Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με το «Θεμιτό εμπόριο»
In conformità con questi regolamenti, nel giugno 1997 la Commissione ha presentato al Consiglio una relazione sui risultati degli studi condotti in varie sedi internazionali in merito ai nessi tra commercio internazionale, condizioni sociali e ambiente (COM(97)260 def. ). Alla luce della sintesi effettuata dal Consiglio sulla base di detta relazione, la Commissione ha presentato, nell’ottobre 1997, una proposta che introduce riduzioni tariffarie aggiuntive e stabilisce le modalità di applicazione dei regimi speciali di incentivazione della tutela dei diritti dei lavoratori e della protezione ambientale. Il 25 maggio 1998, il Consiglio ha adottato il regolamento (CE) n. 1154/98 relativo all’attuazione di detti regimi speciali. Per poter beneficiare del regime di il paese esportatore deve conformarsi alle norme sancite dalle convenzioni dell’Organizzazione internazionale del lavoro (OIL) nn. 87 e 98, riguardanti l’applicazione dei principi del diritto di organizzazione e di contrattazione collettiva, e n. 138, concernente l’età minima di ammissione al lavoro. incentivazione sociale, Nel dicembre 1998, il Consiglio ha rinnovato il sistema SPG, compresi i regimi generali e speciali di incentivazione, per un nuovo triennio, cioè fino al 31 dicembre 20015. Il regime di incentivazione ambientale si applica ai paesi che si conformano alle norme dell’Organizzazione internazionale per i legni tropicali (ITTO) e riguarda quindi unicamente i manufatti industriali ottenuti da legni tropicali o i prodotti non lignei provenienti dalle foreste tropicali gestite secondo le norme dell’ITTO, che per il momento sono le uniche norme ambientali internazionalmente riconosciute in materia. 4 5 Regolamento (CE) n. 856/1999 del 22 aprile 1999 (GU L 108 del 27. 4. 1999, pag. 2). Regolamento (CE) n. 2820/98 del 21 dicembre 1998 (GU L 357 del 30. 12. 1998, pag. 1). 11 5. 4. Altre attività connesse: commercio leale/codici di condotta La New Economics Foundation ha effettuato, per conto della Commissione, uno studio sull’uso dei «marchi sociali» come mezzo di diffusione del commercio leale6. Questo studio, i cui risultati sono stati pubblicati nel novembre 1998, passa in rassegna i vari tipi di marchi sociali in uso, dalle iniziative unilaterali di singoli fabbricanti per i prodotti della loro marca ai marchi riconosciuti da organismi indipendenti, come il commercio equo e solidale, o quelli autorizzati dai governi o da istanze pubbliche, come l’«Eco-label» dell’Unione europea, anche se non si tratta di un marchio sociale. Lo studio definisce anche i presupposti di un marchio efficace, come chiarezza, fiducia, impatto.  Se ne conclude che «i marchi sociali rappresentano uno dei mezzi possibili per stimolare mutamenti sociali positivi attraverso le forze di mercato» e che «per promuovere il commercio leale è preferibile il metodo del portafoglio anziché una politica pubblica incentrata esclusivamente o affatto sullo sviluppo di un marchio sociale». Infine, lo studio sottolinea che «i marchi sociali meritano l’appoggio dell’UE, in particolare per promuovere presso l’opinione pubblica la comprensione delle problematiche che ne sono all’origine». Le imprese – in particolare nei settori del commercio, dei tessili/abbigliamento, delle calzature, degli articoli sportivi e dei giocattoli, nonché quelle produttrici di materie prime – diventano sempre più coscienti di queste problematiche e molte di esse hanno già adottato codici di condotta. Tra le altre iniziative intraprese a livello europeo dal 1995 si annoverano dichiarazioni comuni e codici di condotta sui diritti fondamentali dei lavoratori (nel commercio e nei settori tessile- abbigliamento-calzature)7 emanati dalle parti sociali nel quadro del dialogo tra rappresentanti dei datori di lavoro e dei lavoratori a livello settoriale. L’UE ha inoltre organizzato, il 20 febbraio 1998 a Bruxelles, un seminario congiunto con il ministero del lavoro degli Stati Uniti sulle condizioni di lavoro e i codici di condotta, seguito da un ulteriore incontro presso il suddetto ministero a Washington D. C. , il 10-11 dicembre 1998. La necessità di controllare l’applicazione dei codici di condotta, il coinvolgimento di tutte le parti interessate e i requisiti fondamentali di ogni codice di condotta sono i principali in occasione di un seminario organizzato dalla Commissione il argomenti discussi 25 novembre 1998. La commissione del Parlamento europeo per lo sviluppo e la cooperazione ha invitato la Commissione a prendere in considerazione l’opportunità di istituire un osservatorio europeo nel progetto di relazione sulle «norme UE per le imprese europee operanti nei paesi in via di sviluppo: verso un codice di condotta europeo ed un osservatorio europeo» (relazione Howitt). Nella relazione viene proposto altresì che il Parlamento europeo funga da osservatorio provvisorio. La commissione per le relazioni esterne, dal canto suo, ha invitato la Commissione ad elaborare un modello di codice di condotta europeo (relazione Sainjon). Il Parlamento europeo ha adottato la relazione Sainjon 6 7 «Social Labels - Tools for Ethical Trade» – final report 1998, New Economics Foundation, Cinnamon House, 6-8 Cole Street, London SE1 4HY, UK.  1995: «Carta sul lavoro minorile» adottata dalle parti sociali dell’industria europea delle calzature, la CEC e la FSE :THC, aggiornata nel 1997 ed estesa al commercio delle calzature nel 1998 con l’accordo dell’associazione europea dei commercianti di calzature (CEDDEC) e di EuroFiet; 1996: Dichiarazione congiunta sul commercio, EuroCommerce ed EuroFiet; 1997: Codice di condotta delle parti sociali del settore tessile/abbigliamento, Euratex e ETUF :TCL, che riprende le sei principali convenzioni dell’OIL sul lavoro. lavoro minorile, adottata dalle parti sociali del settore del 12 - con alcune modifiche ed emendamenti - il 13 gennaio 1999 e la relazione Howitt 15 gennaio 1999. il 6. COMMERCIO EQUO E SOLIDALE, OMC E GLOBALIZZAZIONE DEGLI SCAMBI flussi commerciali E’ innegabile che gli scambi commerciali rappresentano una fonte essenziale di ricchezza. L’espansione dei su scala mondiale determina un’accresciuta accumulazione di ricchezza, il che spiega l’impegno delle potenze commerciali del mondo a favorire tale espansione, abolendo le barriere che ostacolano gli scambi. Questo fenomeno ha tra l’altro consentito a diversi paesi a basso reddito di sviluppare rapidamente la loro economia in tempi relativamente brevi. Il sistema di commercio multilaterale persegue esplicitamente l’obiettivo di far beneficiare dei vantaggi della liberalizzazione anche i paesi a sviluppo incipiente. Questo processo di riduzione delle barriere commerciali, attuato nei successivi «round» del GATT, è culminato nel 1995 nella fondazione dell’Organizzazione mondiale del commercio (OMC), tra le cui finalità si annovera: … «elevare il tenore di vita, garantire la piena occupazione. consentendo un utilizzo ottimale delle risorse mondiali in conformità con l’obiettivo dello sviluppo sostenibile, nell’intento di proteggere e preservare l’ambiente in modo compatibile con le esigenze delle nazioni nei diversi stadi dello sviluppo economico; riconoscendo inoltre che occorrono sforzi positivi per ottenere che i paesi in via di sviluppo, specialmente i meno avanzati, possano partecipare alla crescita del commercio internazionale in proporzione commisurata alle necessità del loro sviluppo economico». La Commissione aderisce pienamente alle finalità e agli obiettivi dell’OMC. Un contesto multilaterale più aperto per gli scambi commerciali rappresenta infatti un mezzo di accrescimento della ricchezza e del benessere delle nazioni e dei loro abitanti. taluni paesi L’istituzione di un sistema commerciale più liberale ha tuttavia sollevato dubbi circa la capacità di in via di sviluppo di beneficiare appieno di questo ambiente commerciale più aperto.  Per questo motivo, i firmatari della dichiarazione di Marrakesh, con cui è stata istituita l’OMC, hanno dichiarato l’intenzione di continuare a sostenere e ad agevolare l’espansione del commercio e delle possibilità d’investimento dei paesi meno avanzati, nonché di sorvegliare l’impatto dell’Uruguay Round sulle economie fragili. Il presupposto fondamentale del commercio equo e solidale è quello di consentire ai produttori dei paesi in via di sviluppo di cogliere le opportunità offerte dalla mondializzazione del commercio e di trarne profitto. Le iniziative nel campo del commercio equo e solidale funzionano grazie ad una partecipazione volontaria. Da una parte, i consumatori creano una domanda di prodotti commercio equo e solidale mediante le loro scelte di acquisto e, dall’altra, i produttori e i distributori disposti a partecipare cercano di soddisfare tale domanda attraverso l’offerta di prodotti rispondenti ai requisiti del commercio equo e solidale , a vantaggio dei produttori primari. Fintantoché le iniziative commercio equo e solidale restano a carattere privato e vengono realizzate a titolo volontario, il commercio equo e solidale può considerarsi compatibile con un sistema commerciale multilaterale non discriminatorio, in quanto non impone restrizioni 13 alle importazioni od altre forme di protezionismo. Le iniziative commercio equo e solidale agiscono alla stregua di un meccanismo di mercato che offre una scelta più ampia sia ai produttori che ai consumatori, dal momento che il loro successo, soprattutto nel caso dei prodotti commercializzati con il marchio commercio equo e solidale attraverso i normali circuiti di distribuzione, dipende dalla domanda di mercato. Se i governi volessero introdurre provvedimenti normativi basati sul concetto di commercio equo e solidale, essi dovrebbero tenere conto degli obblighi derivanti dalla loro appartenenza all’OMC, assicurando in particolare la trasparenza e il carattere non discriminatorio di tali provvedimenti. Una nuova tornata di negoziati commerciali nell’ambito dell’OMC prenderà l’avvio in un prossimo futuro. La Comunità auspica che essa sia di ampia portata, con un ordine del giorno completo ed equilibrato, che chiami in causa tutti i membri dell’OMC. Uno degli obiettivi primordiali dell’UE in questo contesto è di ottenere che la liberalizzazione degli scambi sia pienamente compatibile con lo sviluppo sostenibile e favorisca ovunque il miglioramento del tenore di vita e la protezione dell’ambiente su scala mondiale. 