Geneeskundig tijdschrift voor Nederlandsch-Indie\u0308, 1859, 01-01-1859 
Het oedeem der voeten als men het niet als, ideopathische anasarca beschouwen wil, kan het gevolg zijn van de hyperaemie en exsudatie, in verband met de hydraemische krase. Is nu het verband tusschen rheumatische aandoeningen en hartziekten algemeen genoeg bekend, zoo hebben wij voor de bij Beri-Beri waargenomene hypertrophieën enz. van het hart nog als aanleidende oorzaken de hartkloppingen, het gevolg van rugmergsaandoeningen , den invloed van voorafgegane of nog voortbestaande koortsen en vooral den invloed der vergroote milt. Marce toch vond bij een groot aantal koortslijders het hart door de vergrooting der milt links en naar boven gedrongen en dit veroorzaakt volgens hem verwijding der regterkamer en der vena cava adscendens, door de ontstane bloedsophooping. Tevens wordt het lumen der aorta dan vergroot. Ook weten wij dat geringe hijpertrohieen van het hart soms door een enkel intermitterend acuut ziekte bedrijf eene ongewone hoogte kunnen bereiken met groote snelheid. De hydrops kan het gevolg zijn der hartaandoeningen of van de hypalbuminose of men zoude dezelve kunnen beschouwen als ideopathische hydrops uit atmospherische invloeden. Mierenkriebeling enz. is het gevolg van centrale opgewektheid der rugmergs zenuwen. Na deze uitweiding moeten wij overgaan tot de beschouwing der door Dr. O. gestelde differentieel diagnoses. Wij hebben op dezelve niets aan te merken dan alleen op die met spierrheumatismus. Hij zegt namelijk: de pynen zijn daarbij meer scheurend, boorend, intermitterend; de huid wordt niet ongevoelig enz. zie pag. 582. "Wij hebben dikwijls bij spierrheumatismus gevoelloosheid der huid zien ontstaan, terwijl Dr. Lindman, O wel degelijk bij Beri-Beri melding maakt van borende spierpijnen (pag. 135) en van trekkende pijn (pag. 138); anderen observeerden scheurende pijnen. Bij het stellen der prognose blijft Dr. O. zijne sympathie met Swaving weder getrouw. Dr. Swaving toch zeg in zijn punt 17: Hydropische en atrophierende Beri-Beri lijders gaan eerder een wissen (?) dood te gemoet dan de oedemateusen of vetzuchtigen. Dr. O stelt zijne prognose bij eenige vordering in de marastisclie (atrophierende) vorm als bijna zeker lethaal, bij de hydropische vorm noemt hij het gevaar zeer groot, bij de polysarkeuse vorm is zijn prognose het gunstigst. Dat is weder Swaving van top tot teen, zoo ook heigeen Dr, O. laat volgen: Verder dient te worden opgemerkt dat Beri-Beri andere malaria ziekten niet uitsluit, doch dat bij een Beri-Beri lijder cholera, dijsenterie, pernicieuse koortsen enz. onstaan kunnen en het gevaar dezer ziekten door het bestaande lijden vergroot wordt. Swaving zegt in punt 11: Beri-Beri sluit akute ziekten van bijzonderen aard, die dikwijls epidemisch zijn, als: Cholera, dijsenterie en tijphoide koortsen niet uit. Dat nu een kwaad alleen te verkiezen is boven twee te gelijk is niets nieuws, waarvoor wij Dr. O onzen dank aanbieden. Bij de behandeling stelt Dr. O. op den voorgrond, om de lijders aan de malaria invloeden te onttrekken en hen daarna onder de meest hygienische voorwaarden te plaatsen, wat lucht, woningen, kleeding, spijzen en dranken aangaat, verder om die daartoe nog in staat zijn bewegingen in de open lucht te doen maken terwijl men met vermijding van zon en tocht de verlamden in hunne kribben naar buiten brentri Deze maatregelen luiden in Dr. O's mededeeling aanbevolen al zeer zonderling, daar hij op pag. 581 zegt, dat er voorbeelden zijn van lieden, die vroeger bij eene zekere voeding, gezond zijnde, door Beri-Beri werden aangetast en dat niettegenstaande men, om de nog niet aangetasten te vrijwaren , het voedsel aanmerkelijk verbeterde en vermeerderde, bijzondere zorg aan het drinkwater besteedde, de kleeding doelmatiger deed zijn, het werk verminderde en zorgde dat er niet meer zoo als vioeger in de modder gearbeid werd, toch de ziekte bleef voortwoeden en even vele slagtoffers bleef eischen als voor het uitvoeren dezer maatregelen. Di. O. zegt dus eerst: dat het nemen van hygienische maatregelen bij Beri-Leri niets baat en stelt dan die maatregelen bij zijne curatio op den voorgrond. Gelukkig toonde reeds Swaving (in zijn punt 18) aan hoeverre Dr. O. het mis heeft met zijne bewering dat hier hygienische maatregelen van geen nut zou- den zijn en leerde de ondervinding al eens liet tegenovergestelde, dan geeft dit nog geen regt om als onnut te beschouwen dat gene, welks nut zelfs ieder leek ligt kan bevatten. De verdere behandelingswijze leert ons in de hoofdzaken weder niets nieuws en komt met de gewoonlijk gevolgd wordende overeen; wij gaan dezelve dus met stilzwijgen voorbij. Ten slotte zegt Dr. O. dat men uit zijne mededeelingen duidelijk kan zien dat het gemakkelijker is om de ziekte te voorkomen dan haar eenmaal tot zekere ontwikkeling gekomen te genezen- en moet op de prophylaxis dan ook met zorg en volharding gewerkt worden. Overwegen wij nu de oorzaken voor het onstaan van BeriBeri, zooals Dr. O. die zelf opgeeft, dan zouden wij zijne prophylaxe op deze wijze kunnen uitvoeren door: 1°. Alle plaatsen waar zich miasmata ontwikkelen te verlaten of alle moerassen, modderpoelen enz. te dempen en te veranderen in gezonde drooge streken! 2°. Aan de bevolking geregeld tweemaal daags afwisselend en goed assimileerbaar proteine-houdend voedsel te verschaffen. 3°. Aan de bevolking ruime luchtige van steen opgetrokken woonhuizen te verschaffen. 