None
C_2020440NL.01013101.xml











18.12.2020   


NL


Publicatieblad van de Europese Unie


C 440/131






Advies van het Europees Comité van de Regio’s over het EU4Health-programma
(2020/C 440/22)












Referentiedocument:



Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid voor de periode 2021-2027 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 282/2014 (“EU4Health-programma”)








I.   AANBEVELINGEN VOOR WIJZIGINGEN


Wijzigingsvoorstel 1

Overweging 6






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Hoewel de lidstaten verantwoordelijk zijn voor hun gezondheidsbeleid, wordt van hen verwacht dat zij de volksgezondheid beschermen in een geest van Europese solidariteit. De ervaring met de aanhoudende COVID-19-crisis heeft aangetoond dat nieuwe krachtige maatregelen op Unieniveau moeten worden genomen om de samenwerking en coördinatie tussen de lidstaten te ondersteunen teneinde de grensoverschrijdende verspreiding van ernstige menselijke ziekten beter te voorkomen en beheersen, andere ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid te bestrijden en de gezondheid en het welzijn van de mensen in de Unie te beschermen.
Hoewel de lidstaten verantwoordelijk zijn voor hun gezondheidsbeleid, wordt van hen verwacht dat zij de volksgezondheid beschermen in een geest van Europese solidariteit
, conform artikel 222 van het VWEU, waarin staat dat de Unie en haar lidstaten uit solidariteit gezamenlijk dienen op te treden.
 De ervaring met de aanhoudende COVID-19-crisis heeft aangetoond dat nieuwe krachtige maatregelen op Unieniveau moeten worden genomen om de samenwerking en coördinatie tussen de lidstaten
en de regionale en lokale autoriteiten, en eventueel overheidsinstellingen,
 te ondersteunen teneinde de grensoverschrijdende verspreiding van ernstige menselijke ziekten beter te voorkomen en beheersen
, producten te helpen ontwikkelen en beschikbaar te stellen die nodig zijn voor de preventie en behandeling van ziekten
, andere ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid te bestrijden en de gezondheid en het welzijn van de mensen in de Unie te beschermen.
Motivering


Er moet worden gewezen op de solidariteit tussen de lidstaten als het om de volksgezondheid gaat.
 Wijzigingsvoorstel 2

Overweging 10






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Gezien de ernst van grensoverschrijdende bedreigingen voor de gezondheid moet het programma gecoördineerde volksgezondheidsmaatregelen op Unieniveau ondersteunen om de verschillende aspecten van dergelijke bedreigingen aan te pakken. Teneinde de capaciteit in de Unie om zich voor te bereiden op, te reageren op en om te gaan met gezondheidscrises te versterken, moet het programma steun verlenen aan de acties die worden ondernomen in het kader van de mechanismen en structuren die zijn vastgesteld bij Besluit nr. 1082/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad en andere relevante mechanismen en structuren die op Unieniveau zijn vastgesteld. Die acties kunnen bestaan uit het aanleggen van strategische voorraden essentiële medische benodigdheden of capaciteitsopbouw in crisisrespons, preventieve maatregelen op het gebied van vaccinatie en immunisatie en versterkte bewakingsprogramma’s. In dit verband moet het programma, in overeenstemming met de “één gezondheid”-benadering, Uniebrede en sectoroverschrijdende crisispreventie-, paraatheids-, bewakings-, beheers- en responscapaciteiten van actoren op Unie-, nationaal, regionaal en lokaal niveau bevorderen, met inbegrip van noodplanning en paraatheidsoefeningen. Het moet het opzetten van een geïntegreerd, sectoroverschrijdend kader voor risicocommunicatie dat in alle fasen van een gezondheidscrisis, met name preventie, paraatheid en reactie, werkt, vergemakkelijken.
 Gezien de ernst van grensoverschrijdende bedreigingen voor de gezondheid moet het programma gecoördineerde volksgezondheidsmaatregelen op Unieniveau ondersteunen om de verschillende aspecten van dergelijke bedreigingen aan te pakken. Teneinde de capaciteit in de Unie om zich voor te bereiden op, te reageren op en om te gaan met gezondheidscrises te versterken, moet het programma steun verlenen aan de acties die worden ondernomen in het kader van de mechanismen en structuren die zijn vastgesteld bij Besluit nr. 1082/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad en andere relevante mechanismen en structuren die op Unieniveau zijn vastgesteld. Die acties kunnen bestaan uit het aanleggen van strategische voorraden essentiële medische benodigdheden
, bevordering van investeringen in de productie van hulpmiddelen en geneesmiddelen ter bestrijding van pandemieën en andere plagen voor de volksgezondheid in de geest van Europese soevereiniteit
, capaciteitsopbouw in crisisrespons
of de lidstaten helpen een statistisch protocol te ontwikkelen dat het mogelijk maakt gegevens over de gevolgen van pandemieën op NUTS 2-niveau te vergelijken
, preventieve maatregelen op het gebied van vaccinatie en immunisatie en versterkte bewakingsprogramma’s. In dit verband moet het programma, in overeenstemming met de “één gezondheid”-benadering, Uniebrede en sectoroverschrijdende crisispreventie-, paraatheids-, bewakings-, beheers- en responscapaciteiten van actoren op Unie-, nationaal, regionaal en lokaal niveau bevorderen, met inbegrip van noodplanning en paraatheidsoefeningen. Het moet het opzetten van een geïntegreerd, sectoroverschrijdend kader voor risicocommunicatie dat in alle fasen van een gezondheidscrisis, met name preventie, paraatheid en reactie, werkt, vergemakkelijken.
Motivering


Er zijn grootscheepse investeringen nodig in de productie van farmaceutische producten en hulpmiddelen ter bestrijding van pandemieën.
Bovendien moet het delen van statistische gegevens in de lidstaten verder worden ontwikkeld.
 Wijzigingsvoorstel 3

