Geschiedenis, gronddenkbeeld en inrigting der vrijmetselarij, naar de behoefte des tijds voorgesteld door een vrijmetselaar [d.i. Edu Bobrik]
Buitendien waren de christelijke gemeenten langen tijd omringd van Joodsche en Heidensclie geleerden , die met de dialectische scherpzinnigheid der GriekschOostersche wijsbegeerte de leerstukken der nieuwe godsdienst trachtten te wederleggen. In plaats van zich tot eene eenvoudige verdediging door den zedelijken wandel te bepalen , kozen allengs de geleerden onder de leden der gemeente den gelijken weg van wijsgeerigen strijd. Hierdoor werd ongemerkt de reine leer van het oorspronkelijke christendom doormengd met stellingen, die daarin niet behoorden. Naar de toedragt der aanvallen veranderden ook telkens deze ö uimengsels. Zoo ontstonden zelfs in de verschillende Ö gemeenten der christenen afwijkende leerbegrippen , die in godgeleerde geschillen tusschen de bisschoppen ontaardden. Zoo lang het gemeenschappelijk gevaar van buiten allen te gelijk bedreigd had, bleef de twist in den eigen boezem gematigd en leverde geen gevaar op; maar toen door Constantijn het uitwendig gevaar was opgeheven, brak de strijd der meeningen te heftiger los, en moest dienen, om de rangzucht te dekken en tot haar doel te helpen. De eenvoudigste leerstellingen der nieuwe godsdienst werden het worstelperk van onbeduidende spitsvindigheden, ten einde door eene sopliistische zegepraal den voorrang aan het keizerlijke hof magtig te worden. De eerste algemeene strijd over de leer brak uit in Alexandrie, waar de bisschop Alexander en de diaken Athanasius beweerden, dat de Zoon en de heilige Geest even eeuwig en magtig als God, kortom gelijk in wezen waren inet God den Yader. Aiuus daarentegen , presbyter aldaar , bestreed de gelijke eeuwigheid van den Zoon , en kende hem alleen een aan den Vader gelijkvormig wezen toe. Allengs namen alle christelijke gemeenten deel aan den strijd , duizenden traden tot beide zijden toe. Alexander sloot, tegen eene hem door Constantijn in een' brief gegevene waarschuwing aan, Arius buiten de gemeente (') , en veroordeelde hem als godslasteraar. Hierop riep Constantijn alle bisschoppen ter vergadering op naar Nicaea in Klein-Azie , om onder zijn voorzitterschap het geschil te beslechten. Drie honderd en achttien bisschoppen, met hunne ondergeschikte (I) Excommuniceerde hein. geestelijken een getal van twee duizend uitmakende , twistten , terwijl de keizer in hun onderhoud voorzag , twee maanden lang over de ware gesteldheid der Drieëenheid. Atiia.na.shis behaalde de zege , Arids werd u * verbannen en veroordeeld , en zijne schriften werden ten vure gedoemd (325). Athanasids werd spoedig daarna bisschop te Alexandrie. Constantijn echter verklaarde zelf zich voor Arids. Zijn zoon vervolgde de aanhangers van Athanasids te vuur en te zwaard. Hierdoor kwam het onderscheid in de wereld tusschen de orthodoxe , regtgeloovige christenen, die Athanasius volgden , en de heterodoxe , die de Ariaansche begrippen waren toegedaan. Echter , toen een tijdlang aan het Byzantijnsche hof de Arianen de overhand hadden , toen bovendien in het begin der vervolging vele Ariaansche geestelijken over de grenzen van het keizerlijk gebied naar de Germaansche volken gevlugt waren en deze bekeerd hadden , toen alzoo later bij de volksverhuizing de indringende Barbaren grootendeels Arianen waren , kwam het den naijverigen bisschoppen te Rome het meest geraden voor , tegenover Constantinopel en tegenover de Barbaren , het leerbegrip van Athanasids voor het algemeen geldige , regtgeloovige , catholieke, aan te nemen en te verklaren , en ieder leerbegrip , dat daarvan afweek , als ketterij te verdoemen. Zoo stond nu het Roomsch-Catholieke christendom steil tegen elke andere meening over, en stak zich steeds dieper in het hiërarchische gewaad , dat vervolgens de edele gestalte van het oorspronkelijke christendom al meer en meer overdekte , en in zijne wijde plooijen ketens voor de menschelijke rede, en dolk en brandstapel-fakkels voor degenen , die de vrijheid van den geest verlangden , verborg. o Zoo zwaait in het onbegrijpelijk evenwigt de balans der wereldgeschiedenis. De onmeetbare lieerstrateu van het Romeinsche gebied schenen gewijd aan de slavernij , en zij werden de wegen van het vrijheid aanbrengend Evangelie. De verheffing der godsdienst onder Constantijn scheen aan het christendom zijne volle kracht te geven , en zij bragt de despotieke hierarcliie aan. De balans blijft echter in de onzigtbare hand der vaderlijke voorzienigheid. De eerste verkondigers van het Evangelie in Brittannie, opgenomen in het midden der daar gevestigde bouwvereenigingen, waren afkomstig uit de eerste christelijke gemeenten, die op hare eenvoudige wijze de milde leer van het christendom dadelijk overbragten in het leven. Gelijk de geest fen het ligchaam van den mensch bij elkander behooren en de een den ander doordringt , zoo ging het ook hier met de loges en hare leden , die het christendom onderwezen. De milde denkwijs der kunstenaars , vol vertrouwen op zich zeiven , was ontvankelijk voor de nieuwe* het menschdom omvattende, zedeleer. Hunne krachtvolle kunstzin bleef afkeerig van alle spitsvindige krakeelzucht. Hun gezellig leven, waaraan zij sedert lang gewoon waren , had op zich zelve reeds veel van de zamenlevitig der eerste christenen. Zoo bragten die eerste leeraars in het leven der loges slechts het toevoegsel eener diepere gemoedelijkheid , en de stil duldende zamenleving der eerste gemeenten verkreeg in de loges het toevoegsel van mannelijk krachtbetoon. De onontbeerlijke bouwkunst verzekerde haren kunstgenooten de toegestane vrijheden , waar zij ook op hunne reizen tot uitoefening der kunst komen mogten. Doch van de aanporringen der kleingeestige rangzucht