De werkmansbode; orgaan van het Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond, jrg 2, 1878, no. 32, 20-07-1878 
1878. TWEEDE JAARGANG. jN®. 52. BE WEEKHANSBODE @rgoan »an fict Jltgcmccn McdcrEondscfv iW^cpMicdeii'^crSond. ALGEMEEN NIEUWS- EN ADVERTENTIEBLAD. Zaterdag 20 Juli. Pr ij sp er 3 maanden: Amsterdam ƒ 0.75. I'ranco per post 0.75. Afzonderlijke nommers 3 Cents. Al wat de Eedactie of Administratie betreft, gelieve men te adresseeren aan B. H. KELDT. BLOEMSTRAAT 82, AMSTERDAM. Prijs der Advertentien: van I—s ƒ 0.25. elke regel daarboven 0.05. – Dienstaanbiedingen 3 Cents per regel. HÜD IRSCHIJI \iOENSD.iGS ES UTERDAGS. abattoir quaestie. . twee versehillende zgden ontjagen we dezer dagen stukken, be- hotte Amsterdam op te richahatoir (algemeene slachtplaats). . beiden blpkt, dat voornamelijk onde slachters, veehandelaars en ancien die door de veemarkt het brood groote ontevredenheid heerscht. De burgerij schijnt van die quaestie «chter weinig nota te nemen, zóó wei*kg zelfs dat zij lijdelyk toeziet, dat de m. a. w. de in Amsterdam verschij- groote bladen, haar den vinger 'I den mond houdt en stelselmatig weiook maar iets op te nemen of te . ®lden, van de bezwaren die de slachopwerpen. Df ig weigering om het voor en ,®gen van abatoiren te Amsterdam in * publiek te laten bespreken ook de dat de burgerij onkundig en ook onverschillig blpft omtrent quaestie? De slachters gelooven “ stellig, Immers naar hetgeen die hoeren verkeren, zal die slachtplaats met annexe de gemeente en de burgerij nog al duur te staan komen. Behalve de kosten voor houw en aanleg van beiden, met inbegrip van den grond, ’twelk een en ander wordt geschat op omstreeks twee millioen gulden zullen de prgzen van het vleesch bovendien nog enorm moeten stggen. Die stgging der prgzen zou veroorzaakt worden door den verren afstand van het abattoir, van vele punten der stad wel een en een half uur door het ongerief die de gevorderde onderwerping aan zoovele wettelijke bepalingen veroorzaakt en door de booge prgzen welke de slachter zal moeten betalen, voor datgene wat bij verplicht zal zijn in gebruik te nemen. Wat is nu waarheid? Die vraag geldt in deze quaestie vooral, al heeft de gemeenteraad ook reeds tot de oprichting besloten. Is het waar, dat, naar ons van bevoegde zijde wordt verhaald, in Antwerpen, vooral in den laatsten tijd, het ondoeltreffende van het abattoir reeds zóózeer blijkt dat men wenschte niet aan de oprichting te zijn begonnen, dan zou een ernstig onderzoek dringend zgn aan te raden; dan liever diende het gemeentebestuur terug te komen van een eensgenomen besluit, dat bij uitvoering de gemeente een groote somme gelds zal kosten en de burgerij slechts nadeel veroorzaakt; zoodat de stichting om de een en de andere reden steeds inpopulair zou blgven. Wat ons aangaat, wg erkennen gaarne van het al of niet nuttige en doelmatige van abattoirs in ’t algemeen en van de plaatselijke bezwaren inzonderheid, te weinig op de hoogte te zgn, om in de quaestie partij te kunnen kiezen. Dat wij er heden een enkel woord aan wgden is naar aanleiding van een stuk dat ons werd toegezonden, welk stuk wij èn om de uitgebreidheid èn wegens den toon die in het daarbij gevoegde courantartikel wordt aangeslagen, benevens om de gevolgtrekkingen die daaruit te maken zgn, niet kunnen plaatsen. Genoemd artikel, dat in //de Vrijheid”, vlaamsch-JcatholwJc weekblad van 30 Juni ’7B voorkomt en gericht is aan Antwerpens burgemeester, komt ons bovendien zeer verdacht, d.w.z. te //kleurig” voor. Ons blad is niet lokaal genoeg voor een zoo plaatselijke quaestie, daarbg is het zeer klein en wordt ons voor zooveel andere belangen plaatsruimte gevraagd, dat wg ze voor deze zaak niet kunnen afstaan. Wij achten deze quaestie ook zoo buitengewoon belangrijk niet voor den werkman, die met zyn gezin nauwelijks een half of een heel pond vleesch per week kan bekomen en dan nog voor de helft of drie kwart vet of vellen voor zijn geld krggt. sociale brieven. Tliiers sprak eens in het Fransche Wetgevend Lichaam deze woorden:, „gij hebt slechts de keuze tusschen katholicisme en socialisme.” Al gebruikte deze staatsman het socialisme alleen als een middel om de vreesachtigen af te schrikken, bij sprak de volle waarheid. Katholicisme en socialisme dat zijn twee beginselen, die met elkander twisten om de heerschappij, en al wat daar tnssoheu ligt, het wordt vroeger of later gedreven of naar rechts (het katholicisme) óf naar links (het socialisme). Wat beteekent in dezen zin het woord katholicisme? Daarmede wordt niet gedacht aan het onfeilbaarheidsgeloof van den paus te Kome, maar het wordt overal gevonden, waar een mensch zich aanmatigt, om te heerschen over anderen. Katholicisme is dus niets anders dan heerschappij van den mensch over den mensch; socialisme niets anders dan gelijke vrijheid voor allen. Tusscbeii die twee moet gekozen worden. De meerderheid der gegoeden, even bekrom- ÜILLETON. (,de Vlieger.