4°. Hen allen te voorzien van eene ruime hoeveelheid luchtige kleedingstukken. O O 5°. Den arbeid niet te doen plaats hebben bij zonnehitte, noch bij regenachtig weder en vooral geen arbeid in het water, den modder enz. te doen verrigten. Inderdaad die prophylaxe van Dr. O. is dus even eenvoudig als philantropisch en ligt uitvoerbaar; alleen schiet dezelve eene geduchte bres in het batig saldo van Nederlandsch Indie. Trouwens moeten ongezonde plaatsen geoccupeerd worden , arbeid aan aardewerken, kanalen enz. moet plaats hebben en de belangen van het algemeen kunnen niet voor die van het individu wijken. Ieder een in Indie kan niet ledig zitten, er rijtuig op na houden en zich kleeden en voeden zoo als de liijgiène dit voorschrijft. De prophijlaxis van Dr. O. zoude dus slechts onder de pia vota behooren, doch is niet uitvoerbaar. En hiermede eindigen wij de beschouwing van Dr. O's mededeelingen. Wij betreuren het dat de kennis van eene ziekte als de ouderwerpelijke nog op zulke slechte of zwakke basis berust en vooral doet het ons leed dat onze zeer geleerde collega Dr. Swaving thans zoo egoistisch zijne bevindingen en ondervindingen omtrent Beri-Beri in zijn eigen brein besloten houdt, zijne voornoemde stellingen toch kunnen niet langer in rekening worden gebragt: iets , dat aanhoudende variaties ondergaat, eindigt met niets te wordeu. Onze genoemde Collega had het geluk van onder anderen in 1857 op 348 Beri-Beri lijders onder de kettinggangers er 294 te verliezen: welk eene ruime en onschatbare mijn van kennis moeten die 294 lijken voor onzen Collega geweest zijn. Hoe goed kunnen wij hem ons voorstellen, dien Vorst op liet gebied der Beri-Beri met het scalpel gewapend, aan de dood de geheimen afdwingende, welke het leven hem verborgen hield. liet kan niet anders of schatten voor de patholog. anatomie der BeriBeri moeten door hem ontdekt zijn. Ook zoude het welligt voor onzen Collega Dr. S. zelf nuttig zijn wanneer hij met zijne denkbeelden over Beri-Beri niet zoo achterhoudend was. De publikatie onder anderen zijner behandelingswijze zoude misschien anderen, die in hunne curatie gelukkiger zijn dan Dr. S., er toe kunnen nopen ook hunne behandelingswijze bekend te maken. Is het de pligt van ieder Gouvernements dienaar om in zijn vak de belangen van het Gouvernement te bevorderen dan zoude Dr. Swaving als 2e. stadsgeneesheer dien pligt niet beter kunnen vervullen dan door meer mededeelzaam te worden. Het Gouvernement toch kan betere diensten van zijne kettinggangers trekken dan door hen te zien fungeren als sujetten voor de snijtafel. Hoe kundig men ook is, zoo houde men immer in het oog, dat wrijving van gedachten gewoonlijk aanleiding geeft tot vooruitgang. Wij hoopen dat Dr. Swaving dan ook deze stelregel zal beseffen en weldra door eene uitvoerige mededeeling van zijne ondervinding een nieuw baken voor ons mag worden op het duistere veld der Beri-Beri. Anjer, 12 Maart 1859. BEKNOPT UITTREKSEL van ken PROCES-VERBAAL, BETltErriNDI het geregtelijk scheikundig onderzoek van twee verdachte stoffen. Dooa &. 8GHAIILKE EK A. G. VElTMiï, Op uitnoodiging van den chef over de geneeskundige dienst, Dr. G. Wassink, laten wij de verkregen resultaten van een ons onlangs door gemelden chef opgedragen , geregtelijk scheikundig onderzoek in een beknopt verslag hieronder volgen. De te onderzoeken stoften bevonden zich in een aarden, potje (boeli-boeli genaamd) en in een min of meer met zorg bewerkt bamboezen kokerfje. Wij zullen de stof uit het aarden pofje A. en die uit het bamboezen kokertje B noemen. A. Onderzoek van den inhoud van het aardenpotje. Het potje kwam in vorm en kleur overeen met andere onder den naam van boelie-boelie bekende chineesche voorwer- 21 pen cn scheen voor ruim de helft met eenc donkere stof gevuld te zijn. De stof werd door schudding en met het pincet zoo veel mogelijk uit het potje verwijderd, maar de zeer naauwe opening eu het kleven der stof aan den binnenwand van de boelie-boelie maakte eene voorzigtige verbrijzeling van hetzelve noodzakelijk ter verzameling der geheele hoeveelheid stof. Men verkreeg aldus ruim 2 wigtjes. A. verspreidde een geringe aromatische harsachtige reuk en bestond uit onregelmatige deels weeke en taaije, deels harde en broze stukken van verschillenden vorm en kleur, ofschoon do donkerbruine tot roodbruine de overwegende kleur was. Met het ongewapende oog kon men duidelijk eene menigte witte, licht-en donkerroode stukjes, die het voorkomen van een erts hadden, waarnemen; verder zag men daarin donkerbruine harsachtige stukken, deegachtig te zamen gemengde massa's planten vezelen en vele kleine haren. Kortom het scheen een ongelijkvormig mengsel van verschillende zeer uiteenloopende bestanddeelen. Ten einde hiervan een juister overzigt te verkrijgen zonderde men uit een gedeelte van het mengsel eenige van de uiterlijk het meest verschillende stukken af, om hen voorloopig langs den gewonen en mikrochemischen weg afzonderlijk te onderzoeken. Beschouwde men de stukjes die het voorkomen van erst hadden onder het miscroskoop, dan zag men dat zij gedeeltelijk doorschijnend, gedeeltelijk dof, mat tot ondoorschijnend waren, dat zij eene lcristallijne structuur hadden en dat sommigen bij geringe drukking gemakkelijk konden verbroken worden. In een buisje zacht verhit sublimeerde zij bijna geheel als een geele rin", waarvan de bovenste rand wit was en duidelijk uit octaëdrische kristallen bestond , in het koudere gedeelte der buis, terwijl een gering overblijfsel uit kwartskristallen en door den magneet aangetrokken ijzeroxijd- oxijdule bestaande achter gelaten werd. Op platina blik verhit ontwikkelde er een reuk naar zwaveligzuur en knoflook. Door behandeling met bijtende postasa op zilverblik, door ammonia, salpeterzuur en andere aangewende reactieven werd bewezen dat gezegde stukjes bestonden uit natuurlijk zwavelarsenik (realgar As. S2. ), waarbij eene ruime hoeveelheid arsenigzuur, en eene geringe hoeveelheid magneetijzer, en kwarts. De donker bruine harsachtige stukken bleken bij onderzoek uit hars te bestaan, die smakeloos was, in alcohol, aether en chloroforme gemakkelijk oploste en uit die oplossingen door water werd nedergeslagen; die bij langzame verhitting op platinablik eerst smolt, vervolgens op zwol en eindelijk met vlam verbrandde , waarbij een weinig asch terug bleef. De reuk die bij verbranding ontwikkeld werd was eene eigenaardige min of meer aromatische.