Overweging 12






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Om mensen in kwetsbare situaties, waaronder mensen met een psychische of chronische aandoening, te beschermen, moet het programma ook acties bevorderen die gericht zijn op de secundaire effecten van de gezondheidscrisis op mensen die tot deze kwetsbare groepen behoren.
Om mensen in kwetsbare situaties, waaronder mensen met een psychische of chronische aandoening
(met inbegrip van obesitas)
, te beschermen, moet het programma ook acties bevorderen die gericht zijn op de secundaire effecten van de gezondheidscrisis op mensen die tot deze kwetsbare groepen behoren.
Om een hoge kwaliteit van essentiële gezondheidsdiensten te waarborgen moet het programma met name bij crises en pandemieën het gebruik van telegeneeskunde bevorderen.
Motivering


Telegeneeskunde moet verder worden ontwikkeld om bij crises en pandemieën als efficiënt instrument ingezet te kunnen worden.
 Wijzigingsvoorstel 4

Overweging 15






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




De ervaring met de COVID-19-crisis heeft aangetoond dat er in het algemeen behoefte is aan steun voor structurele transformatie en systemische hervormingen van de gezondheidszorgstelsels in de hele Unie om de doeltreffendheid, de toegankelijkheid en de veerkracht ervan te verbeteren. In het kader van deze transformatie en hervormingen moet het programma, in synergie met het programma Digitaal Europa, acties bevorderen die de digitale transformatie van gezondheidsdiensten bevorderen en de interoperabiliteit ervan vergroten, die de capaciteit van de gezondheidszorgstelsels verhogen om ziektepreventie en gezondheidsbevordering te stimuleren, nieuwe zorgmodellen te ontwikkelen en geïntegreerde diensten te leveren, van gemeenschaps- en eerstelijnszorg tot zeer gespecialiseerde diensten, op basis van de behoeften van de bevolking, en die zorgen voor efficiënte gezondheidswerkers die over de juiste vaardigheden, waaronder digitale vaardigheden, beschikken. De ontwikkeling van een Europese ruimte voor gezondheidsgegevens zou gezondheidszorgstelstels, onderzoekers en overheden toelaten de beschikbaarheid en de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren. Gezien het grondrecht van toegang tot preventieve gezondheidszorg en medische behandeling, zoals vastgelegd in artikel 35 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en gezien de gemeenschappelijke waarden en beginselen van de gezondheidsstelsels van de Europese Unie, zoals uiteengezet in de conclusies van de Raad van 2 juni 2006 (12), moet het programma acties ondersteunen die de universele aard en de inclusiviteit van de gezondheidszorg waarborgen, d.w.z. dat niemand de toegang tot gezondheidszorg wordt ontzegd, en die ervoor zorgen dat de rechten van patiënten, met inbegrip van hun recht op bescherming van hun persoonsgegevens, naar behoren worden geëerbiedigd.
 De ervaring met de COVID-19-crisis heeft aangetoond dat er in het algemeen behoefte is aan steun voor structurele transformatie en systemische hervormingen van de gezondheidszorgstelsels in de hele Unie om de doeltreffendheid, de toegankelijkheid en de veerkracht ervan te verbeteren.
In een vernieuwd Europees semester moeten deze hervormingen het specifieke karakter van de Europese gezondheidsstelsels, die gebaseerd zijn op solide openbare diensten en aanzienlijke overheidsinvesteringen, versterken. Gezondheidsdiensten zijn diensten van algemeen belang die tot doel hebben de Europese pijler van sociale rechten te versterken, en kunnen niet aan de logica van de particuliere sector worden onderworpen.
 In het kader van deze transformatie en hervormingen moet het programma, met inachtneming van de opzet van het gezondheidsstelsel in de lidstaten,
zorgen voor de coördinatie en financiering van stresstests in de lidstaten, teneinde zwakke punten op te sporen en de weerbaarheid tegen pandemieën in kaart te brengen. Ook moet het programma
, in synergie met het programma Digitaal Europa, acties bevorderen die de digitale transformatie van gezondheidsdiensten bevorderen en de interoperabiliteit ervan vergroten, die de capaciteit van de gezondheidszorgstelsels verhogen om ziektepreventie en gezondheidsbevordering te stimuleren, nieuwe zorgmodellen te ontwikkelen en geïntegreerde diensten te leveren, van gemeenschaps- en eerstelijnszorg tot zeer gespecialiseerde diensten, op basis van de behoeften van de bevolking, en die zorgen voor efficiënte gezondheidswerkers die over de juiste vaardigheden, waaronder digitale vaardigheden, beschikken. De ontwikkeling van een Europese ruimte voor gezondheidsgegevens zou gezondheidszorgstelstels, onderzoekers en overheden toelaten de beschikbaarheid en de kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren. Gezien het grondrecht van toegang tot preventieve gezondheidszorg en medische behandeling, zoals vastgelegd in artikel 35 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en gezien de gemeenschappelijke waarden en beginselen van de gezondheidsstelsels van de Europese Unie, zoals uiteengezet in de conclusies van de Raad van 2 juni 2006 (12), moet het programma acties ondersteunen die de universele aard en de inclusiviteit van de gezondheidszorg waarborgen, d.w.z. dat niemand de toegang tot gezondheidszorg wordt ontzegd, en die ervoor zorgen dat de rechten van patiënten, met inbegrip van hun recht op bescherming van hun persoonsgegevens, naar behoren worden geëerbiedigd.
Motivering


