Entomologische berichten
Appel Rupsen van Amathes c-mgrwn L. deden schade aan appelbomen (Yellow Transparant) te Kapelle (Zld.). Wij kweekten de rupsen op, zodat zekerheid omtrent de soort werd verkregen. Ook te Swalmen werden rupsen van A. c-n/gmm schadelijk aan oculaties van peren op kwee-onderstammen. De knoppen van de oculaties en van de onder¬ stammen werden uitgevreten. Aanvankelijk werd dit toegeschreven aan de grijze bolsnuitkever; later bleken deze rupsen de schade te veroorzaken. De rupsen van A. c-nigrum leven in twee generaties op allerlei lage planten. Regelmatig ont¬ staat in de zomer schade aan het loof van appelbomen. Beschadiging van appel knoppen in het voorjaar werd nooit eerder waargenomen. Misschien hing dit samen met het late voorjaar, waardoor weinig voelsel beschikbaar was. Op enkele plaatsen (Amersfoort en Oud Beyerland) werd nogal wat schade opgemerkt van de appelscheutboorder Blastodacna atra Haw. In de nazomer dringen de jonge rupsen in de jonge scheuten en kortloten. Zij overwinteren in de aangetaste scheut. In het voorjaar wordt de vreterij hervat. De aangetaste scheuten vertonen verwelkingsverschijnselen en sterven ten slotte af. De bruin¬ achtig grijze vlindertjes verschijnen eind juli. Zij leggen hun eieren op de bla¬ deren. Door normale winterbespuiting schijnt deze soort in toom gehouden te worden. Te Markenesse werd op grote schaal schade aan appelbomen aangericht door rupsen van de kooluil {Mamestra brassicae L.). Zij beschadigden blad en vruch¬ ten en klommen daarbij tot 3 meter hoog in de bomen. Bij onderzoek bleek, dat zij afkomstig waren uit bieten, die in de jonge fruittuin ondergeplant waren. De bieten bleken voor 50% kaalgevreten te zijn. Behalve appel en biet werden ook paardebloemen, zuring en hoefblad aangevreten. Opgemerkt werd, dat de vruch¬ ten aan de appelbomen aan de bovenzijde werden aangetast. Ten slotte maakten zwermen spreeuwen een radicaal einde aan de plaag. Ook elders, o.a. in Noord Brabant, werd schade van de kooluil aan bieten en appelbomen opgemerkt. Beuk. Beuken te Doorwerth bleken af te sterven ten gevolge van een aantasting van Lachnus exsiccator Altum. Deze bladluis, die in ons land algemeen voorkomt, 60 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 leeft in kolonies op de bast van beuken. De luizen veroorzaken deformaties van de bast, waardoor scheuren kunnen ontstaan. Ondanks het feit, dat de hierdoor^. veroorzaakte secundaire ziekten de bomen te gronde kunnen richten, is tot nu toet; in ons land weinig of geen aandacht aan deze bladluis besteed. L Duindoorn Op Schiermonnikoog stelden wij in de voorzomer vreterij van rupsen van | Operophtera hrumata L., en later in het jaar van de bladrollers Cacoecia rosana L. en Pandemis heparana Schiff, aan duindoorn vast. | Op Texel deed zich een ernstige plaag van de bastaardsatijnvlinder {Eu pro ct is chrysorrhoea L.) aan duindoorn voor. Talrijke badgasten ondervonden hiervan grote hinder. Tengevolge van de slechte zomer zakte de populatie ineen, zodat i bestrijdingsmaatregelen achterwege konden blijven. Eik Langs een weg nabij ’s-Hertogenbosch werden betrekkelijk jonge eiken (ge¬ plant in 1943) aangetast door de schildluis Asterolecanium variolosmn Ratz. Som¬ mige bomen stierven tengevolge van de aantasting af, andere leden een kwijnend bestaan. Aangetaste takken vertoonden hevige deformaties van de bast, waarop zeer vele van de schildluizen te vinden waren. Een belangrijke plaag van de eikebladroller {Tortrix viridana L.) deed zich voor in het oosten des lands. Bij onze vanglampwaarnemingen bleek, dat de soort ook elders zeer talrijk was. Eijnspar Van onze ambtenaar te Assen ontvingen wij fijnsparboompjes, waarvan de wortelhals bleek te zijn aangevreten door de bastkever Hylastes cunicularius Er. Deze kever komt waarschijnlijk in ons land niet algemeen voor. Ook omtrent de biologie is weinig bekend. De kevers verlaten in maart de overwinterings plaatsen en voeren vervolgens rijpingsvreterij uit. Deze vindt plaats even boven of onder de grond aan de stammetjes en aan de wortels. Vooral jonge bomen kunnen hiervan zeer te lijden hebben. De eieren worden afgezet aan ondergrondse ' delen van dode bomen en boomstronken. De larven zijn vrij snel volwassen. Waarschijnlijk treedt er dan nog een tweede generatie op. Iris Rupsen van Gortyna flavago Schiff, werden aangetroffen in de stengels van bolirissen. Gewoonlijk leven de rupsen van deze soort in takken van vlier, ook echter stengels van toortsen, distels, valeriaan e.d. kunnen worden aangetast. Limburgse hoskriek Een merkwaardige klacht omtrent beschadiging van het zaad van Limburgse boskriek ontvingen wij van een boomkwekerij te Milsbeek (L.). De kweker ge¬ bruikte dit zaad om onderstammen te kweken, doch in de loop der jaren bleken steeds meer zaden beschadigd te zijn. Het bleek, dat wij hier te doen hadden met de snuitkever Anthonomus recti ros tris L. De larven van deze kever ontwikkelden zich in de steenvruchten van ' wilde en gekweekte Pr/^^^^^r-soorten. De kevers overwinteren onder afgevallen bladlf SCHADELIJKE INSECTEN IN 1956 61 en komen in april te voorschijn. Eerst wordt een rijpingsvreterij uitgevoerd, waar¬ voor de jonge blaadjes het moeten ontgelden. De eieren worden af gezet in de buitenschil van .de nog weke pit. De jonge larf j es vreten de pit geheel of ge¬ deeltelijk uit. Omstreeks half juli vindt de verpopping plaats, waarna eind juli, begin augustus de kevers de vruchten verlaten. Men kan de kevers tijdens de rijpingsvreterij bestrijden door de bomen te be¬ handelen met DDT. Raapstelen In een kas te Driel deed zich schade voor van het haantje Colaphus sophiae Schalk aan raapstelen. De kweker vertelde reeds jaren last van dit insekt te hebben gehad. Gevallen van schade zijn wat ons land betreft alleen bekend van vóór 1900. In Duitsland schijnt dit haantje echter geregeld op te treden. Zowel de larven als de kevers dezer soort leven op cruciferen. De biologie is als volgt: Omstreeks eind mei of begin juni worden de eieren los op de planten en ook wel op de grond afgezet. Na pl.m. 1 week komen de larven uit de eieren. De larfjes beginnen