7.  CONSIDERAZIONI PER UN SOSTEGNO DELL’UNIONE EUROPEA ALLE ATTIVITÀ DEL COMMERCIO EQUO E SOLIDALE • Crescita del commercio equo e solidale Mentre, da un lato, il movimento commercio equo e solidale si sta schierando sempre più sotto l’egida della FINE, dall’altro continuano a sorgere e a svilupparsi iniziative di questo genere a vari livelli. Tuttavia, un numero crescente di imprese, indipendenti da queste organizzazioni, avanzano pretese di partecipazione unilaterale alla filiera del commercio equo e solidale o si basano su codici di condotta elaborati in maniera autonoma e isolata. Occorre favorire in modo coerente lo sviluppo sia delle pratiche commerciali leali, sia del commercio equo e solidale vero e proprio. • Definizione Le difficoltà inerenti al commercio equo e solidale derivano in parte dal fatto che attualmente non esiste alcuna definizione giuridica di questo concetto, il quale si presta dunque ad interpretazioni abusive. Peraltro, una definizione unica nell'ambito della FINE è stata raggiunta soltanto recentemente, a metà 1999. Inoltre, manca un marchio o contrassegno uniforme che distingua chiaramente i prodotti commercio equo e solidale. • Criteri I criteri per i prodotti commercio equo e solidale tendono a variare secondo i prodotti, le organizzazioni e le ditte. Il movimento nel suo insieme – e soprattutto la FINE – ha iniziato un lavoro di elaborazione di criteri comuni. La relazione Fassa ha proposto una serie di criteri minimi per il commercio equo e solidale. Con il moltiplicarsi di iniziative e di marchi commercio equo e solidale, diventa sempre più necessario definire linee direttrici in materia di criteri commercio equo e solidale, elaborate di comune accordo da tutte le parti interessate. Tali criteri avrebbero la funzione, da un lato, di prevenire le iniziative infondate e fuorvianti e, dall’altro, di favorire la partecipazione dei piccoli produttori. 14 In un primo tempo, si dovrebbero sostenere gli sforzi delle ONG per potenziare la capacità degli organismi di certificazione commercio equo e solidale riguardo alla definizione di criteri per la certificazione e l’etichettatura, affinché questi siano il più possibile trasparenti ed il loro rispetto sia conseguentemente verificabile. • Scelta del consumatore : criteri e controllo E’ necessario che le iniziative e i marchi commercio equo e solidale raggiungano gli obiettivi perseguiti nei confronti dei produttori dei paesi in via di sviluppo e, nel contempo, offrano ai consumatori la possibilità di scegliere con buona cognizione di causa.  NL COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 29. 11. 1999 COM(1999)619 definitief MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD over “fair trade” MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD over “fair trade” INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding. 3 2. Wat is “fair trade”?. 3 3. Hoe functioneert “fair trade” in de praktijk?. 5 3. 1. 3. 2. 3. 3. De traditionele “fair trade”-beweging. 5 Etiketteringsinitiatieven. 5 Belangrijkste bij “fair trade” betrokken organisaties. 7 4. “Fair trade” in de Europese Unie. 8 4. 1. 4. 2. 4. 3. Handelsactiviteit. 8 Politieke activiteit. 8 Belang voor de consument. 9 5. EU-activiteiten ten behoeve van “fair trade”. 9 5. 1. 5. 2. 5. 3. 5. 4. Financiële steun voor bij “fair trade” betrokken organisaties. 9 Andere financiële steun. 10 Wetgeving. 11 Verwante activiteiten – ethische handel / gedragscodes. 12 6. “Fair trade”, WTO en groei van de wereldhandel. 13 7. Overwegingen inzake EU-steun voor “fair trade”-activiteiten. 14 2 1. INLEIDING In artikel 177 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap is bepaald dat het beleid van de Gemeenschap op het gebied van ontwikkelingssamenwerking gericht is op de bevordering van : – – – "de duurzame economische en sociale ontwikkeling van de ontwikkelingslanden en meer in het bijzonder van de armste ontwikkelingslanden, de harmonische en geleidelijke integratie van de ontwikkelingslanden in de wereldeconomie, de strijd tegen de armoede in de ontwikkelingslanden. " Bij “fair trade” wordt via handelsbetrekkingen en betere afzetmogelijkheden ontwikkeling op gang gebracht om de kloof tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden te overbruggen en derdewereldlanden beter in de wereldeconomie te integreren. “Fair trade”-initiatieven bieden de consument de mogelijkheid om via zijn koopgedrag bij te dragen tot een duurzame economische en sociale ontwikkeling in derdewereldlanden. De Commissie heeft dit document opgesteld omdat ze op de zitting van de Raad van juni 1998 had toegezegd een Mededeling over “fair trade” op te stellen, en omdat ook het Parlement om een dergelijke tekst (Fassa-rapport) had gevraagd. Deze Mededeling omvat een beschrijving van het begrip “fair trade” en een schets van de stand van zaken en kan daardoor worden gebruikt bij de bespreking van de eventueel door de EU te nemen initiatieven om de ontwikkeling van “fair trade” in de Unie te ondersteunen, en zo de basisdoelstellingen van het Europees ontwikkelingsbeleid, als bepaald in artikel 177 van het Verdrag, te helpen realiseren.  Deze Mededeling bevat dan ook de eerste uitgangspunten voor het door de Commissie te bepalen standpunt ten aanzien van “fair trade” en geeft een idee van de manier waarop dit thema kan worden geïntegreerd in het bestaande communautaire beleid. 2. WAT IS “FAIR TRADE”? Het begrip “fair trade” heeft in de voorbije 40 jaar in de westerse landen steeds meer terrein gewonnen, omdat het besef groeide dat de winsten uit de toenemende handelsactiviteiten niet noodzakelijk alle landen en, in eenzelfde land, alle bevolkingslagen op gelijke manier ten goede komen. “Fair trade” heeft tot doel voor de producenten een prijs te garanderen waarbij de opbrengst in een correcte verhouding staat tot de geïnvesteerde vakkennis, middelen en arbeid, en hen in te laten delen in evenredigheid met hun inbreng. Dit doel wordt gewoonlijk de winst gerealiseerd via een onderlinge overeenkomst fair-trade- initiatief om een eerlijke prijs te betalen, die geval per geval wordt afgesproken. Wanneer de prijs op internationaal niveau wordt vastgesteld (b. v. voor koffie of cacao), wordt een minimumprijs afgesproken die de producenten voor hun productie een extra opbrengst boven de wereldmarktprijs garandeert. Daardoor kunnen de producenten de productiemethoden en tussen de deelnemers aan het 3 de arbeidsomstandigheden verbeteren, wat de landbouwers, de arbeiders en het milieu ten goede komt. Door “fair trade” verwerven de producenten in ontwikkelingslanden betere inkomsten uit de verkoop van hun producten en krijgen zij meer kansen om nieuwe afzetmarkten te vinden. Op die manier helpt “fair trade” in de ontwikkelingslanden de voorwaarden te creëren voor een hoger beschermingspeil op sociaal gebied en een betere milieubescherming. De EU-burgers worden op gebieden zoals gezondheid, arbeidsveiligheid, milieubescherming, en wettelijke rechten en verplichtingen van werknemers en werkgevers beschermd door de communautaire en de nationale wetgeving. Aan vergelijkbare wettelijke rechten (b. v. de fundamentele arbeidsnormen als bepaald in de IAO-verklaring van 18 juni 1998 betreffende de basisarbeidsnormen) wordt in de meeste ontwikkelingslanden nog gewerkt, en in landen waar ze al bestaan, kunnen economische en andere factoren de handhaving van de wet bemoeilijken. Via “fair trade” wordt geprobeerd deze omstandigheden te verbeteren door gezonde economische ontwikkeling en duurzame groei te bevorderen vanaf de basis. Sommige ongelijkheden die in de afgelopen decennia tussen geïndustrialiseerde en ontwikkelingslanden zijn gegroeid als gevolg van de relatieve daling van de prijzen voor basis- en met name landbouwproducten, hoopt men eveneens via “fair trade” te kunnen verminderen.  “Fair trade” is bijvoorbeeld bijzonder nuttig voor kleinschalige producenten, met name in de landbouw- en de handwerksector, omdat kleine producenten in ontwikkelingslanden vaak in afgelegen plattelandsgebieden werken en te weinig produceren om rechtstreeks te kunnen uitvoeren. Zij worden afhankelijk van tussenpersonen zowel voor de verkoop van hun producten als voor kredieten. Een aantal landbouwers heeft deze afhankelijkheid kunnen verkleinen door zelf coöperatieve handelsondernemingen op te richten, waardoor zij samen gebruik kunnen maken van verschillende hulpmiddelen, technische kennis, uitrusting, en in sommige gevallen zelfs van sociale diensten, zoals ziekenhuizen en scholen. Alternatieve handelsorganisaties (verder in dit document toegelicht) kunnen voor de ontwikkeling van een coöperatie de cruciale hulp bieden door een “fair trade”-prijs te betalen, en via allerlei vormen van bijstand, van aanloopsteun voor de coöperatie die als exporteur wil optreden, tot de aankoop van een faxtoestel. “Fair trade”-initiatieven kunnen betrekking hebben op de uitkering van voorschotten aan de producenten en het aangaan van contracten om lange-termijngaranties te bieden. Dit verschaft een grotere inkomenszekerheid, waardoor planning en investeringen worden vergemakkelijkt en producenten meer controle krijgen op de beslissingen over de verwerking en de afzet van hun producten. “Fair trade” kan eventueel ook tot gevolg hebben dat een deel van de verworven inkomsten besteed worden aan kennisvergroting voor bijvoorbeeld de oprichting van producentenverenigingen (zoals hiervoor beschreven), en installaties voor vergroting van de toegevoegde waarde, b. v. voor de verwerking van koffiebonen. Er zij op gewezen dat de opbrengst van “fair trade” ten goede komt aan een hele gemeenschap en niet tot individuele verrijking leidt. heeft begrip “fair trade” voornamelijk Het tussen ontwikkelingslanden en meer ontwikkelde landen. Het is niet meteen relevant voor goederen die in de EU worden geproduceerd, waar sociale en ecologische normen reeds in de wetgeving zijn verankerd. Voor alle producten, producenten en werknemers van de EU gelden op sociaal en milieugebied reeds beschermende regels die minstens van het niveau zijn van die voor “fair trade”-producten. betrekking handel op de 4 “Fair trade”-initiatieven gaan uit van particuliere niet-gouvernementele organisaties. De aanzet daartoe wordt gevormd door stimuli die verband houden met de keuze van de consument en dus de handel niet dirigeren of op een andere manier in verschillende landen de toegang tot de markt bemoeilijken. De consument krijgt de kans om de levensstandaard en de levenskwaliteit van producenten in ontwikkelingslanden te verhogen via een duurzame marktgerichte aanpak.  Hoewel “fair trade” kan worden beschouwd als een vorm van “ethische handel”, wordt de term gewoonlijk gebruikt om eerlijke handelspraktijken aan te duiden waarmee de economische positie wordt versterkt van kleine producenten die in de grote handelsstromen gemarginaliseerd zouden raken. De term “ethische handel” wordt meer gehanteerd voor activiteiten in waarmee ontwikkelingslanden blijk geven van ethisch en sociaal verantwoordelijkheidsbesef tegenover werknemers of andere partners. ondernemingen multinationale gedragscodes) (b. v. 3. HOE FUNCTIONEERT “FAIR TRADE” IN DE PRAKTIJK? “Fair trade”-goederen bereiken de consument via verschillende kanalen. Die kanalen zijn privé-initiatieven, en meestal worden de goederen op de markt gebracht door de traditionele “fair trade”-beweging (inclusief alternatieve handelsorganisaties) en etiketteringsinitiatieven, hoewel een aantal individuele bedrijven of groothandelaars die niet bij een organisatie zijn aangesloten, ook aanspraak kunnen maken op het “fair trade”-label voor al hun producten of een aantal daarvan. 3. 1. De traditionele “fair trade”-beweging Het begrip “fair trade” is aanvankelijk bedacht door niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) die zich met handel en ontwikkeling bezighielden. De eerste “fair trade”- initiatieven omvatten de oprichting van alternatieve handelsorganisaties of “fair trade”- handelszaken. Vaak zijn deze opgericht door kerken of liefdadigheidsorganisaties. Verschillende ervan zijn nu echter uitgegroeid tot onafhankelijke ondernemingen. Het beleid van de traditionele “fair trade”-beweging stoelt volledig op de idee dat de beginselen van “fair trade” de grondslag moeten zijn voor alle handelsbetrekkingen met producenten en leveranciers in de derde wereld. De invoerorganisaties hanteren uiteenlopende methoden om producten aan te wijzen, in te voeren en aan de consument te verschaffen, bijvoorbeeld via rechtstreekse verkoop in “Wereldwinkels”, via andere NGO’s, kerkelijke groeperingen, postorder, enz. Alle aspecten van hun handelsactiviteiten zijn gebaseerd op een “fair trade”-ethos, en van de uiteindelijk voor het product betaalde prijs gaat een zo groot mogelijk deel terug naar de producent. In veel gevallen worden eventuele winsten besteed voor ontwikkelingsprojecten, hoewel sommige activiteiten daarvan gewone handelsactiviteiten betreffen. De meeste producten die via wereldwinkels worden verkocht, hebben geen specifiek etiket; er wordt gekocht in vertrouwen. De naam van dergelijke organisaties is op zichzelf een teken voor de consument dat de producten en de handelstransacties beantwoorden aan de principes van “fair trade”. Er zijn echter bepaalde criteria en er wordt enige controle verricht door de organisaties zelf of door hun partners in het ontwikkelingsland. 5 3. 2. Etiketteringsinitiatieven De tweede afzetmethode voor de betrokken producten, die sinds haar ontstaan in Nederland in 1988 een gestage ontwikkeling kent, is gebaseerd “fair trade”-certificering.  Om de beschikbaarheid van de “fair trade”-producten voor de consument te vergroten, worden ze via de normale distributiekanalen op de markt gebracht. Dan bestaat niet langer het vertrouwen dat er rechtstreeks van de producent wordt gekocht, zoals bij de traditionele “fair trade”-beweging. De geval gewone en handelsondernemingen, en de producten worden in gewone handelszaken verkocht, maar een “fair trade”-label, dat wordt toegekend door een “fair trade”-certificeringsbureau, wijst de consument erop dat voor deze producten “fair trade”-principes in acht zijn genomen. Vier “fair trade”-labels worden in de EU gebruikt, namelijk “Max Havelaar”, “Transfair”, “Fairtrade Mark” en “Rättvisemärkt”. De certificeringsorganisaties (met dezelfde naam als het label) die deze labels toekennen, zijn allen leden van FLO (“fair trade” Labelling Organisations International) die de certificering op communautair en op internationaal niveau coördineert. importeurs handelaars zijn dit in De certificeringbureaus bepalen de criteria waaraan een product moet beantwoorden om het “fair trade”-label te mogen dragen. Die criteria zijn op internationaal niveau geharmoniseerd, en gaan terug op internationale overeenkomsten zoals de IAO-conventies (Internationale Arbeidsorganisatie) en de aanbevelingen van Agenda 21 van de Verenigde Naties. Ze hebben onder andere betrekking op arbeidsvoorwaarden, controles om te voorkomen dat rivieren en drinkwater door bestrijdingsmiddelen worden besmet, en bescherming van natuurlijke ecosystemen. Momenteel worden de criteria per product vastgesteld om rekening te kunnen houden met de specifieke kenmerken van productiesystemen en van handelspatronen. Producenten en handelaars kunnen bij de certificeringsbureaus een aanvraag indienen om het “fair trade”-label voor hun producten te mogen gebruiken. Het label wordt gebruikt voor ingevoerde producten van producenten in ontwikkelingslanden zodra ten genoegen van het certificeringsbureau is aangetoond dat de voor productie en afzet geldende “fair trade”- criteria in acht zijn genomen. Producenten en importeurs voor wie is bevestigd dat zij aan de “fair trade”-criteria voldoen, worden opgenomen in internationale “fair trade”-registers. Handelaars die “fair trade”-producten wensen te verkopen, moeten deze bij erkende distributeurs aankopen, en de betrokken controle-eisen voor hun eigen transacties ook in acht nemen. De certificeringsbureaus moeten toezicht blijven houden op de producenten, de importeurs en de handelaars die “fair trade”-labels gebruiken, om te garanderen dat de criteria strikt worden nageleefd. Programma’s voor de toekenning van “fair trade”-labels worden gefinancierd via bijdragen voor vergunningen, betaald door de importeurs en de handelaars die “fair trade”-producten op de markt brengen. Deze bijdragen hangen af van de omzet en de verkochte hoeveelheden.  Bedoeling is dat de certificeringsbureaus dankzij deze bijdragen financieel autonoom worden, maar dat kan pas worden bereikt wanneer voldoende omzet wordt gerealiseerd, omdat de bijdragen voor registratie en vergunning zo worden vastgesteld dat de certificering voor de importeurs en de handelaars haalbaar is, en dat deelname aan “fair trade”-programma’s voor de producenten extra voordelen oplevert. fase kunnen voor de certificeringbureaus de kosten dan ook groter zijn dan de opbrengsten, en een groot aantal ervan ontvangt financiële steun uit andere bronnen, zoals de overheid of NGO’s voor ontwikkelingshulp. In een eerste 6 Een “fair trade”-symbool op de verpakking is het bewijs dat bij de productie en de afzet aan de “fair trade”-criteria is voldaan. Het label is een aanvulling op de overige op een etiket te vermelden gegevens, zoals kwaliteit en oorsprong, die aan de gangbare regelgeving moeten voldoen. 3. 3. Belangrijkste bij “fair trade” betrokken organisaties in 1994, NEWS (Network of European World Shops) – NEWS, opgericht is het overkoepelende orgaan voor de verenigingen van wereldwinkels van 13 Europese landen (alle lidstaten zijn lid, behalve Luxemburg, Portugal en Griekenland, en ook Zwitserland is lid). Niet alle winkels zijn lid van een vereniging, de situatie is in elk land verschillend. In bepaalde gevallen behoren alle winkels tot een vereniging, in andere gevallen zijn slechts in nog andere landen verschillende enkele bij een vereniging aangesloten, verenigingen of aparte groepen naast elkaar bestaan. Wereldwinkels zijn niet alleen verkooppunten maar ze dragen eveneens bij tot de bewustwording door middel van uiteenlopende activiteiten zoals “fair trade”-dagen. NEWS treedt voor dergelijke activiteiten als coördinator op. terwijl De EFTA (European Fair Trade Association) is informeel opgericht in 1987 en officieel geregistreerd als Europese stichting in 1990. EFTA vertegenwoordigt 12 importeurs uit 9 Europese landen (8 lidstaten – Oostenrijk, België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, Spanje, VK – en Zwitserland). Over het algemeen nemen de Wereldwinkels hun producten af van nationale importeurs die aan de winkels verbonden kunnen zijn. EFTA heeft in de sector een marktaandeel van 60%. De IFAT (International Federation for Alternative Trade) is in 1989 opgericht door alternatieve handelsorganisaties in Afrika, Azië, Australië, Japan, Europa, Noord-Amerika en Zuid-Amerika. Het is een samenwerkingsverband ter bevordering van “fair trade” en een forum voor de uitwisseling van informatie. De organisatie brengt producenten van landbouwproducten en handwerk in het Zuiden in contact met organisaties in Noord en Zuid.  