Israe\u0308litisch weekblad, 1851, no. 34, 22-08-1851 
ANNO 1851. JM 34. Vrijdag 22 Augustus 5611. ISRAELIETISCH WEEKBLAD. Dit Blad verschijnt eenmaal ’s weeks, des Vrijdags, bij MOLGO EN Co. De Prijs per Jaargang is f 5 ; voor de buitensteden franco per post met 50 cents extra hoger. De Inlezen geschiedt bij de Correspondenten der Uitgevers en verder bij alle Boekhandelaren en Postdirecteuren in dit Gebied. Advertenties worden in dit Blad geplaatst, van 1 tot 7 regels à 60 ct. en iedere regel meer à ct. behalve de zegelgelden. De Bijdragen, Brieven, enz. gelieve men voor Dinsdag en de Advertenties uiterlijk Woensdag des voormiddags franco in te zenden. ARMWEZEN. U hebt vroeger het eerste artikel medegedeeld van de Tijd, betreffende het geschrift van den Heer A. Nierop over het Armwezen. Laat nu volgen het tweede artikel, benevens een brief van den Heer A. Nierop, daarover in antwoord geplaatst en later door den Nederlander overgenomen. De onafhankelijkheid der provincies, door Mr. A. S. van Nierop. (II) 11. Met het tot dusverre door den auteur aangevoerde, konden wij in het algemeen, als gebleken is, ons wel vereenigen. Het kwam neer op het steeds door ons voorgestane beginsel, ook door art. 195 der Grondwet gebillijkt; de ondersteuning van behoefelingen over te laten aan kerkelijke en bijzondere liefdadigheid. Waar deze niet toereikend mogt zijn om de armoede, als belemmerend voor de algemene welvaart, of als gevaarlijk voor de regelszekerheid, de orde en veiligheid, uit den weg te ruimen, eerst daar, maar slechts daar treedt het openbaar gezag, waaronder wij, waar er sprake is van armverzorging, de gemeenteraden willen verstaan hebben, handelend op. In een volgende § spreekt de Heer van Hierop over »kerkelijke liefdadigheid (Diakonien) in haar staatsregulerende verhouding tot den Staat.” Veel van het daarover door hem in het midden gebrachte argumenten wij volkomen ; wij kunnen echter niet even onvoorwaardelijk aan zijn gansche wijze van beschouwing, betreffende dit onderwerp, onze goedkeuring hechten. Zien wij eerst wat den Heer van Hierop en ons verdeelt, om vervolgens aan te wijzen, in welke opzichten wij, ten aanzien van de verhouding der kerkelijke liefdadigheid tot den Staat, overeenstemmen. Van welken aard is de betrekking der Diakonieën tot den Staat? De auteur antwoordt op deze door hem gestelde vraag aldus: »De betrekking tot den Staat is thans geregeld in het 6de hoofdstuk der Grondwet, en lost zich op in een recht van toezicht, door de school jus circa sacra genoemd. Dit recht van toezicht is niets anders dan een recht van politie, ne Respublica detrimenti capiat, vanwege het karakter, den invloed en de geschiedenis der kerkgenootschappen, ten hunnen aanzien in het staatsrecht bijzonder ontwikkeld, doch in het wezen der zaak geen ander toezicht, dan hetgeen te pas komt omtrent alle zedelijke lichamen, wier werkkringen op de politieke orde, goede zeden of staatsbelangen invloed kunnen hebben. Wat volgt niet deze premissen, volgens den Heer van Hierop? 10. Dat »de Diakonieën of instellingen van kerkelijke liefdadigheid men merkt haar aan als deel der Kerk, als zedelijk lichaam, als armbestuur, onderworpen zijn aan een toezicht der Regering.» 20. Dat »dit toezicht alleen strekt, om schadelijke gevolgen te voorkomen.» 30. Dat »dit toezicht behoort te waken bij het ontstaan der instellingen, en des noodzakelijk voortgezet mag worden, in het belang der algemene wet of der openbare orde.» In een noot zegt de auteur te dezer plaatse: »ook de voorstanders der onafhankelijkheid begrijpen onder dat toezicht [over instellingen van kerkelijke liefdadigheid] het recht om statistische mededeeling te vragen.» Tot dusverre de Heer van Hierop. Naar onze overtuiging wordt in deze regels de verhouding van de Kerk tot den Staat verkeerdelijk geïnterpreteerd en is, dien ten gevolge, de daarop gebouwde theorie van het toezicht van den Staat op instellingen van kerkelijke liefdadigheid ten eenenmale verwerpelijk. »De betrekking [van de Kerk] tot den Staat, zegt de auteur, is thans geregeld in het 6de hoofdstuk der Grondwet, en lost zich op in een recht van toezicht, door de school jus circa sacra genoemd. Dit recht van toezicht is niets anders dan een recht van politie: ne Respublica detrimenti capiat.» Raadplegen wij nu de Grondwet, om te vernemen of zij in haar 6de hoofdstuk aan den Staat zulk een recht van toezicht toekent. Haar artikel artikel was een schrijfgout ingeslopen. Kol. 4, reg. 40 en 71 staat Armbestuur, lees Staatszorg. 