Vraag &amp; Antwoord
Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 2024, 93
Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 2024, 93 Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 2024, 93
Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 2024, 93 52	
52   Vraag en antwoord SUPERFETATIE  BIJ  OOIEN VRAAG fisch onderzoek werd het voortplantingsstelsel van 
de ooi normaal bevonden. Humane gevallen van 
superfetatie variëren van een gelijklopende “nor­
male” en ectopische zwangerschap tot superfetatie 
in een bicornuate baarmoeder (Singhal et al., 2003). Diergeneeskundige gevallen werden reeds gemeld 
bij tal van diersoorten, zoals primaten, herkauwers 
en knaagdieren, al blijven de bewijzen hiervoor nog 
controversieel (Roellig et al., 2011). Superfetatie werd 
beschreven bij wallaby’s (Paplinska et al., 2006), buf­
fels (Rao et al., 1987), nertsen (Lariviere et al., 1999), 
dassen (Yamaguchi et al., 2006) en hazen (Slamečka 
en Šebová, 1991). Bij gedomesticeerde species, zoals 
schapen, varkens en katten, werd superfetatie opge­
merkt na voortplantingsmanipulaties, zoals behande­
ling met prostaglandines en “equine chorionic gona­
dotrofine” (eCG) (Egberts en Fontyne, 1977), maar 
ook spontaan. Deze ‘spontane gevallen’ werden ech­
ter vooral beschreven in de twintigste eeuw. Theore­
tisch gezien is superfetatie alleszins mogelijk omwille 
van twee redenen. Allereerst dient er een ovulatie 
plaats te vinden tijdens de dracht. Ten tweede moet er 
sperma aanwezig zijn op het moment van deze ovu­
latie. Sommige diersoorten, zoals primaten, ratten, 
hamsters en konijnen, paren ook tijdens de dracht. Andere diersoorten kunnen het sperma gedurende 
langere tijd bewaren in de eileider, zoals honden (zes 
dagen) of vleermuizen (meerdere maanden) (Roellig 
et al., 2011). Als laatste werd het voortplantingsstelsel 
van de tweede, jongere ooi echografisch geëvalueerd. Deze ooi werd na echografisch onderzoek niet drach­
tig bevonden. Een eigenaar heeft twee Ouessant-ooien en één 
ram. Op 28 maart komt de eigenaar op de weide 
en merkt hij dat de oudste ooi van een eenling 
heeft gelammerd. Hij besluit de ooi en haar lam 
op een nieuwe weide te plaatsen. Op 10 april ziet 
hij diezelfde oudere ooi opnieuw lammeren van 
een eenling. Is het mogelijk dat deze ooi twee keer 
heeft gelammerd met 13 dagen tussentijd? ANTWOORD Bij eenzelfde ooi die tweemaal lammert met 13 da­
gen interval kunnen een aantal oorzaken overwogen 
worden: superfetatie, superfecundatie, embryonale 
diapauze of simpelweg een ooi die een lam steelt van 
een andere ooi. Het verschil tussen superfetatie en su­
perfecundatie ligt in het feit dat superfetatie een twee­
de conceptie betreft gedurende een reeds bestaande 
dracht, terwijl er bij superfecundatie twee of meer 
eicellen ovuleren tijdens dezelfde cyclus, maar be­
vrucht worden op verschillende momenten (eventueel 
door een andere vader) (Roellig et al., 2011). Daar­
naast wordt een diapauze of ook wel latere innesteling 
beschreven bij meer dan honderd zoogdiersoorten 
(Roellig et al., 2011). De eicellen worden op dezelfde 
moment bevrucht maar op een ander moment inge­
plant. Bij muizen kan dit variëren van enkele dagen 
tot weken, bij de kangoeroe tot meer dan een jaar. Vaak leidt een diapauze of late innesteling tot een va­
riabele drachtduur en zorgt het voor een ‘opgesplitste 
partus’ (Renfree en Shaw, 2000). Uit het afstammingsonderzoek bleek enkel het 
laatst geboren lam af te stammen van de oudere ooi. Omwille van de tijdlijn (13 dagen tussen de lamme­
ringen), het feit dat Ouessant-schapen bijna altijd van 
een éénling drachtig zijn en het duidelijke afstam­
mingsonderzoek komt het logische besluit dat de jon­
gere ooi als eerste, onopgemerkt lammerde, waarna 
zij haar lam verstootte en/of de oudere, toen nog 
drachtige ooi het lam ‘gestolen’ of geadopteerd heeft. Deze oudere ooi lammerde zelf 13 dagen later. De ge­
boorte van dit lam werd wel geobserveerd, waardoor 
het leek of ze tweemaal lammerde met een interval 
van 13 dagen. p
(
)
Superfetatie werd reeds beschreven bij schapen 
(Matter, 1965), en gezien de vraagsteller overtuigd 
