Geschiedenis van Suriname
De Veer liet zich de grief van niet tot den meer omvangrijken post
van Gouverneur-Generaal der gezamenlijke West-Indische bezittingen te
worden verkozen, met gelatenheid welgevallen, in het bewustzijn van
zijne pligten altoos naauwgezet te hebben betracht en de goedkeuring
des Konings te hebben verdiend: hij had, zoo als hij in een brief
aan Minister Elout schreef, evenwel plan gehad, om zijn ontslag
te verzoeken. Eerst later kwam men tot de erkenning, dat er geene noodzakelijkheid
had bestaan, om den Landvoogd deze grief aan te doen. De
Commissaris-Generaal van den Bosch erkende de diensten door de Veer
den lande bewezen in den volgenden brief aan den afgetreden Gouverneur:


»Paramaribo, den 26sten Julij 1828, No. 255. Ik heb de eer gehad te ontvangen uwe missive van den 24sten der
vorige maand, waarbij Uwe Excellentie heeft aangetoond de diensten
door U Hoog Edel Gestrenge gedurende een tijdvak van ruim 32 jaar,
in de onderscheiden moeijelijke en aanzienlijke betrekkingen, aan
den staat bewezen, en verder het verlangen te kennen geeft, om eene
belooning te verwerven, aan die langdurige diensten geëvenredigd. Het strekt mij tot een wezenlijk genoegen Uwe Excellentie de
verzekering te kunnen geven, dat ik van het gewigt dier diensten
ten volle overtuigd ben. Gaarne erken ik mede, dat de finantiële
staat dezer kolonie, onder uw Bestuur aanmerkelijk verbeterd is, en,
op een gering niet noemenswaardig verschil na, komen uwe opgaven,
met de boeken geheel overeen. Ik vlei mij dat Uwe Excellentie,
na deze rondborstige verklaring mijner gevoelens, zal beseffen,
hoe streelend het voor mij zoude wezen, aan de begeerte van U Hoog
Edel Gestrenge te voldoen; doch de beslissing van Zijne Majesteit,
geloof ik in deze niet vooruit te mogen loopen. Niemand dan onze Koning weet beter bewezen diensten te erkennen
en te beloonen, en ik zou gewis aan de belooning, waarop U Hoog
Edel Gestrenge aanspraak heeft, hare waarde benemen, indien ze niet
onmiddellijk door Zijne Majesteit zelve werd toegekend. Intusschen zal
het mij eene genoegelijke taak wezen, den Koning met mijne bevinding
bekend te maken, en Hoogstdenzelven mijne gunstige gevoelens ten
aanzien van Uwe Excellentie mede te deelen; terwijl ik van mijne zijde
de belangen der uwen, die mij worden aanbevolen, altijd volgaarne,
daar waar pligt en gelegenheid het toelaten, bevorderlijk zal wezen. Ik verzoek Uwe Excellentie, met de opregte dankbetuiging voor de
aan mij bewezen diensten, de verzekering te willen aannemen, der
bijzondere hoogachting, waarmede ik de eer heb te zijn

Uwe Excellentie Dienstw. Dienaar,
(get.) J. van den Bosch."


De belooning door Zijne Majesteit op dit gunstig rapport en op de
voordragt van den minister Elout toegekend, is geweest een verhoogd
pensioen (f 8,000, zijnde f 2,000 boven dat waarop hij op grond zijner
dienstjaren en fournissementen aan het pensioenfonds aanspraak had)
en de vergunning om de distinctive van den rang van Generaal-Majoor
te mogen dragen. De Veer bleef na zijne aftreding in Suriname wonen, alwaar hij in
den nacht van den 1sten op den 2den Februarij 1838 overleed. In eene brochure geschreven door zijnen zoon G. S. de Veer vindt men
het volgende:

»Als Gouverneur van Suriname vemogt hij den slavenhandel te fnuiken,
het financie-wezen en de geld-circulatie in gezonden staat herstellen,
den wederaanbouw van Paramaribo te bevorderen en de kolonie in hoog
bloeijenden staat over te geven. Hij is ten grave gedaald in het bezit der liefde en achting van
allen die hem gekend hebben. Rijk is hij in dienst getreden, arm
is hij gestorven en dat ten gevolge van zijne dienstverrigtingen,
terwijl hij te kiesch dacht om datgene te reclameren, waarop hij,
naar het getuigenis van den Graaf van den Bosch, zijn regt kon doen
gelden. Zooveel mogelijk werden die deugden, na zijnen dood erkend
en aan zijne kinderen beloond, door een regtvaardig besluit van
wijlen Koning Willem den Eerste, waarvoor zij hem steeds dankbaar
zullen zijn."

De Surinaamsche Couranten van 3 Februarij 1838 waarbij zij het berigt
van het overlijden van de Veer mededeelden, legden mede een gunstig
getuigenis van den ontslapen landvoogd af:

»De diep betreurde overledene heeft," zoo luidt o. a. een dier
berigten: »toen hij de teugels des bewinds in dit gewest voerde,
de groote taak aan zijn verhevenen stand verbonden, namelijk om het
geluk dezer kolonie te bevorderen, geenszins uit het oog verloren; zijn
uiterlijk waardig en beminnelijk voorkomen won dadelijk alle harten, en
dwong elk die hem van nabij kende tot liefde, eerbied en hoogachting. Eene gelukkige mengeling van waardigen ernst en bevallige
zachtmoedigheid, rondheid, opregte verknochtheid aan vorst en
vaderland, en het innige verlangen den bloei der kolonie te bevorderen,
waren de hoofdtrekken van zijn beminnelijk karakter; hij was een
braaf echtgenoot, een teedere vader, en een getrouwe vriend; alles
wat tot de godsdienst betrekking had was hem heilig en eerwaardig,
en toen hij op den avond zijns levens in stille rust zijne overige
dagen in den schoot zijner betrekkingen sleet, kenmerkte hij zich
door edele eenvoudigheid en burgerlijke deugden."