—Door de inwerking van verschillende agentia als potassa, zwavelzuur enz. werden geene degelijke en aan die hars eigene onderscheidings kenmerken verkregen. De deegachtig te zaraen gemengde stukken bleelten bij beschouwing ouder het mikroskoop uit vele stoffen te bestaan Door behandeling met water ging de onderlinge zamenhang gedeeltelijk verloren en werden zij week, waarbij een poeder van een hoog soortgelijk gevvigt snel naar den bodem van het vat, waarin de bewerking geschiedde, bezonk, terwijl ontelbare kleine moleculen, haren en planten stoffen in eene lichtbruine vloeistof langen tijd gesuspendeerd bleven. Het zware poeder werd bevonden uit dezelfde bestanddeelen . als de stukjes erts, boven de behandeld, te bestaan. Moleculen en haren waren van plantaardigen oorsprong. Sommige, vooral de grootste dier genoemde stukken, waren taai eenigzints veerkrachtig en leverden bij behandeling met water behalve bovengemelde verschijnselen, bovendien het bewijs hoofdzakelijk uit dierlijk weefsel te bestaan. Het maaksel dier stukken bezat zoo groote overeenkomst met dat der vliezige organen (b. v. der blaas), dat men het niet of hoogst moeijelijk bij vergelijking onder het mikroskoop van elkander konde onderscheiden. Het voorloopig onderzoek der deegachtige stukken heeft derhalve tot het besluit geleid, dat zij deels van plantenstoffen en mineralen, deels van dierlijke— plantaardige - en minerale bestanddeelenzijn zamengesteld, en dat die stoffen onderling door eene klevende stoffe tot een deegachtig mengsel vereenigd zijn. Thans werd overgegaan A. aan een meer volledig onderzoek te onderwerpen, en als dan na te gaan of welligt plantenbasis (Alcaloiden) of indifferentestoffen aanwezig waren. Daartoe werd ongeveer de helft der stof zoo lang met absoluten alcohol behandeld, tot de alcohol niet meer gekleurd was. De goudgeele heldere solutie werd boven zwavelzuur tot droog verdampt, waardoor een gering harsachtig overblijfsel verkregen werd, dat uit eene smakeloos hars bleek te bestaan, gemengd met een weinig Acidum arsenicosum en een spoor looizuur. Het in alcohol onoplosbare gedeelte van A. werd nu herhaalde malen met water uitgetrokken, waardoor een licht bruin gekleurde vloeistof verkregen werd, die op een waterbad zacht tot droog werd uitgedampt. Door onderscheiden proefnemingen verkreeg men de zekerheid dat in het waterige overblijfsel aanwezig waren gom, geringe hoeveelheden phosphorzuur, zwavelzuur, chloor, magnesia, kalk, ijzer, sporen aluinaarde en kiezelzuur, een weinig dierlijke en extractief stoffen en eindelijk eene betrekkelijk groote hoeveelheid Acidum arsenicosum. Ten einde de anorganische bestanddeelen welke in het in water onoplosbare gedeelte van A. nog aanwezig zouden kunnen zijn, op te sporen zoo werden de organische stoffen op doelmatige wijze gedesfrueerd en het geheel in oplosbaren vorm overgebragt. In de heldere door de laatste bewerking verkregen zure vloeistof werd door zwavelwaterstof een overvloedig geel nedersla"' O O O gevormd, dat afgefiltreerd en onderzocht alléén uit zwavelarsenik met een weinig zwavel vermengd bleek te bestaan. In de vloeistof waaruit het genoemd geel nederslag verwijderd was, werd eene betrekkelijk ruime hoeveelheid ijzer met sporen aluinaarde, kalk, magnesia, phosphorzuur en kiezelzuur aangetoond. Eindelijk werd van een zooveel mogelijk gelijkmatig gemengd gedeelte van A. langs bekende wegen het arsenicnm kwantitatief bepaald en gevonden 20.07. procent arsenicum, hetgeen deels met zwavel verbonden als realgar, deels met zuurstof verbonden als acidum arsenicosum in de stof aangetroffen werd. Bovengemelde resultaten van het onderzoek heeft tot liet besluit geleid, dat de stof A. uit het aarden potje bestond uit plantaardige en dierlijke stoffen, die door eene klevende zelfstandigheid (gom) met natuurlijk zwavel arsenih (realgar, hetgeen eene ruime hoeveelheid acidum arsenicosum bevatte) met magneetijzer en kwarts gedeeltelijk tot deegachtige stukken waren te zamen gevoegd. B. Onderzoek van den inhoud van het bamboezen kokertje. Bij de opening ontwaarde men een onaangename reuk en vond men de koker voor bijna de helft gevuld met eene donkere zelfstandigheid , die aan de wanden kleefde en tamelijk stevig in den koker gedrukt was. De stof B. werd op een horologieglas verzameld en het gewigt bevonden, 0,634 wigtjes. Kon men zich ook hier, even als bij A. reeds bij eene oppervlakkige beschouwing van de ongelijkmatigheid en de groote zamengesteldheid van het mengsel overtuigen, het onderzoek met het mikroskoop gaf weldra de bewijzen, dat men eene met A. ten deele overeenkomstige stof onderzocht. B. had een eigenaardige min of meer harsachtige reuken bestond uit stukken, die onderling in vorm, groote en kleur zeer verschilden.—Sommigen waren donkerbruin met ■niifeen roode stippen, daarbij taaien op in een gerolde massa's gelijkend, anderen waren wit en rood, broos, hard en hadden liet voorkomen van erts, wederom anderen waren schorsachtig, vliezig, met roode en lichtbruine oppervlakte. Door behandeling met water zwollen vooral de groote donkerbruine stukken op en werden aan de kanten een weinig doorschijnend, terwijl daarbij eene geringe hoeveelheid van een zwaar poeder van de oppervlakte los geraakte. I)e kleine schorsachtige en vliezige stukken bleven in het vocht zweven of dreven aan de oppervlakte. Door het verloopig onderzoek is men tot liet besluit gekomen dat B. een mengsel was van dierlijke en plantaardige stoffen met arsenigzuur houdend zwavelarsenik (realgar) en zeer weinig kwarts en magneetijzer. Even als bij A. is men daarna tot een meer uitvoerig onderzoek overgegaan, waartoe ongeveer de helft der stof eerst met chloroforme en daarna met absoluten alcohol behandeld is. De respectieve oplossingen werden na filtreren tot droog boven zwavelzuur verdampt en in de geringe overblijfsels werd arsenigzuur, hars en eenige dierlijke stof aangetroffen. Het geen door beide voorgaande bewerkingen van B. was teruggebleven werd alstoen met water behandeld, waardoor een sterk schuimende en naar lijm riekende bruine vloeistof werd verkregen , waarin men lijm, extractiefstof, acidum arsenicosum, phosphorzuur, zwavelzuur, kalk , magnesia en sporen ijzer aantoonde. Van het in water onoplosbare gedeelte destrueerde men de nog overige organische stof ter opsporing der anorganische bestanddeelen. Ook hier werd door zwavelwaterstof in de verkregen zure vloeistof een overvloedig geel nederslag gevormd, dat uit zwavelarsenik met een weinig zwavel vermengd bestond. In de van zwavelarsenik bevrijde vloeistof vond men een weinig ijzer met sporen kiezelzuur, kalk, magnesia, phosphorzuur en aluinaarde. Door eene kwantitatieve arsenik bepaling vond men 14.75°/0 arsenicum, het geen even als bij A. ten deele als-realgar, tendeele als arsenigzuur in de stof B. voorkwam. De verkregen uitkomsten van liet onderzoek der stof B. hebben aangetoond, dat zij zelfstandigheden uit het planten-, dieren- en mineraalrijk bevatte; dat echter het dierlijk en plantaardig weefsel van eene andere geaardheid was en dat zij uit minder arsenik verbindingen, magneetijzer en kwarts bestond dan A. De resultaten zijn in het kort in eene konklusie te zamen gevat, waaruit wij eenige punten zullen vermelden, als: le. Dat de stof A. uit het aarden potje (boelie-boelie) bestond uit ix. plantaardige stoffen (goin, haren , hars en vezelen), /3. mineralen (magneetijzer, kwarts en realgar met eene betrekkelijk groote hoeveelheid arsenigzuur), en y. dierlijke stollen (stukken van vliezige organen). 