bleven de christen-leeraars in de loges vrij , en van daar behield ook de leer zelve die eenvoudigheid, waardoor zij in het gemoed van eiken mensch weerklank voiul. \vilden zij bij alle hunne medeleden in de loges een toegenegen gehoor vinden en houden , dan konden zij slechts de zuiver menschelijke stellingen van het oorspronkelijke christendom ontwikkelen. En zoo dikwijls de drang der vervolgingen hen noodzaakte, naar de Schotsche , Orcadisehe en Iersche toevlugtsplaatsen te snellen, en als Culdeën te leven , waren zij wel tot de strengste eenvoudigheid in hun leeren genoopt, ten einde bij de groothartige natuurmenschen van dit Noordsche heldengeslacht gehoor te vinden , en hunne toegenegenheid te behouden. Zoo bleef in Brittannie de leer van het oorspronkelijke christendom zuiverder, dan ergens anders. I\let dc verheffing des chnstendoros door Constantijn hadden ook de bouwvereenigingen eenen meer vermogenden invloed bekomen. Overal verrezen thans nieuwe christelijke godshuizen , tot wier stichting zij geroepen waren. Vroeger had Constantijn zelf, even als zijn vader , te York zijn' zetel gehad. Daar waren hem de voornaamste leden der Britsche bouwvereeniging persoonlijk bekend geworden. Vele van hen , gelijk reeds gezegd is, volgden hem naar het Oosten. Ihans echter kwam de tijdgeest weder met eene handeling te voorschijn , waardoor de zuivere christelijke leer in Brittannie vrij bleef van de hiërarchische verwarring, die op het vaste land , zoo als wij reeds opgemerkt hebben , begon te hecrschen. De Germaansche volken drongen steeds ontstuimiger voort naar de grenzen der Romeinsche landen. Zij vergenoegden zich weldra niet meer met het uitplunderen der spoedig veroverde gewesten, die zij vervolgens weder verlieten, maar begonnen zich daarin blijvend neder te zetten. Andere nieuwe volksoptogten drongen de buiten aan wonenden dieper in het binnenste van het Romeinsche gebied. Zoo werd Brit- tannie telkens meer afgezonderd van liet Romeinsche vaste-land. Daardoor kwam het inwendig, klaarblijkelijk door de zegenrijke bemoeijingen der Culdeën, steeds meer tot rust en welvaart. Sedert de tweede eeuw bestaan er sporen van de verbreiding des chnstendoms 111 Brittannie. Tot het begin der derde eeuw hadden de Romeinen schier onophoudelijk de bergvolken van Schotland moeten bevechten. Maar van toen af aan heerschte bijkans twee eeuwen lang in Brittannie de diepste rust, die voor den bloei der beschaving en kunst zoo gunstig was. Deze plotselijk intredende rust kan naauwelijks aan eene andere oorzaak toegeschreven worden, dan aan de leer der Culdeën, die de ruwe bergvolken tot eene mildere gezindheid Stemde. Toen echter nieuwe invallen van Schotland uit plaats hadden, waarschijnlijk door nieuw aangekomene benden uit Noorwegen aangerigt, achtten de Romeinen, van alle kanten in het naauw ' gebragt, het niet raadzaam meer, hunne krachten, die zij elders beter besteden konden , ter verdediging van Brittannie aan te wenden. Integendeel, van de Gotlien reeds aangetast in het hart des rijks, lieten zij telkens meer Romeinsche keurbenden uit Brittannie naar den vasten wal overkomen, en verlieten (4^6) Engeland geheel. De Britten, door de Schotten in het noorden, en door Saksische zeeroovers aan de kusten in het naauw gebragt, den krijg ontwend, en in de krijgskunst onbedreven, riepen tot hun verderf hulp in, namelijk de heidensche Saksen en Anglen, die weldra door eenige zwermen van Jutten en Friezen gevolgd werden. Deze drongen wel is waar de Schotten terug, maar namen ook voor zich zelve den Engelschen grond in bezit, en stichtten de zeven Angcl-Saksischc koning- rijken. Barbaarsehe ruwheid maakte de nieuwe veroveraars tot vijanden van alle beschaving. Steden en dorpen werden verwoest, en de bloeijende welvaart van Engeland verdween, leder christen en meer beschaafde , die vlugten kon , vlugtte naar het bergachtige ANales, dat nooit door de Angel-Saksen veroverd werd, of zelfs naar Schotland en de eilanden. Daar bleven de oud Britsche taal en het christendom der Culdeën, en de bouwkunst met de inrigting harer loges, in wezen. Toen de eerste onstuimigheid bij de Anglen en Saksen bedaard was en vreedzame akkerbouw de rooftogten had vervangen, kwamen eenige Culdeën uit hunne schuilhoeken te voorschijn, en haalden hier en daar eenige Anglen en Saksers uit het volk en de edelen tot het christendom over, maar van de konineen ' O niemand. Toch scheen ook op deze wijs het milde licht der oud-christelijke leer allengs van de grenzen tot het midden van het zevenvoudige rijk door tot aan het einde van de zesde eeuw. Ondertusschen had de bisschop van Rome, te midden van de volksbewegingen in Italië, zich tot hooger magt en aanzien weten te verheffen. De onvermoeide pogingen der Benedictijner broederschap, die sedert het begin der zesde eeuw bestond , en van andere ijverige verkondigers van het christendom, tot bekeering der nieuw ingedrongene volken , hadden de beste gevolgen gehad. Zoo was reeds (4g6) Ciilodowig , de koning der Franken, te Rheims naar Roomsch-Catholiek gebruik gedoopt, en had zijnen ijver voor het Catliolieke geloof reeds in een' krijgstogt tegen de Ariaansche Gothen met daden getoond. De bisschop van Rome, thans reeds de paus, wilde nu ook de Angel-Saksische koningen van lieverlede onder zijn priesterlijk gezag brengen. Paus Gregorius I zond (597) Augustixus met veertig andere kloosterbroeders naar Engeland, en Etiielbert, de koning van Kent, werd Catlioliek christen. Na ongeveer zestig jaren waren alle koningen van liet zevenvoudig rijk gedoopt. Dit was nu eene zamenvloeijing van twee bronnen des christendoms in den Britsclien volksgeest, de heldere en stille der Culdeën en de door hiërarchische strekking en spitsvindige leerstellingen troebel gewordene der lloomsclie