Spreekt voor zich.
 Wijzigingsvoorstel 5

Overweging 18






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Het programma moet daarom bijdragen tot ziektepreventie gedurende het hele leven van een persoon en tot de bevordering van de gezondheid door risicofactoren voor de gezondheid, zoals het gebruik van tabaks- en aanverwante producten en passief roken, schadelijk alcoholgebruik en consumptie van illegale drugs, aan te pakken. Het programma moet, ter aanvulling van de maatregelen van de lidstaten, ook bijdragen tot de beperking van schade aan de gezondheid door drugsgebruik, ongezonde voedingsgewoonten, gebrek aan lichaamsbeweging, en blootstelling aan milieuverontreiniging en moet een klimaat creëren dat bevorderlijk is voor een gezonde levensstijl. Het programma moet derhalve bijdragen aan de doelstellingen van de Europese Green Deal, de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie.
Het programma moet daarom bijdragen tot ziektepreventie gedurende het hele leven van een persoon en tot de bevordering van de gezondheid door risicofactoren voor de gezondheid, zoals het gebruik van tabaks- en aanverwante producten en passief roken, schadelijk alcoholgebruik en consumptie van illegale drugs, aan te pakken. Het programma moet, ter aanvulling van de maatregelen van de lidstaten
en decentrale overheden
, ook bijdragen tot de beperking van schade aan de gezondheid door drugsgebruik, ongezonde voedingsgewoonten, gebrek aan lichaamsbeweging, en blootstelling aan milieuverontreiniging en moet een klimaat creëren dat bevorderlijk is voor een gezonde levensstijl. Het programma moet derhalve bijdragen aan de doelstellingen van de Europese Green Deal, de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie.
Motivering


Lokale en regionale overheden spelen ook een rol.
 Wijzigingsvoorstel 6

Overweging 20






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Het programma zal in synergie en complementariteit met andere beleidsmaatregelen, programma’s en fondsen van de EU werken, zoals acties in het kader van het programma Digitaal Europa, Horizon Europa, de rescEU-reserve van het Uniemechanisme voor civiele bescherming, het instrument voor noodhulp, het Europees Sociaal Fonds+ (ESF+, ook wat betreft de synergieën voor een betere bescherming van de gezondheid en de veiligheid van miljoenen werknemers in de EU), met inbegrip van het programma voor werkgelegenheid en sociale innovatie (EaSI), het InvestEU-fonds, het programma voor de eengemaakte markt, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), de faciliteit voor herstel en veerkracht, met inbegrip van het hervormingsinstrument, Erasmus, het Europees Solidariteitskorps, Europees instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid in noodsituaties te beperken (SURE) en EU-instrumenten voor extern optreden, zoals het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking en het instrument voor pretoetredingssteun III. In voorkomend geval zullen gemeenschappelijke regels worden vastgesteld met het oog op consistentie en complementariteit tussen de fondsen, maar met eerbiediging van de specifieke kenmerken van deze beleidsmaatregelen, en met het oog op de overeenstemming met de strategische vereisten van deze beleidsmaatregelen en fondsen, zoals de randvoorwaarden van het EFRO en het ESF+.
 Het programma zal in synergie en complementariteit met andere beleidsmaatregelen, programma’s en fondsen van de EU werken, zoals acties in het kader van het programma Digitaal Europa, Horizon Europa, de rescEU-reserve van het Uniemechanisme voor civiele bescherming, het instrument voor noodhulp, het Europees Sociaal Fonds+ (ESF+, ook wat betreft de synergieën voor een betere bescherming van de gezondheid en de veiligheid van miljoenen werknemers in de EU), met inbegrip van het programma voor werkgelegenheid en sociale innovatie (EaSI), het InvestEU-fonds, het programma voor de eengemaakte markt, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), de faciliteit voor herstel en veerkracht, met inbegrip van het hervormingsinstrument, Erasmus, het Europees Solidariteitskorps, Europees instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid in noodsituaties te beperken (SURE) en EU-instrumenten voor extern optreden, zoals het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking en het instrument voor pretoetredingssteun III. In voorkomend geval,
en eventueel in samenwerking met de beheersautoriteiten van de Europese structuur- en investeringsfondsen,
 zullen gemeenschappelijke regels worden vastgesteld met het oog op consistentie en complementariteit tussen de fondsen, maar met eerbiediging van de specifieke kenmerken van deze beleidsmaatregelen, en met het oog op de overeenstemming met de strategische vereisten van deze beleidsmaatregelen en fondsen, zoals de randvoorwaarden van het EFRO en het ESF+.
Motivering


Om te wijzen op de samenwerking met de beheersautoriteiten van de Europese structuur- en investeringsfondsen.
 Wijzigingsvoorstel 7

Overweging 25






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Het gezondheidsbeleid van de Unie heeft een onmiddellijk effect op de volksgezondheid, het leven van de burgers, op de doeltreffendheid en de veerkracht van de gezondheidszorgstelsels en de goede werking van de interne markt. Het regelgevingskader voor medische producten en technologieën (geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en stoffen van menselijke oorsprong), alsook de wetgeving inzake tabak, de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg en ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid zijn essentieel voor de bescherming van de gezondheid in de EU. Het programma moet derhalve de ontwikkeling, uitvoering en handhaving van het gezondheidsbeleid van de Unie ondersteunen en hoogwaardige, vergelijkbare en betrouwbare gegevens verstrekken die als basis voor beleidsvorming en monitoring kunnen dienen.
Het gezondheidsbeleid van de Unie heeft een onmiddellijk effect op de volksgezondheid, het leven van de burgers, op de doeltreffendheid en de veerkracht van de gezondheidszorgstelsels en de goede werking van de interne markt. Het regelgevingskader voor medische producten en technologieën (geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en stoffen van menselijke oorsprong), alsook de wetgeving inzake tabak, de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg en ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid zijn essentieel voor de bescherming van de gezondheid in de EU. Het programma moet derhalve de ontwikkeling, uitvoering en handhaving van het gezondheidsbeleid van de Unie ondersteunen en
op regionaal NUTS-niveau 2
 hoogwaardige, vergelijkbare en betrouwbare gegevens verstrekken die als basis voor beleidsvorming en monitoring kunnen dienen.
Motivering