2e. Dat de overige in A. gevonden stoflen, als kalk, magnesia, zwavelzuur enz. deels van de zouten, die in de dierlijke en plantaardige weefsels gevonden worden, deels van het erts afstamden. 3^. Dat de stof B. uit het bamboezen kokertje bestond uit K. plantaardige stoflen (schors, hars, vezelen en eene geringe hoeveelheid haren), /3. dierlijke stoflen (waarschijnlijk stukken huid van eenig dier) en y. mineralen (zeer weinig kwarts en magneetijzer met realgar waarin acidum arsenicosum); 4e. dat de hoeveelheid dierlijke stollen in B. betrekkelijk grooter was dan in A.; 5e. dat wat betreft de overige in B. gevonden stoffen als phosphorzuur enz. het aangaande die stoflen voor A. in 110. 2. gezegde ook hier van toepassing i3; 6°. dat noch in A. noch in B. zoogenaamde organische vergiften zijn gevonden; 7e. dat er in A. 20,07°/* en in B. 14,750/o arsenicum , deels als realgar, deels als arsenigzuur voorkomt; 8e. dat beide stoffen A. en B. tot de ontstekende vergiften moeten gebragt worden ; 9e. dat de dosis toxica voor A. geri?iger zal zijn dan voor B., en eindelijk 10e. dat waarschijnlijk de plantaardige en dierlijke stoffen ter verberging en omhulling van de arsetiik verbindingen bij A. en B. zijn toegevoegd. Ten slotte zijn in een verzegeld pakje tot staving van het, bovengemelde de navolgende artikelen overgelegd, als: le. twee glazen buisjes met erts, door behandeling van A. en B. met water, op den,bodem van het vat afgezet; 2e. twee glazenbuisjes met zwavelarsenik verkregen door destruering van A. en B. met daarop volgende behandeling met zwaveligzuur enz.'; 3e. twee digt geblazen glazen buizen, met ringen van arsenicum, afkomstig van het ac'ulum artenicosum van beide stoffen A. en B. en 4e. twee digt geblazen glazen buizen met ringen van arsenicum , verkregen door de in water onoplosbare stof van A. en B. te destrueren enz. en in den toestel van marsch te behandelen. Batavia, 4 Junij 1859. GENEESKUNDIG VERSLAG VAN DE EXPEDITIONAIRE KOLONNE IN DE RAWA (BINNENLANDEN VAN PALEMBANG) VAN 30 JULTJ TOT 18 DECEMBER 1858 DOOK C. A. n. ffl. H. V©SI EliliEilRIKIIKR. Officier v. Gezondh. 3= klasse. Den 30en Julij 1858 embarkeerde ik des morgens {en 5 ure aan boord van het zeilschip Wilhelmina Louisa , om een detachement te vergezellen, dat bestemd was de grenzen van Djambi van de zijde van Palembang te bezetten en alzoo eenen mogelijken inval der Djambinezen te beletten. Het detachement bestond uit: Lurop. offic. en adjudant onderofficieren 7 id. onderoffi. en manschappen 22 Inl. onderoffic. en manschappen Hg Totaal 27 Behalve dit getal waren ook nog de expeditionaire koelies aan mijne geneeskundige behandeling toevertrouwd, die echter eerst te Palembang bij onze kolonne gevoegd werden; hun getal was: van 14 Augustus tot 1 September 355 van 1 September af 150. De reis van Batavia naar Palembang geschiedde in 7 dagen. Het schip was goed voor den overvoer ingerigt en beantwoordde volkomen aan het doel, zoowel wat liet herbergen der officieren en manschappen betrof, als ook met betrekking tot de ventilatie en de veiligheidsmaatregelen bij ongunstig weder. De orde werd aan boord ten strengste gehandhaafd. Te Palembang aangekomen moesten de manschappen , wegens plaatsgebrek aan den wal, nog aan boord verblijven tot 14 Augustus, op welken dag zij op 27 Bidars en Bloenkaugs overgingen , zoodat 8 a 10 menschen op één vaartuig ingedeeld werden. De vaartuigen voor de officieren waren beter ingerigt en grooter, dan die voor de onderofficieren en manschappen en eveneens de keukenpraauwen. De ruimte in het achterste gedeelte (het verblijf der manschappen) was bekrompen. Daar echter deze vaartuigen van voren open waren en het afdak insgelijks kon opgeligt worden, oefende de kleine ruimte hoegenaamd geenen nadeeligen invloed uit; alleen over dag kon de hooge temperatuur lastig zijn. Op zijde en van achteren waren deze vaartuigen door planken afgesloten , welke met luiken voorzien waren. Door dagelijks koelies met het uitscheppen van water uit de vaartuigen bezig te houden, werd het aanzamelen en stagneren van water tegen gegaan. De reis opwaarts de rivieren de Moessie en de Rawas tot aan Moeara Roepit duurde 16 dagen, zoodat wij den 29en Augustus arri-veerden. Bij onze komst vonden wij goede, op last van den resident van Palembang gebouwde, bamboezen kazernen, waarvoor een zeer geschikt terrein gekozen was, op ongeveer 100 passen van de rivier en van het fort en 60 passen van het iulandsche divisie-hoofd verwijderd, een vlak weiland, met kort gras, zeer gc-sohikt voor exercitiën. De woningen der adjudant- en onderofficieren waren van die der soldaten afgeschoten, terwijl de officieren gedeeltelijk bij den militairen kommandant, gedeeltelijk bij den civielen gezaghebber logeerden. Oogenblikkelijk na onze komst werden de koelies aan liet werk gesteld, om een wachthuis, een gebouw voor zieken, keukens, latrines enz. klaar te maken, welke allen behalve de latrines, die later boven de rivier verplaatst werden, zeer doelmatig en ruim gebouwd werden. De reinheid werd streng in acht genomen: dagelijks moesten koelies het afval der keukens, of hetgeen van rottende vegetabilia in liet kampement gevonden werd , in de rivier werpen. Ook werd tevens voor eene goede afwatering gezorgd door het aanleggen der noodige goten, die naar de rivier afliepen en werd overal, zelfs in den omtrek van het kampement, de grond vlak en effen gemaakt. O ' zoodat men geen stilstaand water na gevallen regen aantrof. De voeding der manschappen liet niets te wenschen over: gedurende de zeereis werden de vivres in natura verstrekt en op de reis, de rivier opwaarts, kregen zij veld vivres, hetgeen bij de terugreis op dezelfde wijze plaats vond. Deze spijzen werden des avonds, wanneer men halt maakte, toebereid en gedeeltelijk voor den volgenden dag bewaard, om ze alsdan voor het vertrek des morgens te nuttigen, waarbij dan steeds koffij uitgedeeld werd, om zoodoende de schadelijke inwerking der morgenlucht te temperen. In de meeste doessons kon men daarenboven tegen betaling vruchten, groenten, eijeren en kippen krijgen, van welke gelegenheid meestal ruimschoots gebruik gemaakt