Verslag aan den Koning van de bevindingen en handelingen van het Geneeskundig Staatstoezigt in het jaar ..., 1879, 01-01-1879 
VERSLAG AAN DEN 15 HET JAAR 1879. VAN WEELDEN EN MINGELEN KN HUNNE CORRESPONDENTEN. 1880. Aan den Koning. Het verslag van de bevindingen en handelingen van het geneeskundig Staatstoezigt in 1879 wordt Uwer Majesteit hierbij eerbiedig aangeboden, ter voldoening aan art. 8 der wet van 1 Junij 1865 ( Staatsblad n°. 58). GENEESKUNDIG STAATSTOEZIGT. § 1. GENEESKUNDIGE AMBTENAKEN EN HADEN. Bij Koninklijk besluit van 8 Februarij 1879, n°. 4, is aan dr. G. P. van Tienhoven op Geneeskundige zijn verzoek eervol ontslag verleend als adjunct-inspecteur voor het geneeskundig Staats- aml)tenaren - toezigt in Gelderland en Utrecht. Bij Koninklijk besluit van 7 Augustus 1879, n°. 12, is dr. J. P. Dozy benoemd tot inspecteur voor het geneeskundig Staatstoezigt in Zeeland, met toekenning van eervol ontslag als adjunct-inspecteur voor het geneeskundig Staatstoezigt in Noordbrabant en Limburg. Ten gevolge van deze benoeming is met ingang van 1 September 1879 de ministeriële beschikking van 27 December 1878, waarbij de waarneming dier betrekking tijdelijk aan dr. B. Carsten, adjunct-iuspecteur voor het geneeskundig Staatstoezigt in Zuidholland, opgedragen was, ingetrokken. Bij Koninklijk besluit van 6 September 1879, n°. 20, werd dr. A. E. Post, officier van gezondheid 1ste klasse, tot adjunct-inspecteur voor het geneeskundig Staatstoezigt in Gelderland en Utrecht en W. P. Ruysch, officier van gezondheid 2de klasse, tot adjunct inspecteur voor het geneeskundig Staatstoezigt in Koordbrabant en Limburg benoemd. Op 31 December 1878 trad, krachtens art. 25 der wet van 1 Junij 18G5 (Staatsblad n°. 58), Aftredingen benoeeen derde gedeelte der geneeskundige radeu af. Bij Koninklijk besluit van 13 December 1878, min fr V£m leden eQ n°. 47, werden, in de plaats der aftredenden, anderen benoemd, ten gevolge waarvan de §èn at X7 V gefeeskunraden op 1 Januarij 1879, behalve uit de inspecteurs, die volgens art. 10 der aangehaalde dige raden, wet voorzitters, en de adjunct-inspecteurs, die volgens art. 21 leden van den raad in hunnen kring zijn, waren zamengesteld als volgt: NOORDBRABANT EiV LIMBURG. Leden. Geneeskundigen. Dr. G. H. G. H. Leurs, te Roermond. Dr. P. R. van Mierlo , te Breda. Dr. B. J. Holster, te Klundert. F. B. G. Kieckens, heel-en vroedmeester, te Tilburg. Dr. J. P. H. van de Loo, te Venio. Dr. M. J. Godefroi, te 's Hertogenbosch. Dr. P. J. W. Bijnen, te Breda. Dr. J. Roosenburg, te 's Hertogenbosch. Dr. J. van Roosmalen, te Ravenstein, N. J. B. Landman, heel- en vroedmeester, te Helvoirt. Plaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. M. M. A. H. Sonnen, te Echt. Dr. E. A. P. van den Bogaert, te 's Hertogenbosch. Dr. H. P. van den Bergh , te Veghel. H. Z. Woltersom, gep. officier van gezondheid , te Maastricht. Dr. A. A. E. Goossens, te Venlo. Dr. J. H. A. Haffmans, te Roermond. Dr. J. J. Ackens, te Kerkrade. Apothekers. H. M. E. J. Steijns, te Helmond. J. B. F, van GLls, te Waalwijk. L. T. A. van der Grinten, te Venlo. P. J. Roersch, te Maastricht. Regtsgeleerde. Mr. M. A. van den Acker, te 's Hertogenbosch. Apothekers. J. Steijns, te Maastricht. F. A. Haan, te Roermond. A. F. A. Maassen, te Breda. W. P. A. ten Bosch, te 's Hertogenbosch. P. J. Kijii, te 's Hertogenbosch. Regtsgeleerde. Mr. J. H. E. Wijnans, te Maastricht. GELDERLAND EIV utrecht. Leden. Geneeskundigen. Dr. J. C. van Eeten, te Utrecht. Dr. L. C. van Goudoever, hoogleeraar te Utrecht. Dr. J. J. Homoet, te Arnhem. Dr. P. Mazirel, te Elburg. Dr. H. F. Thijssen, te Arnhem. Dr. C. D. L. Hanegraaff, te Arnhem. W. J. L. Yerbeek, heel- en vroedmeester te Wijk bij Duurstede. Dr. F. P. Küthe, te Tiel. Dr. J. B. Dompeling, te Utrecht. Dr. G. van Overbeek de Meijer, hoogleeraar te Utrecht. Scheikundigen. Dr. H. Wefers Bettink, kooglearaar te Utrecht. Dr. H. van de Stadt, te Arnhem. Apothekers. R. J. Opwijrda, te Arnhem. F. D. Fontein, te Utrecht. A. W. C. Pilgrim, te Arnhem. Regtsgeleerde. Mr. C. P. Henny, te Arnhem. Plaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. J. H. Coolhaas, te Amerongen. Dr. L. C. E. E. Fock, te Amersfoort. D. Gantvoort, heel- en vroedmeester te Neede. Dr. J. G. de Voogt, te Arnhem. Dr. A. H. van Andel, to Zutphen. Dr. H. W. van Rliijn, te Zutphen. Dr. D. de Bruyn, te Mijdrecht. Dr. E. D. Cartier van Dissel, te Lochem. Dr. Th. A. van Schermbeek, te Utrecht. Dr. C. J. van Duyl, te Nijmegen. Dr. P. A. van der Ketten, te Beek. P. A. Verouden, heel- en vroedmeester te Terborgh. Apothekers. W. C. Holm, te Zeist. W. Knoops, te Arnhem. G. L. Tjeenlc Willink, te Zutphen. J. H. van Harinxma, te Utrecht. Dr. F. C. E. van Emden, te Utrecht. Regtsgeleerde. Mr. W. R. Boer, te Utrecht. ZUIDIIOLL AND. lieden. Geneeskundigen. Dr. T. fl. Blom Coster, te 's Gravenhage. Dr. H. van Vollenhoven, te Rotterdam. Dr. J. Vroesom de Haan, te Rotterdam. Dr. J. C. G. Evers, oud-hoogleeraar, te 's Gravenhage. Dr. P. M. Mess, te Scheveningen. Dr. C. J. Snijders, te 's Gravesande. Dr. C. J. Yaillant, te Schiedam. W. A. G. Kapteyn, heel- en vroedmeester te Nieuwveen. Dr. J. N. Ramaer, te 's Gravenhage. J. Thorn Leeson, heel- en vroedmeester te Stad aan 't Haringvliet. Natuurkundige. Dr. J. Bosscha, hoogleeraar te Delft. Apothekers. G. W. Boot, te Gorinchem. G. J. Jacobson, oud-apotheker, te Schiedam. J. O. Th. Vigelius, te 's Gravenhage. \V. Robertson, te Rotterdam. Regtsgeleerde. Mr. J. G. Patijn, te 's Gravenhage. Plaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. H. Boursse Wils, te Leiden. Dr. F. J. I. Schmidt, te Rotterdam. Dr. J. A. Delhez, te Dordrecht. J. Broeksmit, heel- en vroedmeester te Zwijndrecht. Dr. P. J. A. H. Vermeulen , te Delft. Dr. F. J. Dupont., te Rotterdam. Apothekers. F. J. Moet, te 's Gravenhage. W. F. Robertson Azn., te Rotterdam. A. van Scherpenzeel, te Schoonhoven. J. A. J. van de Ven, te Dordrecht. J. C. Huysman, te Brielle. A. C. Cramer, oud-apotheker, te