De FLO (Fair Trade Labelling Organisations International) – FLO International, opgericht in 1997, is belast met de coördinatie van de certificeringsinitiatieven voor “fair trade”, de ontwikkeling van algemene internationale “fair trade”-criteria voor elk product, en de controle met het oog op de naleving van deze criteria door de producenten en de handelaars. Het is een overkoepelend orgaan waarvan de leden de onafhankelijke “fair trade”- certificeringsbureaus zijn die in de verschillende landen op nationaal niveau werken. Momenteel zijn er 4 (hiervoor vermeld) die in 12 lidstaten werkzaam zijn. De bureaus houden een gemeenschappelijk productregister van producentenverengingen bij – 300 producenten in 29 landen. NEWS, EFTA, en IFAT behoren tot de traditionele “fair trade”-beweging, terwijl FLO zich uitsluitend met het label bezig houdt. De traditionele “fair trade”-beweging en de etiketteringsorganisaties zijn onderling afhankelijk omdat ongeveer 50% van de waarde van de producten met een label via alternatieve afzetkanalen zoals de Wereldwinkels of per postorder worden verkocht. Bovendien bieden de Wereldwinkels op lokaal vlak door hun activiteiten steun en promotie voor de producten met een label, die zelf voor verkoopbevordering niet over de passende structuren beschikken. In 1998 hebben deze organisaties samen FINE gevormd, een informele structuur met als doelstelling informatie uit te wisselen, activiteiten te coördineren en tot gemeenschappelijke criteria te komen. 7 4. “FAIR TRADE” IN DE EUROPESE UNIE 4. 1. Handelsactiviteit Aanvankelijk werden de meeste in Europa beschikbare “fair trade”-goederen ingevoerd door zoals de alternatieve handelsorganisaties en verkocht via gespecialiseerde winkels “Wereldwinkels”. Dergelijke organisaties zijn nog altijd een belangrijk distributiekanaal voor “fair trade”-producten, en nemen een groot deel van de totale verkoop voor hun rekening. De meeste winkels worden op plaatselijk vlak door vrijwilligers beheerd. In Europa zijn er meer dan 3 000 Wereldwinkels en 70 000 verkooppunten met ongeveer 100 000 vrijwilligers. Ze spelen alle ook een belangrijke rol bij de bewustmaking van het publiek van ontwikkelingsthema’s en van het “fair trade”-concept. In alle lidstaten van de EU waar “fair trade”-labels bestaan (ze bestaan in alle lidstaten behalve Spanje, Portugal en Griekenland), wordt dit concept geleidelijk overgenomen door de traditionele handelsketens en “fair trade”-producten zijn er ook beschikbaar in supermarkten. In een aantal gevallen zijn zelfs producten van het merk van de supermarkt zelf in aanmerking genomen voor een “fair trade”-label.  De belangrijkste producten die momenteel in de EU via “fair trade”-initiatieven, met inbegrip van alternatieve handelsorganisaties en etiketteringsprogramma’s, worden verkocht, zijn koffie, handwerk (inclusief textiel en kleren), thee, chocolade, gedroogd fruit, honing, suiker en bananen. Vooralsnog hebben alleen koffie, cacao, thee, bananen, suiker en honing een label. In 1994 werd de totale omzet van “fair trade”-producten in de EU geraamd op ongeveer 175 mln EUR. In 1997 werd dit cijfer geschat op 200 à 250 mln EUR. 60% van de omzet van “fair trade”-producten bestaat uit voedingsproducten en bijna de helft van dit cijfer betreft de verkoop van koffie. “Fair trade”-koffie neemt echter niet meer dan 2% in van de totale koffiemarkt in de EU. “Fair trade”-bananen, een recenter “fair trade”- product, vertegenwoordigen ongeveer 0,2% van de totale bananenmarkt in de EU. 4. 2. Politieke activiteit de “ontwikkeling van rechtvaardige Behalve deze commerciële activiteiten is in de EU de laatste jaren ook op politiek gebied aandacht besteed aan “fair trade”. In januari 1994 heeft het Europees Parlement een resolutie en solidaire Noord-Zuid- aangenomen over betrekkingen”1 waarin wordt gevraagd op communautair niveau initiatieven te nemen ter ondersteuning van “fair trade”, specifieke kredieten uit te trekken en “fair trade” op te nemen in het beleid van de Gemeenschap inzake ontwikkelingssamenwerking. In 1994 heeft de Commissie een document over Alternatieve handel bekendgemaakt, waarin zij ermee instemt “fair trade” zowel in het Zuiden als in het Noorden te ondersteunen. In 1996 heeft het Economisch en Sociaal Comité een advies uitgebracht over de “Europese beweging voor het aanbrengen van “fair trade”-keurmerken”2, en in de conclusie juicht het de ontwikkeling van initiatieven voor “fair trade”-keurmerken toe en verzoekt het de Commissie een aparte begrotingspost te creëren voor “fair trade”-activiteiten. Dit verzoek werd herhaald in het rapport over “fair trade” (Fassa Report)3 dat het Europees Parlement in 1998 heeft goedgekeurd en waarin ook andere maatregelen worden voorgesteld die de Commissie zou kunnen nemen om “fair trade” te ondersteunen. 1 2 3 EP document A3-0373/93, PE 206. 396 ESC 538/96 E/as EP document A4-0198/98 PE 225. 945 8 Behalve de belangstelling voor “fair trade” in het algemeen, hebben politici, NGO’s en drukkingsgroepen het thema “fair trade” specifiek met betrekking tot bananen aangekaart.  De Commissie heeft over haar plannen ten aanzien van steun voor “fair trade”-bananen vragen gekregen van zowel het Europees Parlement als de Raad van Ministers, en zij heeft zich ertoe verbonden na te gaan welke maatregelen kunnen worden genomen. In oktober 1997 heeft ook de Paritaire Vergadering ACS-EG een resolutie goedgekeurd waarin de Commissie gevraagd wordt maatregelen te nemen om bijstand te verlenen aan marktdeelnemers die “fair trade” bananen in de EU op de markt willen brengen. 4. 3. Belang voor de consument Een enquête van EUROBAROMETER, die namens de Commissie in 1997 is uitgevoerd, geeft een idee van de belangstelling van het publiek voor “fair trade”-producten. Globaal gesproken heeft 11% van de EU-bevolking reeds “fair trade”-producten gekocht, maar de cijfers voor de verschillende lidstaten zijn zeer verschillend, van slechts 3% in Portugal en Griekenland tot 49% in Nederland. Uit de enquête is ook gebleken dat bijna drie kwart (74%) van de EU-bevolking zegt bereid te zijn “fair trade”-bananen te kopen als ze in de winkel naast de “gewone” bananen beschikbaar zijn. In totaal 37% van de EU-consumenten zou bereid zijn een premie van 10% boven de normale prijs te betalen voor bananen van gelijkwaardige kwaliteit maar geproduceerd volgens “fair trade”-criteria. Nader onderzoek van de antwoordformulieren op de enquête heeft aangetoond dat personen die reeds vertrouwd zijn met “fair trade”-producten, gemakkelijker “fair trade”-bananen zullen kopen, zelfs tegen een hogere prijs. Meer dan 9 van de 10 (93%) consumenten die reeds eerder “fair trade”-producten hebben gekocht, zouden bereid zijn “fair trade”-bananen te kopen, en 7 op 10 (70%) zouden een premie betalen van ten minste 10% boven de prijs van gewone bananen. Er zijn ook aanwijzingen dat handelaars zich bewust beginnen te worden van en beginnen rekening te houden met de vraag van de consument om een aantal garanties dat de producten die ze kopen in correcte omstandigheden zijn geproduceerd. 5. EU-ACTIVITEITEN TEN BEHOEVE VAN “FAIR TRADE” 5. 1. Financiële steun voor bij “fair trade” betrokken organisaties De Commissie heeft voor activiteiten in verband met “fair trade” reeds beperkte financiële steun verleend aan NGO’s in de EU en aan producentenverenigingen in ontwikkelingslanden. Deze middelen zijn voornamelijk afkomstig van begrotingspost B7-6000, met een klein bedrag van B7-6200. Initiatieven op het gebied van “fair trade” en ethische handel worden thans opgevoerd onder dezelfde titel “alternatieve handel”.  De tot nog toe verleende bijstand ten laste van die begrotingsposten omvat financiële steun aan: – “fair trade”-etiketteringsorganisaties voor hun promotieactiviteiten voor nieuwe soorten producten; het gaat met name om koffie, cacao, bananen en sinaasappelsap. De activiteiten hadden hoofdzakelijk betrekking op bewustmakingscampagnes voor de consument en educatieve activiteiten. Momenteel draagt de Commissie bij in de financiering van alle “fair trade”-etiketteringsorganisaties in de lidstaten, 9 – – de Wereldwinkels – de soorten activiteiten die worden ondersteund, verschillen naargelang van de behoeften van de verschillende organisaties. De meeste organisaties houden zich voornamelijk bezig met de verkoop van producten en de steun van de Commissie wordt gebruikt voor vorming en opleiding en voor promotiecampagnes, de EFTA voor voorlichtingsacties, onderzoek, bewustmaking en campagnevoering. Andere NGO’s, die niet rechtstreeks aan de “fair trade”-organisaties verbonden zijn maar wel steun ontvangen, kunnen ook een aantal “fair trade”-activiteiten uitvoeren. Behalve deze activiteiten in de lidstaten heeft de Commissie ook projecten in de ontwikkelingslanden gefinancierd. Het aantal steunaanvragen in verband met “fair trade” en ethische handel en het aandeel in de totale uitgaven van projecten in ontwikkelingslanden is de voorbije jaren voortdurend gestegen. De laatste 5 jaar is 9 mln EUR besteed aan steun voor educatieve ontwikkeling. In 1997 heeft de Commissie 2 911 511 EUR van begrotingspost B7-6000 uitgetrokken voor 15 “fair trade”-bewustmakingsprojecten. Voor 1998 is ongeveer 3 700 000 EUR voorgesteld voor projecten betreffende “fair trade” en “ethische handel”. De criteria waaraan de uitgaven op de genoemde begrotingsposten moeten voldoen, dekken niet alle acties om het aanbod van “fair trade”-producten aan de EU-consumenten bekend te maken. Zo zijn promotiemaatregelen volgens die criteria toegestaan, wanneer ze de consument beter bewust maken van het “fair trade”-concept in het algemeen, maar niet wanneer sprake is van promotie voor een specifiek “fair trade”-product. Hierdoor kunnen NGO’s die “fair trade”-producten op de EU-markt willen brengen, slechts in beperkte mate gebruik maken van deze begrotingsposten, terwijl promotie een groot deel van de totale begroting absorbeert. 