werd. Ook te Moeara Roepit ging zulks naar wensch, dewijl men hier gelegenheid had, om karbouwen , varkens en de bovengenoemde ingrediënten tegen betaling te bekomen. De leefwijze der manschappen verschilde weinig met die in andera garnizoenen; 's morgens van 6 tot 9 uren werden ligte werkzaamheden verligt, z. a. het schoonmaken der kazerne, van liet plein , de wegen enz.; bij welke bezigheden zij door de koelies geholpen werden, die nog buitendien belast waren met liet halen van hout, bamboe en allang-allang uit de bosschen. Van \/b tot j/6 moesten de manschappen exerceren: vóór dezen tijd mogten ze de kazernes niet verlaten: was de exercitie echter afgeloopen, dan werd hun toegestaan tot aan het vallen van den avond te wandelen. Om ongeregeldheden te voorkomen, had steeds een korporaal de wacht op den passer en was het streng verboden om deel te nemen aan hanengevechten of andere spelen in de doessons. Voor het baden was in de rivier, welker bodem zandachtig is, de schoonste gelegenheid, waarvan een zeer ruim gebruik gemaakt werd. Het opium rooken werd door de strengste maatregelen geweerd. De pachter was met zware boeten bedreigd en in de kazerne werd daartegen zoo goed mogelijk gewaakt. Toch kon het niet geheel en al tegen gegaan worden. Als uitspanning bestond er voor de Europeanen naast de kantine een kegelbaan. De in de kantine verstrekte dranken z. a. genever, bier en wijn waren van goede kwaliteit. Voor uitspatting in venere bestond zeer weinig gelegenheid, dewijl uit de doessons bijna geene vrouwen kwamen opdagen en er zich bij het garnizoen slechts 8 bevonden. De wapenoefeningen strekten zich niet verder uit, dan tot de dagelijksche exercitiën en tusschen beiden cene kleine militaire wandeling. De koelies verkeerden in dit opzigt niet in dezelfde gunstige omstandigheden , n. 1. wat kleeding en voeding betrof. Door hunne groote onzindelijkheid leden altijd velen aan scabies. Hunne werkzaamheden waren niet bovenmatig: zij bepaalden zich tot hout, bamboe en allang-allang halen, het bouwen van woningen enz. In den vrijen tijd vermaakten ze zich met spelen, vooral met een soort van schijngevecht, waarbij ze zich in twee partijen verdeelen en de voorvechters met rottangs gewapend waren. Dit kou uren lang met geestdrift gespeeld worden, en had dikwijls contusies en sugillaties ten gevolge. Jvorten tijd na de komst der kolonne te Moeara Roepit werd op mijn verzoek een klein gebouw opgerigt ter verpleging van zieken, hetgeen mij zeer wenschelijk scheen te zijn , dewijl alsdan de zieken van de gezonden konden afgescheiden worden , hunne behandeling geregelder kon geschieden en zulks voor de dienst van veel voordeel zoude zijn. Het was een zeer eenvoudig en even als de kazerne van bamboe zamengesteld vierkant gebouw, bedekt met allangallang en voor 30 lijders berekend, met eene kleine voorgaanderij, eene kamer en bijgebouwen voor het hospitaal-personeel? Lan-s don binnenwand van het lokaal waren, circa 3£ voet boven den grond, balie-balies opgerigt terwijl er in het midden nog voldoende ruimte over bleef voor de zieken en hospitaal bedienden om zich vrij te bewegen. Door groote ramen op elke zijde, welke besloten konden worden werd voor eene goede ventilatie gezorgd De spijzen voor de zieken en de tisaneriën werden in de algemeene keuken bereid. Het hospitaal personeel bestond uit één mandoer en 5 koelies wier dienst even als in de hospitalen geregeld werd. Voor het bereiden der geneesmiddelen en het bewaren der bij de ambulance behoorende voorwerpen, was mij een klein vertrek in de hoofdwacht naast de zieken inrigting toegestaan. Hetgeen voor kleed.ng, voeding of ververscliing der zieken noodig was, werd uit de ambulance verstrekt. In den beginne werden de koelies in hetzelfde gebouw verpleegd, doch toen later hun getal vermeerderde, werd mij door den civielen gezaghebber een huis in de kampong afgestaan, dat op dezelfde wijze ingerigt werd. Toen ook later dit te klein werd, moest nog een tweede lokaal er hunner verpleging opgerigt worden. Ook voor deze lokalen werd mij een mandoer en 4 koelies toegestaan. In de ziekenlocalen, zoowel de militairen als der koelies, heersch- te orde en zindelijkheid en liet was een vermaak te zien , met hoeveel zorg en naauwgezetheid het aan mij toegevoegde personeel de zaken behartigde. Bij het afzakken der kolonne naar Palembang werd voor de nog overblijvende 18 zieken een afzonderlijk vaartuig in gereedheid gebragt en, daar nog eenige dysenteristen onder hen waren, werden op eene doelmatige wijze latrines aangebragt, ten einde het over boord vallen te beletten. Door middel eener kleine praauw, welke ter mijner dispositie gesteld was, kon ik spoedig overal geneeskundige hulp aanbrengen. Tn aanmerking genomen de ongezonde ligging van de plaats , het verblijf in eene pas opgerigte kazerne, de betrekkelijk groote temperatuursverschillen tusschen dag en nacht, de mistige en vochtige atmosphecr des morgens en des avonds, was de gezondheidstoestand der troepen over het algemeen buiten verwachting goed en vertoonden de meeste hier waargenomene ziektegevallen geene bijzondere hevige symptomen. Op reis van Batavia naar Palembang bleven bijna alle manschappen gezond : ulcera en conbusiones waren de eenigste ziekte vormen, uitgezonderd eene diarrhoea bij eeuen europeschen sergeant, die daarmede te Palembang in het hospitaal weid opgenomen. Op den togt van Palembang naar Roepit leden in den beginne vele soldaten aan diarrhoea catarrhdlis. Koortsen waren gedurende liet verblijf te Roepit voortdurend onder behandeling, echter nooit in grooten getale. Dysenterie werd eerst tegen liet einde van September waargenomen en openbaarde zich tegelijk bij 5 militairen. Eeneven groot getal kwam de volgende maand onder behandeling; in het begin van November klom evenwel liet getal tot 12 , waarop een stilstand volgde, zoodat er tot aan ons vertrek nog slechts twee nieuwe gevallen waargenomen werden. Behalve scabies en ulcera was de febris interm. de meest voorkomende ziektevorm onder de koelies, meestal met eene bilieuse of gastrische complicatie. Aan dysenterie leden zij iets minder dan de soldaten. Zooals ik reeds vroeger vermeld heb, had ik bij ons vertrek van Roepit nog 18 lijders onder behandeling behalve eenige ligtere gevallen, die in hunne kwartieren behandeld werden. De meesten genazen op reis met uitzondering van eenen ouden dysenterist, die onderweg stierf en 7 anderen, welke te Palembang in het hospitaal opgenomen werden; alle overigen waren in staat, de expeditie naar Lemaltcing Oeloe mede te makeu. Numeriek rapport der behandelde lijders: Onder behandeling I Hersteld en geëva- „ , , Aard gekomen. cueerd. Overleden. | der ziekten en gebreken. ' —— Landmagt. Koelies. landmagt. Koelies. Landmagt. Koelies. kurop. Inl. Europ. Inl. Europ, I-nl. I Febris interraittens. 