Eene schets van den algemeenen toestand van Suriname in die dagen
levert slechts enkel lichtpunten op. Omtrent den finantiëlen staat
merken wij slechts aan, dat dezelve nog wel niet in alle opzigten
voldoende kon worden genoemd, doch evenwel onder het bestuur van de
Veer veel was vooruitgegaan. In dien tijd werd nog niet aan subsidie
gedacht, en nogtans waren bij het einde van zijn zesjarig bestuur niet
alleen de schulden uitgedelgd, maar gaf hij in 1828 de kolonie over in
zulken finantiëlen toestand, dat de Commissaris-Generaal daaruit termen
vond tot het besluit dat Suriname het te kort der eilanden zou dekken. Wij gelooven dat deze beschouwing van den Commissaris-Generaal al
te gunstig was, ten minste dat de bedoelde hoop ijdel is geweest en
dat Suriname eerlang in den treurigen toestand geraakte van zelve te
moeten worden gesubsidieerd, in plaats van de eilanden bij te staan,
bewijst de geschiedenis. Er waren ook nu onder de aanzienlijken verscheidene, die ruime schatten
door landbouw en handel verwierven; de hoogere klassen der Surinaamsche
Maatschappij genoten beter onderwijs dan vroeger; meerdere beschaving
ontbrak niet; doch godsdienst en zedelijkheid bleven op een lager trap,
en de verhouding tusschen de meer bevoorregte en de lagere klasse was
droevig. Vooroordeel en onverschilligheid hadden een afscheidsmuur
tusschen hen opgetrokken. Afgescheiden van de eerste was de laatste
aan zich zelve overgelaten en ten prooi gegeven aan allerlei ellende
en de daarmede gepaard gaande ondeugden en misdrijven. Verschil
van kleur werd als een smet op een deel der bevolking geworpen, en
daardoor tusschen de verschillende standen der burgermaatschappij
eene verwijdering bewerkt, die voor het algemeen belang ten hoogste
nadeelig was. De armoede met al hare afgrijsselijkheden had zich binnen de
verblijfplaatsen van vele der lagere klasse gevestigd; --krankheid
wierp menigeen op het ziekbed, waar gemis aan geneeskundige hulp en
artsenijen de hoop op herstel deed ontzinken. Gebrek liet zich in
huisgezinnen gevoelen, waar men, verstoken van inkomsten, buiten staat
was in de dagelijksche behoeften te voorzien; onkunde en zedebederf
vereenigden zich met bijgeloof en losbandigheid, waar godsdienstig en
verstandelijk onderwijs ontbraken, en de opvoeding van het opkomend
geslacht onder die klasse leidde tot een staat van barbaarschheid,
die het ergste deed vreezen, daar de brandstoffen die de grondzuilen
van het staatsgebouw moesten ondermijnen en het algemeene welzijn
verwoesten, voorhanden waren. Men ontveinsde zich dien onrustwekkenden toestand niet; men zag den
nood der armen, het diep verval der lagere klasse, doch had geen
moed zich harer aan te trekken, en van de hoogte waarop men meende te
staan tot haar af te dalen, ten einde haar tot de betrachting harer
pligten op te wekken, en zoo doende het ontoereikend gezag der wetten
te helpen onderschragen. Wel ontbrak het niet aan bewijzen van barmhartigheid en hulpbetoon;
doch er werd meer gevorderd om het bestaande kwaad te keer te gaan,
de behoefte des tijds te bevredigen en de toekomst voor gevaar te
behoeden. De Geneesheer Martinus Mauritz Alexander Coupijn, Surinaamsch
kleurling, deelde, in de maand November 1827, aan een kring van een
viertal vrienden een door hem gevormd plan mede, ten doel hebbende
om,--uit aanmerking van de kommervolle omstandigheden, waarin
de minvermogenden verkeerden, door het verschaffen van kostelooze
geneeskundige hulp aan behoeftige zieken, hun toestand in dat opzigt,
zoo veel mogelijk te verbeteren. Dit prijsselijk voornemen vond
onmiddellijk weerklank in de harten der aanwezigen, en de ijverige en
uitnemende Nicolaas Gerrit Vlier, een kleurling en zoo in regterlijk
ambtsbetrekking als anderzins een sieraad van zijn stand, die daarbij
tegenwoordig was, deed aanstonds het voorstel, om hem en de overigen
toe te laten zich bij hem aan te sluiten en den kring wijder uit te
strekken, naar gelang de behoefte aan stoffelijke en zedelijke hulp,
dit noodzakelijk mogt maken. Coupijn, wiens vurige wensch het was, voor den lijdenden natuurgenoot
nuttig te zijn, verheugde zich over dien bijval en vereenigde zich
volkomen met het gedane aanbod. De beide eerstgenoemden benevens de heeren Samuel Ferdinand Flu, Jan
Carel Stuger en J. C. Muller, Az., ontwierpen daarop de grondslagen
tot eene inrigting ter betooning van liefderijke weldadigheid,
ter bevordering van beschaving en zedelijkheid, tot opwekking van
nijverheid en volksvlijt, en alzoo tot verspreiding van algemeen
volksgeluk. Dit ontwerp, welks aanleiding reeds spoedig een negen en twintigtal
menschenvrienden aan de zijde van Coupijn en zijne vrienden deed
scharen, werd in eene vergadering op den 28sten November deszelfden
jaars 1827, goedgekeurd en mitsdien op dien dag opgerigt: de
Surinaamsche Maatschappij van Weldadigheid. Dat de edele voornemens dezer waardige mannen, onder den zegen Gods en
de medewerking van welgezinden, met goeden uitslag bekroond werden
zullen wij later gelegenheid hebben op te merken. Hier slechts
gewagen wij van de vestiging dier Maatschappij als van een der
weinige lichtende punten, wier aanblik verheugt. Omtrent het lot en
de behandeling der slaven valt weinig anders te vermelden, dan het
reeds meermalen in den loop der geschiedenis medegedeelde. Hun lot,
enkele gunstige uitzonderingen daargelaten, was en bleef hard; de
behandeling liet steeds veel te wenschen over. De Christelijke liefde der Hernhutters ging echter voort, met waar hun
een deur werd geopend den slaven het Evangelie te brengen. Hun arbeid
in Paramaribo werd zeer gezegend; het getal der onderwezenen nam toe,
zoodat er behoefte bestond aan een ruimer bedehuis; hieraan werd
voldaan, en in 1827 de bouw van een ruim en luchtig gebouw begonnen,
dat in het volgend jaar voltooid en den 21sten Julij plegtig ingewijd
werd [1182]. Nam de gemeente te Paramaribo toe, dit was echter
niet het geval met de gemeenten op de plantaadjes, waarop door hen
godsdienstig onderwijs aan de slaven werd verleend. Integendeel,
het oude vooroordeel bleef bestaan; de kosten van onderhoud van het
Etablissement bij het voormalig fort Sommelsdijk (zie bladz. 407)
waren groot en de zendelingen hadden met velerlei tegenspoeden te
kampen, zoodat zij zich eindelijk genoodzaakt zagen, na verloop van
tijd, deze plaats weder te verlaten. Scheen het alzoo weder geheel
nacht te worden, de Heer gedacht in zijne genade aan de armen in
de schaduwen des doods hulpeloos nedergezeten, en er kwam uitkomst,
er daagde een licht op, waarover de kinderen Gods zich verheugden. Eenige ingezetenen kwamen op het denkbeeld om eene Maatschappij te
stichten met het doel, om de Moravische broeders in hunnen arbeid
der liefde, tot uitbreiding van het Christendom onder de slaven
inzonderheid, maar ook tevens onder de verdere heidensche bevolking,
te ondersteunen. De verwezenlijking van dat plan, waarop 's Heeren zegen rustte,
mede te deelen behoort tot de volgende afdeeling. VIJFDE TIJDVAK. TWEEDE HOOFDSTUK. Van de optrede van P. H. Cantz'laar als Gouverneur-generaal der
    Nederlandsche West-Indische bezittingen (1828) tot de aftreding
    van B. J. Elias (1845). De Nederlandsche regering--de voortreffelijke Elout was toenmaals
Minister voor de Marine en Koloniën en zijn invloed strekte steeds ten
goede voor 's Lands-bezittingen in vreemde werelddeelen--verlangde
door de zending van van den Bosch als Commissaris-Generaal naar
Nederlandsch West-Indië, den bloei en de welvaart dier bezittingen
te bevorderen; zij hoopte dat van den Bosch door in haren geest
werkzaam te zijn, door een krachtig bestuur aldaar te organiseren
en door de zamenstelling van een aan de behoefte des tijds en der
kolonie voldoende nieuw regerings-reglement, dit doel zou bereiken. Voor Suriname, waarover wij thans alleen spreken, was veel te doen. Het finantieel vertrouwen in de kolonie was zeer geschokt en moest,
zoo veel mogelijk, worden hersteld; het gebrek aan circuleerend medium
deed zich al spoedig op nieuw gevoelen en eischte voorziening; de
landbouw kwijnde en had behoefte aan opbeuring; de afwezigheid der
eigenaren werkte steeds zeer nadeelig op den bloei der volkplanting
en eene productie te scheppen, die niet aan afwezigen behoorde kon
slechts dit kwaad doen verminderen. Verder--eene onafhankelijke
regterlijke magt bestond er niet in Suriname, daar zij met de
wetgevende en bestierende magten als zamengesmolten was, en vele
misbruiken daarvan het gevolg waren; deze te weren door de regterlijke
magt, zoo veel dit mogelijk ware, op den zelfden voet als in Nederland
in te rigten was eene noodzakelijke behoefte; want het Justitie-wezen
lag gedompeld onder verouderde vormen en chicanes. Het binnenlandsch
bestuur miste behoorlijke regeling en toezigt: de Veer was een goed
man, doch bezat niet genoeg energie en sommige personen, waaronder
vooral de toenmalige Procureur-Generaal van Heeckeren wordt genoemd,
oefenden een nadeeligen invloed op hem uit; de aristocratische partij
had een ruim veld, doch de geringere klasse werd door haar onderdrukt
en verguisd. Het onderwijs en het armwezen waren diep gedrukt. De inlandsche
bevolking was geen voorwerp van 's lands zorg. Het vooroordeel
tegen kleurlingen en joden was in volle kracht. Het huwelijk onder
de kleurlingen kende men slechts bij uitzondering, enz., enz. Alles
hijgde naar verandering, verbetering, opheffing. Het lot der slaven
te verbeteren geboden godsdienst en menschelijkheid en het waarachtig
belang der kolonie vorderde het. De Nederlandsche regering was van een en ander dezer krijtende
behoeften bewust en begeerde ernstig dezelve te gemoet te komen en
verbeteringen aan te brengen enz.,--zij zond daartoe van den Bosch
in wien zij een groot vertrouwen stelde en aan wien zij eene groote
magt toekende. Van den Bosch nam bereidwillig de belangrijke taak op
zich; hij beschaamde het in hem gesteld vertrouwen niet en gebruikte
de hem verleende magt ten goede der kolonie. Ofschoon reeds door gezette studie met den toestand van Suriname vrij
goed bekend, vermeerderde hij die kennis door, tijdens zijn verblijf
in de kolonie, met een onbevangen blik rond te zien; hij merkte veel
op dat voor een minder geoefend oog onopgemerkt zou zijn gebleven;
terwijl zijn helder oordeel de juiste gevolgtrekkingen wist te maken. Als zijn voornaamste werk moet beschouwd worden: de zamenstelling van
een Nieuw Reglement op het beleid der regering van de Nederlandsche
West-Indische Bezittingen. Hij arbeidde daaraan met allen ijver en,
reeds den 21sten Julij 1828, vaardigde van den Bosch eene publicatie
uit, waarbij de voltooijing van dezen arbeid werd bekend gemaakt en
bepaald, dat de nieuwe verordeningen, met 1 Augustus daaraan volgende,
in werking zouden komen. Overeenkomstig het daaromtrent reeds in Nederland door de Hooge
regering verordende, werden Suriname en de West-Indische eilanden
onder hetzelfde bestuur van een daartoe benoemden Gouverneur-Generaal
gebragt, die te Paramaribo resideren zou. Dit was reeds feitelijk
geschied door de benoeming van en de aanvaarding des bestuurs door
P. R. Cantz'laar, op den 20sten Mei 1828. Volgens het Nieuwe Regeringsreglement werd de werkkring van den
Gouverneur-Generaal nader omschreven. Zijne magt werd zeer uitgebreid,
terwijl het Hof van Policie en Justitie ophield te bestaan; het werd
den 22sten Julij 1828 ontbonden en de leden, onder dankbetuiging voor
hunne bewezen diensten honorabel ontslagen. In plaats van het Hof van Policie werd den Gouverneur tot het
beleid der regering toegevoegd: een Hooge Raad, waarvan de leden
echter niet uit de kolonisten, bij verkiezing van stemgeregtigden
ter electie aangeboden, zou worden zamengesteld, en zelfs niet uit
eene voordragt door den Raad zelven worden gekozen, maar bestaan
zou, uit vier ambtenaren, in rang op den Gouverneur volgende als:
de Procureur-Generaal, de Controleur-Generaal der Financiën, de
Commissaris-Generaal voor 's Rijks domeinen en de Commissaris voor
de Inlandsche bevolking, de slaven daaronder gerekend en tevens
belast met de zorg voor het Armwezen, het onderwijs en de kerkelijke
zaken. De President van het Hof van Civiele en Criminele Justitie,
benevens de President van den Gemeente raad der kolonie Suriname,
konden door den Gouverneur-Generaal, in zeer bijzondere gevallen,
wanneer zulks door hem in het belang van de dienst noodzakelijk
werd geoordeeld, worden opgeroepen om als adviserende leden aan de
beraadslagingen deel te nemen. De algemeene en bijzondere wetten moesten in den Hoogen Raad
worden geconcipieerd of, in zoo verre die door de Gezagvoerders
op de W. I. eilanden ter sanctie worden ingezonden, onderzocht en
gearresteerd; doch alvorens eenige wet van kracht kon zijn, moest
dezelve door of van wege Z. M. worden goedgekeurd. In dringende
gevallen echter was de Hooge Raad bevoegd besluiten uit te vaardigen,
onder nadere approbatie van het Gouvernement, waarvan echter
onmiddellijk kennis moest worden gegeven. In de vergaderingen van den Hoogen Raad zou met meerderheid van stemmen
worden besloten; bij het staken der stemmen had de Gouverneur eene
beslissende; hij kon, wanneer hij zulks oorbaar voor den lande,
en voor 's Konings dienst noodig rekende, onder zijne speciale
verantwoordelijkheid, met de minderheid concluderen, en zelf naar
zijn gevoelen alleen het besluit doen opmaken. Alle verordeningen, besluiten, bevelen enz. van het Hoofdbestuur
moesten worden uitgevaardigd: op naam van den Gouverneur-Generaal
in Rade. Terwijl genoemd Collegie alzoo eenigermate de wetgevende magt
vertegenwoordigde werd de regterlijke magt thans bepaald hiervan
afgescheiden en aan een afzonderlijk Collegie opgedragen. »De
regtspleging wordt," zoo luidde artikel 40 en 41 van het
Regerings-reglement: »uitgeoefend door een Hof van Civiele en Criminele
Justitie, residerende te Suriname, zamengesteld uit een president,
die Meester in de regten moet zijn; vier gegradueerde leden, en twee
leden uit de ingezetenen, welke niet zullen behoeven gegradueerd te
zijn, bijgestaan door een Griffier. Het Publiek Ministerie bij de
regterlijke collegiën in Suriname wordt uitgeoefend door of namens
den Procureur-Generaal."

