Reisherinneringen van een bestuursambtenaar in Zuid-Celebes
De Aarde en haar Volken, 1918
Hier
zagen we een aardig voorbeeld hoe vernuftig de inlander kan zijn,
wanneer het iets betreft, waardoor  hij het zich gemakkelijker kan
maken, namelijk een automatisch werkend toestel om de vogels van de
rijstvelden te verjagen. Een ongeveer 2 M. lange, holle, van onderen
afgesloten bamboe, is nabij het midden bevestigd aan een horizontale
draaibare as, welke op een paar bamboeschragen rust. Het kortste
gesloten gedeelte van de bamboe is met een steen bezwaard, waardoor
deze in nagenoeg verticalen stand wordt gehouden. Door een bamboegootje
wordt water uit een leiding afgetapt en boven de opening van de bamboe
gevoerd. Als deze vol water is geloopen verplaatst zich het evenwicht
naar het bovenste langste gedeelte en kiepert de bamboe om waardoor
het water er weer uitloopt. Zoodra de bamboe is leeggeloopen, zwaait
ze door het gewicht van den steen weer in haar vorigen stand terug en
slaat dan met de onderkant tegen een dwarsstang, waaraan een menigte
rottantouwen zijn bevestigd, die in verschillende richtingen over het
veld zijn gespannen en waaraan kleppers en andere vogelverschrikkende
voorwerpen zijn verbonden, die in beweging worden gebracht door den
schok, welken de dwarsstang krijgt. Eindelijk bereikten we den grooten weg van Boeloekoemba naar Sindjai
en waren nu spoedig te Tanette, waar eene kleine pasanggrahan ons een
gastvrij onderkomen bood. Gelukkig waren de koelies reeds aangekomen,
zoodat we dadelijk konden gaan baden en ons verkleeden en toen we
daarmee gereed waren en onze leden op gemakkelijke stoelen in het
voorgalerijtje uitstrekten, neeg de zon reeds ter kimme en hulde het
ravijn naast de pasanggrahan zich in de schaduwen van den naderenden
nacht. Het begon nu heerlijk koel te worden want we waren op ongeveer
430 M. hoogte boven het zeeoppervlak en de bergwind, die spoedig
doorkwam, dreef de warme lucht naar de zee. Het was een genot,
die frissche temperatuur na onze reis langs die heete kuststreken,
en dan géén muskieten. De lange rit had ons hongerig gemaakt en
ongeduldig werd al eens gevraagd of het eten nog niet klaar was. Toen
het eindelijk zoover was lieten we ons dan ook niet onbetuigd, temeer
niet daar de Regent ons aangenaam verrast had met een paar wilde eenden
die hij in de sawah's had laten schieten. Later kwam de Regent zelf
zijne opwachting maken en rapport uitbrengen. Het was een nog jonge
man met een energiek uiterlijk, een Boeginees waar ras in zat, die nog
veel beloofde voor zijn uitgestrekt district, dat altijd een slechten
naam had gehad. Jammer dat dergelijke jonge Hoofden naderhand niet
altijd aan de gestelde verwachtingen voldoen, wat meestal moet worden
toegeschreven aan de gebrekkige leiding, welke zij van de elkaar snel
afwisselende europeesche bestuursambtenaren ontvangen, wier inzichten
natuurlijk niet altijd dezelfde zijn, waardoor hun ondergeschikten
wel eens de kluts kwijt raken en de ambitie verliezen. We vernamen
van hem dat er meermalen wilde buffels op den postweg werden gezien
en deze dieren, hoewel schuw, toch wel gevaarlijk konden zijn, vooral
als men nagenoeg weerloos in een bendy zit. In de bosschen van het
district Oedjoenloe, waar de groote weg gedeeltelijk doorheen loopt,
komen deze waarschijnlijk verwilderde runderen vrij veel voor. We zouden 's nachts met die aangename temperatuur heerlijk geslapen
hebben als we niet zoo lastig gevallen waren door de ratten. Telkens
werden we verontrust door die brutale rakkers, die niet schroomden
verkenningstochten te maken over onze beenen en zelfs over ons hoofd
en zich slechts voor korten tijd lieten verjagen door een hun woedend
nageworpen schoen en kwalijk onderdrukte verwensching. Den volgenden
morgen merkten we, dat onze zeep het had moeten ontgelden. De deksels
der zeepbakjes waren er netjes afgewerkt en de afgeknaagde stukjes
zeep vonden we hier en daar op den grond liggen. Het was maar goed
dat onze tocht ten einde liep. Vóórdat we in de bendy's stapten, welke we hier hadden laten komen,
gingen we nog even een kijkje op de passer nemen. Het was juist
marktdag en ofschoon het slechts een kleine binnenlandsche passer was,
waren er toch vrij veel bezoekers uit den omtrek en uit de nabije
bergstreken en natuurlijk ontbraken ook hier de beroepskooplieden
niet, die geregeld de passers in het binnenland afreizen. Deze slaan
hun koopwaren, meestal manufacturen, gedroogde visch of zout, in te
Bonthain of Balangnipa en trekken daarmede van de eene passer naar de
andere; overal ontmoet men ze met hunne draagpaardjes op de wegen in
het binnenland. Eenige typen van bergbewoners, die in tegenstelling
met de Boegineezen van de kuststreken een lange wilde haardos dragen
