None
IMMC.EESC-2019-04762-AC.NLD.xhtml.EESC-2019-04762-00-01-AC-TRA-NL.docx










NL









SOC/629


Duurzame financiering van levenslang leren en ontwikkeling van vaardigheden




ADVIES


Europees Economisch en Sociaal Comité


Duurzame financiering van levenslang leren en ontwikkeling van vaardigheden, in de context van een tekort aan geschoolde arbeidskrachten
                  [verkennend advies op verzoek van het Kroatische voorzitterschap]



Rapporteur: Tatjana BABRAUSKIENĖ


Corapporteur: Pavel TRANTINA









Verzoek van het Kroatische voorzitterschap van de Raad




Brief van 10/09/2019






Rechtsgrondslag




Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie














Besluit van het bureau




24/09/2019














Bevoegde afdeling




Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap






Goedkeuring door de afdeling




03/03/2020






Goedkeuring door de voltallige vergadering




07/05/2020






Zitting nr.
551 - Zitting op afstand






Stemuitslag
                           (voor/tegen/onthoudingen)




254/1/6










1.Conclusies en aanbevelingen



1.1Het EESC is ingenomen met de aandacht die in de opdrachtbrief aan EU-commissaris Nicholas Schmit uitgaat
1
 naar het uitvoeren en actualiseren van de vaardighedenagenda, waarbij de nadruk ligt op het in kaart brengen en wegwerken van tekorten aan vaardigheden en het ondersteunen van omscholing als onderdeel van de rechtvaardige transitie, alsook het onderzoeken van het idee om individuele leerrekeningen voor te stellen als een van de mogelijke manieren om volwassenen (zowel werkenden als werklozen) in staat te stellen om opleidingsrechten op te bouwen en deze te gebruiken voor scholing waarvan de kwaliteit gegarandeerd is.
1.2Het EESC steunt de conclusies van de Raad van 8 november 2019 over de sleutelrol van leven lang leren-beleid om samenlevingen in staat te stellen om te gaan met de technologische en groene transitie ter ondersteuning van inclusieve en duurzame groei
                  2
, waarin de Raad de Commissie oproept om “de efficiëntie, de schaal en de doelgroepen van het huidige leven lang leren-beleid aan te passen om beter te kunnen inspelen op de leerbehoeften die voortvloeien uit veranderingen in de samenleving en de arbeidswereld, onder meer door verdere ontwikkeling van de Europese onderwijsruimte”
                  3.
 1.3Het EESC waardeert dat het Kroatische voorzitterschap van de Raad van de EU
4
 o.a. tot prioriteit heeft te investeren in onderzoek en innovatie, de toegankelijkheid van hoogwaardig onderwijs en een leven lang leren te vergroten en nieuwe vaardigheden te ontwikkelen die zijn afgestemd op de banen van de toekomst. 



