale inclu- sie en werkgelegenheid in centraal Jutland waarin nieuwe methoden worden getest en ontwikkeld voor het creëren van banen voor mensen aan de rand van de arbeidsmarkt of daar- buiten, waardoor een aanzienlijk arbeidsaanbod in de regio wordt gewaarborgd. Het Europees Sociaal Fonds heeft meer dan 3 691 miljoen euro verstrekt voor het project, waarin 9 bedrijfsnetwerken met meer dan 100 bedrijven zijn opgezet om een meer inclu- sieve arbeidsmarkt te creëren. Daarnaast is in het project een sociaaleconomisch plan gelanceerd, dat nuttige kennis en inspiratie biedt, met name ten gunste van de gemeenten. Tot slot is in het project samengewerkt met sociaaleconomisch adviseurs op het gebied van competentieontwikkeling. In het project worden gemeenten, sociale partners en bedrijven bij sociale inclusie betrokken vanuit een werkgelegenheids- perspectief. Door competenties, middelen en kennis over de sectoren heen te combineren zijn er vacatures gecreëerd voor de doelgroep. In juli 2019 werden 800 deelnemers verwacht tijdens de pro- jectperiode; 520 deelnemers hebben tot nu toe vooruitgang geboekt en 269 deelnemers hebben hun vooruitgang voltooid. Hiervan hebben er 89 vervolgens werk gevonden en zijn  6 werkzaam in een bedrijf in de sociale economie. Er wordt ook samengewerkt met op burgers gerichte activi- teiten, bedrijfsnetwerken en bedrijven en adviseurs uit de sociale economie. Binnen deze gebieden zijn 14 activiteiten gestart om nieuwe initiatieven te ontwikkelen voor verschil- lende doelgroepen. MEER INFO: https://www. rummeligimidt. dk/ 4 29 Versterking van slimme specialisatie in Portugal In 2019 en 2020 zullen de lidstaten hun strategieën voor slimme specialisatie bijwerken als onderdeel van de onderhandelingen over de operationele programma’s van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling na 2020. Met dit in het achterhoofd legt John Edwards van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de Europese Commissie uit hoe Portugal nadenkt over de tenuitvoerlegging van S3 en de verbetering van zijn strategie. de prioriteiten van de strategie voor slimme specialisatie (S3) van de Centro-regio. Bovendien zijn sommige van de desbe- treffende subprojecten gekoppeld aan andere S3-prioriteiten, zoals bosbouw, toerisme en gezondheid. De ontwikkeling van nieuwe ideeën en transversale projecten is de gemeenschappelijke doelstelling van de vier innovatie- platforms van de regio die in 2015 zijn opgericht. Een dergelijk ondernemingsgezind ontdekkingsproces is de hoeksteen van slimme specialisatie en in Portugal heeft dit plaatsgevonden doordat de regio’s zich proactief hebben opgesteld en contact hebben gemaakt met ondernemers.  Vorig jaar om deze tijd ontving de regio Centro in Portu- gal opnieuw een REGIOSTARS-prijs. Het centrum voor bedrijven en gemeenschappelijke diensten in Fundão, aan de rand van het nationale park Sierra da Estrela, heeft bijgedragen aan de dynamiek in de omgeving. In voorheen leegstaande gebouwen die door de gemeente ter beschikking werden gesteld, heeft het Europees Fonds voor regionale ont- wikkeling gemeenschappelijke onderzoeks- en personeelsfa- ciliteiten, gezamenlijke kantoorruimte, een starterscentrum, een digitaal FabLab en een opleidingscentrum gefinancierd, naast andere boeiende initiatieven. Het centrum biedt nu onderdak aan 14 bedrijven, waaronder 4 multinationals, die meer dan 500 gekwalificeerde banen creëren. Dat dit bekroonde project is gericht op informatie- en com- municatietechnologieën is echter geen toeval. Het is een van Stimulerende strategieën Niet alleen Fundão laat zien wat er kan worden bereikt met een strategische aanpak. Zo is het project Culatra 2030 bij- voorbeeld ontstaan tijdens een werkgroep over de prioriteit van hernieuwbare energie in de Algarve. Vanwege de visie van het project om een gedecentraliseerd systeem voor elektrici- teitsproductie te ontwikkelen, is het onlangs als proefproject geselecteerd door het initiatief voor schone energie voor EU-eilanden. Een ander voorbeeld is Madeira, waar met S3 wordt gepro- beerd nieuwe mogelijkheden te vinden binnen een bestaande overheersende industrie, namelijk het toerisme. Het gaat onder meer om een project voor het ontwerpen van de industriële keuken van de