De katholieke illustratie; zondags-lektuur voor het katholieke Nederlandsche volk, jrg 11, 1877-1878, no. 22, 1877 
u£j n.AinuiJirjiVj!j jlijLjui a±i\.ii± lhj. NIEUWJAARSDAG. ABONNEMENTSPRIJS 1 '? Per kwartaal f 0.90 < ( c Per jaargang f 3.60 j\ \\ / Men abonneert zich voor een geheelen -j / jaargang. UITGAVE VAN DE MAATSCHAPPIJ „DE KATHOLIEKE ILLUSTRATIE” ’s-H er t og en b os cli. INHOUD' Gravures : Nieuwjaar. – De inneming van Rome door de Galliërs. – De das. – Nieuv/jaarsdag. Tekst: De oorlog in het Oosten De val van Plevna. – Nieuwjaar. – De inneming van Rome door de Galliërs. – De das. – Geïllustreerde Reisschetsen. – De Beeldstormers te ’s-Hertogenboseh. Geschiedkundige novelle uit het jaar O. 11. 1566, door H. A. Banning. – Rebus No. 6. – Nieuwjaarsdag. ADVERTENTIÊN : y.@ C- )}7 Per regel 25 Cts. Bij abonnement volgens tarief. V.J De advertentiën worden geplaatst op den y) omslag van de maandelijksche uitgave. DIRECTEUREN Hknri Booaerts en H. A. Banning, ’s-Hertogenbosch. 11« JAARGANG 1877/78. N°. 22. DE OORLOG IN HET OOSTEN. DE VAL VAN PLEVNA. Hetgeen de nederlaag van Moukhtarpacha en de daarop gevolgde bestorming van Kars voor den oorlog in Klein-Azië was, is de geruchtmakende val van Plevna voor de krijgsbedrijven in Bulgarije, met dit verschil echter, dat de eigenlijke beslissing van den geheelen oorlog in Europa ligt, en de belangwekkende gebeurtenissen van den 10 October van onmetelijken invloed op de verhouding der oorlogvoerende partijen zijn moeten. Na zich gedurende vijf maanden in het kleine, eertijds onbekende Plevna gehandhaafd te hebben, is Osmanpacha, de heldhaftige Turksche generaal, eindelijk bezweken, niet voor de overmacht van den vijand, niet voor zijne talrijke en geduchte artillerie , maar door den onverbiddelijken honger en door de besluiteloosheid der andere Turksche bevelhebbers, die de ingesloten veste niet op tijd ter hulpe wisten te komen. Plevna is gevallen, maar met eere, en de insluiting dier stad en de vertwijfelende gevechten, die daar vijf maanden lang schier week op week geleverd werden, zullen inde krijgsgeschiedenis beroemd blijven; de naam van den heldhaftigen overwonnene zal steeds met eerbied en hoogachting genoemd worden, zelfs door zijne vijanden, de Russen, die hun dapperen tegenstander reeds nu hunne hoogachting niet kunnen ontzeggen. Osman-pacha hoeft zijn doel niet mogen bereiken om het gros der Russische strijdkrachten op den duur tegen te houden, maar hij heeft gedaan wat menschelijker wijze mogelijk was, en kon hij de vermeestering van geheel Bulgarije niet duurzaam verhoeden, toch heeft hij maandenlang de plannen van den Russischen generalen staf verijdeld en de gansche geduchte strijdmacht der overweldigers schaakmat gezet. Om de groote beteekenis van Osman-pacha’s stelling te beter te begrijpen, willen wij in het kort de belangrijke krijgsbedrijven in herinnering brengen, die Plevna’s val vooraf gingen. Nadat de Russische legers met eene geweldige overmacht den Donau overgetrokken waren, voorspelden zelfs de voornaamste krijgskundigen Turkije’s aanstaanden val, temeer daar de Russen snel en ongehinderd in het zuiden voortrukten, Tirnova bereikten, de Balkan-passen forceerden en zich in het hart van Turkije, in Rumelië, nestelden. Suleiman-pacha streed vei’ in het westen teg m de Montönegrijuen, en de zwakke generalissime Abdul- nieuwjaar. DE KATHOLIEKE ILLUSTRATIE. Kerim bleef werkeloos inden Turkschen vestingvierhoek opgesloten. Turkije scheen verloren, toen de dappere en ondernemende Osman-pacha de redder van het zwaar beproefde land werd. Met hoogstens 20.000 uitgelezen manschappen rukte hij uit Widdin zuidoostwaarts, bezette den 18 Juli plotseling Plevna en bedreigde aldus de Russische aftochtslinie. Wol beproefde generaal Schilder-Schuldner hem inde gevechten van den 20 en 22 to verdrijven, maarde aanval mislukte, evenals een woedende stormloop van baron Krüdener (30 Juli), die met. bebloede koppen en verlies vaneen goed deel zijner troepen ijlings den terugtocht moest aannemen. Sedert dien tijd handhaafde Osman-pacha zich in Plevna niet alleen, maar herschiep het onbekende, nietige plaatsje in eene geduchte vesting, omringde het met aardewerken, schansen en redoutes, die do bewondering van alle deskundigen opwekten, en stelde paal en perk aan het voortdringen der Russen. Generaal Gurko moest do verovering van Rumelië opgeven, daar hij geene nieuwe versterkingen kon ontvangen ; het leger van den kroonprins aan de Lom moest een gedeelte zijner troepen aan de Plevna bewakende troepen afstaan en was daardoor buiten staat iets ernstigs tegen den vestingvierhoek te ondernemen, waardoor ook generaal Zimmermann met zijne inde Dobrudscha staande troepen tot werkeloosheid gedoemd was. Het geheele Russische krijgsplan was dus met één slag in duigen gevallen en de kerntroepen van den czaar moesten tegen den ondernemenden Osman-pacha gebezigd worden. Nog meer. Rusland, dat op een gemakkelijke zegepraal gehoopt en daarom slechts een gedeelte zijner troepen gemobiliseerd had, zag zich door Osman-pacha’s tactiek niet weinig gedwarsboomd, moest zelfs zijne garde naar het oorlogstooneel roepen en de hulp aanvaarden der Rumeniërs, die men liever geheel buiten het gedrang gelaten had. Het is zelfs Ruslands schuld niet, zoo de kleinmoedige Serviërs niet vroeger aan den