1.4Het EESC is verheugd dat de Commissie in haar mededeling “Een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transities”
5
 – waarin wordt gesteld dat vaardigheden van cruciaal belang zijn voor de toekomst – de EU-lidstaten aanspoort om mensen van jongs af aan inclusief onderwijs en inclusieve opleiding van hoge kwaliteit aan te bieden en hen gedurende hun hele loopbaan bij hun bijscholing te ondersteunen.
1.5Het EESC roept de Commissie en de lidstaten op om concreet werk te maken van de implementatie van het eerste en het vierde beginsel van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR) om alle burgers in Europa het recht te geven op hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor een leven lang leren (LLL), zowel op het werk als daarbuiten, en om deze beginselen ten uitvoer te leggen met behulp van duurzame overheidsfinanciering, in overeenstemming met de sociale partners en het maatschappelijk middenveld.
1.6Het EESC zou graag zien dat er bijzondere aandacht wordt besteed aan de toegang van de meest kwetsbare groepen in de samenleving tot mogelijkheden voor een leven lang leren. Werkenden dienen adequate ondersteuning te krijgen, ongeacht het niveau van hun vaardigheden en kwalificaties, de omvang van het bedrijf of van de organisatie of de regio waar zij werken, terwijl overheden, bedrijven en vakbonden zorg dragen voor een duurzame financiering, bijvoorbeeld via individuele opleidingstegoeden of andere regelingen en instrumenten, naargelang de nationale praktijken.
 1.7Het EESC stelt voor dat de Commissie zich ambitieuzer opstelt bij het bepalen van indicatoren en benchmarks voor een leven lang leren, met name voor de deelname van volwassenen – met inbegrip van werknemers – aan onderwijs en opleiding, binnen de relevante beleidskaders en het komende strategisch kader ET2030. De Commissie dient ervoor te zorgen dat de financiële instrumenten van de EU, zoals Erasmus+, het Europees Sociaal Fonds (ESF), InvestEU, het investeringsplan voor een duurzaam Europa, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en andere relevante EU-fondsen, de verwezenlijking van deze benchmarks op doeltreffende wijze en in onderlinge synergie ondersteunen.
1.8Daarnaast roept het EESC de EU-instellingen op om een gemeenschappelijk inclusief kader voor sleutelcompetenties overeen te komen dat verder gaat dan het onderwijs op school, om zo tegemoet te komen aan de behoefte aan volwasseneneducatie en aan het verwerven van sociale vaardigheden, waarbij met name nadruk wordt gelegd op het leren leren en op de vaardigheden op het vlak van democratisch burgerschap, die van essentieel belang zijn om volwassenen te helpen een actieve rol in de samenleving te vervullen. Het EESC dringt tevens aan op meer investeringen in niet-formele en informele leeromgevingen, die voor de verwerving van deze vaardigheden van bijzonder belang zijn.
1.9Het EESC acht het in de context van het Europees Semester noodzakelijk om te zorgen voor samenhang tussen de oproep van de Commissie tot duurzame investeringen in onderwijs en opleiding en de oproep tot optimalisatiemaatregelen, die in sommige gevallen een nadelig effect op dergelijke investeringen kunnen hebben. Overheden in alle lidstaten moeten meer investeren in een leven lang leren, en met name in volwasseneneducatie.
 1.10Het EESC herhaalt zijn oproep om meer aandacht te besteden aan sociale investeringen, onder meer in onderwijs, opleiding en een leven lang leren. Het EESC stelt voor dat wordt besproken of de “gouden regel”, d.w.z. het uitsluiten van toekomstgerichte overheidsinvesteringen van de berekening van de netto overheidstekorten in het kader van de begrotingsregels van de Europese Monetaire Unie, ook toegepast zou kunnen worden op sociale investeringen met middelen uit de structuurfondsen van de EU.
1.11Het EESC roept toekomstige EU-voorzitterschappen en de Commissie op om, in navolging van de gezamenlijke vergadering van de ministers van Financiën en de ministers van Onderwijs, de samenwerking tussen besluitvormers op het hoogste niveau op te voeren om te bespreken hoe duurzame overheidsfinanciering voor onderwijs en opleiding, met name voor het volwassenenonderwijs, gewaarborgd kan worden. Ook samenwerking met de ministers van Werkgelegenheid en Sociale Zaken is noodzakelijk. Dergelijke samenwerking zou ook op nationaal niveau moeten plaatsvinden.
1.12Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan om werkenden en werklozen die geen goede toegang tot hoogwaardig en inclusief volwassenenonderwijs en -opleiding hebben, een doeltreffende ondersteuning te bieden in de vorm van gerichte financiering voor hulpbehoevenden, zoals werklozen, atypische werknemers, laaggeschoolde mensen, mensen met een handicap, ouderen en mensen uit sociaal-economisch kansarme groepen. Daarbij dient de genderdimensie in acht te worden genomen.
 1.13Het EESC stelt voor dat maatregelen, zoals de vaststelling van indicatoren voor openbare en particuliere investeringen in beroepsonderwijs en -opleidingen, en de toegang van werknemers tot betaald opleidingsverlof, worden overwogen in overeenstemming met werkgelegenheidsrichtsnoer 6: Stimuleren van het arbeidsaanbod en het kwalificatieniveau
6
, waarin lidstaten worden opgeroepen om te trachten ervoor te zorgen dat opleidingsrechten kunnen worden overgedragen wanneer iemand van baan verandert. Dit moet iedereen in staat stellen om te anticiperen op en zich beter aan te passen aan de behoeften van de arbeidsmarkt.
1.14Het EESC is van mening dat de lidstaten de publieke sector, alsook aanbieders van onderwijs zonder winstoogmerk en maatschappelijke organisaties moeten ondersteunen bij de instandhouding van financiering voor het aanbieden van mogelijkheden in het kader van een leven lang leren die van goede kwaliteit, inclusief en gemakkelijker toegankelijk zijn. De hoge kwaliteit van het onderwijs- en opleidingsaanbod moet worden geborgd door middel van passende mechanismen, die door bijvoorbeeld EQAVET of andere instrumenten worden ondersteund.
1.15Om ervoor te zorgen dat investeringen in bijscholing en omscholing van werknemers in bedrijven doeltreffend zijn, zijn er volgens het EESC meer gegevens nodig over de desbetreffende investeringen van bedrijven en de financiële steun van overheden. De eigen bijdragen van werknemers, vakbonden en andere belanghebbenden moeten naar behoren worden geanalyseerd en in beleidsdiscussies worden meegenomen, met de nadruk op investeringen in verschillende vaardigheden.
1.16Het EESC is van mening dat de democratische governance van de ontwikkeling en uitvoering van het LLL-beleid, met inbegrip van een doeltreffende sociale dialoog en overleg met het georganiseerde maatschappelijk middenveld, de doeltreffendheid van het investeringsbeleid – in de zin van het bereiken van de beleidsdoelstellingen – ten goede komt.
 1.17Het EESC spoort de lidstaten aan om optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die worden geboden door de beschikbare EU-fondsen, die ook door nationale middelen ondersteund zouden moeten worden. Het komende MFK moet in ieder geval een einde maken aan de beperking van de budgettaire mogelijkheden voor een leven lang leren op nationaal en Europees niveau. De programma’s zelf moeten inclusiever, eenvoudiger en beter te beheren zijn voor kleinere begunstigden en kleinere projecten.
1.18Het EESC wijst erop dat het belangrijk is dat de doeltreffendheid van financiële en niet-financiële steunmaatregelen regelmatig wordt geëvalueerd wat betreft het bereiken van specifieke groepen volwassenen en de efficiëntie van het gebruik van de middelen. Er moeten solide regelingen voor toezicht en evaluatie komen. De resultaten van de evaluaties moeten worden meegenomen bij de beleidsvorming met betrekking tot een leven lang leren.
1.19Het EESC is van mening dat er financieringsmechanismen moeten komen voor het inzetten van nationale middelen waarbij de kosten op passende wijze worden verdeeld tussen overheidsinstanties en private entiteiten, alsook particulieren en andere relevante belanghebbenden (bv. sociale partners, opleidingsverstrekkers, ngo’s).
1.20Het EESC pleit ervoor om binnen het beleid op het gebied van onderwijs, opleiding en een leven lang leren een genuanceerder begrip van leeromgevingen te hanteren, aansluitend bij het overkoepelende beginsel dat het individuele en unieke potentieel van de lerende ondersteund moet worden. Dit impliceert erkenning, mede door middel van duurzame investeringen, van de waarde van leeromgevingen buiten het formeel onderwijs als dynamische knooppunten voor de ontwikkeling van vaardigheden – waarbij formele omgevingen ook knowhow van die andere omgevingen kunnen opdoen wat betreft het invoeren van meer inclusieve en innovatieve benaderingen om aan de behoeften van lerenden te voldoen.
 1.21Om een leven lang leren succesvol te maken roept het EESC alle besluitvormers op nationaal en EU-niveau op om de problemen m.b.t. een leven lang leren aan te pakken en de volgende oplossingen financieel te ondersteunen, voor zover dat in overeenstemming met hun verantwoordelijkheden is:





