Faktablad om Europeiska unionen : oktober 2019.
Stappenplan voor een efficiënt hulpbronnengebruik in Europa In juli 2008 legde de Commissie een pakket maat- regelen en voorstellen voor inzake duurzame consumptie en productie (DCP) en duurzaam in- dustriebeleid (DIB) (COM(2008)0397), waarmee zij beoogt de milieuprestaties van producten gedu- rende de hele levenscyclus te verbeteren alsook de bewustmaking van de consumenten en de vraag naar duurzame goederen en productietechnolo- gieën te vergroten, innovatie van de industrie in de EU te stimuleren en internationale aspecten aan de orde te stellen. Deze voorstellen borduren voort en vormen een aanvulling op bestaand beleid van de EU zoals het geïntegreerd productbeleid (GPB) waarmee voor het eerst de levenscyclusbenadering (LCB) officieel werd geïntroduceerd in het Europees beleid. Het doel van de LCB is het vinden van po- tentiële verbeteringen voor goederen en diensten waardoor de invloed op het milieu wordt verkleind en het gebruik van hulpbronnen in alle stadia van de levenscyclus van een product of dienst wordt te- ruggebracht (grondstoffen/aanvoerketen/product- gebruik/levenseinde van een product: de effecten van verwijdering en mogelijkheden voor recycling of hergebruik). Het actieplan voor duurzame con- sumptie en productie heeft geleid tot initiatieven op de volgende gebieden: uitbreiding van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp, herziening van de mili- eukeurverordening, herziening van de verordening betreffende milieubeheer- en milieuauditsysteem, wetgeving inzake groene overheidsopdrachten, het stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa en het actieplan inzake eco-innovatie. Deze instrumenten maken integraal deel uit van de nieuwe strategie voor duurzame ontwikkeling (SDO) van de EU. Deze strategie is in 2009 herzien, wat heeft geleid tot de versterkte, aanhoudende ver- Voortbouwend op het Europa 2020-kerninitiatief inzake een efficiënt hulpbronnengebruik, waarin wordt opgeroepen tot een strategie voor het defi- niëren van doelstellingen voor efficiënt hulpbron- nengebruik op de middellange en lange termijn en de manieren om dit te bereiken, is in 2011 het stappenplan voor een efficiënt hulpbronnengebruik in Europa gelanceerd. Het omvat middelen om het hulpbronnengebruik efficiënter te maken en eco- nomische groei los te koppelen van het hulpbron- nengebruik en het milieueffect ervan (zie ook 2. 5. 6 over efficiënt hulpbronnengebruik en de circulaire economie). C. Milieu- en energie-etikettering Etikettering biedt essentiële informatie die de con- sument in staat stelt een weloverwogen keuze te maken. De Europese milieukeur is een regeling op vrijwillige basis die in 1992 tot stand is gebracht om bedrijven aan te moedigen producten en diensten op de markt te brengen die aan bepaalde milieu- criteria voldoen.  De criteria worden vastgesteld en herzien door het Bureau voor de milieukeur van de Europese Unie (BMEU), dat eveneens verantwoorde- lijk is voor de eisen ten aanzien van de beoordeling van en het toezicht op de naleving van de criteria. Zij worden in het Publicatieblad van de Europese Unie gepubliceerd. Producten en diensten waaraan de milieukeur is toegekend, zijn voorzien van het bloemlogo waaraan consumenten — zowel open- bare als particuliere inkopers — ze gemakkelijk kun- nen herkennen. Tot dusver is de keur toegekend aan reinigingsmiddelen, apparatuur, papierproducten, kleding, huis- en tuinartikelen, smeermiddelen en diensten zoals toeristenaccomodaties. De criteria voor de milieukeur zijn niet gebaseerd op één en- 301 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT kele factor, maar op studies naar de milieueffecten van een product of dienst gedurende de volledige levensduur ervan. Met de herziening van de mi- lieukeurverordening (EG nr. 66/2010) van 2008 is beoogd het gebruik van de vrijwillige milieukeur- regeling te bevorderen door de voorschriften ervan minder duur te maken en met minder administratie- ve rompslomp te omgeven. Io 30 juni 2017 presenteerde de Commissie de con- clusies van haar evaluatie (geschiktheidscontrole) van de milieukeurverordening. Hierin werd gecon- stateerd dat deze verordening relevant en in grote lijnen samenhangend is en Europese meerwaarde oplevert. Er werd evenwel ook geconcludeerd dat de verordening slechts gedeeltelijk doeltreffend is (zij maakt betere milieuprestaties van producten met de keur mogelijk, maar de criteria zijn wellicht niet adequaat en het gebruik ervan blijft voor sommige productsoorten gering). Ook is zij slechts ten dele efficiënt (aangezien de kosten om eraan te voldoen in sommige gevallen een obstakel voor deelname vormen. Met Richtlijn 92/75/EEG werd voor de hele EU een energie-etiketteringssysteem voor huishou- delijke apparatuur (witgoed) ingevoerd, waarbij po- tentiële consumenten met behulp van etiketten en productbrochures geïnformeerd worden over het energieverbruik van alle beschikbare modellen. Van- af de introductie in 1995 is de energie-etikettering van de EU een breed erkende en gerespecteerde richtlijn geworden voor producenten en consumen- ten. In juni 2010 werd de energie-etiketteringsricht- lijn (2010/30/EG) herzien om de werkingssfeer ervan uit te breiden naar een breder scala producten met inbegrip van producten die energie verbruiken of andere energiegerelateerde producten. Op 15 juli 2015 stelde Commissie voor terug te gaan naar één enkel energielabel met de klassen A tot G.  Met Ver- ordening (EU) 2017/1369 van 4 juli 2017 tot vaststel- ling van een kader voor energie-etikettering en tot intrekking van Richtlijn 2010/30/EU werden nieuwe energie-etiketteringsvoorschriften ingevoerd. Dit betekent concreet dat de schaal van vijf product- groepen (koelkasten, afwasmachines, wasmachines, televisies en lampen) vanaf 2021 wordt aangepast: zo krijgt een product met energie-efficiëntieklasse A+++ zonder wijziging van het energiegebruik na de schaalaanpassing klasse B. De A-klasse zal aan- vankelijk leeg blijven, maar is bedoeld voor nieu- we, energie-efficiëntere modellen. Op deze manier wordt het eenvoudiger voor consumenten om de meest energie-efficiënte producten te kiezen. D. Ecologisch ontwerp De richtlijn inzake ecologisch ontwerp garandeert de technische verbetering van producten. Richt- lijn 2005/32/EG brengt een kader tot stand voor het vaststellen van eisen inzake ecologisch ontwerp voor energieverbruikende producten (EvP) en wij- zigt Richtlijnen 92/42/EEG, 96/57/EG en 2000/55/EG betreffende normen voor de energie-efficiëntie van 302 producten zoals boilers, computers en televisies. On- dertussen heeft de Commissie volgens een comité- procedure een aantal uitvoeringsmaatregelen voor de richtlijn van 2005 afgekondigd. Met de herziening van 2009 (Richtlijn 2009/125/EG) van de richtlijn van 2005 is het toepassingsgebied uitgebreid tot ener- giegerelateerde producten die geen energieverbrui- kende producten zijn; het gaat hier om producten die tijdens het gebruik ervan geen energie verbrui- ken, maar desalniettemin een indirect effect hebben op het energieverbruik, zoals waterverbruikende apparatuur, ramen of isolatiemateriaal. In 2012 heeft de Commissie een beoordeling gepubliceerd van Richtlijn 2009/125/EG waarin werd geconcludeerd dat het niet nodig was de richtlijn inzake ecologisch ontwerp onmiddellijk te herzien, noch de werkings- sfeer ervan uit te breiden tot niet-energiegerelateer- de producten. E. Milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) Het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) van de EU is een beheersinstrument voor bedrijven en andere organisaties waarmee zij hun milieupres- taties kunnen evalueren, rapporteren en verbeteren. Bedrijven kunnen er sinds 1995 van gebruikmaken, hoewel het in het begin uitsluitend beschikbaar was voor bedrijven in industriële sectoren. Sinds 2001 is EMAS echter beschikbaar voor alle economische sec- toren, waaronder publieke en particuliere diensten. In 2009 is de EMAS-verordening ((EG) nr. 1221/2009) herzien en gewijzigd met als doelstelling organisa- ties nog meer aan te moedigen om zich bij EMAS aan te melden. Met de herziening van de EMAS-ver- ordening zijn de toepasbaarheid en geloofwaardig- heid van de regeling verbeterd en de zichtbaarheid en reikwijdte ervan groter geworden.  