3 41 128 3 41 128 „ „ „ [ » biliosa. 68 » 6 8 »»» I » gastriea. «1 3 » 1 3 „ „ » eatarrhalis. » 3 » » 3 » » „ fTyphus. 1 » ] f Ophthalmia. » 3 2 •• 3 2 » » j' Pneuinonia. 1» « 1 » » „ „ | Parotitis. 2 2 » [ Hepatitis. 1 » » 1 » „ „ „ f Dysenteria. 4 24 14 4 22 13 » 2 1 I Astlima. «2 » » 2 „ , „ , I Catarrhus bronebiorum. » 7 »«» Diarrhoea. 6 31 38 6 31 38. Morbilli. » 2 » » 2 „ E Seabies. « 10 23 » 10 23 „ Herpes. 1 v 1 » » » f Syphilis primaria. 13 113 1 „ „ |\'ulnera. 3 11 „ 3 11 jContnsiones. 13 213 2»» lAbscessus. 18 118 1 „ „ jl'lcera. 3 24 25 3 24 25 » E llorbi reliqui. » 1 » « 1 27 176 254 272 173 253~ 3 ~ 203 254 2ÖÖ 253 | 3 Y 457 457 ~ Fehris intermittens. Bij mijn vertrek van Batavia werd mij door den Chef over de geneeskundige dienst de belangrijke taak opgedragen, om proefnemingen te doen met sulph. chinine als voorbehoedmiddel tegen tusschenpoozende koorsten, en dewijl de kolonne, bij welke ik geplaatst werd, bestemd was, om .de Rawas te bezetten, eene landstreek welke door hare menigvuldige en hevige koorsten berucht is, beloofden die proefnemingen een deciderend resultaat. Hiervoor was derhalve een gelijk getal individuën noodig. Er werd daarom een getal koelies, gelijkstaande aan dat deimilitairen , genomen, en zoude alleen aan de laatsten het voorbehoedtnidel toegediend worden. Ofschoon leefwijze, voeding, werkzaamheden en morele invloeden bij beiden niet gelijk zijn, zoo geeft dit toch een minder verschil dan men wel deuken zoude, want bij de latere expeditie in de Lamatavg Oeloe waren de koelies veel minder aan ziekten (vooral koortsen en dyseuteriën) onderhevig dan de soldaten, niettegenstaande zij veel grooter vermoeijenissen te verduren hadden en minder goed gehuisvest waren. Daarenboven was hunne kleeding en voeding veel slechter dan te Eoepit en verkeerden ze in eenen gedrukten gemoedstoestand. Dewijl mij de ligging van Eoepit bijzonder invloedrijk voor de ontwikkeling van intermiltentes voorkwam, heb ik de omstreken deels alleen, deels vergezeld van den kontroleur onderzocht. Ik zal derhalve trachten een zooveel mogelijk duidelijke schets van mijne nasporingen te geven, ten einde te doen zien hoe rijk hier de gegevens zijn voor de ontwikkeling van malaria. Roepit is gelegen aan de regter of zuidzijde van de Rawas rivier, welke bij lagen waterstand hooge en steile oevers en vele zandbanken heeft. Dikwijls treedt deze rivier uit hare beddingen en laat dan verschillende vegetabilia terug die bij de hooge temperatuur op den dag spoedig in ontbinding overgaan. Ongeveer \ paal boven Roepit vereenigt zich de Roepit met de Rawas en wordt daardoor een schiereiland gevormd, dat voor liet grootste gedeelte uit moerassen bestaat. Eene weelderige vegetatie bedekt dien vochtigen en door aanhoudende aanslibbingen vruchtbaren bodem. De linkeroever der beide rivieren is insgelijks zeer laag en dikwijls aan overstroomingen onderhevig Digte, eeuwen oude bosschen hebben slechts op enkele plaatsen ruimte gelaten voor ladangs, op welke rijst, katoen, pisangs enz. geplant worden. Langs den regter of zuidelijken oever van de Roepit komt men door bijna ondoordringbare wouden , welke van tijd tot tijd met Eawas afwisselen. De bergachtige bovenlanden zijn op eenen afstand van eenige dagreizen gelegen en tot zoo ver bestaat het geheele terrein uit vlak land. Onmiddelijk achter Roepit naar het zuiden vindt men eveneens groote bosschen, in welke de tropische natuur haren schoonsten pracht ten toon spreidt. Zij omgeven slechts als eene circa 1 paal breede gordel de daarachter gelegen uitgebreide moerassen, in welke ik ongeveer 3 uren ver ben doorgedrongen, zonder evenwel weder op vast terrein te komen. Volgens opgaven der Inlanders zouden deze moerassen zich uitstrekken tot aan een' breede rivier, welke nog geheel onbekend is , evenwijdig met de Rawas zoude loopen en zich eerst op de grenzen dezer afdeeling bij Pau met haar vereenigen. Wegens het effen terrein nu, kan het daar aangezamelde water slechts zeer langzaam afloopen en dewijl de zon nooit tot den bodem dezer wildernissen doordringt, zoo is het droog worden van den grond ten eenenmale onmogelijk. Het laat zich , dunkt mij , gemakkelijk begrijpen, dat alle deze opgenoemde omstandigheden zeer bevordelijk zijn voor het gistingsproces in de natuur, zooals zulks vermeld is in Deel VI van dit tijdschrift bij „ de beschouwingen over de invloeden van het tropische klimaat" medegedeeld door den chef over de geneeskundige dienst, welk stuk mij tot basis voor het bewerken mijner waarnemingen diende. Bovendien worden door die ondoordringbare wouden de winden volkomen tegengehouden. Zij kunnen alleen den loop der rivier volgen, zoodat de vochtige met verschillende, van rottende zelfstandigheden afkomstige, gassen bedeelde lucht zeer moeijelijk vernieuwd wordt. Moera Roepil, van alle kanten door moerassen en bosschen omgeven, biedt derhalve alle gelegenheid aan tot het ontstaan van schadelijke miasmata en daardoor veroorzaakte nialariaziekten en wel, zooals door den chef over de geneeskundige dienst in bovengenoemde beschouwingen, op pag. 744, is aangehaald veel meer, dan de lagere in gelijk niveau met de zee gelegene omstreken van Palembung, alwaar de regelmatige in korte tusschenpoozen wederkeerende overstroomingen de ontbinding der vegetabilia tegen gaan. De overstroomingen te Roepit daarentegen geschieden met zulke groote tusschenruimten, dat het daarbij teruggeblevene water stagneert en de in hetzelve aanwezige plantaardige of dierlijke stoffen tijd genoeg hebben, om in ontbinding over te gaan en de zoo schadelijke miasmata te ontwikkelen. Verwondering zal het dus niet baren, dat ik onder de bevolking behalve vele aan febris intermittens lijdenden, dikwijls menschen ontmoette, die de duidelijkste kenmerken van malaria dyscrasie droegen. Vooral hydrops, als gevolg der tusschenpoozende koortsen werd door mij veelvuldig waargenomen. Ookclysenterie komt bij hen dikwijls voor, wordt echter meestal