Tot competentie van dit Hof behoorden alle burgerlijke zaken in
de kolonie Suriname, welke de som van drie honderd gulden te boven
gingen en de strafzaken, welke voor meer dan 10 dagen gevangenis,
of eene boete van meer dan f 200 of, voor zoo verre slaven aanging,
met een getal van meer dan honderd slagen zouden behooren te worden
achtervolgd. Bij genoemd Hof kon men ook appelleren voor zaken beregt door de
regtbank van kleine zaken. Deze regtbank van kleine zaken zou tevens uitmaken eene regtbank van
Policie, en regt spreken in zaken, bij de bijzondere Reglementen aan te
wijzen; zij zou worden zamengesteld uit een President, twee leden, vier
assessoren (plaatsvervangers), een Griffier en twee Deurwaarders. De
President moest zijn Meester in de regten; voor de beide leden, te
kiezen uit de meest geachte ingezetenen, werd graduering wenschelijk,
doch niet volstrekt noodig geacht. Uitgezonderd de opschorting van een doodvonnis door den
Gouverneur-Generaal of de Gezagvoerders op de eilanden, werd in
artikel 60 van het Nieuwe Regeringsreglement de onafhankelijkheid der
regterlijke magt uitdrukkelijk erkend: »Geen politiek gezag zal voor
het overige eenigen invloed op de deliberatie der Regterlijke Collegiën
kunnen uitoefenen, maar zullen dezelve, vrij en onafhankelijk, regt
spreken in naam of van wege den Koning, zooals zij in goede justitie
zullen vermeenen te behooren."

Het hoogst uitvoerend gezag in de kolonie Suriname berustte bij den
Gouverneur-Generaal, tevens Bevelhebber over Land- en Zeemagt en
Schutterij; de algemeene aangelegenheden, bij welke het Gouvernement
in Europa meer onmiddellijk belang had, als: de regtspleging,
de verdediging, de geldmiddelen, de landbouw, de koophandel en
scheepsvaart, werden ter behandeling aan den Gouverneur-Generaal en
den hem toegevoegden Hoogen Raad opgedragen. Daarentegen zouden de huishoudelijke aangelegenheden van de
ingezetenen, als: de plaatselijke policie, het beheer van de gebouwen
en goederen aan de Gemeente toebehoorende, het toezigt over de
administratie van Publieke Inrigtingen, Etablissementen, Weeskamers,
Onbeheerde Boedelskamer, Openbare Eeredienst, Armen-inrigtingen,
Schoolonderwijs, enz. moeten worden behartigd door een Plaatselijk
of Gemeentebestuur. Dat Gemeentebestuur zou bestaan uit een President, twee Wethouders
en acht Raden, geadsisteerd door een Secretaris, twee Commiesen
en drie Klerken. Uit de leden moest voor ieder buiten district
twee Heemraden worden benoemd, aan wie de handhaving der Policie
enz. in ieder district werd opgedragen. Geene reglementen door het
Gemeente-bestuur uit te vaardigen zouden kracht van wet erlangen,
tenzij door de hoogere Autoriteiten in de kolonie goedgekeurd. Omtrent de finantiën werd bepaald, dat ten behoeve van het
algemeen bestuur, de regtspleging en verdediging, algemeene of 's
landslasten, onderscheiden van de bijzondere of Gemeente-lasten,
zouden worden geheven. Het beheer der Algemeene Finantiën en de
daaruit voortvloeiende regeling der Landstaxen werd opgedragen aan den
Hoogen Raad, onder onmiddellijk toezigt van den Controleur-Generaal
van Finantiën. Met het oppertoezigt over 's Rijksdomeinen, als: 's
Lands-plantaadjes, slaven, bosschen, gebouwen en andere eigendommen,
werd de Raad-Commissaris-Generaal, onder den Gouverneur-Generaal
belast. Aan dien Raad-Commissaris werd tevens het oppertoezigt
ten aanzien van de behandeling der Inlandsche bevolking, slaven
daaronder gerekend, het Armwezen, het Onderwijs en de Kerkelijke
zaken opgedragen. Dien ambtenaar werd aanbevolen, te zorgen, dat de
Christelijke Godsdienst zoo veel mogelijk onder de Heidensche bevolking
werd uitgebreid en door alle gepaste middelen aangemoedigd, en was hij
bijzonder belast met de zorg voor de goede behandeling der slaven;
terwijl hij moest toezien dat alle misbruiken en mishandelingen ten
aanzien van slaven werden tegengegaan en geweerd. Van den Bosch verlangde zeer om verbetering in den toestand der slaven
te brengen. Getuigt hiervan reeds de aanstelling van een Ambtenaar, wiens
instructie hem verpligtte zich hun lot aan te trekken; daarenboven
verklaart hij zich, bij artikel 117 van het Nieuwe Reglement,
nadrukkelijk tegen het onregtvaardig beginsel dat slaven in regten
alleen als zaken en niet als personen werden beschouwd. Genoemd
artikel luidt:

»De slaven zullen, wat de dagelijksche behandeling betreft
in betrekking tot hunne eigenaars beschouwd worden te staan als
onmondigen tot hunne Kurators of Voogden, aan welke wel het regt
verbleven is, om eene vaderlijke tucht over dezelve uit te oefenen,
doch tegen welker mishandeling alle publieke Autoriteiten verpligt
zijn te waken, en toe te zien, dat de wet, in hun belang ontworpen,
striktelijk worde gehandhaafd; wordende bij deze het onregtvaardig
beginsel, dat zij in regten alleen als zaken en niet als personen
kunnen beschouwd worden, definitivelijk afgeschaft."

Van den Bosch wenschte ook nadere voorzienigingen en wijzigingen
van het in 1784 uitgevaardigde slavenreglement, dat niet meer aan de
eischen van den tijd voldeed, als zijnde:

1o. te streng voor den slaaf;

2o. te toegevend voor mishandelingen; en

3o. ongenoegzaam met opzigt tot de voeding en de verdere materiële
verzorging. Hij drukt dien wensch uit in artikel 18:

»Het hoofdbestuur in iedere kolonie zal bijzonder zorg dragen,
dat de werktijd, de voeding en kleeding der slaven behoorlijk worde
geregeld en vastgesteld, en al die verbeteringen tot stand brengen,
voor welke dit belangrijk gedeelte der Policie vatbaar mogt zijn."