in 2017 zijn de bijlagen I, II en III van de EMAS-verordening ge- wijzigd in overeenstemming met de herziening van ISO-norm 14001:2015. Verordening (EU) 2017/1505 tot wijziging van deze bijlagen trad op 18/09/2017 in werking. F. Groene overheidsopdrachten (GPP) Het beleid inzake groene overheidsopdrachten is ge- baseerd op vrijwilligheid waarbij overheden worden ondersteund bij de inkoop van producten, diensten en werken met een verminderd milieueffect. Het concept GPP heeft de laatste jaren brede erkenning gekregen als een bruikbaar instrument om de markt voor groenere producten en diensten te sturen en de gevolgen voor het milieu van de activiteiten van de overheidssector te reduceren. Lidstaten imple- menteren GPP met nationale actieplannen (NAP). In twee richtlijnen inzake openbare aanbestedingen uit 2004 (Richtlijn 2004/18/EG en Richtlijn 2004/17/ EG) zijn voor het eerst specifieke verwijzingen op- genomen naar de mogelijkheid om milieucriteria te integreren in het toewijzingsproces bij contracten, bijvoorbeeld door het opnemen van milieueisen bij technische specificaties, het gebruik van eco-eti- kettering of de toepassing van gunningscriteria op basis van milieukenmerken. Met de drie richtlijnen die zijn aangenomen in februari 2014 in het kader van de hervorming van de overheidsopdrachten krachtens de Single Market Act - Richtlijn 2014/24/ EU (de klassieke richtlijn), Richtlijn 2014/25/EU (de richtlijn nutsbedrijven) en Richtlijn 2014/23/EU (de concessierichtlijn) – zullen de betreffende procedu- res eenvoudiger worden doordat de voorwaarden voor bedrijven die willen innoveren worden verbe- terd en een ruimer gebruik van groene overheids- opdrachten wordt gestimuleerd en zo de overgang wordt gesteund naar een hulpbronnenefficiënte en koolstofarme economie. In 2008 heeft de Commissie een mededeling gepu- bliceerd onder de titel „Overheidsopdrachten voor een beter milieu” (COM(2008)0400), waarin een aan- tal maatregelen worden uiteengezet ter ondersteu- ning van de implementatie van GPP door lidstaten en individuele aanbestedende diensten. Naar aan- leiding hiervan zijn voor de Europese Unie GPP-cri- teria ontwikkeld als onderdeel van de GPP-benade- ring op vrijwillige basis. Tot op heden zijn 21 reeksen GPP-criteria gepubliceerd voor specifieke sectoren zoals transport, IT-apparatuur voor kantoor, schoon- maakmiddelen en -diensten, de bouw, isolatiemate- riaal, en tuinproducten en -diensten. G. Het actieplan inzake eco-innovatie (EcoAP) Het actieplan inzake eco-innovatie dat in decem- ber 2011 door de Commissie is gelanceerd volgt op het actieplan inzake milieutechnologieën (ETAP) (COM(2004)0038) en bouwt voort op de ervaringen die hiermee zijn opgedaan. Met ETAP werd beoogd de ontwikkeling en toepassing van milieutechnolo- gieën te bevorderen en de Europese concurrentie- kracht op dit vlak te versterken.  Het EcoAP is voornamelijk gekoppeld aan het kern- initiatief Innovatie-Unie van de Europa 2020-strate- gie. Hiermee wordt gestreefd naar verruiming van de focus van het innovatiebeleid met groene tech- nieken en eco-innovatie, en wordt beoogd de rol van milieubeleid te benadrukken als factor voor eco- nomische groei. Ook wordt aandacht besteed aan specifieke belemmeringen en kansen voor eco-in- novatie, met name kansen en belemmeringen die buiten het meer algemene innovatiebeleid vallen. Het EcoAP is een breed beleidskader dat uit verschil- lende bronnen kan worden gefinancierd. Van 2014 tot 2020 zal de voornaamste ondersteuning komen van Horizon 2020. Andere bronnen zijn onder meer Europese structuur- en investeringsfondsen zoals het Europees fonds voor regionale ontwikkeling, het LIFE-programma voor milieu- en klimaatactie, COS- ME en het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Een aanzienlijk deel van de financiering die beschikbaar is voor bedrijven die zich bezighouden met eco-in- novatie zal komen uit nieuwe financiële instrumen- ten die zijn ontwikkeld door de Commissie om deze bedrijven schuld- en vermogensfaciliteiten te bie- den. De afgelopen jaren zijn veel doelstellingen van het EcoAP samengekomen in het concept van de cir- culaire economie - een economie die de natuur als leidraad heeft en waarin niets wordt verspild. Eco-in- novatie is van cruciaal belang om de doelstellingen van de circulaire economie te verwezenlijken: indus- triële symbiose of industriële ecologie, ontwerp vol- gens het „van wieg-tot-wieg” -beginsel, innovatieve bedrijfsmodellen, enz. (zie ook 2. 5. 6 over efficiënt hulpbronnengebruik en de circulaire economie). Rol van het Europees Parlement Het Parlement heeft bij vele gelegenheden zijn steun uitgesproken voor het actieplan voor duur- zame consumptie en productie en voor onderdelen van het actieplan. Bij de herziening in 2009 van de richtlijn inzake ecologisch ontwerp heeft het Parle- ment het concept van levensloopanalyse, en met name de notie van hulpbronnen- en materiaaleffici- entie, met succes versterkt. Het Parlement is er ook in geslaagd gedetailleerde bepalingen in te voegen over kleine en middelgrote bedrijven en over con- sumenteninformatie. Het Parlement heeft ook een verruiming van de richtlijn met energiegerelateerde producten krachtig ondersteund. Het Parlement heeft een belangrijke rol gespeeld bij de succesvolle introductie van bepalingen ten behoeve van een groener aanbestedingsbeleid in de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten. Bij de laatste herziening van de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten die is aangenomen in 2014, heeft het Parlement onder meer steun verleend aan de introductie van een nieuwe maatstaf voor de „economisch voordeligste inschrijving” (EVI) tijdens de toekenningsprocedure.  Dit stelt overheden in staat meer nadruk te leggen op kwaliteit, milieuo- verwegingen, sociale aspecten en innovatie, terwijl tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de prijs en de levenscycluskosten van wat wordt verworven. Op 24 januari 2006 ondertekende het Parlement een EMAS-verklaring, waarin het zich ertoe verbond ervoor te zorgen dat zijn werkzaamheden in over- eenstemming zijn met de geldende beste praktijken inzake milieubeheer. In 2007 verkreeg het Parlement het ISO 14001. 2004-certificaat en de EMAS-registra- tie. Het Parlement past ook het beleid inzake groene overheidsopdrachten toe. Het actieplan inzake eco-innovatie is door het Par- lement verwelkomd in de resolutie van 17 oktober 2013. Het Parlement legde daarbij de nadruk op de potentiële synergievoordelen van eco-innovatie bij het creëren van duurzame banen, milieubescher- ming en het terugbrengen van economische afhan- kelijkheid. Bovendien worden in de resolutie de ho- rizontale effecten van het beleid van eco-innovatie 303 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT benadrukt, alsook de noodzaak om eco-innovatie te integreren in alle beleidsterreinen. In deze context heeft het Parlement de financieringsmogelijkheden van eco-innovatie in het kader van Horizon 2020, COSME, LIFE en het gemeenschappelijk landbouw- beleid verwelkomd. Daarnaast heeft het de rol be- nadrukt van nieuwe financiële EU-instrumenten als middelen om de kerninitiatieven „Innovatie-Unie” en „Efficiënt hulpbronnengebruik” in het kader van de Europa 2020-strategie te verwezenlijken. Tijdens de onderhandelingen over het meerjarig fi- nancieel kader voor de periode 2014-2020 heeft het Parlement opgeroepen tot een verhoging van de langetermijnbegroting van de EU voor deze periode in het licht van de ambitieuze doelstellingen die in de Europa 2020-strategie zijn gesteld voor duurza- me groei en banen. Tijdens de onderhandelingen over specifieke programma's is het Parlement erin geslaagd om eco-innovatie toe te voegen aan de investeringsprioriteiten die in aanmerking komen voor financiering uit het Europees Fonds voor regi- onale ontwikkeling. Op 13 juni 2017 heeft het Parlement eveneens een wetgevingsresolutie aangenomen over de vereen- voudiging van energie-etikettering voor huishou- delijke apparaten met een schaal van A tot G, zodat consumenten in staat worden gesteld hun energie- gebruik en de hoogte van hun energierekening te- rug te dringen.  In zijn resolutie van 4 juli 2017 getiteld „Een langere levensduur voor producten: voordelen voor consu- menten en bedrijven”, drong het Parlement er bij de Commissie op aan de informatie over de duurzaam- heid van producten te verbeteren door een vrijwillig Europees keurmerk te overwegen dat met name be- trekking heeft op de duurzaamheid van een product, het ecologisch ontwerp en de mogelijkheid om het product op te waarderen in overeenstemming met de technische vooruitgang en de herstelbaarheid, In juni 2017 heeft het Parlement een studie over GPP gepubliceerd waarin het huidige gebruik en de mo- gelijkheden van GPP in de EU worden onderzocht, in het kader van en in aansluiting op het het EU-ac- tieplan voor de circulaire economie van de Commis- sie. In de studie worden de milieuvoordelen voor burgers benoemd, evenals de positieve effecten op de werkgelegenheid en de Europese economie. In Europese landen is de overheidssector immers goed voor meer dan 25 % van de totale werkgelegenheid. Ieder jaar besteden ruim 250 000 overheidsdiensten in de Unie circa 14 % van het bbp aan de aankoop van werken, leveringen en diensten; Via hun aanbe- stedingsbeleid kunnen overheidsautoriteiten een aanzienlijke bijdrage aan de circulaire economie le- veren, door milieuvriendelijkere producten en ener- gie aan te kopen, functioneel gebruik en hergebruik te verbeteren, en hoogwaardige recycling aan te moedigen. J Georgios Amanatidis 05/2019 304 2. 5. 8. Chemische stoffen en pesticiden De EU-wetgeving inzake chemische stoffen en pesticiden heeft tot doel de menselijke gezondheid en het milieu te beschermen, en handelsbelemmeringen te voorkomen. De EU-wetgeving in kwestie bestaat uit regels inzake de verkoop en het gebruik van specifieke categorieën chemische stoffen, een pakket geharmoniseerde beperkingen op het in de handel brengen en het gebruik van specifieke gevaarlijke stoffen en preparaten, alsook regels inzake grote ongevallen en de uitvoer van gevaarlijke stoffen. De term „pesticiden” omvat stoffen voor het bestrijden, uitroeien en voorkomen van organismen die schadelijk worden geacht. Het gaat onder andere om biociden en gewasbeschermingsmiddelen (GBM's). Het belangrijkste succes op het niveau van de EU is de Reach-verordening, die de registratie, beoordeling en autorisatie van gevaarlijke stoffen, alsook de beperkingen die daarop van toepassing zijn, reguleert. Rechtsgrond Artikelen 191 tot en met 193 van het Verdrag betref- fende de werking van de Europese Unie (VWEU). Resultaten A.  