oorlog hebben deelgenomen en eerst na Plevna’s val ten strijde durfden trekken. Het was voor de Russen eene levensquaestie Osman-pacha te bedwingen en het met zooveel heldenmoed verdedigde Plevna ten val te brengen. Zoolang dit niet geschied was, bleef iedere ernstige onderneming hetzij oost- hetzij zuidwaarts ondoenlijk. Langzamerhand hadden zij ongeveer 100.000 man bij en om Plevna vereenigd, en talrijk waren, vooral inde maand September, de aanvallen en bestormingen der Russen en Rumeniërs, waarin die op de beruchte Grevitza-redoute wel de bloedigste waren. ledere aanval werd echter met onverge-1 jj kelij ken heldenmoed afgewezen, elke bestorming kostte den Russen honderden, soms duizenden manschappen. Osman-pacha’s 50 a 60.000 manschappen hielden een meer dan dubbele overmacht in bedwang en de standaard van den Profeet bleef uittartend boven Plevna’s wallen wapperen. De Russen zagen thans in, dat de zoo roemvol verdedigde vesting niet door geweld te nemen was. Toen werd de leiding der operatiën aan den bekwamen en reeds bij denKrimoorlog van 1854 tot 1856 met roem bekenden inspecteur der Russische vestingen, generaal Tottleben, toevertrouwd, die geheel van tactiek veranderde, alle roekelooze bestormingen deed staken en het er op toelegde, Plevna geheel van de buitenwereld af te sluiten. Dit gelukte: de zich in het bezit der Turken bevindende schansen ten westen van de vesting op den weg naar Sofia werden den 24 October en volgende dagen door de Russen veroverd en Plevna daardoor volledig ingesloten. Hiermede was nu Osman-pacha demogelijkheid afgesneden, voortaan aanvoer van levensmiddelen en ammunitie to verkrijgen en hij dus geheel aan zijn eigen hulpbronnen overgelaten. Van dat oogenblik was de val van Plevna nog slechts eene queestie van tijd. Ontzet van buiten was hoogst onwaarschijnlijk vooral met het oog op de onbekwaamheid en het gebrek aan energie der overige Turksche bevelhebbers; en de stevige schansen met zware batterijen beplant, die als een geduchte steenen en ijzeren gordel rondom de vesting verrezen, gevoegd bij de groote overmacht der Russen en Rumeniërs, maakten het doorbreken van dien welbewaakten gordel zoogoed als onmogelijk. Osman-pacha bleef echter standhouden : kon hij de verovering van Bulgarje en misschien van Rumelië door den Russischen indringer al niet verhinderen, hj kon haar vertragen en iedere dag uitstel moest, vooral met het oog op den naderenden winter, kostbaar zijn. De kloeke Turksche bevelhebber heeft het dus zoo lang uitgehouden als de levensmiddelen strekten, en toen de honger hem naar buiten dreef, heeft hij de lange worsteling op eene zijn verleden waardige wijze willen eindigen: met een onstuimigen uitval, met eene geduchte poging om door de vijandelijke insluitingslinie heen te breken. Maandag, 10 December had de groote uitval plaats ; reeds inden nacht hadden de Turken de meesten hunner buitenwerken ontruimd, slechts in enkele schansen eene zwakke bezetting achterlatende, om des vijands aandacht zooveel mogelijk af te leiden, ’s Voormiddags omstreeks 7 uur trokken de Turken met een groot aantal kanonnen en een langen legertros over de rivier de Wid, in noordwestelijke richting van de stad, inde nabijheid van het punt, waar de Grevitza-beek inden stroom valt; het planwas eene uiterste poging te wagen, om zich hier door de Rumenische posities heen te slaan en te trachten den straatweg naar Widdin te bereiken. Het was eene wanhopige onderneming, doch Osman-pacha meende ze aan de Turksche wapenen verschuldigd te zijn, temeer daar de eenige dagen te voren beproefde pogingen tot eene eervolle capitulatie afgestuit waren op den eisch van het Russische hoofdkwartier, dat de Turksche bevelhebber zich tot prins Karei van Rumenië behoorde te vervoegen, cn Osman-pacha zich niet aan den voormaligen vazal van de Porte wilde overgeven. De Turken wierpen zich met onweerstaanbare dapperheid op de eerste liniën der Rumeensche troepen; woedend bestormden zij de verschansingen die hun den weg versperden; binnen weinige minuten waren ze beklommen en genomen: het grenadiers-regiment Sibirsky werd grootendeelds vernietigd; de Rumeniërs werden teruggedrongen en het gelukte den Turken zelfs eene batterij van acht kanonnen te veroveren. Steeds verder drongen de koene aanvallers door, doch weldra geraakten zij tusschen een vernielend kruisvuur van ongeveer honderd stukken geschut; van het oosten en het zuiden rukten versche regimenten aan om de Turken tot staan te brengen, en toen deze op do tweede insluitingslinie stieten, had er eene geweldige worsteling plaats, waarbj de Turken met den moed der wanhoop den onge-1 ijken strijd volhielden, terwijl de Russen, van hunne zegepraal zeker, alle pogingen aanwendden, om den insluitingsgordel steeds nauwer toe te halen en geen enkelen vijand te laten ontsnappen. Tot twaalf uur inden middag werd de strijd voortgezet. NIEUWJAAR. Nieuwjaar is een dag, die door de geheele beschaafde wereld gevierd wordt; ieder land echter geeft zijn eigen karakter aan dezen feestdag en wij, Nederlanders, herdenken hem op de ons eigene gulle en hartelijke wijze. Onze bloedverwanten, vrienden en betrekkingen wensclien wij geluk op den eersten dag van het aangevangen jaar, tevens de hoop uitdrukkende , dat Gods beste zegen hen op hun levenspad moge vergezellen. De