‘) {Vervolg van No. 31.) de tijd van den dag nog verre 'daarop de koepels vol gasten zouden Zou rustige Amsterdammer zijn pgp rocken op een stoel vóór het hek VqJi buitentje, was het landschap toch gestoffeerd. Hier door een heerenmeid stond te vrijen; een troepje schoolkinderen, die het 1)1q '’an gehoorzaamheid vergaten voor de waterkant; ginds door het die, geholpen door zijn knechtje, dat heer poetste en het rad, Joegen voortdurend nat hield, zoo Pfachf draaien, dat het een zon uit een f ■'’eurwerk geleek; elders door een met de Hollandsche eigen- al de gasten paar aan paar op de Jeezen, en dol van pleizier toen ze ''neger” voorbij joegen en vóór ons aan .pleisterplaats waren. „Op den duur Je schipper, doch zonder een schijn tog „Als je meerijdt tot Utrecht ik ter e§re van bruid en brui- er wel zin in, maar ze moesten toestemming van den SchrijTer en va» B. overgenomen uit Toen en Nu, door ’oer, uitgever* Gehr. Kraaij. straks links af. Ze hadden een feest op een boerenhofstee, waar, zooals wij zien zouden, op alle vier de hoeken vlaggen woeien. „Nn, dan adiol” riep de schipper terug. „Ik mag niet wachten. Veel heil en zegen voor het jonge paar!...” Èn weer stevenden we voort, terwijl de Vecht ons een voor baande, zóó recht en effen alsof de góden er zich mee bemoeiden! Tegen den middag kwamen de onderscheidene heerlijkheden uit het kajuitje te voorschijn. Neef had, als zijn advies, het denkbeeld geopperd om maar in den stuurstoel te blijven zitten, en de schipper had door zijn knecht een tafel op twee tonnetjes laten improviseeren, waar al wat wenoodig hadden achtereenvolgens zijn plaats op vond. Op dringend verlangen van mijn nicht nam hij zgn deel van onzen overvloed, ofschoon hij geen oogenblik van het roer week en oogen voor en op zij scheen te hebben. Hier en daar was dit bepaald noodig. Bij de bruggen achtte de schipper ’t zelfs niet ongepast mgn neef, die maar altijd door babbelde, of mgn nicht, die hem nu ’t een en dan ’t ander wilde opdringen, beleefd doch kortaf . te verzoeken hem een oogenblik aan zijn taak te laten. Ik herinner mij nog, dat dit op mij een diepen indruk maakte, en dat ik daardoor een heilzame waarschuwing tegen kreeg. Helaas! waarom moest, toen wg een uur of vier gevaren hadden, die indiuk zoo wreed vernield worden? Waarom moest mgn geloof aan „de Vlieger” en, wat erger was, aan den vooruitgang zoo’n gevoeligen knak krijgen? Ik weet niet precies hoe ’t kwam, maar ik laster mpn neef stellig niet, als ik hem den hoofdschuldige noem. Zijn wijn was goed, maar misschien voor een man als onze admiraal, die niet eiken dag wijn dronk, wel wat te koppig. Neef zelf werd er al vroolijker en vroolijker door, en de aandrang waarmee hij vorderde dat zijn toasten op den geest der eeuw en op de toekomst derzoetwatervaart zoud»n gewaardeerd worden, werd hoe langer hoe sterker. Misschien kreeg de schipper daardoor, zijns ondanks en ondanks de ernstige waarschuwing van plicht- en eergevoel, toch te veel. Er gebeurde ten minste iets wat ik voor onmogelijk gehouden had. Een eind voorbij Nieuwersluis liepen we met vrij wat gang tegen een paal bij de britg aan. De schok kwam onverwacht. Neef, die juist een groot stuk taart in zijn mond won steken, viel met jiijn volle zwaarte op het geïmproviseerde tafeltje, en rolde,_ daar de tonnetjes omkantelden, zoo lang hij was op den grond. Ofschoon hij zich gelukkig niet bezeerd had, was hij erg versclirikt en gilde hij evên hard als mijne nicht, die net bij tijds het openstaande deurtje van de kajuit gegrepen had en daardoor voorkwam dat ze buiten boord werd geworpen. Ik had onwillekeurig haar kleeren gepakt en deelde daardoor in haar redding. Op de voorplecht, en onder de passagiers die bovenop zaten, was ’t minder goed afgeloopen. Een paar schoten te water en liepen gevaar onder de schuit te raken, die een zijdelingsche beweging maakte, maar, tot tnn geluk, aan de» anderen kant met het roer in den wal stoof en daar bleef zitten. Ze werden nu weer omhoog getrokken, maar waren doodelijk ontsteld en kletsnat. De schipper wist in de eerste oogenblikkeii niet wat hij doen of zeggen zou. Het gebeurde was zoo ten eenenmale buiten zijn berekening, buiten zijn ervaring, buiten zijn plicht, dat hij weifelde tusschen een vloek en een gebed, en niet wist wat ’t beste was, zelf over boord te springen of mijn neef bij den kraag te pakken en hem de schuld te geven. Alleen was ’t ontwijfelbaar, dat ’t met de uitwerking van den wijn op eenmaal gedaan was. Een paar minuten na het gebeurde had hij zich reeds vermand en deed hij ’t eerste en eenige, wat bij alle schipbreuken op het programma van den bevelvoerder staat. Hij zette mijn neef overeind: vloog met een paar kolossale sprongen over mijn nicht en mij heen naar boven; pakte alle zennwachtige vrouwen, die de verwarring slechts vermeerderden, bij den arm en duwde ze, niet heel zacht, door het luik na,ar beneden: greep een kind, dat bijna dood gedrukt werd tusschen een dikken slagersknecht en een groenboer, en liet ’t zonder complimenten mgn nicht op den schoot glijden: beval met donderende stem orde en stilte, en sprong daarna zelf aan den kant om de schuit vast te leggen, wat wel onnoodig, maar tot geruststeUing van het publiek niet overbodig was. (Wordt vervolgd.) p«i meestentgds in verstand en doorzicht als onbekrompen in uitgaven voor hetgeen strekken kan tpt hun genot, hinkt op twee gedachten, omdat zg zich geen rekenschap geeft van eenig beginsel, wat aangaat de konsekwentie, de toepassing en doorvoering. Van daar de algemeene vrees voor het zwarte spook aan de eene,* maar even algemeene vrees voor het roode spook aan de andere zgde. Maar spokenvrees was altgd en is nog bewijs van onwetendheid. Wie den moed bezit om te onderzoeken, hij zal bemerken dat alle gevaren ingebeeld waren, zij verdwijnen bij kennismaking. Waarom schuilt er meer gevaar in, om socialist te wezen dan behoudsman, hetzg in conservatieven, hetzij in liberalen zin? Juist het behoud is gevaarlijk, want de tgd gaat vooruit en sleept alles mede in zijn vaart, toepassende het: „wilt ge niet goedschiks, dan gebruik ik geweld.” Behoudslieden doen me altijd denken aan menschen, die aan kinderen als ze volwassen zgn geworden, nog altijd dezelfde kleeren geven als in de jeugd. Volwassen menschen in lange kleeren! Dat klinkt gek, maar op geestelijk gebied loopen er nog velen op die wgze rond. Dwaas is het daarom, als