priesters. Echter was in liet eerst de vermenging onschadelijk. Deels waren onder de uit Italië overgekomene priesters vele Benedictijnen, die het minst van alle kloosterbroederschappen genoegen namen in de aanmatigingen van den bisschop te Rome, en door hunne instellingen en bemoeijingen met den landbouw op ééne lijn stonden met de bouwvereenigingen, deels ontvingen de Culdeën een nieuw steunpunt in de op nieuw ingevoerde bouwloges, waartoe de meeste leden uit Wales, Ierland en Schotland, den zetel der zuiverder leer, opgeroepen, en uit het midden van het Angel-Saksische volk gekozen werden, dat in eenvoudigheid des harten hunne eenvoudige leer aangenomen had. Want bij de Angel Saksische koningen ontwaakte, nadat zij christenen waren geworden , door toedoen dergenen, door wie zij dit waren geworden, de lust, om kerken, kloosters en paleizen te bouwen. Doch daar de weinige bouwlieden , die met de priesters uit Italië waren overgekomen, niet overal toereikende waren, moesten die bouwkundigen uit de andere oorden van GrootBrittannie en Ierland en de eilanden er bij geroepen, en hun de vrijheden, waaraan zij gewoon waren, toegestaan en verzekerd worden. De Yorker constitutie zegt: «maar eindelijk kwam de vrede terug, en de «bisschop te Rome liet de Anglen en Saksen tot het «christelijk geloof bekeeren , hetgeen ten gevolge had, «dat in Britlannie telkens meer bekwame bouwlieden «gevonden werden, die -van het wakkere overblijfsel ■oder oude Britsche bouwmeesters onderrigt ontvingen. »Nu was het eerste werk, de kerken in Canterburij *(6oo) en Rocliester (602) te herbouwen, en de «oudere godshuizen te herstellen. Vervolgens zond «ook de koning Karei. Martel , op aanzoek der Sak»sische koningen, vele metselaars over de zee naar «Brittannie , en zoo herleefde de bouwkunst onder de «leiding der oude Britsche bouwmeesters telkens meer. «Zeker is het te betreuren, dat door de invallen der «Denen vele schoone gebouwen uit den tijd van keizer «Augustus verwoest, en vele narigten van het genoot«schap te gelijk met de kloosters, waarin destijds «reeds de loges gehouden werden, verbrand zijn. «Doch de vrome koning Atiielstan (92$), die de kunst «zoo hoog waardeerde, dat hij, gelijk bekend is, toen «hij vrede met de Denen had gemaakt, vele prachtige «gebouwen herstelde, besloot dit gebrek te verhelpen. (1) Charges. »Ziet dan nu in deii vromen prins Edwin uwen «beschermheer • Hij zal uitvoerder zijn van de konink»lijke bevelen, en u onderling aanmoedigen en waar«schuwen, om eens begane fouten niet weder te «begaan. Te dien einde zullen de bouwmeesters en «opzieners van alle loges alle jaren eenmaal bijeenko«Dien, en hem berigt overleggen omtrent de bouw» werken en hetgene bij den arbeid te verbeteren moge «zijn. Hij heeft u herwaarts naar York laten zamen»roepen, en de opzieners zullen u nu de wetten «voorlezen, die bij onderzoek gebleken zijn, in oude «geloofwaardige berigten voor te komen, en waarvan «de inachtneming nuttig en goed is. Daarop zullen «zij de wetten laten volgen, die gij moet aannemen «en, als gij ze hebt aangenomen, met oplegging der «hand op het heilig boek ('), dat de opzieners aan«reiken zullen, beloven moet te betrachten. Ieder «meester zal ze ook in zijne loge laten voorlezen, en «zich aan dat gebruik houden. Zij zullen almede «voorgelezen worden bij de aanneming van een «nieuwen broeder, dewijl een zoodanige zich insgelijks «met de hand op het Evangelie er aan verbinden «moet." En nu volgen de wetten , die later zullen worden medegedeeld. De monnikken, die tot bekeering der Angel-Saksische koningen naar Engeland waren gekomen, gaven zich wel moeite, om de hiërarchische magt van den paus in Engeland te grondvesten, middellijk althans daardoor, dat zij Gatholieke leerbegrippen algemeen geldig zochten te maken; doch de Culdeën, wier invloed van vroegeren tijd dagteekende, waren te magtig, dan dat zij zich zoo aanstonds onder het juk (1) Het Evangelie. lieten brengen. Van hier, dat zich in de Britsche en Iersclie kloosters een meer eigene en vrije, voor het ontluiken der wetenschappen veel gunstiger geest ontwikkelde, dan in de kloosters van het westerdeel des vastenlands. En van hier, dat in dit tijdperk in Engeland naast Be da en Alcxinus nog vele andere geleerde mannen als lichten schitterden, terwijl het vasteland in de diepste harbaarschheid lag verzonken. Om zich van een' voortdurenden invloed te verzekeren, legden zich vele monnikken op de kennis der bouwkunst toe, en in de scholen der Britsche kloosters werd behalve de zeven vrije kunsten, door de schriften van Bbda. daarin gebragt, de spraakkunst, rekenkunde, meetkunde ('), toonkunst, sterrekunde, redekunst en redeneerkunst (*), ook de bouwkunst onderwezen en beoefend. Gelijk op het vasteland, zoo verbonden zich ook in Brittannie de loges aan de kloosters, en ontvingen meerdere of mindere kloosterlijke inrigtingen, wanneer de opperbouwmeesters abten en monnikken , en de afzonderlijke bouwlieden leekebroeders waren. Van het eind der zevende eeuw af aan reisden de bisschoppen en abten steeds naar Rome, ten deele om schilderijen en standbeelden uit Italië mede te brengen, maar hoofdzakelijk om bouwmeesters voor Engeland te bekomen. Met de bisschoppen en pre- • 1 laten wedijverden de Britsche grooten, die zich aan het hof, en daardoor nader aan het Catholieke geloof aansloten. Deze ondernamen kostbare reizen in de bloeijendste deelen van het vasteland, om bouwmeesters en metselaars met zich naar huis te nemen, ten (1) Grammatica, Arithmetica, Ceoraetria, de driesprong, trivium genoemd. (2) Muzijk, Astronomie, Dialectica en Rhetorica, dc viersprong, Qu adrivium. einde aan liunne sloten en aan de kerken en kloosters, door hen gesticht, meerdere schoonheid en luister bij te zetten. De medegebragte bouwlieden