164 luidt aldus: "Leder beleeft zijn godsdienstige meeningen met volkomen vrijheid, behoudens de bescherming der maatschappij en harer leden tegen de overtreding der strafwet." Zoo sommige artikelen der Grondwet tot de opvatting des auteurs aanleiding hebben kunnen geven, dan moet het dit zijn. Doelt echter dit artikel op iets dat naar "een recht van toezicht" dat naar een "omstoot" zweemt? Wij kunnen dat niet in zien en het is er ook niet in te vinden. Onmiskenbaar heeft dit artikel een tweeërlei doel. Het erkent, in de eerste plaats, dat "ieder zijn godsdienstige meeningen met volkomen vrijheid met andere woorden, het erkent in beginsel de godsdienstige vrijheid met al haar corollarieën; vrijheid van leering; eigen, onafhankelijk bestuur; zelfstandige organisatie der kerkgenootschappen. Het laat dit recht geheel onbeperkt en onbegrensd tegenover den Staat; doch constateert slechts, in zijn tweede deel, dat de maatschappij en haar leden beschermd worden, allen, die zich aan overtreding der strafwet schuldig maken, of meer bepaaldelijk; tegen hen, die zich daaraan schuldig maken naar aanleiding der aan allen gelijkelijk toegekende godsdienstige vrijheid. Zoo dikwijls iemand zich daaraan schuldig maakt, heeft de Staat het recht den schuldige door de bepalingen der strafwet te treffen en elke overtreding repressief te vervolgen. Doch, zou daaruit volgen, dat de Staat, in enigerlei opzicht, bevoegd is een preventief recht te oefenen; dat hij toezicht mag houden op de "belijdenis der godsdienstige meeningen;” dat hem een "ius circa sacra" is toegekend? Wij betwijfelen het; wij ontkennen het volstrektelijk. Zoolang de beelden der onderscheiden godsdienstige meeningen zich niet aan overtreding der strafwet schuldig maken, zoolang hebben zij, behoudens de opzettelijk gedefinieerde punten van aanraking met den Staat, zoolang hebben zij met den Staat niets te maken; weshalve het slechts met den naam van aanmatiging kan gekwalificeerd worden, dat de Staat enige "ius circa sacra", enige "recht van toezicht" in toepassing zou willen brengen. De grond voor de misvatting van Heren van Hierop, voor zijn onjuiste interpretatie van art. 164 Gew., is inderdaad niet ver te zoeken. Volgens zijn eigen woorden (blz. 50) wil hij de Kerk niet als publieke instellingen, maar als private genootschappen beschouwen, en daarom op haar toe te pas komen hebben de voorschriften van controle, waaraan private genootschappen en verenigingen, met meerder of minder recht, onderworpen kunnen worden gemaakt. In dat opzicht deelt hij de grove dwaling van de liberale school, die de Staat tot enigen eigentijke Souverein verheft; nogtans niet zonder de letter en de geest van de Gew. ten ergste te miskennen. Art. 164 der Gew. lijkt toch die opvatting in geenen deele, als wij zagen. Naar aanleiding van zijn opvatting van dit artikel der Gew., houdt de Heer van Hierop ons een vraag ten goede. Zou het kunnen zijn, dat de interpretatie, door de Heer Ihorbecke aan art. 164 vorige Gew. gegeven, hem zo levendig voor den geest heeft gestaan, hij doende behandeling van het besprokene punt, dat hij haar ook op art. 164 der tegenwoordige Gew. van toepassing achtte? Dat hij die interpretatie ook daarop van toepassing achtte, ondanks het grote verschil tussen beide artikelen? Daar is grond tot dit vermoeden. Men herlees de zoo aanstonds aangehaalde woorden van de auteur der brochure en vergelijkt daarmee wat door de Heer Ihorbecke bij art. 194 der vorige Gew. aangetekend is (blz. 230). Het artikel luidt aldus: "De Koning zorgt tevens, dat alle godsdienstige gezindheden zich houden binnen de palen van gehoorzaamheid aan de wetten van de Staat." Hierbij tekent de heer Thorbecke het volgende aan, dat wij afschrijven, zonder het te commentariëren. Alleen letten we daarop, dat, volgens de opvatting van de heer Thorbecke, de vorige Wet aan de dominium altum over de godsdienstige gezindheden zou toegewezen hebben. Zie hier de aantekening: "hetzelfde toezicht, dat bij het ontstaan van het genootschap waakte, wordt voortgezet over al zijn handelingen in betrekking tot het stelsel der burgermaatschappij, als geheel, en tot de rechten der bijzondere