direkt te vreten en groeien snel. Het larvestadium neemt omstreeks 1 maand in beslag, waarna de verpopping in de grond plaats vindt. Nadat het popstadium 2 à 3 weken heeft geduurd, verschijnen de kevers eind juli of begin augustus, maar zij blijven in de popwieg tot het volgende voorjaar. Wanneer de kevers boven de grond zijn gekomen, moeten zij eerst een rijpings vraat uitvoeren, alvorens eieren kunnen worden geproduceerd. Deze rijpingsvraat veroorzaakt dikwijls schade aan de gewassen. Er treedt dus één generatie per jaar op. Bovengenoemde levenscyclus geldt voor ,, buiten” -omstandigheden. In een kas kan het verloop enigszins anders zijn. Er kunnen dan 2 generaties per jaar optreden. Rood zwenk gras Op een perceel rood zwenkgras voor zaad werd vastgesteld, dat het gras weinig halmen maakte. Bij het uit de schede trekken van de dode halmen trof men onderaan de stengel gewoonlijk een bruine verkleuring aan, zodat aan een schim melaantasting werd gedacht. Wij bleken hier te doen te hebben met een aantasting van de mijt Pediculopsis graminum Reut. Deze mijt, die nauw verwant is aan de Tarsonemiden, kan ernstige schade in voedergrassen veroorzaken. Behalve in gras¬ sen komt zij ook voor in rogge, gerst, tarwe en haver. Zodra de waardplanten in de aar schieten, treden de wijfjes in de bovenste bladscheden op, waar zij door aan de stengel te zuigen het weefsel ernstig beschadigen. Hierdoor sterft de stengel voortijdig af, zonder zaad te hebben gevormd. De halmen kan men ge¬ makkelijk uittrekken. De wijfjes verblijven gedurende de gehele zomer tussen de bladscheden. Ook de overwintering vindt daar plaats. De wijfjes zijn zeer vruchtbaar, zij leggen ongeveer 500 eieren. Per jaar treden meestal 4 tot 5 gene¬ raties op. De verspreiding der mijten kan o.a. plaats vinden door het zaad, door wind en water, doch de mijten kunnen ook door eigen activiteit vrij grote afstanden afleggen. Omtrent de bestrijding is niets bekend. 62 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 Sansevieria Op Sansevieria-Ÿl'ànttn te lerseke en Roermond vonden wij de schildluis Pmnas pis stracham Cooley. Deze schildluis, die oorspronkelijk afkomstig schijnt te zijn uit Oost-Afrika, heeft zich uitgebreid over de meeste tropische gebieden. In ons land kan deze schildluis alleen in kassen leven. Het is een polyfage soort, die soms grote schade kan veroorzaken. In het onderhavige geval werden de Sansevieria s voor de handel waardeloos door bruine plekken. Voorraden De tabakskever Lasioderma serricorne F. werd aangetroffen in een voorraad gedroogde gember. Zwarte bes Te Valkenswaard werden in de vruchten van zwarte bes bastaardrupsen ge¬ vonden die zeer waarschijnlijk behoorden tot de soort Pachyne^natus pumilio Knw. Het is zeer moeilijk de imagines uit dit materiaal op te kweken. Omtrent de levenswijze van dit insekt is praktisch niets bekend. Summary Notes on some interesting insects of economic importance observed in the Netherlands in 1956. Grabe, Albert, Kleinschmetterlinge des Ruhrgebietes, dl. 2 in de reeks ,, Flora und Fauna des rheinisch-westfälischen Industriegebietes”, Mitteilungen aus dem Ruhrlandmuseum der Stadt Essen Nr. 177, 1955, 159 pp. Deze reeks publicaties, waarvan het deeltje over de Macro’s door Lempke in Ent. Ber. 16: 216 (1956) werd besproken, beoogt de toestand van flora en fauna vast te leggen, alvorens het gehele Ruhrgebied door de industrie wordt opgeslokt of beïnvloed. Zijn we hier in Nederland eigenlijk al zo ver ? De lijst telt 921 soorten (inch 4 Talaeporiden), dus ongeveer 250 minder dan op dit ogenblik uit Nederland bekend zijn en dit voor een gebied, dat in oppervlak nog kleiner is genomen dan in het macro-deeltje ! De nomenclatuur is die van de Staudinger-Rebel catalogus met hier en daar wat nieuwlichterij tussen haakjes. Eurrhypara hortulata L. heet hier nog urticata L., hoewel Snellen in 1882 al beter wist, de Pyraustds staan nog ouderwets gerangschikt etc. Maar ook tamelijk recente onderzoekingen zijn erin verwerkt, bijv. de verwisseling van Crambus myellus Hb. en Cr. permutalellus H.-S. terwijl Crambus osthelderi de Lattin bij de te ver¬ wachten soorten werd opgenomen. Het blijkt verder, dat Capua reticulana Hb. (thans Adoxophyes reticulana) in het Ruhr¬ gebied een dergelijke ontwikkeling heeft doorgemaakt als in ons land. Hier is nl. gedurende enkele jaren slechts 1 ex. bekend geweest tot de soort zich ongeveer 10 jaar geleden sterk begon uit te breiden en nu tot de gewoonste Tortriciden behoort. Het keurige boekje wordt door het Ruhrlandmuseum tegen kostprijs geleverd (D.M. 5. — ). Tezamen met het boekje van Beirne over de Britse Pyraliden en vedermotten, dat 21 sh. kost (zie Ent. Ber. 14: 207) en waarvan inmiddels een nieuwe editie met veel duidelijker afbeeldingen is verschenen en het werkje van Van Deurs over de Deense Tortriciden heeft men voor weinig geld een goed overzicht van de motten, die in N.W.-Europa te vinden zijn. ^ Misschien vormen deze publicaties van onze buren een bijdrage tot opheffing uit de staat van verwaarlozing, waarin de studie van de Nederlandse micro’s zich momenteel bevindt. —. J. Küchlein. AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE 63 Verslag der 28e vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie door G. L. VAN EYNDHOVEN, Secretaris^) Bovenstaande vergadering werd gehouden op donderdag 7 april 1955 in het nieuwe gebouw van het Instituut voor Toegepast Biologisch Onderzoek in de Natuur (LT.B.O.N.) te Arnhem. Aanwezig waren 53 leden en 2 introducés. De Voorzitter, de heer G. van Kossem, opent de bijeenkomst en stelt de be¬ stuursverkiezing aan de orde. In verband met het periodiek aftreden van de heren G. VAN Kossem en Dr. R. J. van der Linde heeft het Bestuur cahdidaat ge¬ steld de heren Dr. F. E. Loosjes en E. Th. G. Elton. De heer Loosjes is helaas wegens ziekte verhinderd aanwezig te zijn. Daar geen tegencandidaten gesteld zijn, zijn de bestuurscandidaten nu dus gekozen en het Bestuur is thans als volgt samengesteld: Dr. F. E. Loosjes, Voorzitter; Ir. J. W. Heringa, Secretaris; Dr. D. Dresden, Lid; Dr. Ir. G. S. van Marle, Lid; E. Th. G. Elton, Lid. Daar