1.21.1ontwerpen en uitvoeren van langetermijnstrategieën voor het bevorderen van samenwerking tussen formele, niet-formele en informele aanbieders van onderwijs waarbij de lerende centraal staat;



1.21.2ervoor zorgen dat lerenden een actieve rol kunnen vervullen bij hun leertrajecten door deze vooral op hun behoeften af te stemmen;



1.21.3lerenden van alle leeftijden en achtergronden ondersteunen bij de toegang tot, het combineren van en het overstappen tussen verschillende vormen van leren, in overeenstemming met hun persoonlijke behoeften en vaardigheden;



1.21.4de validatie van niet-formeel en informeel leren (zoals bepaald in de aanbeveling van de Raad over validatie
7
) als dringende prioriteit behandelen;



1.21.5het aanbod van mogelijkheden voor een leven lang leren op lokaal niveau verbeteren door gebruik te maken van de bestaande lokale en onderwijsinfrastructuur.
2.Algemene achtergrond



2.1Zoals omschreven door de Raad
8
 omvat een leven lang leren het leren tijdens de voor- en vroegschoolse educatie en opvang tot na de pensionering, met inbegrip van het gehele spectrum van formeel, niet-formeel en informeel leren, met als doel de kennis, vaardigheden en competenties vanuit een persoonlijk, burgerschaps-, sociaal en/of werkgelegenheidsperspectief te verbeteren. Een leven lang leren beschouwt elke persoon als subject van het leerproces en stelt alle personen in staat de nodige kennis te verwerven om als actieve burgers deel te nemen aan de kennismaatschappij en de arbeidsmarkt, en de vrije mobiliteit van Europese burgers te vergemakkelijken. In dit advies ligt de focus op duurzame financiering van levenslang leren en ontwikkeling van vaardigheden, in de context van een tekort aan geschoolde arbeidskrachten.
 2.2Kennis wordt overal en altijd, actief en passief, in formele, informele en niet-formele omgevingen vergaard. Daarom moet binnen het beleid op het gebied van onderwijs, opleiding en een leven lang leren een genuanceerder begrip van leeromgevingen worden gehanteerd, aansluitend bij het overkoepelende beginsel dat het individuele en unieke potentieel van de lerende ondersteund moet worden. Zowel “levensbreed” als “levenslang” leren moet worden ondersteund met duurzame overheidsfinanciering en er moet ook speciale aandacht uitgaan naar oudere generaties, met middelen om ervoor te zorgen dat zij op hun eigen manier kunnen leren. Het EESC herhaalt
9
 dan ook dat de financiering op zowel EU- als nationaal niveau onder meer gericht moet zijn op investeringen in inclusief, hoogwaardig onderwijs en opleiding, die toegankelijk en betaalbaar moeten zijn voor iedereen en afgestemd moeten zijn op de huidige en toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt. Volwasseneneducatie kan een even hoog rendement opleveren als initieel onderwijs en zelfs hoger onderwijs
10.
2.3De impact van wereldwijde tendensen, zoals de economische, technologische, ecologische, sociale en industriële verschuivingen die de digitale revolutie met zich meebrengt, is enorm – en betreft gebieden gaande van economie, innovatie, wetenschap en onderwijs tot gezondheid, duurzaamheid en governance – en leidt tot een razendsnelle transformatie van de arbeidswereld en van het vaardigheidsprofiel van veel beroepen. Gezien het tempo van de veranderingen is het noodzakelijk dat alle burgers zich hun hele leven blijven scholen, herscholen en bijscholen. De focus ligt daarbij met name op het bieden van een effectieve ondersteuning aan werkenden en werklozen, terwijl door overheden, bedrijven, individuele opleidingstegoeden e.a. zorg moet worden gedragen voor een duurzame financiering.
 2.4Tegelijkertijd wordt het door de disruptieve aard van deze veranderingen nog lastiger om te voorspellen aan welke vaardigheden in de toekomst behoefte zal zijn. Het aanbod van vaardigheden ontwikkelt zich ook, maar het kost tijd om zich aan nieuwe behoeften aan vaardigheden aan te passen. Hoewel werkgevers benadrukken hoe belangrijk STEM-vakken, digitale vaardigheden en beroepsonderwijs en -opleiding zijn, komt er ook steeds meer aandacht voor de behoefte aan zachte/transversale vaardigheden
11
, die mensen in staat stellen zich aan werkomgevingen en verschillende levenssituaties aan te passen
12
. Deze vaardigheden worden meestal opgedaan in organisaties die niet-formeel onderwijs aanbieden (jongerenorganisaties enz.). Duurzame financiële steun aan deze aanbieders is van essentieel belang.
2.5Bovendien is het belangrijk om nu te investeren in de strategische ontwikkeling van nieuwe opleidingsprogramma’s. Dit zijn belangrijke beleidsinstrumenten om in te spelen op de behoeften en kloven op het gebied van vaardigheden, en het kan enige tijd duren voordat de investeringen daarin vruchten afwerpen, met name bij programma’s op hogere niveaus en met een langere looptijd. Teneinde het onderwijs- en opleidingsstelsel lang genoeg van tevoren te informeren is het van essentieel belang dat systematisch wordt geanticipeerd op de behoeften aan vaardigheden zodat men strategisch kan reageren en kan voorkomen dat de vraag naar en het aanbod van vaardigheden niet op elkaar aansluiten
13.
 2.6De recente wereldwijde COVID-19-pandemie heeft gezorgd voor een situatie waaruit blijkt dat leren zich zo nodig snel kan aanpassen aan veranderde omstandigheden. Lerenden ontwikkelen uiteenlopende nieuwe benaderingen, zoals zelfstandig of projectmatig leren, worden nieuwsgieriger en verbeteren hun IT-vaardigheden om op afstand te leren. Er wordt gebruik gemaakt van een aantal digitale platforms, die gratis ter beschikking worden gesteld. Essentiële transversale vaardigheden helpen zowel lerenden als leerkrachten zich aan deze verandering aan te passen. Wanneer het leven weer “normaal” wordt, moet de samenleving lering trekken uit deze ervaring, en deze benaderingen en vaardigheden verder ontwikkelen. Daarbij moet er voldoende in worden geïnvesteerd om ervoor te zorgen dat elke lerende, ongeacht zijn of haar sociale situatie, erbij betrokken wordt en er voordeel uit kan halen.
3.Politieke context