Maakt duidelijk dat het om het regionale NUTS-niveau 2 gaat.
 Wijzigingsvoorstel 8

Overweging 26






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Grensoverschrijdende samenwerking bij de verstrekking van gezondheidszorg aan patiënten die zich tussen lidstaten verplaatsen, samenwerking op het gebied van de evaluatie van gezondheidstechnologie (EGT) en de Europese referentienetwerken (ERN’s) zijn voorbeelden van gebieden waarop is gebleken dat geïntegreerde werkzaamheden onder de lidstaten een sterke toegevoegde waarde hebben, alsook een groot potentieel om de efficiëntie van de gezondheidszorgstelsels en dus de gezondheid in het algemeen te verbeteren. Het programma moet derhalve activiteiten ondersteunen die dergelijke geïntegreerde en gecoördineerde werkzaamheden mogelijk maken, die op hun beurt de uitvoering bevorderen van praktijken met een groot effect die gericht zijn op het op de meest doeltreffende wijze verdelen van de beschikbare middelen onder de betrokken bevolking en gebieden, teneinde het effect ervan zo groot mogelijk te maken.
Grensoverschrijdende samenwerking bij de verstrekking van gezondheidszorg aan patiënten die zich tussen lidstaten
of Europese Groeperingen voor Territoriale Samenwerking (EGTS)
 verplaatsen, samenwerking op het gebied van de evaluatie van gezondheidstechnologie (EGT) en de Europese referentienetwerken (ERN’s) zijn voorbeelden van gebieden waarop is gebleken dat geïntegreerde werkzaamheden onder de lidstaten
en lokale en regionale overheden
 een sterke toegevoegde waarde hebben, alsook een groot potentieel om de efficiëntie van de gezondheidszorgstelsels en dus de gezondheid in het algemeen te verbeteren. Het programma moet derhalve activiteiten ondersteunen die dergelijke geïntegreerde en gecoördineerde werkzaamheden mogelijk maken, die op hun beurt de uitvoering bevorderen van praktijken met een groot effect die gericht zijn op het op de meest doeltreffende wijze verdelen van de beschikbare middelen onder de betrokken bevolking en gebieden, teneinde het effect ervan zo groot mogelijk te maken.
 Zo zou het programma, zoals het Comité van de Regio's in zijn advies over grensoverschrijdende gezondheidszorg heeft bepleit, moeten zorgen voor “gezondheidscorridors” tussen grensregio's, zodat patiënten en gezondheidswerkers de grens vrijelijk kunnen blijven oversteken tijdens een lockdown en de zorg toegankelijk en gegarandeerd blijft.
Motivering


De EGTS'en zouden in dit verband kunnen worden genoemd, omdat zij bijdragen tot een betere toegang tot diensten, waaronder de gezondheidszorg, in grensregio's en een voorbeeld zijn van grensoverschrijdende samenwerking door lokale en regionale overheden.
Wijzigingsvoorstel 9

Overweging 30






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




 


Om ervoor te zorgen dat al deze doelstellingen op het niveau van de Unie ten uitvoer worden gelegd, moet de Europese Commissie de begroting en het mandaat van de verschillende Europese agentschappen op het vlak van gezondheid versterken, zoals het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding, het Europees Geneesmiddelenbureau, de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid, het Europees Agentschap voor chemische stoffen en het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk. Bovendien moeten de activiteiten van deze agentschappen beter worden gecoördineerd, zodat zij beter kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het EU4Health-programma, en moet hun rol in de governance van dit programma worden vergroot.
Motivering


De Europese Unie beschikt al over een groot aantal instrumenten. Deze moeten versterkt en beter gecoördineerd worden om de crisisresponscapaciteit van de EU bij gezondheidscrises te vergroten en het gezondheidsniveau van de Europese burgers te verbeteren.
 Wijzigingsvoorstel 10

Overweging 31






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Gezien de specifieke aard van de doelstellingen en acties in het kader van het programma, zijn de respectieve bevoegde autoriteiten van de lidstaten in sommige gevallen het best geplaatst om de daarmee samenhangende activiteiten uit te voeren. Die autoriteiten, die door de lidstaten zelf zijn aangewezen, moeten daarom voor de toepassing van artikel 195 van het Financieel Reglement worden beschouwd als de kenbaar gemaakte begunstigden en de subsidies moeten aan dergelijke autoriteiten worden toegekend zonder voorafgaande bekendmaking van oproepen tot het indienen van voorstellen.
Gezien de specifieke aard van de doelstellingen en acties in het kader van het programma, zijn de respectieve bevoegde autoriteiten van de lidstaten
en de voor de gezondheidszorg bevoegde lokale en regionale overheden
 in sommige gevallen het best geplaatst om de daarmee samenhangende activiteiten uit te voeren. Die autoriteiten, die door de lidstaten zelf zijn aangewezen, moeten daarom voor de toepassing van artikel 195 van het Financieel Reglement worden beschouwd als de kenbaar gemaakte begunstigden en de subsidies moeten aan dergelijke autoriteiten worden toegekend zonder voorafgaande bekendmaking van oproepen tot het indienen van voorstellen.
Motivering


Wijst op de rol van de lokale en regionale overheden op het gebied van de gezondheidszorg.
 Wijzigingsvoorstel 11