Registratie, beoordeling, autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen (Reach) Het EU-beleid inzake chemische stoffen onderging met de invoering van Verordening (EG) nr. 1907/2006 (de Reach-verordening) in 2006 een radicale herzie- ning. De verordening trad op 1 juni 2007 in werking en stelde een nieuw rechtskader vast voor de regu- lering, de ontwikkeling, het testen, de productie, het in de handel brengen en het gebruik van chemische stoffen, en verving ongeveer 40 oudere wetgevings- handelingen. Het doel van de Reach-verordening is om mens en milieu beter te beschermen tegen de eventuele risico's van chemische stoffen en om duurzame ontwikkeling te bevorderen. Met Reach kwam er één enkel systeem voor alle chemische stoffen tot stand en werd het onderscheid tussen „nieuwe” (in of na 1981 in de handel gebrachte) chemische stoffen en „bestaande” (voor 1981 in de handel gebrachte) chemische stoffen afgeschaft. Het heeft de bewijslast ten aanzien van de risico's van chemische stoffen van de overheid naar het be- drijfsleven overgeheveld. Bovendien roept het op de gevaarlijkste chemische stoffen te vervangen door geschikte alternatieven. Het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA), dat krachtens deze verordening is opgericht en in Helsinki zetelt, ziet toe op de technische, we- tenschappelijke en administratieve aspecten van Reach, en zorgt voor samenhang in de toepassing ervan. November 2010 was de eerste uiterste da- tum voor bedrijven ter registratie van: i) alle stoffen in hoeveelheden van 1 000 ton of meer per jaar; ii) stoffen die uiterst giftig zijn voor het aquatisch mi- lieu, in hoeveelheden van 100 ton of meer per jaar; en iii) de gevaarlijkste stoffen (CMR's), carcinogeen, mutageen of reproductietoxisch, die in hoeveelhe- den van 1 ton of meer per jaar worden vervaardigd of ingevoerd. Juni 2013 was de uiterste datum om alle stoffen te registreren die in hoeveelheden van 100 tot 1 000 ton per jaar worden vervaardigd of in- gevoerd. Het proces is in juni 2018 afgerond met de registratie van de stoffen die in hoeveelheden van 1 tot 100 ton per jaar in de handel worden gebracht. In februari 2013 publiceerde de Commissie een her- ziening van de Reach-verordening, waarin werd ge- concludeerd dat de Reach-bepalingen niet hoeven te worden gewijzigd, maar dat er wel vooruitgang kan worden geboekt bij het terugdringen van de finan- ciële en administratieve lasten voor het bedrijfsleven en het vinden van alternatieven voor dierproeven.  In 2017 heeft de Commissie in het kader van het pro- gramma voor gezonde en resultaatgerichte regel- geving (Refit) een tweede beoordeling uitgevoerd, waarvan de resultaten in COM(2018)0116 zijn opge- nomen. In de beoordeling wordt geconcludeerd dat Reach in het algemeen doeltreffend is, maar dat er – middels de in het verslag vermelde maatregelen – toch ruimte is voor verdere verbetering, vereen- voudiging en lastenverlichting. Bij de uitvoering van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de hernieuwde EU-strategie voor het industrie- beleid, het actieplan voor de circulaire economie en het zevende milieuactieprogramma. B. Indeling, verpakking en etikettering Om het niveau van de bescherming van de mense- lijke gezondheid en het milieu te verhogen, moeten in de hele EU en de rest van de wereld dezelfde cri- teria worden toegepast voor het identificeren van gevaarlijke chemische stoffen en de aanwezigheid ervan op etiketten vermelden. De in 2008 goedge- keurde Verordening (EG) nr. 1272/2008 betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels heeft tot doel het EU-stelsel af te stem- men op het mondiaal geharmoniseerde classificatie- en etiketteringssysteem voor chemische stoffen van de Verenigde Naties (GHS). De voorgaande richtlij- nen betreffende gevaarlijke stoffen en voorbereidin- gen werden in juni 2015 ingetrokken. 305 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT C. De in- en uitvoer van gevaarlijke stoffen E. Duurzaam gebruik van pesticiden De EU-regels betreffende de in- en uitvoer van ge- vaarlijke chemische stoffen zijn vastgesteld in Ver- ordening (EU) nr. 649/2012, die gericht was op het bevorderen van de gezamenlijke verantwoordelijk- heid voor en samenwerking bij de internationale activiteiten met gevaarlijke chemische stoffen, en op de tenuitvoerlegging van het Verdrag van Rotter- dam inzake de procedure met betrekking tot voor- afgaande geïnformeerde toestemming ten aanzien van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pes- ticiden in de internationale handel. De procedure voor de voorafgaande geïnformeerde toestemming bestaat uit het uitwisselen van informatie over gifti- ge chemische stoffen en het niet mogen uitvoeren van deze stoffen tenzij uitdrukkelijke toestemming van het betrokken invoerende land is gevraagd en verkregen. D.  Zware ongevallen Vernoemd naar de Italiaanse gemeente Seveso, waar in 1976 bij een ongeval op een nabijgelegen industrieterrein dioxine vrijkwam, had de Seve- so-richtlijn 82/501/EEG tot doel grote ongevallen als brand en explosies te voorkomen en de gevolgen van ongevallen die desondanks toch plaatsvinden, te beperken door het opstellen van veiligheids- rapporten en noodplannen, alsook het informe- ren van het algemeen publiek verplicht te stellen. In 1996 werden met de Seveso II-richtlijn (96/82/ EG) betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken nieuwe vereisten ingevoerd ten aanzien van veiligheidsbeheerssystemen, noodplannen en ruimtelijke ordening, en de bepalingen inzake in- specties door de lidstaten aangescherpt. Met deze richtlijn werden de verplichtingen van de EU krach- tens het Verdrag van Espoo inzake de grensover- schrijdende gevolgen van industriële ongevallen in EU-regelgeving gegoten. In het licht van een aantal ernstige industriële ongevallen (Toulouse, Frankrijk; Baia Mare, Roemenië; en Enschede, Nederland), en op basis van onderzoek naar carcinogenen en voor het milieu schadelijke stoffen, werd het toepas- singsgebied van de Seveso-richtlijn (Seveso II) uit- gebreid middels Richtlijn 2003/105/EG. Deze richt- lijn verplicht de lidstaten met name een uitvoerige risicoanalyse te overleggen op basis van mogelijke ongevallenscenario's met aandacht voor risico's in verband met de opslag- en verwerkingsactiviteiten in de mijnbouw en de opslag van pyrotechnische en explosieve stoffen en van ammoniumnitraat en ammoniumnitraatmeststoffen. De door het Parle- ment en de Raad goedgekeurde Seveso III-richtlijn (2012/18/EU) is in juli 2012 bekendgemaakt. Bij deze richtlijn is rekening gehouden met de nieuwe door de VN goedgekeurde internationale indelingen van stoffen, waarmee een betere risicobeoordeling van en omgang met stoffen mogelijk is. Stoffen voor het bestrijden, uitroeien en voorkomen van organismen die schadelijk worden geacht, wor- den samengebracht onder de term „pesticiden”. De term omvat zowel GBM's (die op planten worden gebruikt in de land- en tuinbouw, in parken en tui- nen) als biociden (die bij andere toepassingen wor- den gebruikt, bijvoorbeeld als desinfecteermiddel of om materialen te beschermen). In 2009 is een pes- ticidenpakket goedgekeurd, bestaand uit: Richtlijn 2009/128/EG betreffende duurzaam gebruik van pesticiden, met als doel het beperken van de mili- eu- en gezondheidsrisico's, het handhaven van de gewasproductiviteit en het verbeteren van de con- troles op het gebruik en de distributie van pestici- den; Verordening (EG) nr. 1107/2009 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmid- delen; en Verordening (EG) nr.  1185/2009 betreffen- de statistieken over pesticiden, met regels voor het verzamelen van informatie over de hoeveelheden pesticiden die jaarlijks in iedere lidstaat op de markt worden gebracht en gebruikt. Richtlijn 2009/128/EG verplicht de lidstaten natio- nale actieplannen vast te stellen met kwantitatieve doelstellingen, streefcijfers, maatregelen en tijd- schema's, teneinde de risico's en de gevolgen van het gebruik van pesticiden voor de menselijke ge- zondheid en het milieu te reduceren. Het besproeien van gewassen vanuit de lucht is verboden en in de buurt van bewoonde gebieden mag überhaupt niet worden gesproeid. De verordening, die betrekking heeft op de productie van en vergunningen voor pesticiden, bevat een positieve lijst van goedgekeur- de „werkzame stoffen” (de chemische ingrediënten van pesticiden) voor de gehele EU. Vervolgens wor- den er op nationaal niveau vergunningen afgegeven voor pesticiden. Sinds 2015 bestaat er onenigheid over de verlen- ging van de goedkeuring voor glyfosaat, een van de werkzame stoffen die het meest in breedwerkende herbiciden in de wereld voorkomen. De onenigheid ontstond naar aanleiding van uiteenlopende beoor- delingen van de carcinogene effecten van glyfosaat: het Internationaal Agentschap voor kankeronder- zoek, onderdeel van de Wereldgezondheidsorga- nisatie, deelde glyfosaat in als „waarschijnlijk kan- kerverwekkend voor mensen”, terwijl de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid concludeerde dat het niet waarschijnlijk is dat het product een carci- nogeen risico voor de mens inhoudt. Het Europees Agentschap voor chemische stoffen kwam later tot de conclusie dat glyfosaat niet carcinogeen is. Meer- dere nationale autoriteiten buiten de EU kwamen tot dezelfde beoordeling. De Europese Commissie besloot uiteindelijk in december 2017 om de goed- keuring van glyfosaat voor een periode van vijf jaar te verlengen. 