de nieuwgekozen Voorzitter, de heer Loosjes, door ziekte verhinderd is aanwezig te zijn, neemt de heer Dresden thans het voorzitterschap waar. Hij spreekt een woord van dank tot de scheidende bestuursleden en heet de nieuwe functionarissen in het Bestuur welkom. Onder zijn leiding ontspint zich nu een discussie over de vraag, of het wense¬ lijk is in de programma’s af te wijken van entomologische onderwerpen, zoals zulks op deze dag het geval zal zijn met de lezing van Dr. Ir. M. Oostenbrink over de systematiek van plantenaaltjes. Besloten wordt dit punt na verder overleg op een volgende vergadering nog eens ter sprake te brengen. Hierna krijgt Ir. P. H. van de Pol het woord voor het houden van een in¬ leiding over: „Begassingen als maatregel tot bestrijding van Insecten en Mij¬ ten.” De inleider beperkt zich tot enkele facetten van dit onderwerp. Hij behandelt niet het gassen van voorraden, maar speciaal het gassen van planten en bloem¬ bollen als quarantaine-maatregel. Een dergelijke maatregel is op zijn plaats, in¬ dien men er zeker van wil zijn, dat bepaalde partijen in of uit te voeren artikelen vrij zijn van insecten en/of mijten, vooral wanneer het moeilijk is om zulks door keuring vast te stellen. Gasinstallaties vindt men in de havenplaatsen, op ver¬ schillende grensstations en soms op plaatsen, waar ernstige plagen optreden. Van belang is de dosis, welke zodanig moet zijn, dat alle schadelijke organis¬ men worden gedood, terwijl het plantmateriaal geen nadeel mag ondervinden. Voorts dient men zich op de hoogte te stellen van de hoeveelheid gas, welke wordt geabsorbeerd en van de mate van penetratie. De Plantenziektenkundige Dienst beschikt over enige mobiele begassings installaties, welke o.a. van groot nut kunnen zijn bij bestrijding van de San José schildluis. De gegevens voor dit verslag werden mij ter beschikking gesteld door Ir. J. W. Heringa, Secretaris der Afdeling. 64 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 19 57 Vervolgens houdt Dr. H. J. de Fluiter een inleiding over: „Macropsis fuscula als vector van het dwergziektevirus bij de Framboos.” Het dwergziektevirus bij framboos veroorzaakt een ernstige ziekte, omdat het een zeer belangrijke oogstdaling bij de aangetaste planten tengevolge heeft en omdat het vooral in enkele streken, waar de framboos veel geteeld werd, her¬ haaldelijk optrad. Bij het zoeken naar de vector van de dwergziekte van de framboos heeft men eerst gedacht aan de Grote en de Kleine Frambozebladluis. In 1952 heeft men de cicadelide Alacropsis fuscula ontdekt en in juni/juli 1953 werd door infectie proeven vastgesteld, dat dit insect een grote rol speelt bij de overbrenging van de ziekte. De dwergziekte van framboos wordt hoofdzakelijk aangetroffen in een paar streken van ons land. Op wilde braam vindt men haar door geheel Nederland. Proeven wijzen er op, dat het virus van braam vermoedelijk geen gevaar vormt voor de frambozen. Door uit te gaan van virusvrij plantmateriaal en door een doelmatige insecten bestrijding kan men een frambozenaanplant vrijwel zonder aantasting houden. Na de lunch spreekt Dr. Ir. M. Oostenbrink over het onderwerp: „Opmer¬ kingen over de systematiek van plantenaaltjes.” De inleider behandelt het belang, dat deze diertjes voor land-, tuin en bos i bouw hebben en vestigt de aandacht op het grote belang om te komen tot een uitvoerige studie van de systematiek dezer Nematoden, In verschillende andere landen heeft men dit ook ingezien. De problemen, waarmede de systematiek te kampen heeft, zijn ook bij deze materie talrijk. Tot besluit houdt Dr. H. Klomp een voordracht over: „Onderzoek over de gastheerkeuze van de Tachinide Carcelia.” i Bij het bovenstaande onderzoek werden verschillende gastheren aangeboden I en nagegaan werd o.a. in hoeverre er voorkeur voor een bepaalde gastheer kon „ worden opgemerkt. i Na een zeer interessante rondgang door het gebouw met de verschillende. onderzoekingsruimten wordt de bijeenkomst door de Voorzitter met een woord ' van dank gesloten. Verslag der 29e vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie door G. L. VAN EYNDHOVEN, Secretaris^) Deze 29e bijeenkomst van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie der j Nederlandsche Entomologische Vereeniging werd gehouden op woensdag 29 juni ! 1955 in het Agro-biologisch Laboratorium ,,Boekesteyn” der N.V. Philips-Roxane Î te ’s-Graveland. De Voorzitter, Dr. F. E. Loosjes, opent om 11 uur de vergadering en spreekt i zijn dank uit aan de N.V. Philips-Roxane voor de gastvrijheid, welke het gezel j schap deze dag wordt geboden. i AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE 65 Hij geeft vervolgens het woord aan Dr. R. van der Veen, hoofd van het labo= ratorium, die een inleiding houdt over het werk dat te ’s-Graveland wordt ver¬ richt, speciaal op het gebied van landbouwkundig onderzoek. De chemische stoffen worden gefabriceerd in het bedrijf te Wcesp. Daarna komen ze in onderzoek op een der afdelingen te ’s-Graveland. De entomologische afdeling staat onder leiding van de heer J. Meltzer. Hier worden de stoffen niet alleen op insecten, maar ook op mijten en aaltjes toege¬ past om hun werking na te gaan. De fungiciden-afdeling staat onder leiding van de heer Koopmans. Voorts verricht een afdeling onder leiding van de heer J. E. Rombouts onderzoek naar de systematische werking der preparaten. De heer J. Daams leidt het herbiciden-onderzoek, terwijl een velddienst onder leiding van Ir. Flik nagaat hoe stoffen, die in het laboratorium gunstige eigen¬ schappen vertoonden, zich onder praktijkomstandigheden houden. Na deze inleiding brengt de Voorzitter de op de vorige vergadering opge¬ worpen vraag naar voren, of de Afdeling in haar bijeenkomsten ook niet-entomo logische onderwerpen kan opnemen. Na uitvoerige discussie komt men tot de slotsom, dat normaliter de bijeenkomsten moeten zijn gewijd aan onderwerpen op entomologisch gebied, maar dat er geen bezwaar tegen is van tijd tot tijd een onderwerp op ander terrein in te lassen. Daarbij moet wel op de voorgrond staan, dat zo’n onderwerp zo mogelijk zijdelings verband houdt met vraagstukken, die