burgers. In het wezen ook hier geen ander toezicht, dan hetgeen omtrent alle andere zedelijke lichamen te pas komt, doch dat, vanwege het eigen karakter der kerkgenootschappen en hunne geschiedenis, ten hunnen aanzien bovenal is ontwikkeld (de heer van Nierop bedient zich, als boven gebleken is, van de eigen Avoorden, avaal hij spreekt niet van art. 194 der vorige, maar van art. 105 der tegenwoordige Wet!). Het treft in de eerste plaats de reglementen of wetgevende voorschriften, welke het kerkgenootschap krachtens zijn autonomie vaststelt. Zij worden aan het oordeel der kroon voorgelegd, ten einde zij de gehele inrichting doorziet, en de uitvoering van hetgeen met de wettige staatsorde strijdig moge zijn, verbieden. Het is laak der Wet te bepalen, wat al, eer het in werking komt, aan dat oordeel moet worden onderworpen." Tot zo ver de heer Thorbecke. Meer in onzen geest is, wat de Heer Groen van Prinsterer, ook onder de vorige Gavl. (November 1817) schreef over de betrekking van de Kerk tot den Staat: »Gelijk ik bescheiden vraag en eis, omdat ik in mijn huis Souverein ben, evenzo de Kerk. Ook zij vordert bescherming... zij vordert die.... omdat zij onafhankelijk, omdat zij, op geestelijk gebied, Souverein is. Zij Regt der Hervormde gezindheid, blz. 98). De toepassing uit het aangevoerde ligt voor de hand. De oefening der liefdadigheid behoort tot de zegeningswerken van godsdienstige inspanningen. Instellingen van kerkelijke liefdadigheid genieten dus dezelfde volledige vrijheid, zoals aan de belijdenis van godsdienstige meeningen, zonder enige persoonlijke restrictie, is toegekend. Een jus circa sacra, een »recht van toezicht« komt derhalve niet te pas, ook niet ter zake van instellingen van kerkelijke liefdadigheid. De Regering heeft derhalve niet te waken bij het ontstaan van die instellingen; zij heeft het recht niet van statistische raadpleidingen te vragen. Zij heeft alleen de maatschappij en haar leden te beschermen, in geval de strafwet overtreden wordt. In een laatste artikel zullen wij aantonen, in welke opzigten Aviik de tekst aan het ten aanzien van de verhouding der Kerk tot den Staat met den auteur meer eens zijn, dan wij het heden bleken te Avezen. Kan de Redactie van de Tijd. Vergunt mij, Mijnheeren! naar aanleiding van verschuivingen over mijn brochure over de vakken, op te merken, dat ik het politie-recht van den Staat op de kerkgenootschappen, het recht van toezicht of jus circa sacra niet ontleen uit art. 104 Gwt., door mij niet aangehaald, veelmin geïnterpreteerd, ook niet slechts uit de vorige Grondwet of uit aantekeningen daarover, maar uit art. 109 der huidige Grondwet, luidende: "Zie Koning waakt, dat alle kerkgenootschappen zich houden binnen de palen van gehoorzaamheid aan de wetten van den Staat." Dit voorschrift is daarin onderscheiden van het laatste gedeelte van art. 164, dat, terwijl het laatste aanwijst de natuurlijke beperking van de individuele vrijheid, art. 109 lot regel stelt voor de kerkgenootschappen, dat zij onderworpen zijn aan de wetten van den Staat. "Het de Koning waakt," legt op den Koning eenen zeer Aevenlijken pligt der uitvoerende macht, gestaag toezicht te houden over de handelingen der kerkgenootschappen met betrekking tot de wetten van den Staat." Aldus de Memorie van Toelichting lot het voorstel van 1844, waaruit het tegenwoordige opstel ontleend is, en in denzelfden geest de commissie van 17 Maart, bij haar verslag van 11 April (Voordracht, Grondwet, blz. 403). Men mag nu dit beginsel een "grote dwaling van de liberale school" noemen, het is eenmaal de leer der grondwet. Ik betwijfel ook, of de "sovereiniteit der kerk op geestelijk gebied" hierdoor veel lijden kan. Althans de Heer Groen van Prinsterer, die gij als getuige inroept, zeide eens van het toezicht over de Kerk: "Een behoorlijk toezicht" (en deze aanmerking mag ten aanzien van alle vrijheden gelden) is met "vrijheid niet onvereenigbaar. Het een en ander gaat veeleer hand aan hand, wanneer men slechts, bij de zorg om de vrijheid niet in losse handigheid te doen overgaan, steeds even bezorgd is om het toezicht niet te laten ontaarden in beheer." (Bijdragen tot herziening der Grondwet in Nederlandschen zin, blz 87). Men mag verder over de toepassing van het recht van toezicht verschillen, over de "theorie" mag waarlijk geen verschil zijn, nu de