door febris intermittens voorafgegaan. Volgens opgave van den militairen kommandant en den civielen gezaghebber worden bijna allen, welke hier pas aankomen meer of minder door koorts aangetast, die later van tijd tot tijd recidiveert, ja zelfs die indivudiën , welke jaren lang in deze gewesten vertoefd hebben, zijn nog dikwijls aan zulke recidieven blootgesteld. Volgens instructie van den chef moest ik van het oogenblik af, dat onze kolonne in de Rawas-rivicr arriveerde met de toediening van sulph. chinin beginnen en wel 2 grein dagelijks in oplossing, terwijl om de 4 dagen een dag overgeslagen werd. Eene ruime hoeveelheid sulph. chinine was mij daartoe ter beschikking gesteld. De vroegtijdige toediening rustte op de onderstelling, dat juist in den beginne de schadelijke invloeden zich het meeste zouden doen gelden en juist daardoor hunne eerste uitwerking zoude geneutraliseerd worden. Dewijl des nachts het ligchaam het meeste in de gelegenheid is, om het malaria vergift op te nemen , zoo moest het middel des avonds toegediend worden. Ik deed zulks ten |9 ure, dewijl dan alle manschappen op het avond appel tegenwoordig waren en surveilleerde zoo goed mogelijk, dat niemand zich aan de distributie onttrok. De veronderstelling, dat reeds in de eerste dagen de invloed van het prophylacticum zoude te bespeuren zijn, werd bewaarheid, want gedurende de eerste 14 dagen werden slechts 1 europeaan en 4 inlanders (militairen) door koorts aangetast en uit de anamnesis bleek, dat deze allen reeds vroeger in ongezonde gewesten vertoefd en aldaar aan koorts geleden hadden, welke reeds herhaaldelijk recidieven gemaakt had. Hun habitus, bleeke geelachtige gelaatskleur en bij 3 hunner eene geringe hypertrophie der milt deed duidelijk zien dat zij nog aan de gevolgen dezer voorafgegane ziekte leden. Alle overigen bleven koortsvrij. Daarentegen ontstonden bij een groot gedeelte der manschappen waterachtige ontlastingen. of ügte gastricismen, hetgeen zij aan het gebruik der sulph. chmine toeschreven. Slechts bij enkelen was het gebruik van mucilagmosa met 023ium noodig, terwijl de meesten even als de gastricismen onder eene doelmatige dieet zeer spoedig genazen. Geheel anders was de gezondheidstoestand der koelies° Eeeds den 3en en 4.™ dag kwamen verscheidene koortslijders zich melden, zoodat hun getal gedurende 14 dagen tot 19 geklommen was. Deze koortsen waren zoo hevig en hadden zulk eene prostratio virium ten gevolge, dat ik het voor het doelmatigste achtte, deze zieken met de terugkeerende praauwen op den len September terug te zenden en door een gelijk getal gezonden te doen vervangen. In het vervolg werd de vergelijking tusschen koelies en militairen moeijelijker, omdat de eerstgenoemden zich dikwijls niet kwamen ziek melden en de voorkeur gaven aan inlandsche geneesmiddelen. Het getal der in het numeriek verslag opgegevene koelies, bevat daarom slechts de hevigste gevallen, n. 1. diegenen, die ongeschikt voor hunne werkzaamheden en dooide intensiteit der verschijnselen, gedwongen waren, mijne hulp in te roepen. Hierdoor was van den 9™ tot den 23=ten September het cijfer der aan koorts lijdende koelies (6) schijnbaar kleiner, dan dat der troepen (8), doch bevatte het laatste ook veel minder hevige gevallen , het eerste daarentegen aandoeningen van ernstigen aard. Van 23 September tot 5 October was het getal lijders onder de koelies 12 en dat der militairen (Inlanders) 4. Deze waren van ligten aard, gene daarentegen vertoonden somtijds hevige biheuse verschijnselen, z. a. brakingen , congestiè'n enz., en lieten steeds eene groote zwakte na. Felris quotidianae hadden neiging in tertianae en quarlanae over te gaan en waren dan bijzonder hardnekkig. Het getal der koelies, welke gedurende de pyrexie, dus eenige uien, met werken ophielden, konde niet nagegaan worden dewijl de mandoers ze als gezond opgaven. Deze gebruikten dan inlandsche geneesmiddelen. Van 5 tot 20 October waren slechts 2 inlandsche militairen met recidieven onder behandeling , daarentegen waren 15 koelies door koorts aan hunne werkzaamheden onttrokken en onder mijne behandeling. Van den civielen gezaghebber vernam ik (volgens mondelingsche berigten der mandoers), dat er slechts weinige koelies geheel vrij van koorts gebleven waren. Meest allen hadden den eigenaardigen koorts habitus; ook was oedeina pedum geen zeldzaam verschijnsel onder hen. Het uiterlijk der soldaten liet niet te wenschen over, zij waren allen goed gevoed, en zelfs voor diegenen, welke vroeger herhaaldelijk aan koorts geleden hadden, scheen de chininekuur eene gunstige uitwerking te hebben, want de intensiteit hunner pyrexiën verminderde, ook hunne krachten even als hun voorkomen verbeterde. Van 20 October tot 4 November werden 1 europesche kanonnier en 4 inlandsche soldaten door intermittens aangetast, evenwel in eenen geringen graad. Reeds vroeger heb ik vermeld, dat er met de meeste naauwkeurigheid gesurveilleerd werdt, dat zich niemand aan distributie van chinine zoude kunnen onttrekken, en boven verwachting ging zulks bij de inlanders; meest allen namen zeer gretig de voorgeschrevene hoeveelheid, ja enkele vroegen zelfs eeue dubbele portie, dewijl ze, zoo als ze verzekerden, op het gebruik daarvan goed konden transpireren, rustig sliepen, en eenen goeden eetlust bekwamen. Door vele europeanen werd het met tegenzin genomen en moesten ze er toe gedwongen worden. Eén van hen, de europesche kanonnier Schott, wist, zoo als ik later hoorde, door list zich herhaaldelijk aan de distributie te onttrekken en weigerde later het geneesmiddel in te nemen, onder het voor- wendsel, dat liij, reeds sedert 10 jaren in Indie zijnde, noch ziek geweest was, noch medicijnen gebruikt had, zoodat hij er een1 afschuw van had en ook de noodzakelijkheid er niet van inzag. Meerderen zouden zijn voorbeeld gevolgd hebben indien niet terstond afdoende maatregelen genomen waren. De bovenvermelde europesche kanonier Schoit, was de eenigste europeaan die vroeger nooit aan koorts geleden had, en tlmns door haar werd aangetast. Daardoor van het nut der sulph. chinin. overtuigd weigerde hij nooit meer, de zelve te nemen (1). Van 4 tot 18 November leden 6 inlandsche soldaten aan intermittens, hieronder 4 met reciedieven. 