toekomst, waarbij de universiteit van het eiland en een internationale hotelketen uit Madeira betrokken zijn. 30 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Door slimme specialisatie hebben de Portugese regio’s de kans gekregen om hun eigen innovatiestrategieën te ontwikkelen en vervolgens te verbeteren. S3 ontdekken en delen Door slimme specialisatie hebben de Portugese regio’s de kans gekregen om hun eigen innovatiestrategieën te ontwikkelen en vervolgens te verbeteren. Dit was een belangrijk leerproces, aangezien Portugal nog niet eerder formele regi- onale innovatiestrategieën heeft gehad. Daarom vond in mei 2019 in Faro een bijeenkomst plaats met alle zeven regio’s van Portugal. Tijdens de door de Algarve georganiseerde participatiework- shop konden de mensen die S3 beheren ervarin- gen, ideeën en plannen uitwisselen en de voorstellen van de Europese Commissie over slimme specialisatie na 2020 onderzoeken. De volgende dag werden de resultaten van de workshop gedeeld met vertegenwoordigers van de Portugese regering en een internationaal publiek.  De deelnemers vonden het pret- tig de standpunten van hun Spaanse collega’s te horen over grensoverschrijdende samenwerking en die van het Italiaanse cohesieagentschap over het toezicht op S3. In Faro deelde professor Dominique Foray, die veel heeft gedaan om het concept van slimme specialisatie te ontwik- kelen en te verspreiden, zijn visie over hoe het kan worden verbeterd. Zodra de prioriteiten zijn vastgesteld, hebben regio’s vooral behoefte aan een voortdurend ontdekkingsproces(niet alleen net vóór een vaststellingsperiode), met als doel een kritische massa aan gerelateerde projecten op te bouwen. Alle aanwezigen waren verheugd over de nadruk die S3-governance krijgt in de voorgestelde ver- ordeningen. Uit de levendige discussies en enthousiaste presentaties is duidelijk gebleken dat er in de Portugese regio’s een groot innova- tiepotentieel is. Het verbeteren van de governan- cestructuren en de kansen voor ondernemers, onderzoekers en vele anderen die betrokken zijn bij hun woonomgeving, is  de beste manier om deze belofte waar te maken. RIS3-managers uit de zeven Portugese regio’s, Noord-Nederland, Oost-Macedonië en Thracië (Griekenland), met deskundigen voor de GCO-projecten inzake gerichte ondersteuning van de uitvoering van RIS3. 31 Een koers uitstippelen voor stedelijk Europa Tegenwoordig is de kracht van steden als gamechanger duidelijker dan ooit tevoren. Het is duidelijk dat de toekomst van Europa afhangt van de manier waarop Europa met zijn steden omgaat, volgens Anna Lisa Boni, secretaris-generaal van EUROCITIES. Onze inspanningen om gelijke en inclusieve samenlevin- gen te bevorderen, met toegang tot hoogwaardige banen voor iedereen, zijn fundamenteel voor een Europa waarin niemand achterblijft. Ons vermogen om de digitale transformatie te beheren en het gebruik van nieuwe technolo- gieën te optimaliseren is van vitaal belang voor een inclusiever, efficiënter en eerlijker Europa. Ons vermogen om de klimaat- verandering aan te pakken is cruciaal voor de verwezenlijking van onze internationale verplichtingen. En het allerbelangrijkste is dat onze voortdurende betrokkenheid bij de burgers de kans biedt om de nog steeds bestaande kloof tussen de besluitvor- mers van de EU en het publiek te overbruggen. Drie jaar na het opstellen van de stedelijke agenda voor de EU, die een mijlpaal was voor Europa en de steden, en na de recente Donauverklaring van Boekarest, waarin de stand van zaken met betrekking tot de stedelijke agenda werd geëvalu- eerd, door de ministers die verantwoordelijk zijn voor stedelijke aangelegenheden, is het een goed moment om de toekomst van de stedelijke samenwerking in de EU te bekijken.  