werden met alle onderscheiding behandeld, en, met hen vereenigd, hielden de grooten bijeenkomsten, om door gemeenschappelijk overleg de kunsten te doen herleven en den goeden smaak te bevorderen. Hier bleek het dan dikwijls, dat de diepere kunstzin der Vitruvische leer, d. i. der bouwkunst ten tijde van den keizer Augustus , beter stand had gehouden bij de Scliotsclie en Walisclie bouwmeesters, dan bij de meesters van het vasteland, hetgeen ten gevolge had, dat deze zich aan genen gewillig onderwierpen. Hiermede echter deden de Britsche loges weder eene schrede voorwaarts. Zij bestonden niet enkel uit de eigenlijke kunstgenooten van het bouwwezen, maar ook uit de voornamen en beschaafden in den lande, beschermers en liefhebbers der kunsten, vrije en aangenomene metselaren. De loge te York werd weder, en bleef ook van nu aan, de aanzienlijkste. Sedert de zevende eeuw mogt alleen diegene in den kring der vrije metselaren worden opgenomen, die een vrij-man, geen lijfeigene, was, opdat van geen enkele zijde iets aan te merken viel op zijn deelgenootschap aan de voorregten der metselaars. Voorst moest diegene, die in het genootschap als bouwmeester zich wilde laten gelden, drie reizen in vreemde landen gemaakt, en na iedere reis aan den opziener van het genootschap zijne vorderingen in de bouwkunst getoond hebben. De grondtoon der Britsche bouwwerken moest tot de Schotsche bouwkunst teruggebragt worden, die daar in het begin der achtste eeuw een' hoogen trap van volkomenheid had bereikt. Deze laatste bepaling bragt eene eigenaardige wijzi- ging in de inrigting der loges. Terwijl de algemeene vergaderingen de gewone vereischten der Louwkunst behandelden, ontstonden er nog afzonderlijke vereenigingen van dezulken, die er bovenal prijs op stelden, dat acht gegeven werd op de Schotsche modellen. Men begreep echter, dat het zelf aanschouwen van de bewonderenswaardige bouwwerken noodig was voor bijkans ieder besluit van eenig gewigt; en zoo hadden, ook van York uit, vele gemeenschappelijke reizen naar Schotland plaats. Daar had men dan weder eene vaste vergaderplaats noodig, om zich met elkander te verstaan, ten aanzien van de gemaakte opmerkingen. Tot zulk eene vergaderplaats werd liet dal Glenbeg, aan de noordwestelijke kust van Schotland, tegenover het eiland Sky, gekozen. Hier stonden een paar oude sloten van zonderlingen bouwtrant, uit steenen zonder kalk of mortel zaamgevoegd. Zij schenen in overouden tijd tot toevlugtsoorden in tijden van oorlog gebouwd te zijn. Een groote deur stond voor een' stevigen trap. Als men dezen was opgeklommen, kwam men aan een' lagen smallen ingang, waardoor men slechts kruipend zich heendringen kon. Dan ging het vijf trappen opwaarts, en geraakte men tusschen den buitensten muur, geheel en al zonder vensters en slechts door de lage ingangsopening in het westen doorbroken, en tusschen den binnensten even zoo sterken muur. Door dezen laatsten leidde een groote deur, overigens was ook die zonder andere opening. Nu stond men in den eigenlijken slothof. In het slotgebouw zelve voerden van uit de andere drie wereldstreken drie groote deuren. Boven ieder waren negen smalle vensters, die slechts een spaarzaam licht in de ruime hooge zalen lieten binnen dringen. In deze sloten vergaderden de bouwmeesters, om te beraadslagen , en zij werden, ter onderscheiding van de overige leden der loge, de meesters van het dal of de Schotsche meesters genoemd. Hun was bijkans geheel het innerlijke wezen der bouwkunst, dat wil zeggen, de getrouwe navolging der Schotsche modelwerken, opgedragen. Deze inrigting der bouwgenootschappen, in verbindtenis met de kloosters, maakte den schat van wetenschap en kunst, gered van onder de puinhoopen van het Romeinsche wereldpaleis, tot eene zaak van zeer hooge waarde. Terwijl Grootbrittannie wegens zijne binnenlandsche onlusten als wereldlijke magt zich onbeduidend voordeed in het oog van het buitenland, schiepen de leden van zijne loges en kloosters met onverwinnelijken moed en kracht zich een' werkkring, die bijna het gansche westen omvatte. Welk eene menigte van eerwaardige verkondigers van het christendom verspreidde zich over het westersche vasteland alleen uit de Iersche kloosters te Hy en Bangor! en bouwlieden bragten zij of gelijkelijk mede, of ontboden zij spoedig daarna, om door het stichten van kerken en kloosters het goed gedijen van het zaad der nieuwe godsdienstleer te verzekeren. Kort na Karei, den Grooten, die aan den Engelschen kloosterbroeder Alcuinus de beschaving zijner Franken had opgedragen, bragt Egbert, koning van Wesser, de gezamenlijke Angel-Saksische koningrijken tot één (817), en nu kon men rustig het land bebouwen ; doch in deze genoegelijke bezigheid werd men welhaast gestoord door de roofzuchtige invallen der Denen, die thans steeds vreesselijker en menigvuldiger werden. Eindelijk, na een vijftigtal jaren van onheil, bevrijdde Alfred de Groote zijn land van deze roovers, en bragt weder orde in de burgerlijke zaken. Hij, zijn zoon Edward , en zijn kleinzoon Atheïst an waren in de middeleeuwen de eerste vorsten, die begrepen, dat ook op den weg des vredes een edele roem te behalen is. Alfred, een krijgsheld van den eersten rang, stelde na zijne zegepraal de kunstvlijt, den handel, de zeemagt, de wetgeving en de wetenschappen tot voorwerpen zijner onvermoeide zorg. De Iersche kloosterbroeder Johannes Scotüs Erigena had op zijne verre reizen naar het Oosten bij zijne Iersche geleerdheid eene zeldzame kennis opgezameld, hij had voorts in Frankrijk aan het hoofd der liofschool te Parijs met uitbundige» roem onderwijs gegeven in de godgeleerdheid en wijsbegeerte, maar moest eindelijk voor de orthodoxe pausgezinde ijveraars uit Frankrijk vluglen. Dezen nam Alfred goedgunstig in Engeland op , en