Nieuwjaarsdag is daarom onder ons een drukke dag en de beweging, die er alsdan in onze straten heerseht, zou een geheel verkeerd beeld van onzen landaard mogen heeten, wanneer ook hier niet de uitzondering den regel bevestigde. De vreemdeling, die ons niet kent en bij gelegenheid van het Nieuwjaar of van eene kermis ons land bezoekt, staat verbaasd over zooveel luidruchtigheid, en dat bj een volk, welks kalmte en flegma Europa ten spreekwoord zijn geworden en hij haast zich zijne meeuing dienaangaande te veranderen. Blijft hij echter lang genoeg bj on;, dan kan hij later nog berouw hebben over de overijling, waarmede hij, om een alleenstaand verschijnsel, zijn oordeel gewijzigd heeft. Maar luidruchtig moge onze Nieuwjaarsdag z jn, aan hartelijkheid ontbreekt het hier toch evenmin en de stemming is op dien dag bij ons zoo joviaal, dat wij zelfs een oog sluiten voor dein het groot georganiseerde bedelpartij, die ter wille van den Nieuwjaarsdag ons de kwartjes en tienstuiversstukjes uit den zak komt kloppen. De lezers van ons tijdschrift hebben natuurijk ook recht op een nieuwjaarsgroet, en evenmin als verleden jaar willen wij thans in gebreke blijven hun onze hartelijkste wenschen te doen geworden. Geen onder ons die Gods zegen op zijn levenspad niet noodig hoeft, en moge het den eene al meer voor den wind gaan dan den andere, beider lotsbestemming staat toch evenzeer onder den invloed eener hoogere tusschenkomst. Waarde lezers, mogen wij nog vele jaren onzen nieuwjaarswensch kunnen hernieuwen, elkander moed toesprekend inde beslommeringen des levens en hoop voor het hiernamaals. DE INNEMING VAN ROME DOOR DE GALLIËRS. Den grooten prijs van Rome te winnen is voor elk jeugdig kunstenaar nog steeds eene aanlokking om zich met hart en ziel aan zijne kunst te wijden, en voor den wedstrijd een stuk te leveren, dat de eerekroon boven de andere wegdraagt. Het is dan ook geen geringe eer, door de Romeinsche academie voor Schoone Kunsten als kunstenaar gestempeld te worden, en het ingeleverdc stuk moet geene kleine verdiensten hebben. De groote prijs is dit jaar DE KATHOLIEKE ILLUSTRATIE. toegewezen aan een Parijsch schilder, voor het tableau getiteld: De inneming van Rome door de Galliërs, ’twelk wij hier achter weergeven. Zooals het onderschrift zegt, is het onderwerp ontleend aan eene welbekende bladzijde van Titus Livius en stelt eender meest dramatische episodes uit de inneming van Rome door de Galliërs voor; het is het oogenblik, waarop alle genomen voorzorgen voor de verdediging der vesting tevergeefs blijken en do grijsaards zich naar hunne woningen begeven, om er de komst van den vijand al te wachten; zij, die leden waren van de magistratuur, voegt er de Latijnsche geschiedschrijver bij, wilden sterven met de teekenen hunner voormalige waardigheid, hunner eer of van hun moed: gekleed inden purperen toga, namen zij midden in hun huis op hunne ivoren zetels plaats. De barbaren bleven verstomd staan op het gezicht van die standbeelden, toen een hunner zich verstoutte met de hand zacht langs den baard van Papirius te strijken, die volgens het gebruik van dien tijd zeer lang was. Men kent het vervolg van het verhaal, en hoe Papirius, door met zijn ivoren stok den schedel van den Galliër te verbrijzelen , op zijne beurt den dood vond, ’tgeen het teeken voor het algemeene bloedbad was. De heer Chartan, aldus heet de gelukkige winnaar, heeft Papirius voorgesteld, gezeten te midden van zijn huis, waar de barbaren zooeven zijn binnengedrongen; een hunner is eenige stappen voorwaarts getreden en raakt met de hand den baard van den ouden Romein aan, waarop deze, verwoed over zooveel vermetelheid en vernederd door zulk eene schande, den ivoren stok opheft; zijne hand zal den stoutmoedige treffen en de geschonden senatoriale waardigheid wreken. Het tooneel verwierf zoowel de hooge goedkeuring van het publiek als die der jury ; vooral het lichteffect, waarmee de kunstenaar getooverd heeft, doet hem kennen als een reeds gevormd talent. DE DAS. Het is geene gemakkelijke taak de levenswijze van den das te beschrijven, dewijl hij buitengewoon voorzichtig is. De hoofdzaak daarbij is zijn nest, dat de das zelf bouwt of van zijne voorouders overneemt. Ineen bergachtig land kiest hij daarvoor de houtrijke helling. Hij graaft een pijp van 6 tot 8 voet lang inden grond, welke hij aan het uiteinde verwijdt, en van daar uit nog verschillende andere pijpen, die allen aan den beganen grond eene opening hebben. De eerste pijp, welke men kan kennen aan het hoopje opgeworpen aarde, gelijk aan dat van den mol, is de hoofdpjp, welke het dier tot uit- en ingang dient; de andere zoogenaamde vluchtpijpen worden alleen bij een dreigend gevaar gebruikt .en dienen het nest tevens tot luchtgaten. Inden regel wordt zulk een nest slechts dooreen enkelen das bewoont, doch is de plaats gunstig gelegen dan gebeurt het wel, dat twee of drie dassen hetzelfde hol bewonen; in dat geval echter gebruiken zij alleen de pijpen gemeen chappolijk, terwijl elk dier een afzonderlijk nest of_ verwijde ruimte heeft. In zulk een nest heerscht eene in het oogvallende zindelijkheid, daar de das zjjne behoeften buiten het nest doet, en insgelijks zijne jongen, hoe klein zij ook zijn, daartoe verplicht. Overdag ligt het dier bijna altijd in zijn nest. Alleen in geheel eenzame streken