306 F. Biociden In 2013 trad Verordening (EU) nr. 528/2012 in wer- king, gericht op het vereenvoudigen van het auto- ristatiemechanisme en ter vergroting van de rol van het ECHA bij de toetsing van de goedkeuringsdos- siers onder strengere voorwaarden. De inhoud van de wetgeving weerspiegelt wat er in het kader van de vorige regeling was vastgesteld ten aanzien van het toezicht op het op de markt brengen en het ge- bruik van biociden (d. w. z. niet voor de landbouw bestemde pesticiden zoals antibacteriële desin- fecterende middelen en insectensprays), teneinde de daaraan verbonden risico's voor het milieu en de gezondheid van mens en dier onder controle te houden.  Goedkeuring voor deze stoffen wordt uit- sluitend gegeven als deze voorkomen op een po- sitieve lijst, terwijl een verbod geldt voor de meest giftige chemische stoffen, in het bijzonder kanker- verwekkende, voor de vruchtbaarheid schadelijke of met genen of hormonen interfererende stoffen (hormoonontregelaars). Overeenkomstig het be- ginsel van wederzijdse erkenning geldt dat een stof die in één lidstaat is toegelaten, in de gehele Unie mag worden gebruikt. De recente Verordening (EG) nr. 1107/2009 bevat wetenschappelijke criteria voor het bepalen van de hormoonontregelende eigen- schappen van biociden en GBM's. G. Persistente organische stoffen (POP's) Persistente organische stoffen (POP's) zijn chemi- sche stoffen die in het milieu achterblijven vanwe- ge hun resistentie tegen verschillende afbreekpro- cessen (chemische, biologische enzovoorts). Deze stoffen bioaccumuleren door de voedselketen heen en kunnen zo een risico vormen voor de menselijke gezondheid en het milieu. Deze groep van prioritaire verontreinigende stoffen bestaat uit pesticiden (bij- voorbeeld DDT), industriële chemische stoffen (bij- voorbeeld polychloorbifenylen (PCB's)) alsook onbe- doelde nevenproducten van industriële processen (bijvoorbeeld dioxinen en furanen). De EU heeft zich er in internationaal verband (het POP-protocol van Aarhus bij het Verdrag van Genève betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lan- ge afstand (van kracht sinds 2003) en het Verdrag van Stockholm inzake POP's (van kracht sinds 2004)) toe verplicht maatregelen vast te stellen voor con- troles op het gebruik en de in- en uitvoer van POP's. De EU is een stap verder gegaan met Verordening (EG) nr. 850/2004, die een aanvulling vormt op de reeds bestaande Europese wetgeving inzake POP's en deze wetgeving afstemt op de bepalingen van de internationale overeenkomsten ter zake. Op 22 maart 2018 stelde de Commissie een voorstel vast ter herschikking van de POP-verordening. Op 19 februari 2019 hebben de Raad en het Parlement na interinstitutionele onderhandelingen een voorlopig akkoord bereikt, dat onder meer voorziet in de toe- voeging van de brandvertragende decaBDE aan de bijlagen I en IV. De grenswaarde voor „onopzettelijke sporenverontreiniging” in stoffen is vastgesteld op 10 mg/kg. In mengsels en voorwerpen is deze grens- waarde vastgesteld op 500 mg/kg voor de som van alle gebromeerde difenylethers (BDE), met inbegrip van decaBDE. Er is bij de Commissie op aangedron- gen om dezelfde concentratiegrenswaarde vast te stellen voor de totale hoeveelheid van die stoffen in afval. Voor het gebruik van decaBDE zijn er speci- fieke vrijstellingen ingevoerd voor luchtvaartuigen, motorvoertuigen en elektrische en elektronische ap- paratuur, die ook van toepassing zijn op ingevoerde producten.  H. Asbest Asbest is een delfstof met een vezelige structuur, die gevaarlijk is bij inademing. Asbest werd in het verle- den op grote schaal gebruikt voor isolatie en andere doeleinden vanwege zijn grote vuur- en hittebe- stendigheid. Richtlijn 1999/77/EG bevat een verbod op het gebruik van asbest in de EU (van kracht sinds 1 januari 2005). Daarnaast zijn de winning, fabrica- ge en verwerking van asbestproducten verboden krachtens Richtlijn 2003/18/EG. Deze richtlijn ver- plicht de lidstaten verder strategieën voor de verwij- dering van reeds gebruikt asbest te ontwikkelen en uit te voeren. Op basis van dezelfde richtlijn is de EU ook gehouden te werken aan een mondiaal verbod op asbest. I. Detergentia Verordening (EG) nr. 648/2004 harmoniseert de regels voor de biologische afbreekbaarheid van oppervlakteactieve stoffen, de beperkingen en ver- boden ten aanzien van oppervlakteactieve stoffen, de informatie die fabrikanten moeten verschaffen, alsook de etikettering voor de ingrediënten van detergentia. Later (in 2006, respectievelijk 2009 en 2012) werd deze verordening gewijzigd middels Verordening (EG) nr. 907/2006, Verordening (EG) nr. 551/2009 en Verordening (EU) nr. 259/2012, tenein- de nieuwe tests van de biologische afbreekbaarheid toe te voegen, die voor een hoger bescherming- sniveau van het aquatisch milieu moeten zorgen. Daarnaast werd de reikwijdte van de tests uitge- breid naar alle soorten oppervlakteactieve stoffen, zodat de 10 % aan oppervlakteactieve stoffen die voorheen niet onder de wetgeving viel, nu ook is opgenomen. Op het vlak van etikettering zijn de voorschriften uitgebreid naar geurstofbestanddelen die allergieën kunnen veroorzaken. Fabrikanten zijn nu verplicht een volledige lijst van bestanddelen op te geven aan artsen die patiënten met allergieën on- der behandeling hebben. Sinds 30 juni 2013 is er een verbod op het gebruik van fosfaten in wasmiddelen en gelden beperkingen voor de hoeveelheid van an- dere fosforhoudende verbindingen. 307 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT Rol van het Europees Parlement Het Parlement heeft een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van de Reach-verordening. In eerste lezing is een aantal nieuwe bepalingen ingevoegd, met name in het hoofdstuk over de registratie: een gerichte benadering van de gegevensvoorschriften voor bestaande stoffen die in kleinere hoeveelhe- den (1-10 ton) worden geproduceerd, alsmede de benadering van „één stof, één registratie” ter mini- malisering van de kosten, met de mogelijkheid van een „opt-out” in specifieke omstandigheden.  Verder heeft het Parlement bewerkstelligd dat bedrijven verplicht zijn om (in ruil voor een redelijke vergoe- ding) gegevens afkomstig van dierproeven met el- kaar uit te wisselen om duplicatie van experimenten te voorkomen en zo het aantal dierproeven tot een minimum te beperken. Wat betreft het hoofdstuk over autorisatie onderschreef het Parlement een strengere benadering waarbij zeer zorgwekkende stoffen uitsluitend worden toegestaan indien er geen geschikte alternatieven of technologieën voor bestaan. Het Parlement trachtte middels amende- menten zowel innovatie (door middel van tijdsge- bonden vergunningen van vijf jaar) als zekerheid (via een lijst van de gevaarlijkste stoffen) te bevor- deren. Aan het einde van de wetgevingsprocedure kwamen het Parlement en de Raad tot een akkoord over het controversiële thema „autorisatie/vervan- ging”, dat nu de verplichting omvat om te allen tijde een vervangingsplan in te dienen als er geschikte veiligere alternatieven bestaan. Dankzij amendementen van het Parlement zijn er gedurende het lange debat over het pesticidenpak- ket in 2008 voor dat er bufferzones van afdoende omvang zijn ingesteld ter bescherming van aquati- sche organismen, alsook beschermingsmaatregelen voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen, waar- onder een verbod op het gebruik van pesticiden in openbare tuinen, op sport- en recreatieterreinen, schoolpleinen en speelplaatsen, alsook in de onmid- dellijke nabijheid van zorginstellingen. Begin 2013 heeft het Parlement de Commissie aangespoord tot resoluut optreden met betrekking tot het behoud van bijenpopulaties, naar aanleiding van het verslag van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid over de schadelijke gevolgen van bepaalde neoni- cotinoïde insecticiden. In maart 2013 nam het Parle- ment een resolutie aan over aan asbest gerelateerde bedreigingen voor de gezondheid op de werkplek en vooruitzichten op afschaffing van alle bestaande vormen van asbest. Het besluit van het Parlement van 6 februari 2018 betreffende de oprichting van een Bijzondere Com- missie toelatingsprocedure van de Unie voor pes- ticiden (PEST) is genomen naar aanleiding van de bezorgdheid over het risico dat aan de onkruidver- delger glyfosaat is verbonden. De vergunning voor deze onkruidverdelger is in december 2017 door de Commissie vernieuwd voor een periode van vijf jaar.  De Bijzondere Commissie heeft een beoordeling uitgevoerd van: a) de procedure voor de toelating van pesticiden in de EU; b) eventuele fouten in de manier waarop stoffen wetenschappelijk worden beoordeeld en goedgekeurd; c) de rol van de Com- missie bij de verlenging van de vergunning voor glyfosaat; d) mogelijke belangenverstrengelingen in de goedkeuringsprocedure; en e) de rol van de EU-agentschappen, en de vraag of zij over voldoen- de personeel en financiële middelen beschikken om hun taken te kunnen uitvoeren. Op 16 januari 2019 keurde het Parlement in zijn plenaire vergadering het verslag goed van de Bij- zondere Commissie PEST, waarin onder meer de volgende conclusies werden getrokken: het publiek moet toegang krijgen tot studies die in het kader van de vergunningsprocedure worden gebruikt; het EU-kader moet innovatie stimuleren en het gebruik van pesticiden met een laag risico bevorderen; we- tenschappelijke deskundigen moeten studies over de carcinogeniteit van glyfosaat evalueren; en de gegevensvereisten voor GBM's moeten betrekking hebben op de toxiciteit op lange termijn. J Georgios Amanatidis 05/2019 308 2. 6. ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE, BELASTINGEN EN MEDEDINGINGSBELEID ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT 2. 6. 1. De geschiedenis van de Economische en Monetaire Unie De Economische en Monetaire Unie (EMU) is het resultaat van een geleidelijke economische eenwording binnen de EU. De EMU vormt een uitbreiding van de interne markt van de EU, met gemeenschappelijke productvoorschriften en vrij verkeer van goederen, kapitaal, werknemers en diensten. In de eurozone, die momenteel 19 EU- lidstaten omvat, is een gemeenschappelijke munteenheid ingevoerd: de euro. Alle lidstaten van de EU, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk en Denemarken, moeten de euro invoeren nadat zij minstens twee jaar hebben deelgenomen aan EMS II en op voorwaarde dat ze aan de convergentiecriteria voldoen. De Europese Centrale Bank (ECB) stippelt een gemeenschappelijk monetair beleid uit, dat wordt aangevuld met een geharmoniseerd belastingbeleid en een gecoördineerd economisch beleid. De verantwoordelijkheid voor het economische beleid in de EMU ligt niet bij één enkele instantie maar wordt gedeeld door de lidstaten en verscheidene EU-instellingen.  Rechtsgrond • De besluiten van de Europese topbijeenkom- sten van Den Haag (1969), Parijs (1972), Brussel (1978), Hannover (1988), Madrid en Straatsburg (allebei in 1989) en Maastricht (1991-1992); • artikelen 119-144, 219 en 282-284 van het Ver- drag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU); • de aan het VWEU gehechte protocollen betref- fende de overgang naar de derde fase van de Economische en Monetaire Unie, procedures bij buitensporige tekorten en macro-economische onevenwichtigheden, de convergentiecriteria, het recht van het Verenigd Koninkrijk en Dene- marken om geen deel uit te maken van de EMU, het Europees Stelsel van Centrale Banken en de Europese Centrale Bank, alsmede de Eurogroep. Doelstellingen De EMU is het resultaat van een geleidelijke econo- mische eenwording en vormt bijgevolg geen doel op zich. Het bestuur van de EMU is erop gericht duurzame economische groei en de werkgelegen- heid te ondersteunen met behulp van gepaste eco- nomische en monetaire maatregelen en heeft be- trekking op drie grote economische activiteiten: (i) een naar prijsstabiliteit strevend monetair beleid, (ii) de coördinatie van het economisch beleid in de lid- staten en (iii) het veiligstellen van de goede werking van de interne markt. Resultaten In 19 lidstaten van de Europese Unie maakt de euro intussen deel uit van het dagelijkse leven. Op zeker ogenblik zullen ook de andere lidstaten de eenheids- munt invoeren. De euro biedt een aantal onweerleg- bare voordelen: hij verlaagt de kosten van financiële transacties, maakt reizen gemakkelijker, versterkt de rol van Europa op internationaal niveau enzovoort. Geschiedenis van de EMU Op de topbijeenkomst van Den Haag in 1969 leggen de aanwezige staatshoofden een nieuwe doelstel- ling voor de Europese eenwording vast: de Econo- mische en Monetaire Unie (EMU). Onder leiding van de toenmalige Luxemburgse premier, Pierre Werner, wordt er een verslag opgesteld met een stappen- plan voor de totstandbrenging van een echte eco- nomische en monetaire unie binnen een termijn van tien jaar. Het uiteindelijke doel is de volledige liberalisering van het kapitaalverkeer, de onbeperk- te omwisselbaarheid van de valuta's van de lidstaten en de definitieve vastlegging van de wisselkoersen.  Halverwege de jaren '70 van de vorige eeuw veroor- zaken de ineenstorting van het systeem van Bret- ton Woods en het besluit van de regering van de VS om de dollar te laten zweven een golf van instabili- teit op de buitenlandse wisselmarkten waardoor de pariteitsverhoudingen tussen de Europese munten in grote mate op losse schroeven komen te staan. Hierdoor wordt het plan voor de EMU abrupt stilge- legd. In 1972, op de topbijeenkomst van Parijs, probeert de Gemeenschap de monetaire eenmaking op- nieuw vlot te krijgen met de creatie van „de slang in de tunnel”: een mechanisme om de wisselkoers- schommelingen (de „slang”) te beheersen binnen nauwe fluctuatiemarges ten opzichte van de dollar (de „tunnel”). Maar de „monetaire slang” raakt gede- stabiliseerd door de opeenvolgende oliecrisissen, de zwakke dollar en de verschillen tussen het econo- misch beleid van de lidstaten en verliest in minder dan twee jaar tijd de meeste van zijn leden. Uitein- delijk blijft er alleen nog een „Duitse-markzone” over, bestaande uit Duitsland, de Benelux en Denemar- ken. De pogingen om een monetair stabiele zone tot stand te brengen worden in 1978 op de topbijeen- komst in Brussel hervat met de oprichting van het Europees Monetair Stelsel (EMS), dat is gebaseerd op 310 het concept van vaste maar aanpasbare wisselkoer- sen. De valuta's van alle lidstaten, behalve het VK, worden in de eerste versie van dit wisselkoersme- chanisme - ERM I genaamd - opgenomen. Het me- chanisme functioneert als volgt: de wisselkoersen zijn gebaseerd op spilkoersen die worden vastge- steld ten opzichte van de ecu (de Europese munt- eenheid, aanvankelijk de Europese rekeneenheid genoemd), die gelijk is aan het gewogen gemid- delde van de deelnemende valuta's. Aan de hand van de in ecu uitgedrukte spilkoersen wordt er een rooster van bilaterale koersen opgemaakt, waarbij de schommelingen van de valuta's onderling bin- nen een marge van 2,25% aan weerszijden van deze bilaterale koersen moeten blijven (met uitzondering van de Italiaanse lire, waarvoor een marge van 6% geldt). In tien jaar tijd neemt de veranderlijkheid van de wisselkoersen dankzij het EMS aanzienlijk af: de flexibiliteit van het systeem zorgt in combinatie met de politieke wil om de economieën van de lidstaten te doen convergeren, voor een duurzame stabiliteit van de valuta's.  Met de vaststelling van het programma voor de in- terne markt in 1985 wordt het steeds duidelijker dat de mogelijkheden van de interne markt niet volledig kunnen worden benut zolang de vrij hoge transac- tiekosten die aan de omwisseling van de valuta's verbonden zijn en de onzekerheid over de koers- schommelingen, hoe klein die ook mag zijn, blijven bestaan. Bovendien wijzen heel wat economen op wat zij 'de onmogelijke driehoek' noemen: het vrije verkeer van kapitaal, stabiele wisselkoersen en een onafhankelijk monetair beleid in elke lidstaat zijn volgens hen op lange termijn niet verenigbaar. In 1988 richt de Europese Raad van Hannover een comité voor de bestudering van de EMU op, met als voorzitter Jacques Delors, de toenmalige voor- zitter van de Europese Commissie. In 1989 dient het comité zijn verslag in. Hierin stelt het duidelijke maatregelen voor om de EMU in drie fasen tot stand te brengen. Volgens het comité is er met name be- hoefte aan een betere coördinatie van het econo- misch beleid van de lidstaten, regels betreffende de nationale begrotingstekorten en een nieuwe, vol- ledig onafhankelijke instelling die verantwoordelijk is voor het monetaire beleid van de Unie, namelijk de Europese Centrale Bank (ECB). Op basis van het verslag-Delors besluit de Europese Raad van Madrid in 1989 om de eerste fase van de EMU uit te voeren, namelijk de volledige liberalisering van het kapitaal- verkeer tegen 1 juli 1990. In december 1989 roept de Europese Raad van Straatsburg op tot het beleggen van een intergou- vernementele conferentie met als doel na te gaan welke wijzigingen er in het Verdrag moeten worden aangebracht opdat de EMU werkelijkheid kan wor- den. De werkzaamheden van deze intergouverne- mentele conferentie leiden tot het Verdrag betref- fende de Europese Unie, dat in december 1991 tij- dens de Europese Raad in Maastricht formeel wordt goedgekeurd door de staatshoofden en regerings- leiders van de lidstaten en op 7 februari 1992 wordt ondertekend. Het Verdrag voorziet in de totstandbrenging van de EMU in drie fasen: • • • fase 1 (van 1 juli 1990 tot en met 31 december 1993): vrij verkeer van kapitaal tussen de lidsta- ten; fase 2 (van 1 januari 1994 tot en met 31 decem- ber 1998): op elkaar afstemmen van het econo- mische beleid van de lidstaten en verbetering van de samenwerking tussen de nationale cen- trale banken van de lidstaten.  