zich in de entomologie voordoen. Tot besluit van de ochtend houdt de heer J. Meltzer nu een voordracht over: „Proeven met resistente vliegen”. Hierop volgt een door de N.V. Philips-Roxane aangeboden koffiemaaltijd, waarna de aanwezigen gelegenheid krijgen voor een uitvoerige bezichtiging van het laboratorium. Om 16.30 uur sluit de Voorzitter de bijeenkomst, na nogmaals zijn hartelijke dank te hebben uitgesproken voor de bijzonder vriendelijke ontvangst, welke de Afdeling ten deel is gevallen. De gegevens voor dit verslag werden mij ter beschikking gesteld door Ir. J. W. Heringa, Secretaris der Afdeling. Verslag der 30e vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie door D. DRESDEN, Secretaris der Afdeling Bovenstaande vergadering werd gehouden op 30 september 1955 in het Labo¬ ratorium voor Entomologie te Wageningen. Aanwezig waren 33 leden en 17 in¬ troducés. Het programma omvatte drie onderdelen, nh: huishoudelijke vergade¬ ring, wetenschappelijke vergadering en rondleiding. In verband met de te houden bestuursverkiezing deelt de Voorzitter mede, dat er geen tegencandidaten zijn bekend gemaakt, zodat op grond van het be¬ stuursvoorstel het toekomstige Bestuur als volgt zal zijn samengesteld: 66 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 F. E. Loosjes, Voorzitter D. Dresden, Secretaris G. S. van Marie. E. Th. G. Elton I Leden ] C. de Jong J i De heer De Jong is door drukke bezigheden verhinderd aanwezig te zijn, zodat de Voorzitter hem hier niet in het Bestuur welkom kan heten. Na een woord van' dank aan de heer J. W. Heringa voor zijn langdurige en voortreffelijke secre tariaatsperiode, stelt de Voorzitter het volgende punt aan de orde. Het Bestuur stelt er prijs op enkele conclusies van de vorige vergadering te laten vastleggen. Daarbij wordt gedoeld op het te volgen beleid betreffende de keuze van onderwerpen, welke niet direct op het gebied van de toegepaste En¬ tomologie liggen, b.v. aaltjes, ratten, vira, etc. De desbetreffende passage van het verslag wordt door de Voorzitter voorgelegd aan de vergadering, waarna deze zich ermede accoord verklaart. De strekking van het besluit komt hierop neer, dat men het erover eens is dat als regel geen onderwerpen buiten de eigenlijke toegepaste Entomologie behandeld dienen te worden, doch dat er geen enkel be¬ zwaar tegen bestaat nu en dan één of meer voordrachten over verwante gebieden op te nemen, in het bijzonder wanneer de aard der problemen en de methodiek van onderzoek veel overeenkomst vertonen met het eigen gebied. Vervolgens geeft de Voorzitter het woord aan de gastheer van deze dag: Prof. Dr. J. de Wilde, die een voordracht houdt over: „De taak van het Laboratorium voor Entomologie van de Landbouwhogeschool, vroeger en nu”. Hierna wordt een korte voordracht gehouden door de heren: R, H. Cobben: „Enkele aspecten van het Cicaden-vraagstuk”. G. L. van Eyndhoven: „Moderne inzichten in de systematiek van het genus Bryobia (Acar.)”i). L. Mook: „Fysiologische werking van de fotoperiode bij de Coloradokever”. Na de lunch wordt een rondgang gemaakt door het laboratorium, waarbij zeer goed verzorgde en duidelijke demonstraties worden geboden, terwijl ruime ge¬ legenheid wordt gegeven voor het stellen van vragen aan de verschillende mede¬ werkers. Tegen het einde van de middag sluit de Voorzitter met een woord van dank deze geslaagde bijeenkomst. Inmiddels gepubliceerd in E/U. Ber. 16: 20 — 21, 1. II. 19 56. Verslag der 31e Vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie door ! D. DRESDEN, Secretaris der Afdeling f Te Amsterdam, op dinsdag 21 januari 1956, in het Laboratorium voor de Ge¬ zondheidsleer, werd deze 31e bijeenkomst van de Afdeling voor Toegepaste«! Entomologie gehouden. » Voorzitter was Dr. F. E. Loosjes. Aanwezig waren 35 leden en 8 introducé’ sW AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE 67 De Voorzitter opent de vergadering met een woord van welkom tot de aan¬ wezigen, en geeft daarna de eerste spreker, de heer H. Kraan, gelegenheid tot het houden van zijn voordracht : „De malariabestrijding in Noord-Holland ge¬ durende en na de epidemie van 1946 — ’48”. De heer Kraan verstrekte de vol¬ gende samenvatting van zijn voordracht : De malaria in Noord-Holland was een typische seizoensmalaria met verreweg het grootste aantal gevallen in de maanden april tot augustus. Zij werd veroor¬ zaakt door Ÿlasmodium vivax. Hiervan bestaan een drietal groepen stammen, die zich o.a. onderscheiden door de lengte van het incubatiestadium. Dat van de Hol¬ landse stam is 8 à 9 maanden, zoals proefondervindelijk werd bewezen door ScHÜFFNER en zijn medewerkers in 1929. Er zijn in Nederland een viertal Anopheles-soQïttn, die als vector zouden kun¬ nen fungeren. Van twee hiervan is over ’t algemeen het aantal te klein, terwijl een derde soort in de tijd dat zij de malaria zou moeten overbrengen, dus van augustus tot november, reeds overwintert en niet meer steekt. De vierde soort, n.l. Anopheles maculipennis {— labranchiae) atroparvus begint weliswaar in die tijd ook reeds te semi-hiberneren, doch daarbij blijft zij af en toe steken en brengt dientengevolge de malaria over, als zij haar schuilplaats heeft in woningen, waarin ,, gezonde” plasmodiadragers wonen. Deze woningen werden opgespoord met behulp van miltonderzoek van school¬ kinderen en door gebruik van formulieren voor navrage van malariagevallen. Door ze dan te spuiten met DDT vóórdat de muggen daar gingen overwinteren werden ze muggen-vrij gehouden gedurende het seizoen van Anopheles-'miQcÜQ. Dientengevolge verdween de malaria in een paar jaar uit de behandelde ge¬ meenten. Het aantal door artsen vastgestelde malariagevallen bedroeg in de jaren 1943 — 1952 ruim 15.000; door de hierboven omschreven ,, exploratie” werden er nog ca. 30.000 bij gevonden. Daarvan waren 450 (1%) overzee (vnl. in Indo¬ nesië) geïnfecteerd. In ’t geheel zijn in de provincie Noord-Holland, behalve Amsterdam, ongeveer 2,7% der bestaande woningen gespoten; terwijl maximaal in een stad met veel malaria in één jaar niet meer dan 19% der woningen ge¬ spoten werd. Hoewel met deze selectieve bespuitingen de malaria