De heldere en onbevangen blik van van den Bosch bespeurde weldra,
hoezeer het onderscheid van kleur en godsdienst, ook bij de vrije
bevolking, eene klove tusschen burgers en burgers daarstelde, die,
onregtmatig in wezen, door veelzijdige miskenning en achteruitzetting
de ontwikkeling van een groot deel der bevolking belemmerde en tot
groot nadeel der kolonie strekte. Hij trachtte dit vooroordeel tegen
te gaan door benoeming van verdienstelijke kleurlingen en Joden
tot belangrijke betrekkingen, zijnde dit de eerste schreden, die
kleurlingen en Joden op den weg van openbare ambten hebben gedaan;
terwijl hij tevens in artikel 116 der algemeene bepalingen tegen dit
vooroordeel te velde trekt in de volgende bewoordigingen:

»Aan alle vrije lieden, burgers der kolonie, om het even van welke
godsdienst of kleur, worden gelijke burgerlijke regten toegekend; alle
publieke Autoriteiten worden uitgenoodigd, om, door hun voorbeeld,
de dienaangaande nog bestaande vooroordeelen tegen te gaan."

De handel en vaart op en van de kolonie Suriname bleef provisioneel
beperkt uit en naar het moederland; de Noord-Amerikaansche handel
en vaart en die van de ingezetenen der Nederlandsche West-Indische
eilanden, aan welke dezelfde voorregten als aan de Noord-Amerikanen
werden toegestaan, bleef echter op den ouden voet geoorloofd. Om het
finantieel vertrouwen te herstellen en te voorzien in het gebrek aan
Circuleerend Medium werd door van den Bosch het plan tot oprigting
eener West-Indische bank gevormd, die ook in het volgend jaar tot
stand kwam. Hij wenschte niet slechts de geldcirculatie te verbeteren,
maar ook hiermede de opbeuring van den landbouw enz. in verband te
brengen. Ook liet van den Bosch eene Landsplantaadje aanleggen,
op Voorzorg, op den regteroever der Saramacca, tegenover de post
Groningen, waarop o. a. proefnemingen in het belang van den Landbouw
zouden geschieden, terwijl ook de invoering van stoomfabrieken zoo
veel mogelijk werd aanbevolen. Uit een en ander blijkt genoegzaam dat de Commissaris-Generaal
van den Bosch, met ijver, de goede bedoelingen der Nederlandsche
regering trachtte te bevorderen, en drage zijn werk ook al den
stempel der onvolmaaktheid, dat alle menschelijk werk eigen is,
wij houden ons overtuigd, dat, ware men in zijn geest voortgegaan,
Suriname ongetwijfeld in bloei zou zijn toegenomen en niet tot dien
achteruitgang zijn geraakt, als waartoe de kolonie is vervallen;
ofschoon wij tevens gelooven, dat zijne hoopvolle verwachting wel
wat hoog gespannen was toen hij tot het besluit kwam, dat Suriname
het te kort der eilanden zou kunnen dekken [1183]. Van den Bosch toonde belangstelling in al wat tot bevordering van
het welzijn van Suriname kon verstrekken. Onder de middelen die de beschaafde klasse der kleurlingen aangreep om
zich zelven op te heffen, behoorde het aangaan van wettige huwelijken,
en het oprigten der reeds genoemde Maatschappij van Weldadigheid,
die ten doel had de ondersteuning der behoeftigen en het verschaffen
van onderwijs aan de kinderen van minvermogenden. De Israëlieten,
die evenzeer als de kleurlingen door de zoogenaamde Aristocratie
van Suriname verstooten werden, vereenigden zich met hen. Door die
vereeniging bewogen zij zich eenvoudig op Philantropisch terrein. De
magthebbenden in Suriname werden bevreesd, en zij schreven aan
de oprigters geheime bedoelingen toe, die echter door de openbaar
gemaakte statuten duidelijk werden weersproken. De uitnemendste der
kleurlingen hadden zich tot van den Bosch begeven, hem den toestand
blootgelegd en zijne ondersteuning verzocht. Hij woonde, vergezeld van den Gouverneur-Generaal Cantz'laar, eene
vergadering van het bestuur bij, en overtuigde zich van de edele
beginselen, waarvan de oprigters uitgingen en hij vermeende dat die
inrigting een weldadigen invloed op de mindere klassen zou kunnen
uitoefenen, en, onmiddellijk nam hij die Maatschappij in bescherming en
beval hare belangen, op eene nadrukkelijke wijze, bij het Koloniaal
Gouvernement aan. Die jeugdige plant nam hierdoor in hooge mate
in zedelijke kracht toe en werd sedert met meer belangstelling
gadegeslagen. Het voorbeeld van den Commissaris-Generaal werkte
gunstig; er traden spoedig velen tot genoemde Maatschappij toe; het
getal harer leden vermeerderde aanzienlijk en--zij werd hierdoor in
staat gesteld veel in het belang van Surinames behoeftige bevolking
te doen. Eene andere Maatschappij werd mede te dezer tijd opgerigt, waardoor
veel goeds is verrigt, namelijk: Maatschappij ter bevordering van
het godsdienstig onderwijs onder de slaven en verdere Heidensche
bevolking in de kolonie Suriname. De ontwerpers tot stichting dier Maatschappij waren de heeren:

Mr. E. L. Baron van Heeckeren, Procureur-Generaal der Nederlandsche
West-Indische bezittingen; D. Janssen Eijken Sluijters, Predikant
bij de Evangelisch Luthersche Gemeente te Paramaribo; A. Roelofsz,
Predikant bij de Hervormde Gemeente; Mr. H. R. Haijunga, Lid van het
Hof van Civiele en Criminele Justitie; en F. Beudeker, oud Lid van
het Hof van Policie, eigenaar en administrateur. Dit ontwerp kwam tot stand gedurende het verblijf van van den Bosch
en werd hem door deze heeren bij Missive van den 7den Junij 1828
voorgesteld. Daar het doel der stichting in die Missive naauwkeurig
en helder wordt uiteengezet, laten wij haar hier volgen:

»De ondergeteekenden, zich overtuigd houdende van den heilzamen
invloed, welken, sedert ruim eene halve eeuw, de Moravische Broeders
op de godsdienstige vorming der slaven en vrijlieden in deze kolonie
gehad hebben, en wenschende aan deze belangrijke instelling meerdere
uitbreiding te geven, hebben geoordeeld, dat, ter bereiking van
dit doel, allezins dienstbaar zoude zijn de oprigting van eene
Maatschappij of Genootschap, ten oogmerk hebbende de bevordering van
het godsdienstig onderwijs onder onze zwarte bevolking, door middel
der Moravische Broederen. De bedoelingen en werkzaamheden dezer Maatschappij worden genoegzaam
kenbaar door de zoo even gegevene omschrijving. Het doel zou niet zijn bevordering van beschaving in het algemeen,
maar bijzonder onder de zwarte bevolking dezer volkplanting,
waartoe wij negerslaven en vrijnegers, zoo ook de kleurlingen
of gemanumitteerden, of ook vrijgeborenen, die tot het ontvangen
van godsdienstig onderwijs genegen zijn, betrekken; en men zoude
dit doel, bij uitsluiting van andere daartoe leidende middelen,
eeniglijk trachten te bereiken door middel der Moravische Broeders,
welker goede pogingen ter godsdienstige vorming onzer slaven, men door
de meest gepaste middelen zoude trachten te ondersteunen, ten einde
den kring hunner werkzaamheden uit te breiden, en aan hun onderwijs
eene meer en meer doelmatige strekking te geven. De blanke bevolking der kolonie te gering zijnde, dan dat men
voldoend resultaat van dezelve ten deze zou kunnen te gemoet zien,
acht men het, ten einde hiertoe te geraken, vóór alles noodig, dat
deze Maatschappij zich gelijktijdig zoo in deze volkplanting als in
het Moederland vestige, ten einde men alzoo beproeve, wat men met
vereenigde krachten zou kunnen uitwerken, om op eene wenschelijke
uitkomst te kunnen doen hopen. Het ligt in den aard der zake, dat de eerste en voornaamste
bemoeijingen dezer Maatschappij zoude behooren te zijn de daarstelling
van een genoegzaam fonds, hetwelk uit de jaarlijksche contributiën
der leden en de vrijwillige giften harer begunstigers zoude worden
te zamen gebragt. Indien de pogingen ter daarstelling van een zoodanig fonds met een
eenigzins gunstigen uitslag zoude mogen worden bekroond, zoude hetzelve
moeten worden aangelegd:

1o. om, voor zoo verre de voorhanden penningen nog niet genoegzaam
zouden mogen worden bevonden, om aan de tegenwoordig bestaande
instelling, door vermeerdering van leeraars als anderzins, eene
meerdere uitgestrektheid te geven, de middelen van vervoer van
Paramaribo naar de Plantagiën en terug voor de broederen gemakkelijk
te maken; zulks zoude kunnen geschieden door het aankoopen van eenig
vaartuig, hetwelk ter vrije beschikking der Broeders zoude staan,
waarbij men ook wel zou willen voegen den aankoop van de daartoe
behoorende roeinegers, indien men niet vreesde, dat zoodanige
aankoop het fonds, vooral in den beginne, te zeer zoude verzwakken,
en men overigens niet de meest gegronde hoop voedde omtrent de goede
gezindheid van het Gouvernement, om ten dezen met landsslaven of
zoogenaamde vrije arbeiders te willen ondersteunen;