stelde hem bij de nieuw opgerigte hoogeschool te Oxford tot leeraar aan. Het merkwaardige, van oosterschen geest doordrongene , maar met westersche klaarheid opgestelde wijsgeerige systeem van Scotus Erigena , dat zich als een blinkende ster in den geestcs-nacht zijner eeuw vertoont, en zijne vrije verklaringen van den bijbel en van de catholieke leerstellingen, doen ontegenzeggelijk den eerwaardigen leeraar als lid der bouwgenootschappen kennen. Op zijn aanstaan stelde Alfred ook eenen Culdeèr van erkende kunde, eveneens Johannes geheeten, een' Saxer, en daarom in de latijnsche geschiedboeken Co!d-Saxo genaamd, bij de Oxforder school aan. Deze invloed der mannen van eer, die wars waren van de pauselijke heerschappij , bleef krachtig werken bij de opvolgers van Alfred, Edward en Athelstan. Geluk en magt waren de vruchten , die Engeland van deze geesten inoogstte, en het gezegende land vertoonde eene eeuw lang duidelijk de kiem van zijne tegenwoordige grootheid. Honderd jaren later van deze baan afgeweken, verzonk het onder den DeenÖ / Sfhen sclicpter van Kanut. Zoo kwam het dan ook, dat Athelstan , de derde der gelukkige vorsten, aan de broederschap van alle die braven , die de godshuizen bouwden , om daarin door de eenvoudig verhevene leer van het zuivere christendom de gemoederen te versterken en te verheffen , door zijn' broeders zoon Edwin alle die voorregten toestond , die eens de Romeinsche bouwcollegies in de vrijste tijden van de republiek genoten hadden. En hoe weinig invloed daarbij de pauselijke geestelijkheid had , blijkt reeds uit de bovenaangehaalde uitdrukking der oorkonde : » de bisschop van Rome liet de Anglen en Saxen tot het christelijk, geloof bekeeren," even als uit het dikwijls vermelden van het Britsche opperbestuur der loges. Nog meer openbaart zich de onafhankelijkheid van RoomschCatholieken invloed daarin , dat in het gebedvormig begin de drieëenheid niet voorkomt, en dat later Noachidische , dat wil zeggen rein menschelijke , wetten , voor alle godsdiensten en belijdenissen evenzeer geschikt, aanbevolen worden. De oorkonde der Yorker constitutie bestaat namelijk uit drie deelen : eene gebedvormige inleiding, eene korte geschiedenis der bouwkunst van de oudste mythische tijden af tot op Athelstan , en de eigenlijke stellingen als de grondwet van het bouwgenootscliap. Uit het middelste gedeelte zijn de gewigtigste plaatsen } die hier te pas komen , boven reeds bijgebragt. Tlians volgen de beide andere deelen in hun geheel : »De almagt van den eeuwigen God , den Vader en Schepper des hemels en der aarde , de wijsheid van zijn goddelijk woord, en de inwerking van zijn' gezonden' geest, zij met ons begin , en schenke ons de genade , om ons in dit leven zoo te besturen, dat wij hier zijne goedkeuring, en 11a ons sterven het eeuwige leven verkrijgen mogen." Hierop volgt de geschiedenis der bouwkunst in twee afdeelingen , buiten , en voorts in Brittannie , en ten laatste komen de wetten, door prins Edwin den broederen metselaars voorgelegd. »i. De eerste pligt is , dat gij God in opregtlieid zult eeren en de geboden der Noacliiden opvolgen, dewijl het goddelijke geboden zijn, voor de geheele wereld geldig. Daarom zult gij ook van elke dwaalleer u onthouden, en niet daardoor u aan God bezondigen. 2. Gij zult, waar gij u ook bevinden moogt, uwen koningen getrouw zijn , zonder verraad , en aan de overheid gehoorzaam , zonder bedrog te plegen. Hoog verraad zij ver van u , en , als gij iets hiervan ontdekt, zult gij den koning waarschuwen. 3. Jegens alle menschen zult gij dienstvaardig zijn , en , zoo veel gij kunt, zult gij trouwe vriendschap met hen houden , zonder er u aan te storen , als zij eene andere godsdienst of andere begrippen zijn toegedaan. 4. "Vooral zult gij steeds trouw jegens elkander zijn , elkander in opregtheid leeren en bijstaan in de kunst , elkander niet belasteren , maar ook aan anderen doen , wat gij wilt dat anderen u doen zullen. Daarom ook zullen, als een broeder dezen of genen, of eenen medebroeder belcedigd of op andere wijze tegen hem misdaau heeft , allen hem hunnen bijstand bieden, om zijn vergrijp weder goed te kunnen maken , met het doel , dat hij zich hetere. 5, Ook zult gij getrouw deel nemen aan de beraadslagingen en den arbeid der leden in iedere loge , en voor iedereen t die geen broeder is, de kenteekenen geheim houden. 6, Ieder zal zich wachten voor ontrouw , wijl de broederschap niet zonder trouw en eerlijkheid bestaan kan en een goede naam een groot goed is. Ook zult gij steeds het voordeel en de bevordering zoeken van den heer of meester, dien gij dient, en zijn werk naar behooren volbrengen. 7. Eerlijk zult gij steeds betalen, wat gij schuldig zijt, en over het geheel niets u veroorloven , wat den goeden naam der broederschap krenken kan. 8. Daarom zal ook een meester geen werk op zich nemen, waartoe hij zich niet bekwaam genoeg acht, want hij zou den bouwmeester en de broederschap slechts tot schande maken. Voorts zal elk meester een matig loon vorderen, evenwel zoo, dat hij zelf leven en zijne gezellen betalen kan. (j. Verder : niemand zal een ander verdringen; maar aan elk zal het werk gelaten worden, dat hij gevonden heeft, tenzij dat hij onbekwaam er voor ware. xo. Verder : geen meester zal een leerling aannemen anders, dan voor den tijd van zeven jaren, en dan eerst zal hij hem, 11a overleg met en toestemming van zijne medebroeders, tol metselaar maken. ji. Verder : geen meester of gezel zal pogingen aanwenden, om iemand tot metselaar te maken, die niet 'vrijgeboren is, in geen' goeden naam Staat, en geene goede vatbaarheid en gezonde leden heeft. 12, Verder: geen gezel zal den anderen gezel berispen , als hij het niet beter weet te maken, dan degene, dien hij berispt. 