Rotterdam. W. A. L. Legebeke, te Rotterdam. Regtsjeleerde. Mr. G. A. van Hamel, te 's Gravenhage. NOORDHOLLAND. I.eden. Geneeskundigen. Dr. A. van der Boon, te Zaandam. Dr. A. II. Israëls, te Amsterdam. G. C. van Balen Blanken, heel- en vroedmeester, te Sybecarspel. Dr. A. H. J. de Bordes, te Hoorn. Plaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. C. B. Tilanus, hoogleeraar, te Amsterdam. Dr. J. F. van Hengel, te Hilversum. P. van Vollenhoven , heel- en vroedmeester, te Amsterdam. Dr. P. van Reysen, te Haarlem. Dr. C. J. de Lange, te Alkmaar. P. H. Vorstman, heel- en vroedmeester, te Amsterdam. Dr. C. E. Heynsius, te Amsterdam. Dr. E. H. G. Thijssen, te Amsterdam. Dr. J. Zeeman, te Amsterdam. Apothekers. J. Polak , te Amsterdam. P. Kruysse, te Amsterdam. W. Stoeder, hoogleeraar, te Amsterdam. A. Stellingwerf, oud-apotheker, te Amsterdam. H. R. de Holl, te Texel. Regtsgeleerde. Mr. A. de Vries, te Amsterdam. Dr. L. Scheltema Beduin, te Amsterdam. J. Hanou, heel- en vroedmeester, te St. Maarten. Dr. J. Haremaker, te Helder. Dr. G. A. N. Allebé, te Amsterdam. Dr. J. van Geuns, te Amsterdam. Dr. W. J. F. Nuijens, te Westwoud. Dr. P. J. Holl man, te Edam. Scheikundige. Dr. J. W. Gunning, hoogleeraar, te Amsterdam. Apothekers. J. Venster, te Helder. J. Swens , oud-apotheker , te Haarlem. G. J. Hoolwerff, te Hoorn. J. C. Kruseman, te Haarlem. C. W. Bruinvis, te Alkmaar. A. H. Wal ter, te Amsterdam. D. Pas, oud-apotheker, te Amsterdam. Regtsgeleerde. Mr. A. van Eijk Bijleveld, te Amsterdam. ZEELAND. Leden. Geneeskundigen. Dr. IJ. Keijzer, te Middelburg. Dr. S. Dobbelaar de Wind, te Middelburg. Dr. N. J. F. Verschoor, te Goes. Dr. J. C. de Man, te Middelburg. A. Walraven , heel- en vroedmeester, te Nieuwen St. Joosland. Dr. Q. J. M. Janssen, te Wissekerke. J. de Visser, heel- en vroedmeester, te Sta> venisse. Th. F. Martin , heel- en vroedmeester, te Hulst. Plaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. J. Hazenberg, te Vlissingen. Dr. H. Goemans Jr., te Zierikzee. Dr. J. E., Callenfels, te Hulst. Dr. J. P. Berdenis van Berlekom, te Middelburg. Dr. J. M. Boom, te Tholen. Dr. J. Koster de Bruyne, te Zierikzee. Scheikundigen. Dr. J. J. Couvée, te Middelburg. Apothekers. P. M. de Ligny, te Middelburg-. W. P. V. Hennequin, te Sluis. G. A. de Looze, te Zierikzee. Regtsgeleerde. Mr. J. Snijder, te Yeere. Apothekers. J. Adam, te Goes. S. G. Nauta van der Grijp, te Zierikzee. J. J. van der Harst Lzn., te Middelburg. Regtsgeleerde. Mr. A. P. Snouck Hurgronje, te Middelburg. FRIESLAND GRONINGEN. Leden. Geneeskundigen. Dr. T. Haakma Tresling, te Winschoten. L. Brunsveld van Huiten, heel- en vroedmeester te Loppersum. Dr. B. Bokma de Boer, te Holwerd. Dr. R. J. Teilegen, te Groningen. Dr. A. H. Swaagman, te Groningen. Dr. E. D. H. Schutter, te Aduard. Dr. J. Baart de la Faille, te Groningen. Dr. A. G. Meder, te Noordhorn. Th. Beekhuis, heel-en vroed meester, te Wirdum. Scheikundige. Dr. B. Yerwer, te Sneek. Dr. B. Yerwer, te Sneek. Apothekers. J. Post, te Groningen. J. J. Bruinsma te Leeuwarden. C. H. van Ankum, te Groningen. K. Canter Visscher, te Bolsward. G. Haima van de Wal, te Franeker. Regtsgeleerde. Mr. W. Modderman, hoogleeraar te ningen. GroPlaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. H. Tobbe, te Heerenveen. Dr. S. J. van Roijen, te Yeendam. Dr. N. Lobry de Bruyn, te Leeuwarden. Dr. M. Adriani Engels, te Midwolde. Dr. W. H. Idzerda, te Akkrum. Dr. J. M. Bom, te Groningen. Dr. J. M. Busch Adriani, te Zuidbroek. Dr. J. Baart de la Faille, te Leeuwarden. Dr. S. K. de Waard, te Grijpskerk. Dr. D. Huizinga, hoogleeraar te Groningen. Dr. D. de Yries Reilingh, te Groningen. Dr. L. Trip, te Delfzijl. D. S. Sr. Coronel, te Leeuwarden. Dr. W. M. H. Sanger, hoogleeraar te Groningen. J. Menno Huizinga, arts te Harlingen. Apothekers. A. H. Stheeman, te Winschoten. H. Bennema, te Groningen. J. Posthuma, te Dragten. E. Bloembergen , te Leeuwarden. Regtsgeleerde. Mr. J. C. Meijer, te Leeuwarden. OVERIJSSEL EN DRENTHE. Leden. Geneeskundigen. Dr. J. H. Damman de Wit, te Gieten. Dr. E. E. C. van Lennep, te Deventer. A. A. H. Hamer, heel- en vroedmeester te Ommerschans. Dr. F. K. Amshofï, te Hoogeveen. Dr. H. Hazewinkel, te Borger. Dr. J. A. van Ketwich Verschuur, te Deventer. R. Brouwer, heel-en vroedmeester, te Nieuwleusen. Dr. J. Huber, te Kampen. Dr. E. J. C. Stoffels, te Meppel. Dr. S. P, Kros, te Zwolle. Apothekers. E. Post Stheeman, te Meppel. W. G. Top Jzn., te Kampen. Regtsgeleerde. Mr. J. D. van Ketwich Verschuur, te Zwolle. Plaatsvervangende leden. Geneeskundigen. Dr. J. Heppener, te Dwingelo. Dr. C. P. ter Kuile, te Enschede. Dr. A. H. Schoemaker, te Ambt Almelo. Dr. J. Reicher, te Kampen. J. Coster, heel- en vroedmeester, te de Wijk. D. Melant Langeveld, heel- en vroedmeester te Genemuiden. Dr. A. A. Middendorp, te Ommen. Dr. D. Cohen, te Assen. Dr. H. G. Hesselink, te Stad Almelo. Dr. J. E. T. Schaepman, te Zwolle. Apothekers. R. Meulenhoff, te Zwolle. A. S. van de Moer, te Deventer. P. Brouwer Rzn., oud-apotheker te Deventer. F. A. Gosselaar, te Assen. Regtsgeleerde. Mr. L. Oldenhuis Gratama, te Assen. Veranderingen in In den loop van het jaar hadden de volgende veranderingen plaats in het personeel der het personeel der ge- geneeskundige raden. neeskundige raden. Noordlralant en Limburg. Aan dr. J. J. Ackens werd op zijn verzoek eervol ontslag verleend als plaatsvervangend lid van den geneeskundigen raad. Gelderland en Utrecht. Dr. L. C. E. E. Fock te Amersfoort werd op zijn verzoek eervol ontslagen als plaatsvervangend lid van den geneeskundigen raad en vervangen door dr. G. H. de Feijfer te de Bilt. De heer W. Knoops, apotheker te Arnhem, is overleden. Noordholland. Mr. A. de Vries te Amsterdam en de heer D. Pas, oud-apotheker te Amsterdam, zijn overleden. In de plaats van eerstgenoemde werd mr. C. M. J. Willeumier te Amsterdam benoemd. Leeuzcarden en Groningen. Dr. J. M. Busch Adriani te Zuidbroek, dr. D. de Vries Reilingh te