5. 2. Andere financiële steun In de voorbije vier jaar is ook bijstand verleend voor drie projecten betreffende sociaal verantwoorde consumptie, waaronder een aantal “fair trade”-initiatieven. Twee van deze projecten, gericht op de bewustmaking van de consument, zijn inmiddels afgerond. Het derde project zal in de loop van 1999 worden beëindigd. Het betreft het opstellen van een handleiding voor de consument over “duurzaam” kopen.  Met deze projecten is in totaal een bedrag gemoeid van bijna 140 000 EUR, dat is opgevoerd op de begrotingsposten B5-1000 en B5-1050. De Commissie heeft voor rekening van begrotingspost B7-3000 een bedrag van 990 000 EUR besteed aan een programma om kinderen die in Pakistan in de tapijtindustrie werken, te voorzien van voedsel en medische bijstand en deeltijds onderwijs te verstrekken of vaardigheden te leren. Voor de toekomst is 3 000 000 EUR vastgelegd. Bovendien is voor projecten in India en Nepal ten laste van begrotingspost B7-7070 4 miljoen EUR uitgetrokken. Wat bananen betreft, heeft de Raad in april 1999 een verordening goedgekeurd tot instelling traditionele van een bijzondere kaderregeling voor bijstand ten behoeve van de 10 ACS-leveranciers van bananen. Deze verordening omvat de mogelijkheid “fair trade”- initiatieven te financieren4. 5. 3. Wetgeving de algemene basisdoelstelling, de Overeenkomstig Gemeenschap milieu-overwegingen verdisconteren in het beleid op andere gebieden en legt zij ook meer de nadruk op de sociale aspecten van de mondialisering van de handel. In navolging van wat op de top van Kopenhagen is besloten, heeft de EU zich bereid verklaard meer aandacht te besteden aan de sociale aspecten van de groei van de wereldhandel. De EU streeft ernaar effectief vooruitgang te boeken om over heel de wereld sociale ongelijkheden te verhelpen. ontwikkeling, moet duurzame De EU is met de realisatie van deze idealen begonnen door in haar wetgeving inzake buitenlandse handel het principe op te nemen dat handel die op sociaal en milieugebied aan minimumcriteria beantwoordt, aangemoedigd wordt. producten De EU-regeling inzake algemene tariefpreferenties (SAP), vastgesteld bij Verordening (EG) nr. 3281/94 (industriesector) en Verordening (EG) nr. 1256/96 (landbouwsector) ten aanzien speciale van aanmoedigingsmaatregelen in de vorm van aanvullende preferenties die worden toegekend aan landen die in hun nationale wetgeving een aantal minimumcriteria op sociaal en milieugebied in acht nemen. ontwikkelingslanden, oorsprong voorziet van uit in De Commissie heeft, zoals in deze verordeningen is vereist, in juni 1997 een verslag bij de Raad ingediend over de resultaten van het op internationale fora gevoerde onderzoek naar het verband tussen internationale handel, sociale normen en milieu (COM (97) 260 def). In het licht van de besprekingen van de Raad naar aanleiding van het verslag, heeft de Commissie in oktober 1997 een voorstel ingediend voor extra preferentiële verlagingen, en voor bepalingen voor de stimuleringsregelingen betreffende de speciale werknemersrechten en milieubescherming.  Op 25 mei 1998 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan Verordening (EG) nr. 1154/98 waarbij die speciale stimuleringsregelingen ten uitvoer worden gelegd. tenuitvoerlegging van de Om van de sociale stimuleringsregeling te kunnen profiteren, moet het land de normen van de Overeenkomsten van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) nr. 87 en nr. 98 betreffende de toepassing van de beginselen van het recht van vereniging en van collectieve onderhandelingen, en van Overeenkomst nr. 138 betreffende de minimumleeftijd voor toelating tot het arbeidsproces in acht nemen. In december 1998 heeft de Raad de SAP-regeling, met inbegrip van algemene en bijzondere stimuleringsmaatregelen, met nog eens drie jaar verlengd, namelijk tot en met 31 december 20015. De milieuregeling heeft betrekking op landen die voldoen aan de criteria van de Internationale Organisatie voor Tropisch Hout (ITTO). Zij kan dus alleen van toepassing zijn voor industrieproducten op basis van tropisch hout of voor landbouwproducten die worden beheerd volgens de ITTO-normen, vooralsnog de enige internationaal erkende milieunormen op dit gebied. 4 5 Verordening (EG) nr. 856/1999 van 22. 4. 1999, PB L 108 van 27. 4. 1999, blz. 2. Verordening (EG) nr. 2820/98 van 21. 12. 1998, PB nr. L 357 van 30. 12. 1998, blz. 1. 11 5. 4. Verwante activiteiten – ethische handel / gedragscodes De stichting “New Economics Foundation” heeft in opdracht van de Commissie een studie verricht over het gebruik van sociale labels als een middel om ethische handel te bevorderen6. Haar conclusies zijn in november 1998 gepubliceerd. In de studie wordt een overzicht gegeven van de verschillende soorten sociale labels die momenteel worden gebruikt, van eigen labels van individuele producenten tot onafhankelijk erkende labels zoals “fair trade” en door de overheid erkende of officiële labels zoals het Eco-label van de EU, hoewel dit geen sociaal label is. In de studie worden ook de essentiële voorwaarden aangegeven voor de doeltreffendheid van het In de conclusie van dit onderzoek wordt gesteld dat sociale labels een instrument kunnen zijn om via marktmechanismen positieve sociale veranderingen teweeg te brengen en dat een globale aanpak van de steun voor ethische handel de voorkeur verdient boven een overheidspolitiek die uitsluitend of helemaal niet gericht is op de ontwikkeling van een sociaal label. Voorts wordt beklemtoond dat sociale labels EG-steun verdienen, vooral omdat de samenleving tot een beter begrip van de vraagstukken waarnaar de labels daardoor wordt gebracht verwijzen. label, zoals duidelijkheid, betrouwbaarheid en impact.  Bij de bedrijven, met name in de sectoren van handel, textiel en kleding, schoeisel, sportartikelen en speelgoed, maar ook bij de producenten van grondstoffen is een groeiend bewustzijn van deze vraagstukken merkbaar, en vele bedrijven hebben reeds eigen gedragscodes ingevoerd. De overige initiatieven die sinds 1995 op Europees niveau worden uitgevoerd, omvatten gezamenlijke verklaringen en gedragscodes inzake fundamentele arbeidsnormen (de sectoren handel, textiel en kleding, schoenen)7 die zijn uitgebracht door de sociale partners in het kader van een dialoog tussen de sociale partners van elke sector. Bovendien heeft de EU op 20 februari 1998 in samenwerking met de ministerie van arbeid van de VS in Brussel een gezamenlijk seminar gehouden over gedragscodes en arbeidsnormen. Het ministerie van arbeid heeft een vervolg georganiseerd in Washington D. C. op 10 en 11 december 1998. en de betrokkenen, basisvoorwaarden In een door de Commissie op 25 november 1998 georganiseerde workshop zijn de volgende onderwerpen besproken : de behoefte aan controle op de gedragscodes, de inschakeling van alle De Ontwikkelingscommissie van het EP heeft in het ontwerpverslag inzake "EU-normen voor Europese ondernemingen die in ontwikkelingslanden actief zijn : op weg naar een Europese gedragscode en controleorgaan" (Howitt Rapport), de Commissie ook verzocht te overwegen een Europees controleorgaan in te stellen. In dat rapport wordt eveneens voorgesteld dat het EP als bemiddelingsinstantie zou optreden. Ook de Commissie Externe Betrekkingen heeft de Commissie gevraagd een gedragscode op Europees niveau te ontwerpen (Rapport Sainjon). Het Europees Parlement heeft op 13 januari 1999 het Rapport Sainjon goedgekeurd en op 15 januari 1999 het enigszins gewijzigde Rapport Howitt. gedragscode. voor een 6 7 ‘Social Labels -Tools for Ethical Trade’ - final report 1998, New Economics Foundation, Cinnamon House, 6-8 Cole Street, London, SE1 4HY, UK 1995 : charter over kinderarbeid tussen de sociale partners van de Europese schoenenindustrie, de Europese Commissie en het CSE:TCH. Het charter is in 1997 bijgewerkt en in 1998 met de sector van de schoenverkopers uitgebreid met instemming van de Europese vereniging van schoenverkopers (CEDDEC) en EuroFiet; 1996 : Gezamenlijke verklaring van de sociale partners van de verkoopsector, Eurocommerce en EuroFiet inzake kinderarbeid; 1997 : gedragscode van de sociale partners van de textiel- en kledingsector, Euratex en ETUC-TCL, die de zes belangrijkste arbeidsakkoorden van de IAO omvatten. 12 6. “FAIR TRADE”, WTO EN GROEI VAN DE WERELDHANDEL Handel is lange tijd beschouwd als noodzakelijk voor het creëren van welvaart.  