men Noorman, met wien ik de vorige keer een kleine afrekening hield te klein, naardat hij verdiend had! met hooge wijsheid hoort zeggen, dat de socialisten de tegenwoordige inrichting van staat en maatschappij beschouwen als een werk geheel willekeurig gemaakt door hen, die er de voordeelen van genieten. Totaal mis. Geen enkel verstandig socialist doet dit. Met zoo’n woord kan men misschien vele onverstandigen overtuigen van de vreese-Igke dwaasheid der socialisten, maar als men zich de moeite had gegeven, om vóórdat men schrgft, zich op de hoogte te stellen van het onderwerp waarover men schrijft een gewoonte, die meermalen verzuimd wordt tot groot nadeel der waarheid! dan zou men bevinden, hoe het tegendeel het geval is en hoe de beschuldiging eigentlijk terugvalt op hem, die haar doet. Marx, Lassalle en anderen leeren het tegendeel meer dan eenige andere ekonoom. Juist, daarom arbeiden de socialisten aan den opbouw eener nieuwe maatschappij, omdat zij niet willekeurig gemaakt is, maar langzamerhand geworden is en al wat geworden is, gaat onder door den tgd om in andere vormen over te gaan. De heer Noorman daarentegen beschouwt de maatschappij, zoo al niet als willekeurig gemaakt dan toch van dien aard, dat zij willekeurig zou kunnen en moeten blijven zoo als zij is. Deed hij dat niet, dan zou hij het streven niet af keuren om te verbeteren, om de maatschappelijke inrichtingen weer op te bouwen op de grondslagen der zeden. Wie verbeteren wil, denkt altijd aan de toekomst. Is dat nu een misdaad in het heden? Maar zijn we dan Chineezen, die alles wat bestaat als goed beschouwen en die elke poging tot veranderen misdadig achten? En dat onze maatschappij niet blijven kan zoo als zij is, ja dat zij reeds een eind weegs gevorderd is in de richting van ’t socialisme, we hebben dagelijks de bewgzen daarvoor. Onze maatschappij zucht om hervorming en het is schande voor onze Staatslieden, voor allen die beter weten kunnen, dat zij belemmeren wat noodig is en de toestanden zoo gespannen doen zijn, dat de vrees voor geweld maar al te gewettigd is. Indien men van hoven zorgt voor geleidelijken maar gestadigen vooruitgang, dan is er geen geweld te vreezen van onderen, maar wie zal het laatste keeren, als het eerste zoo schaars ge-Bchiedt? En toch zijn de maatschappelijke verhoudingen zoo averechts verkeerd, onze maatschappelijke toestanden zoo verrot, dat een man als Mill, gezaghebbend als econoom, zegt: „als men moest kiezen tusschen het communisme en den tegenwoordigen maatschappelijken toestand, als de instelling van privaateigendom als noodzakelijk gevolg meebracht, dat de opbrengst van den arbeid zich zoo zou verdeden als nu geschiedt, juist in omgekeerde reden tot den arbeid namelijk dat het grootste deel toevalt aan hen, die nooit gearbeid hebben, daarna het grootste aan hen, wier arbeid bijna alleen in naam is en zoo verder, tot dat de vergoeding in gelijke mate inkrimpt als de arbeid zwaarder en onaangenamer wordt en tot dateindelijk de vermoeiendste en lichamelijk meest inspannende arbeid, niet met zekerheid kan rekenen om het noodige levensonderhoud te verkrijgen, als de keuze is daar tusschen óf het communisme, dan zouden alle bedenkingen tegen het communisme in Tergelflhing niets beteekenen.” Neen, de bestrjjding van h«t socialisme geschiedt op zulk een oppervlakkige en lichtzinnige wijze, dat zg medewerkt in tegenovergestelde richting, n.l. dat het socialisme daardoor vrienden wint. Als er in Nederland al eens over geschreven wordt hetgeen op zich zelf reeds een zeldzaamheid is dan is het bedroevend de onkunde te zien die op dat stuk heerscht, te meer bedroevend als men opmerkt het hooge standpunt, waarop men zich zelf plaatst. Tijdspiegel en Tijdvragen hebben voor dit verschijnsel des tgds geen oog of oor. MEDEDEELINGEN TAK YERGADERiGEN. De gecombineerde Besturen der drie te Amsterdam bestaande Typografische Vereenigingen, hadden tegen Zaterdag 13 Juli, des avonds ten 9 ure, in het Gebouw van den „Amsterdamschen Werkmansbond" de leden weder tot eene vergadering opgeroepen, om verslag uit te brengen omtrent de op de vorige vergadering gedane voorstellen, naar aanleiding der vraag: „Op welke wijze de Typografen en aanverwante vakken het beste vereenigd zouden zijn te krijgen, om gezamentlijk te trachten verbetering te brengen in de behoeften van hun gezin." Het meerendeel der leden scheen echter niet geneigd ter bepaalder ure aan deze oproeping gehoor te geven. De vergadering moest om die reden een uur worden uitgesteld. Na het verstrijken daarvan, mochten de Besturen zich verheugen een ruim 100-tal leden bgeen te zien, die schenen te willen meêwerken tot bereiking van genoemd doel. . De voorzitter opende met een korte toespraak de vergadering en deed mededeeling van het voorstel, dat genoemde, Besturen voorloopig het beste achten voor Amsterdam, tot verbetering der Typografie en aanverwante vakken. Dit voorstel luidt als volgt: „Het kiezen van een Centraal-Bestuur, dat van elk lid hoogstens 1 cent per week contributie ontvangt, om daarvan de kosten te bestrijden, om de typografen en aanverwante vakken in één flinke vereeniging tot elkander te brengen." Dat Bestuur zal worden gekozen door en uit de leden der bedoelde drie vereenigingen, terwijl het zich ook tot taak zal stellen, deelname te zoeken en op te wekken bij zustervereenigingen in de provinciën. Dit voorstel vond vrij algemeen instemming, de vergadering kon echter geen formeel besluit nemen: I®. doordien de opkomat der leden te gering was, en 2®. men het doeltreffender achtte dat dit punt in iedere respectieve vereeniging afzonderlijk werd kehandeld. Hiertoe werd besloten. De Vereeniging „Voorzorg en Genoegen" is reeds goed voorgegaan. In de Maandagavond gehouden algemeene vergadering heeft het Bestuur dit punt aan de orde gesteld, dat na eenige discussie met bijna algemeene stemmen, slechts één was tegen, is aangenomen. Van de beide andere vereenigingen wordt nu de uitslag verlangend te gemoet gezien. Vervolgens werd op die zelfde vergadering nog bij acclamatie besloten, de 1/3 ct. contributiererhooging voor het Algem. Nederl. Werkl.