Groningen en de heer J. Post, apotheker te Groningen, zijn overleden. Overijssel en Drenthe. De heer A. A. H. Hamer, heel- en vroedmeester te Ommerschans, is overleden. Dr. H. G. Hesselink te Stad Almelo werd op zijn verzoek eervol ontslagen. In hunne plaats werden benoemd dr. G. W. van Riemsdijk te Stad Hardenberg en dr. C. van der Boon te Meppel. Bij ministeriële beschikking van 19 December 1878 werden de secretarissen bij de genees- Herbenoeming van kundige raden voor 1879 herbenoemd. genlSd^adet § 2. Bijeenkomst van de geneeskundige inspecteurs. De gewone jaarlijksche bijeenkomst van de geneeskundige inspecteurs, waaraan voor het grootste gedeelte ook de adj unct-inspecteurs deelnamen, had plaats in het midden van October. Hoofdzakelijk werden daarin de volgende punten behandeld: Omtrent het examen van apothekersbediende volgens de wet van 25 December 1878 Examen van apo(Staatsllad n°. 222) en het Koninklijk besluit van 12 Februarij 1879 ( Staatsblad n°. 36) g^de Ve" van °25 werd besloten in het regulatief voor deze examens de navolgende punten op te nemen: December 1878 (Stbl. het lezen van foutieve recepten; de kennis van de eenvoudigste natuurkundige werktuigen, n ' ~~ 2> ' die de apothekersbediende gebruikt, zoo als thermometer, areometer, meet- en weegwerktuigen ; en de maximaal-dosis van de belangrijkste vergiften. De missive van den Minister van Binnenlandsche Zaken van 19 Augustus 1879 over Granuieuze ooggranuleuze oogontsteking onder de adspiranten voor de militaire academie te Breda gaf ontstekin 8'tot eene uitvoerige bespreking van dit onderwerp aanleiding. Een naauwkeurig onderzoek werd niet alleen wenschelijk geacht op de scholen, waarin bovenvermelde adspiranten onderwijs hadden ontvangen, maar ook op de scholen , alwaar de adspiranten naar eene plaatsing als adelborst bij de Marine onderwijs hadden ontvangen. De vergadering besloot den Minister in bedenking te geven, dergelijke opgaven als van den Minister van Oorlog waren ontvangen, ook van den Minister van Marine te verzoeken en dan een onderzoek op de aangewezen scholen door erkende ophthalmologen in vereeniging met de geneeskundige inspecteurs te doen plaats hebben. Hierbij moest dan tevens herinnerd worden aan het vroeger van deze vergadering uitgegane voorstel omtrent de aanstelling van één ophthalmoloog van Regeringswege, voor het onderzoek van spoorwegbeambten en stuurlieden op kleurenblindheid. (Zie Handelingen IV, bladz. 308 en 495.) Het kunstmatig, somtijds met aniline-kleurstoffen, kleuren van suiker in Frankrijk, ten Gekleurde suiker, einde daarop bij den invoer in Nederland eene lagere belasting te doen toepassen, werd niet als zeer gevaarlijk beschouwd, omdat de gebruikers juist door de kleur vooraf gewaarschuwd werden. De vergadering meende evenwel het oog op deze vervalsching te moeten houden en na te moeten gaan of zich nadeelige gevolgen voordeden. In tegenwoordigheid van den Minister van Binnenlandsche Zaken werd de kwestie be- Toezigt op de protreffende het toezigt op de prostitutie uitvoerig besproken. stitutie. Eenparig was de vergadering van oordeel, dat maatregelen tegen verbreiding van sypliilis, door sanitair toezigt op de geprostitueerden, behooren genomen te worden. Ter voorbereiding van de beantwoording der vraag iu hoeverre wettelijke bepalingen noodig waren en wat aan plaatselijke reglementen moest worden overgelaten, werd eene commissie benoemd. Op het misbruik werd gewezen, dat door vele personen van sommige sterk werkende Verkoop van vergriften. geneesmiddelen, vooral van narcotica, in den vorm van slaapmiddel (sirop de Follet, morphine, chloralbydraat) gemaakt wordt. Men meende, dat bij toepassing van artt. 13 en 14 der wet op de artsenijbereidkunst, bij de aflevering van dergelijke middelen anders dan bij recept, het misbruik dikwijls zou worden voorkomen. liddeien" 10 genees ' Naar aanleiding van maatregelen, door den geneeskundigen raad voor Gelderland en Utrecht genomen, om het verkoopen van zoogenaamde » geheime geneesmiddelen " tegen te gaan , werd dit onderwerp nogmaals behandeld. Zij, die zich enkel aan de letter der wet houden, meenden den verkoop te moeten vervolgen , niettegenstaande de wet (art. 6) eigenlijk wel het voorhanden zijn dier middelen in apotheken, maar niet den verkoop verbiedt. Zij, die daarentegen op de bedoeling van den wetgever letten en bedenken, dat de Tweede Kamer der Staten-Generaal den verkoop dier -middelen bepaaldelijk heeft willen vrij laten, zien bezwaar in de vervolgingen, omdat deze noch door de wet gewild , noch in het belang van het publiek (dat zeer duidelijk het verkrijgbaar zijn dier middelen verlangt) noodzakelijk zijn. Aan eenc commissie werd opgedragen om na te gaan, in hoe verre eene wettelijke regeling raadzaam moest geacht worden. Drinkwater. Met toezending van een » discours" gehouden door den heer J. G. Jager, notaris te Amsterdam, als vice-president van eene Association internationale pour Veau potable , op 11 September 1879 te Amsterdam, was door den Minister van Binnenlandsche Zaken de vraag gedaan, of dit stuk voor de Regering of voor het geneeskundig Staatstoezigt aanleiding kon zijn tot handelingen of onderzoekingen betreffende het daarin behandelde onderwerp. Hierover werd door dr. Egeling, die in 1866 lid van de » drinkwatercommissie" was geweest, praeadvies uitgebragt. Hij herinnerde, dat in de vergaderingen der geneeskundige inspecteurs de kwestie van de zorg voor drinkwater meermalen ter tafel kwam. In de vergadering van 23 October 1868 werd het eerst door hem het denkbeeld van tusschenkomst van Staatswege langs wettelijken weg ter sprake gebragt. De meerderheid der vergadering meende toen, dat men , alvorens omtrent dergelijk beginsel een besluit te nemen, het verslag der » drinkwatercommissie" (dat weldra werd te gemoet gezien) moest afwachten (Handelingen II, 157). In de volgende vergadering, gehouden in Mei 1869, werd, nadat dit verslag was verschenen , deze zaak weder aan de orde gebragt en besloten de conclusiën van de drinkwatercommissie bij den Minister te ondersteunen. (Handelingen II, 224, 253). Toen hierop door den Minister van Binnenlandsche Zaken, mr. C. Fock, bij missive van 31 Augustus 1869, n°. 