13. Verder : ieder meester zal hooren, als hij van den bouwmeester, en ieder gezel, als hij van den meester aangespoord wordt, om zijn werk te verbeteren, en hij zal daarnaar zich rigten. i4- Verder: alle metselaars zullen degenen, die over hen gesteld zijn, gehoorzamen, en gewillig doen, wat deze hun opleggen. 15. Verder : ieder metselaar zal gezellen, die van de reis komen en hem de teekens toonen, bij zich ontvangen. Hij zal dan voor hem zorgen, zooals hem geleerd is. Ook zal hij noodlijdenden broederen, zoodra hun druk hem bekend geworden is, te hulp komen, gelijk hem geleerd is, al zou het ook tot op een halve mijl afstands zijn. 16. Verder : geen meester of gezel zal een' ander, die niet tot metselaar aangenomen is, toelaten in de loge, om hem de kunst van het vormen te laten zien of steenen te laten vormen ; hij zal voor hem ook geen' winkelhaak of mal maken, of hem het gebruik daarvan leeren. Deze zijn de pligten, waarvan de betrachting goed en nuttig is. Wat in 'vervolg van tijd nog goed en nuttig zal worden bevonden, zal steeds opgeteekend, en door de opzieners bekend gemaakt worden, opdat alle broeders ook daartoe ■verpligt kunnen worden." Het valt ieder van zelf in het oog, hoe in deze verordeningen ten aanzien van wezen, kracht en maat de geest der eerste christelijke gemeenten heeft gewerkt. Heeft die geest de stellingen te voorschijn gebragt, die in edele eenvoudigheid het gansche menschdom als één groot geheel omvatten, hij heerscht ook in die stellingen, die meer de eigenlijke aangelegenheden van het houwen betreffen. Die stellingen hebben evenzeer betrekking tot de godsdienst, als tot het burgerlijke leven en de kunst. De eerste en derde stelling dragen het merk van echte verdraagzaamheid. Daar wordt op den voorgrond gezet, dat, gelijk de werkende kracht der natuur in ieder soort van planten, ja in ieder soort van schepselen, zich op eene andere wijze openbaart en toch de veelvuldige verscheidenheden in de wereld te zamen O een ordelijk geheel uitmaken, zoo ook de ware godsdienst , als de kracht des geestes, die in het binnenste aller menschen werkt, uit de verschillend gevormde karakters een ordelijk geheel voortbrengt, mits zij maar werkelijk daarin leeft en handelt. Ook de eerste christen-gemeenten namen menschen van alle geestesrigtingen als leden in haar midden op, als slechts de ware geest hen vatbaar had gemaakt voor de zuiver menschelijke zedeleer van haar nieuw geloof. Zij hoopten, dat in hunne wijze van leven het vaneenscheidende buitenwerk der verschillende gebruiken van eeredienst gemakkelijk loslaten en wegvallen zou, opdat het gemoed zich openen kon voor de koesterende stralen van het eeuwige licht. De tweede stelling wijst ontegenzeggelijk den grondsteen aan voor het burgerlijke leven, namelijk het 'vertrouwen. Is dit eens geweken, dan kunnen alle kunstige vormen, hoe veel bescherming zij ook tegen de willekeur beloven, niets baten. Voor de kunst is het gewigtigste aangegeven, wat eene leer, buiten de beoefening om, aanbieden kan, heldere zelfbewustheid van eigen krachten, en streven naar vooruitgang. Men stelle voor de uitwendige zaak der bouwkunst de hoogere kunst, die des levens, in de plaats, en hoe weinig zal men in deze wetten te veranderen hebben! Gelijk de verbazende krachten der natuur in haar scheppingswerk de bergen vormden , zoo vormden de krachten des geestes in de wereldgeschiedenis de volken. Welke deelen van de massa's rotsen bouwsteenen worden zullen, is no" onzeker- 7 Ö ? maar, welke het ook zijn mogen, zij moeten hunne bestemde vormen ontvangen , regelmatig op zich zelve, en te gelijk afgemeten zijn, om met de overige te zamen een geheel uit te maken, dat aan de wijsheid, de kracht en de schoonheid van het gebouw beantwoordt, zooals de bouwmeester het in zijn ideaal ontwierp. Zoo heeft ook de Opperbouwmeester deiwerelden naar zijne wijsheid en almagt en zucht naar orde zijn wereldplan van eeuwigheid vastgesteld. Het geheele menschdom moet een groote tempel worden, ieder afzonderlijk mensch is een bouwsteen daartoe, als maar de taal der godsdienst en der lofgezangen ook in zijn binnenste weerklank vindt en leven wekt. Doch zoo, als zijn levenslot hem plaatste in zijne veelvuldige omgevingen, is hij voor het gebouw nog niet geschikt. Hij moet regelmatige vormen aannemen , zulke, als gepast zijn voor de plaats , die de bouwmeester der wereld voor hem bestemde. Aan hem zeiven echter als vrijwerkend wezen, toegerust met de noodige kracht, blijft het overgelaten, om, als hem zijne ware plaats in het groot geheel klaar voor oogen staat, den ruwen steen te bearbeiden, zich de vereischte vormen en verhoudingen te geven. Gelijk in de bouwhutten der eigenlijke metselaars het bestek van den bouwmeester aanwezig is, om daar het geheele bouwwerk te kunnen overzien, gelijk in de oostelijke, zuidelijke en westelijke vensteropening de ééne eeuwige zon het licht inzendt tot het zien van het bestek en tot het bearbeiden der afzonderlijke steenen, zoo ontvangen de bouwhutten des lemens, de vrijmetselaars-loges, haar licht van de bewustheid, die in elks binnenste bestaat, dat hij toebehoort aan de eeuwige en ééne geestelijke kracht, die het heelal en het menschdom doordringt. Men passé de vierde, achtste en negende stelling op deze levenskunst toe, en men behoeft geene syllabe daarvan af te nemen, of er aan toe te voegen, Belangrijk is nog het slot der zestiende stelling, waar gezegd wordt, dat nog hierbij ook in de toekomst ontdekt kan worden, wat goed en nuttig is, hetgeen dan ook zal worden opgenomen, om eene nieuwe afdeeling van wetten uit te maken. In de laatste hoofd-afdeeling, over de inrigting der tegenwoordige vrijmetselaars-loges, zullen wij nog eens terugkomen op deze oudste wetten der Britsche bouwgenootschappen. Terugkeerende tot de geschiedenis, blijkt