3.1In haar mededeling “Een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transities”
14
 stelt de Commissie dat vaardigheden van cruciaal belang zijn voor de toekomst. Vaardigheden stellen mensen in staat de voordelen van snelle veranderingen op de werkplek te benutten. De helft van de huidige beroepsbevolking zal zich de komende vijf jaar genoodzaakt zien zijn vaardigheden bij te schaven. De digitale en de groene transitie zullen nieuwe vaardigheden vergen. Beroepsonderwijs en -opleidingen kunnen, samen met het leerlingwezen, de inzetbaarheid van zowel jongeren als volwassenen bevorderen en aan de veranderende behoeften van bedrijven voldoen.
 3.2Het EESC herinnert eraan dat het recht op onderwijs in het statuut van de Unesco (1945) in het hoofdstuk over onderwijs voor iedereen is verankerd en er in het kader van de VN-doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (SDG’s) steeds meer aandacht wordt geschonken aan een leven lang leren, dat binnen SDG 4 (onderwijs) een prominente plaats inneemt. SDG4 wordt niet alleen beschouwd als manier om meer vaardigheden op te doen en de economie te bevorderen, maar ook om culturele diversiteit en vrede dichterbij te brengen. De subdoelen van de SDG’s waarin de rol van een leven lang leren wordt omschreven, omvatten echter geen benchmarks op het vlak van financiering
15.
3.3Het EESC benadrukt dat het eerste en het vierde beginsel van de Europese pijler van sociale rechten (EPSR) – iedereen in Europa het recht geven op hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor onderwijs, opleiding en een leven lang leren – ten uitvoer gelegd moeten worden en dat dit moet gebeuren met behulp van duurzame overheidsfinanciering, in overeenstemming met de sociale partners en het georganiseerde maatschappelijk middenveld. Hier moet werk van worden gemaakt om ervoor te zorgen dat alle volwassenen gelijke toegang tot hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor onderwijs en opleiding hebben, zowel op het werk als daarbuiten. Werkenden dienen adequate ondersteuning te krijgen, ongeacht het niveau van hun vaardigheden, de omvang van het bedrijf of de regio waar zij werken.
 3.4Het EESC beklemtoont dat de uitoefening van de rechten en beginselen van de EPSR, inclusief het recht op hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor onderwijs, opleiding en een leven lang leren op nationaal niveau, adequate overheidsinvesteringen vergt
16
. Op de begrotingsmiddelen zijn echter in sommige gevallen nog altijd de strenge budgettaire beperkingen van de interne markt en de begrotingsregels van het stabiliteits- en groeipact van toepassing en het blijft voor overheden een hele uitdaging om de publieke middelen te vinden die nodig zijn om een nieuw sociaal evenwicht te bereiken. Het blijft botsen tussen de bindende begrotingsregels en een reeks rechten en beginselen waarvoor geen middelen beschikbaar zijn.
3.5In het rapport “Work for a Brighter Future” van de IAO-wereldcommissie voor de toekomst van werk 
17
 wordt erop gewezen dat iedereen medeverantwoordelijk is voor het creëren van doeltreffende mogelijkheden om een leven lang te leren, en dat dit de actieve inzet en steun van overheden, werkgevers en werknemers en onderwijsinstellingen vereist. In samenwerking met de sociale partners moeten overheden het beleid voor de ontwikkeling van vaardigheden, de diensten voor arbeidsvoorziening en de opleidingsstelsels een nieuwe, bredere opzet geven om werkenden de nodige tijd en financiële steun te bieden om te leren. In het rapport wordt voorgesteld een systeem voor leerrechten op te zetten door middel van een nieuw soort “werkgelegenheidsverzekering” of “sociaal fonds”, en “individuele leerrekeningen” in te voeren die werknemers in staat stellen betaald opleidingsverlof te nemen.
 3.6Het EESC is verheugd dat het Finse Raadsvoorzitterschap het belangrijke initiatief heeft genomen om voor de allereerste keer een gezamenlijke vergadering van de ministers van Financiën en de ministers van Onderwijs te houden om het belang van overheidsfinanciering voor onderwijs en opleiding te bespreken. Het Comité roept toekomstige EU-voorzitterschappen en de Commissie op om dit initiatief voort te zetten en zo de samenwerking tussen beleidsmakers op het hoogste niveau op te voeren. Ook is samenwerking met de ministers van Werkgelegenheid en Sociale Zaken noodzakelijk. Deze vorm van samenwerking zou ook op nationaal niveau gestalte moeten krijgen.
3.7Het EESC is het ermee eens dat in de opdrachtbrief aan EU-commissaris Nicholas Schmit
18
 nadruk wordt gelegd op het uitvoeren en actualiseren van de vaardighedenagenda, het in kaart brengen en wegwerken van tekorten aan vaardigheden en het ondersteunen van omscholing als onderdeel van de rechtvaardige transitie. Het onderzoeken van het idee om individuele leerrekeningen voor te stellen is een van de mogelijke manieren om mensen in de werkende leeftijd in staat te stellen om opleidingsrechten op te bouwen en deze te gebruiken voor scholing waarvan de kwaliteit gegarandeerd is. Het EESC roept de lidstaten op om te zorgen voor tripartiete samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid bij de toewijzing van beschikbare overheidsmiddelen voor werknemers en andere werkenden.
 3.8Het EESC stelt tot zijn genoegen vast dat de Raad in zijn conclusies van 8 november 2019 over de sleutelrol van leven lang leren-beleid om samenlevingen in staat te stellen om te gaan met de technologische en groene transitie ter ondersteuning van inclusieve en duurzame groei
19
 de Commissie oproept om “de efficiëntie, de schaal en de doelgroepen van het huidige leven lang leren-beleid aan te passen om beter te kunnen inspelen op de leerbehoeften die voortvloeien uit veranderingen in de samenleving en de arbeidswereld, onder meer door verdere ontwikkeling van de Europese onderwijsruimte
20
, en daartoe een leven lang leren te laten doorklinken in het toekomstige strategische kader voor samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding en gebruik te maken van de mogelijkheden van Erasmus+, het Europees Sociaal Fonds en andere relevante Unie-instrumenten”.
4.Stand van zaken