36 koelies konden wegens hevige koorts niet meer werken, en de gezondheidstoestand onder hen was in het algemeen zoo slecht, hunne krachten door veelvuldige reciedieven zoo uitgeput, dat de civiele gezaghebber zich gedwongen zag, een verzoek om hunne verwisseling in te dienen. Om deze reden werden dan ook 22 koelies, en onder deze 3 met Jiy drops en b met hijpertrophia lienis, allen buitengewoon vermagerd en atropisch, als niet meer geschikt voor huune werkzaamheden, weg gezonden, doch kwamen van 18 November tot 8 December weder 15 koortslijders onder hen voor. Gedurende dezen tijd werden ée'n europeesche onderofficier (vroeger ook aan deze ziekte behandeld) en 7 inlandsche soldaten aangetast, waaronder 4 versche gevallen, de overige reciedieven. Van 8 December tot aan het vertrek (11 December) leden nog 5 inlandsche fuseliers aan koorts, van de koelies, 17. De (") Het is niet van belang ontbloot verder te vermelden, dat genoemde Schott gedurende de expeditie in Lamatang oeloe aan fel/ris pcrniciosa \sei en bijzonder dikwijls hevige reeidieven van koorts had, waardoor die man, die bijzijn vertrek van Java door zijne spierkracht en zijn robust ligehaamsgestel uitmuntte, zoo mager en ziekelijk werd, dat hij niet meer te herkennen was. laatstgenoemden hebben langen tijd in het water moeten staan, om de vlotten in orde te brengen. Op reis naar Palembang bleef bij de meeste zieken de koorts geheel en al weg. Het totaal getal koortslijders was dus: 3 europeanen, 41 inlanders en 128 koelies, waarbij niet over het hoofd mag gezien worden, dat het cijfer der koelies ver onder het wezenlijke getal blijft. Gevolgziekten werden onder de troepen niet waargenomen, en het coutrast tusschen deze welgevoede en gezond uitziende menschen en de vermagerde kachektisclie koelies was zoo in het oog vallend, dat statistieke aanteekeningen niet eens noodig zouden geweest zijn. Het uit de proefnemingen voortgesproten resultaat is, als volgt: het prophylacticum gebruikt hebben 145 van dezen aan koorts behandeld 44 het prophylacticum niet gebruikt hebben 150 van dezen aan koorts behandeld 128; zoodat mijns inziens met alle regt de chinine als prophylacticum kan aanbevolen worden. Verder moet men nog in aanmerking nemen , dat de koortsen , onder het gebruik van chinine ontstaan, meest allen van ligten aard waren , en geene naziekten ten gevolge hadden, dat daarentegen bij diegenen, die het prophylacticum niet gebruikt hadden , de koortsen meestal veel heviger waren, en gewoonlijk vergezeld gingen van hevige gastrische en bilieuse symptomen en veelal uitputting der krachten en somtijds ook ////drops, hypertrophia lienis en cachexie nalieten. De behandeling was bij koelies en soldaten gelijk en bestond in de toediening van 8 & 10 grein sulph. chin., 2 uren vóór of kort na de pyrexie. Bij de eerstgenoemden vereischte somtijds de bilieuse complicatie de verbinding van sulph. chin. met calomel, terwijl ter behandeling aromatics, roborantia en, bij leukaemie, ijzerpreparaten werden gegeven. Bestonden er hevige brakingen, zoo werden huidprikkels op de maagstreek aangewend, bij cerebraal symptomen hirudines en bij profuse diarhoeën of de niet zelden waargenomen agrypnia ook na afloop der koorts morphium. Het was opmerkenswaardig, dat bij vele koelies het stadium sudoris slechts korten tijd duurde en de transpiratie niet zoo profuus was, als zulks anders na hevige koortsen waargenomen wordt; soms bleef dit tijdperk geheel achterwege. Zulke zieken schenen vooral tot recidieven voorbeschikt en was bij hen de prostratio virium ook veel grooter. Het beste bewijs voor de prophylactische werking der chinine is, volgens miju gevoelen daardoor geleverd , dat de kolonne na hare terugkomst te Palemlang met uitzondering van 7, die in het hospitaal overgingen, goedgekeurd werd voor de expeditie naar Lematang oeloe, een togt, welke groote vermoeienissen voorspelde en derhalve krachtige soldaten vereischte. Aan deze vereischten nu werd voldaan door troepen, die uit de ongezondste streken van Indië kwamen, en aldaar 4 maanden vertoefd hadden. Eene opmerking van lateren datum, welke wel is waar in dit verslag niet te huis behoort, doch tot praktische gevolgtrekkingen aanleiding kan geven, kan ik niet met stilzwijgen voorbij gaan. Zij is getrokken uit de verdere observatie van den gezondheidstoestand der Uoepitsche troepen in de Lematang oeloe, alwaar de proefnemingen gestaakt waren. Gedurende de eerste maand bleef het grootste gedeelte vrij van koorts, de volgende maanden evenwel klom dit getal meer, zoodat onder hen veel meer ziekten, vooral intermittentes voorkwamen , dan onder de overige troepen, en moesten bij het vertrek der troepen naar Teling Tingi, in Mei 1859, 57 man, meest alle aan koorts of de gevolgen daarvan lijdende, in het hospitaal te Lahat opgenomen worden. Hieruit kan men zien , dat de werking van de gebruikte en tot gewoonte gewordene chinine na verloop van eenigen tijd geheel en al opgehouden heeft, dat het ligchaam, na maanden tegenstand geboden te hebben aan den invloed van malaria vergift, met het nalaten van het geneesmiddel toch voor de opname van het vergift gedisponeerd is, en dat daarom rust en verblijf in eenc gezonde landstreek noodig zijn, om zulke individuen verder te vrijwaren. Febris biliosa en febris gastrica. De onder deze rubriek opgegevene gevallen waren allen van ligten aard; meestal was dieet of een laxans voldoende, om het organismus tot zijne norma terug' te brengen; waar men een intermitterend verloop bij de ziekte waarnam, werd ze onder de interinittenten gerangschikt. Febris catarrhalis. Slechts op de reis van Palembang naar Iioepit kwamen ziekten van dezen aard onder behandeling. Er scheen toen eene bijzondere praedispositie voor catarrhale aandoeningen van verschillenden aard te bestaan. De lijders klaagden in den beginne over hoofdpijn, gevoel van zwaarte en drukking op het voorhoofd en de oogen , vermoeidheid in de ledematen, warme drooge huid met ligte rillingen van tijd tot tijd, eenigzins beslagen en drooge tong, verminderden eetlust, en somtijds ook eene eenigzins benaauwde ademhaling. Hierop volgde meestal een prikkelend gevoel in het strottenhoofd en den neus, drooge hoest, later met opgave van dunne, wit slijmachtige sputa, en vermeerderde afscheiding des slijmvlies van den neus en de oogen. Eene copieuse expcctoratie en tegelijk met haar het ophouden 28 van den febiielen toestand was gewoonlijk liet uiteinde der ziekte. De tijd van duur beperkte zich meestal van 14 dagen tot 3 weken. De behandeling was expectatief. 