32 Waarom de stedelijke agenda ertoe doet Met de Donauverklaring van Boekarest wordt het groeiende belang erkend van stedelijke gebieden als het bestuursniveau dat het dichtst bij burgers staat. De minis- ters erkennen ook dat de door en over ste- den verzamelde gegevens, bijvoorbeeld uit de partnerschappen in het kader van de stedelijke agenda, moeten worden benut door in het EU-beleid meer nadruk te leg- gen op de stedelijke dimensie en deze in gedachten te houden in andere „agenda’s”, zoals het nieuwe Handvest van Leipzig. De partnerschapsbenadering, die is ingebed in het functioneren van de stedelijke agenda, heeft een kader gevormd voor het gezamenlijk creëren van oplossingen waarbij meerdere bestuurs- lagen en belanghebbenden betrokken zijn, wat anders niet zou zijn gebeurd. EUROCITIES neemt actief deel aan alle partner- schappen en brengt expertise in op het gebied van stedelijke ontwikkeling vanuit een Europees perspectief, evenals op het gebied van uitdagingen in verband met EU-regels en financiële instrumenten. Tot op heden hebben deze partnerschappen veel opmerkelijke resultaten opgeleverd, waaronder: k Een aanbeveling over directe toegang tot EU-financiering voor steden voor de integratie van migranten en vluchte- lingen, waarbij de toegewezen middelen beter worden afgestemd op de lokale verantwoordelijkheden; PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Circulaire indicatoren voor steden om de transitie te moni- toren en de uitvoering van lokaal ontwikkelde routekaarten te versterken; is met stedelijke aangelegenheden om een permanente dia- loog met het stadsbestuur, strategische sturing en een betere coördinatie van het EU-beleid voor steden te waarborgen. k k Een innovatieversneller voor digitale oplossingen om co-creatie en replicatie in steden in heel Europa te stimuleren. Bij een toekomstige herhaling van de stedelijke agenda zal het van het grootste belang zijn dat deze resultaten en aan- bevelingen in eerste instantie worden meegenomen. Stedelijke effectbeoordelingen zijn voor stadsdeskundigen een andere succesvolle manier gebleken om rechtstreeks bij te dragen aan de beleidsvorming van de EU. Ze bieden steden een direct kanaal om potentiële zorgen over beleidsontwikke- lingen onder de aandacht te brengen bij EU-beleidsmakers. Als zodanig erkennen zij de rol van steden als uitvoerder van een breed scala aan EU-wetgeving en erkennen zij het belang om steden bij bestuursprocedures te betrekken. Deze innova- tieve aanpak van samenwerking op beleid tussen de verschillende bestuurslagen moet bijdragen aan betere resultaten bij het vormgeven van de mondiale vooruit- zichten van de EU.  Sterke steden Hoewel de ontwikkelingen in de EU met betrekking tot de stedelijke agenda over- wegend positief zijn, is er nog ruimte voor aanpassing en verbetering van bepaalde aspecten ervan. Het versterken van het effect van en de betrokkenheid bij de partnerschappen zou een goed begin zijn. Hoewel de betrokkenheid van DG Regio bij de partnerschappen volledig moet worden erkend, moeten de andere DG’s even actief worden, vooral wanneer een partnerschap gekoppeld is aan de thematische focus van een DG. Meer in het algemeen zou het zinvol zijn als er binnen de Commissie onderlinge overeenstemming zou zijn over de rol van haar vertegenwoor- digers in elk partnerschap. Het toekomstige succes van stedelijke samenwerking in de EU zou verder gebaat zijn bij een leidende rol van het secretari- aat-generaal bij het toezicht op de betrokkenheid van de Com- missie bij de agenda. Dit zou een betere afspiegeling zijn van de sectoroverschrijdende benadering van beleidsvorming door stadsbesturen. Een jaarlijkse EU-leiderschapstop over steden, waarop Euro- pese, nationale en stedelijke leiders bijeenkomen om een gemeenschappelijke agenda, verantwoordelijkheden en maat- regelen vast te stellen, zou ook helpen bij het regulier maken van stedelijke aangelegenheden, voortbouwend op de infor- mele topbijeenkomsten van de Raad die in het Pact van Amsterdam zijn vastgesteld (zoals die welke resulteerde in de Donauverklaring van Boekarest). De stedelijke eeuw Aangezien Europese en lokale uitdagingen nauw met elkaar verbonden zijn, moet de lokale „stedelijke” dimensie goed wor- den begrepen en tot uiting komen in Europese besluitvorming. Het gebruik van de instrumenten van de stedelijke agenda om steden te betrekken bij het vinden van oplossingen voor gemeenschappelijke uit- dagingen, zal bijdragen tot een sterkere EU, vooral als de resultaten ervan worden meegenomen in de beleidsontwikkelingen van de EU voor de langere termijn. We moeten de dynamiek en het eige- naarschap van de stedelijke agenda ver- d e r v e r s t e r k e n d o o r „ s t e d e l i j k e aangelegenheden” neer te leggen bij de deskundige politiek waar ze horen. Dit betekent dat ervoor moet worden gezorgd dat de stedelijke agenda zich blijft ontwikkelen tot een samenhangend strategisch kader, tegelijkertijd met de ontwikkeling van het nieuwe Handvest van Leipzig, dat de rol van steden in de EU ondersteunt.  