Grondwet den regel gesteld heeft. Ten opzichte van het armwezen kan het beginsel te minder misbruikt worden, daar artikel 195 dit onderwerp aan de zorg der regering opdraagt. Met betrekking tot de toepassing, geloof ik almede door ik hier en daar onwillekeurig te zijn begrepen. Ik heb op blz. 50 de kerken niet in het algemeen en onbepaald voorgesteld als enkel private genootschappen, maar ik heb ze daar niet willen beschouwen als publieke instellingen van onderstand. Ik verwijt u overigens tot het voorgestelde op blz. 41: "Men onderscheidt de nexus juris privati met de leden, en de juris public met den Staat," en moet verder opmerken, dat hoe meer gij de Kerk als publiek lichaam beschouwd hebt, hoe minder gij het Staats-toezicht kunt bestrijden. Ik heb ook nergens gezegd, dat het toezicht moet zijn preventief. Integendeel vindt ge op pag. 41 einde 06 mijne meening uitgedrukt, dat onze tegenwoordige Grondwet geen preventieve sanctie kent. Wanneer ik dus zei, dat het toezicht behoort te waken bij het ontslaan der instelling enz., dan volgt daaruit niet, dat de Regering vooraf inzicht moet hebben of hare goedkeuring moet verleenen; maar alleen, dat zij op dit tijdstip en bij dergelijke gelegenheden moet letten op hetgeen geschiedt of openbaar gemaakt wordt, om te beoordelen, of enige repressieve maatregel noodzakelijk is. Eindelijk, over het recht om statistische mededelingen te vragen, is door mij als feit aangeteekend, dat ook de voorstanders van onafhankelijkheid dit onder het recht van toezicht begrijpen. Als mijn meening heb ik daarbij opgegeven, dat het niets te wagen doet aan het zelfstandig leven, daar de rekening alleen gedaan moet worden aan de kerkelijke overheid. Ik beschouw de statistische mededeling een wetenschappelijke zaak in het maatschappelijk belang. Daarvoor, en niet als controle of element van toezicht op bijzondere handelingen, zou ik meenen, dat die van bijzondere en zeker van openbare lichamen kan gevergd worden, met hetzelfde recht, waarmee men van de particulieren voor de algemene volkstelling vraagt opgave van zijn huisgezin. Ten slotte is het mij aangenaam geweest, ons in dezelfde conclusie te ontmoeten. Ik ben tot de mijne gekomen door het liberalisme en de Grondwet heen. Gij tot de uwe, ik wil niet zeggen zonder de Grondwet, maar met een begrip van de Grondwet, dat uw nadere overweging schijnt te vereisen. Ik heb de eer mij met achting te noemen: Amsterdam, Uw dienstvole dienaar, 4 Julij 1851. “VAIN INGENIEUR.” In ons volgend nummer plaatsen wij het derde en laatste artikel van BS Tijdschrift. ACHTENDERECHT, STILSTAND of VERIJKING. Het is bewezen, dat achteruitgaan en stilstaan bij de vroegere stand der maatschappij onmogelijk is, dan volgt daaruit, dat ons niets anders overblijft dan het woord vooruitgaan. De betekenis van dat vooruitgaan eist echter nog enige inlichting en verklaring. Zij, die vermeenen, dat vooruitgaan te kennen geeft een blind voorhellende, zonder regels of kanten te zien; alles in een willekeurige vaart omverwerpende en vernielende, zonder acht te slaan op de versperringen, die opgeworpen zijn, bedriegen zich zeer. Dusdanig vooruitgaan is in waarheid achteruitgaan. Wanneer wij van vooruitgang spreken, dan is het meer een bedaard en zachtzinnig vooruitgaan; een beweging, voortgebracht door de overtuiging, dat iedere stap, die men doet, leiden moet tot verbetering, verfijnings en veredeling; dan is het het eenlijk gevoel, dat ons te kennen geeft, dat wij door onze vooruitgaande beweging algemeen nut kunnen zijn, dat wij nimmer noodig hebben, op onze voetstappen terug te gaan, om weer van voren af aan te beginnen, dat iedere tred op den weg der vooruitgang, een duurzame stap tot volmaking is. Er zijn van die eeuwige waarheden, die omstredelijk zijn, maar die echter door het grootste deel van de mensheid niet worden begrepen, en wanneer zij wel worden begrepen, dan zijn er zoveel, wier belang en staatkunde veel medebracht om die waarheden in een zee van woorden en drogredenen te doen verzinken. De waarheid, de heilige waarheid, dat alles vooruitgaat, dat alles moet vooruitgaan, dat niets in de geheele natuur stilstaat, is onomstootelijk, onomstootelijk zoowel in de natuurlijke als in de zedelijke wereld. En echter worden zo velen aangevallen, die door eigenbelang gedreven, de wereld die wil maken, dat men niet