De coördinatie van het monetaire beleid wordt geïnstitutio- naliseerd door de oprichting van het Europees Monetair Instituut (EMI), dat de samenwerking tussen de nationale centrale banken moet ver- sterken en de nodige voorbereidingen moet treffen voor de invoering van de eenheidsmunt. De nationale centrale banken worden tijdens deze fase onafhankelijk; fase 3 (begonnen op 1 januari 1999): de ge- leidelijke invoering van de euro als eenheids- munt van de lidstaten en de instelling van een gemeenschappelijk monetair beleid onder de verantwoordelijkheid van de ECB. Om aan deze fase te kunnen beginnen, moet er een hoge mate van duurzame convergentie zijn bereikt, die wordt getoetst aan een aantal in de verdra- gen vastgelegde criteria. Tijdens deze fase wor- den de begrotingsregels dwingend en kunnen lidstaten die er zich niet aan houden, sancties opgelegd krijgen. Het monetaire beleid wordt eengemaakt en toevertrouwd aan het Europees stelsel van centrale banken (ESCB), dat bestaat uit de nationale centrale banken en de ECB. De eerste twee fasen van de EMU zijn inmiddels af- gerond. De derde fase loopt nog. In principe moeten alle lidstaten van de EU deze fase doorlopen en de euro invoeren (artikel 119 van het Verdrag betref- fende de werking van de EU). Bepaalde lidstaten voldoen echter nog niet aan de convergentiecriteria. Voor deze lidstaten wordt er tijdelijk een uitzonde- ring gemaakt totdat zij de derde fase van de EMU kunnen uitvoeren. Bovendien hebben het Verenigd Koninkrijk en Denemarken meegedeeld dat zij niet willen meedoen aan de derde fase van de EMU en de euro dus niet zullen invoeren. Beide landen zijn dan ook vrijgesteld van deelname aan de EMU. De details van deze vrijstelling zijn vastgelegd in de aan de oprichtingverdragen van de EU gehechte proto- collen die op deze landen betrekking hebben. Het Verenigd Koninkrijk en Denemarken kunnen niette- min van hun vrijstelling afzien en zich kandidaat stel- len om alsnog aan de derde fase van de EMU deel te nemen. Momenteel hebben 19 van de 28 lidstaten de derde fase van de EMU uitgevoerd en gebruiken zij de euro als eenheidsmunt. 311 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT In de nasleep van de Europese staatsschuldencrisis hebben de EU-leiders zich ertoe verbonden de EMU te versterken, onder meer door het kader voor het beheer van de EMU te verbeteren.  In 2015 publice- ren de voorzitters van de Europese Commissie, de Europese Raad, de Eurogroep, de ECB en het Euro- pees Parlement in navolging van een soortgelijk initiatief uit 2012 een verslag over de voltooiing van Europa's Economische en Monetaire Unie (‘het ver- slag van de vijf voorzitters’). Dit verslag omvat een hervormingsplan dat erop gericht is in drie fasen, en ten laatste tegen 2025, een echte economische, financiële, fiscale en politieke Unie tot stand te bren- gen. Rol van het Europees Parlement Sinds het Verdrag van Lissabon neemt het Europees Parlement als gelijkwaardige medewetgever deel aan de gewone wetgevingsprocedure voor het vast- stellen van uitvoeringsbepalingen voor multilateraal toezicht (artikel 121, lid 6, van het VWEU). Dit heeft onder meer betrekking op het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact, maar houdt ook zorg- vuldiger macro-economisch toezicht in om schade- lijke onevenwichtigheden als gevolg van de finan- ciële crisis te voorkomen. Het zogeheten „six-pack” vergroot de rol van het EP in het economische be- stuur van de EU, in het bijzonder door de invoering van het Europees semester en de economische dia- loog. Bovendien wordt het EP geraadpleegd over: • regelingen over de wisselkoersen tussen de euro en valuta's van buiten de EU; • de keuze van landen die in aanmerking komen om deel te nemen aan de gemeenschappelijke munteenheid (in 1999 en daarna); • de aanstelling van de voorzitter, de vicevoor- zitter en de overige uitvoerende bestuursleden van de ECB; • wetgeving inzake de procedure bij buitenspori- ge tekorten zoals vastgelegd in het Stabiliteits- en groeipact. J Dirk Verbeken / Dražen Rakić 05/2019 312 2. 6. 2. De instellingen van de Economische en Monetaire Unie De instellingen van de Europese Monetaire Unie dragen de hoofdverantwoordelijkheid voor het vastleggen van het Europese monetaire beleid, voor besluiten over emissies van de euro en voor de prijsstabiliteit in de EU. Hierbij gaat het om de volgende instellingen: de ECB, het ESCB, het Economisch en Financieel Comité, de Eurogroep en de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin). Rechtsgrondslag • artikelen 119 t/m 144, 219 en 282 t/m 284 van het Verdrag betreffende de werking van de Eu- ropese Unie (VWEU); • protocollen gehecht aan het Verdrag betreffen- de de Europese Unie: Protocol (nr. 4) betreffende de statuten van het Europees Stelsel van cen- trale banken en van de Europese Centrale Bank, Protocol (nr. 14) betreffende de Eurogroep. Doelstellingen De belangrijkste doelstellingen (2.  6. 1) van de in- stellingen van de economische en monetaire unie (EMU) zijn: • • • voltooien van de interne markt door wissel- koersschommelingen weg te nemen en door een eind te maken aan de kosten van zowel va- lutatransacties als het indekken tegen de risico's van wisselkoersschommelingen; zorgen voor vergelijkbaarheid van kosten en prijzen binnen de Unie, hetgeen de consumen- ten helpt, de handel binnen de Unie bevordert en ondernemen vergemakkelijkt; vergroten van de monetaire stabiliteit en de fi- nanciële kracht van Europa door: • per definitie beëindigen van alle mogelijkheden van speculatie met de valuta's van de Unie; • • ervoor zorgen dat, door middel van de economi- sche dimensie van de aldus opgerichte Monetai- re Unie, de nieuwe valuta grotendeels onkwets- baar is voor internationale speculatie; ervoor zorgen dat de euro een belangrijke reser- ve- en betalingsvaluta wordt. Resultaten A. De instellingen van de eerste fase van de EMU (1 juli 1990 – 31 december 1993) Gedurende de eerste fase van de EMU zijn er geen monetaire instellingen opgericht. B. De instellingen van de tweede fase van de EMU (1januari 1994 – 31 december 1998) 1. Het Europees Monetair Instituut (EMI) Het EMI is (ingevolge artikel 117 van het EG-Verdrag) aan het begin van de tweede fase van de EMU op- gericht en heeft de taken van het Comité van pre- sidenten en het Europees Fonds voor monetaire samenwerking (EFMS) overgenomen. Het had geen inspraak in de monetaire beleidsvoering; dit bleef voorbehouden aan de nationale autoriteiten. De belangrijkste taken van het EMI voor de tenuitvoer- legging van de tweede fase van de EMU waren on- der meer versterking van de samenwerking tussen de nationale centrale banken en coördinatie van het monetair beleid van de lidstaten teneinde prijssta- biliteit te handhaven. Overeenkomstig artikel 123, lid 2, van het EG-Verdrag is het EMI ontbonden na de oprichting van de ECB, waarvoor het de weg had bereid (1 juni 1998). 2. Het Monetair Comité Dit bestond uit vier leden, die in gelijke getale wer- den benoemd door de Commissie en de lidstaten. Het comité was ingesteld teneinde de coördinatie van het beleid van de lidstaten te bevorderen in de volle omvang die nodig is voor de werking van de interne markt (artikel 114 van het EG-Verdrag) en had een adviserende rol.  Aan het begin van de der- de fase is het Monetair Comité ontbonden en ver- vangen door het Economisch en Financieel Comité (artikel 134 van het VWEU). C. De instellingen van de derde fase (vanaf 1 januari 1999) 1. Europese Centrale Bank (ECB) (1. 3. 11) a. Organisatie De ECB is opgericht op 1 juni 1998. De bank is geves- tigd te Frankfurt am Main en wordt bestuurd door twee organen die onafhankelijk zijn van instellin- gen van de Unie en van de nationale autoriteiten, de Raad van Bestuur en de Directie, alsmede – bij bepaalde taken – door de Algemene Raad, die zelf geen besluitvormend orgaan van de ECB vormt. In het Verdrag van Lissabon is de ECB voor het eerst opgenomen als een instelling van de EU (artikel 13, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie 313 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT (VEU) en artikelen 282 t/m -284 van het VWEU); voor die tijd bezat de ECB overeenkomstig de bepalingen van het EG-Verdrag geen status, maar wel rechtsper- soonlijkheid. i. De Raad van Bestuur Deze bestaat uit de leden van de Directie en de presidenten van de centrale banken van de landen die zijn overgegaan op de euro (artikel 283 van het VWEU en artikel 10, lid 1, van de statuten). Als hoogste besluitvormende orgaan stelt de Raad van Bestuur de richtsnoeren vast en neemt hij de beslis- singen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat het ESCB zijn verantwoordelijkheden naar behoren kan uitvoeren, stippelt hij het monetaire beleid van de EU uit (met inbegrip van, waar nodig, besluiten met betrekking tot tussentijdse monetaire doelstellin- gen, de belangrijkste rentetarieven en de voorzie- ning van reserves binnen het ESCB) en stelt hij de richtsnoeren vast die nodig zijn om dit beleid uit te voeren (artikel 12 van de statuten). Het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de directieleden van de ECB met gekwalificeerde meerderheid worden gekozen en benoemd door de Europese Raad (artikel 283 van het VWEU). ii. De Directie De Directie bestaat uit de president, de vicepresi- dent en vier andere leden, die allen in onderlinge overeenstemming door de staatshoofden en rege- ringsleiders van de lidstaten die deel uitmaken van de eurozone worden gekozen voor een niet-ver- lengbare periode van acht jaar (artikel 283 van het VWEU).  