waagt hij het, zich inde hoofdpijp van zijn nest inde zonnestralen te komen koesteren. Des nachts gaat hij echter zijn voedsel zoeken, want de das is, zooals men aan zijne kleine oogen zien kan, een nachtdier. De jager, die hem wil schieten, gaat dan ook eerst tegen tien uur van den avond op do loer liggen, en meestal laat het dier hem wachten tot het middernachtsuur geslagen is. Wanneer de das zijn nest verlaten wil, steekt hij eerst voorzichtig zijn kop uit de pijp? om zich te verzekeren dat er geen onraad is, schudt zich inde pijp de aarde van het lijf en komt dan te voorschijn om het steken of wortelen te beginnen. Evenals de varkens leeft hij namelijk meestal van planten en onderaardsche dieren, welke hij zoekt door den grond op te graven. Boomwortels, op den grond liggend ooft, boonen, erwten en aardappelen, alsmede bijna alle wormsoorten en vogels die hun nest op den grond bouwen, worden zijne prooi en in tijd van nood versmaadt hij zelfs het aangeschoten wild niet dat hij vindt. Door de veelzijdigheid van zijn voedsel ontbreekt het hem in het goede jaargetjjde zelden aan aas, en alleen in hot voorjaar maakt de vorst hem het leven bitter, dewijl hij in den bevroren bodem niet kan boren. Hij maakt echter van het goede jaargetijde zulk een gepast gebruik, dat hij in het midden van November een kapitaal van vijf tot zeven pond vet heeft, wat voldoende is voor een winterslaap van drie maanden. Yan het midden van November tot de helft van Februari gaat de das inden regel niet uit, doch ligt in zijn nest op stroo, met den kop tusschen de voorpooten ineen vasten slaap, zonder iets te eten. Hij teert dan op het in den zomer verkregen vet van zijn lichaam, om tegen het einde van Februari opnieuw te beginnen met het zorgen voor zijn slaapvoedsel. Door de toenemende bebouwing van den grond zijnde dassen in Europa zeldzaam geworden, en alleen in Duitschland en Eusland worden zij in eene belangrijke hoeveelheid gevonden. In Rusland vinden zij inde wolven echter onverzoenlijke vijanden, zoodat ook daar hun getal inde zoogenaamde wolvendistricten niet groot is. GEÏLLUSTREERDE REISSCHETSEN. YI. INÏfSBRiiCK. Op den avond van den dag, dat wijde lioofdstad van Tyrol binnentraden, waren wij te vermoeid om er aan te denken nog voor het vallen van den nacht eene wandeling door de stad te doen. Liever wilden wij ons terstond ter ruste begeven, om den volgenden morgen met het krieken van den dag de bergen te bestijgen, ten einde daar het schouwspel van de opkomende zon te genieten. Het was nog volkomen nacht toen de bestelde gids de reveille op onze kamerdeuren kwam trommelen, doch niemand liet op zich wachten, en spoedig stapten wijdoor de eenzame straten van Innsbrück, allen diep in onze overjassen gedoken. Zwijgend gingen wij voort en beklommen de kalksteenrotsen, die de stad ten noorden begrenzen. Eer wij nog eender toppen bereikt hadden, begon het te dagen. De gids verzocht ons stil.te staan en rond te zien. Alleswas stilte en in rust. De Inn en de Sillbach, welke zich hier vereenigen, geleken langwerpige inktvlakken. Allengs ontwarden zich de omtrekken der voorworpen. Het licht verspreidde zich ieder oogenblik meer. Overal daalden zachte tinten neder. De kleur der beide rivieren ging van zwart tot purper en van purper tot paars over, met die duizenden fijne, lichte veranderlijke tusschenverven, die slechts in het bloemenrijk worden teruggevonden. De klomp steen aan onze voeten kreeg weldra den vorm eener stad, en telkens als wijden blik over het breedo Inn-dal lieten waren, was het getooid met nieuwe en levendiger tinten. In gespannen verwachting zagen wij inde richting, waarheen de vinger van den gids wees, toen hij zeide: „Yan achter die hoogte zult gij de zonneschijf zien oprijzen!” Het water aan onze voeten geleek den spiegel der zon. Het blankste zilver is zwart en de zuiverste sneeuw bezoedeld bij den dageraad. Het was het licht zelf, dat wij zagen, het lieve licht, dat opgaat over boozen en goeden , dat de duisternis verjaagt en den afgrond doet schemeren. In blijde verwachting stonden wij als aan den grond genageld bij het prachtige tooneel, en hielden ons oog gevestigd op den verblin- denden glans. Het eenige bezienswaardige gebouw der stad is de Franciscaner- of hofkerk, welke echter ruimschoots het gemis van veel andere monumenten vergoedt. Het is een fraai gebouw uit de zestiende eeuw en maakt met zijn slanken toren een heerlijken indruk, welke nog verhoogd wordt, wanneer men den tempel binnentreedt. Het eerste waar ons oog op valt is het wit marmeren gedenkteeken, opgericht voor Andreas Hofer, dat zich links van de ingangsdeur bevindt. Ik zag den kapelaan aan, om hem aan zijne belofte te herinneren en uit zijn hoofdknik begreep ik, dat hij mijn blik verstaan had. Mijne waarschuwing was echter overbodig, want niet zoodra las de professor Hofers naam, of hij begon weer door te slaan. Napoleon versloeg de Oostenrijkers,” vervolgde hij, na een vloed van scheldwoorden op den overwinnaar van Austerlitz, „en dat was goed, doch daarbij had het moeten blijven. Tyrol was immers bij Beieren gevoegd en voorgoed aan Oostenrijks heerschappij onttrokken.” „Vergeef mij, heerprofessor,” begon nu de kapelaan, „het was juist onder de Beierscho heerschappij, welke alle Tyrolers zoozeer verfoeiden, dat Hofer de Oostenrijksche vaan