mag vooruitgaan, dat iedere schrede op den weg der verbetering, tot vernietiging en verlies leidt. Zij, die hooge betrekkingen in Staat en Kerk bezeten, zij, die bij verandering van zaken alles verliezen en niets winnen kunnen, zij, die zich door hun onwetendheid, gepaard met hoogmoed en dwang, hebben uitgemaakt, zien een spookbeeld in iedere verandering. Zij willen den storm des vooruitgangs bezweren, maar hun wigchelaars en loofwaarders, hun duivelskunstenaars en doodenscheensters zijn onhandige werktuigen. Zij werken de vooruitgang in de handen, want iedere verkeerde poging, door hen in het werk gesteld, iedere averechte handeling, doordoor hen aangeraden, ieder onvoorzichtig woord, door hen gesproken, opent de blinde menigte de oogen, en daardoor verliezen zij macht, aanzien; daardoor houden de bezweringen op, van kracht te zijn; daardoor leert ieder, die door de Almachtige met gezond verstand is begaafd geworden, de waarheid van den schijn onderscheiden, en daardoor wordt aan de redering van achteruitgaan en stilstaan een dodelijke slag toegebracht. Voor eeuwig korten tijd kan het rijk der duisternis wel regeren, kan het een banier planten op de puinhopen van beschaving en verlichting; maar dat rijk stort in, zoo als Rome en Griekenland, zoo als Babylon en Perzef, omdat het de echte grondslagen mist van waarheid en recht, omdat het tegenhouden en tegenwerken wil, daar waar alles roept, voorwaarts te streven. Kracht en ontwikkeling worden niet straffeloos aan banden gelegd; kracht en ontwikkeling worden ook zonder vrije werking niet geheel en al tegengehouden. Wij zouden bij deze onze mededeeling kunnen berusten, indien wij niet behoefte gevoelden onzen dank te betuigen voor de welwillende medewerking, welke wij zouden kunnen ondervinden van de zijde der stedelijke Regering en het Hoofdbestuur van het Armwezen, als van de ingezetenen dezer stad in zoo ruime mate mogelijk. Immers, zoo dunkt ons, aalmoes, blindelings en zonder keus weggeschonken, de voedster van luiheid en zedebederf wordt, maar is echter de onderstand, op eene doelmatige wijze uitgereikt, eene weldaad, waardoor de zegen des Almachtige zeker de edele gevers ten deel zal vallen. De angst om de kosten was: a. Subsidie van het Stedelijk Hoofdbestuur der algemene armenzorg f 217,96 b. Buitengewone toelage van denzelfden f 35, c. Drie maandelijksche collecten f 204,96 d. Vaste kerk- en rondgaande bussen f 23,25 e. Buitengewone giften en inzameling bij trouw-, begraaf- en andere gelegenheden f 27,93 f. Restitutie van het Hoofdbestuur voor personen, welke elders onderstands-domicilie hebben f 13,51 g. Restitutie van de Joodsche Gemeente voor Paschbrood f 35, h. Te kort f 45,16 De uitgiften waren: a. Te kort over 1849 f 46,88 b. Vaste wekelijksche geldbedeling f 336 idem broodbedeling f 84,79 c. Bedeling van turf f 59 d. idem van kleederij f 0-? e. idem van paschbrood f 35 f. idem (buitengewoon) bij zieken f 37, h. Genees-, heel- en verloskundige dienst Ook hierin wordt geheel door het Stedelijk Hoofdbestuur der algemene armen voorzien. i. Kooppenningen aan doorreizende armen 00 00 worden als letl. h door gemeld Hoofdbestuur uitbetaald. k. Salaris aan den bode, boeken en schrijfbehoeften. . . 36, l. Voorschotten aan personen, welke elders onderstands-domicilie hebben. 10,60 m. Kosten van administratie. . . , , , 00,00 de werkzaamheden worden door het bestuur, zonder bezwaar der armenkas, als avbaren opgevat. f 682,75 „ der Israël. Gemeente, Kampen, 12 Aug. 1851. S J- M. ZENDIJK. Mijnheer de Redacteur! Wij hebben met ondubbelzinnige belangstelling de aanmelding in uw zeer gelezen blad van 1 Augustus jl., betreffende de opriklaring van het Gemeentechap in onze gemeente gelezen. Wij zagen tot ons genoegen dezelfde in verschillende dagbladen herhaaldelijk overgenomen. Daar het nu onze gewoonte niet is, in openbare bladen te schrijven, hebben wij het in stilte ons hemelse Vader gedankt dat er zelfs onder de min gegoede klasse nog mensen worden, die, met aangedreven door anderen, uit eigen beweging en behoefte, geen opoffering van tijd en moeite, geen inspanning ontbehren, om hunne geloofsgenoten op een krachtige en doelmatige wijze tot goede doen en zedelijke beschaving aan te sporen! Onze belangstelling werd al steeds grooter, onze verwachting gespannen bij het vernemen der definitieve aanstelling