en in meerdere opzichten daarvan afwijken, waren bereid voor onze
lens te poseeren. Tegen een uur of tien waren we gereed om te vertrekken. De
landschappen, door welke onze weg voerde, vertoonden een soortgelijk
aspect als die welke we den vorigen dag waren doorgetrokken, alleen
moesten we eenige diepe ravijnen passeeren, waar de weg niet altijd
even goed getraceerd was en soms zoo steil dat we het geraden achtten
uit onze bendy's te stappen en er naast te loopen. Aangezien we in
een dalende lijn gingen, hadden onze paardjes het overigens niet al
te zwaar, ook al was de weg op verscheidene plaatsen door de wilde
zwijnen omgewoeld en niet overal al te best onderhouden. Toch was
de afstand te groot om het geheele traject met dezelfde paarden af
te leggen zoodat we halverwege moesten verspannen, waartoe ons van
Boeloekoemba uit versche paarden waren tegemoetgezonden. Op de plaats, waar we van paarden verwisselden, ontmoetten we den
Waterstaatsopzichter met zijne vrouw, die in een bendy op reis waren
naar Balangnipa. Zij vergezelde haar man dikwijls op zijne tournees,
hoe bezwaarlijk deze ook voor eene vrouw konden zijn; ze was eene van
die moedige vrouwtjes, die niet schromen hunne echtgenooten naar de
verste oorden te vergezellen en blijmoedig de moeilijkheden en gevaren
van het rimboeleven met hen deelen, zoodoende een onwaardeerbare
steun zijn voor die pioniers der beschaving. Over ons verblijf te Tanette sprekende, vertelde ze ons, dat ze
zich daar altijd genoodzaakt zag 's nachts een doek om het hoofd
te wikkelen om haar haren te beschermen tegen de ratten, die het in
't bijzonder daarop voorzien schenen te hebben. De verdere reis leverde geen bijzonderheden meer op, het land
vertoonde slechts hier en daar sporen van eenige cultuur en de
sporadisch voorkomende huisjes bevestigden de aanwezigheid van
menschelijk leven; overigens zagen we niet anders dan wilde varkens,
die bezig waren den weg te bewerken om de wortelknolletjes van een
zeker kruid te bemachtigen, dat veel op de wegen voorkomt, en die
slechts noode hiervan konden scheiden, wanneer het geluid van onze
voertuigen tot hen doordrong. Soms ook, op plaatsen waar de weg
langs bosschages ging, vluchtten bij onze nadering troepen zwarte
Celebesapen onder veel misbaar weg om een veiliger plaatsje boven
in de boomen te zoeken. Het was twee uur in den middag toen we van
het laatste terras afdaalden in de vlakte van Boeloekoemba en weldra
reden we onder de hooge klapperboomen langs de kust. Verscholen in
het groen, zooals de meeste indische plaatsen zijn, ontwaart men
gewoonlijk eerst iets van de kotta, wanneer men de laatste bocht van
den weg gepasseerd is en dan zijn de witte muren van de gevangenis in
den regel de eerste symptomen, welke men van de beschaving ziet. Zoo
ook hier. Na weinige oogenblikken waren we nu aan het uitgangspunt van
onzen tocht gearriveerd, waar het reisgezelschap, wel een beetje gaar
van den langen rit doch in eene voldane stemming, uit elkander ging. M. Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties. Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research. They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution. Section 1. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. 1.B. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. See paragraph 1.E below. 1.C. Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States. You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. 1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in
a constant state of change. If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States. 1.E. 1.E.3. 1.E.4. 1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License. 1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form. 1.E.7. 1.E.8. Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns. - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work. 1.E.9. Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below. 1.F. 1.F.1. 1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE. 1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation. The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund. If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem. 1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions. 1.F.6. Section  2. It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life. Section 3. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising. federal laws and your state's laws. The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations. Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS. The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate. International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5. Professor Michael S. For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition. 