Overweging 40






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Dit programma weerspiegelt het belang van de strijd tegen klimaatverandering in overeenstemming met de toezeggingen van de Unie om de Overeenkomst van Parijs en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties uit te voeren, en zal ertoe bijdragen dat klimaatactie in alle beleidsdomeinen van de Unie wordt geïntegreerd en dat het algemene streefdoel van
25 %
 van de EU-begrotingsuitgaven voor de ondersteuning van klimaatdoelstellingen wordt bereikt. Bij de voorbereiding en de uitvoering van het programma zullen relevante acties worden vastgesteld en bij de tussentijdse evaluatie zullen deze opnieuw worden beoordeeld.
Dit programma weerspiegelt het belang van de strijd tegen klimaatverandering in overeenstemming met de toezeggingen van de Unie om de Overeenkomst van Parijs en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties uit te voeren, en zal ertoe bijdragen dat klimaatactie in alle beleidsdomeinen van de Unie wordt geïntegreerd en dat het algemene streefdoel van
30 %
 van de EU-begrotingsuitgaven voor de ondersteuning van klimaatdoelstellingen wordt bereikt. Bij de voorbereiding en de uitvoering van het programma zullen relevante acties worden vastgesteld en bij de tussentijdse evaluatie zullen deze opnieuw worden beoordeeld.
Motivering


Verhoging van het percentage voor klimaatdoelstellingen.
Wijzigingsvoorstel 12

Overweging 42






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




De uitvoering van het programma moet als dusdanig de verantwoordelijkheid van de lidstaten inzake de bepaling van hun gezondheidsbeleid, en inzake de organisatie en de verstrekking van gezondheidsdiensten en geneeskundige verzorging eerbiedigen.
De uitvoering van het programma moet als dusdanig de verantwoordelijkheid van de lidstaten
— en eventueel ook die van de regio’s en andere bij de bepaling van het gezondheidsbeleid betrokken bestuurslagen —
 inzake de bepaling van hun gezondheidsbeleid, en inzake de organisatie en de verstrekking van gezondheidsdiensten en geneeskundige verzorging eerbiedigen.
 Motivering


Het gaat erom de verschillende actoren die bij de vaststelling van het gezondheidsbeleid betrokken zijn te benoemen.
Wijzigingsvoorstel 13

Artikel 3, lid 3






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




de gezondheidszorgstelsels en het zorgpersoneel versterken, onder meer door digitale transformatie en door meer geïntegreerde en gecoördineerde werkzaamheden tussen de lidstaten, het continu toepassen van beste praktijken en het delen van gegevens, om het algemene niveau van de volksgezondheid te verhogen.
de gezondheidszorgstelsels en het zorgpersoneel versterken, onder meer door digitale transformatie en door meer geïntegreerde en gecoördineerde werkzaamheden tussen de lidstaten
en de lokale en regionale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de volksgezondheid, door de coördinatie van de gezondheids- en medisch-sociale actoren in gebieden waar de bevolking geconcentreerd is, door
 het continu toepassen van beste praktijken en het delen van gegevens, om het algemene niveau van de volksgezondheid te verhogen.
Motivering


Wijst op de belangrijke rol van lokale gezondheidsactoren.
 10)


de bijdrage van de Unie aan internationale en wereldwijde gezondheidsinitiatieven ondersteunen.
Motivering


Spreekt voor zich.
Wijzigingsvoorstel 15

Artikel 5






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR





1.   De financiële middelen voor de uitvoering van het programma voor de periode 2021-2027 bedragen 1 946 614 000  EUR in lopende prijzen.
1.   De financiële middelen voor de uitvoering van het programma voor de periode 2021-27 bedragen 10 398 000 000  EUR in lopende prijzen
(9 370 000 000  EUR in constante prijzen).
Motivering


Spreekt voor zich.
Wijzigingsvoorstel 16

Artikel 16






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




De Commissie raadpleegt de gezondheidsautoriteiten van de lidstaten in de Stuurgroep voor gezondheidsbevordering, ziektepreventie en het beheersen van niet-overdraagbare ziekten over de werkplannen voor en de prioriteiten, de strategische oriëntatie en de uitvoering van het programma.
De Commissie raadpleegt de gezondheidsautoriteiten van de lidstaten
op nationaal niveau of, in het geval van gedeelde bevoegdheden, op regionaal en lokaal niveau
 in de Stuurgroep voor gezondheidsbevordering, ziektepreventie en het beheersen van niet-overdraagbare ziekten over de werkplannen voor en de prioriteiten, de strategische oriëntatie en de uitvoering van het programma.
Hierbij betrekt zij lokale en regionale overheden met bevoegdheden op het gebied van de volksgezondheid.
Motivering


Wijst op de rol van de lokale en regionale overheden op het gebied van de volksgezondheid.
 Wijzigingsvoorstel 17

Bijlage I, onder g), punt i)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




ondersteuning van acties voor kennisoverdracht en van samenwerking op Unieniveau om bij te dragen aan nationale hervormingsprocessen ter verbetering van de doeltreffendheid, toegankelijkheid, duurzaamheid en veerkracht, met name om de uitdagingen aan te pakken die in het kader van het Europees Semester zijn vastgesteld, om de eerstelijnszorg en de integratie van de zorg te versterken, en om te streven naar universele gezondheidszorg en gelijke toegang tot gezondheidszorg;


ondersteuning van acties voor kennisoverdracht en van samenwerking op Unieniveau,
in overleg met de lokale en regionale overheden die verantwoordelijk zijn voor de volksgezondheid,
 om bij te dragen aan nationale hervormingsprocessen ter verbetering van de doeltreffendheid, toegankelijkheid, duurzaamheid en veerkracht, met name om de uitdagingen aan te pakken die in het kader van het Europees Semester zijn vastgesteld, om de eerstelijnszorg en de integratie,
coördinatie en afstemming
 van de zorg te versterken, en om te streven naar universele gezondheidszorg en gelijke toegang tot gezondheidszorg;






Motivering


Het is belangrijk dat lokale en regionale overheden nauwer worden betrokken bij nationale hervormingen en bij maatregelen in het kader van het Europees semester.
Wijzigingsvoorstel 18

Bijlage I, onder g), punt v)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




audits van de paraatheids- en responsregelingen van de lidstaten (onder andere op het gebied van crisisbeheer, antimicrobiële resistentie en vaccinatie);


audits van de paraatheids- en responsregelingen van de lidstaten
en eventueel van decentrale overheden
 (onder andere op het gebied van crisisbeheer, antimicrobiële resistentie en vaccinatie);