De meeste Europeanen wonen in steden, dus laten we ervoor zorgen dat „stedelijk” een plaats krijgt in de besluitvorming op alle niveaus. Maar laten we ook de waardevolle kennis die we tijdens deze uitstapjes hebben opgedaan, meenemen naar meerlagig bestuur en ervoor zorgen dat we de belangrijkste reden voor de beleidsvorming niet uit het oog verliezen. Wer-  ken met steden betekent werken met mensen. EUROCITIES is het politieke plat- form voor grote Europese steden. We vormen een netwerk van de lokale overheden van meer dan 140 van Europa’s grootste ste- den en meer dan 40 partnerste- den, die samen zo’n 130 miljoen burgers in 39 landen besturen. We willen meer leiderschap op EU-niveau op het gebied van stedelijke aangelegenheden. Daarom hebben we voorgesteld een vicevoorzitter van de Commissie te benoemen die belast MEER INFO www. eurocities. eu 33 MEDIAPROGRAMMA YOUTH4REGIONS Met het mediaprogramma „Youth4Regions” wordt de ontwikkeling ondersteund van de nieuwe generatie journalisten die gespecialiseerd zijn in regionaal beleid. Met het programma worden deze jonge Europeanen aangemoedigd om te communiceren over door de EU gefinancierde projecten. Hierbij publiceren we weer twee artikelen van jonge journalisten die hebben deelgenomen aan de blogwedstrijd YOUTH4REGIONS. Milaan ontluikt Francesca studeert momenteel voor een bachelor in de economie en sociale wetenschappen aan de Bocconi- universiteit in Italië, waar ze zich, dankzij haar ervaring bij een lokale krant in haar eerste jaar, nu specialiseert in economische journalistiek en onderzoeksjournalistiek. Minder dan een halve eeuw voor de geboorte van Christus uitte de Romeinse dichter Vergilius zijn verdriet over het verlies van zijn akkers door middel van de melancholische woorden van Meliboeus, een oudere landgenoot die gedwongen werd verbannen naar de stad Rome. In die tijd was landbouw de belangrijkste bron van inkomsten voor de inwoners van Europa en Azië, die voornamelijk op het platteland woonden. De grootstedelijke gebieden waren vooral geliefd bij intellectuelen en politieke figuren. landbouw wordt bedreven. Tussen deze twee uitersten is een onvruchtbare en traag evoluerende gebiedstypologie opgeko- men: de zogenaamde peri-urbane gebieden, waar stedelijke en agrarische kenmerken met elkaar verweven zijn, soms met ongelukkige resultaten. Dit zal onvermijdelijk tot een doodlopende weg lei- den: een nieuw milieubewustzijn neemt de overhand en doet de vraag naar laaggeprijsde, lokale produc- ten stijgen. Die zijn moeilijk te vinden in een wereld waar het platteland ver verwijderd is van grootste- delijke gebieden.  Bovendien ontbreekt het gemeen- ten aan de homogeniteit van menselijk kapitaal: het percentage personen dat geen onderwijs geniet, niet aan het werk is en geen opleiding krijgt (NEET’s), is de afge- lopen jaren sterk gestegen, er wordt nog steeds gewerkt aan de integratie van migranten in steden en veel Europese landen, zoals Italië, kampen met een braindrain onder hooggekwali- ficeerde onderzoekers. Wat als de ontwikkeling van peri-urbane gebieden de oplossing blijkt te zijn voor beide situaties? De gedichten van Vergilius zouden in de moderne tijd weerklinken: snel ontwikkelende grootstedelijke gebieden zouden gevraagd worden een stap terug te doen en terug te denken aan hun landelijke tijden. Sindsdien is de situatie radicaal veranderd: de beroeps- bevolking heeft industriële vaardigheden verworven en heeft zich samengepakt in stadscentra, terwijl geculti- veerd land zich beperkt tot gebieden waar op grote schaal Hier komt OpenAgri in beeld: het door het EFRO gefinancierde project, de Italiaanse projectie van innovatieve stedelijke acties, dat tot doel heeft de bovengenoemde problemen in de moderne relatie tussen stad en platteland te verhelpen. Het is geconcentreerd op de regio Milaan, een perfect voorbeeld 34 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 van een expansieve en zeer veeleisende metropool, omgeven door