2o. om, bij versterking en accrescement der geldmiddelen, het getal
der alhier gevestigde Broederen te vermeerderen. Men kan toch niet ontkennen, dat, bij vermeerdering van dezelver getal,
de gelegenheden tot het ontvangen van godsdienstig onderwijs zich
uit den aard der zake moeten vermenigvuldigen, gelijk het evenzeer
ontwijfelbaar is, dat aan zoodanige wenschelijke vermeerdering tot
dus verre hinderlijk is geweest de kostbaarheid, waarop, zonder
ondersteuning van buiten, de uitzending van meerdere leeraren der
broedergemeente zou te staan komen;

3o. om, bij eene zoodanige vermeerdering van Leeraren, hun de
gelegenheid te verschaffen, of gemakkelijk te maken, om in Paramaribo
de hand te slaan aan het onderwijs der slavenkinderen, ten einde
dezelve in de beginselen van het lezen en schrijven niet langer
onkundig blijven, en zij dus met te meer vatbaarheid het godsdienstig
onderwijs zoude kunnen ontvangen;

4o. om ook buiten Paramaribo, liefst op eenig bevolkt middelpunt, in
eene der divisien, een etablissement op te rigten, waar twee, drie of
meer broeders, hetzij bij afwisseling, hetzij bij uitsluiting, hun vast
verblijf zouden houden, ten einde van daar, zoo aan het evengemeld
onderwijs der jeugd, als bijzonder aan de godsdienstige belangen
der slavenmagten in den omtrek, voor zoo ver deszelfs eigenaren of
administrateuren zulks zouden willen gedoogen, bevorderlijk te zijn;

5o. om door de verspreiding van het verwacht wordende Neger-Engelsch
Nieuwe Testament, tegenover den Nederlandschen tekst, tot de kennis
der Heilige Schrift, bijzonder onder de geringere volksklasse in deze
kolonie, bij te dragen. Bij deze hoofdtrekken gelooven zich de ondergeteekenden voor alsnog
te moeten bepalen: Zij gevoelen te wel, dat men ten dezen te zeer
van personen, tijden en omstandigheden afhankelijk is, dan dat zij
niet zouden schroomen voor het tegenwoordige in meer bijzonderheden
te treden. Zij vermeenen echter genoeg gezegd te hebben, om Uwe
Excellentie met den aard en den geest hunner bedoelingen bekend te
maken, en vertrouwen dat Uwe Excellentie gaarne hare goedkeuring
daaraan zal geven, en hunne pogingen zal willen schragen, door alle
zoodanige middelen als bij Hoogstdeszelven daartoe mogten voorhanden
zijn, terwijl zij, bekend met de godsdienstige gezindheid van Zijne
Majesteit, ook van die zijde de meeste welwillendheid en bescherming
te gemoet zien."

Deze Missive werd vergezeld door een Reglement voor de Maatschappij,
in hetwelk, behalve de punten, in de Missive behandeld, het beheer en
de regeling der zaken aan twee afdeelingen werd opgedragen, waarvan
de eene te Paramaribo, en de andere in Nederland gevestigd zoude zijn. Reeds den 10den derzelfden maand Junij ontvangen de ontwerpers een
goedkeurend antwoord van van den Bosch; hierdoor bemoedigd gingen
zij voort, en alzoo werden de handen der Moravische broederen
gesterkt. Deze waardige mannen maakten met dankbaarheid van de
gelegenheid gebruik, om in ruimeren kring dan tot dus verre, het
Evangelie van genade den armen slaven te verkondigen; met, door
deze hulp, versterkte krachten arbeidden zij aan de bevordering van
het geestelijk heil der slaven; en steeds zetten zij dit werk der
liefde voort, trots vele miskenningen en teleurstellingen. De Heer
ondersteune hen! Het hoofddoel der zending van van den Bosch, het zamenstellen van
een reglement op het beleid der regering, met de daartoe behoorende
bijzondere verordeningen, afgeloopen zijnde, verliet hij op den 1sten
Augustus 1828, op welken dag de nieuwe reglementen in werking zouden
komen, de kolonie, en vertrok, over Nickerie, naar Nederland. Dat de zending van van den Bosch weinig aan de hoopvolle verwachtingen
en goede bedoelingen der Nederlandsche regering heeft beantwoord, lag
niet aan den persoon van van den Bosch, die met ijver en getrouwheid,
de hem opgelegde taak, naar zijn beste weten heeft volbragt; doch
andere omstandigheden waren daarvan de oorzaak. Het voornemen der
toenmalige Nederlandsche regering met de zending van van den Bosch,
om regtvaardig en billijk jegens allen te zijn, bereikte geen doel;
want wat baat het milde regtvaardige beginselen in de wet op te
nemen, zoo de personen met de ten uitvoer legging dier wet belast,
of zelven niet van die beginselen doordrongen zijn, of de zedelijke
kracht missen om ze, trots allen tegenstand, te handhaven en toe
te passen? Daarom dan ook gelukte het der reactionaire partij, de
mildere beginselen omtrent de behandeling der slaven en tot wegneming
van het vooroordeel tegen de kleur door van den Bosch aanbevolen,
zoo al niet geheel krachteloos te maken, ten minste lang tegen te
houden en derzelver ontwikkeling te belemmeren. Niet alle Gouverneurs
waren gezind of bezaten de noodige geestkracht om der reactionaire
partij het hoofd te bieden en de Nederlandsche regering zelve leende
te dikwijls het oor aan die partij en ondersteunde de goedgezinde
Landvoogden niet genoegzaam. P. R. Cantz'laar, een dapper zeeofficier, van 1816 Gouverneur over de
eilanden St. Martin en Saba, en sedert 1820 Gouverneur van Curaçao, had
het bestuur over Suriname en de West-Indische eilanden aanvaard, onder
den titel van Gouverneur-Generaal over de gezamenlijke West-Indische
bezittingen. De taak hem opgedragen, om de nieuwe reglementen,
overeenkomstig de bedoeling der Nederlandsche regering, ten
uitvoer te leggen was reeds uit den aard der zake geene gemakkelijke
taak. Daarbij heerschte er in Suriname veel gisting; er waren aldaar
vele ontevredenen, en men uitte die ontevredenheid op verschillende
wijze. Reeds vóór de aanvaarding van het bestuur had Cantz'laar een
naamloos geschrift ontvangen, »houdende lasteringen en calomnie tegen
sommige ambtenaren." In eene zijne eerste publicatiën betuigde hij
zijne verontwaardiging en ontevredenheid over dergelijke laakbare
handelwijze; doch berigtte tevens, dat de weg tot hem openstond voor
elk en een iegelijk, die vermeende eenige billijke of grondige klagten
of bezwaren te hebben tegen de ambtenaren in de kolonie [1184]. Zoo lang de Commissaris-Generaal in Suriname vertoefde, stond de
Gouverneur-Generaal, als het ware eenigermate op den achtergrond;
hij had evenwel veel met hem gewerkt en begeerde in denzelfden geest
te handelen. Na het vertrek van van den Bosch, beijverde Cantz'laar
zich om den nieuwen toestand te bevestigen, waartoe onderscheidene
nadere bepalingen en instructiën werden daargesteld. Onder het oppertoezigt van het Gemeente-bestuur werd gesteld: de
plaatselijke en landelijke policie, het brandwezen, de waag enz.,
welk een en ander door speciale reglementen en instructiën nader
werden geregeld [1185]. Het bestuur van de Curatele en onbeheerde
Boedelskamer en het Collegie van Raden en Houtvesters en Commissarissen
der gemeene weiden werden ontbonden en het beheer daarvan provisioneel
aan eene Commissie uit den Gemeenteraad opgedragen [1186]. Strenge
verordeningen omtrent het wegloopen der slaven werden uitgevaardigd
en het oppertoezigt op het nakomen er van berustte mede bij het
Gemeentebestuur [1187]. Ofschoon de slavenhandel regtstreeks uit Afrika verboden was en
dit verbod streng gehandhaafd werd, strekte zich dit niet uit op
het vervoer van slaven, respectivelijk van de eene Nederlandsche
kolonie in de West-Indië naar eene andere, of van en naar zoodanige
vreemde kolonie, waar de directe invoer van slaven uit Afrika niet
geoorloofd was. Deze reserve behouden bij het Koninklijk besluit,
betreffende de afschaffing des slavenhandels van 17 September 1818,
werd in een K. B. van 5 Julij 1825 vernieuwd en, krachtens een
koninklijk rescript van 11 Junij 1830, werd den 26sten October 1830
door Cantz'laar eene publicatie uitgevaardigd, waarbij de uitvoer
van slaven van de West-Indische eilanden werd aangemoedigd door het
uitloven van premien (f 25 voor elken gezonden werkbaren slaaf en
f 12,50 voor een gezonden slaaf beneden de 16 en boven de 12 jaren
oud); terwijl op den uitvoer van slaven uit Suriname daarentegen eene
belasting van f 100 werd gesteld [1188]. Deze bepaling moest strekken om zoogenaamd den landbouw in Suriname te
bevorderen; doch, dat zij wreed voor de aldus van hunne verwandten
gerukte slaven was, schijnt niet van genoegzaam gewigt te zijn
beschouwd geworden. De belastingen in Suriname, speciaal die op den in- en uitvoer, het
Hoofdgeld, de Additionele verhooging, het Patentregt, de Administriële,
het Zegelregt en de Transportregten werden gewijzigd, en tot stijving
der koloniale Finantiën de reeds in het moederland bestaande belasting,
bekend onder den naam van Regt van Successie, ingevoerd [1189]. De leges en emolumenten, welke op de publieke kantoren, ten behoeve
van den lande en voor de ambtenaren zouden worden geheven, werden
bij publicatiën van 23 December 1828 geregeld [1190]. Nieuwe verordeningen omtrent de binnenlandsche scheepvaart, het
havenregt enz. werden uitgevaardigd [1191]; de posterij werd op een
meer geregelden voet gebragt en de briefporten verminderd [1192];
het uitoefenen der notariële practijk door vijf gezworen klerken te
Paramaribo en een in het district Nickerie residerende, werd onder
behoorlijk toezigt van den Procureur-Generaal en den Griffier van
het Hof van Civile en Criminele Justitie gebragt [1193], en verder
werden verscheidene min of meer belangrijke reglementen, instructiën,
publicatiën enz., enz. daargesteld en uitgevaardigd. Ten gevolge der bemoeijingen van den Commissaris-Generaal werd in
1829 in Suriname opgerigt de Particuliere West-Indische bank. De regering vermeende te gemoet te komen, aan de door de ingezetenen
van Suriname meermalen uitgedrukte begeerte om hulp en medewerking van
het Nederlandsch Gouvernement ter verbetering van den geldsomloop,
enz., enz., door het daarstellen eener inrigting, die de strekking
had, om den geldsomloop behoorlijk te regelen, den wissel zoo veel
mogelijk voor agio te bewaren, en door het voorschieten van gelden
aan ingezetenen (planters), den landbouw en daardoor den bloei en
de welvaart van Suriname te bevorderen. Het kapitaal dezer bank
werd bepaald op f 3,000,000, welke som in Nederland zoude berusten,
terwijl als representatief daarvan eene gelijke som in bankbilletten
van 1/2 gulden tot f 1000 zou worden uitgegeven. De billetten dezer bank zouden in het gebrek aan Circulerend medium
voorzien, en tot wettige betalingen dienen, zoo voor belastingen,
als voor allerlei aard, voor Suriname en de West-Indische eilanden;
terwijl de tot dusverre als 's Lands munt gangbare billetten van de
Maatschappij ter bevordering van den Volksvlijt te Brussel, hiervoor
konden worden opgewisseld van 1 Julij tot 31 Augustus 1829. Tweemaal elke week zouden bij de directie, zonder oponthoud of korting,
wissels op hare Agenten in Nederland verkrijgbaar zijn. Verder zouden de operatien der Bank, indien de staat harer fondsen dit
toeliet, worden uitgestrekt: tot het escompteren van wisselbrieven,
afgegeven door geaccrediteerde grondeigenaars of Administrateurs
of kooplieden of handelshuizen in de West-Indische bezittingen
gevestigd, tegen goeden waarborg en eene billijke provisie, en tot
het voorschieten van kapitalen op suiker en andere plantaadjes in
de Kolonie Suriname, welke kapitalen zouden worden aangewend tot
het plaatsen van stoomwerktuigen, ter bevordering van den landbouw,
of tot het invoeren en uitbreiden van de Indigo teelt. Als waarborg voor de houders der Bankbilletten worden, behalve het
crediet van drie millioen in Nederland, [1194]