De Directie is belast met de uitvoering van het monetair beleid en kan daarbij de nodige in- structies geven aan de nationale centrale banken. Ook is zij verantwoordelijk voor de voorbereiding van de vergaderingen van de Raad van Bestuur en voor de lopende zaken van de ECB (artikelen 11 en 12 van de statuten). iii. De Algemene Raad De Algemene Raad (artikel 44 van de statuten) be- staat uit de president en de vicepresident van de ECB en de presidenten van de centrale banken van alle lidstaten van de Europese Unie, ongeacht of deze zijn overgegaan op de euro of niet. De Algemene Raad levert een bijdrage aan het verzamelen van statistische gegevens, coördineert het monetair be- leid van al die lidstaten die nog niet zijn overgegaan op de euro en houdt toezicht op het functioneren van het Europees wisselkoersmechanisme. b. Rol Terwijl ofwel de ECB ofwel de nationale centrale banken bankbiljetten binnen de eurozone mogen uitgeven, is het alleen de ECB toegestaan de uitgifte van bankbiljetten daadwerkelijk goed te keuren. De lidstaten kunnen munten uitgeven, onder voorbe- houd van goedkeuring door de ECB met betrekking tot de omvang van de uitgifte (artikel 128 van het 314 VWEU). De ECB neemt de besluiten die nodig zijn voor de uitvoering van de bij haar statuten en het Verdrag aan haar opgedragen taken (artikel 132 van het VWEU). Bijgestaan door de nationale centrale banken verzamelt de ECB de benodigde statistische gegevens, hetzij bij de bevoegde nationale autoritei- ten, hetzij rechtstreeks bij de economische subjec- ten (artikel 5 van de statuten). De ECB wordt geraad- pleegd over elk voorstel voor een communautair besluit binnen haar bevoegdheden en, op verzoek van nationale autoriteiten, over ontwerpen van wet- telijke bepalingen (artikel 127, lid 4, van het VWEU). De ECB is verantwoordelijk voor een probleemloze werking van het geautomatiseerd trans-Europees (TARGET2), „real-time” bruto-vereveningssysteem een eurobetalingssysteem dat de nationale beta- lingssystemen aan het betalingsmechanisme van de ECB koppelt. De ECB treft de nodige voorbereidin- gen voor het integreren van de centrale banken van lidstaten die toetreden tot de eurozone in het ESCB. De ECB kan specifieke taken vervullen met bedek- king tot het beleid op het gebied van het bedrijfs- economisch toezicht op kredietinstellingen en an- dere financiële instellingen (artikel 127, lid 6 van het VWEU en artikel 25, lid 2, van de statuten).  De ECB heeft extra taken gekregen in het kader van het ge- meenschappelijk toezichtsmechanisme (GTM) voor het rechtstreekse toezicht op „significante” banken in de eurozone en andere deelnemende lidstaten. De nationale autoriteiten van de lidstaten blijven, in samenwerking met de ECB, verantwoordelijk voor het toezicht op „minder significante” banken; de grensoverschrijdende samenwerking van toezicht- houdende autoriteiten in de Unie vindt plaats door middel van drie Europese toezichthoudende auto- riteiten (ETA's): de Europese Bankautoriteit (EBA), de Europese Autoriteit voor effecten en markten (EAEM) en de Europese Autoriteit voor verzekerin- gen en bedrijfspensioenen (EAVB). Dit stelsel van Europese toezichthouders wordt aangevuld door de nieuwe instelling voor macroprudentieel toezicht, het Europees Comité voor systeemrisico's (ESRB). 2. Het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) en het Eurosysteem a. Organisatie Het ESCB bestaat uit de ECB en de nationale centra- le banken van alle lidstaten van de EU (artikel 282, lid 1, van het VWEU en artikel 1 van de statuten). Het wordt bestuurd door dezelfde besluitvormingsor- ganen als die van de ECB (artikel 282, lid 2, van het VWEU). Het Eurosysteem bestaat uitsluitend uit de ECB en de nationale centrale banken van de lidsta- ten in de eurozone. b. Rol De fundamentele taak van het ESCB is het hand- haven van prijsstabiliteit (artikel 127, lid 1, en arti- kel 282, lid 1, van het VWEU, artikel 2 van de statu- ten). Onverminderd dit doel ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid, teneinde bij te dragen aan de verwezenlijking van de doelstellin- gen van de Unie. Het kwijt zich van deze taak aan de hand van de volgende functies (artikel 127, lid 2, van het VWEU en artikel 3 van de statuten): • bepalen en ten uitvoer leggen van het monetair beleid van de Unie; • • verrichten van valutamarktoperaties overeen- komstig de bepalingen van artikel 219 van het VWEU; aanhouden en beheren van de officiële valutare- serves van de lidstaten; • bevorderen van een goede werking van het be- talingsverkeer; en • bijdragen tot een goede beleidsvoering door de bevoegde autoriteiten ten aanzien van het pru- dentieel toezicht op kredietinstellingen en de stabiliteit van het financiële stelsel (artikel 127, lid 5 VWEU) en artikel 3, lid 3, van de statuten). 3. Dit comité is samengesteld uit ten hoogste zes leden.  Een derde deel hiervan wordt aangewezen door de lidstaten, een derde door de Commissie en een der- de door de ECB (artikel 134, lid 2, van het VWEU). Met ingang van 1 januari 1999 nam het comité de taken over van zijn voorloper, het Monetair Comité, doch met één belangrijke uitzondering: het verstrekken van informatie over de monetaire ontwikkelingen aan de Commissie en de Raad behoort nu tot de ta- ken van de ECB. 4. De Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin) In de Raad Ecofin komen de ministers van Financi- en van alle lidstaten van de EU bijeen. Het betreft een besluitvormingsorgaan op Europees niveau. Na raadpleging van de ECB neemt de Raad Ecofin be- sluiten ten aanzien van het wisselkoersbeleid van de euro ten opzichte van valuta's buiten de EU, zonder daarbij de doelstelling van prijsstabiliteit uit het oog te verliezen. 5. De Eurogroep De vergadering van de ministers van Economische zaken en de ministers van Financiën van de eurozo- ne droeg aanvankelijk de naam „Euro-11”, maar werd in 1997 omgedoopt tot „Eurogroep”Dit adviserende en informele orgaan komt regelmatig bijeen om de vraagstukken met betrekking tot de goede wer- king van de eurozone en de EMU te bespreken. De Commissie en, waar nodig, de ECB wordt gevraagd de vergaderingen bij te wonen (artikel 1 van het Protocol (nr. 14) betreffende de Eurogroep). Bij de informele Ecofin-vergadering in Scheveningen op 10 september 2004 werd de premier en minister van Financiën van Luxemburg, Jean-Claude Juncker, gekozen tot voorzitter van de Eurogroep. Daarmee werd Juncker de eerste gekozen en permanente voorzitter van de Eurogroep met een mandaat dat op 1 januari 2005 een aanvang nam. De rol van de Eurogroep is door het Verdrag van Lissabon ver- sterkt met als doel de coördinatie binnen de euro- zone te vergroten. In dit Verdrag wordt ook voor het eerst de term „Eurogroep” gebruikt (artikel 137 van het VWEU). Een van de officiële vernieuwingen be- treft de verkiezing met een meerderheid van de in de Eurogroep vertegenwoordigde lidstaten van een voorzitter van de Eurogroep voor een periode van tweeënhalf jaar (artikel 2 van het Protocol (nr. 14) be- treffende de Eurogroep). Rol van het Europees Parlement A. Wetgevende rol 1.  Het Europees Parlement, samen met de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure: • stelt gedetailleerde bepalingen vast voor de pro- cedures van multilateraal toezicht (artikel 121, lid 6, van het VWEU); • wijzigt bepaalde artikelen van de statuten van de ECB (artikel 129, lid 3, van het VWEU); en • stelt de maatregelen vast die nodig zijn voor het gebruik van de euro als enige munt (artikel 133 van het VWEU). 2. Het Europees Parlement wordt geraadpleegd over de volgende aangelegenheden: • • regelingen voor de invoering door lidstaten van euromunten (artikel 128, lid 2, van het VWEU); regelingen betreffende wisselkoersen tussen de euro en valuta's van buiten de EU (artikel 219, lid 1, van het VWEU); • de keuze van landen die in aanmerking komen om deel te nemen aan de gemeenschappelijke munteenheid, in 1999 en daarna; • de kandidatuur van de voorzitter, de vicevoor- zitter en de overige leden van de Directie van de ECB (artikel 283, lid 2, van het VWEU en arti- kel 11, lid 2, van de statuten); • veranderingen in de stemprocedure binnen de Raad van Bestuur van de ECB (artikel 10, lid 2, van de statuten van het ESCB en de ECB); • wetgeving inzake de procedure bij buitenspori- ge tekorten zoals vastgelegd in het stabiliteits- en groeipact; • • veranderingen in de aan de ECB verleende bevoegdheden betreffende het toezicht op krediet- en overige financiële instellingen (arti- kel 127, lid 6, van het VWEU); wijzigingen in bepaalde artikelen van de statu- ten van de ECB (artikel 129, lid 4,van het VWEU). 3. Het Europees Parlement wordt in kennis gesteld van de nadere bepalingen 315 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT betreffende de samenstelling van het Economisch en Financieel Comité (artikel 134, lid 3, van het VWEU). B. Controlerende rol 1. Uit hoofde van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie De ECB stelt een jaarverslag over de werkzaamhe- den van het ESCB en over het monetair beleid in het afgelopen jaar en het lopende jaar op voor het Eu- ropees Parlement, de Raad en de Commissie, alsme- de voor de Europese Raad. De president van de ECB moet dit verslag voorleggen aan de Raad en aan het Europees Parlement, dat op die basis een algemeen debat kan houden (artikel 284, lid 3, van het VWEU en artikel 15, lid 3, van de statuten).  De president van de ECB en de overige leden van de Directie kunnen op verzoek van het Parlement of op eigen initiatief worden gehoord door de desbetreffende commis- sies van het Europees Parlement (artikel 284, lid 3, tweede alinea). 