-Verbond, in te doen gaan van af 1® Juli j.l. Zaterdag 4 dezer had te Hoogezand, in het lokaal van den heer Eoelfsema, de tweede jaarlgksche vergadering plaats van het Provinciaal Groninger Werklieden-Verbond. Door afwezigheid van den president, de heer J. G. Schuur, van Veendam, nam de vice-president, de heer H. Ufkes, de leiding der vergadering op zich, en hoewel onvoorbereid, opende hg haar met een korte doch krachte rede. Na de opening brachten de secretaris, de heer H. M. van den Berg, van Winschoten en de penningmeester, de heer C, Huizinga, van Groningen, hunne verslagen uit. Uit het eerste bleek dat de vereeniging te Pekel-A, als afdeeling tot het Verbond was toegetreden en uit het tweede, dat de ontvangsten bedroegen: aan contributie ƒ 148,90 en aan buitengewone baten een gift van ƒ 8, door tussehenkomst van den heer R. J. Blaauw, te Zuidbroek, van een verkooping van boeken ontvangen. De uitgaven bedroegen ƒ 150,85, saldo ƒ 1,05, het saldo van het vorige jaar bedroeg ƒ 20,66, en bleef alzoo in kas aanwezig ƒ 21,71. Bij de nu volgende bestuurs-verkiezing, werden allen zich verkiesbaar stellende bestuursleden, herkozen. Voor den heer Schuur, die reeds vroeger het verlangen had te kennen gegeven om te bedanken, werd gekozen den heer Heckman, van Winschoten. Hierna bracht de heer Urban, van Groningen, die als afgevaardigde den Bond op het Congres te Utrecht heeft vertegenwoordigd, van dat Congres verslag uit. Aan het slot van dat verslag geeft de heer Urban de volgende beschouwing: „Uit alles wat op het Congres werd besproken, hebt gij kunnen opmerken, M. H.! dat er in onze werklieden-beweging, even als helaas! overal, twee partijen bestaan. De een ik weet er haast geen anderen saam aan te geven noem ik de gematigde socialistische partij, de andere de sociaal-democratische of, zoo als men haar in Holland noemt, de internationale. Gg hebt echter ook opgemerkt, dat de laatstgenoemde partij bij elke batailje geslagen werd. Zal dit echter zoo blijven? üestaat er ook gevaar dat die Sociaal-democratische woekerplant zich verder over Nederland zal uitbreiden? Of meent gg misschien, dat Nederland voor die plant geen vruchtbaren bodem oplevert? Ik heb, na afloop van het Congres, mij dikwijls zelf die vragen voorgesteld en getracht ze te beantwoorden. Zie hier tot welke slotsom ik beu geraakt. Dat die partij bestaat, is aan geen twijfel onderhevig. En dat zij zich zal uitbreiden evenmin. Welke middelen moeten er nu aangewend worden, om die uitbreiding te voorkomen? Naar mijne bescheiden meening bestaat daarvoor geen ander middel dan goed georganiseerde werklieden-vereenigingen. Dit is het eenige, om de sociaal-democratie binnen de perken te houden. Geene wetten noch dwang, of wat men ook tegen haar in het leven moge roepen ik geloof de tolk van u allen te zijn zal haar van de aarde doen verdwgnen. Drukt men haar hier den kop in, dan zal zij op een andere plaats weer ópstaan. Verbiedt men haar het houden van vergaderingen, dan zal zij in het geheim vergaderen en daardoor zal zij gevaarlijker worden; verboden vruchten zijn immers zoo zoet, en al wat verboden is trekt den mensch aan. De sociaal-democraten of, het bedekte communisme, kan m. i. alleen door het volk zelf bestreden worden, ’tls echter niet mijn bedoeling, dat wij water- en melk-vereenigingen moeten hebben met een christelijk kleurtje, of pronkende met het woordje anti; neen, ferm en krachtig onder eerbied voor de wet en hare uitvoerders, maar tevens onder bescherming dier wet moeten wij ons flink voorwaarts bewegen. Mogen alle zieken of begrafenisfondsen, reciteer-oollegies enz. enz. middelen wezen, die ons tot het doel moeten leiden, het groote doel moet zijn en blijven: de stoffelijke, zedelijhe en verstandelijke ontwikkeling van den werkman, om zoodoende te bereiken de verheffing van den vierden stand. Ik weet het, M. H., er zijn nog altijd velen die ons wantrouwen. Schouderophalen met een verachtelijk of medelijdend glimlachje zijn de teekenen, die men waarneemt, wanneer er over onze beweging gesproken wordt. En toch men weet niet wat men doet. Want, ik heb het u gezegd: Goed georganiseerde werklieden-vereenigingen zgn de sterkste dammen, die de sociaal-democratie zullen tegenhouden. Daarom roep ik van hier ieder weldenkende in den lande toe: In naam van den Nederlandschen werkman, in naam van het Nederlandsche volk zijt gij verplicht, tot heil van dat volk, ons te schragen en onze pogingen te steunen. Doch ik roep ook al de hier vertegenwoordigde vereenigingen toe: Vereenigt n, vereenigt u tot éën lichaam. Eendrachtig aamenwerkendi len wij ons doel bereiken. Verbrokkeling krachten zal steeds tot tweedracht ' Van verhoogde contributie, die thans o® ®/s betaald wordt, zou dan geen sprake En onze stem, de stem der gematigde zou steeds die der ultra’s overvleugelen. Met een woord van dank aan het en den voorzitter van het Werklieden b® gres, voor de flinke leiding van dat en aan de vergadering, voor het dat zg in hem had gesteld, sloot XJrban zgn belangrijk verslag, dat met door de vergadering werd ontvangen. , Aan de orde waa thans een voorstel de afdeeling Hoogezand en Sappemeer: ij Kan het Prov. Groninger ook iets doen tot het bestrijden van het nH , bruik maken van sterken drank? , j De heer Blaanw, uit Zuidbroek leidd*® onderwerp in. Spreker las een circulaire verspreid door den Multnpatiors-bond eO ? titeld: een „Bede om medewerking,” ® werking n.l. aan een door dien bond tot Hooge Eegeering gericht verzoek, om j lijke voorschriften ter beteugeling v»o ® misbruik van sterken drank en ter king van het groot aantal gelegenheden sterken drank wordt verkocht. Het voof* van H. en S. strekte om van wege Gron. Werkl.