Motivering


Lokale en regionale overheden spelen ook een rol.
 Wijzigingsvoorstel 19

Bijlage I, onder g), punt vi)








Door de Europese Commissie voorgestelde tekst






Wijzigingsvoorstel van het CvdR






ondersteuning van de opwaartse convergentie van de prestaties van nationale stelsels door middel van de ontwikkeling van indicatoren, analyse en kennisbemiddeling en het organiseren van stresstests van nationale gezondheidszorgstelsels;


ondersteuning van de opwaartse convergentie van de prestaties van nationale stelsels door middel van de ontwikkeling van indicatoren, analyse en kennisbemiddeling en het organiseren van stresstests van nationale gezondheidszorgstelsels
, en betrekt hierbij de lokale en regionale overheden die verantwoordelijk zijn voor de volksgezondheid
;






Motivering


Wijst op de rol van de lokale en regionale overheden op het gebied van de volksgezondheid.
Wijzigingsvoorstel 20

Bijlage I, onder g), punt ix)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




ondersteuning van de vaststelling en uitvoering van programma’s om de lidstaten te helpen met hun acties ter verbetering van de gezondheidsbevordering en ziektepreventie (voor overdraagbare en niet-overdraagbare ziekten);


ondersteuning van de vaststelling en uitvoering van programma’s om de lidstaten
en decentrale overheden
 te helpen met hun acties ter verbetering van de gezondheidsbevordering en ziektepreventie (voor overdraagbare en niet-overdraagbare ziekten)
, zodat hun acties de nodige ondersteuning kunnen krijgen bij de vaststelling en uitvoering van acties die speciaal op hun volksgezondheidsprofiel zijn afgestemd.
Motivering


Lokale en regionale overheden zijn in veel lidstaten verantwoordelijk voor deze acties en zouden door deze programma's moeten worden ondersteund.
 Wijzigingsvoorstel 21

Bijlage I, onder g), punt x)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




ondersteuning van de acties van de lidstaten om gezonde en veilige stads-, werk- en schoolomgevingen te creëren, om gezonde levenskeuzes mogelijk te maken en om gezonde voedingspatronen te bevorderen, rekening houdend met de behoeften van kwetsbare groepen;


ondersteuning van de acties van de lidstaten
en decentrale overheden
 om gezonde en veilige stads-, werk- en schoolomgevingen te creëren, om gezonde levenskeuzes mogelijk te maken en om gezonde voedingspatronen te bevorderen, rekening houdend met de behoeften van kwetsbare groepen;






Motivering


Lokale en regionale overheden zijn in veel lidstaten verantwoordelijk voor deze acties.
Wijzigingsvoorstel 22

Bijlage I, onder g), punt xii)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




ondersteuning voor de lidstaten om de administratieve capaciteit van hun gezondheidszorgstelsels te versterken door middel van benchmarking, samenwerking en de uitwisseling van beste praktijken;


ondersteuning voor de lidstaten
en eventueel decentrale overheden
 om de administratieve capaciteit van hun gezondheidszorgstelsels te versterken door middel van benchmarking, samenwerking en de uitwisseling van beste praktijken;






Motivering


Lokale en regionale overheden spelen ook een rol.
Wijzigingsvoorstel 23

Bijlage I, onder k), punt iii)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




communicatie om ziektepreventie en gezonde levensstijlen te bevorderen, in samenwerking met alle betrokken actoren
op
 nationaal, internationaal en Unie niveau.
communicatie om ziektepreventie en gezonde levensstijlen te bevorderen, in samenwerking met alle betrokken actoren
, afgestemd op lokaal, regionaal,
 nationaal, internationaal en Unieniveau.
Motivering


Herinnert aan de rol van de verschillende lokale niveaus.
 Wijzigingsvoorstel 24

Bijlage I, onder l) (nieuw)






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




 










l)






Gemeenschappelijke uitdagingen voor de gezondheidszorg










i)






steun voor maatregelen om gemeenschappelijke uitdagingen voor de gezondheidszorg aan te pakken, zoals ongelijkheden op gezondheidsgebied, toegang tot zorg, migratie, vergrijzing, veiligheid van patiënten en hoogwaardige gezondheidszorg op lokaal, regionaal, nationaal en EU-niveau;














ii)






steun voor investeringen in de Europese productie van materialen en producten die nodig zijn bij de bestrijding van pandemieën;














iii)






steun voor investeringen in de aanpassing en modernisering van ziekenhuizen om de consistentie en de afstemming van de zorg in de regio's te waarborgen.
Motivering


Die acties moeten worden opgenomen in de lijst van acties voor het programma.
Wijzigingsvoorstel 25

Bijlage II, deel A, punt I






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Kwaliteit en volledigheid van de paraatheids- en reactieplanningen van de EU
en
 de lidstaten voor ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid


Kwaliteit en volledigheid van de paraatheids- en reactieplanningen van de EU, de lidstaten
en eventueel de decentrale overheden
 voor ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid






Motivering


Lokale en regionale overheden spelen ook een rol.
Wijzigingsvoorstel 26

Bijlage II, deel A, punt III.
Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Aantal acties en beste praktijken die rechtstreeks bijdragen aan doelstelling voor duurzame ontwikkeling 3.4 per lidstaat


Aantal acties en beste praktijken die rechtstreeks bijdragen aan doelstelling voor duurzame ontwikkeling 3.4 per lidstaat
, eventueel met inbegrip van beste praktijken op lokaal en regionaal niveau.
Motivering


Spreekt voor zich.
Wijzigingsvoorstel 27

Bijlage II, deel A, punt IV






Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Toepassing van beste praktijken door EU-lidstaten


Toepassing van beste praktijken door EU-lidstaten
en de lokale en regionale overheden die verantwoordelijk zijn voor de volksgezondheid.
 Motivering