verhief, om zijno landgenooten te verlossen van de onuitstaanbare geweldenarijen, waaraan zij dagelijks blootstonden. De held, dien gij evenzeer vereert als ik, bekampte Beieren en niet DE KATHOLIEKE ILLUSTRATIE. Napoleon. Eerst toen een vereenigd Fransch-Beiersch leger in Tyrol viel, trad hij tegen de Franschen op.” „Dit neemt echter niet weg,” antwoordde de professor, die alleen Hofer verhief, omdat hij op bevel van Napoleon, dien hij haatte, was doodgeschoten, „dat Fransche soldaten den held hebben vermoord, op bevel van den man, die Oostenrijk machteloos had gemaakt. Hij is dus j hier de hoofdschuldige.” i „Ook dit kan ik niet toegeven,” zeide de \ kapelaan. „Na de twee overwinningen voor Inns| briick door Hofer op het Fransch-Beiersche leger behaald, ontvingen de Tyrolers een eigenl handigen brief van den Oostenrijkschen keizer, I waarin hij zeide: „in het vertrouwen op God en mijne rechtvaardige zaak, verklaar ik hierbij aan mijn getrouw graafschap Tyrol, dat het nooit meer van het lichaam des Oostenrijkschen keizersstaats zal gescheiden worden, en dat ik geen anderen vrede onderteekenen zal dan dien, welke dit land onafscheidbaar aan mijne monarchie verbindt.” Welnu, wat gebeurde na dit keizerswoord van hun goeden keizer Frans? Napoleon sloeg de Oostenrijkers, ten gevolge waarvan een wapenstilstand werd gesloten, waarbij keizer Frans Tyrol nogmaals aan zijn lot overliet en het aan zijne vijanden prijsgaf. Neen, keizer Frans is hier de hoofdschuldige !” „Maar, heer kapelaan, zijt gij zulk een vurig vereerder van Napoleon, dat g-ij al zijne daden vergoelijkt! Dat is toch zeer eenzijdig.” „Neen, neen, professor, evenals gij kan ik geen vereerder van Napoleon zijn, doch onze beweegredenen daartoe hebben een anderen j grond. Gij houdt niet van Napoleon om zijne anti-Duitsche staatkunde, doch keurt het volkomen goed als hij Kerk en Paus aan kluisters i zoekt te leggen. Ik, daarentegen, ga in mijne i beoordeeling uit van het recht, dat door Naj poleon met voeten getrapt werd, wanneer dit met zijne plannen strookte. Ik vraag niet of hij Duitscliland of de katholieke Kerk aantast; ] alleen wie is in zijn recht, wie is de beleedigde partij: naar deze vragen richt ik mijn oordeel en spreek hem dan ook volkomen vrij, waar de schuld aan een ander ligt.” „Zeker, Herr Oncle,” zeide de student ondeugend, „en de kapelaan is wel goed, dat hij u niet van eenzijdigheid beschuldigt.” „Wat Hofer aangaat,” vervolgde de kapelaan, zonder op de aanmerking van den student te antwoorden, „wij katholieken, rekenen hom onder de Christen helden, zoowel om zijne op- DE INNEMING van ROME DOOR DE GALLIËRS, NAAR CHARTAN. DE KATHOLIEKE ILLUSTRATIE. offerende en volhardende vaderlandsliefde, als om de Christelijke gelatenheid, waarmee hij in den doodging.” „Vertel ons van dien dood, heer kapelaan,” verzocht eene dame. „Gaarne,” antwoordde deze. „Na de herhaalde nederlagen der ïyroolsche boeren, vluchtte Hofer met zijn gezin naar het gebergte, waar hij echter door de Franschen werd ontdekt en gevangengenomen. Die barbaren Italianen waren het vielen woedend op hem aan, bonden hem en de zijnen, rukten hem als aandenken aan deze heldendaad de haren uit zijn eerbiedwaardigen baard, dat het bloed er af stroomde. Half gekleed moest hij barrevoets met de zijnen door sneeuw en ijs over rotsen en door doornen naar beneden. Zijne Tyrolers weenden tranen van woede en on- macht toen zij hem met bloedende voeten en den tot een rooden ijskegel bevroren haard zagen voorbij leiden. „Te Botzen moest hij van de zijnen scheiden, aan wie de Fransche generaal den terugkeer toestond. Hofer zoude naar Mantua vervoerd worden. Hartverscheurend was het j afscheid. Stom van smart hielden de heide i j echtgenooten elkander een tijdlang omarmd; | j toen zag hij ten hemel en zeide: „Daar is j | onze Vader en Trooster, die b stuurt alles ten j beste. Groet mijne vrienden, wees voor onze kinderen gelijk 'tot nu toe .eene goede moeder en voed hen op tot vrome Christenen. ’ „Hij zegende nu echtgenoot en kinderen, die luide schreiden. „Goede Anna,” zeide hij nog tot zijne vrouw, „breng uwe smart den Gokruisigde ten offer en toon u als llofers vrouw ! Vaarwel! Omhels onze kinderen!” Daarop liet hij zich door de soldaten wegvoeren naar Mantua, „Daar aangekomen weid hij meerma.cn aan- DE DAS. DE KATHOLIEKE ILLUSTRATIE. gezocht in Franschon dienst te treden, doch llofer bleef onverzettelijk en versmaadde de schitterendste aanbiedingen. Hij zag zijn dood met bedaardheid tegemoet, cn toch sprak hem de meerderheid van het krijgsgerielit vrij. Een bevel van Napoleon veroordeelde hem echter, om binnen vier en twintig uren doodgeschoten te worden. „Hofer hoorde met de gelatenheid vaneen Christen en de waardigheid vaneen held het doodvonnis aan. Hij versterkte zich in het gebed. Om elf uur werd hij door officieren naar de gerechtsplaats geleid. Toen hij door de kazematten ging, in welke velen zijner Tyrolcrs gevangen zaten, vielen zjj allen op de knieën, strekten de handen naar hem uit en weenden luide. Eindelijk maakte de optocht halt. Een bataljon grenadiers vormde een vierkant, welks eene zijde open was. Hofer begaf zich naar deze zijde, terwijl hij de krijgslieden ernstig en plechtig groette. Den priester, die vel aandoening nogmaals met hem bad, schonk hij zijn zilveren kruis, omarmde