onvruchtbare en half verlaten gebieden die momenteel niet worden bewoond noch als akkers worden gebruikt. Onder het motto „nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen in de peri-urbane landbouw” wordt er met OpenAgri naar gestreefd synergie te creëren tussen de grondreserves in de peri-urbane centra, menselijk kapitaal en technologische vooruitgang. Het project werd in 2016 bedacht door Rossana Torri, hoog- leraar aan de Italiaanse Politecnico-universiteit, en sterk gesteund door de gemeente Milaan, die in OpenAgri zowel een erfenis van het voedselbeleid van de stad zag als sterke sti- mulansen voor startende ondernemingen, innovatieve kmo’s en sociale inclusie. Om te begrijpen hoe OpenAgri werkt, moeten we wat vertellen over het nieuwe projectcentrum Cascina Nosedo, een landelijk gebouw aan de „stadsrand” van de regio Milaan. Het is de bedoeling dat in dit hoogtechnologische en innovatieve labo- ratorium de meest geavanceerde onderzoeksactiviteiten van de missie worden georganiseerd, waaronder OffiCucina, Aquaponics Greenhouse en het ontwikkelingscentrum. Het ontwikkelingscentrum is veruit het meest vruchtbare en baanbrekende element van OpenAgri en heeft tot doel een voortrekkersrol te spelen onder Europese peri-urbane agro- foodactiviteiten. Het richt zich op 18 geselecteerde activiteiten die zich onderscheiden door hun moderne ideeën over ecolo- gische, technologische of sociale oplossingen.  Zo wordt bijvoorbeeld een baanbrekende innovatie voor het optimaliseren van het waterverbruik verwacht van SMAF (slimme landbouw voor bloemen), dat tot doel heeft een „mul- tifunctioneel en nauwkeurig landbouwproject te implemente- ren waarin eetbare en aromatische bloemen worden geteeld met behulp van slimme landbouwoplossingen”. Een andere opmerkelijke activiteit wordt uitgevoerd door IO P-ORTO, een coöperatie die een „arbeidsbemiddelingstraject voor migranten voorstelt op basis van een reeks activiteiten zoals, onder andere, een wereldtuin, stadstuinen en een door migranten beheerde pluktuin”. Tot slot begint de stad Milaan, met aanzienlijke hulp van de EU, aan een holistische en progressieve missie om de duur- zaamheid van zijn voedselvoorziening te vergroten en tege- lijkertijd nieuwe hoogwaardige werkgelegenheidskansen te creëren en de sociale cohesie te versterken door vergeten peri-urbane gebieden nieuw leven in te blazen. De landelijke sfeer die Vergilius met zijn dichtregels schiep, is nu aangepast aan de behoeften van het stadsleven van de 21e eeuw. Stad en platteland zijn niet langer gescheiden en onverenigbare realiteiten, maar worden homogeen omge- vormd, waarbij de voor grootstedelijke gebieden kenmerkende technologische vooruitgang wordt gecombineerd met de mili- euduurzaamheid van het platteland. Ik moet de dierbare grond van mijn vaderland achter mij laten, ik vlucht weg uit mijn land: jij Tityrus, loom in de schaduw, leert hoe de bossen „schone Amaryllis” laten weerklinken. Vergilius, eerste Ecloga 35 Sociale inclusie voor een betere toekomst: muziek in onze oren Haal kinderen van de straat en zet ze in een sociale leeromgeving vol discipline en respect. Dat is het doel van Orquestra Geração, een project dat door de Europese Unie wordt gesteund en dat sinds 2007 vruchten afwerpt. Het begon allemaal op de basisschool Miguel Torga in Amadora, Portugal, maar inmiddels nemen 22 scholen deel aan dit initiatief. Orquestra Geração (orkest der generaties) is een sociaal activiteitenproject dat wordt uitge- voerd in scholen in probleemgebieden. Het idee is om de leer- lingen van de eerste tot en met de derde klas van het basisonderwijs, naast het reguliere onderwijs, gratis muziekon- derwijs aan te bieden. De wortels van het project, dat met meer dan 350 000 euro wordt medegefinancierd door het Europees Fonds voor regi- onale ontwikkeling, liggen in een filosofie die niet uit Europa komt, maar uit Venezuela. In 1973 ontwikkelde José António Abreu El Sistema (het systeem), een model dat sindsdien wereldwijd is overgenomen.  