4.1Hoewel gegevens over de totale investeringen in een leven lang leren ontbreken, blijkt uit de beschikbare gegevens
21
 dat slechts ongeveer 0,1 tot 0,2 % van het bbp aan overheidsuitgaven voor volwassenenonderwijs wordt besteed. De totale uitgaven voor volwasseneneducatie, met inbegrip van andere middelen zoals financiering door werkgevers, leergeld schommelen tussen 1,1 en minder dan 0,6 % van het bbp. Volgens de jongste ramingen van Cedefop
22
 zijn er in de EU-28+ echter 128 miljoen volwassenen (d.w.z. 46 % van het totale aantal volwassenen) die in aanmerking komen voor bij- en omscholing. Slechts 11,1 % van de volwassenen volgt volwassenenonderwijs, terwijl de EU zich ten doel had gesteld om dit percentage tegen 2020 op te krikken tot 15 %, wat niet gelukt is.
 4.2In de conclusies van de Europese Raad van Lissabon
23
 zijn voor alle betrokkenen duidelijke doelstellingen vastgesteld om de jaarlijkse investeringen per hoofd van de bevolking in menselijke hulpbronnen te verhogen, terwijl in de werkgelegenheidsrichtsnoeren (13, 14 en 16)
24
 de lidstaten worden opgeroepen overeenkomstige doelstellingen vast te stellen. Het EESC verheugt zich erover dat de Commissie in haar landverslagen van 2019
25
 in het kader van het Europees Semester aandringt op meer investeringen in onderwijs en opleiding in 16 landen
26
 en in vaardigheden in 24 landen
27
, ter compensatie van het decennium van bezuinigingen en onderfinanciering van onderwijsstelsels, waarvan de nefaste gevolgen voor de onderwijskwaliteit, het onderwijspersoneel en de infrastructuur duidelijk zijn aangetoond
28.
4.3Het EESC stelt vast dat er een duidelijk gebrek aan samenhang is tussen de oproep van de Commissie tot duurzame investeringen in groeivriendelijke sectoren, zoals alle onderwijssectoren, en de oproep tot optimalisatiemaatregelen, die nadelig uitpakken voor deze sectoren. In een Commissiemededeling over de belangrijkste bevindingen uit de landverslagen
29
 van het Europees Semester 2019 wordt een gunstig economisch scenario geschetst, waarbij de overheidsfinanciën in elke lidstaat erop vooruitgaan. In de mededeling wordt echter ook gewaarschuwd voor de wereldwijde onzekerheid en worden de lidstaten opgeroepen de productiviteit te blijven stimuleren, de veerkracht van hun economieën te verbeteren en ervoor te zorgen dat de economische groei ten goede komt aan alle burgers.
 5.Algemene opmerkingen