verdween, ble¬ ven er nog te veel Anopheles in de gemeenten over. Teneinde dit aantal te reduceren en zo malariabesmetting te voorkomen, wer¬ den in 1947 in Oostzaan en in 1948 en 1949 op Marken proeven genomen met de bespuiting van alle gebouwen met DDT. De resultaten waren zeer goed, de kosten echter te hoog. Derhalve werden in volgende jaren alleen de varkensstallen in gemeenten met veel malaria, zoals Amsterdam, de Zaanstreek, Alkmaar en Den Helder, met DDT gespoten. Daarnaast werden ook de huizen gespoten, waarin de laatste 3 jaren nog malaria was voorgekomen. Het resultaat was, wat de Ano¬ pheles betreft, hetzelfde als in Oostzaan en op Marken: een paar jaren geen Ano¬ pheles meer in huizen en stallen. Vliegen en andere insecten in huizen werden op deze manier echter niet bestreden, hetgeen wel het geval was met de behandeling van alle gebouwen, hoewel dit resultaat ook slechts één jaar duurde. De preventie van malaria is echter niet geheel afdoende geweest, omdat er de laatste jaren wel enige gevallen van malaria zijn voorgekomen bij inwoners van gemeenten met weinig muggen, zoals Bennebroek, Heemstede, Haarlem, Bussum, Oostzaan en Den Helder. De meeste van deze gevallen waren gevolgen van be 68 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 smettingen overzee, doch daarnaast kwamen enkele autochthone gevallen voor, die waarschijnlijk waren veroorzaakt, doordat de plaatselijke vector zich had be¬ smet aan een ,, gezonde” parasietendrager, die zelf in Korea, Nieiiw-Guinea of Indonesië was geïnfecteerd. Werd aanvankelijk gespoten met verfspuiten en gecomprimeerde lucht, later werden speciale insectidde-spuiten aangeschaft met ca. 11 1. inhoud en een spuit pistool, dat een vlakke straal geeft en snel af te sluiten is. Hoewel de malaria werd bestreden met een 5% DDT-oplossing in kerosine, werd later overgegaan op 3% DDT en 0,3% coumaronhars in kerosine. Het laatstgenoemde preparaat gaf een grotere sterfte der muggen en had een langere nawerking. Na een discussie over deze voordracht krijgt de heer D. Swierstra het woord. Hij geeft een overzicht van de tegenwoordige stand van „Het runderhorzelpro bleem in ons land”. In het kort worden achtereenvolgens besproken: de biologie van de runderhorzel, de moeilijkheden van waarneming, de schade en vooral de bestrijding van deze dieren. Demonstraties van enkele preparaten en van voor¬ beelden van de schade illustreren deze interessante voordracht. De volgende spreker, de heer L. G. E. Kalshoven, geeft een uiteenzetting over: „Plagen van de ringelrups bij de iepebomen in Amsterdam”. Deze voordracht over het plaatselijke optreden in de oude binnenstad gedurende een aantal jaren, wordt geïllustreerd met duidelijke lantaarnplaatjes. De heer C. DE Jong geeft na de middagpauze een korte inleiding tot een twee¬ tal (militair-) medische films: ,, Mijten als ziekte-overhrengers' Het betreft de ziekten, overgebracht door mijten van het geslacht Tromhicnla, zgn. fluweelmijten of chiggers. Een samenvatting hiervan wordt gegeven in een apart artikel in dit nummer der Entomologische Berichten. Als laatste spreker krijgt de heer H. H. J. Keidel het woord, die als gastspreker een tweetal Z.-Afrikaanse kleurenfilms inleidt betreffende de „Bestrijding van Glossina’s in Afrika”. Het was voor velen van de aanwezigen interessant te zien, wat de symptomen zijn van de nagana bij het vee, welke ziekte door Glossinals wordt overgebracht. De film geeft een goed beeld van de moeilijkheden die bij de bestrijding in een zo groot areaal overwonnen moeten worden. Het is gebleken, dat deze dag, die voornamelijk was gewijd aan medische en veterinaire entomologie, bij de aanwezigen zeer in de smaak is gevallen. Het was ook reeds vrij lang geleden, dat soortgelijke onderwerpen in de Afdeling op het programma hebben gestaan. De Voorzitter brengt een woord van dank aan Prof. Dr. Ch. Ruys en de Wethouder van Onderwijs der Gemeente Amsterdam voor de verleende gast¬ vrijheid in het Laboratorium. Na ook de sprekers te hebben bedankt, sluit hij de vergadering. Utrecht, Koningslaan 80. Verslag der 32e vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie j door ^ D. DRESDEN, Secretaris der Afdeling ij Deze bijeenkomst werd benut voor een excursie naar Midden-Limburg op j AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE 69 5 juli 1956, welke bijzonder goed geslaagd was. Deze excursie werd bovendien enorm door het weer begunstigd, want terwijl het voortdurend mooi, zonnig weer was, barstte de hevige regenbui, welke de dag besloot, pas los op het ogenblik, dat men zich voor de thuisreis in de auto’s begaf. Om 10.15 uur verzamelden de deelnemers zich te Roermond. Er waren juist voldoende auto’s beschikbaar om alle 25 leden en 13 introducés te vervoeren. Er werd een bezoek gebracht aan een aantal boomgaarden met schadelijke in¬ secten en mijten, waarbij o.a. de heren Besemer, Van de Pol en Van Eynd HOVEN duidelijke uiteenzettingen gaven over de problemen van de bestrijding en over de veldkenmerken van verschillende insecten en spintmijten. Na een lunch te Thorn werd eerst een korte gelegenheid gegeven voor „sight¬ seeing” in deze oude, interessante plaats. Tijdens de lunch werden uiteenzettingen gegeven over de kersenvlieg en de aspergevlieg, terwijl de heer Besemer zelfs in staat bleek een uitnemende historische beschouwing te geven over het stadje Thorn ! Het middagprogramma omvatte een zeer geslaagde bezichtiging van de aan¬ tastingen door de aspergevlieg. Tot besluit werd een bezoek gebracht aan een in overleg met E.P.P.O.