was dat slechts één van de ooien gelammerd had, 
werd deze vraag verder onderzocht. In eerste instan­
tie werden ethyleendiaminetetra-azijnzuur (EDTA)-
bloedstalen genomen van de gelammerde ooi en de 
twee lammeren en opgestuurd voor ouderschapsve­
rificatie (DNA-onderzoek). Andere stalen die ook 
kunnen opgestuurd worden voor DNA-bepaling zijn 
haarwortels, buccale swabs of sperma. Van elk staal 
wordt een DNA-patroon in beeld gebracht, waarbij de 
erfelijke informatie van elk monster wordt opgesla­
gen in een database en als een unieke barcode weer­
gegeven wordt. Dergelijke ouderschapstesten hebben 
een betrouwbaarheid van tenminste 99,5%. LITERATUUR Tegelijkertijd werd de ooi in kwestie echogra­
fisch onderzocht gezien zowel in de humane als 
veterinaire geneeskunde gevallen van superfetatie 
beschreven worden ten gevolge van een afwijkende 
anatomie van het voortplantingsstelsel. Na echogra­ Berry, D., McHugh, N., O’Brien, A., Camplon, F., (2020). Heteropaternal superfecundation in sheep. Research 15 
(2), 22-23. Berry, D., McHugh, N., O’Brien, A., Camplon, F., (2020). Heteropaternal superfecundation in sheep. Research 15 
(2), 22-23. Egberts, J., Fontyne, P., (1977). Superfoetation following Egberts, J., Fontyne, P., (1977). Superfoetation following Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift, 2024, 93 53 perfetation in uterus pseudo didelphys: an unreported 
event. Archives of Gynecology & Obstetrics 268, 243-
244. artificial insemination in an ewe. Tijdschrift voor Dierge­
neeskunde 15, 1312-1314. artificial insemination in an ewe. Tijdschrift voor Dierge­
neeskunde 15, 1312-1314. Lariviere, S., (1999). Mammalian species: Mustela vison. American Society of Mammalogists 608, 1-9. Slamečka, J., ŠEbová, K., (1991). Reproductive parameters 
of brown hare kept in captivity. In: XXth Congress of the 
International Union of Game Biologist, 618-627. Matter, H., (1965). A case of superfetation in the karakul 
sheep. Berliner Münchener Tierärztliche Wochenschrift 
78, 469-470. f
g
Smith, A., (1927). Superfoetation - Further cases in pigs 
and sheep. Journal of Anatomy 62, 100-104. Paplinska, J., Moyle, R., Temple-Smith, P., Renfree, M., 
(2006). Reproduction in female swamp wallabies. Repro­
duction, Fertility & Development 18, 735-743. Yamaguchi, N., Dugdale, H., Macdonald, D., (2006). Fe­
male receptivity, embryonic diapause, and superfetation 
in the European badger: implications for the reproductive 
tactics of males and females. Quarterly Reviews of Bio­
logy 81, 33-48. Rao, K., Rao, E., Sivaiah, K., (1987). Superfetation in a 
non-descript buffalo heifer. Indian Veterinary Journal 
64, 798. Renfree, M., Shaw, G., (2000). Diapause. Annual Review of 
Physiology 62, 353-375. Drs. Manon Dewulf en drs. Maya Meesters
Vakgroep Interne Geneeskunde, Voortplanting en 
Populatiegeneeskunde, Faculteit Diergeneeskunde, 
Universiteit Gent, Salisburylaan 133,
B-9820 Merelbeke Drs. Manon Dewulf en drs. Maya Meesters
Vakgroep Interne Geneeskunde, Voortplanting en 
Populatiegeneeskunde, Faculteit Diergeneeskunde, 
Universiteit Gent, Salisburylaan 133,
B-9820 Merelbeke Drs. Manon Dewulf en drs. Maya Meesters
Vakgroep Interne Geneeskunde, Voortplanting en 
Populatiegeneeskunde, Faculteit Diergeneeskunde, 
Universiteit Gent Salisburylaan 133 Roellig, K., Menzies, B., Hildebrandt, T., Goeritz, F., 
(2011). The concept of superfetation: a critical review on 
a ‘myth’ in mammalian reproduction. Biological Reviews 
86 (1), 77-95. Singhal, S., Agarwal, U., Sharma, D., Sen, J., (2003). Su­ Oproep Vragen uit de dierenartsenpraktijk De vraag- en antwoordrubriek behandelt reeds lang probleem- en vraagstellingen 
waarmee de dierenarts-practicus te maken krijgt. Het is een graag gelezen rubriek en om 
haar succes staande te houden, zijn wij immer op zoek naar vragen die oprijzen tijdens 
de praktijk. Indien u met een dergelijk probleem of vraag geconfronteerd werd/wordt, dan kunt u 
ze te allen tijde doorsturen naar nadia.eeckhout@ugent.be Ze worden door een expert 
(Faculteit Diergeneeskunde of elders) van een deskundig antwoord voorzien dat samen 
met de vraag in het tijdschrift gepubliceerd wordt.