212, geantwoord was, dat voorbereiding eener wet, regelende het toezigt op drinkwater en waterleidingen vooralsnog niet in zijne bedoeling lag, besloot de inspecteursvergadering in October 1869 dit onderwerp aan de aanstaande vergaderingen der geneeskundige raden te behandelen, opdat in iederen raad eene commissie zou worden benoemd om daaromtrent verslag uit te brengen. Dien ten gevolge werd de zaak in alle geneeskundige raden behandeld; in de meesten vond het denkbeeld van wettelijk toezigt bijval, terwijl sommigen regtstreeks aan den Minister hunne instemming met de voorstellen der drinkwatercommissie betuigden. (Zie Verzameling van Stukken: Noordbrabant en Limburg 1870, bladz. 158; Gelderland en Utrecht 1869, bladz. 293; Zuidholland 1869,bladz. 325, en 1870, bladz. 230 en238; Noordholland 1869, bladz. 71, en 1870, bladz. 232; Friesland en Groningen 1869, bladz. 285, en 1870, bladz. 128; Overijssel en Drenthe 1869, bladz. 251, en 1870, bladz. 106 en 338; Zeeland 1869, bladz. 223, en 1870, bladz. 83.) Uit dit alles blijkt duidelijk, dat het geheele geneeskundig Staatstoezigt en de inspecteurs wel in de eerste plaats reeds voor langen tijd van het belang dezer zaak doordrongen zijn geweest en niet hebben nagelaten de aandacht van de Begering daarop te vestigen, met aanwijzing van de rigting, waarin deze zou kunnen werkzaam zijn. En wat nu de rede van den heer Jager, ons thans door den Minister toegezonden, betreft, zoo vervolgt dr. Egeling in zijn preadvies: deze geeft slechts een kort overzigt van hetgeen in verschillende landen in den laatsten tijd ten aanzien van de zorg voor drinkwater werd verrigt; zij bevat niets, wat voor de Regering bijzonder belangrijk of nieuw is, en wat de inspecteurs tot eenige handeling zou kunnen leiden; doch zij kan voor ons eene aanleiding zijn om den Minister, die baar aan ons toezond, te wijzen op hetgeen vroeger èn door de drinkwatercommissie èn door de geneeskundige inspecteurs èn door de geneeskundige raden in het belang dezer zaak is gedaan, en dit stelt bij aan de vergadering voor. Ten slotte meent hij hier te moeten bijvoegen, dat het hem, en naar hem bleek ook anderen, niet regt duidelijk is geworden, wat eigenlijk die » Association internationale $our Veau potalle " wil en zijn moet. Hij begrijpt niet, wat het internationale karakter van dergelijke vereeniging beteekent, welk nut in dit internationale liggen kan. De natiën kunnen elkander toch niet onderling aan beter drinkwater helpen. Als een aantal gemeenten in Nederland beter drinkwater behoeven , zijn zij niet gebaat, al is er e^ne vereeniging , die in verschillende landen leden heeft. Zoover hij zien kan, zouden hoogstens aangrenzende landen elkander somtijds van nut kunnen zijn , in dien zin, dat het eene land de verontreiniging belette van eene rivier, waaruit eene naburige, lager wonende natie drinkwater ontleent. Na dit preadvies besloot de vergadering: 1°. den Minister te antwoorden, zoo als door dr. Egeling werd voorgesteld ; en 2°. eene commissie te benoemen, om zich met de kwestie van het drinkwater bezig te houden. De uitkomsten , verkregen met het uit Australië ontvangen zaad van verschillende soorten Eucalyptus, van Eucalyptus, werden medegedeeld. Het algemeen resultaat was, dat de zaden goed opkwamen'en de jonge plantjes er goed uitzagen. Sommigen echter, zooals te Kampen, lieten te wenschen over. Uit verschillende mededeelingen bleek, dat bij verschillende kweekers planten, die in bet voorjaar van 1878 buiten waren gezet en die men als proef in den winter 1878—1879 niet had binnen gebragt, bezweken, zoodra er vorst kwam. Als het oordeel van onderscheidene deskundigen werd medegedeeld, dat men welligt door het kweeken van een groot aantal planten van de soorten , die het best tegen ons klimaat bestand zijn, eenige hier groeijende planten kan verkrijgen , maar dat men nimmer in het acclimateren zal slagen, omdat zij hier niet bloeijen en fructificeren zullen. Ook werd de opmerking gemaakt, dat men niet enkel op de koude maar ook op den aard van den bodem moest letten, daar de plant bijv. in brakken grond niet en in een mengsel van heide- en boschgrond het best groeit. Alleen het verplaatsen met de omringende aarde slaagde soms bij goede exemplaren naar wensch. Behalve het hier medegedeelde, werden ook nog de navolgende onderwerpen besproken: Verschillende onde parelziekte bij het rundvee; het itereren van recepten; de verspreiding vau geneeskun- Verwerpen. dige hulp; de doodschouw; de stedelijke heelmeester als doodschouwer; de desinfectie ' f de desinfectie bij mazelen; art. 8 der epidemiewet; het sluiten van scholen bij mazelen; een afzonderingslokaal in krankzinnigengestichten; de zeeschepenwet; de topographie van Friesland en Limburg; art. 20 der epidemiewet; het plaatsen van het kenmerk bij besmettelijke ziekten ook aan ziekenhuizen; de verbandkisten; de maatregelen tegen dronkenschap ; en de vereenigbaarheid van de betrekkingen van apotheker en tandmeester. § 3. VERGADERINGEN VAN DE GENEESKUNDIGE RADEN. De geneeskundige raden hebben allen twee vergaderingen gehouden. Daarin werden hoofdzakelijk de volgende punten behandeld. Hoordbra&ant en Limburg. Animale vaccinatie commissie, in de najaarsvergadering benoemd, om te onderzoeken of in of nabij 's Hertogenbosch, gedurende de zomermaanden , een pare vaccinogène zou kunnen opgerigt worden , bragt verslag uit. Na de redenen te hebben aangehaald, waarom animale vaccine boven de gehumaniseerde de voorkeur verdient, en er op te hebben gewezen, dat zij het verkieslijk acht, dat er gedurende het geheele jaar gelegenheid bestaat om animale vaccine te kunnen verkrijgen, meent zij toch, met het oog op de finantiele kwestie, de eischen vooreerst niet te hoog te mogen stellen en zich tot de zomermaanden (Mei tot November) te moeten bepalen. De betrekkelijk groote kosten, verbonden aan het oprigten en het in stand houden van een pare vaccinogène, acht zij intusschen als geen overwegend bezwaar, daar zij vertrouwt, dat bij eene zaak van zoo algemeen belang, het Rijk , de provincie en de gemeente, waarin de inrigting zal worden gevestigd, zich aan de finantiele ondersteuning niet zullen onttrekken. is een stedelijk Op de vraag of een stedelijk heelmeester bevoegd is den dooischouw volgens art. 4 der heelmeester bevoegd wet van 10 April 1869 ( Staatsblad n°. 