hom en verzocht hem aan zijne vrouw zijn dood te berichten. „Intusschen waren twaalf man met het geweer inden arm tot op twintig schreden genaderd. De geestelijke verliet hom. Men reikte den martelaar een witten doek om zich de oogen te binden; hij wees dezen van do hand. Toen men hem beval neder te knielen, zeide hij: „Ik sta voor dengene, die mij geschapen heeft; staande wil ik Hem mijn geest teruggeven. Treft goed!” voegde hij er zachter bij. „Nu riep hij : „Leve keizer Frans!” bad met opgeheven handen nog eenige minuten lang en commandeerde toen zelf: „Vuur!” „Maar do soldaten troffen slecht, klaarblijkelijk door aandoening bewogen. Op de eerste zes schoten zonk de held op de knieën met de hand op den grond gesteund, de tweede zes doodden hem uok nog niet; hij maakte nog eene beweging om zich op te richten. Toen trad de korporaal voor en maakte dooreen dertiende schot een einde aan de marteling.” De kapelaan zweeg. Na zulk eene pleitrede viel er weinig meer te zeggen en keerden we spoedig huiswaarts. Daar er te Innsbrück zelve niet veel merkwaardigs meer te zien was, besloten we een uitstapje te doen naar Ambras, eene plaats, bekend om hare historische herinneringen, en niet ver van de stad gelegen. (Wordt vervolgd.) DE BEELDSTORMEN TE ’s-HERTOGENBOSCI-I. Geschiedkundige novelle uil het jaar O. H. 1566 door H. A. BANNING. (Vervolg.) De Gruijter stond op ; hij begreep dat het gesprek een wending had genómen, waaruit niets dan verbittering kon voortspruiien. Hij wilde vertrekken, want een beroep op dc rechtschapenheid van Wouter zou niets baten, doch daar vloog hem plotseling eene gedachte in, zooals de mensch wel eens meer gegeven wordt, wanneer het gevaar ten top gestegen is: een reddingsplank inden uitersten nood. „Clara Bentijn zal u nu niet meer beklagen, maar verachten,” sprak hij met nadruk, „wanneer zij verneemt, dat gij geweigerd hebt mij dezen dienst te bewijzen.” „Clara Bentijn!” riep de touwslager, terwijl hij insgelijks opstond „Wat heeft Clara met dit alles te maken ?” „’t Is door haar, dat het schelmstuk bekend is geworden,” hernam De Gruijter. „Gij spreekt herhaaldelijk vaneen schelmstuk, hopman,” zeide Harmsen; „ik meen echter uit zeer goede bron te weten, dat Agnes de leer der nieuwgezinden toegedaan is en slechts den dood haror moei heeft willen afwachten, om daarvoor openlijk uitte komen. Wat is nu natuurlijker, dan dat zij zich onverwacht verwijdert om de strikken te ontkomen van hen, die haar geweten geweld willen aandoen ?” „Men heeft u misleid, Wouter,” sprak De Gruijter, verbaasd over zulk een verregaande valschheid. „Gij zijt in handen van eerloozen gevallen, arme vriend, die u ineen net van bedriegerijen wikkelen, omdat uw eerlijk gemoed anders in opstand zou komen tegen hunne snoodc plannen. Gelooft gij Clara Bentijn?” „Onvoorwaardelijk!” klonk het gulle antwoord. „Clara Bentijn is do oprechtheid zelve, nooit heb ik eene onwaarheid uit haar mond gehoord; zij is een engel, zij ” „Genoeg, Wouter, genoeg! Hoor dan mijn laatste woord, er blijft mij geen oogenblik meer over, want zoo gij mijn verzoek van de hand wijst, ga ik alleen bij het huis met den „Hoorn” post vatton, al zou ook de gansche stad in rep en roer komen. Agnes heeft gisteren aan Clara Bentijn, bij het lijk haror moei, verzekerd, dat haar geweten geweld wordt aangedaan, dat men haar wil uithuwelijken aan iemand, dien zij veracht, en haar dezen avond in ’t geheim laten weten, dat hare vrijheid bedreigd wordt. Door Clara weet ik ook, dat Agnes dezen nacht ten een uur met geweld ontvoerd zal worden, en ik kan er nog bij voegen, dat Willem Miohelsz. met de uitvoering belast is.” De touwslager stond een oogenblik in beraad. „Welnu,” zeide hij toen haastig, „Clara zal ondervinden, dat ik geen verachting verdien, al is ook een scheidsmuur tusschen ons opgetrokken. Ik ben bereid u bij te staan, zeg mij eerst welk plan gij hebt. „Er blijft mij nu slechts over den ontvoerder op den weg naar Yught van zijne prooi te berooven.” „Een groot waagstuk, dat wel eens in uw nadeel kon uitvallen,” hernam de touwslager. „In ’s hemels naam,” sprak De Gruijter, „doch wij mogen geen tijd meer verliezen. Hebt gij een geschikte lijn bij de hand?” „Ineen oogenblik,” antwoordde Wouter, en hij verdween uit het vijrtrek. Het sloeg twaalf uur op den toren van St.-Jan. ’t Was of de hopman met eiken slag een pijnlijken schok gevoelde. Reeds was een uur voorbij gegaan sinds hij de woning van Jan Bentijn verliet; de helft van den tijd was verstreken en hij had nog niets kunnen doen om den aanslag te verijdelen. De tegenkanting, de teleurstelling, die hij moest ondervinden, mocht zeer groot heeten, doch wie weet hoe noodlottig de afloop voor hem zou zijn geweest, wanneer die tegenkantingen niet bestaan hadden. Daar woelde inden beginne iets in hem, waarvoor hij later huiverde; het was eigenlijk geen verontwaardiging over den snooden aanslag, dien men op Agnes wilde plegen, maar veeleer een wilde gemoedsbeweging, die om wraak riep, die naar bloed vroeg. Dat was nu voorbij, en al bleef hij ook bij zijn besluit, om zijn leven voor Agnes te wagen en alle gevaar te trotseeren, er waren daarbij geen roerselen aanwezig, waarvoor zijn nauwgezet geweten zich behoefde te schamen. Harmsen kwam spoedig met een lijn terug en beiden verlieten haastig maar zoo stil