De toenemende wereldhandel levert grotere algemene welvaart op, en in de loop van de jaren hebben de handelsnaties van de wereld zich voortdurend ingezet om de wereldhandel te bevorderen en barrières weg te nemen. Dit onder meer heeft een aantal lage-loonlanden in staat gesteld hun economie op relatief korte termijn zeer snel te ontwikkelen. Als doelstelling van het multilaterale handelssysteem is expliciet gesteld dat de voordelen van de liberalisering ook ten goede moeten komen aan landen die zich in een vroeg ontwikkelingsstadium bevinden. De handelsbarrières zijn verminderd als gevolg van de opeenvolgende GATT-rondes en dit proces is ten slotte, in 1995, uitgemond in de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), waarvan de doelstellingen onder meer zijn: “de levensstandaard verhogen, zorgen voor volledige werkgelegenheid. waarbij de hulpbronnen in de wereld optimaal worden gebruikt met het oog op duurzame ontwikkeling en zowel behoud als bescherming van het milieu worden nagestreefd, met inachtneming van de respectieve noden van landen met een verschillend ontwikkelingsniveau; erkennen dat er nood is aan positieve acties opdat de ontwikkelingslanden en met name de minst ontwikkelde, aandeel hebben in de groei van de internationale handel naargelang voor de behoeften van hun economische ontwikkeling. ” De Commissie onderschrijft de doelstellingen van de WTO volledig. Alleen een beter toegankelijk multilateraal handelsverkeer kan het kader zijn waarin landen en hun burgers hun voorspoed en welvaart kunnen verhogen. Bij de invoering van een meer geliberaliseerd handelssysteem is de vraag gesteld of bepaalde ontwikkelingslanden wel in staat zouden zijn volop te profiteren van de meer open handelsomgeving. In de verklaring van Marrakech tot oprichting van de WTO hebben de ondertekenaars dan ook het voornemen kenbaar gemaakt te zullen blijven bijdragen tot de uitbreiding van de handels- en investeringsmogelijkheden van de minst ontwikkelde landen, en de consequenties van de Uruguay-ronde voor kwetsbare economieën te zullen volgen. Producenten in ontwikkelingslanden in staat te stellen te profiteren van de kansen die de globalisering van de handel biedt, is juist het fundamentele doel van “fair trade”-initiatieven. “Fair trade”-initiatieven zijn gebaseerd op vrijwilligheid. Consumenten kunnen een vraag naar “fair trade”-producten scheppen door hun koopgedrag, en producenten en handelaars die wensen deel te nemen, bieden producten aan die aan deze vraag tegemoet komen nadat is aangetoond dat ze voldoen aan de “fair trade”-voorwaarden, waarbij een passende opbrengst naar de eerste producent teruggaat.  is “fair trade” consistent met Voor zover “fair trade”-initiatieven particuliere initiatieven blijven en gebaseerd zijn op een niet-discriminerend multilateraal vrijwilligheid, handelssysteem, omdat “fair trade” geen invoerbeperkingen of andere vormen van protectionisme een trade”-initiatieven marktmechanisme dat producenten en consumenten meer keuzemogelijkheden biedt, aangezien het succes ervan, en vooral van “fair trade”-producten met een label in gewone winkels, afhangt van de marktvraag. functioneren kunnen oplegt. “Fair als 13 Als regeringen op “fair trade” gebaseerde regulerende mechanismen zouden invoeren, dan moeten die ook rekening houden met hun WTO-verplichtingen, zodat ervoor kan worden gezorgd dat dergelijke regelingen op een transparante en niet-discriminerende wijze worden toegepast. Binnenkort begint in de WTO een nieuwe ronde handelsbesprekingen. De Gemeenschap pleit voor een ruime en evenwichtige agenda voor deze onderhandelingsronde die de belangstelling van alle leden wegdraagt. De Europese Unie wil vooral blijven streven naar liberalisering van de handel op een manier die volledig strookt met de doelstelling van duurzame ontwikkeling en die bijdraagt tot een hogere levensstandaard en betere milieubescherming in de hele wereld. 7. OVERWEGINGEN INZAKE EU-STEUN VOOR “FAIR TRADE”-ACTIVITEITEN • Toename van “fair trade” Terwijl de “fair trade”-beweging zichzelf nu groepeert in de FINE, worden de “fair trade”-initiatieven nog steeds op verschillende niveaus ontwikkeld. Er zijn echter steeds meer afzonderlijke ondernemingen die geen band met die organisaties hebben en die “fair trade”-aanvragen indienen op basis van eigen verklaringen of op basis van gedragscodes van een afzonderlijke onderneming of van een groep ondernemingen. Zowel de ontwikkeling van “fair trade” als van ethische handel moeten op coherente wijze worden behandeld. • Definitie Eén van de problemen van “fair trade” is dat er op dit ogenblik geen juridische definitie voor bestaat, waardoor misbruik mogelijk blijft. Alleen FINE heeft, pas halfweg 1999, haar goedkeuring gehecht aan het gebruik van één enkele definitie. Bovendien bestaat er ook niet één enkel label of symbool om “fair trade”-producten te identificeren. Criteria De criteria voor “fair trade”-producten lijken te verschillen naargelang van het product, de organisatie en het bedrijf. De “fair trade”-beweging zelf, en met name FINE is begonnen aan de formulering van gemeenschappelijke criteria. In het Fassa-rapport is een aantal minimumcriteria voor “fair trade” voorgesteld. Naarmate het aantal “fair trade”-claims en labels toeneemt, groeit ook de nood aan richtsnoeren voor de toepassing van “fair trade”-criteria, waarover de verschillende organisaties het onderling eens moeten worden.  Enerzijds moeten deze criteria voorkomen dat misleidende labels en onterechte claims worden gehanteerd, anderzijds moeten zij ervoor zorgen dat ook kleine producenten kunnen deelnemen. Als eerste stap dient te staan in hun streven “fair trade”-etiketteringsorganisaties te helpen criteria te ontwikkelen voor de toekenning van labels en voor certificering, opdat deze criteria op een zo transparant mogelijke wijze worden vastgesteld en als gevolg daarvan de naleving gemakkelijk kan worden gecontroleerd. te worden overwogen de NGO’s bij 14 • Keuze van de consument : criteria en controle De doelstellingen van “fair trade”-labels en claims moeten worden gerealiseerd ten aanzien van de producenten van ontwikkelingslanden, en de consument moet via deze labels en claims in staat worden gesteld gefundeerde keuzes te maken. Er is dan ook duidelijk nood aan onderzoek naar de manier waarop die claims en labels momenteel tot stand komen, en de manier waarop ze worden geverifieerd en gecontroleerd door de “fair trade”-organisaties zelf, door onafhankelijke organen of door andere instanties. Er toezicht, verificatie en controle van zowel de moet bijgevolg aan worden gedacht aanvragen als de labels verder te verbeteren, waarbij rekening moet worden gehouden met de kosten en baten en vooral met het concurrentievermogen van “fair trade”-producten. Voor verificatie achteraf en voor controle kan bijvoorbeeld met de Richtlijn betreffende misleidende reclame8 worden gewerkt om de consument op adequate wijze te beschermen. Er zou ook moeten worden nagedacht over een onafhankelijk systeem voor externe controle of erkenning. • Informatie voor de consument Opdat “fair trade”-initiatieven verder kunnen worden ontwikkeld, moet de consument beter worden geïnformeerd over de beschikbaarheid van “fair trade”-producten en de betekenis van “fair trade”-labels. • Vrijwillige deelname Aan een “fair trade”-regeling moet steeds vrijwillig worden deelgenomen. • Verenigbaarheid met de WTO Bij de besprekingen inzake de voortzetting van de steun en de acties voor “fair trade” moet de Gemeenschap rekening houden met haar WTO-verplichtingen. “Fair trade”- regelingen moeten positieve en vrijwillige stimulansen voor het handelsverkeer zijn en de voor duurzame ontwikkeling gunstige omstandigheden op sociaal en milieugebied verbeteren. • Dialoog met de “fair trade”-beweging Er moet worden overwogen een orgaan in te stellen om met de “fair trade”-beweging een dialoog te kunnen aangaan, zodat over de in deze mededeling vermelde onderwerpen en over bijstand van de EU voor de ontwikkeling van “fair trade” overleg kan worden gevoerd.  PT COMISSÃO DAS COMUNIDADES EUROPEIAS Bruxelas, 29. 11. 1999 COM(1999)619 final COMUNICAÇÃO DA COMISSÃO AO CONSELHO relativa ao "comércio equitativo" COMUNICAÇÃO DA COMISSÃO AO CONSELHO relativa ao "comércio equitativo" ÍNDICE 1. Introdução. 3 2. O conceito de comércio equitativo. 3 3. Como funciona na prática o comércio equitativo?. 5 3. 1. 3. 2. 3. 3. O Movimento do Comércio equitativo tradicional. 5 Iniciativas em matéria de rotulagem. 6 Organizações-chave implicadas no comércio equitativo. 7 4. Comércio equitativo na União Europeia. 8 4. 1. 4. 2. 4. 3. Actividade comercial. 8 Actividade política. 8 Interesse dos consumidores. 9 5. Actividades actuais da ue de apoio ao comércio equitativo. 10 5. 1. 5. 2. 5. 3. 5. 4. Apoio financeiro a organizações implicadas no comércio equitativo. 10 Outro apoio financeiro. 11 Legislação. 11 Outras actividades aliadas - comércio ético/códigos de conduta. 12 6. Comércio equitativo, a OMC e o crescimento do comércio global. 13 7. Considerações relativas a um apoio adicional da UE às actividades de comércio equitativo. 14 2 1. INTRODUÇÃO O artigo 177 do Tratado que institui a Comunidade Europeia estipula que a política comunitária na esfera da cooperação para o desenvolvimento deve promover: – – – "o desenvolvimento económico e social sustentável dos países em vias de desenvolvimento, em especial dos mais desfavorecidos, a inserção harmoniosa dos países em vias de desenvolvimento na economia mundial, a luta contra a pobreza nos países em vias de desenvolvimento. " O comércio equitativo é um exemplo de desenvolvimento mediante relações de troca e oportunidades comerciais melhoradas, com o objectivo de colmatar a diferença entre países desenvolvidos e países em desenvolvimento e facilitar uma melhor integração dos países em desenvolvimento na economia mundial. As iniciativas de "comércio equitativo" dão aos consumidores a oportunidade de contribuírem para o desenvolvimento económico e social sustentável dos países em desenvolvimento, através das suas preferências de compra. O presente documento foi preparado na sequência do compromisso por parte da Comissão, no Conselho de Junho de 1998, de elaborar uma comunicação sobre comércio equitativo e do pedido do Parlamento duma comunicação (Relatório Fassa).  Descreve o conceito de comércio equitativo e dá uma panorâmica sucinta da situação actual, com o objectivo de contribuir para a discussão sobre rumos de acção que a UE poderia adoptar para prestar assistência ao desenvolvimento do comércio equitativo na UE e, desse modo, contribuir para os objectivos fundamentais da política de desenvolvimento da UE, tal como expostos no artigo 177 do Tratado. A presente comunicação prevê, pois, a etapa inicial a partir da qual a Comissão deve elaborar a sua posição relativamente ao comércio equitativo e as modalidades da sua integração nas políticas comunitárias. 