65) te verrigten, bleken de gevoelens van de twee d°en h doodschouw? an regtsgeleerde leden zoo uiteenloopend, dat de raad meende voorloopig geeneeindbeslissing te moeten nemen. Door mr. van den Acker werd de vraag bevestigend beantwoord op grond, dat in de artt. 1 en 21 der wetten van 1 Junij 1865 (Staatsblad n°. 59 en 60) de heelkundige beschouwd wordt de geneeskunst uit te oefenen. In de bepalingen van art. 5 en 7 der wet van 1 Junij 1865 (Staatsblad n°. 60) moesten dus ook de heelmeester worden begrepen, te meer zij wegens den aard hunner bevoegdheid en wegens den omvang van hun examen in staat moesten geacht worden, de oorzaak van het overlijden te kunnen constateren. Mr. "VVijnans daarentegen oordeelde, dat de stedelijke heelmeester volgens art. 21 lit. d, der wet van 1 Junij 1865 (Staatsblad n°. 59) slechts alleen heelkundige bijstand magverleenen. Volgens de geneeskundige wetten van 1 Junij 1865 zijn alleen zij bevoegd tot het uitoefenen der geneeskunst, die, door het afleggen van een examen, den graad van genees-, heel- en verloskunde hebben verkregen. Die wetten berusten op eenheid van stand in afwijking van de vroegere wetgeving, zoodat hij alleen geneeskundige is, die de geneeskunst in haren geheelen omvang mag uitoefenen. Daar nu de wet van 10 April 1869 [Staatsblad n°. 65) van latere dagteekening is, mag het woord » geneeskundige", genoemd in alin. 4 van art. 4 dier wet, elechts betrekking hebben op hem, die volgens de wetten van 1 Junij 1865 (Staatsblad n°. 59 en 60) de bevoegdheid bezit de geneeskunst te mogen uitoefenen. De raad besloot zich tot den Minister van Binnenlandsche Zaken te wenden met het Toezigt op de proverzoek , om, uit een sanitair oogpunt, het toezigt op de prostitutie bij de wet te regelen. Het feit, dat in de laatste tien jaren het aantal levenloos aangegevenen in Noordbrabant Levenloos aaagein verhouding tot het aantal geboorten meer dan in andere provinciën toeneemt, en het s evenen ' getal levenloos aangegevenen op plaatsen, waar verloskundige hulp ontbreekt, ongeveer het dubbele bedraagt van het cijfer der gemeenten, waar die hulp aanwezig is, gaf aanleiding tot de vraag of die ongunstige verhouding een gevolg kan zijn van het gemis van. verloskundige hulp. De wenschelijkheid werd betoogd, dat in 't vervolg bij elke aangifte van geboorte of van een levenloos aangegevene werd gevraagd, wie de verloskundige hulp verleend had. De uitkomst hiervan zou dan op de maandelijksche sterftelijst (staat G.) in de kolom aanmerkingen vermeld kunnen worden, terwijl achter het op dien staat voorkomende nommer van de levenloos aangegevenen eene eenvoudige aanteekening kon worden gevoegd. Men besloot tot den Commissaris des Konings het verzoek te rigten, om de gemeentebesturen uit te noodigen bovengenoemde maatregel te willen gelasten. Het gerucht, dat te 's Hertogenbosch weldra de lijken vóór het ter aarde bestellen in de Het brengen van Roomsch Katholijke kerken zouden worden gebragt, gaf aanleiding tot de vraag aan den ll -i ken in kerken - voorzitter of hij van dat voornemen kennis droeg. In ontkennenden zin werd hierop geantwoord met bijvoeging, dat, ofschoon hij met het oog op de voorschriften der hygieine tegenstander van zulk een maatregel is, hij evenwel niet onvoorwaardelijk bezwaar in het plaatsen van sommige lijken in de kerken ziet. Na eenige discussie verklaarde de vergadering zich tegen dien maatregel en besloot zij de behandeling hiervan aan den zorg van den inspecteur over te laten. Het op de vergadering uitgebragt verslag van de commissie, belast met het vaststellen van een schetsleiddraad voor het bouwen van arbeiderswoningen, gaf aanleiding tot opmerkingen van verschillenden aard. Het bezwaar in het stellen van algemeene bepalingen bij het verschil van plaatselijke toestanden werd algemeen erkend, zoodat besloten werd vooreerst geen leiddraad vast te stellen. A rbeiders won ingen. De in 1874 opgemaakte prijslijst van geneesmiddelen voor de armenpraktijk werd herzien. Prijslijst van geneesmiddelen. Gelderland en Utrecht. Op grond van de ligging der Israëlitische begraafplaats te Nijmegen, in verband met Israëlitische bede te verwachten uitbreiding dier gemeente door de slechting der vestingwerken, was ff raat i llaats te N 'jdoor het geneeskundig Staatstoezigt tot sluiting van die begraafplaats geadviseerd. Gedeputeerde Staten volgden evenwel dat advies niet op, omdat de schadelijkheid van die begraafplaats niet was bewezen , — eene voorwaarde, die door den Raad van State gevorderd wordt, om , naar aanleiding van art. 45 der begrafeniswet, eene begraafplaats te kunnen sluiten. Over deze kwestie werd door het regtsgeleerd lid in het midden gebjagt, dat het kwaad meer als gevolg van de wet dan van hare toepassing moest beschouwd worden. Aangezien in art. 16 der begrafeniswet de begraafplaatsen, op minder dan 50 M. van eene bebouwde kom gelegen, schadelijk voor de gezondheid worden geacht, zoo had men ook bij de verdere artikels dier wet aan dat beginsel getrouw moeten blijven. In de artt. 45 en 46 had men , om consequent te blijven , de sluiting- van alle reeds bestaande begraafplaatsen , gelegen op minder dan 50 M. van eene bebouwde kom, moeten bevelen, tenzij onschadelijkheid voor de volksgezondheid duidelijk kon aangetoond worden. In plaats daarvan, heeft men echter alle oude begraafplaatsen, zoo ze maar op 35 M. van eene bebouwde kom gelegen zijn en overigens aan de vereischten der wet voldoen, gehandhaafd en zelfs die oude begraafplaatsen, welke op nog korteren afstand van eene bebouwde kom liggen, dan alleen willen laten sluiten, zoo zij voor de volksgezondheid schadelijk zijn. Hierdoor heeft men het blijven bestaan van alle oude begraafplaatsen, hoe digt ook bij eene bebouwde kom gelegen, verzekerd, indien slechts niet het bewijs van hare schadelijkheid voor de volksgezondheid geleverd wordt; en dit bewijs zal zeer zeker in de meeste gevallen, in tegenstelling met het bewijs van onschadelijkheid, bijna niet te leveren zijn. Na verdere discussie besloot de raad den Minister op het verkeerde der bepalingen in de artt. 45 en 46 opmerkzaam te maken, met verzoek, deze gewigtige zaak in ernstige overweging te willen nemen. 