Wijst op de rol van de lokale en regionale overheden op het gebied van de volksgezondheid.
Wijzigingsvoorstel 28

Bijlage II, deel B, punt I.
Door de Europese Commissie voorgestelde tekst


Wijzigingsvoorstel van het CvdR




Aantal lidstaten met een verbeterde paraatheids- en reactieplanning


Aantal lidstaten,
en eventueel decentrale overheden,
 met een verbeterde paraatheids- en reactieplanning






Motivering


Lokale en regionale overheden spelen ook een rol.
II.   BELEIDSAANBEVELINGEN

HET EUROPEES COMITÉ VAN DE REGIO’S








1.
wijst er eens te meer op dat het prioriteit wil geven aan “bescherming van de volksgezondheid op Europees niveau en lokale en regionale overheden ondersteunen in de strijd tegen kanker en epidemieën door middel van grensoverschrijdende samenwerking en modernisering van de gezondheidszorgstelsels”.
2.
Het Commissievoorstel doet recht aan het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel.
3.
Het CvdR betreurt de ernstige gevolgen van de COVID-19-pandemie. Deze konden niet worden voorzien, maar door nauwe samenwerking en met geconsolideerde mechanismen is het wel mogelijk ze weer te boven te komen.
4.
Gemeenten, steden, lokale overheden en openbare instellingen staan in de frontlinie bij de bestrijding van de COVID-19-pandemie, waarbij zij sanitaire maatregelen (aankoop van medisch materiaal, aanwerving van medisch personeel enz.) en noodmaatregelen nemen om de verschillende aspecten — van sociale, economische of logistieke aard — van de pandemie aan te pakken.
5.
De Europese instellingen moeten binnen het kader van hun bevoegdheden krachtige maatregelen nemen, door middel van speciaal op de COVID-19-crisis gerichte initiatieven, en terugkoppelen over hun ervaringen om goed voorbereid te zijn op een toekomstige gezondheidscrisis. Bij de voorbereiding en uitvoering van deze maatregelen moet worden samengewerkt met de nationale en lokale autoriteiten die bevoegd zijn op het gebied van de volksgezondheid.
6.
 Volgens de Eurobarometer 2017 drong ruim 70 % van de Europeanen aan op een grotere rol van de EU op het gebied van de volksgezondheid.
7.
Dit belangrijke financieringsprogramma voor de volksgezondheid in de periode 2021-2027 moet maatregelen ondersteunen voor de aanpak van gemeenschappelijke uitdagingen op de lange termijn van het volksgezondheidsbeleid in de EU en de lidstaten. Daarbij gaat het met name om het anticiperen op soortgelijke crises, ongelijkheden op gezondheidsgebied, toegang tot zorg, migratie, vergrijzing, patiëntveiligheid en hoogwaardige gezondheidszorg op lokaal, regionaal, nationaal en EU-niveau.
8.
Het EU4Health-programma moet niet alleen gericht zijn op crisisbeheer, maar dient ook de veerkracht van de gezondheidszorgstelsels te vergroten, innovatie in de gezondheidszorg te bevorderen en gezondheidspreventie en -bevordering als instrument voor duurzame ontwikkeling te integreren en aldus, via de na COVID 19 te nemen herstelmaatregelen, aanzienlijk bij te dragen tot een betere volksgezondheid in de EU.
De gezondheid van de burgers van de Unie, een grondrecht









9.
Sinds op 10 maart 2020 de COVID-19-pandemie begon, maakt de Europese Unie een crisis door met enorme gevolgen voor de burgers en hun gezondheid.
10.
De gezondheidszorg zou moeten bijdragen aan het Europees sociaal model, en met name aan de Europese pijler van sociale rechten.
11.
Gezondheid is een van de grondrechten en daarnaast een dienst van algemeen belang, en mag niet als een verhandelbare dienst worden behandeld.
12.
Het aanpakken van ongelijkheden op gezondheidsgebied, die het gevolg zijn van vermijdbare sociale ongelijkheden, is een belangrijke doelstelling en een doeltreffend middel voor beter werkende gezondheidsveiligheids- en gezondheidszorgstelsels.
Doelstellingen en rol van het EU4Health-programma