-Boud, het adres van denï* tanatiors-bond te onderstennen. Thans volgde een pauze, waarna de "f Blaauw weder het woord krijgt, tot ' leiding der vraag: kan de bond ook/*, doen tot het afschaffen der patent-belast'% De heer Blaauw las een adres voor, doot vereeniging Nijrerheid, te ’s Hage, in met den heer Philippona, te Uden, op» steld, en verzocht de vergadering haar, dit adres met een adhaesie-adre* ondersteunen. Wordt alzoo besloten j redactie van het adhaesie-adres aan den k , Blaauw opgedragen, elke afdeeling zal * het adres een afschrift ontvangen. Eindelijk kwam nog uan de orde, de Welke houding zal door het Gron. Bond worden in acht genomen, in zake \ algemeen stemrecht. Dit punt wordt voerig ingeleid door den heer Hoving, ' , Apingadam. Spreker is voor algemeen recht maar vreest voor de invoering om : j vele bekende redenen. Beter zou hij , kunnen vereenigen met ophefiing van ® , cencus, om daarvoor het afleggen van * licht examen in de plaats te stellen. De heeren Mulder en Urban beantwootj* den heer Hoving. Beiden zijn van dat het in deze zaak is, zich bij de meene opinie der werklieden aan te om dat de tweedracht in deze kwestie tot niets leidt. t De vergadering vereenigde zich dan “ met een motie van den heer ürban, luiden /,De vergadering besluit alle wettige en lijke middelen aan te wenden om het **«l meen stemrecht nader bij te komen”, met algemeene stemmen aangenomen. Niettegenstaande nog zes punten aau . orde waren, besloot de vergadering het late uur te scheiden. j. Vooraf echter werd den voorzitter dank zegd voor zijn flinke leiding; de .j dankte wederkeerig voor de goede orde n de vergadering in acht genomen. Ingezonden Stukken* Dexc zija T»or rekening T«n Inzender. Mijnheer de Voorzeker zal reeds menigeen met ® woorden u hebben aangesproken en lorden wensch hebben geuit, om zijne lingen in ons orgaan geplaatst te zien; ik kom tot u met het verzoek om ook ii gedachten, betreffende „het recht voor »t ® het voor ons zoo gewichtig blad: D» Werkmansbode, te mogen bloot leggen. Recht allen! Het zijn dikke woorden zegt Jon heer E. J. Blaauw in het hoofdartikel Van N“. 29; en ik voeg er bij, het zijn Schoone ook; en schooner zouden ze worden hunno beteekenis meer in praktijk Werd gebracht. Want wat is kweUender, dan het besef met zich te moeten ronddradat alleen iemand die het goud opstapöld en het levensgenot aan alle zijden kan genieten, zijn recht mag vragen? Wij zullen bet dan ook wel allen eens zijn, dat indien bet Recht voor allen bestond, den werkman ruimschoots de gelegenheid gepresenteerd zoude worden om een flinke schrede ®P den maatschappelijken ladder vooruit te doen. Doch de quaestie is maar, hoe dat stand te brengen. Door algemeen stemvecht? Waren de tijden anders, ik zoude S'ilks dadelijk bevestigen; maar daar de tegenwoordige stand van zaken niet mag worden voorb%ezien, zoo is tot heden mijn eenigst antwoord, neen! Het ia misschien niet van gevaar ontbloot, waar allen ja zeggen, een ontkennend te geven. Daar ik dit besef, zal ik in de hier volgende schets, mgne redenen daarvoor opgeven. Wanneer er in de maatschappelijke samenleving iets voorvalt dat op een ieder betrekking heeft, dan zoekt het oog des jongelings somtijds eveneens naar den oorsprong en den der zaak dan die van meer oudere van Jsten, ’t zelfde is ’t geval wanneer in ’t een ®f het andere iets verkeerd is, hetwelk verbeterd zijnde, voor menigeen van veel voor-Jeel zou wezen. Dan peinst hij (den jongeling) somtijds «Ven goed als de meer ontwikkelde, op ter bereiking van zulk eene verbetering; doch indien beiden, hunne plannen beraamd in werking gebracht hebben, dan Z»1 veelal, dat des jongelings mislukken, |«rwijl de meer gevorderde in jaren zgn doel bereikt krggt. Hoe komt zulks? Van waar dat verschgnsel? Mijns inziens komt het hierdoor: bij den jongeling is ten allen tijde een groote mate Van fantaisie op te merken, dat hem steeds droombeelden van al het schoone en al het aan een of andere zaak verbonden, Voorspiegeld, maar de werkelijkheid met een dichten sluier voor hem bedekt houdt. Nu is het mijn moening, dat ook daar, Waar achtenswaardige en naar den geest begaafde menscnen, in den tegenwoor~Ben tijd om «algemeen stemrecht" roepen, J® fantaisie bare handen in ’t spel heeft.. Men schijnt ook daar bezig te zijn, zich •■Blkens de schoone zijde van zulk een recht te spiegelen, en do domheid, do onzelfstandigheid, de omkoopbaarheid en de gewetenloosheid, die denmaatschappelijken kring onze zoo verlichte 19e eeuw, nog helaas veel verpesten over ’t hoofd te zien. het «algemeen stemrecht" wordt dan is er naar mijn gevoelen een Stoot en goed van wild voorzien jachttertéin geopend, voor elk die «bet doel heiligt ® öiddelen" tot leus beeft aangenomen. Doch genoeg hiervan. M. de Eed. dankzeggende voor de op•Sie beveel ik mij voor een volgende keer ‘hiazaam aan. Uw Dienaar, C. Bakker. Lid van ’tAlgein. Gron. Werkl.-Verbond. Mijnheer de Redacteur! In N“. 31 van uw blad wordt door aS.