3?ebris puerperalis. Naar aanleiding eener epidemie van febris puerperalis, die zich in eene gemeente van de provincie Utrecht had voorgedaan , werd het betreurd , dat er geene wettelijke voorschriften (zooals te Zurich) bestonden, om den geneesheer, in wiens praktijk gevallen van kraamvrouwenkoorts voorkomen , het voortzetten zijner verloskundige praktijk tijdelijk te beletten. Met het oog op de welwillendheid, die men van de geneeskundigen verwachten kon, werd besloten eene circulaire tot hen te rigten, met het verzoek, om de verloskundige praktijk onmiddellijk gedurende vier weken te staken, wanneer zich daarin één geval van febris puerperalis mogt hebben voorgedaan. Verkoop van ge- Door de commissie uit den raad, belast met het toezigt  en geneesmiddelen, werd verslag uitgebragt over de pogingen door haar gedaan, om den verkoop van die middelen door winkeliers en droogisten te beletten en bij de apothekers te beperken. Naar aanleiding hiervan werd besloten, om de medewerking van de overige geneeskundige raden in te roepen , opdat ook van dien kant maatregelen daartegen zouden genomen worden. .Art. 6 der wet van In hoeverre zijn, volgens art. 6 der wet van 1 Junij 1865 {Staatsblad n°. 60) , degeneesio 'eo)'^ 18 °' ' St/l ' kundigen verpligt, om van ieder geval van dè volksgezondheid bedreigende ziekten aan den geneeskundigen ambtenaar kennis te geven ? Deze vraag was het gevolg van de mededeeling, dat de geneeskundigen te Nijmegen geene opgave van alle door hen waargenomen mazelengevallen aan den geneeskundigen 'ambtenaar hadden gedaan. De gevoelens omtrent dit punt bleken zeer uiteenloopend te zijn; enkele leden meenden, dat de geneeskundigen alleen van de eerste gevallen van besmettelijke ziekten (uitgezonderd pokken en cholera) aan den geneeskundigen ambtenaar behoorden kennis te geven; anderen daarentegen waren de meening toegedaan, dat de aangifte van alle gevallen moest geschieden. Na eene langdurige beraadslaging werd, met het oog op het praktische bezwaar voor de geneeskundigen, de wenschelykheid uitgedrukt, dat de wijze van aangifte in dien zin werd gewijzigd: dat de geneesheer het eerste geval zoowel aan den inspecteur als aan den burgemeester, de volgende gevallen alleen aan laatstgenoemde behoorde mede te deelen; en dat de burgemeester van alle gevallen aan den geneeskundigen ambtenaar behoorde kennis te geven. In dien geest werd besloten een voorstel bij de Regering in te dienen. Met het oog op de steeds toenemende verontreiniging van den bodem, de lucht en het Verontreiniging -water in middenpunten van bevolking werd besloten, om bij de Regering aan te dringen ^ a ° te ^ odem ' ' ucht en op het tot stand komen van eene wet, regelende het verzamelen en afvoeren van vuil. Aangezien het regulatief voor ontsmetting, vastgesteld bij Koninklijk besluit van 17 Koninklijk besluit April 1873 ( Staatsblad n°. 43), dat destijds aan de eischen, die men kon stellen, voldeed, fa 1 )" 1 ' s7 " daaraan thans niet meer volkomen beantwoordt, werd besloten zich tot den Minister te wenden, om eene wijziging van dit Koninklijk besluit te verzoeken. Het voorstel, om in het belang der volksgezondheid te spreken over de mogelijkheid om r t ^j^ ruik van ' s| "~ den verkoop van spiritualia aan beperkende bepalingen te onderwerpen, werd ingetrokken, daar door de Regering reeds stappen in dien geest verrigt waren. De vergadering besloot hare ingenomenheid met dit plan aan de Regering mede te deelen. Bovendien werden nog de navolgende punten behandeld, die niet direct tot eene beslissing Verschillende onder geleid hebben; de verpleging van lijders aan besmettelijke ziekten in gevangenissen; het werpen. verkoopen van zamengestelde middelen door droogisten; het bewaren van een duplikaat door den geneeskundigen inspecteur van eene lijst, bedoeld bij art. 9 alin. 4 der wet van 1 Junij 1865 (Staatsblad n°. 60); het onderzoek der begraafplaatsen en het begraven van gestorven en van uit nood geslagte runderen en varkens; het veelvuldig voorkomen van hydraemie te Neede in den zomer van 1879. Zuldliolland. De zeer ergerlijke toestand van de Zwanensloot te Rotterdam, waarop reeds meermalen Zwanensloot te de aandacht was gevestigd, kwam weder ter sprake. Rotterdam. Pogingen, om het gemeentebestuur van Rotterdam er toe te brengen een einde aan dien toestand te maken, stuiten steeds af op gemis aan zamenwerking tusschen de besturen van Rotterdam en Kralingen. Naar aanleiding van een beroep van een gemeentebestuur op de theoriën van den hoog- Schadelijkheid van leeraar in de botanie von Nfigeli te Munchen in zijn boek »Die niederen Pilze" enz., vuil - waarmede dat bestuur het niet toepassen van door den inspecteur aanbevolen maatregelen verdedigde, werden de beweringen van von Nageli in den geneeskundigen raad besproken, waarna de volgende motie met algemeene stemmen werd aangenomen: »De geneeskundige raad voor Zuidholland, overwegende den ong-unstigen invloed van het in 1877 verschenen geschrift van prof. C. von Nageli (Die niederen Pilzen in ihren Beziehungen zu den Infectionskrankheiten und der Gesundheitspflege) vindt in dat geschrift geen grond tot wijziging van zijne meening,- dat de verontreiniging van water en bodem met in ontbinding verkeerende stoffen van dierlijken oorsprong schadelijk is voor de gezondheid." Eene discussie, naar aanleiding van opmerkingen omtrent tegenwerkingen die door het Gemis van médegeneeskundig Staatstoezigt werden ondervonden, leidde tot de volgende motie, die bij ™° rl l ing , 1 door £ et £ e ~ l w VI i • i " neesKundio" Staatshoofdelijke stemming werd aangenomen. toezigt ondervonden. »De geneeskundige raad van Zuidholland, gehoord de mededeelingen betreffende de handelingen van het geneeskundig Staatstoezigt volgens art. 22 der wet van 1 Junij 1865 (.Staatsblad n°. 