roogelijk de touwslagerij. De donderbuien hingen nog altijd boven de stad, zij braakten onophoudelijk vurige pijlen, die aan de lucht, welke zij met onberekenbare snelheid doorkliefden, jammerkreten afpersten, welke de oude veste op hare grondslagen deed sidderen. Nu waren er sedert eenige oogenblikken zware regendroppelen gevallen, eerst traag en loom, als hadden zij zich slechts met moeite van de zwarte massa – kunnen losmaken, daarna met meerdere snelheid on toenemende hoeveelheid, en toen de beide jongelingen zich buiten begaven, viel het water als bij stroomen van don hemel neder. „Hoe ook de uitslag moge zijn, Wouter,” zeide hij, „ik zal nimmer den dienst vergoten, dien gij mij thans bewijst.” „En hoe zal ik te weten komen of gij de schuit bereikt hebt ?” „Lk kan u geen teeken geven zonder mij in gevaar te brengen. Mocht mij een ongeluk overkómen, geef dan dozen rozenkrans aan Clara Bentijn en verzoek haar voor mijne zielerust te bidden en— gij moet niet kwaad worden ook voor uwe bekeering, mijn vriend.” Hij gaf nogmaals Wouter, die getroffen scheen te zijn, do liand, klom op den muur en begon zijn gevaarlijken tocht. Wouter liet het touw langzaam vieren tot de spanning ophield; toen wachtte hij een oogenblik en trok daarna de lijn zonder eonigen tegenstand op. Hij spitste de ooren, om, zooveel de opvolgende donderslagen dat gedoogden, te luisteren, doch hoorde niets. Daar was iets in zijn rechtschapen gemoed, dat in opstand kwam tegen de werkeloosheid, waartoe hij gedoemd was. „Als ik in het water met den dood worstelde, zoudt gij mij te hulp komen?” klonk het in zijne binnenste, en wellicht stak de hopman op dat oogenblik de handen uit om redding te zoeken. In weerwil van den plasregen stond hij daar nog, toen het op den toren van St.-Jan halfeen sloeg, doch hij vernam zelfs het minste gerucht niet en keerde toen met een bedrukt gemoed naar zijne woning terug. De Gruijter had zich niet vergist, het water stond laag inde gracht, er was een kleine zoom gronds langs den vestingmuur, wel niet zóó dat men droogvoets kon gaan, maar voldoende om zich een weg te banen, die daar natuurlijk als van zelve afgebakend was. Hij ging met de noodige voorzichtigheid vooruit, inde richting waar zijn schuit lag ; somwijlen zakte hij wel tot aan de knieën inde modder, doch zulk een tegenstand wist hij te overwinnen en het mocht hem eindelijk gelukken zijn vaartuig te bereiken. Kort daarna hoorde men riemslagen, die zeker voor de wacht niet onopgemerkt zouden zijn gebleven, indien het waagstuk ineen gewonen zomernacht uitgevoerd was, doch de donder ratelde en rommelde nog altijd onafgebroken. Onze hopman bezat veel meer zelfbeheersching dan een uur geleden, hij roeide mot zooveel gematigdheid voort als de behoedzaamheid eischte, ofschoon hij door ongeduld verteerd werd. Hoe lang scheen het niet geleden, dat zijn gemoed diep geschokt werd door de onsamenhangende woorden van den dronken oud-zanger. lmtaarn op de borstwering en eindelijk hoorde hij de trompet blazen. Er viel niet meer aan te twijfelen: man had de riemslagen in het water vernomen. De hopman sprong ijlings uit de boot. Eerst was hij voornemens zich in het nabijgelegen struikgewas te verschuilen, doch bij nadenken kwam hem dit ondoelmatig voor. Op den wal dacht men aan onraad en wanneer er inde nabijheid der poort cene schermutseling moest plaats hebben, zou hij altijd het onderspit moeten delven. Hij ging dus den weg naar Vught op te midden vaneen aanhoudenden plasregen. Nu en dan schoot een felle bliksemstraal door het luchtruim, welks licht hem den schier onbegaanbaren weg afteekende en dan zag hij hier en daar ook nog de overblijfselen der rampzalige verwoesting, door Maarten van Kossem in ’t jaar 1543 veroorzaakt, welke voor het dorp Vught zoo noodlottig was en waaraan Tilburg grootondeels den grondslag van zijn fabriekswezen te danken heeft, dewijl verschillende fabrikanten, die zich niet meer veilig achtten inde nabijheid der beroemde sterkte, zich daar gingen vestigen. Zoo bereikte de hopman het dorp, toen eensklaps eenig geluid zjjne aandacht trok. Hij meende het getrappel vaneen paard te hooren, doch dat geluid verdween weer even spoedig. Zou hij zich vergist hebben ? Een oogenblik later-vernam hij het andermaal, nu veel duidelijker en het kwam al nader en nader. Het was tevergeefs, dat hij de hand boven de oogen hield, de dikke regengordijn vermocht hij niet te doorboren. Eensklaps was het of een schim uit de diepte voor hem oprees. „Sta!” riep hij, „zoo gij uw leven liefhebt.” Hij had reeds met de linkerhand de teugels vaneen paard gegrepen on zou ongetwijfeld maegesleept zijn, hadde hij niet over buitengewone krachten kunnen beschikken. Een vloek was het antwoord. „Ik ken u Willem Miehielsz.,” hernam de hopman, „en bij den hemel, gij zijt een man des doods, zoo gij niet terstond afstijgt.” De Gruijter had zijn zijdgeweor getrokken en stond in dreigende houding, ofschoon bijna onzichtbaar, voor zijn vijand. „Wat wilt gij van mij ?” vroeg de ruiter blijkbaar ontsteld. „Ik wil, dat gij afstand zult doen van uw buit, eerlooze !” riep de hopman. Hij kreeg- geen antwoord, maarde ruiter scheen zijn paard de sporen te geven, want het begon geweldig te steigeren, en toon De Gruijter nogmaals tevergeefs zijne bedreiging herhaald had, stak hij het dier zijn rapier