als Prediker van den Wierde. Heer / M Content Rabbijn aspirant wiens geschiktheid in deze wij meermalen bejammelde, da't er geen gelegenheid bestond, om zijn talenten te onwikkelen en ten nutte zijner geloofsgenoten dienstbaar te maken. Bij de met veel belangstelling verwachte opening van deze instelling, ontstond bij ons onwillekeurig de vrees, dat men de verschijning van een klein Auditorium, deze bijeenkomst als bewijs zou aanstichten van de zo dikwijfelde volgehouden bewering, alsof de "smalle gemeente huiverig voor onze gevoelvolle en mooie landtaal zoude zijn, het barbaarse germanisme deze voorttrok en de lied nog niet rijp zoude zijn voor haar ontwikkeling en beschaving. Hoewel echter onze verwachting overtroffen, hoe onze vrees gelogenstraft, toen wij verleden zaterdag binnentraden, en een onpartijdige blik wierpen op de volle zaal, op de talrijke schare, op de belangrijke en onbelangrijke, op de beschaafde en onbeschaafde klasse, die allen in de grootsteorde en stille aan de lippen des Leeraars hingen, allen met opgewekte aandacht luisterden naar de sierlijke indrukwekkende predikatie; allen waren geboeid, allen aan de snaren van hun hart geroerd en erkenden bij hun hen aangeboden voedsel voor geest en hart ontvangen te hebben. Ja, wij mogen het zeggen, zonder hyperbolisch te zijn, ook wij werden door de boeiende stijl als het ware weggesleept en hoorden godgeleerde stellingen ontwikkelen, verstaanbaar voor allen, zonder nog te vallen tot uitersten te vervallen. De proefnemers hebben dan de verwachting overtroffen! Wij hopen dat deze opmerkelijke belangstelling toch niet mag verflauwen en het Genootschap zal gewiss aan deszelfs doel beantwoorden. Maar ofschoon wij deze ingesteldheid als een zegen beschouwen, worden wij echter onwillekeurig gedrongen de pen op te vatten uit de overtuiging, dat halve maat gelopen slechts halve uitkomsten kunnen doen geboren worden en dat een zwak gebouw door slechts eenige zijner delen te repareren en andere in hunnen vervallen staat te laten voortduren, geenszins kan hopen. Er moet uitgebreider, algemener met meerdere ruimte gearbeid worden. Dat deze welgelukte onderneming aan ons kerkbestuur de ogen opent, als toonbeeld verstrekken, om niet langer de zielelakens van onze geloofsgenoten te onthouden, en ten minste in de beide groote kerken wekelijks als een gedeelte der kerkdienst een lesoe in de landtaal even als hij de gelukkige fortuante gemeente te doen hooren, en welk welgezind Israël zal niet volgaarne bereid zijn om voor heil en dat zijner broederen, een kleine verhooging zijner contributie als een offer der dankbaarheid op het altaar der liefde te komen aanbieden. Dit werk is voor hem geen moeilijke Probleem, een doortastende maatregel genomen en.... de duisternis zal voor de helder flikkerende stralen des lichts moeten plaats maken. Dat toch geen kleingeestige vreesachtigheid, geen bekrompen mistrouwen hen verblinden om der waarachtig goede zaak te dwarsbomen en te ondermijnen. Gewiss zou dan hun verdienste bij God als: man van de Pijnen daardoor vermeerderen en hunne gedachtenis nog bij de late nakomelingen in gezegende herinnering blijven. Eenige vrienden van gematigden vooruitgang Amsterdam, 18 Augustus 1851. NIEUWSBERGEN, BRIEVEN, enz. BIJLAGEN. Delfzijl, 18 Aug. Zaterdag j.l. had bij de Israelietische gemeente alhier een plegtigheid plaats, ter gelegenheid van de kerkelijke bevestiging eens jongelingen onzer gemeente, bij het bereiken van zijn 18de jaar. Zijn onderwijzer, de Heer L. M. Rood, jm en Dmi. alhier, hield bij deze gelegenheid een toepasselijke rede, gevolgd door een roerende aanspraak aan de jongeling, waarin hij hem al zijn plichten jegens God, zijn ouders en medemenschen onder het ombraken besloten werd door een krachtig gebed, waarin hij de zegen van Gods vaderhand voor de jongeling afschopte, hetwelke de gemoedsbeving van alle aanwezenden opwekte. Hierop werd door meergemelden onderwijzers aan de jongeling verscheidene vragen gedaan, omtrent de gronden der Israelietische godsdienst, welke allen door hem op eenvoudige wijze beantwoord werden. Nadat, toen door de jongeling de geheele afdeeling der week, zonder iets te wenschen overlatende, gelezen en de godsdienst-oefening afgeloopen was, begaf men zich gezamenlijk naar de ouderlijke, waar men allen dezen dag in de grootste vreugde