58), gedaan in zijne vergadering van 30 Julij 1879, heeft met leedwezen en bij vernieuwing opgemerkt, dat het geneeskundig Staatstoezigt zoowel van hooge als van vele lagere besturen weinig medewerking ondervindt." » De raad spreekt zijne overtuiging uit van de noodzakelijkheid, dat daarin verandering en verbetering kome, en besluit deze overtuiging aan den Minister van Binnenlandsche Zaken mede te deelen." Pharmacopoea. De commissie uit den raad, die voortdurend het cog houdt op wenschelijke wijzigingen en aanvullingen der Pharmacopoea bragt dit jaar haar vierde verslag uit. Het werd door den raad besproken. Itererenvanrecep- Het zoogenaamd »itereren " van recepten, het herhaaldelijk doen gereed maken vaneen voorschrift buiten weten van den geneeskundige die het voorschreef, waaruit niet zelden schadelijke gevolgen ontstonden, werd besproken met het oog op de vraag of het wenschelijk werd geacht om daartegen maatregelen te nemen, bijv. door de geneeskundigen te verzoeken, voorschriften, waarvan herhaling nadeelig zou kunnen zijn, met » ne iteretur" te kenmerken. Hoewel hec gevaar, dat uit het herhaald gebruik van sommige geneesmiddelen volgen kan, geenszins werd ontkend, zagen vele leden toch bezwaar in den ter spraak gebragten maatregel en meenden, dat men het publiek in dezen moest vrijlaten, ook om zich door onverstand en onvoorzigtigheid te benadeelen. Verkoop van <*e- Een brief van den geneeskundigen raad voor Gelderland en Utrecht omtrent maatregelen jiinme geneesmidde- ^egen den verkoop van zoogenaamde » geheime geneesmiddelen" gaf aanleiding tot eene uitvoerige discussie. In dezen brief werd de medewerking van de andere raden verzocht, om den verkoop van die middelen door winkeliers en droogisten tegen te gaan en dien door apothekers te beperken. Bij het bespreken van dit onderwerp werd in de eerste plaats gewezen op het verschil, dat er bestaat tusschen de werkelijk »geheime middelen" waarvan de zamenstelling niet bekend is en de zoogenaamde » geheime middelen" waarvan de zamenstelling wel bekend is. Tegen het gebruik van de eersten, die de minderheid uitmaken , zijn zeer gegronde bezwaren in te brengen, terwijl de laatsten , die slechts in wijze van bereiding en vorm van de ook in onze apotheken bereid wordende middelen verschillen , zich soms zeer gunstig onderscheiden. Twee van elkander zeer afwijkende gevoelens bleken in den raad te bestaan. Door de leden-apothekers en ook door enkele geneeskundigen werd met nadruk gewezen op het gevaar van het gebruik van niet of weinig bekende praeparaten, op de onzekerheid of hetgeen verkocht werd werkelijk was hetgeen het moest zijn, en op den veel te hoogen prijs van die middelen, in vergelijking met hetgeen voor dezelfde stoffen in onze apotheken werd berekeud. Zij meenden, dat men het 7erkoopen van die middelen moest beletten. Door andere leden werd daarentegen opgemerkt, dat het publiek zonder twijfel dergelijke middelen verlangt en zich die zal weten te verschaffen , ook al ging men den verkoop, meer dan nu het geval is, tegen, en zag men geen afdoenden grond voor de heftige bestrijding van die middelen, welke door sommigen wordt verlangd. Daarbij werd op den voorgrond gesteld, dat de wetgever van 1865 zonder twijfel den verkoop van die geneesmiddelen niet heeft willen belemmeren, veel minder beletten, zooals uit de geschiedenis der wet blijkt. Er was door den Minister in het ontwerp van wet betreffende de artsenij- bereidkunst eene bepaling opgenomen, volgens welke de bedoelde middelen onder zekere beperkende bepalingen en eenige waarborgen betreffende de zamenstelling zouden worden toegelaten. De Tweede Kamer verwierp echter dat artikel, omdat zij den verkoop wilde vrijlaten, doch zij vergat, dat art. 6 in zijne 2de alinea eene bepaling bevatte, waardoor het in de apotheek voorhanden hebben van sommige geneesmiddelen (van verkoopen wordt niet gesproken) kan gestraft worden. Deze bepaling in dien geest te gebruiken is dus eigenlijk tegen de bedoeling der wet, terwijl men bovendien met haar den verkoop dier middelen door anderen dan apothekers niet kan beletten. Dit is eerst mogelijk geworden door de ministeriële beschikking van 15 Julij 1872, volgens welke de bepaling der hoeveelheid, beneden welke sommige geneesmiddelen niet door anderen dan apothekers mogeu worden verkocht, ook geldt bij vermenging met andere middelen. Welk algemeen belang — werd gevraagd — eischt den door sommigen gevorderden oorlog tegen de geheimmiddelen ? Bestaat er niet veel kans, dat, wanneer men op wijziging der wet in den geest van verbod aandrong, men veeleer geheele vrijheid van verkoop zou verkrijgen? Door allen werd evenwel erkend, dat de wet, zoo als zij luidt, moet worden toegepast en derhalve sedert 1872 de verkoop van sommige geheimmiddelen door droogisten en andere winkeliers, door art. 30 der wet van 1 Junij 1865 ( Staatsblad n°. 61), en de ministeriële beschikking van dat jaar kan worden tegengegaan, zooals ook reeds in Zuidholland is geschied. De raad nam ten slotte met 11 tegen 6 stemmen het besluit aan, den geneeskundigen raad voor Gelderland en Utrecht het volgende te antwoorden: » De geneeskundige raad voor Zuidholland, gelezen hebbende den brief van den geneeskundigen raad voor Gelderland en Utrecht, wil gaarne medewerken tot het door dien raad gewenschte doel, voor zooveel betreft het tegengaan van den verkoop der geheime en patent-geneesmiddelen door winkeliers en droogisten. De raad is echter van meening, dat de wet van 1 Junij 1865 (Staatsblad n°. 