* (Euro¬ pean Plant Protection Organization) daartoe ingericht geïsoleerd liggend proef¬ veld voor schildluiswaarnemingen te Blerick, waar zich o.a. boomkwekerijgewas sen bevinden, waarop de San josé-schildluis voorkoiut. De waarnemingen op dit veld worden verricht door de Plantenziektenkundige Dienst in nauw contact met E.P.P.O.. Voorwaar een geslaagde excursie ! Verslag der 33e vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie door D. DRESDEN, Secretaris der Afdeling Deze bijeenkomst was gewijd aan een excursie naar Rotterdam op dinsdag 9 oktober 1956. Op de plaats van samenkomst, het kantoor van de N.V. Graansilo Mij., opent de Voorzitter, Dr. F. E. Loosjes, de vergadering om ca 10 uur. Hij heet de aanwezigen (19 leden en 10 geïntroduceerden) welkom en geeft, na enkele in¬ leidende opmerkingen, het woord aan de heer J. Vreeken, directeur van de Graan¬ silo Mij. Deze gaat in zijn inleiding speciaal in op de toegepast-entomologische problemen bij de opslag van grote hoeveelheden graan, peulvruchten en derge¬ lijke producten. De voor en nadelen van verschillende methoden van gassen worden besproken, o.a. in verband met de eigenschappen van de silo’s, de ge¬ varen voor de consument, e.d. Uit de discussie blijkt, dat de inleider erin geslaagd is levendige belangstelling voor zijn onderwerp te wekken. Deze neemt nog toe tijdens de nu volgende rondgang door het bedrijf, waarbij veel interessante bij¬ zonderheden worden getoond en uitgelegd. Ook is dankbaar gebruik gemaakt van de gelegenheid een graanschip te zien leegzuigen en bij een ander schip het ,, over¬ slaan” van graan (uit een groot zeeschip in een kleinere kustvaarder) te bekijken. 70 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 De Voorzitter dankt de heer Vreeken en diens medewerkers voor deze ge¬ slaagde ochtendvergadering, waarna het gezelschap zich per diverse vervoermid¬ delen begeeft naar een restaurant, waar de lunch, als gebruikelijk, gemeenschap¬ pelijk wordt genuttigd. Hierna wordt een bezoek gebracht aan de Gemeentelijke Ontsmettingsdienst. De heer J. A. Bot, technisch hoofdambtenaar Ie klasse bij deze dienst, houdt een zeer overzichtelijke inleiding over het werk van de Ontsmettingsdienst en over de zeer veelzijdige problemen, waarmee men hier te maken heeft. Uit¬ voerig gaat spreker o.a. in op de wijze, waarop men de moeilijke taak vervult een groot passagiersschip te gassen. Voorts schenkt hij veel aandacht aan het probleem van de rattenbestrijding, waarvoor bij de aanwezigen grote belang¬ stelling blijkt te bestaan, al valt dit onderwerp gewoonlijk niet onder de toege¬ paste entomologie. Na deze leerzame inleiding wordt een rondgang door het bedrijf gemaakt, waarbij de diverse ontsmettingsmethoden op duidelijke wijze worden gedemon¬ streerd. De meest uiteenlopende voorwerpen worden door deze dienst ontsmet, b.v.: meubels, beddegoed (dit o.a. uit ziekenhuizen), huiden, en, zoals gezegd, ook passagiersschepen, gebouwen e.d. Om ongeveer 4.15 uur is de rondleiding afgelopen. De Voorzitter zet in zijn dankwoord uiteen, dat het gebleken is hoezeer het de moeite loont ook eens ken¬ nis te nemen van geheel andere gebieden der toegepaste entomologie dan die, waartoe men zich meestal beperkt. Hij dankt de gastheer en zijn assistenten voor deze geslaagde middag en sluit de vergadering om ca. 4.30 uur. Verslag der 34e Vergadering van de Afdeling voor Toegepaste Entomologie door D. DRESDEN, Secretaris der Afdeling Deze 34e vergadering werd gehouden op vrijdag 25 januari 1957 te Amsterdam in het gebouw van de Keuringsdienst van Waren. Ongeveer op tijd opent de Voorzitter de Vergadering. Uit de presentielijst blijkt later, dat 62 personen aanwezig waren, 39 leden en 23 geïntroduceerden: | een record-opkomst. Vijf nieuwe leden werden genoteerd. j Na een kort welkomstwoord geeft de Voorzitter de heer W. J. Maan op diens i verzoek gelegenheid tot het doen van een speciale mededeling betreffende een vacature voor een entomoloog in Khartoem. Na dit onverwachte intermezzo geeft de Voorzitter het woord aan de eerste spreker, Prof. Dr. H. J. Hardon, Directeur van de Keuringsdienst van Waren en gastheer voor deze vergadering. In zijn voordracht: „Hoe wordt de consument beschermd tegen gevaren van insecticiden ?”, gaat Spr. in op de voorschriften ; en controlemaatregelen, berustend op en voortvloeiend uit de desbetreffende ar¬ tikelen van de Warenwet. Het blijkt, dat de thans bestaande, vrij bevredigende ; regeling pas van zeer recente datum is. Hoewel er natuurlijk nog veel moeilijk¬ heden overwonnen moeten worden, speciaal met betrekking tot de controle j mogelijkheden, kon Spr. toch de geruststellende conclusie trekken, dat men be Î trekkelijk weinig gevallen constateerde van overtreding der bestaande voorschrif AFDELING VOOR TOEGEPASTE ENTOMOLOGIE 71 ten. Van een noodtoestand kan zeker niet gesproken worden, al is voortdurende waakzaamheid onontbeerlijk. Met het oog op de tijd wordt de discussie uitgesteld en de volgende spreker krijgt het woord. Dr. K. Hartsuyker van de Plantenziektenkundige Dienst te Wageningen houdt een voordracht over „Keuring en Controle van Bestrijdings¬ middelen”. In dit betoog zet Spr. op heldere wijze uiteen, hoe de enorme groei van het keurings en controlewerk na het in werking treden van de Wet Bestrij¬ dingsmiddelen en Meststoffen (1949) heeft plaats gehad. Er wordt gewezen op de nuttige samenwerking met andere instanties, b.v. de arbeidsinspectie, en op de betekenis van de Commissie voor Fytofarmacie. Spr. besluit zijn voordracht met enkele aardige anecdotische illustraties van de wantoestanden en het wanbegrip die bij. de controlewerkzaamheden aan het licht zijn gekomen. Na een korte discussie wordt de vergadering verdaagd tot 2 uur. Mén gebruikt de lunch gemeenschappelijk in Restaurant ’t Brouwerswapen. In de middag begint de heer H. van Genderen van het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid te Utrecht, die spreekt over „Selectiviteit van insecticiden, in het bijzonder met het oog op hun werking bij Zoogdieren”. Uitvoerig wordt aandacht besteed aan de fysiologische verschillen tussen insecten en zoogdieren, waarop mogelijkerwijs selectiviteit zou kunnen berusten. Het blijkt uit een aantal voorbeelden, dat in de practijk hiervan vrijwel alleen de huid van belang is, zowel in kwantitatief opzicht (verhouding oppervlakte/inhoud) als in kwalitatief op¬ zicht (hydro of lipofilie). De laatste spreker, Ir. P. de Putter van de Arbeidsinspectie te den Haag, houdt een voordracht over „Veiligheidsmaatregelen bij de toepassing van insecticiden”. Hier worden dus de belangen van de gebruikers, dus b.v. van de loonsproeiers, in het middelpunt geplaatst. Spr. behandelt uitvoerig de diverse