-F. dat ik niet, zooals gewoonlijk, na hoop der redevoering, gelegenheid tot debat Dit is volkomen waar. Een beroemde zangeres zou eens op een zingen, toen Keizer Napoleon I het Ofloert met zijne tegenwoordigheid wenschte * vereeren. De Keizer kwam. De zangebleef Keizer zond een officier met bevel dat 9 Zingen zou. Op mijn eer, antwoordde de jVaar niets ia beeft de Keizer zijn recht ®rloren, antwoordde de officier en eina: heen. ° lö zekeren zin is dit ook van toepassing P Je vergadering waar de beer Kerdijk het Woord voerde. Nauwelijks was genoemde lieer vertroku of de aanwezigen stonden op en vertOQiden zich, zoodat van de vergadering geen derde meer overbleef, ,niet- tegenstaande mijne nitnoodiging aan de leden om nog een oogenblik bgeen te blgven. Daarbij, hoe zou het mogelgk zijn, om te . debatteeren, waar de spreker niet aanwezig vyas om zgn gevoelen te verdedigen. ’ ] Dat zou immers toch al te mal zgn. Wat mij persoonlijk betreft, mgn gevoelen over het «algemeen stemrecht" ii nog niet veranderd, sedert ik eenige jaren de bekende circulaire mede onderteekende. Ik meende deze verklaring te moeten doen, opdat de leden der Provinciale Friesche Werklieden-Vereeniging weten hoe hun voorzitter over deze zaak denkt, en of hij aldus denkende, wel in staat is om de meerderheid der leden als zoodanig te dienen. Met achting Uw Dw. Dienaar, Leeuwarden, O. Eommeets. 17 Juli 1878. Mededeelingen. Tot de werken, die uit de nieuwe leening der gemeente zullen worden bestreden indien de Baad aan de voordracht desbetreffende zijn zegel hecht behoort ook de verbouwing van de Beurs, waarvoor ƒ150,000 is uitgetrokken. De verbouwing zal zijn eene verlenging van 22 meter, dus niet zoover als de Papenbrug en zonder demping aan de achterzijde van de Warmoesgracht. Dit laatste acht het gemeentebestuur te kostbaar, vooral ook omdat dan de riolen van Amstelland doorgetrokken moeten worden. Men wenscht hiertoe nog niet over te gaan, voor dat omtrent de demping van het Eokin van de draaibrug tot de Beursstraat is beslist. De directie der A. O. M. die een tweede tramlijn wensch te leggen naar de Plantage, heeft ƒ 100,000 aangeboden ter tegemoetkoming in de te maken kosten, waaronder de verbreeding van het geheele Eokin behoort. De gemeente kan zich hier niet mede vereenigen. Behoudens dat zij boven verbreeding van het Eokin aan demping de voorkeur geeft, omdat de gracht anders te veel zou gelijken op een sloot, wil zij van een tegemoetkoming der A. O. M. niets weten; zij wil wel allo werken uit den aanleg van een nieuwe tramlijn voortvloeiende, voor die maatschappij uitvoeren, mits de O. M. alles betaalt wat ’t kost. Omtrent het te vergrooten beursgebouw zij nog opgemerkt dat daaraan de korenbeurs of graanmarkt, benevens een post- en telegraafkantoor zal worden verbonden, voor welke laatste de minister van waterstaat enz. geneigd is ƒ 3000.— ’sjaars huur te geven. Van de 4510 huwelijken, die hier te lande in 1877 tusschen jonkmans en jongedochters werden gesloten, waren er 99 waarbij de man alleen, 324 waarbij de vrouw alleen, en 87 waarbij man au vrouw beiden verklaarden niet te kunnen schrijven. Hoevelen zouden er nu nog onder zijn die niets meer dan alléén hun naam kunnen schrijven? Aan het N. v. d. D. ivordt bericht, dat zich ook te Amsterdam een commissie heeft gevormd, tot voorbereiding van feestelijkheden op den dag waarop het huwelijk van Prins Hendrik gesloten wordt. De afd. Botterdam zal Zondag 28 dezer des middags ten uur weder een vergadering houden in haar gebouw, ter bespreking van de volgende punten: 1“. Zijn uitkeeringsfondsen bij ziekte noodzakelijk? 2°. Wat is oorzaak dat juist de werkende klasse hoe langs hoe meer achteruitgaat? 3“. Zijn algemeene vereenigingen geschikt om den toestand der werklieden te verbeteren ? De toegang tot deze vergadering is voor ieder vrij. Amsterdam heeft een stuk van de brug over de Koningshaven te Rotterdam, lang 40 en breed 11.40 meter, in publieke veiling aangekocht voor ƒl5OO. Een buitengewoon koopje. Het stuk brug weegt omstreeks 100,000 KG. eu heeft indertijd minstens 25,000 gekost, het zal in zijn geheel op den lichter Simson worden geladen en over zee naar de hoofdstad w'ordeu vervoerd om voorloopig in het Westerdok op jukken te worden geplaatst. De kosten van overbrenging zullen ongeveer ƒ 3000 bedragen. Donderdag werd ten raadhnize te Amsterdam aan 24 jongens van de 24 openbare kostelooze scholen, die ten vorigen jare loffeljjk zijn ontslagen en nu gedurende een jaar in dienstbetrekking met vlijt en gver zijn werkzaam geweest, elk een zilveren horologe met inscriptie en het stedelgk wapen nitgereikt. Het wetsontwerp op het lager onderwas is, dank de gehoorzaamheid en volgzaamheid van de liberale Kamerleden, met slechts luttel wijzigingen en nog minder verbeteringen in de zitting van Donderdag jl. met 52 tegen 30 stemmen aangenomen. Ook werd in de zitting van Dinsdag de credietwet aangenomen tot verhooging der begroeting van binnenlandsche zaken. Enkele leden lieten een protest hooren tegen de wflze waarop de gelden zijn besteed, en die waarop onze industrie te Parqs is vertegenwoordigd. Geen der leden roerde de wonschelijk aan om eenige bekwame werklieden op staatskosten naar Pargs te zenden. Het zittingjaar ia hiermede geëindigd. De kamer is nu op reces, en de leden zijn (volgens de heer van der Hoeven onlang zeide) naar de bergen van Zwitserland of hét strand van Scheveningen! Te Assen is een afdeeling van den Multapatiorsbond opgericht. 