61) niet toelaat, om hetzelfde in voldoende mate te doen ten aanzien der apothekers, en kan dus niet op zich nemen tegen deze op gelijke wijze te handelen. Noordholland. Op een verzoek van den arts L. A. Faber te Broek in Waterland aan Gedeputeerde Hulp-apotheek. Staten om eene hulp-apotheek in de gemeente Ransdorp te mogen oprigten , besloot de raad tot afwijzing van het verdoek te adviseren, op grond, dat de adressant, niet bevoegd tot het leveren van geneesmiddelen, die bevoegdheid voor andere plaatsen volgens art. 9 der wet van 1 Junij 1865 ( Staatsblad n°. 60) ook niet kan verkrijgen. Na eene breedvoerige beraadslaging over de wijze, waarop de visitatiën der apotheken Visitatie van apobehooren te geschieden, werd als slotsom dezer overwegingen aangenomen: theken. 1°. dat geene visitatiën zouden geschieden zonder dat de visiterende commissie voorzien was van een kistje met reagentia en daarbij behoorende meet- en weegwerktuigen, opdat het noodige onderzoek, bij twijfel omtrent het gehalte van de geneesmiddelen, niet achterwege gelaten worde; 2 . dat jaarlijks omtrent enkele geneesmiddelen, die in kracht en zamenstelling grootere verschillen konden opleveren, eene algemeene enquête zou ingesteld worden; '3 . dat het onderzoek van laboratoria en voorraadkamers alleen dan noodzakelijk moest geacht worden, indien er vermoeden bestond, dat aldaar ondeugdelijke geneesmiddelen bewaard werden; * 4°. dat een naauwkeurig toezigt moest gehouden -worden op het bewaren van vergiften en op het bijhouden van de registers der afleveringen van vergiften; 5°. dat de minima-lijst der geneesmiddelen, die voorhanden moesten zijn, behoorde te worden gerevideerd en dat eene revisie daarvan in de eerstvolgende vergadering zou worden ter tafel gebragt; 6°. dat bij de apothekers zou worden aangedrongen, om de galenische middelen zooveel mogelijk zelf te bereiden; 7°. dat in de tot nu toe gebruikelijke kwalificatie der gevisiteerde apotheken geene verandering behoefde gebragt te worden; 8°. dat de visiterende commissie zich niet tot het onderzoek van een voorafgaand bepaald aantal geneesmiddelen beperken maar al de noodig geachte geneesmiddelen onderzoeken moest. De voorzitter drong er ten slotte op aan, dat het opmaken van een proces-verbaal door de visiterende commissiën altijd onmiddelijk zou geschieden, wanneer overtredingen, die van onwil of pligtverzuim getuigden, geconstateerd weerden. Sanitair onderzoek Door de commissie voor het sanitair onderzoek van scholen werd in beide vergaderingen van scholen. e en rapport uitgebragt over 122 scholen in 83 verschillende gemeenten van JS T oordholland en over 23 scholen in de gemeente Haarlem. Deze rapporten werden afgedrukt in de verzameling van stukken betreffende het geneeskundig Staatstoezigt 1879 bladz. 200—214, terwijl aan de vergadering al de staten werden overgelegd, waarin elke school volgens het vroeger vastgestelde schema was beschreven. Bij het onderzoek der scholen bleek ook bijzonder de aandacht gevestigd te zijn op den toestand van het drinkwater en op het koolzuurgehalte van de schoolvertrekken. Nadat door het onderzoek van de heeren van Reijsen en Kruseman twijfel gerezen was omtrent het vertrouwen , dat men hechten mogt aan het onderzoek der koolzuurbepalingen volgens de methode van Lunge, werden door de heeren van Hengel en Kruseman op nieuw in eene school vergelijkende proeven genomen, niet alleen met het werktuigje van Lunge, maar ook met de flesschen-methode van A. Smit en met de methode van Pettenkofer. Volgens die proeven gaven de verschillende methoden voor de approximatieve bepaling van het koolzuur op de verschillende plaatsen der school genoegzaam gelijke resultaten, die evenwel nog ongenoegzaam waren, om omtrent de verspreiding van het koolzuur in de vertrekken een goed oordeel te verkrijgen. Deze belangrijke arbeid zal volgens de raad uitnemende diensten kunnen bewijzen bij de invoering der nieuwe wet tot regeling van het lager onderwijs, omdat daarin de belangrijkste gegevens tot beoordeeling van elke school reeds zijn opgenomen. Naar aanleiding van eene missive van den geneeskundigen raad van Gelderland en Utrecht werd de zooveel ergernis verwekkende kwakzalverij, die Lij het verkoopen van geheime geneesmiddelen gepleegd wordt, op nieuw besproken en naar de middelen omgezien , die dat kwaad konden beperken. Verkoop van geheime geneesmiddelen. Terwijl er verschil van zienswijze bestond omtrent de bedoelingen van den wetgever van 1865, in hoeverre deze de verkoop van geheime geneesmiddelen wilde weren of toelaten, werd aan eene commissie uit den raad opgedragen, om de kwestie van verkoop der geheime geneesmiddelen nader te onderzoeken en daarover in eene volgende vergadering rapport uit te brengen. Op voorstel van het regtsgeleerd lid mr. Willeumier besloot de vergadering aan den Afvoer van vuil. Minister van Binnenlandsche Zaken mede te deelen, dat zij bare adhaesie scbonk aan het door den geneeskundigen raad van Gelderland en Utrecht tot dien Minister gerigt adres, waarin de wenschelijkheid van eene wettelijke regeling omtrent het verzamelen en afvoeren van vuil werd betoogd. Zeeland. Na mededeeling van den uitslag van een door Gedeputeerde Staten van Zeeland in- Tijdelijke bewaargesteld onderzoek omtrent de in Zeeland aanwezige bewaarplaatsen voor krankzinnigen (zie von lcraDk " verslag 1877, bladz. 19), waaruit bleek, dat in alle gemeenten boven de 3000 zielen, met uitzondering van Wissekorke en Terneuzen, geschikte bewaarplaatsen aanwezig zijn , werd besloten deze zaaK vooreerst te laten rusten. Het onderzoek van de openbare drinkwatergelegenheden werd in 1879 in alle overige Onderzoek van het gemeenten door dr. Couvée voortgezet. drinkwater. De raad nam het besluit, om de resultaten van dat onderzoek in alle gemeenten in een verzamelrapport te vereenigen. 