13.
 Het budget van 1,7 miljard euro dat de Europese Raad op 20 juli 2020 in het vooruitzicht stelde voor het EU4Health-programma — dat bedoeld is om de gezondheidsbeveiliging en de preventie te versterken, de capaciteit in de gezondheidszorg beter te coördineren en de EU voor te bereiden op toekomstige gezondheidscrises — schiet tekort om deze doelen te verwezenlijken.
14.
Gezien het belangrijke beginsel “gezondheid op alle beleidsgebieden” moet dit programma gecoördineerd worden met andere EU-programma’s, met name het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en het Cohesiefonds voor medische infrastructuur, Horizon Europa voor onderzoek en innovatie op gezondheidsgebied, en het ESF + voor het opleiden en ondersteunen van kwetsbare groepen bij de toegang tot de gezondheidszorg. Ook moet bij het gebruik van deze fondsen gezorgd worden voor synergie.
15.
Het voorstel van de Commissie om ook voor de volgende begrotingsperiode 2021-2027 een specifiek gezondheidsprogramma op te zetten is een goede zaak, maar helaas is de aanvullende financiering van 7,7 miljard EUR, die de Commissie voorstelde voor het EU4Health-programma als onderdeel van het herstelplan voor Europa getiteld “Lessen trekken uit de crisis en de strategische uitdagingen van Europa aanpakken”, door de Europese Raad verlaagd, hetgeen indruist tegen de ambities van dit programma.
16.
Dankzij het EU4Health-programma zou de EU zich kunnen voorzien van meer en doeltreffendere instrumenten om samen met de lidstaten snel, doortastend en gecoördineerd op te treden, met medewerking van lokale en regionale overheden met bevoegdheden op het gebied van de volksgezondheid. Op die manier kan zij zich voorbereiden op crises en deze beheren, maar ook de algemene werking en de prestaties van de gezondheidsstelsels van de EU verbeteren.
17.
 Het is van essentieel belang dat de EU investeringsprogramma’s op het gebied van onderzoek, de productie van farmaceutische producten en de bescherming van het grote publiek ondersteunt en zo haar ambities kracht bijzet.
18.
Het programma heeft ook als doel om reserves op te bouwen van geneesmiddelen en medische apparatuur, personeel en gezondheidsdeskundigen en om technische bijstand te verlenen.
19.
In het licht van de ervaringen die met de COVID-19-pandemie zijn opgedaan, zou de EU omvangrijke middelen moeten uittrekken om beter in staat te zijn gevaren en crises op het gebied van de volksgezondheid te voorkomen, zich daarop voor te bereiden en erop te reageren. Ook zou zij de samenwerking tussen de lidstaten op dit gebied een impuls moeten geven. Tegelijkertijd mogen de maatregelen van de EU om de volksgezondheid te verbeteren en ziekten te voorkomen geen lagere prioriteit krijgen.
20.
Met inachtneming van de autonomie van de lidstaten inzake de opzet, organisatie en financiering van gezondheidsdiensten moet de EU verschillende vormen van samenwerking op het gebied van grensoverschrijdende gezondheidszorg blijven financieren, zoals de Europese referentienetwerken (ERN’s) voor zeer gespecialiseerde behandelingen en de behandeling van zeldzame ziekten, de evaluatie van gezondheidstechnologie (EGT) en de ontwikkeling van digitale werkmethoden in de gezondheidszorg. Ook zijn grote inspanningen nodig voor de aanpak van resistentie tegen antibiotica, een bedreiging voor de volksgezondheid die zowel Europese als mondiale samenwerking vereist.
21.
Een van de doelstellingen van het EU-gezondheidsprogramma is om vroegtijdige sterfte in 2030 met een derde te hebben teruggebracht. Dat kan worden bereikt door niet-overdraagbare ziekten — waaronder kanker, hart- en vaatziekten, diabetes en geestelijke gezondheidsproblemen — te bestrijden door middel van betere diagnoses, preventie en zorg.
Oproep tot samenwerking









22.
 Het EU4Health-programma moet dusdanig worden opgezet dat het regionale systemen versterkt door de financiering van initiatieven zoals: specifiek op elk afzonderlijk land toegesneden steun en advies om de gezondheidszorg te verbeteren; opleiding van gezondheidswerkers die in de hele EU kunnen worden ingezet; beoordeling van de paraatheids- en responsregelingen van de lidstaten; klinische proeven om de ontwikkeling van geneesmiddelen en vaccins te versnellen; samenwerking met grensoverschrijdende partners; alsmede studies, gegevensverzameling en benchmarking.
23.
De Europese Commissie heeft al waardevolle maatregelen genomen om de EU in staat te stellen meer steun te bieden, wat van essentieel belang is om de zware taak van de lidstaten bij de aanpak van de huidige COVID-19-crisis enigszins te verlichten.
24.
Gendergelijkheid moet de nodige aandacht krijgen bij het uitwerken en analyseren van maatregelen binnen het nieuwe EU4Health-programma.
25.
De maatregelen in het kader van het nieuwe EU4Health-programma moeten de ontwikkeling van een vanuit milieu- en sociaal oogpunt duurzame samenleving ten goede komen.
26.
De regio’s van de EU en andere EU-actoren zouden moeten samenwerken en zo moeten zorgen voor een betere uitvoering van de verschillende onderdelen van het EU-gezondheidsprogramma en van de acties uit de mededeling van de Europese Commissie over de kortetermijnparaatheid van de EU op gezondheidsgebied voor COVID-19-uitbraken.
27.
De capaciteiten van de EU-instellingen op het gebied van gezondheidsinterventie en crisisbeheer zijn dringend aan versterking toe, onder andere door middel van een rechtstreekse inbreng van lokale en regionale gezondheidsstructuren.
28.
De nationale gezondheidsstelsels moeten efficiënter en veerkrachtiger worden door: investeringen in programma's voor ziektepreventie te stimuleren, de uitwisseling van goede praktijken te ondersteunen, internationale samenwerking te bevorderen en de toegang tot de gezondheidszorg te verbeteren.
29.
 Het programma heeft tot doel de door de pandemie aan het licht gebrachte gebreken te verhelpen en de lidstaten zijn dan ook in de eerste plaats verantwoordelijk voor het gezondheidsbeleid, waarbij de EU de nationale maatregelen kan aanvullen en ondersteunen en wetgeving voor specifieke sectoren kan aannemen.
30.
In de EU moet worden samengewerkt bij de ontwikkeling, productie en distributie van vaccins in het kader van het programma Horizon Europa.
31.
Gezien hun essentiële rol op het gebied van gezondheid, preventie en begeleiding moeten decentrale overheden meer betrokken worden bij het beheer van de gezondheidsstelsels en bij de vaststelling van de prioriteiten en de uitvoering van het programma. Een systeem ter verbetering van de volksgezondheid, van preventie tot de afstemming van de zorg, werkt alleen efficiënt als het wordt afgestemd op de specifieke gegevens over de volksgezondheid in elke regio.
Brussel, 14 oktober 2020.
De voorzitter van het Europees Comité van de Regio's

Apostolos TZITZIKOSTAS




(12)  Conclusies van de Raad betreffende de gemeenschappelijke waarden en beginselen van de gezondheidsstelsels van de Europese Unie (PB C 146 van 22.6.2006, blz. 1)

(12)  Conclusies van de Raad betreffende de gemeenschappelijke waarden en beginselen van de gezondheidsstelsels van de Europese Unie (PB C 146 van 22.6.2006, blz. 1).