5.1De lidstaten moeten iedereen - werklozen en loontrekkenden, vrouwen en mannen - opleidingsmogelijkheden bieden. Maatregelen, zoals de vaststelling van indicatoren voor openbare en particuliere investeringen in beroepsonderwijs en -opleidingen, en regelingen voor werknemers om betaald opleidingsverlof op te nemen, moeten daarom worden overwogen en verplicht worden gesteld in werkgelegenheidsrichtsnoer 6: Stimuleren van het arbeidsaanbod en het kwalificatieniveau
30
. Het EESC heeft er in dit verband al op gewezen dat fatsoenlijke levensomstandigheden moeten worden gewaarborgd tijdens de opleiding. Er moet worden nagegaan of de EU maatregelen moet nemen – en zo ja, welke – om de instrumenten die in sommige lidstaten met succes worden toegepast, zoals subsidies, leningen, collectieve overeenkomsten inzake betaald opleidingsverlof of andere voorzieningen, tot standaardpraktijk in andere lidstaten te maken
31.
5.2De sociale partners en maatschappelijke organisaties komt ook een leidende rol toe bij het bestuur van het onderwijs- en opleidingsstelsel, waarbij zij o.a. moeten anticiperen op de vraag naar vaardigheden en het aanbod van deze vaardigheden moeten waarborgen. De gedeelde verantwoordelijkheid van de sociale partners op bedrijfsniveau is van essentieel belang, niet alleen bij het investeren in toekomstgericht onderwijs en opleiding van de werknemers, maar ook bij het dragen van de nodige omscholingskosten voor werknemers die werkloos worden. Ouderen maken daarbij de kwetsbaarste groep uit.
 5.3De discussie over een EU-voorstel voor individuele leerrekeningen bevindt zich nog in een pril stadium, maar er zijn wel een aantal overwegingen die verder uitgewerkt moeten worden voordat een dergelijk voorstel ingevoerd kan worden, bijv. of de opleiding van werkenden is vastgelegd bij wet en/of bij collectieve overeenkomst, die moet(en) worden nageleefd om ervoor te zorgen dat werkgevers en werkenden de inhoud, de locatie en het tijdstip/de periode van de opleiding kunnen bepalen. Dit valt dan ook onder de bevoegdheden van de lidstaten en aanbevelingen aan de lidstaten over de wijze waarop de individuele leerrekeningen moeten worden gefinancierd en wie de financiële steun moet ontvangen (bedrijven, opleidingsinstellingen, openbare diensten voor arbeidsvoorziening of werkenden) moeten worden opgesteld via de sociale dialoog, met inachtneming van collectieve overeenkomsten en nationale wetgeving. Het is belangrijk dat bij deze overwegingen aandacht uitgaat naar de diversiteit van de nationale stelsels en benaderingen en dat de sociale partners een belangrijke rol spelen.
5.4Het EESC herhaalt zijn oproep om meer aandacht te besteden aan sociale investeringen, onder meer in onderwijs, opleiding en een leven lang leren. Het EESC heeft er reeds voor gepleit om het beginsel van de “gouden regel” in overweging te nemen, d.w.z. het uitsluiten van toekomstgerichte overheidsinvesteringen van de berekening van de netto overheidstekorten in het kader van de begrotingsregels van de EMU
32
. Het EESC dringt aan op een discussie over de mogelijkheid om die “gouden” financieringsregel ook toe te passen op sociale investeringen met middelen uit de structuurfondsen van de EU
33.
 5.5De combinatie van flexibel, aangepast leren en gepersonaliseerde ondersteuning, te beginnen met levenslange loopbaanbegeleiding helpt ook om inactieven en langdurig werklozen aan het werk te krijgen, met sociale en economische voordelen en langdurige besparingen op sociale voorzieningen tot gevolg. Een optimale mix van delen of kenmerken van deze aanpak kan de voorwaarden scheppen om de aanbeveling van de Raad over bijscholingstrajecten
34
 op duurzame wijze te consolideren, te ontwikkelen en uit te voeren, ondanks het feit dat doelgroepen, vaardigheidsbehoeften en regeringen in de loop der tijd veranderen. Het opleidingsaanbod moet zodanig zijn opgezet dat mobiliteit tussen en binnen sectoren wordt bevorderd en ondersteund. Het waarborgen van deze transities komt ten goede aan de inzetbaarheid van werknemers en de mogelijkheden voor werkgevers om nieuwe werknemers aan te trekken.
5.6Het EESC is van mening dat de lidstaten de publieke sector, alsook aanbieders van onderwijs zonder winstoogmerk en maatschappelijke organisaties moeten ondersteunen bij de instandhouding van financiering voor het aanbieden van mogelijkheden in het kader van een leven lang leren die van goede kwaliteit en gemakkelijker toegankelijk zijn. De hoge kwaliteit van het opleidingsaanbod moet worden geborgd door middel van passende mechanismen.
 5.7De verbetering van de investeringen in volwasseneneducatie en opleiding van werknemers hangt in hoge mate samen met de juiste input van onderzoek in het ontwerp, de hervorming en de uitvoering van het beleid en de systemen voor een leven lang leren. Om ervoor te zorgen dat investeringen in bijscholing en omscholing van werknemers in bedrijven doeltreffend zijn, zijn meer gegevens over de desbetreffende investeringen van bedrijven en de financiële steun van overheden geboden. De eigen bijdragen van werknemers, vakbonden en andere belanghebbenden moeten naar behoren worden geanalyseerd en in beleidsdiscussies worden meegenomen. De nadruk moet daarbij liggen op investeringen in scholing in verschillende vaardigheden (beroeps- en bedrijfsgerelateerde vaardigheden, kerncompetenties, basisvaardigheden, enz.) voor werknemers met verschillende vaardigheidsniveaus (voor zowel vrouwen als mannen, binnen en buiten het bedrijf, verstrekt door andere aanbieders, enz.).
5.8Door de uiteenlopende aard en het grote aantal verschillende aanbieders wordt volwasseneneducatie noch op nationaal noch op Europees niveau gecoördineerd. Een geïntegreerde aanpak waarbij verschillende beleidssectoren en belanghebbenden samenwerken, met bijzondere aandacht voor de democratische governance van de ontwikkeling en uitvoering van het LLL-beleid, met inbegrip van een doeltreffende sociale dialoog met de sociale partners en overleg met het maatschappelijk middenveld, kan de doeltreffendheid van het investeringsbeleid ten goede komen en zo de kans vergroten dat de zeer diverse potentiële doelgroepen worden bereikt en dat wordt ingespeeld op de behoeften van kwetsbare personen.
 5.9Om een leven lang leren succesvol te maken roept het EESC alle beleidsmakers op nationaal en EU-niveau op om de problemen m.b.t. een leven lang leren aan te pakken en de volgende oplossingen financieel te ondersteunen, voor zover dat in overeenstemming met hun verantwoordelijkheden is:



5.9.1ontwerpen en uitvoeren van langetermijnstrategieën voor het bevorderen van samenwerking tussen formele, niet-formele en informele aanbieders van onderwijs ter ondersteuning van het leerproces en de opleidingsbehoeften van de lerenden; willen dergelijke strategieën duurzaam zijn, dan moeten ze samen met de representatieve organisaties op regionaal, nationaal en Europees niveau worden opgezet en voorzien in steun voor deze organisaties;



5.9.2ervoor zorgen dat lerenden een actieve rol kunnen vervullen bij hun leertrajecten door deze vooral op hun behoeften af te stemmen, zodat ze kennis en innovatie actief kunnen creëren in plaats van deze passief te consumeren;



5.9.3lerenden van alle leeftijden en achtergronden ondersteunen bij de toegang tot, het combineren van en het overstappen tussen verschillende vormen van leren, in overeenstemming met hun persoonlijke behoeften en vaardigheden, door middel van flexibelere onderwijs- en opleidingsstelsels en door hun een leven lang hoogwaardige begeleiding te bieden;