a. alle panden en voorwerpen door de bank beleend, en

b. eene som van honderd en vijftig duizend gulden, welke jaarlijks
uit de Koloniale kas te Suriname in de kas der bank zou worden
gestort. [1195]. De oprigting der Particuliere West-Indische bank was eene voor Suriname
zeer belangrijke instelling. Evenwel heerschte er eenige onbestemdheid
bij derzelver zamenstelling; want volgens den naam, was zij eene
particuliere bank; doch dan werd met regt gevraagd: wie was dan de
bankier en waar waren de drie millioen waarborgskapitaal gedeponeerd? Uit eene redenering in 1845 van den toenmaligen Minister van Koloniën
Baud blijkt, dat de regering vruchteloos naar een bankier in Nederland,
genegen om drie millioen ter beschikking van die bank te houden, had
gezocht, en toen de eerste voorschotten uit andere (niet genoemde)
fondsen had gedaan [1196]. Dat het eer eene Gouvernements-bank
kon worden genoemd toonde de zamenstelling van het bestuur; de
Hoofd-directie toch bestond uit: den Gouverneur-Generaal, den
Procureur-Generaal, den Controleur-Generaal en twee bezoldigde
Commissarissen, een vasten Secretaris, benevens het noodige getal
Ambtenaren en klerken. Ook andere omstandigheden deden haar met regt
als eene staatsinrigting beschouwen. De regering noemde haar echter
niet bepaald eene staatsbank, daar zij immer hoopte een bankier te
vinden, waardoor zij werkelijk Particuliere bank kon worden. In Suriname begroette men, zonder zich veel over die tweeslagtigheid
te bekommeren, de oprigting der bank met blijdschap. Onmiddellijk
werkte zij gunstig ten verbetering van den geldsomloop, dat dan ook
zeer gewenscht was, want de in 1827 ter vervanging van de zeven
millioen Surinaamsch kaartengeld ingevoerde Brusselsche bankbilletten
en specie ten bedrage van f 2,400,000 was in den korten tijd van twee
jaren reeds tot f 1,600,000 verminderd. Van de gelegenheid om geregeld
twee maal per week wissels op Holland te verkrijgen, zonder betaling
van agio, werd ruimschoots gebruik gemaakt; zoodat van 1829 tot 1831
voor  f 1,260,000, meer wissels door de bank werden getrokken dan
overgemaakt. Het gronddenkbeeld van van den Bosch, bij het oprigten der bank,
was om eene productie te scheppen niet toebehoorende aan afwezige
eigenaars: 1o door het aflossen van Nederlandsch hypotheken, waartoe
de bank de fondsen zou voorschieten; 2o. door het aanleggen eener
groote suikerplantaadje voor rekening der bank; doch dit denkbeeld
werd niet geheel verwezenlijkt; want het blijkt niet dat er bepaalde
aflossing van Nederlandsche hypotheken plaats heeft gevonden. Evenwel
werd de landbouw gebaat door het verschaffen van gelegenheid tot het
opnemen van gelden ter verbetering van werktuigen als anderzins op
plantaadjes. In de jaren 1829 en 1830 werden door de Particuliere
W. I. bank aan een twaalftal personen eene som van f 1,200,000
beleeningen gedaan. Negen dier geldopnemers leverden het bewijs, dat de heilzame
bedoelingen van Z. M. op goede gronden rustte, en met gunstige
gevolgen konden worden bekroond. Onderscheidene suikerplantaadjes
kwamen daardoor in bloei; terwijl andere als uit de asch van verlaten
koffij en katoengronden, met vollen luister verrezen en in bloei
toenamen; doch omtrent de drie andere geldopnemers, kan niet een
even gunstig getuigenis worden afgelegd. De Directie der bank had
bij het gehoor verleenen aan de laatst gemelden niet slechts alle
voorzigtigheid uit het oog verloren, maar zelve tegen den geest der
bepalingen gehandeld, daar zij aan drie personen belangrijke kapitalen
voorschoot, wier effecten de waarde daarvan niet bezaten, en die,
uit hoofde van hunne enorme schulden, bij geen burger crediet hadden;
ten bewijze waarvan diene, dat de tusschenkomst van Commissarissen
der bank vereischt werd, om door acceptatiën van de schulden der
geldopnemers, hunne hypotheken te doen doorgaan. De directie was dus overtuigd, dat de drie bedoelde geldopnemers
geen oogmerk hadden, om eenige verbeteringen aan hunne plantaadjes te
brengen, maar het voorschot der bank slechts wilden bezigen, om hunne
schulden tot een goed geheel te brengen; de Directie wist dus dat hier
misbruik van de goede bedoelingen van Z. M. zou worden gemaakt, en, in
plaats van zulks, volgens het advies van Commissarissen tegen te gaan,
heeft zij alleen om staatkundige redenen, aan die aanvraag voldaan. Dergelijke onvoorzigtigheden bragten de Bank groot nadeel toe, en waren
eenigmate mede oorzaak, dat in de laatste helft van het jaar 1830,
de bank, op last van hooger gezag, opgehouden heeft, om beleeningen
te doen. Hierdoor werd de hoop van vele eigenaren en van velen, welke middellijk
of onmiddellijk bij verbetering of uitbreiding van landbouw belang
hadden, ten eenemale vernietigd. De groote Gouvernements-suikerplantaadje Voorzorg, die tevens een der
steunpilaren der bank moest worden, werd spoedig verlaten, en dit--op
aandrang der kolonisten zelven. Die onderneming toch werd door hen
als gevaarlijk afgeschilderd, omdat zij het vereenigingspunt worden
moest van de zoogenaamde vrije gouvernements arbeiders (menschen
van prijsgemaakte slavenschepen genomen, en door het Gouvernement in
dienst genomen, doch niet veel beter dan slaven behandeld), die men
veiligheidshalve--zoo heette het--liever verspreid, dan bij elkander
te werk gesteld zag. Met het ophouden der beleeningen ontstond een ander kwaad, namelijk
het niet in circulatie brengen van het bankpapier. De bank ontving
jaarlijks uit de koloniale kas eene som van f 150,000, was zij nu
voortgegaan met het doen van doelmatige beleeningen, dan ware het
papierengeld van zelve weder in omloop gekomen, maar nu zij hiermede
ophield en jaarlijks toch die som bleef ontvangen, verminderde
natuurlijk de circulatie. Weldra waggelde de West-Indische bank op hare grondslagen. De reeds
genoemde onvoorzigtigheid; het verlaten der Gouvernements plantaadje;
het niet tot stand komen van de benoodigde drie millioen kapitaal;
het door staatkundige rampen plotseling opdroogen der bron, waaruit
de eerste voorschotten waren verleend, dat alles te zamen bereidde
haren ondergang. In het begin van 1831 adverteerde de Directie der Particuliere
West-Indische bank kortaf in de Surinaamsche Courant, dat provisioneel
geene wisselbrieven op het Ministerie van Koloniën zouden worden
afgegeven, en kort daarna (den 3den Mei 1831) verscheen eene
publicatie van den Gouverneur-Generaal, waarin o. a. werd gezegd:
dat, de beroerten in Zuid-Nederland (de onlusten in Belgie)
eene groote belemmering hebben doen ontstaan in alle takken van
bestuur, en voorzeker ook de geldelijke gesteldheid van 's lands
schatkist in het vaderland in onvoorziene ongelegenheden moeten
hebben gewikkeld. Voorts werd bij die publicatie overwogen, dat het
Koloniaal Gouvernement zorgen moest: »dat de tijdelijke belemmering
in den financiëlen staat bij het Nederlandsch Gouvernement niet
werd verhoogd door koloniale inrigtingen, welke zonder aanmerkelijk
bezwaar voor de goede ingezetenen, en zonder eenige der welbegrepen
belangen dezer volksplanting in de waagschaal te stellen, wijzigingen
worden ondergaan." [1197] Daar er reeds acht maanden na het uitbreken
van den opstand in Belgie waren verloopen, is het wel te vermoeden,
dat de Gouverneur van den Minister van Koloniën eenige voorschriften
omtrent zijne te volgen handelwijze had ontvangen en dus niet anders
vermogt te handelen. Mogt Cantz'laar werkelijk vermeend hebben, dat
het ophouden van het afgeven van wissels door de Bank slechts eene
eenvoudige wijziging was, die zonder aanmerkelijk bezwaar voor de
goede ingezetenen kon plaats hebben, dan getuigt het niet van zijn
helder inzigt in finantiële zaken; want die wijziging was eene hoogst
belangrijke en had zeer droevige gevolgen. In Artikel 1 der bedoelde publicatie van 3 Maart werd wel, schijnbaar
lijnregt in strijd met de advertentie van de bank, gezegd: »Het
afgeven van wisselbrieven zal bij voortduring plaats hebben," maar deze
belofte werd niets beduidend door de bijvoeging: »edoch niet verder
of meerder dan naar evenredigheid van het bedrag der ter escompte
aangeboden wissels, en mitsdien in diervoege, dat de Particuliere
West-Indische bank al de door dezelve af te geven wissels door eigen
remises dekken kan."