doorbracht. Amsterdam, 20 Aug. Het was een gelukkige dag voor ons, een ware feestdag. De vroegere ingestelde preadviezen van de Wellust. Eerw. Here J. Content waren op die dag gehouden, ten aanlezen van een zeer talrijke vergadering. De Assessor Hirsch der Nederlands Israëliete gemeente, de Assessor en de Predikanten der Portugese gemeente waren daarbij met alleen tegenwoordig, maar vooral was de mindere klasse talrijk opgekomen. Dat was een verblijvend teken des tijds, dat was een lofzang aan allen, die beweren, dat de mindere klasse niet vatbaar en geschikt is voor de voordragten in de Nederlands taal. Wij zullen dan ook niets te veel zeggen, wanneer wij vaststellen dat deze eerste proef als gelukt is te beschrijven, zo wel wat het auditorium betreft, als wat den redenaar aanbelangt. Zeer doelmatig, krachtig en overtuigend was de inleiding, waarin betoogd werd de noodzakelijkheid en de behoefte om in de taal des lands te spreken. Ook de tekst van Jesaja. L; 4 was zeer voor de gelegenheid geschikt. Het thema: de behoefte aan openbare voordrachten over Gods woord lag in de tekst, en daarvan werd door den Eerw. Spreker een uitmuntend gebruik gemaakt. – Ernstig en overredend waren de gronden, die bijgebracht werden, om voor den smachtenden naar Gods woord ter rechtertijd 'te spreken. Levendig en schoon werden de zegenrijke gevolgen afgeschetst, die daarvan te wachten zijn; menige nuttige aanmerking gemaakt, menige godsdienstige opwekking gedaan, menig woord op zijnen tijd gesproken. Het doet ons een onbeschrijfelijk genoegen, dat dit jeugdig genootschap, een spruit van dezen lijk, reeds meer dan 300 leden telt. Gezegend zijn de stichters van hetzelfde ; zij hebben getoond hunnen tijd te begrijpen ; zij hebben aanspraak op onze geheele erkentelijkheid, en het moet hun een aangename voldoening zijn, dat hunne heilzame bemoeienissen, tot verkondiging van Gods woord, aanvankelijk zulke goede vruchten gedragen hebben. Wij zouden vermeenen aan den pligt der dankbaarheid te kort te doen, wanneer wij de namen der leden van het voorloopig bestuur hier niet openbaar maakten. De Heeren J van der Moolen, M. Morpurgo, S. KoffiJ en M. L. Polak, die tevens voorloopig het Secretariaat waarneemt. Aanstaanden Sabbath weerom een godsdienstige voordracht. Mij behoeden ons voor, daarop nader terug te komen, en dan zullen wij het een en ander in het midden brengen, dat dienen kan, om het geheel nog meer aan het doel te doen beantwoorden. Op aanstaande Zondag 11 november zal hier de verkiezing van een voorlezer voor de synagoge in de Lange Houtstraat plaatsvinden. Twintig stemgerechtigden, behalve het bestuur van de hoofdsynagoge, zullen deel nemen aan de stemming. De Heer B. Kalf, voorlezers te Gorredijk, wordt met 17 van de 25 stemmen gekozen. Er waren vijf kandidaten. Wij gelooven, dat al die deze synagoge bezoeken, zich gelukkig zullen achten door deze keuze. Naar wij vernemen, moet zijn proefweek ten genoegen van allen zijn afgelopen, en moet hij onder verschillende aanzienlijken van de gemeente voorstanders tellen, die alles zullen aanwenden, om zijn bestaan voor de toekomst te verzekeren. Wij geloven, dat deze benoeming aanleiding geeft, om het salaris van de voorlezers te verhoogen. In een hoofdartikel van een van de volgende nummers zullen wij over het misbruik gebracht worden, dat gemaakt wordt van de misl (gifte) - wij hebben onlangs melding gemaakt van een hier ter stad opperste Genootschap: Kunst zij ons doel, ten doel hebbende het uitoefenen en beoefenen van vocale en Instrumentale Muziekstukken. Met genoegen vernemen wij, dat dit Genootschap steeds in bloei toeneemt en aan deszelfs leden menigen genoegen verleent, en dat hiertoe, door de medewerking van onderscheidene geloofsgenoten, veel bijgedragen wordt. 