5.9.4de validatie van niet-formeel en informeel leren (zoals bepaald in de aanbeveling van de Raad over validatie
35
) als dringende prioriteit behandelen in het licht van het potentieel ervan om de zichtbaarheid te vergroten van alle vaardigheden, competenties en kennis die een zinvolle participatie in de samenleving en op de arbeidsmarkt kunnen ondersteunen, met name voor kwetsbare groepen
36.
 5.9.5het aanbod van mogelijkheden voor een leven lang leren op lokaal niveau verbeteren door gebruik te maken van de bestaande lokale en onderwijsinfrastructuur om multifunctionele leerruimten te creëren waar iedereen welkom is; dergelijke lokale centra voor een leven lang leren bestaan al in uiteenlopende vormen in de lidstaten, maar zouden een centraal concept in de beleidsvorming moeten worden.
6.Specifieke opmerkingen over het Europese en nationale financieringsbronnen en beleidsmaatregelen die nodig zijn om duurzame financiering te waarborgen
37




6.1Financieringsbronnen van de EU



6.1.1De Commissie maakt in het meerjarig financieel kader voor 2021-2027 melding van verschillende manieren om het EU-investeringsplan te verbeteren door in het kader van InvestEU ruimte te maken voor sociale investeringen en vaardigheden. Hieruit blijkt dat de Commissie toezegt sociale investeringen te oormerken en de juiste instrumenten te creëren om dit mogelijk te maken.
6.1.2De Commissie en de lidstaten moeten de mogelijkheden aangrijpen die worden geboden door de EU-fondsen (zoals het ESF, Erasmus+, EFSI en andere relevante EU-instrumenten) en optimaal gebruikmaken van de beschikbare financiële middelen van de EU. Het komende MFK moet in ieder geval een einde maken aan de beperking van de budgettaire mogelijkheden voor een leven lang leren op nationaal en Europees niveau
38
. Hoewel EU-middelen een belangrijke rol kunnen spelen in de ontwikkeling van vaardigheden/een leven lang leren, kan een te grote afhankelijkheid van EU-middelen aanleiding geven tot bezorgdheid over de duurzaamheid van de financiering, aangezien EU-financiering wordt toegewezen aan projecten en van nature tijdelijk is.
 6.1.3Het Europees Semester speelt een cruciale rol bij het benadrukken van de nodige focus op financiering teneinde duurzame nationale investeringen in een leven lang leren en volwasseneneducatie te garanderen. Om effectief uitvoering te geven aan het nationale/regionale LLL-beleid moet een passend financieringsniveau worden gewaarborgd. Meer duurzaamheid en continuïteit van de financiering is essentieel om een duurzaam aanbod van volwasseneneducatie te waarborgen en LLL-verstrekkers in staat te stellen te innoveren en zich ter zake te ontwikkelen.
6.2Beleid voor een correcte verdeling van de middelen



6.2.1Het is belangrijk dat er een evaluatiecultuur tot stand wordt gebracht. Er zijn verschillende factoren die hiertoe kunnen bijdragen, zoals de politieke bereidheid om empirisch onderbouwde beleidsvorming (en verantwoordingsplicht) te omarmen, wettelijke evaluatievereisten, evaluatievereisten voor Europese financiering, en onderwijs en opleiding voor beoordelaars om voor evaluatie gedurende de hele beleidscyclus te zorgen.
6.2.2Het is belangrijk dat de doeltreffendheid van financiële en niet-financiële steunmaatregelen regelmatig wordt geëvalueerd en wordt nagegaan of de doelgroepen van volwassenen werden bereikt en of de middelen efficiënt werden ingezet. Er moeten solide regelingen voor toezicht en evaluatie komen. De resultaten van de evaluaties moeten worden meegenomen bij de beleidsvorming met betrekking tot een leven lang leren. Op basis van solide gegevens in de evaluaties kan worden voorgesteld bestaande maatregelen te wijzigen (of stop te zetten) en/of nieuwe in te voeren. Ook kunnen doeltreffende praktijken in kaart worden gebracht die kunnen worden uitgebreid door middel van verdere of duurzamere financiering. De sociale partners moeten worden betrokken bij het toezicht op en de evaluatie van de systemen.
 6.2.3Er moeten financieringsmechanismen komen voor het inzetten van nationale middelen waarbij de kosten op passende wijze worden verdeeld tussen overheidsinstanties, werkgevers, particulieren en andere relevante belanghebbenden (bv. sociale partners, opleidingsverstrekkers, ngo’s). Zoals uit de databank van Cedefop over de financiering van volwassenenonderwijs
39
 blijkt, bestaan er verschillende financieringsmechanismen die gericht zijn op individuele personen en bedrijven/werkgevers en tot doel hebben de participatie en de particuliere investeringen in onderwijs en opleiding te vergroten. Deze mogelijkheden moeten goed worden gecoördineerd door de overheid. In het geval van opleidingsfondsen op sectorniveau komt deze coördinerende taak vooral toe aan de sociale partners. Tot de financiële instrumenten voor particulieren behoren bijv. individuele leerrekeningen (ILR)/vouchers, (goedkope) leningen en betaald opleidingsverlof. De financiële steun voor bedrijven kan worden verleend via opleidingsfondsen (gefinancierd uit heffingen voor bedrijven), fiscale prikkels of subsidies (gefinancierd uit de algemene belastingen). Deze soorten kostendelingsinstrumenten zijn ook een manier om te zorgen voor gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen/uitvoeren van LLL-beleid en het investeren in vaardigheden.
6.2.4De sociale dialoog en de collectieve overeenkomsten, met name op sectoraal niveau, spelen een belangrijke rol in het beheer van opleidingsstelsels, het scheppen van opleidingsmogelijkheden en het verbeteren van de relevantie en het aanbod van opleiding voor werknemers. Dit houdt in dat de sociale partners moeten samenwerken om de overgang naar en de loopbaantrajecten tussen de verschillende sectoren te bevorderen. In verschillende lidstaten zijn opleidingsfondsen opgericht die een belangrijke rol kunnen spelen
40.
6.2.5Financieringsinstrumenten kunnen doeltreffender zijn wanneer zij worden gecombineerd met passende niet-financiële steunmaatregelen. De instrumenten moeten zorgvuldig worden ontworpen om doeltreffend te kunnen inspelen op specifieke/prioritaire kwetsbare doelgroepen (zoals laaggeschoolden, oudere werklozen, werknemers van kmo’s). Bij het ontwerpen van een financieringsinstrument is het ook belangrijk om te kijken naar de complementariteit en synergie ervan met andere bestaande instrumenten.
 6.2.5.1Niet-financiële maatregelen voor particulieren omvatten ook maatregelen die doorgaans worden verleend in het kader van loopbaanbegeleiding of begeleiding gedurende het hele leven en validatiemogelijkheden. Deze diensten moeten lerenden ook informeren over de financiële steun voor volwasseneneducatie die voor hen beschikbaar is en over de manier waarop zij er toegang toe kunnen krijgen.
6.2.5.2Voor bedrijven kan niet-financiële steun worden geboden door middel van: informatie en advies met betrekking tot financieringsmogelijkheden, administratieve ondersteuning bij het aanvragen van financiering, het vaststellen van opleidingsbehoeften en het ontwikkelen van opleidingsplannen via adviesdiensten, het bevorderen van partnerschappen of bedrijfsnetwerken (onder kmo's of met inbegrip van kmo’s) om middelen te bundelen en ontoereikende opleidingscapaciteit te verhelpen.
6.2.6Administratieve lasten voor aanvragers, ontvangers van financiering en de instanties die de middelen beheren, moeten tot een minimum worden beperkt, terwijl goede opzet/passende gerichtheid en doeltreffende monitoring van het financieringsinstrument ervoor moeten zorgen dat buitenkans- en/of substitutie-effecten worden vermeden.
Brussel, 7 mei 2020.
Luca JAHIER


Voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité


____________






(1)
 
                        
https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/mission-letter-nicolas-schmit_en.pdf



(2)

   
PB C 389 van 18.11.2019, blz. 12
. 



(3)
 
                        
Europese onderwijsruimte



(4)
 
                        
https://eu2020.hr/



(5)
 
                        
COM(2020) 14 final



(6)
 
                        
PB C 332 van 8.10.2015, blz. 68.
(7)
 
                        
Aanbeveling van de Raad van 20 december 2012 betreffende de validatie van niet-formeel en informeel leren
 en
PB C 13 van 15.1.2016, blz. 49.
(8)

   
Conclusies van de Raad
 over De sleutelrol van leven lang leren-beleid om samenlevingen in staat te stellen om te gaan met de technologische en groene transitie ter ondersteuning van inclusieve en duurzame groei.
(9)

   
PB C 62 van 15.2.2019, blz. 165.
(10)

   
Rapport
 over de Europese agenda voor volwasseneneducatie.
 (11)

   Zo heeft het World Economic Forum een
rapport
 (2015) uitgebracht over het prangende probleem van de vaardigheidskloof in de 21e eeuw en manieren om deze kloof door middel van technologie aan te pakken, waarin het wijst op de behoefte aan vaardigheden (zoals kritisch denken en samenwerken) en bepaalde karaktereigenschappen (zoals nieuwsgierig zijn, graag het initiatief nemen en leiderschap tonen) naast de basisvaardigheden op het gebied van lezen, schrijven en rekenen die altijd al worden genoemd.
(12)
 
                        Advies in
PB C 14 van 15.1.2020, blz. 46
 en
PB C 237 van 6.7.2018, blz. 8.
(13)
 
                        
Rapport
 “New Vision for Education: Unlocking the Potential of Technology”, World Economic Forum.
(14)
 
                        
COM(2020) 14 final



(15)
 
                        
Achtergronddocument
 “Adult education and sustainability” van de European association for the education of adults (EAEA).
(16)

   
PB C 262 van 25.7.2018, blz. 1.
(17)
 
                        
Rapport
 “Work for a brighter future” van de IAO-commissie voor de toekomst van werk.
(18)
 
                        
https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/mission-letter-nicolas-schmit_en.pdf.
(19)

   
PB C 389 van 18.11.2019, blz. 12
. 



(20)
 
                        
Europese onderwijsruimte



(21)
 
                        
 Rapport
 “Developing the adult learning sector” van de Europese Commissie.
(22)

   
Cedefop



(23)

   Europese Raad te Lissabon van 23 en 24 maart 2000,
conclusies
 van het voorzitterschap.
(24)
 
                        
Richtsnoeren voor de werkgelegenheid



(25)
 
                        
Landverslagen



(26)
 
                        voor BG, HR, CZ, EE, FI, DE, GR, IE, IT, LV, LU, PL, RO, SK, ES, en UK.
(27)
 
                        voor AT, BE, BG, HR, CY, CZ, EE, FI, FR, DE, GR, HU, IT, LV, LU, MT, NL, PL, RO, SK, SI, ES, SE, en UK.
(28)
 
                        voor BG, EE, GR, IT, PT, RO, en SE.
(29)
 
                        
COM(2019) 500 final



(30)
 
                        

PB C 332 van 8.10.2015, blz. 68.
(31)
 
                        
PB C 237 van 6.7.2018
,
PB C 237 van 6.7.2018
,
PB C 14 van 15.1.2020, blz. 60.
 (32)

   
PB C 177, 18.5.2016, blz. 35
PB C 268, 14.8.2015, blz. 27.
(33)

   
PB C 226 van 16.7.2014, blz. 21.
(34)

   
Aanbeveling van de Raad van 19 december 2016 tot invoering van bijscholingstrajecten: nieuwe mogelijkheden voor volwassenen
. 



(35)
 
                        
Aanbeveling van de Raad van 20 december 2012 betreffende de validatie van niet-formeel en informeel leren.
(36)
 
                        
PB C 13 van 15.1.2016, blz. 49



(37)
 
                        Zie ook
‘Cedefop analytical framework for developing upskilling pathways for adults’.
(38)
 
                        In zijn advies
PB C 62, 15.2.2019, blz. 194
 pleitte het EESC voor verdrievoudiging van het budget voor Erasmus+.
(39)
 
                        
Databank van Cedefop
 



(40)
 
                        
Rapport
 “Promoting social partnership in employee training” van de Europese sociale partners.