diep inde borst, zoodat het onmiddellijk dood neerviel. Dat alleswas het werk vaneen oogcnblik geweest. Zij, die inde nabijheid woonden en door het onweder uit den slaap gehouden wa- ren, hadden inde verte de ruwe woordenwisseling gehoord, die echter spoedig eindigde. De stilte, welke daarop volgde, werd na eenige minuten weder afgebroken door het getrappel vaneen paard, dat snel door het dorp reed en don weg naar Tilburg insloeg. De worsteling had plaats gegrepen inde nabijheid van de pastorie der parochie van den H. Lambertus 1). De pastoor, die zich ook nog niet ter rust begeven, maar sinds meer dan een uur onophoudelijk gebeden had, opdat God hem en zijne parochianen voor het vuur des hemels mocht sparen, verliet zijn slaapkamer, om te vernemen of ook eenig ongeluk oorzaak mocht zijn van het buitengewone gerucht, zoo laat inden nacht en bij zulk een noodweer. „Wat zou er buiten gaande geweest zijn, Mieke?” vroeg hij aan zijn oude dienstmeid, die bij een lampje zat on haar rozenkrans bad. „Het waren waarschijnlijk zatlappen 2), die door het onweder overvallen zijn en wat laat gepooid hebben inden „Yerloren Zoon,” antwoordde zij, „’t is nu weer stil.” De pastoor schudde het hoofd. „Dat geloof ik niet,” hernam hij, „het scheen er woest toe te gaan en ik heb een zwaren doffen slag gehoord ; er kan wel een misdaad gepleegd zijn; steek daarom de lantaarn aan, ik wil eens gaan zien.” Mieke schudde nu ook het hoofd. Zij gaf te kennen, dat ieder bij zulk een noodweer te veel met zijn eigen ziel te doen had om aan een misdaad te denken, doch ging desniettemin het gevraagde licht halen. Middelerwijl zij daarmede bezig was, hoorde men andermaal gerucht inde nabijheid, en toen de pastoor, vergezeld van zijne oude dienstbode, buiten kwam, vernamen zij ook het paardengetrappel, waarvan wij gesproken hebben. De pastoor, die de lantaarn droeg, zocht in de nabijheid der pastorie overal rond; doorliet kleine licht en den zwaren regen kon hij echter slechts een paar voetstappen van zich afzien, en hij zou waarschijnlijk teruggekeerd zijn, zoo een bliksemstraal hem niet te hulp ware gekomen. „Daar schijnt iets to liggen,” sprak hij, en stapte door do groote plassen naar het aangeduide voorwerp. Het was het paard, door den hopman gedood; zijn bloed had zich reeds in een wijden omtrek met het water gemengd. Toen de pastoor, tot nader onderzoek, het licht van de lantaarn op den bloedigen romp liet vallen, gaf de meid eensklaps een gil. „Jesus Maria!” riep zij, „hier is een moord gepleegd.” De priester bestrafte haar voor die luidruchtigheid en maakte de opmerking, dat er slechts spraak was vaneen paard. „Maar zie dan eens hier, pastoor hier!” hernam zij, over hare leden bevende. REBUS N°. 6. Zij wees op De Gruijter, die achter het paard lag, midden ineen plas bloedig water. „Groote God! alhier is werkelijk een moord gepleegd,” riep de priester ontroerd uit. Hij gaf de lantaren aan Mieke en bukte zich om een onderzoek in te stellen. De ongelukkige lag roerloos, zijn gelaat was geheel niet bloed bemorst, doch ofschoon zich ook geen enkel teeken van ademhaling vertoonde, schenen de levensgeesten nog niet geheel uitgebluscht te zijn. „Ach arme, zoo’n jonge borst!” riep Mieke weeklagend uit, terwijl tranen over hare wangen rolden. „Er moet raad geschaft worden,” sprak de pastoor, „wij kunnen dien ongelukkige hier niet laten.” „Zal ik een van de buren opkloppen ?” vroeg Mieke. „Neen, neen,” riep de pastoor haastig ; ’t is een ongelukkige tijd, en men weet niet in welke moeielijkhcden men de menschen kan brengen. Als het zoo donker niet was, zouden we hem wel naar huis dragen, maar ” „Wat is hier te doen?” hoorde men plotseling vragen. Het was de chirurgijn van Vught, die vlak bij de pastorie woonde, en door het onverwachte gerucht inden nacht uit zijn huis gelokt was. „God heeft u gezonden, meester”’ sprak de pastoor Zie eens !” Hij wees op het bloedige lichaam. De geneeskundige stelde nu ook een onderzoek in. „Er is nog leven,” zeide hij na eenige oogenblikken, en ik kan ook geen wond vinden; het bloed schijnt van het paard te zijn, dat gedood is. Waar blijven wij echter met dien ongelukkige ?” „Als gij mij helpen wilt, zullen wij hem naaide pastorie brengen.” De chirurgijn knikte toestemmend en nu namen beide het lichaam op, Mieke ging met dc lantaren vooruit. Toen de chirurgijn inde pastorie het gelaat van den hopman reinigde, werd het bleek als vaneen doode. De pastoor stond met gevouwen handen en bad, Mieke jammerde over het ongelukkige lot van zulk een schoonen jonkman. Nergens was een wond te vinden, ook niet toon men de kleeren van het slachtoffer had losgemaakt; hij bleef echter bewusteloos en zijne ademhaling was nauwelijks te bespeuren. De chirurgijn haalde de schouders op. „Ik acht het noodig, dat hem terstond het H. Oliesel worde toegediend,” zeide hij. „Wie verzekert ons, dat de ongelukkige een kind der Kerk, een Christen is?” vroeg de priester. „En zie dan eens hier!” hernam de chirurgijn. Hij wees op een zilveren kruisje, dat aan een lint op de borst van De Gruijter hing. DË KATHOLIEKE ILLUSTRATIE. NIEUWJAARSDAG. Officieele wenschen, Gedroomde wenschen. Eenvoudige, maar oprechte wenschen. Vriendschappelijke wenschen. Familie-wenschen. Onverwachte wenschen, Papieren wenschen. Onaangename Wenschêll. Wenschen volgens tarief. 