14 Aug. Wij vernemen, dat enkele aandeelhouders van de Fermentering aan minvermogenden alhier, als blijk van "hoog belangstelling, een bedrag van 125 aan de genoemde Vereniging in Fergelingen hebben geschonken. Op heden avond had de aangekondigde aflossing van tien aandeelen van de vereniging in Fergelingen aan minvermogenden plaats. Behalve de H. H. Commissarissen, werd deze vergadering bijgewoond door de H. H. aandeelhouders Dr. J.H. Gosschalk, M. Coster Jr., en J. Naat de Voorzitter van de Vereniging, de Well-Edele Heer A.S. van Merong Jr., de Vergadering had geopend, verklaarde Hij, dat er "een bedenkingen tegen de vervroegde aflossing waren ingekomen; integendeel hadden vijf aandeelhouders, bij deze gelegenheid, op een edelmoedige wijze, rente en aandeelen aan de Vereniging geschonken. Daarna gaande tot de loting, werden de nummers 2, 14, 15, 17, 30, 33, 41, 51, 55 en 57 uitgetrokken, welke betaalbaar zijn op Maandag en Donderdag, van 2-4 uur, aan het lokaal der Afdeeling. Daarna werd deze vergadering gesloten. Wij berichten met genoegen, dat de E.A. Wij stellen het volgende dilemma: of het prediken in de landstaal is nuttig, en dan moet het niet enkel blijven, of uitgebreid, en dan dient men daarvoor ruiterlijk uit te komen, door het geheel af te schaffen. Dat hinken op twee gedachten, dat schroomvallig toegeven aan de geest der eeuw loont een bekrompenheid van standpunten, die in de tegenwoordelijke tijd hoogst noodlottig is voor de belangen der godsdienst. Kampen, 9 Aug. Wij vernemen, dat de Stedelijke Raad, ter vervanging van Dr. Abbing, wiens voor een jaar verlof is gegeven tot herstel van gezondheid, ad interim tot Rector van het Gymnasium is aangesteld Dr. F. Melder: een zeer gelukkige keuze, die de benoemde zich niet slechts in de geleerde wereld heeft bekend gemaakt door zijn voortreffelijke bewerking van Xenophons Gastmaal en de Homerische allegorie van Heraklitus, maar ook bij uitstek de gave bezit, om zijn veelvuldige en grondige kennis aan jongelieden mee te delen. Advertentie. Iedereen die de kennis van het Israëlische Beestensnijden en het uithalen der aderen en vezelen, die door de Israëliet niet gegeten mogen worden; door een plaat opgehelderd, met bijbehoud der Thalmudische benamingen, door B. J. Hamburger, Hoofd-Onderwijzer aan de Israëlische School te 's Bosch, en J. I. I T A L I E, zanger en Chorego bij de Israël. Hoofd-Synagoge aldaar. MET RABBINALE GOEDKEURING. Prijs bij Intekening ƒ 0,70. Prospectus van dit zal eerstdaags verzonden worden. De intekening geschiedt bij de Boekhandelaren M. Coster Jz. en J. L. Joachimsthal, te Amsterdam, als ook bij de Uitgevers van dit Blad, D. Molenaar & Co. Er wordt gevraagd, om tegen het einde van Oktober e.k. in functie te treden, een Israëlitische ONDERWijZer, ongehuwd, den 3den rang hebbende, om aan 8 a 12 kinderen in het godsdienstige en maatschappelijke onderwijs te geven, en tevens als Beestensnijder te kunnen fungeren, tegen een salaris van ƒ 150 a 160 gulden ’sjaars, met vrije kost en inwoning, benevens nog andere verdiensten door privaat les geven enz. Hierop reflecterende, gelieve zich te adresseren aan het Kerkbestuur alhier. Eindhoven, den 6 Augustus 1851. De ondergetekende verificatie mits deze allen, die in de godsdienstoefening en zedelijke beschaving der Israëlieten belang stellen, dat als nog een lijst ter inwerving als lid van bovengenoemd genootschap ten zijnen huize, Keizersgracht bij de Weesperstraat, boven No. 37 aanwezig is; gevendetevens te kennen, dat de contributie ter bestrijding van de onmisbare uitgaven, alsmede ter restitutie aan de leden voor een nader te bepalen weldadig doel is vastgesteld op ƒ1,25 per jaar, zullende ook Donateurs en Donatrices tot dit weldadig doel aangenomen worden. De tweede predikatie zal op Zaterdag 3 Menachem, 23 Augustus e.k. om 2 uur gehouden worden, en in het vervolg geregeld om de 14 dagen, behoudens de nader aan te kondigen uitzonderingen. Amsterdam, Namens het bestuur: 20 Augustus 1851. M. L. POLAK, Lid en secretaris. Voortaan de toegangsbilletten der leden, alleen voor hen als zodanig ingeschreven gangbaar zullen we CORRESPONDENTIE. Wij hebben gedurende de laatste weken een aantal stukken ontvangen, die allen op personen betrekking hebben. Eens voor altijd, wij plaatsen geen stukken, die personaliteiten bevatten. Ons blad is geen kraak, waaraan de namen der zondaars en overtreders gesteld worden. Algemene misbruiken, groote verkeerdheden, in de kerk ingeslopen, zullen in ons onverzoenlijke vijanden vinden, maar geen nietige kleinigheden, die plaatselijk zijn en voor het algemeen volstrekt geen belang hebben. Van 24 Menachem tot 30 Menachem 5611. » 22 Augustus » 28 Augustus 1851. Ingang van den Sabbatavond 6 uur. Uitgang » » » 8 uur. Vrijdag 22 Aug. Middaggebed om 6 uur. Nieuwe Maan Woensdag morgen 3 uur 18 minuten. Donderdag Afdeeling der week SriDPjT 3 HST Uitgave van MOLGO & Co. te Amsterdam. 