25 leden hebben zich aangesloten. Tot voorzitter werd gekozen de heer D. Hartog Heys van Zouteveen. In de omstreken van Arnhem vertooneu zich ook reeds sporen van aardappelziekte. Hetzelfde verschynsel neemt men waar in het groot-hertogdom Luxemburg, en men wil weten dat ook de latere soorten niet onaangetast zgn. Te Maastricht is het hoogste bedrag van vermoedelijk inkomen op ƒ 21.000 en het laagste op ƒ 300 geraamd. Het voorloopig kohier van den aanslag in de inkomstenbelasting wijst een vermoedelijk cijfer aan van 2960 belastingschuldigen, met een totalen aanslag van ƒ 46,146.92, berekend tegen 2 percent. De Duitsche rijksregeering laat in de koninklijke poroeleinfabriek te Berlijn twee vazen maken, welke bestemd zijn als geschenk voor het museum van kunstnijverheid op het paviljoen te Haarlem. Het vorige jaar schonk de Pransche regéering een verzameling van porcelein uit haar nationale fabriek te Sèvres. De mijnwerkers te Anzin hebben den arbeid gestaakt. Zij verlangen dagelijks 5 fr. loon en vermindering van den arbeid tot 8 uren ’s daags. Dreigende benden doortrekken de plaats en men was zeer beducht voor aanvallen op de woning van den directeur der maatschappij, den heer de Marcillij. De prefect te Eijssel heeft onmiddelijk met generaal Clinchant, kommaiidant van het eerste legerkorps, maatregelen genomen ter bescherming van personen eii eigendommen. Gemiddeld verschaffen de steenkolenmijnen te Anzin werk aan 5000 a 6000 arbeiders. Ook hebben een 250-tal meisjes die bedienen aan de restauratie-inrichtingen van Duval in de tentoonstellings-gebouwen het werk uit handen de gelegd, omdat men ze 2 frank in plaats van 1.60 frank per dag wilde laten betalen voor het breken van glazen en schotels. Gemengde berichten. BINNENLAND, Dezer dagen heeft zich een matroos van de marine vrijwillig in arrest begeven, aan boord van Zr. Ms. wachtschip te Amsterdam. Reeds in 1869 was hij te Liverpool gedeserteerd van een transport schepelingen, bestemd voor Zr. Ms. schroefstoomscliip „Amatei,"destijds gestationeerd ter kust van Guinea. Hij zal deswege voor een zeekrijgsraad te Willemsoord te recht staan. Maandagavond zijn te Zwolle de schutters met eenige militairen van het garnizoen handgemeen gev/orden. Eerst toen de politie tusschenbeide, kwam en vier burgers en twee militairen had gearresteerd, was de rust hersteld. Het „Haagscha Mannenkoor", dat jl. Zaterdag te Amsterdam den eersten prijs heeft behaald, is Dinsdag bij zijn temgkeer in de residentie door de muziek der jagers en andere muziekvereenigingen aan het station ontvangen en in triumf, onder toevloed van een groote menigte, door de stad geleid, naar den Botanischen tuin, waar tal van toasten werden uitgebracht. In de Engelsche gasfabriek te Amsterdam, is Woensdagavond een kist met verfwaren in brand «-eraakt, waardoor de bouten kap van bet dak ontvlamde. Zonder hulp van spuiten doofde de brandweer het vuur. In het Noordzeekanaal is Zondagnamiddag een schuitenvoerder die van Amsterdam naar IJmniden was gekomen met de noodige werktuigen om de nieuwe sluisdeuren in te zetten verdronken. In de gemeente Lonneker brak Dinsdag brand uit in een burgerwoning, gelegen nabq twee fabrieken. Onmiddelijk snelde men met de spuiten ter hulpe en bjj aankomst van d» eerste spuit ontdekte men dat hot personeel in de haast de slangen vergeten had. Groningen zal op den. 28en Augustus, de dag waarop de stad in 1672 van de Pranschen werd bevrijd, feestelijk vieren. De commissie van volksvermaken zal alsdan met een subsidie der gemeente van ƒ 600 een harddraverij met paard en chais en een: wedstrijd met velücopeden organiseeren en des avonds op de Groote Markt een: vuurwerk afsteken. Naar het HandeUblad van. vertrouwbare zijde verneemt, is de infanterist, dié Zaterdag uit de 4e verdieping van de Oranje kazerne te Amsterdam is gevallen noch niet dood, maar verkeert hjj nog steeds in bedenkelijken toestand. In Natura Artis Magistra te Amsterdam, trekt volgens het ,N. v. d. D.” de leeuwin met hare beide welpen, de bewondering van stadgenoot en vreemdeling. Het is dan ook een eigenaardig schouwspel de twee jeugdige goed ontwikkmde afstammelingen der vorstelijke dieren familie, thans zoo groot alspoedels,,ih jeugdigen overmoed te zien spelen met den staart van mevrouw de leeuwin, of al vechtende over elkander te zien duikelen, waarbij zij reeds hun jeugdig gebrul laten hooren. En bij dit alles licht de moeder haar spelende welpen met het duidelijkst zelf behagen te bespieden, steekt haar geweldigen, klauw naar een van de kinderen, uit, om er eeni even ih te laten bqten door de dikkoppige spruiten, of pakt ze in een aanval van.teederheid met den bek op, om ze hier of daar in een hoek eens rechthartelijk te liefkozen. In den nacht van Dinspag op Woensdag is te IJmniden de nieuwe groote sluisdeur, die op •en stelling lag, welke te zwak was, in de diepte verdwenen, Eli man, daarop werkzaam, redden zich met zwemmen. Nabij Beerta is een iJjarig knaapje tnsschen een paar saamgekoppelde wagens geloopen, met het doel op den laatsten wagen te klimmen. Dit mislukte hem echter, hij viel »n de zware wagen reed over hem heen. Esnige oogenhlikken daarna was hij eea lijk. Eene dienstbode te Zwolle,.de 78jarige Maria Brison, heeft haar GSjarigen dienst hij een en dezelfde familie herdacht. Te Amsterdam had een dienstmaagd zich bij een dame mondeling verhuurd en de gebruikelijke ontvangen. Een paar dagen later kwam zij met de boodschap terug dat zij van de overeenkomst afzag en gaf daarbij aan de dame de godspenning terug een rijksdaalder en een gulden in een pakketje gewikkeld terug. De dienstmaagd vertrok en bij het openen van het papier, bleek der dame dat zij in jdaats van een geldstuk k f 2,50 een rijksdaalder ontvangen had van het soort dat bij de banketbakkers verkocht wordt. De arglistige meid was echter dom genoeg geweest om reeds vroeger haar naam en woonplaats op te geven. Woensdagavond ten Gure viel aan de veemarkt te Rotterdam een IVjarig jongeling uit het vensteraam eener 2e verdieping, terwijl hij bezig was dat raam te verven. Hij heeft den rechterarm gebroken. ïe