Als succesvol muziekstudent en pianist ontwikkelde José Antó- nio een hulpmiddel om kinderen uit achtergestelde omgevingen van zijn land te emanciperen. Hieruit heeft hij, samen met meer dan 900 000 studenten en 10 000 leraren, het Venezolaanse nationale systeem van jeugd- en kinderorkesten opgericht. Het model is ook met succes overgenomen in Portugal. Orquestra Geração wordt beheerd door het nationaal muziek- conservatorium en de vereniging van jeugdsymfonieorkesten van het Portugese jeugdsysteem. Nu ongeveer 80 leerkrachten aan het project zijn toegewezen, begint aan de groeiende vraag te worden voldaan. Leerlingen kunnen kiezen tussen een sym- fonieorkest, slagwerk of zelfs een koorinstrument. Deze diver- siteit betekent dat iedereen een essentiële rol vervult in de groep. Dit versterkt op zijn beurt weer het idee van samenwer- king om een gemeenschappelijk belang na te streven. 36 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Maria Inês hoopt volgend jaar haar studie communicatie/journalistiek aan de universiteit van Porto in Portugal af te ronden. Ze heeft een grote belangstelling voor internationale kwesties en maakt momenteel optimaal gebruik van het feit dat ze amateurjournalist is, door bijdragen te leveren aan diverse universitaire kranten en tijdschriften. Helena is van mening dat deelname aan een orkest kan helpen om de „moeilijkheden” die sommige leer- lingen hebben en het „hoge uitvalpercentage” op deze scholen te keren. Door de intensieve orkestre- petities en muzieklessen waarmee de buitenschoolse tijd van leerlingen nu is gevuld, is het mogelijk om jongeren in de samenleving te integreren en hun ontwikkeling en eigenwaarde te bevorderen. Team- work, samenwerking, inzet en respect zijn volgens Helena de kernwaarden van deze Geração. Inclusie is het sleutelwoord. Helena Lima, onderwijscoördinator van Orquestra Geração, benadrukt het belang van de oprichting van dit netwerk van jeugdorkesten om voor iedereen een vol- ledige educatieve ervaring te garanderen, in het bijzonder voor „kinderen en adolescenten die sociaal en educatief kwetsbaar zijn”. Het project heeft in feite een sterk sociaal element dat verband houdt met onderwijs en draagt bij aan de verbetering van een aantal van de vastgestelde tekortkomingen in het onderwijs op scholen die als problematisch worden beschouwd. Het orkest hoopt zijn activiteiten in de toekomst uit te breiden en het project over de grenzen heen te promoten, vooral in Portugeestalige Afrikaanse landen.  Voorlopig voldoet het ini- tiatief aan zijn doelstellingen en zien veel jongeren het als een geweldige kans om in hun vrije tijd een partituur te bestuderen of een nog niet perfecte toonladder te oefenen. Projecten voor sociale integratie zoals deze zijn van essentieel belang voor de volledige ontwikkeling van de samenleving en de bestrijding van ongelijkheid. En ze klinken ons als muziek in de oren.  37 GEGEVENSPUNT De voortgang van investeringen in het kader van het cohesiebeleid volgen In september 2019 heeft de Commissie de laatste gegevens gepubliceerd waaruit de voortgang blijkt op het gebied van investeringen in het kader van de programma’s van het cohesiebeleid voor 2014- 2020. Van juni 2018 tot juni 2019 is het totale investeringsvolume dat aan projecten in de reële economie is toegewezen, toegenomen met ongeveer 90 miljard euro. Het aandeel van de begroting van het cohesiebeleid voor 2014-2020 dat voor projecten is vastgelegd, bedraagt 81% van de totale beschikbare 485 miljard euro. Tegelijkertijd hebben betalingen voor projecten 29,4% van de totale begroting bereikt, oftewel 143 miljard euro. 1. Wat zeggen de gegevens ons, afgezien van de grote getallen in de krantenkoppen? De voortgang in investeringen verschilt ook sterk per land: Hongarije, Nederland, Luxemburg en Cyprus hebben de hoog- ste percentages aan investeringen in het kader van het cohe- siebeleid die zijn toegewezen aan (goedgekeurde) projecten. Nederland, Finland, Cyprus en Zweden presteren het best op het gebied van uitgaven. 