Daar er nu geene wissels ter escompte aan de bank werden aangeboden,
omdat er dadelijk agio ontstond, en ieder particulier op wissel winst
aanbood; daar de bank geene eigene remises bezat of konde verstrekken
en in tegendeel reeds in twee jaren voor f 1,126,000 meer had getrokken
dan overgemaakt (zie bladz. 654), kwam het volkomen op hetzelve neder
als of men de advertentie der Directie had gecopieerd. De afgifte van wissels op het Ministerie van Koloniën hield geheel op,
en de bank had reeds opgehouden met het doen van beleeningen, in een
woord: die inrigting was argent court; zij ging den doodslaap in en
werd, ondanks eenige stuiptrekkingen, herleefde zij niet meer [1198]. Zoodra als de Bank ophield nieuwe beleeningen te sluiten, terwijl
de gedane moesten worden afgelost en het geld daarvoor in de Bank
stroomde, ontstond er spoedig gebrek aan Circulerend kapitaal, omdat
de bank als crediteur voor de nog loopende hypotheken bankbilletten
ontving en niet op nieuw uitgaf. Ook daalden de bankbilletten in waarde, want de bepaling in artikel 3
der publicatie van 3 Mei 1831, dat zij de volle waarde zouden behouden
baatte niet, daar men voor wissels op nieuw agio moest betalen en,
naarmate van de rijzing des wisselkoers, daalde het papier. De handel werd hierdoor gefnuikt. Menig faillissement of surseance
van betaling was het uitsluitend gevolg van den treurigen finantiëlen
toestand der Kolonie en hierdoor kwamen berouw, mistrouwen en afkeer
bij den Hollandschen koopman, om op nieuw met de volkplanting
betrekkingen aan te knoopen, daar die zoo ligt verlies konden
opleveren. Niet slechts de groothandelaar of planter leed hierdoor,
maar ook niet minder de nijvere burger of de bezoldigde ambtenaar,
die de noodzakelijkste levensbehoeften, als: boter, vleesch enz.,
uit Nederland aangebragt, tegen de hoogste prijzen moest betalen,
daar de verkoopers door het slechte crediet van Suriname, niet dan
tegen een verhoogde markt, konden koopen en derhalve hunne waren aan
de Surinaamsche ingezetenen zoo veel duurder van de hand moesten zetten
[1199]. De hoopvolle verwachtingen omtrent verbetering en uitbreiding van den
landbouw hadden in 1829 sommige kolonisten opgewekt, een Surinaamsch
Landbouwkundig-genootschap op te rigten onder de zinspreuk: Prodesse
Conamur, waar men te zamen kwam, om onderling over onderwerpen daarmede
in verband staande, te spreken; waar vragen ter beantwoording werden
opgegeven, enz. [1200]. De benoeming van een bekend Landbouwkundige,
den heer M. D. Teenstra, niet slechts tot Inspecteur van bruggen,
wegen, enz., maar tevens tot Rijks-Cultivateur, den 27sten April
1831, mag mede worden beschouwd als eene poging tot opbeuring van
den landbouw; hij ondervond echter vele tegenwerking in de kolonie;
men dankt aan hem vele belangrijke geschriften over Suriname. Het ophouden der beleeningen door de West-Indische Particuliere
Bank; de lagen prijzen der suiker en andere omstandigheden deden
de hoopvolle verwachtingen in rook vervliegen. In de laatste jaren
werden ook weder eenige plantaadjes door de Marrons aangevallen en
afgeloopen, waartegen boschpatrouilles werden uitgezonden [1201]:
in het kort Suriname ging niet vooruit. Tijdens het bestuur van Cantz'laar werden nadere voorzieningen
gemaakt tegen de uitbreiding der Boassie; de verzending der aan
deze vreesselijke ziekte lijdenden naar het Etablissement Batavia,
aan de Coppename, ter hunner verpleging ingerigt, werd verpligtend
gemaakt. [1202]

Toen in 1831 de Cholera-Morbus heerschte, nam de koloniale regering
maatregelen, om, »onder den zegen van den Alvermogende" het overbrengen
der smetstof in Suriname tegen te gaan, door de schepen uit besmette
plaatsen komende aan eene soort van quarantaine te onderwerpen. Als
zeer gestreng mag wel artikel 3 worden aangemerkt, waarin bepaald werd,
dat de Gezagvoerder, Stuurlieden of Chirurgijn, die, ter kwader trouw,
valsche opgaven deden, met den dood zouden worden gestraft [1203]. In het jaar 1829 werd het kaperschip Dorego van Buenos Ayres,
benevens zijn prijs, het driemastschip Lébre van Brazilië door den
Kapitein-Luitenant W. J. van Esch, commanderende Z. M. Brik van Oorlog,
de Valk, te Paramaribo opgebragt. Hierdoor ontstond een langdurig
en ingewikkeld proces en eerst den 13 October 1830 werd het vonnis
uitgesproken, waarbij het Opperhoofd Bariteaud tot twintig jaren
dwangarbeid veroordeeld werd; Stevan Donay, 1ste luitenant, tot 15
jaren; Manuel Echanes, victualie-meester, en Charles Stewart, stuurman,
ieder tot eene gevangenis voor den tijd van drie jaren [1204]. Het onderwijs liet nog veel te wenschen over; echter kwam er eenige
verbetering. Er bestonden zes scholen in Paramaribo; in 1830 (den
5 Junij) werd in de Luthersche kerk een soort van Examen gehouden,
en 134 kinderen met prijzen beschonken. Cantz'laar trachtte naar zijn beste weten, het belang der kolonie
te bevorderen; hij wordt geroemd als een man van een regtschapen
en achtenswaardig karakter, bezield met eene warme zucht voor
regtvaardigheid, als een gestreng regent, niet geneigd tot de te groote
toegevendheid van vroegere gezaghebbers, doch tevens welwillend en
verwijderd van persoonlijke en zelfzuchtige inzigten [1205]. Cantz'laar voerde echter de teugels van het bewind niet lang. Uit
hoofde eener ongesteldheid droeg hij den 11 November 1831 de
voorloopige waarneming van het bestuur aan den Procureur-Generaal Baron
van Heeckeren op; en reeds eenige dagen later (den 18 December)overleed
hij. Mr. Evert Ludolph Baron van Heeckeren nam nu als Gouverneur-Generaal
ad interim het bestuur op zich [1206]; terwijl hij, op aandrang van
sommige ingezetenen, bij Koninklijk Besluit van den 6 Maart 1832,
definitief tot die betrekking werd benoemd [1207]. Het ophouden van de operatiën der Particuliere West-Indische bank,
door van den Bosch ontworpen, veroorzaakte bij velen in Suriname
ontevredenheid jegens de regering in het moederland en de regering,
die zich door den drang van verschillende omstandigheden buiten
staat bevond, om den wensch der kolonisten naar voorziening in deze
te voldoen, kwam hierdoor in eene moeijelijke stelling. Zij wilde
gaarne andere bezwaren door de kolonisten voorgesteld, wegnemen, en
de reactionaire partij, welker invloed in Suriname aanzienlijk was,
maakte van deze gezindheid der regering gebruik, om de ontwikkeling
der milde beginsels door van den Bosch voorgestaan, tegen te houden. Reeds in 1830 was een uitvoerig adres, door 50 ingezetenen van Suriname
onderteekend, aan Z. M. den Koning ingediend; waarbij bezwaren tegen de
toenmalige inrigting van het bestuur, enz. nader uiteen werden gezet. Vijf hoofdbezwaren tegen de toenmalige inrigting van het bestuur
werden door de adressanten aangewezen, als:

1o. het aangenomen stelsel, dat de koloniën geheel en al zich zelven
moesten onderhouden;

2o. het stellen der gezamenlijke Nederlandsche West-Indische
bezittingen onder één Gouvernement-Generaal, voor zoo verre daarmede
verbonden was, de ondersteuning welke de eene kolonie aan de andere
te verleenen had;

3o. de, ten gevolge van een en ander, gevorderde te hooge belastingen;

4o. de, uit de ontoereikendheid der reeds te hooge belastingen,
ontstaande zwakheid of ongenoegzaamheid der Militaire magt ter
verdediging en bescherming der kolonie; en

5o. het verbod om negermagten, zonder hunne toestemming van de eene
plantaadje naar de andere te verplaatsen, of dezelve partieel en
familie's gewijze te verkoopen. Ten einde het gewigt der drie eerste hoofdbezwaren aan te toonen,
wezen de adressanten er op: hoe Nederland vele voordeelen van Suriname
ontving door het monopolie ten behoeve van het Moederland, dat echter
ten nadeele der kolonie strekte; trok het moederland alzoo groote
voordeelen van de kolonie, »het moest" zoo redeneerden de adressanten:
»wilde het die blijven behouden, den ondergang van Suriname die
een zoo groot verlies voor Nederland zou opleveren, trachten te
voorkomen. Reeds bij het oude Octrooi was bepaald, dat de onkosten
van de verdediging der kolonie door de West-Indische Maatschappij
gedragen moest worden [1208]; Frankrijk en Engeland bekostigden ook nu
nog het onderhoud van het garnizoen en suppleerden de tractementen der
civiele ambtenaren, en de laatstgenoemde staat daarenboven bevorderde
den W.-I. cultuur door beschermende regten (protecting duty) [1209];
de billijkheid alzoo eischte dat de Nederlandsche staat de Kolonie
niet aan zich zelve overliet, waar eigen hulpmiddelen te kort schoten."

En zij schoten te kort, want behalve vele rampen, waaronder vooral
de brand van 1821 moest worden geteld, werkte de lage prijs der
Koloniale producten zeer nadeelig op den landbouw. De koffij en het
katoen stonden voorbeeldeloos laag; de suiker was door de overlading
der Nederlandsche markten van vreemde suiker [1210], de Melassie door
een hoog inkomend regt in Amerika sterk gedaald. De kosten van de
administratie der plantaadjes, van het onderhoud der slaven en der
gebouwen, waren zoo belangrijk dat de opbrengst van verscheidene
plantaadjes ter naauwernood toereikende was ter bestrijding van
genoemde onkosten. Was reeds het stelsel dat de Koloniën zich zelven
moeten onderhouden onbillijk, de onbillijkheid voor Suriname was
zoo veel te grooter, om daarenboven verpligt te worden de te korten
der West-Indische eilanden te dekken, van welke eilanden Suriname
geen wederkeerige voordeelen genoot. De belastingen waren dien ten
gevolge hoog opgevoerd: de hoofdgelden waren sedert 1816 bijna
verdubbeld; de landstaxen of akkergelden, de uitgaande regten
op de Koloniale producten en de inkomende op de bijna onmisbare
Noord-Amerikaansche provisiën, de zegelbelasting enz. enz. waren
aanzienlijk verhoogd. Nieuwe belastingen waren ingevoerd, als: in 1827
het patentregt en in 1829 het regt van successie; terwijl slechts de
geringe belasting bekend onder den naam van Kerkelijke contributie à
f 2.10 Surinaamsch op iedere plantaadje en de quotisatie van winsten
en inkomsten die jaarlijks ongeveer f 60,000 opbragt, en die het
minst den eigenlijken landbouw drukte, waren afgeschaft. En hoewel bij eene publicatie van den Commissaris-Generaal van 30 Julij
1828 was bepaald, dat van de producten naar Nederland uitgevoerd,
een uitgaand regt van 5 pCt. moest worden betaald, en die waarde
zou moeten berekend worden naar een telken drie maanden te regelen
tarief, was aan deze laatste bepaling geen gevolg gegeven en werd
alzoo o. a. de suiker nog berekend tegen 11 cent, de prijs in 1829,
ofschoon ze nu slechts 5 cent gold, zoodat men in plaats van 5 pCt. 11
pCt. uitgaand regt moest betalen. De planter ontving ook niet meer zoo als vroeger huur van het
Gouvernement voor zoogenaamde Commando slaven, maar was thans verpligt
zijne negers, welke tot onderhoud der Communicatie wegen of tot
verdediging der kolonie door het Gouvernement werden opontboden, af
te staan, zonder hiervoor betaling te kunnen eischen, en eindelijk:
de belasting genaamd Akker of Canon of recognitie gelden, betaald
voor uitgegeven gronden, hield vroeger op, indien de eigenaars
dier gronden, zoo ze niet meer vruchtbaar waren of door gebrek aan
genoegzame slavenmagt niet konden bearbeid worden, ze tot het domein
van den staat deden terugkeeren, doch dit nu was den planter, sedert
1827 niet langer geoorloofd. En toch niettegenstaande al de aanzienlijke verhooging van belastingen
en niettegenstaande de meerdere aangehaalde omstandigheden, die de
kolonisten drukten, kon toch de kolonie bezwaard met de ondersteuning
der W.-I. eilanden zich zelve niet onderhouden [1211], en bleek dit
uit hetgeen door rekwestranten als het 4de der hoofdbezwaren was
aangewezen, de ongenoegzaamheid der militaire magt, waardoor het
Cordon, onder Nepveu opgerigt ter verdediging tegen de wegloopers,
bijna verlaten, de nog enkele militaire posten zeer zwak bezet waren
en er geene militaire patrouilles tot opsporing of ten minste tot
verontrusting der gevlugte slaven konden worden uitgezonden; ten
gevolge waarvan de deserteurs vermeerderden, niettegenstaande het
lot der slaven benijdingswaard? was. [1212]

De rekwestranten beschouwden als voorname oorzaak dier desertiën,
de openbaarmaking door den druk, en de wijze der redactie van het
117 artikel van het Nieuwe regerings-reglement, waardoor verkeerd
begrip en gisting bij vele negers was te weeg gebragt, daar zij nu
vermeenden onderdrukt te worden en in den waan verkeerden, dat de
koning de afschaffing der slavernij wilde. Die heeren vreesden dus
ook dat de nieuwe slaven-reglementen een ongunstigen indruk zouden
kunnen maken, zoo zij niet uiterst voorzigtig werden opgesteld. Over het 5de hoofdbezwaar, het verbod om negermagten, zonder hunne
toestemming van de eene plantaadje naar de andere te verplaatsen,
of dezelve partieel en familie's gewijze te verkoopen, waren de
rekwestranten vooral uitvoerig. Zij beweerden dat de teelt van koffij en katoen onvoordeelig was
en men dus zich meer en meer op de suikercultuur ging toeleggen,
en nu wilden de negers uit luiheid, als beducht voor zwaarder werk,
niet naar de suikerplantaadjes en verzetteden zij zich soms met
de eigenzinnigheid en weerbarstigheid aan alle onbeschaafde volken
eigen. Slechts zoo het Gouvernement krachtig tusschen beide kwam en
de regten (?) der eigenaars handhaafden gaven de slaven toe, waarvan
eenige voorbeelden door de rekwestranten werden bijgebragt [1213]. Omtrent het noodzakelijke van partieelen verkoop werd door
rekwestranten, aangemerkt, dat zonder deze de suikerstaten niet
konden worden uitgebreid, geen stoommachines geplaatst en de thans
ongelijkmatige verhouding der beide seksen niet verbeterd.