2. O CONCEITO DE COMÉRCIO EQUITATIVO O conceito de comércio equitativo desenvolveu-se nas nações ocidentais ao longo dos últimos 40 anos, aproximadamente, como resultado do crescente reconhecimento de que os lucros cada vez maiores resultantes do aumento das trocas e do comércio não são necessariamente partilhados por todos os países e por todos os estratos da população de cada país, de forma comparável. O objectivo do comércio equitativo é assegurar que os produtores recebam um preço que seja o reflexo de um pagamento adequado pelo seu contributo de capacidades, de trabalho e de recursos e que seja uma porção do lucro total proporcional ao contributo prestado. Isso é normalmente realizado através do acordo entre os participantes na iniciativa de comércio equitativo de pagarem um prémio equitativo, negociado caso a caso. Em situações em que o preço das mercadorias é acordado internacionalmente (por exemplo, o café e o cacau) é estabelecido um preço mínimo, de modo a que os produtores recebam um pagamento superior ao do preço mundial do seu produto. Isso permite aos produtores adoptarem melhores 3 sistemas de produção e melhores condições de trabalho em prolo dos agricultores e operários, assim como do ambiente. O comércio equitativo traz aos produtores dos países em desenvolvimento rendimentos mais elevados para as suas mercadorias, assim como possibilidades crescentes de encontrar novos mercados. Ao fazê-lo o comércio equitativo pretende contribuir para estabelecer as condições que podem promover um nível mais alto de protecção social e ambiental nos países em desenvolvimento. Na Europa os nossos cidadãos são protegidos por leis comunitárias e nacionais que regem sectores tais como a saúde e a segurança no trabalho, a protecção do ambiente e os direitos e deveres estatutários das entidades patronais e dos assalariados.  Os direitos estatutários desse tipo (por exemplo, as normas de base em matéria laboral, tal como estão estabelecidas na declaração da OIT sobre direitos fundamentais em matéria laboral, de 18 de Junho de 1998) estão ainda a desenvolver-se em muitos países em desenvolvimento e, mesmo naqueles onde existem, as condições económicas, ou outras podem tornar difícil garantir que a lei é respeitada. O comércio equitativo visa atenuar essas condições pelo incremento de um desenvolvimento económico sólido e um crescimento sustentável a partir da base para o topo. O comércio equitativo busca também reduzir algumas das disparidades que surgiram durante décadas entre países industrializados e países em desenvolvimento, como resultado da baixa relativa dos preços dos produtos básicos e, em especial, agrícolas. Por exemplo, o comércio equitativo é particularmente útil para os produtores de pequena escala, nomeadamente na agricultura e no sector do artesanato, uma vez que os produtores de pequena escala dos países em desenvolvimento vivem frequentemente em áreas rurais isoladas e não produzem quantidades suficientes para a exportação directa. Ficam dependentes de intermediários, quer para a venda dos seus produtos, quer para o acesso a regimes de crédito. Alguns agricultores diminuíram essa dependência, formando as suas próprias cooperativas de comercialização, o que lhes dá a possibilidade de ter acesso a recursos e a competência técnica e instalações técnicas partilhadas, incluindo nalguns casos serviços comunitários, tais como casas de saúde e escolas. As organizações alternativas de comércio (adiante apresentadas neste documento) podem constituir uma ponte vital para o desenvolvimento duma cooperativa com êxito, mediante o pagamento de um preço de comércio equitativo o fornecimento de assistência diversificada, desde a ajuda à cooperativa para o seu estabelecimento como exportadora, até à aquisição de uma máquina de fax. Nas iniciativas de comércio equitativo podem incluir-se também disposições para pagamento de adiantamentos aos produtores e estabelecimento de relações contratuais para garantir a persistência de trabalho a longo prazo. Melhora-se com isso a estabilidade dos rendimentos, o que facilita o planeamento e os investimentos e os produtores têm maior controlo sobre as decisões relativas à transformação e comercialização da sua produção. O comércio equitativo pode também abrir a oportunidade de que uma parte dos lucros obtidos seja utilizada no desenvolvimento de capacidades em áreas tais como o estabelecimento de grupos de produtores (como anteriormente descrito) e de instalações para acrescer o valor dos produtos, como, por exemplo, a transformação de sementes de café.  É de registar que os rendimentos do comércio equitativo constituem um lucro que beneficia uma comunidade no seu conjunto e não um ganho pessoal. O conceito de comércio equitativo aplica-se especialmente ao comércio entre os países em desenvolvimento e os Estados mais desenvolvidos. Não é directamente relevante para os artigos produzidos na UE, onde os padrões sociais e ambientais estão já consignados em lei. Toda a produção interna, os produtores e os trabalhadores gozam já de níveis de protecção social e ambiental pelo menos tão elevados como os estabelecidos para os produtos do comércio equitativo. 4 As iniciativas de comércio equitativo têm origem em organizações não governamentais privadas. Baseiam-se no incentivo, no sentido de que confiam na escolha do consumidor e não gerem o comércio, ou erigem qualquer outro tipo de barreiras ao acesso ao mercado nos diferentes países. Os consumidores têm assim a oportunidade de melhorar o seu padrão de vida e a qualidade de vida dos produtores nos países em desenvolvimento, por meio duma aproximação sustentável orientada para o mercado. É de notar que, enquanto que o comércio equitativo pode ser considerado uma forma de comércio ético, o termo é geralmente utilizado com referência a operações de comércio equitativo que reforçam a posição económica dos produtores e proprietários fundiários de pequena escala, susceptíveis, de outra forma, de ser marginalizados nos modelos comerciais principais. O termo "Comércio ético" é utilizado mais habitualmente em relação às actividades (por exemplo, códigos de conduta) de empresas multinacionais que funcionam em países em desenvolvimento e que assumem as suas responsabilidades éticas e sociais para com os seus assalariados, ou outros associados. 3. COMO FUNCIONA NA PRÁTICA O COMÉRCIO EQUITATIVO? Há vários caminhos para dar aos consumidores acesso aos artigos do comércio equitativo. Todos os percursos se fazem por iniciativas privadas, sendo o mais corrente o que utiliza o movimento do comércio equitativo tradicional (incluindo as organizações alternativas de comércio) e as iniciativas de rotulagem; no entanto, algumas empresas, ou retalhistas individuais não associados a qualquer organização em especial, podem reivindicar a prática do comércio equitativo no que toca a alguns, ou a todos os seus produtos. 3. 1. O Movimento do Comércio equitativo tradicional O conceito de comércio equitativo foi originalmente elaborado pelas Organizações não governamentais (ONG) interessadas no comércio e no desenvolvimento.  As primeiras iniciativas de comércio equitativo implicaram a criação de organizações alternativas de comércio, ou "estabelecimentos comerciais de comércio equitativo". Foram muitas vezes iniciadas por instituições religiosas, ou grupos de prestações de utilidade pública, embora várias se tenham tornado agora empresas independentes. Toda a filosofia deste percurso de comércio equitativo tradicional se baseia na utilização de princípios de comércio equitativo como fundamento das relações comerciais com os produtores e os fornecedores dos países em desenvolvimento. As organizações de importação identificam e determinam a origem dos produtos, importam-nos e comercializam-nos para os consumidores, por meio de diversos métodos, como, por exemplo, a venda a retalho directa por intermédio das "Lojas do Mundo", doutras ONG, grupos religiosos, vendas por correspondência, etc. Todos os aspectos das suas operações comerciais se baseiam numa ética de comércio equitativo, com restituição aos produtores da maior parte possível do preço final. Em muitos casos quaisquer lucros obtidos são dedicados a causas do domínio do desenvolvimento, embora alguns sejam operações comerciais convencionais. A maioria dos produtos comercializados através das Lojas do Mundo não é rotulada como tal, sendo a compra feita numa base de confiança. Os nomes das marcas, ou as identidades dessas organizações são em si um sinal para os consumidores de que os produtos e as práticas comerciais estão em conformidade com princípios de comércio equitativo. Estabeleceram-se, no entanto, critérios 5 e procede-se a um certo controlo, por intermédio das próprias organizações, ou dos seus associados no país em desenvolvimento. 3. 2. Iniciativas em matéria de rotulagem A segunda via de comercialização, que se desenvolveu regularmente desde as suas origens nos Países Baixos em 1988, faz-se por meio da certificação de comércio equitativo. O objectivo é seguir modelos de distribuição normal, para facilitar um maior acesso aos produtos do comércio equitativo. Deixa de haver, portanto, a confiança resultante da relação próxima entre o produtor e o local de venda, como no caso do movimento do comércio equitativo tradicional. Aqui os importadores e os comerciantes são empresas comerciais normais e os artigos são vendidos em locais de venda normais, mas um rótulo de comércio equitativo, concedido por uma agência de certificação de comércio equitativo, indica ao consumidor que os artigos e a cadeia de comercialização obedecem aos princípios do comércio equitativo. Os quatro rótulos de comércio equitativo utilizados na UE são "Max Havelaar", "Transfair", "Fairtrade Mark" e "Rättvisemärkt".  