problemen en aspecten met betrekking tot beschermende kleding en andere veiligheidsmaat¬ regelen. Hoewel de totale sterfte als gevolg van ,, onveilig” werken met insecti¬ ciden gering is, blijkt toch duidelijk, dat hier een noodzakelijke taak voor de arbeidsinspectie bestaat. De ongelukken met dodelijke afloop nemen gelukkig sinds het topjaar 1954 in aantal af. Enkele punten uit de beide middagvoordrachten geven aanleiding tot een leer¬ zame discussie, waarna de Voorzitter de vergadering sluit, onder dankzegging aan allen die tot het welslagen van deze dag hebben bijgedragen. Utrecht, Koningslaan 80. Enige minder algemene Coleoptera, gevangen in 1956. Velleius dilatatus F. Gorssel, 17.VIII. Philonthus nitidus F. Gorssel, 17. VIII. Dit is het tweede exemplaar, dat in Nederland werd gevangen. De eerste vangst dateert van I.VII.1942 en vond plaats te Dwingelo (zie l6e ver¬ volg op het aanhangsel in Col. Neerl. II door P. van der Wiel). Hoploderus caelatus Grav. Gorssel, 20.VIII. Hydnobius strigosus Schmidt, Amsterdamse Bos, 17.VIII en ,21. IX. Amphicyelis globus ab. c. ferruginea St. Gorssel, 23.VIII. Hallomenus binotatus Quens. Amsterdamse Bos, juni tot september in groot aantal, Gorssel, 1 exemplaar 12.VIII. Hylobius fatuns Rossi. Gorssel, 20.VIII. Rhytidosama globulus Herbst. Gorssel, 20.VIII. A. C. Nonnekens, Da Costalaan 38, Amstelveen, Amsterdam-Z. 2. 72 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 Mijten als ziekte-overbrengers door C. DE JONG Op de 31e vergadering der Afdeling voor Toegepaste Entomologie vertoonde ik twee films met betrekking tot de ziekten, overgebracht door mijten van het ge¬ slacht Trombictda en verwante genera, behorende tot de zgn. fluweelmijten. In deze groep zijn verscheidene soorten, die op de medische zwarte lijst staan, doch meest in andere landstrèken voorkomen: a) Trombicïila autumnalis (Shaw.), de zg. ,, harvest mite”, die verantwoordelijk is voor de ,, harvest fever” in Europese landen. Tijdens de oogst veroorzaakt dit lastige dier bij de mensen jeuk, waardoor zij gaan krabben met ontsteking als gevolg. b) Trombicï-ild {Leptotrombidium') akamushi (Brumpt), een Japanse soort, die aanleiding geeft tot de Japanse Tsutsugamushi, ook wel Kedanikoorts of over stromingskoorts genoemd. Deze komt plaatselijk voor met een zeer hoog sterfte¬ cijfer van 60%. Speciaal in vochtige gebieden langs rivieren. c) Trombicula {Leptotrombidhim') deltensts Walch, die speciaal bekend is van Deli en Malakka, maar ook in Oost-Sumatra wordt aangetroffen, een okergele soort, die de Deli-koorts, mijtenkoorts of ,, Scrub typhus” verspreidt. Het is gebleken, dat deze en nauw verwante soorten ook voorkomen op de eilanden tot ver oostelijk in de Z. O. -Aziatische Archipel en dat deze dieren een gevaar betekenden tijdens militaire acties, daar de besmette mijtelarven bij de mens bloed zuigen en hem dan de ziektekiemen in het bloed brengen. De ontwikkeling der mijten is in het kort als volgt: de eieren worden als regel op de warme vochtige grond gelegd, ze komen dan uit. De jonge larven, kleine 6-potige diertjes, zijn ongeveer 1/3Q mm groot. Deze moeten, vóór ze zich verder kunnen ontwikkelen, zich met warm bloed voeden. Daartoe beklimmen ze allerlei lage planten, b.v. grassen (alang-alang) en laten zich vallen op passerende warm¬ bloedige dieren, o.a. ratachtigen. Na hun bloedmaaltijd op een dunne plaats van de huid laten ze zich weer op de grond vallen, kunnen dan vervellen en na nog een tweede vervelling zijn ze meestal volwassen. Na die eerste bloedmaaltijd leven ze geheel vegetarisch, maar mochten ze zich bij die eerste maaltijd hebben besmet met de kiemen van de mijtekoorts, dan blijven ze die hun gehele leven her¬ bergen en de kiemen gaan bovendiea op de eieren over. Het gevolg is dan, dat de volgende generatie al direct drager van de kiemen is en bij het nemen van hun bloedmaaltijd zullen ze nieuwe slachtoffers maken. De mens wordt in deze cyclus betrokken, wanneer hij de plaats van de rat gaat innemen. Dit kan, wanneer hij zich door de alang-alang gaat begeven, b.v. de militair, die voortsluipt. Hij straalt warmte af, waarop de jonge larven reageren. De larve zuigt bloed en brengt kie¬ men in de wond. Het gevolg is dan het uitbreken van de ,, scrub typhus”. Bij de militaire activiteiten in Z.O.-Azië zijn herhaaldelijk deze feiten geconstateerd. In Engelse, Nederlandse en Amerikaanse onderdelen vielen slachtoffers, zelfs doden. Daarom werd enerzijds voorlichting gegeven speciaal omtrent de omstandigheden, waaronder het gevaar hier dreigt, en anderzijds werd gezocht naar een preventie middel om de mijten te doden vóór ze de mens schade doen. Dit middel werd gevonden. Voornamelijk met dibutylphthalaat bereikte men goede resultaten. De MIJTEN ALS ZIEKTE-OVERBRENGERS 73 kleding werd ermee behandeld. De Engelse film geeft hierover enige voorlich¬ ting. Aanvankelijk werd deze film ook vertoond voor vele Nederlandse militairen, die naar de Oost gingen: men was gewaarschuwd ! Vóór de Amerikanen op Schouten-eiland in de gaten hadden, dat ze met scriib typhus te maken hadden, hebben ze in 6 maanden tijd 1469 gevallen gehad, waarvan 8 (0,6%) overleden. De schade wordt voornamelijk aangericht aan, hart, longen en hersenen. Gemiddeld waren de mensen twee maanden buiten bedrijf, waardoor grote stagnatie in de werkzaamheden ontstond. In de tijd van de aanval op Japan werden de meer geperfectioneerde methoden ter preventie doorgevoerd (DBF in zeepemulsie voor behandeling van kleding) en de Amerikaanse soldaten werden hierdoor en ook door een speciale dis-dpline bij het uitvoeren van de maatregelen voldoende beschermd. Voor één en ander was een grondige kennis van de dieren en hun levenswijze nodig, évenals van die van de ziekteverwekker. Eerst toen kon men met een redelijke kans van slagen zich tegen de mijten keren. De Amerikaanse instructiefilm behandelt o.a. het feit, dat bij het opstellen van de tactische plannen met de entomologische feiten rekening moet worden gehou¬ den. Vooral de vochtige graslanden in die streken moeten worden vermeden. Door het gebied af te branden en daarna te behandelen met petroleum en