Maastricht, dat Dinsdagmiddag door de maréchaussees buiten de voormalige Tongersche poort aldaar aangehouden een gehuwd man, die trachtte zijn kind in de rivier de Joker te verdrinken. Het hotel Tan den commissaris des Konings in Friesland is een eigendom der provincie, Kj het rijk in huur. Het gebouw is echter voor het doel zeer ongeschikt, en om nu het Rijk te dwingen zelf voor een betere woning van den gewestelijken vertegenwoordiger des konings te zorgen, hebben de Provinciale Staten besloten tegen 1 Januari 1880 de huur op te zeggen. Dat noemt men in Nederland korte wetten maken. In de Plantage te Amsterdam, is Dinsdag morgen een metselaar, ter hoogte van de derde verdieping van een stelling naar beneden gevallen; inwendig zwaar gekneusd naar het gasthuis gebracht, overleed hij een uur daarna. De overledene was 51 jaar oud en laat een weduwe met 5 kinderen achter. Op den O. Z. Voorbugwal bij den Zeedijk te Amsterdam, is Donderdagnacht een man van boven van den trap gevallen en voor dood naar het gasthuis gebracht. Donderdag 18 Juli is de iVetfrlanifscA Westfaalsche spoorweg feestelijk geopend. Woensdagmiddag omstreeks 12 uur verdronk aan ’s Hravenweg onder Cappelle a. d. IJsel een kind van circa één jaar. In de gemeente Westerhoven, nabij Eindhoven, is het vierjarig kind van een landbouwer met het hoofd naar beneden in eeno mestton gevonden. Het was gestikt. De rechter-kommissaris te Amsterdam heeft Dinsdag in genomen de brigadier on de agenten van politie, die in de politie post in de Holsteeg aanwezig waren, tijdens een meisje door den wagen van de brandweer werd overreden. Ook de koetsier en de chef van de brandweer die zich op de bevonden zijn verhoord. ° De beide laatste verzekeren, dat aan een kar welke in die straat stil stond het ongeval moet worden toegeschreven. Het lijk van den bakkersknecht die de vorige week in den IJsael bij Deventer met zwemmen is verdronken is eergisteren opgehaald. buitenland. In Duitschland zijn, na den aanslag van Nobiling, in het geheel 387 personen wegens majes-heleediging tot te zamen 666 j aren gevangenisstraf veroordeeld. Om leniging te brengen in den nood der hongerenden heeft het Chineesche hof besloten, zijnerzijds een voorbeeldig offer te brengen. Op bevel cler twee keizerinnen, is het voortaan tot aan den regentijd verboden vleesohspijzen op de keizerlijke tafel te brengen. De officieele courant van Peking deelt mede, dat door dezen maatregel eene bezuiniging van '3O a 40 tafels, ongeveer f 100 daags, wordt verkregen. Tegelijkertijd wordt in dat blad vermeld, dat het nu niet meer mogelijk is verdere bezuinigingen voor de keizerlijke tafel in te voeren. Intussohen verminderd de hongersnood niet. Onder de gestorvenen telt men een zendeling van het Londensch genootschap met zijne vrouw. De Chineezen verwonderen zich over die opoffering van de zijde der vreemdelingen, zij boezemt hun meerderen eerbied in, niet alleen voor de zendelingen zelve, maar ook voor het geloof wat zij verkondigen. Volgens bericht aan een Engelsch blad, teekende prins Bismarck Zaterdag net tractaat van Berlijn met een arendspen, welke versierd is met een engel des vredes in gedreven zilver en die hem voor dit doel ten geschenke was gegeven Een kastelein, in de omstreken van München, door de politie uitgenoodigd om in zijn lokaal geen sodalisten meer toe te laten, gaf ten antwoord, dat zoolang de ontvangers der belastingen het geld der socialisten bleven aannemen, hij dit ook voor goed hield. Onder de vele congressen, die in Parijs gehouden worden, behoort ook dat over de rechten der vrouw. Het zal den 25 dezer worden gehouden, en worden bijgewoond door een groot aantal dames uit verschillende landen. Dat in Berlijn de liefhebbers van rooken de tabak niet altijd zuiver genieten, bleek hieruit dat van 20 monsters, uit verschillende winkels genomen, slechts 2 enkel uit tabak bestonden, terwijl de cverige 18 een mengsel waren van tabak, beetwortelbladen, zeegras enz. Men meldt als zeker dat de tentoonstelling te Parijs tot 1 December geopend zal blijven. Behalve te Parijs is ook in Marseille en andere groote steden van Frankrijk, het innemen der Bastille iierdaoht. De rust is nergens verstoord geworden. Zondag, 14 dezer, is de tentoonstelling te Parijs bezocht geworden door 116,625 personen, van welke 103,228 voorzien waren van een gewoon kaartje, 7569 van een abonnementskaartje of van een als exposant, en 5828 van een dienstkaartje. in de environs van de tentoonstelling te Parijs wordt eerlang een luchtballon opgelaten, waarmede ieder dte lust heeft, dagelijksch tot eene hoogte van 120 meter luchtreizen kan doen. De ballon heeft een lengte in doorsnede van 36 meters en een draagkracht van 25,000 kilo’s. De prijs per luchtreis is op 20 frs. per persoon bepaald. Blijkens het „Journal üfliciel" nebben de 'belastingen in Frankrijk gedurende de eerste 6 maanden van dit jaar 33 millioen boven de raming opgebracht en 30 millioen meer dan over hetzelfde tijdvak van het vorige jaar. Twaalf Franschen en dertien vreemdelin» gen, waaronder geen Nederlanders, nemen deel aan do uitnoodiging van don Fransohe luitenant ter zee Eiard, voor een reis om de wereld, ‘leder hunner betaald voor reiskosten 20,000 frs. De reis zal ondernomen worden op de pakketboot Juno. Het schip verlaat deze week Marseille om koers te zetten naar Gibraltar, van daar naar Buenos-Ayres, voorts naar Kaap Hoorn, San Francisco, Japan, China en Indie, om door het kanaal van Suez terug te keeren. Van Bismarck is, vermoeid van ’t presideren naar zijne landgoederen vertrokken. Graaf Stolberg, de Vice-kanselier van ’t Duitsohe lijk, is tijdelijk belast mot de functiën van den rijkskanselier. 