ons nu verder, dat de Yorker constitutie niet alleen voor de volgende eeuwen, tot aan de scheiding der vrijmetselaars-loges van de eigenlijke werk-metselaren (*), de grondslag der inrigting van de bouw- (I) Dil had plaats te Londen in 1717, genootschappen in Brittannie gebleven, maar ook tot model genomen is voor de bouwvereenigingen, die allengs op het vasteland ontstonden. Het eerste blijkt uit de nog voorhanden verordeningen, die onder verscheidene koningen voor de bouwgenootschnppen van Engeland gegeven zijn, het laatste uit de ordening der steenhouwers te Straatsburg van het jaar 1409. De bouw van de Straatsburger domkerk, dat onovertroffen reuzen-kunstwerk van Duitsche bouwkunst, begon in ioiö, de kerk was eerst voltooid in 127!), de bouw van den toren begon in 1277 door EawiN van Steinbach , en eindigde in i43g. Deze vierhonderdjarige bouw gaf aan de bouwloge te Straatsburg zulk eene vastheid en beteekenis, dat zij een der vier hoofdhutten der Duitsche bouwgenootscliappen werd, en zich tot den rang verhief, dien York in Engeland had. De andere drie hoofdhutten waren Keulen . JVeenen en Zurich. Terwijl overigens in die oorkonde de wetten , die het wezen der zaak betreffen, zich zoo na mogelijk aan de Yorksche aansluiten, toont daarentegen de inleiding den overwegenden invloed van de RoomschCatholieke kerkleer. Zij begint : »in den naam des Vaders, des Zoons, en des Heiligen Geestes, en der waardige moeder Maria, en ook harer zaliger dienaren , de vier gekroonde Heiligen, ter eeuwige gedachtenis." Dit kon wel niet anders, omdat de Duitsche bouwgenootschappen uit de bouwlieden der kloosters waren voortgekomen en van den Paus Nicoi-aas III 0 (1278) een' eigenhandigen aflaatbrief gekregen hadden, en ook de vroegere bouwgenootschappen der kloosters op het vaste-land door verscheidene pauselijke bullen met vele voorregten beschonken waren geworden. Doch de geschiedenis meldt tevens aan den anderen o kant, dat Erwin van Steisjuch ook Engelsclie bouw- lieden ontbood, die hunne inrigtingen en wetten aan die der Duitscliers en Italianen toevoegden. Een ander geschiedkundig spoor van den invloed der Britsche inrigtingen op de loges van het vaste-land is daarin o ö r ° , zigtbaar, dat Bertha , koningin van Bourgondie, in de eerste helft der tiende eeuw, hij hare bouwwerken in het Munsterdal, het opperbestuur over de bouwlieden aan den Schotschen bouwmeester Mackenbui opdroeg. Hoe hoog de Yorker constitutie bij voortduring ui Engeland zelve geschat werd, blijkt ook daaruit, dat bij de scheiding der vrijmetselaars, als algemeen genootschap in den tegenwoordigen zin, van de werkende metselaars in het begin der vorige eeuw, het nieuwEngelsche constitutieboek der vrijmetselaars-loges doorgaande op de Yorker constitutie gebouwd is, en slechts veranderingen en toevoegsels zijn gemaakt, die deels overeenkomstig waren met het veranderde doel des genootschaps, maar deels ook, wat te betreuren is, den opsteller dienstig voorkwamen voor zijne bijzondere, op het heerschend aanzien der Londensclie loge gerigte, oogmerken. d o > u (, Ziedaar, hoe een der grondstoffen van de vrijmetselaars-broederschap zich ontwikkeld heeft! De vrije bouwgenootschappen van Engeland, waarin de hiërarchische leerstellingen den geest niet onderdrukten en het leenstelsel den wil niet kluisterde, konden aan den in hen heerschenden geest van zuivere menschelijkheid al de kracht van hunne kennis en van hunne kunst toewijden, en die verwonderenswaardige werken scheppen, die de duizendjarige gedenkteekenen van het middeleeuwsclie menschdom blijven. Van het middelpunt op Britsclien bodem uit, verbreidde zich dit levensbeginsel van het toenmalige menschdom over alle landen der beschaafde wereld. Het kunstgevoel moest van uit de bouwwerken zicli ook allengs over het menschelijke leven in zijne veelvuldige rigtingen uitstrekken. Eenvoudig verheven drukt Plato in zijn gastmaal dit eigenaardige van den geestelijken vooruitgang uit : «Want dit is de ware manier, om of uit zich zeiven het schoone lief te krijgen, of door een' ander daartoe gebragt te worden , dat men , van eenen enkelen schoonen beginnende, op de wegen der ware schoonheid steeds hooger klimt, trapswijze als het ware van een tot twee, en van twee tot alle schoone gestalten, en van de schoone gestalten tot de schoone zeden en handelingen, en van de schoone zeden tot de schoone kundigheden, totdat men van de kundigheden eindelijk tot die kennis geraakt, die juist de kennis is van de ware schoonheid zelve, zoodat men ten laatste weet, wat in het weten , willen, gevoelen en handelen de schoonheid zelve zij. Het leven van den mensch verkrijgt eerst zijne waarde, als hij, op dit standpunt des levens gekomen, in zich zeiven het ware schoon aanschouwen mag, waarvan de buitenwereld hem slechts enkele gebrekkige namaaksels vertoont." Wij zullen nu de tweede vormingsstof der vrijmetselarij in oogenschouw nemen. 