creosoot kreeg men ze rat en kiemvrij. Voor grotere gebieden dan zo’n enkele kampplaats is dit echter moeilijk uit te voeren. Literatuur Hammen, L. van der, 27. III. 1956, Scrub typhus en Scrub itch, in het bijzonder in Nieuw Guinea. Zool. Bijdr. Rijksmus, v. Nat. Hist. No. 2 [met gespecialiseerde literatuurlijst}. Lochem, J. J. van, 1947, Algemene gezondheidsleer, p. 95, 102, 174. Mackie, Th. T., Hunter, G. W., Worth, C., Brooke, 1946, A Manual of Tropical Medecine (Mil. medic. Manuals). Philadelphia, p. 50, 51, 537, 540 sqq., fig. 266. Smart, J., 1943, Insects of Medical Importance. Brit. Mus., p. 240, fig. 160, l6l. Summary Short notes about two films dealing with some diseases transmitted by mites, mainly scrub typhus. Bilthoven, Bilderdijklaan 69. Te koop gevraagd: Ed. Everts, Coleoptera Neerlandica, Nieuwe naamlijst der in Neder¬ land en het omliggend gebied voorkomende schildvleugelige insecten (1925). W. van Boextel, p/a Natuurhistorisch Museum, Paleisstraat 18, Tilburg. Bibliotheek.^ Ontvangen: Laurentiaux, D., Les insectes honillers du Limbourg Hollan¬ dais, Med. Geol. Stichting, Nw. serie 4 : 13—22, 5 platen. Allereerst wordt de systematische plaats besproken van Ampeliptera limburgica Pruvost. Dit is het alleroudste bekende gevleugelde insect. Daarna volgen beschrijving en afbeelding van de collectie fossielen verzameld door het Geologisch Bureau voor het Nederlandse Mijn bouwgebied te Heerlen. — Kr. 74 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN, DEEL 17, 1. IV. 1957 Ervaringen met Chaetospila elegans (Westw.) (Hymenoptera, Pteromalidae), een parasiet van enige soorten voorraadinsecten door F. E. LOOSJES Bij het kweken van voorraadinsecten ten behoeve van het bestrijdingsmiddelen onderzoek kregen wij in de kweekpotten last van een sluipwesp je, dat door Dr. O. W. Richards te Londen gedetermineerd werd als Chaetospila elegans (Westw.). Deze Pteromalide werd gevonden in de kweken van de stambonenkever {^Acan thoscelides ohtectiis Say) en van de graanklander {Calandra granaria L.). Bij eerstgenoemde soort werden de wespjes slechts enkele malen aangetroffen en werd geen belangrijke invloed ervan op de kweek opgemerkt. Bij de graanklan ders werd echter het bedrijf door de wespjes lam gelegd. Het was ons op de duur onmogelijk voldoende dieren voor de proeven te kweken zonder maatregelen tegen de parasiet te nemen. Door van weinig kevers uit te gaan en deze elders op te kweken slaagden wij erin weer parasietenvrij materiaal te houden. Intussen deden wij met deze wespjes enige aardige ervaringen op. 1. Ten bate van een proef met pyrethrum-piperonyl butoxyde-middelen in poedervorm, die met graan gemengd een afwerende en beschermende werking tegen graanklanders zouden geven, werden vier partijen tarwe gereedgemaakt: A. onvermengde tarwe, B. tarwe vermengd met het mengsel, C. tarwe vermengd met een mengsel van iets andere samenstelling, D. tarwe vermengd met talkpoeder. Met deze vier partijen werd een proef met 3 herhalingen genomen, waarbij 3 X 500 graanklanders een keuze konden doen uit de vier partijen. Na twee maanden bij 23° C. in ’t donker te zijn bewaard, bleken de volgende aantallen klanders aanwezig te zijn, en bleken de volgende dodingspercentages voor te komen: totaal aantal dood partij A 854 2% „ B 780 42% „ c 677 27% „ D 1083 1% Er was dus een geringe invloed van het insecticidenmengsel op de totale aan¬ tallen dieren en een duidelijke invloed op het dodingspercentage. De tarwe, waaruit de kevertjes waren verwijderd, werd vervolgens nog twee maanden bewaard. Bij de controle daarna bleken in de partijen A en D veel parasitaire wespjes voor te komen en in B en C geen of zeer weinig. De aantallen klanders en de doding bedroeg nu: ERVARINGEN MET CHAETOSPILA ELEGANS (WESTW.) 75 totaal aantal dood partij A 55 6% „ B 1599 2% „ c 1649 1% „ D 78 4% Hieruit volgt, dat in de partijen B en C belangrijke aantallen eieren, larven en poppen aanwezig geweest moeten zijn. De middelen hebben echter de ont¬ wikkeling van Chaetospila practisch onmogelijk gemaakt. In de partijen A en D is de infectie met stadia van de klander binnen het graan zeker nog veel hoger geweest. Hier hebben zich echter de parasieten onbeperkt kunnen vermenigvul¬ digen, waardoor ten slotte de aantallen uitgekomen kevers zeer sterk werden be¬ perkt. Wij kregen dus de indruk, dat de Pteromaliden de klanderpopulatie met meer succes beperkten, dan de toegevoegde middelen dat doen. Een herhaling van de proef gaf gelijke resultaten. Elders verkreeg men met de genoemde middelen gunstiger resultaten (zie o.a. Goodwin-Baily & Holborn, 1952) doch daarop willen wij thans niet ingaan. Ons interesseert hier de grote invloed, die de para¬ sieten bleken te hebben. Het leek aanlokkelijk, om deze invloed op praktijk of semi-praktijk-schaal na te gaaan. Daartoe werd de volgende proef genomen: 2. In een ruimte van ca. 42 m3 werd een tarwe-bewaarproef ingezet. De ruimte werd gevuld met ca. 8 ton met klander geïnfecteerde tarwe, het lag tot ca. 70 cm hoog. Op 3 plaatsen stonden thermometers in het graan, een vierde thermometer hing boven het graan tegen een buitenmuur. In oktober 1954 werden 6 potten met door parasieten geïnfecteerd materiaal in de ruimte gezet en daarna werden regelmatig temperatuur en aantasting gecontroleerd. De aantasting werd nagegaan aan monsters, die steeds op dezelfde plek werden genomen. Het tijd¬ stip in het najaar was ongunstig, doch het lag in de bedoeling, om na de winter zo nodig een nieuwe hoeveelheid parasieten in de ruimte los te laten en daarna het verloop van de aantasting langdurig te controleren. Helaas was het in het vol¬ gende voorjaar door omstandigheden buiten onze verantwoordelijkheid gelegen niet mogelijk de proef voort te zetten. Wij verkregen uit deze proef dus helaas geen gegevens over de invloed op de klanderpopulatie, doch wel leerden wij iets over de mogelijkheid van overwintering van de parasiet in een partij tarwe onder normale opslag in een onverwarmde ruimte. De temperaturen van de tarwe nu schommelden van 8 oktober tot 7 mei tus¬ sen — 31/2 en 17° C., de temperatuur van de ruimte tussen — 41/2 en 17° C. 