2. Op initiatief van het Parlement Het Europees Parlement heeft er (in zijn resolutie van 18 juni 1996) voor gepleit dat de ruime bevoegdhe- den van de ECB zoals bepaald in het Verdrag – dat wil zeggen, de vrijheid om het te voeren monetair beleid te bepalen – in balans worden gehouden door een systeem van democratische verantwoor- dingsplicht. In dit verband heeft het Europees Par- lement de „monetaire dialoog” ingesteld. De presi- dent van de ECB of een ander lid van de Raad van Bestuur woont ten minste een keer per drie maan- den de vergadering van de Commissie economische en monetaire zaken van het Europees Parlement bij om vragen over de economische vooruitzichten te beantwoorden en verantwoording af te leggen over de uitvoering van het monetair beleid in de eurozo- ne. Bovendien formuleert het Europees Parlement regelmatig een advies betreffende het jaarverslag van de ECB in de context van een initiatiefverslag. In 2013 sloten het Parlement en de ECB een inte- rinstitutionele overeenkomst inzake democratische verantwoordingsplicht en toezicht op aan de ECB toegekende taken binnen het kader van het GTM. J Dirk Verbeken / Dražen Rakić 05/2019 316 2. 6. 3. Europees monetair beleid Het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) bestaat uit de ECB en de nationale centrale banken van alle EU-lidstaten. De hoofddoelstelling van het ESCB is het handhaven van prijsstabiliteit. De besluiten van de Raad van Bestuur van de ECB worden, om deze hoofddoelstelling te bereiken, gestoeld op een monetaire beleidsstrategie met twee pijlers en uitgevoerd door middel van zowel standaard- als niet-standaardmaatregelen op het gebied van monetair beleid. De belangrijkste standaardinstrumenten van het monetaire beleid van de ECB zijn de openmarkttransacties, de permanente faciliteiten en het aanhouden van minimumreserves. De ECB heeft in reactie op de financiële crisis ook haar communicatiestrategie gewijzigd door vooruitlopende richtsnoeren te verstrekken voor de toekomstige richting van haar rentebeleid op grond van de vooruitzichten op het gebied van prijsstabiliteit. Bovendien heeft ze een aantal niet-standaardmaatregelen genomen op het gebied van monetair beleid.  Hieronder vallen de aankoop van activa en overheidsobligaties op de secundaire markt, met als doel het waarborgen van prijsstabiliteit en de effectiviteit van het transmissiemechanisme voor het monetaire beleid. Rechtsgrondslag • De artikelen 119-144, 219 en 282-284 van het Verdrag betreffende de werking van de Europe- se Unie (VWEU); • Protocol (nr. 4) bij het Verdrag van Lissabon be- treffende de statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) en de Europese Cen- trale Bank (ECB). Doelstellingen Het hoofddoel van het ESCB is overeenkomstig arti- kel 127, lid 1, van het EG-Verdrag het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd dit doel ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid van de Unie, teneinde bij te dragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie. Het ESCB han- delt overeenkomstig de beginselen van een open markteconomie met vrije concurrentie en met be- vordering van een efficiënte allocatie van middelen (artikel 127, lid 1, VWEU). Resultaten A. De leidende beginselen van het optreden van de ECB 1. De onafhankelijkheid van de ECB Het grondbeginsel van de onafhankelijkheid van de ECB is vastgelegd in artikel 130 VWEU, dat bepaalt dat bij de uitoefening van de bevoegdheden en het vervullen van de taken en plichten die bij dit Verdrag en de statuten aan hen zijn opgedragen, het noch de ECB, noch een nationale centrale bank, noch enig lid van hun besluitvormende organen is toegestaan om instructies te vragen aan dan wel te aanvaarden van instellingen, organen, bureaus of agentschap- pen van de Unie, van regeringen van lidstaten of van enig ander orgaan (zie ook artikel 282, lid 3, VWEU). De onafhankelijkheid van de ECB wordt eveneens gehandhaafd door middel van de verboden zoals vastgelegd in artikel 123 van het VWEU, die tevens gelden voor de nationale centrale banken. Het is der- halve verboden voorschotten in rekening-courant of andere kredietfaciliteiten te verlenen ten behoeve van instellingen of organen van de Unie, centrale overheden, regionale, lokale of andere overheden, andere publiekrechtelijke lichamen of openbare be- drijven van de lidstaten. De onafhankelijkheid van de ECB is gefundeerd op de vrije keuze van monetai- re beleidsinstrumenten. Het Verdrag voorziet in het gebruik van traditionele instrumenten (artikelen 18 en 19 van de statuten) en geeft de Raad van Bestuur de mogelijkheid te beslissen over het gebruik van overige methoden (artikel 20 van de statuten). 2.  De beginselen van de verantwoordingsplicht en de transparantie van de ECB Om de geloofwaardigheid van de ECB te bewaken, leggen het Verdrag (artikel 284 VWEU) en de statu- ten (artikel 15) de ECB een aantal verslagleggings- verplichtingen op. Ten minste elke drie maanden stelt de ECB verslagen op over de activiteiten van het ESCB en maakt zij deze openbaar. Daarnaast wordt elke week een geconsolideerd financieel overzicht van het ESCB gepubliceerd. De ECB-maandberich- ten boden vanaf het begin diepgravende analyses van de economische situatie en de vooruitzichten voor prijsontwikkelingen. In januari 2015 werden de maandberichten vervangen door een nieuw econo- misch bulletin dat, met het oog op de in januari 2015 gewijzigde frequentie van de vergaderingen van de Raad van Bestuur over monetair beleid naar zes we- ken, twee weken na iedere vergadering over mone- tair beleid zal worden gepubliceerd. Op 19 februari 2015 publiceerde de ECB voor het eerst een verslag van een vergadering van de Raad van Bestuur over monetair beleid, waarmee haar communicatiebeleid in overeenstemming is gebracht met die van andere 317 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT belangrijke centrale banken. De ECB legt een jaar- verslag van de activiteiten en het monetaire beleid van het ESCB van zowel het voorgaande als het lo- pende jaar aan het Europees Parlement voor. De ECB legt verantwoording af aan het Europees Parlement en directieleden van de ECB verschijnen met regel- maat voor het Europees Parlement. 3. Stemregels in de Raad van Bestuur van de ECB (artikel 10, lid 2, van de statuten) Ieder lid van de Raad van Bestuur van de ECB had vroeger één stem. Krachtens de EU-Verdragen moest voor de stemmingen een roulatiesysteem worden ingevoerd zodra de eurozone uit meer dan achttien landen zou bestaan. Dit is het geval sinds 1 januari 2015, toen Litouwen toetrad tot de euro- zone. De gedachte achter het roulatiesysteem is er- voor te zorgen dat het besluitvormingsproces van de ECB doeltreffend blijft, ook bij een toename van het aantal deelnemers. De presidenten van de vijf belangrijkste landen uit de eurozone naar gelang de omvang van hun economieën en hun financiële sec- toren (momenteel Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje en Nederland) delen vier stemrechten. Alle andere landen (momenteel veertien) delen elf stemrechten. De bankpresidenten maken bij toerbeurt gebruik van de stemrechten op grond van een maandelijkse roulatie. De directieleden van de ECB hebben een permanent stemrecht. B.  De monetaire beleidsstrategie van de ECB 1. Overzicht Op 13 oktober 1998 kwam de Raad van Bestuur van de ECB de hoofdelementen van zijn monetaire beleidsstrategie overeen: i) een kwantitatieve defi- nitie van prijsstabiliteit, ii) een belangrijke rol voor het toezicht op de groei van de monetaire massa uitgedrukt als totaalbedrag, en iii) een breed geo- riënteerde beoordeling van de vooruitzichten van prijsontwikkelingen. De ECB heeft gekozen voor een monetaire beleidsstrategie die stoelt op twee pijlers (pijler 1: economische analyse; pijler 2: monetaire analyse), waarvan de respectieve rollen tijdens de herziening van de monetaire strategie op 8 mei 2003 opnieuw helder werden gedefinieerd. 2. Prijsstabiliteit Prijsstabiliteit wordt gedefinieerd als een inflatieper- centage (jaarlijkse toename van het geharmoniseer- de indexcijfer van de consumptieprijzen (HICP) voor de eurozone) van minder dan, maar dicht bij 2% op de middellange termijn. 3. De eerste pijler van de monetaire beleidsstrategie: economische analyse De economische analyse richt zich op de beoorde- ling van de korte- tot middellangetermijnfactoren voor prijsstabiliteit. De nadruk ligt hierbij op de reële bedrijvigheid en de financiële verhoudingen in de 318 economie. Bij de economische analyse wordt reke- ning gehouden met het gegeven dat de prijsontwik- keling op deze termijn voornamelijk wordt bepaald door de wisselwerking tussen vraag en aanbod op de markten voor goederen, diensten en productie- factoren. De ECB analyseert dan ook regelmatig on- der meer de ontwikkelingen van de totale productie, van de vraag en de arbeidsmarktverhoudingen en van een brede reeks prijs- en kostenindicatoren, en van het begrotingsbeleid, alsook de betalingsbalans voor het eurogebied en de activaprijzen [1]. 4. De tweede pijler van de monetaire beleidsstrategie: monetaire analyse De monetaire analyse maakt gebruik van de lange- termijnrelatie tussen de geldhoeveelheid en de prij- zen, en dient voornamelijk als een instrument voor de onderlinge toetsing van de middellange- tot langetermijnindicaties die voortkomen uit de eco- nomische analyse. De monetaire analyse bestaat uit een gedetailleerde analyse van de monetaire en kre- dietontwikkelingen met het oog op de beoordeling van de gevolgen ervan voor de toekomstige inflatie en economische groei. C. Tenuitvoerlegging van het monetaire beleid: instrumenten en procedures Door de rentetarieven vast te stellen waartegen de commerciële banken geld kunnen verkrijgen van de centrale bank, beïnvloedt het monetaire beleid van de ECB indirect de rentetarieven binnen de gehele eurozone en in het bijzonder de rentetarieven voor door commerciële banken verstrekte leningen en voor spaardeposito's. 