77. De Benedictijner kloosters in de middeleeuwen. Toen de tijden van geweld in de middeleeuwen elke hoogere vorming van den geest tegenhielden, waren de kloosters op het westersche vaste-land de toevlugtsoorden der wetenschappen en kunsten. Hier werd het licht bewaard, en van hier verspreidde het zich in een' steeds wijderen omtrek. Is ook door sommigen weinig waarde aan de westersche kloosters toegekend, de reden daarvan is, dat zij alleen gehecht hebben op twee misvormingen er van, het menschenliatend kluizenaarsleven en de heerschzuchtire ristin"1. O ö O Yan beide die gebreken bleef echter het kloosterleven der Benedictijnen vrij. Eeuwen lang werkten deze weldadig op hunne wereldlijke omgeving, en zij bleven evenver verwijderd van het luije leven der Anachoreten ('), als van de heerschzuchtige staatkunde der Jesuïten. Ten tijde dat bij de vreedzame christen-gemeenten de nieuwe leer al aanstonds hare kracht openbaarde in zedelijk leven en handelen, was in Alexandrie alles bijeenverzameld, wat de Grieksche, Egyptische, Joodsche en Indische oudheid van godsdienstige en wijsgeerige gevoelens en leerstukken voor den dag gebragt had. Toen de Grieksche, Egyptische en Joodsche volksgeest zijnen bloei had overleefd', en, de eigen (1) Dus werden oudtijds die monnikken genoemd, die zich volkomen van den omgang met mensclien afzonderden, om in woestijnen, grotten of spelonken te wonen. Vert. kracht missende, aan eiken vreemden invloed was blootgesteld, stond Indie in liet toppunt zijner geestontwikkeling. Ongeveer zes en vijftig jaren voor Christus leefde de Rajah Wikramaditja , die als beschermer en kenner der kunsten en wetenschappen op ééne lijn gesteld is met den Atheenschen Pericles. De tijd, waarin hij leefde, in vele oorden van Indie als tijdrekening aangenomen , omvatte de grootste dichters en wijzen der Indische wereld. Negen van hen, de negen edelgesteenten genaamd, leefden en werkten aan zijn hof. Het was ook in dezen tijd, dat de wijsbegeerte der Indiërs zich allengs ontdeed van de godsdienstige gevoelens en beschouwingen, en met het beschaven der taal eene eigene krachtige o ö houding aannam. Met jeugdige kracht drong zij weldra over de grenzen van Indie naar Persie, Syrië en Egypte, en vermengde zich overal in de landen, waar zij ingang vond, met de godsdienstige begrippen. Dus verkreeg zij wel overal eene andere gedaante, maar zij was daarin de ziel. Deze eigenaardige grondtoon van alle de toenmalige leerstellingen buiten de christelijke werd met den gemeenschappelijken naam van de Oostersche weitlclbeschouwing bestempeld. Den meesten opgang had de Oost-Indische wijsbegeerte te Alexandrie; daar waren de meest verwante, en dus de meest vatbare, grondstoffen aanwezig , de overblijfsels der wijsbegeerte van Pythagoras en Plato. Toen allengs de christelijke gemeenten grooter werden en de vervolgingen begonnen, trok die nieuwe leer, die zulk eene kracht schonk tot zedelijk leven en zulk eene standvastigheid tot het ondergaan van den marteldood, de algemeene opmerkzaamheid. Zij werd in den kring der Alexandrijnsclie geleerden, even als bij de beschaafde heidenen in het gemeen, aanvankelijk voor een nieuw stelsel van wijsbegeerte gehouden, In de eerste mededeeling des christendoms door beschaafden aan beschaafden is menig spoor van wijsgeerige denkwijs te ontdekken. Eene geschiedkundige overlevering zegt, dat Christus een lid geweest isvau de godsdienstig-wijsgeerige secte der Esseën. Deze , bestaande uit Israëlitische geleerden , leefden in eene gezellige verbindtenis, evenals de Pythagoreërs. Arbeidzaamheid , matigheid , waarheidliefde zonder eedzweren , trouw , vredelievendheid , afkeer van alle geweld , verwijdering van alle ongelijkheid in stand, gemeenschap van alle goederen ('), of ten minste onbaatzuchtige ondersteuning van de leden des genootschaps , in het algemeen liefde tot God en de menschen door o innerlijke regtscliapenheid, waren de grondtrekken , waardoor zij zich onderscheidden. Nevens de grondstellingen van het Mozaïsche geloof hadden zij menig leerstuk van de Pythagoreërs en Stoïcynen overgenomen , en met de wapenen , die deze Grieksche wijsbegeerte hun in de hand gaf, bestreden zij de beide andere secten van Joodsche geleerden , die vijandig tegen hen overstonden, de Pharizeën en Sadduceën. Uit de Esseën is onder de in Egypte wonende Joden de secte der zoogenaamde Therapeuten ontstaan , die naar de wijze der Stoïcijnen zich aan nog strengere leefregels bond. De Therapeuten onthielden zichb. v. van den huwelijken staat, om niet door de verlokking der vrouw tot overdaad verleid te worden. Daarbij geloofden zij , dat het regte verstand der Mozaïsche geboden , waaraan zij streng vasthielden , eene onmiddellijke genadegave der Godheid ware. Dit alles gaf aan de geleerden buiten het christendom aanleiding, om het christendom als eene wijsgeerige (I) Hetgeen ook de eerste christengemeente te Jeruzalem navolgde. 4 zedekunde en godsdienstleer te beschouwen , en het met de overige stelsels te vergelijken. Toen nu allengs ook wetenschappelijk ontwikkelde personen tot de christelijke gemeenten toetraden , trachtten deze hunne nieuwe overtuiging' langs den wijsgeerigen weg te verdedigen. Ieder koos natuurlijk die wapenen , in wier gebruik hij het best geoefend was. Dat was bij de meesten de Alexandrijnsche wijsbegeerte , een mengelmoes uit de wereldbeschouwingen van Plato , Aristoteles , Pythagoras , de Stoïcijnen , en bovenal van de Indiërs. Zoo kwam dit oostevsche element in de christelijke gemeenten , aanvankelijk slechts als middel van verdediging tegen de profane wereld ; maar — gelijk het gewoonlijk gaat in menschelijke zaken , als de ijver de voorzigtigheid verschalkt — het middel nam al ras , tengevolge van de overdrevene en veelvuldige aanwending er van , de plaats in van het doel, en zoo "\ erving , vooral bij dezulken , dïe tot dweeperij overhelden, de oostersche wereldbeschouwing- der In- * Ö dische wijzen de zuiver menschelijke leer , door het christendom ten aanzien van de deugden des gezelli^en o Ö Ö levens verkondigd. De Indische wereldwijsheid leerde ook de eenheid van het goddelijke wezen , alsmede onverschilligheid omtrent de dingen der wereld , hierin scheen zij dus aan het christendom verwant j maar buitendien gaf zij de toezegging , van tot een onmiddellijk aanschouwen van het goddelijke wezen , tot het ware kennen er van te zullen voeren , en daardoor de zalige rust van het eeuwige leven reeds hier te zullen mededeelen. Juist daardoor won zij de harten van velen , die meer innig gevoel, dan proevend verstand bezaten , en minder in het denken geoefend waren. (1) Gnosis. 