As organizações de certificação (mesmo nome que o rótulo) que os concedem são todas membros de FLO (Organizações de Rotulagem do Comércio Equitativo Internacional), que faz a coordenação no plano da UE e no plano internacional. As agências de certificação fixam os critérios a respeitar para que um produto ostente um rótulo de comércio equitativo. Esses critérios são harmonizados no plano internacional e são elaborados a partir de instrumentos internacionais, tais como as recomendações das Convenções da OIT (Organização Internacional do Trabalho) e da Agenda 21 das Nações Unidas. Abrangem, por exemplo, questões como as condições de emprego, os controlos para impedir que os pesticidas contaminem os rios e a água potável e a protecção dos ecossistemas naturais. Os critérios são actualmente desenvolvidos produto a produto, para poder tomar em consideração as características específicas dos sistemas de produção e os modelos comerciais. Os produtores e os comerciantes podem solicitar às agências de certificação o direito de ostentar um rótulo de comércio equitativo na sua produção. É atribuído a artigos importados de produtores dos países em desenvolvimento quando a agência de certificação obtenha a prova de que os critérios de comércio equitativo que presidem à produção e comercialização são respeitados. Os produtores e importadores em relação aos quais as avaliações comprovem a observância dos critérios do comércio equitativo são incluídos nos registos internacionais de comércio equitativo. Os comerciantes que desejem comercializar produtos de comércio equitativo devem comprar em fontes certificadas e observar os critérios relevantes nas suas próprias operações comerciais. As agências de certificação são responsáveis por continuar a controlar os produtores, importadores e comerciantes habilitados a utilizar rótulos de comércio equitativo, para garantir que os critérios são estritamente respeitados. Os regimes de rotulagem do comércio equitativo são financiados pelas taxas de licenças pagas pelos importadores e os comerciantes que comercializam produtos do comércio equitativo. Essas taxas estão em relação com o volume da produção e o volume de vendas. O objectivo das agências de certificação é o auto-financiamento através das taxas de licença, mas isso só se verifica depois de acumulado um volume comercial suficiente, uma vez que as taxas de registo e de licença devem ser fixadas em níveis que tornem a certificação viável para os importadores e os comerciantes e garantir que a participação nos regimes de comércio equitativo traz aos produtores lucros adicionais.  Inicialmente, portanto, os custos podem exceder os rendimentos, no que toca às agências de certificação, recebendo muitas delas 6 alguns apoio financeiro doutras desenvolvimento. fontes, tais como os Governos, ou as ONG de O símbolo de comércio equitativo é indicado na embalagem e certifica que os processos de produção e comercialização respeitam os critérios do comércio equitativo. Para além do rótulo há outros requisitos de informação em matéria de rotulagem, tais como a classificação de qualidade e a origem, que são regidos pelas regras estatutárias normais. 3. 3. Organizações-chave implicadas no comércio equitativo NEWS (Network of European World Shops, Rede das Lojas do Mundo da Europa) - criada em 1994, NEWS reúne as federações das Lojas do Mundo de 13 países europeus (todos os Estados-membros são membros, com excepção do Luxemburgo, de Portugal e da Grécia; a Suíça é membro também). Nem todas as lojas estão reunidas em federação, variando a situação de país para país. Nalguns casos todas as lojas estão numa federação, noutros nem todas as lojas são membros, noutros países existem diversas federações, ou grupos isolados. Além de serem pontos de venda, as lojas são também um factor de consciencialização, através de diversas actividades, tais como as jornadas de comércio equitativo. NEWS funciona como coordenador desse tipo de actividades. EFTA (Associação Europeia de Comércio Livre) - foi informalmente estabelecida em 1987 e oficialmente registada como Fundação europeia em 1990. Representa 12 importadores de 9 países europeus (8 Estados-membros - Áustria, Bélgica, França, Alemanha, Itália, Países Baixos, Espanha, Reino Unido - e a Suíça). As Lojas do Mundo obtêm, em geral, os seus produtos de importadores nacionais, que podem estar ligados às lojas. A EFTA representa 60% das vendas no sector. IFAT (International Federation for Alternative Trade, Federação Internacional para o Comércio Alternativo) - criada em 1989, por organizações de comércio alternativo da África, Ásia, Austrália, Japão, Europa, América do Norte e América do Sul. A IFAT é uma coligação de promoção do comércio equitativo e um fóro para o intercâmbio de informações. Faz a ligação entre produtores agrícolas e artesanais do Sul e as organizações do Norte e do Sul.  FLO (Fair trade Labelling Organisations International, Organizações de Rotulagem de Comércio Equitativo Internacional) - criada em 1997, FLO Internacional é responsável pela coordenação das iniciativas de certificação de comércio equitativo, pelo desenvolvimento de critérios internacionais de comércio equitativo normalizados para cada produto e pela coordenação do controlo para garantir que os comerciantes e os produtores respeitam esses critérios. É um organismo-quadro cujos membros são as diversas agências de certificação de comércio equitativo independente, que funcionam no plano nacional, nos países individuais. Existem 4 actualmente (mencionadas supra), a funcionar em 12 Estados-membros. Essas agências têm um registo comum de produtos das organizaçãoes de produtores - 300 produtores em 29 países. NEWS, EFTA e IFAT fazem parte do movimento do comércio equitativo internacional e FLO está ligada unicamente ao domínio da rotulagem. O movimento do comércio equitativo tradicional e as organizações de rotulagem são interdependentes, uma vez que cerca de 50% do valor dos produtos rotulados são vendidos pelos pontos de comercialização alternativos, tais como a rede das Lojas do Mundo, ou por vendas por correspondência. Além disso, a coordenação local efectuada pela rede das Lojas do Mundo apoia e promove os produtos rotulados que não disponham das estruturas, ou dos meios para fazerem, por si sós, uma promoção de venda adequada. 7 Em 1998 essas organizações uniram-se para formar FINE, que é uma estrutura informal dotada do objectivo de partilhar as informações, coordenar as actividades e acordar em critérios comuns. 4. COMÉRCIO EQUITATIVO NA UNIÃO EUROPEIA 4. 1. Actividade comercial inicialmente A maioria dos artigos de comércio equitativo disponíveis na Europa foi importada pelas organizações de comércio alternativo e foi vendida em locais de venda especializados, tais como as Lojas do Mundo. Essas organizações continuam a ser um canal importante para a comercialização de produtos de comércio equitativo e representam uma proporção elevada do total de vendas. A maioria das lojas são geridas localmente por voluntários. Existem mais de 3 000 Lojas do Mundo e 70 000 locais de venda na Europa, com cerca na consciencialização para as questões do desenvolvimento e o conceito de comércio equitativo. Em todos os Estados-membros da UE onde existem rótulos de comércio equitativo (existindo eles em todos os Estados-membros, com excepção de Espanha, de Portugal e da Grécia) o conceito está agora a passar para a actividade principal e os produtos do comércio equitativo encontram-se também nos supermercados.  Nalguns casos os produtos da marca própria dos supermercados foram aprovados para rotulagem como comércio equitativo. têm também um papel voluntários. Todos significativo 100 000 de Os principais produtos vendidos actualmente na UE por meio de iniciativas de comércio equitativo, incluindo tanto as organizações de comércio alternativo, como os regimes de rotulagem, são o café, os produtos de artesanato (incluindo os têxteis e as confecções), o chá, o chocolate, as frutas secas, o mel, o açúcar e as bananas. Os únicos produtos rotulados actualmente são o café, o cacau, o chá, as bananas, o açúcar e o mel. Em 1994 calculou-se que o volume total de vendas de produtos do comércio equitativo na UE ascendia a cerca de 175 milhões de EUR. Quanto a 1997 esse valor foi calculado em cerca de 200 a 250 milhões de EUR. Os produtos alimentares representam cerca de 60% do volume de vendas a retalho de produtos de comércio equitativo e dessa percentagem quase metade corresponde a vendas de café. No entanto, o café do comércio equitativo representa apenas cerca de 2% do mercado total do café na UE. As bananas do comércio equitativo, que são um produto mais recente no comércio equitativo do que o café, representam cerca de 0,2% do mercado total das bananas na UE. 4. 2. Actividade política Para lá dessa actividade comercial, houve na UE, nos últimos anos, uma actividade política crescente sobre o tema comércio equitativo. Em Janeiro de 1994 o Parlamento Europeu adoptou uma resolução relativa à "promoção da equidade e solidariedade no comércio Norte-Sul"1, pedindo iniciativas da CE de apoio ao comércio equitativo, financiamento dedicado e a inclusão do comércio equitativo na política comunitária de desenvolvimento e cooperação. Em 1994 a Comissão publicou um documento sobre Comércio Alternativo, exprimindo o seu apoio à consolidação do comércio equitativo tanto no Sul, como no Norte. Em 1996 o Comité Económico e Social emitiu um parecer sobre "European 'fair trade' 1 Documento PE A3-0373/93, PE 206. 396. 8 marking"2, que, na sua conclusão, se congratulava com o desenvolvimento das iniciativas de rotulagem de comércio equitativo e pedia à Comissão que criasse uma rubrica orçamental dedicada de apoio às actividades de comércio equitativo. Esse pedido foi reiterado no relatório sobre o Comércio Equitativo (Relatório Fassa)3, adoptado pelo Parlamento Europeu em 1998, que formulou também diversas propostas para outras acções da Comissão em apoio do Comércio Equitativo. 