2. Waarom lijken sommige landen in de loop van de tijd voortdurend voor of achter te lopen op het EU-gemiddelde? De percentages aan goedgekeurde projecten en uitgaven lopen sterk uiteen in verhouding tot de gemiddelde percentages. Verschillen in „goedgekeurde percentages” worden gedeeltelijk verklaard door nationale praktijken in de selectie van minder of meer volwassen projecten of door vertragingen in de selec- tieprocedure. Vertragingen in uitgaven kunnen het gevolg zijn van factoren als een trage selectie, een grote aanwezigheid van meerjarige infrastructuurprojecten of de selectie van min- der volwassen projecten. De gedetailleerde gegevens bevatten „informatiekaarten” over de voortgang van de investeringen per fonds, provincie, thema en individueel programma. Zo zien we bijvoorbeeld dat er in verschillende mate voortgang wordt geboekt in elk fonds in het kader van het cohesiebeleid. Bekijk het gegevensverhaal https://t. co/AMPloGsUAb voor meer informatie.  Hierin leest u hoe de meest recente grafiek, de puntenwolk met „zwevende vlaggen”, moet worden afgelezen en vindt u meer informatie over een aantal van de mogelijke redenen voor de verschillende voortgangssnelheden. Cohesiebeleid 2014-2020 — investeringsvoortgang per fonds, eind juni 2019 (in miljard EUR) Totaal geplande investeringen 2014-2020 Totaal goedge- keurde investe- ringen, juni 2019 % goedgekeurd Totale uitgaven, juni 2019 % uitgaven CF EFRO ESF Jeugdwerkgelegen- heidsinitiatief (YEI) 74,8 278,9 120,7 10,3 67,9 225,4 91,1 9,2 Totaal-generaal 484,8 393,6 91% 81% 75% 89% 81% 38 23,3 75,2 38,7 5,2 142,5 31% 27% 32% 51% 29% Voortgang per land van investeringen in het kader van het cohesiebeleid 2014-2020, eind juni 2019 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 Percentage goedgekeurd % Percentage uitgaven % 120 % 100 % 80 % 60 % 40 % 20 % 0 % HU NL LU MT CY IE PT RO LV BE TC PL GR HR DK AT SE SI FR LT EU EE DE FI SK UK BG IT CZ ES Bron: ESIF OPEN DATA https://t. co/SisUVGjm6x Interactieve grafiek met nominale EUR-waarden https://t. co/kJHDLSeVmg 3. Voor wie is het gegevensbestand interessant? Het gegevensbestand zal van belang zijn voor allerlei belang- hebbenden en onderzoekers van het cohesiebeleid. Eind augustus 2019 hadden meer dan 29 000 gebruikers het gege- vensbestand bekeken en 6 000 onderzoekers en studenten het gedownload! De gegevens vergemakkelijken de controle op het gebruik van de geplande investeringen. Gezien de rijke programmering en thematische details, en het feit dat het gegevensbestand jaar- lijkse momentopnamen bevat, is het een belangrijke bron van referentie-informatie over de voortgang van de investeringen. 4. Hoe zijn de gegevens verzameld? In de programma’s in het kader van het cohesiebeleid worden driemaal per jaar financiële gegevens uit goedgekeurde (gese- lecteerde) projecten verzameld en aan de Commissie gerap- porteerd, met als afsluitingsdata 31 december, 30 juni en 30 september. De Commissie vergelijkt de financiële gegevens vervolgens met de financiële plannen van het programma. Het gegevensbestand wordt regelmatig bijgewerkt met cor- recties van de programma’s. Bekijk de gegevens op het ESIF-opendataplatform (ESIF-ODP): Op het ESIF-ODP vindt u ook voorgeformateerde grafieken over uitgevoerde financieringen, die inzicht geven in de gege- vens op de overzichts-, thema-, fonds-, land- en programma- pagina’s: https://cohesiondata. ec. europa. eu/overview In dit gegevensverhaal wordt uitgelegd hoe de geanimeerde puntenwolken op basis van deze gegevens moeten worden  afgelezen: https://t.  co/AMPloGsUAb 39 Hebt u een probleem dat u graag in een toekomstige editie van GEGEVENSPUNT van Panorama zou willen bespreken?Wilt u graag dat we een gegevensbestand op het ESIF-opendataplatform plaatsen?Zo ja, stuur dan een e-mail naar: REGIO-EVAL@ec. europa. euVolg de discussie op TWITTER via #ESIFOpendata. of schrijf u in op onze nieuwsbrief: https://europa. eu/!UM69Hx#CohesionEval2019 Investeren in onze gezamenlijke toekomst Op 20 en 21 juni 2019 vond in Boekarest de achtste conferentie plaats over de evaluatie van het cohesie- beleid van de EU. Deze werd door de Commissie georganiseerd, onder auspiciën van het Roemeense voorzitterschap van de Raad van de EU. De confe- rentie, getiteld „Investeren in onze gezamenlijke toekomst”, herinnert aan het solidariteitsbeginsel dat aan het cohesiebeleid ten grondslag ligt en aan het feit dat voor dit beleid, dat onder gedeeld beheer wordt uitgevoerd, samenwerking met de lidstaten van essentieel belang is. In haar opening van de conferentie benadrukte commissaris Creţu dat het beleid investeringen ondersteunt om de levens- kwaliteit van EU-burgers te verbeteren. In de context van het toekomstige meerjarig financieel kader (MFK) somde de commissaris de belangrijkste uitdagingen voor het toekomstige cohesiebeleid op, waaronder het gebruik van gegevens over wat werkt om de sterke prestatiegerichtheid bij de voorbereiding van toekomstige programma’s en de versterking van de banden met het Europees semester voortdurend te verbeteren. minister van Europese fondsen, mevrouw Mînzatu, benadrukte het belang van de evaluatie van het cohesiebeleid om concrete resultaten onder burgers te verspreiden om ongegronde kritiek te voorkomen. De heer Schneider, lid van het Europees Comité van de Regio’s, benadrukte dat evaluatie een belangrijk instru- ment is geweest om aan te tonen hoe dit beleid heeft bijge- dragen tot verbeteringen ten goede van EU-regio’s. Werken aan zijn rol Tijdens het tweedaagse debat hebben deskundigen in acht thematische workshops nagedacht over de rol en functie van monitoring en evaluatie in verschillende scenario’s, zoals in geïntegreerde territoriale strategieën en strategie voor slimme specialisatie. Het beheer van big data, de beschikbaarheid en betrouwbaarheid ervan en evaluatiesystemen op nationaal en internationaal niveau en EU-niveau behoorden tot de belang- rijkste onderwerpen die in parallelle workshops werden bespro- ken. „Wat werkt en wat niet in het cohesiebeleid” was de prikkelende titel van de vijfde workshop, over de bijdrage van de ex post evaluatie van 2007-2013 aan de vereenvoudiging en flexibiliteit van het voorstel van de Commissie voor de toekomstige programmeringsperiode.  De vicepremier van Roemenië, de heer Suciu, verwelkomde de deelnemers en benadrukte het vermogen van het cohesiebe- leid om zich voortdurend aan te passen, zodat het ondanks veranderende omstandigheden relevant blijft. De Roemeense Het publiek werd vervolgens uitgedaagd met de volgende vraag: „Wat is de belangrijkste rol van evaluatie?” Verantwoording, beleidsleren en communicatie werden benadrukt als de kerne- lementen waarvoor evaluatie nuttig is en deze begrippen wer- den vervolgens besproken tijdens de laatste plenaire sessie. 40 PANORAMA / HERFST 2019 / nr. 70 kingen communiceren via verschillende benaderingen, afhankelijk van het publiek. Daarbij moeten ze voorkomen dat ze in de valkuil van vereenvoudiging trappen en een „marke- tingactie” nastreven. Mevrouw Toader, staatssecretaris van het Roemeense minis- terie van Europese fondsen, sloot de conferentie af door het nooit aflatende belang van gestructureerde evaluaties te benadrukken: programmaontwikkelaars hebben evaluatie nodig om te begrijpen waar ze kunnen verbeteren, burgers en belastingbetalers om te zien hoe hun geld is besteed en politici om hun maatregelen af te dwingen bij het ontwerpen van toekomstig beleid. Naast het bespreken van evaluatie en verdere verbeteringen bood de conferentie ook een uitstekende gelegenheid om te netwerken met belanghebbenden, variërend van de academi- sche wereld tot beroepsbeoefenaars, beleidsmakers en vorm- gevers uit de lidstaten. De aanzienlijke werkzaamheden die op het gebied van het cohesiebeleid zijn verricht en de rol van de Commissie als sterke promotor en facilitator van de evaluatie werden alge- meen erkend. Zoals de directeur voor beleid van DG Regio, Erik von Breska, benadrukte, is evaluatie een hoeksteen van de beleidscyclus, waarbij zowel het evaluatieproces als de resul- taten ervan worden gebruikt om de uitvoering van program- ma’s te ondersteunen en de toekomst van het beleid te ontwikkelen. De belangrijkste prioriteit zal zijn het vaststellen van realistische en ambitieuze doelstellingen om duidelijke en haalbare cohesiemaatregelen te ontwerpen waarmee toekom-  stige uitdagingen kunnen worden aangepakt. Evaluatie als gamechanger Mevrouw Ivanova, decaan van Kamer II, „Investeringen ten behoeve van cohesie, groei en inclusie” van de Europese Rekenkamer, onderstreepte dat ex ante, tussentijdse en ex post evaluaties allemaal essentieel en complementair zijn: sommige zijn noodzakelijk bij het vormgeven van beleid, terwijl andere centraal staan in de illustratie van de resultaten en het versterken van de verantwoordingsplicht voor burgers. Evaluatie kan, volgens mevrouw Hristcheva, hoofd van de eenheid Evaluatie en Europees semester van DG Regio, een echte gamechanger zijn. 