None
De ECRI adviseert de Belgische overheden om de onafhankelijkheid van het
Comité P te verhogen en om de communicatie te verbeteren tussen het comité
en de instanties die de klachten doorgeven. Anders moeten ze een instantie
oprichten die geen banden heeft met de politie en het parket, die dan als taak
krijgt om vermeende gevallen van rassendiscriminatie en van racistisch gedrag
door de politie te onderzoeken. De ECRI spoort de overheden ook aan om de
personen die schuldig worden bevonden aan dergelijke daden of gedrag,
openlijk en gepast te bestraffen.
177.
De ECRI spoort de Belgische overheden vooral aan om stappen te
ondernemen om racistische profilering door de politie te voorkomen en te
verbieden. Ze wijst hen op haar General Policy Recommendation No. 11 on
combating racism and racial discrimination in policing (Algemene
beleidsaanbeveling nr. 11 ter bestrijding van racisme en rassendiscriminatie bij
de politie) die hierover richtlijnen bevat.
Monitoring van racisme en rassendiscriminatie
178.
De ECRI stelt vast dat de Belgische overheden op federaal niveau, op niveau
van gewesten en gemeenschappen én op lokaal niveau zich bewust zijn van
het belang van betrouwbare indicatoren over de toestand met betrekking tot
racisme en rassendiscriminatie. Hierover zijn verschillende studies,
onderzoeken (vooral bij mogelijke slachtoffers van racisme) en statistieken
beschikbaar. Deze informatie schetst een beeld van de situatie, maar is te
fragmentarisch en te beperkt om een volledig beeld van de toestand in het land
te krijgen.
179.
 Zowel ngo’s actief in de strijd tegen racisme als alle Belgische overheden
wijzen erop dat er geen meetinstrumenten beschikbaar zijn. Ze beklemtonen
allemaal de noodzaak om een systeem uit te werken om informatie over
racisme en rassendiscriminatie te verzamelen. Met zulke systemen kan
gemakkelijker de vinger worden gelegd op trends in en redenen voor
racistische handelingen en voor directe of indirecte rassendiscriminatie en
kunnen sneller geschikte oplossingen worden gezocht voor de vastgestelde
problemen. Momenteel lopen verschillende initiatieven in dit verband. In dit
rapport komen er slechts enkele aan bod. Het verzamelen van informatie over
strafrechtelijke bepalingen tegen racisme is een van de initiatieven waarnaar
eerder is verwezen60. Daarnaast werken de Belgische overheden aan een

59 Voor meer details zie hiervoor: “Strafrechtelijke bepalingen tegen racisme”.
60 Zie hiervoor: “Strafrechtelijke bepalingen tegen racisme”.
48

‘tolerantiebarometer’. Het Centrum werkt sinds 2006 aan een
‘sociaaleconomisch monitoring’-systeem op basis van nationale afkomst om
discriminatie doelmatiger te bestrijden. Het sociaaleconomisch monitoren omvat
het verzamelen van objectieve, anonieme en bevestigde gegevens uit
bestaande administratieve databanken, waarbij wordt uitgegaan van de
nationale afkomst van personen en hun ouders.
180.
De ECRI spoort de Belgische overheden ten stelligste aan om te blijven werken
aan een volledig en coherent systeem om gegevens te verzamelen om de
situatie van de verschillende minderheden in België te kunnen evalueren en om
na te gaan hoeveel racistische incidenten en gevallen van directe en indirecte
rassendiscriminatie zich voordoen. Ze adviseert in dit verband om gegevens te
verzamelen die opgesplitst zijn in categorieën zoals nationaliteit, nationale of
etnische afkomst, taal en godsdienst. De overheid moet zich ervan vergewissen
dat dit in ieder geval gebeurt met inachtneming van de privacyregels, dat de
personen hiervoor vooraf hun toestemming moeten geven en dat personen op
vrijwillige basis zichzelf kunnen kenbaar maken als lid van een bepaalde groep.
 Dit systeem moet in nauwe samenwerking met alle betrokken actoren worden
opgezet, ook die uit het maatschappelijke middenveld, en moet ook gevallen
van dubbele of meervoudige discriminatie kunnen verwerken.
Actieplan tegen racisme
181.
Op 14 juli 2004 heeft de federale regering de principes goedgekeurd van een
federaal actieplan tegen geweld ingegeven door racisme, antisemitisme en
xenofobie om zo de aanbevelingen van de Wereldconferentie tegen racisme
(Durban, 2001) om te zetten. Dit plan gaat ook uit van aanbevelingen van de
ECRI die ze onder meer in haar derde rapport over België heeft gepubliceerd.
Het plan dat alle overheden van het land engageert, focust op de volgende 10
punten: toepassing van antidiscriminatiewetgeving, follow-up van klachten, het
internet als medium voor de verspreiding van racistische en antisemitische
ideologieën,
vooroordelen
tegengaan,
de
media,
politiekorpsen,
staatsveiligheid, maatregelen om doelgroepen te beschermen en instelling van
een tolerantiebarometer. Het Centrum staat in voor de follow-up en heeft op 11
januari 2007 een evaluatierapport opgesteld. De belangrijkste conclusies uit dat
rapport zijn bij de opstelling van dit ECRI-rapport in aanmerking genomen. De
ECRI stelt vast dat met het plan heel wat vooruitgang is geboekt in de strijd
tegen racisme en rassendiscriminatie, hoewel een aantal projecten nog volop
worden uitgevoerd. Om racisme te kunnen bestrijden, is een radicale
mentaliteitswijziging noodzakelijk en dit vraagt tijd. De strijd tegen discriminatie
en vooral tegen structurele discriminatie bij toegang tot de arbeidsmarkt,
onderwijs en huisvesting vereist ook een aanpak op lange termijn als men
succes wil boeken. Daarom moeten de federale overheid, de gewesten en de
gemeenschappen in België hun inspanningen voortzetten en intensiveren.
182.
 De ECRI adviseert de Belgische overheden om hun aanpak ter bestrijding van
racisme voort te zetten door hun federale actieplan tegen geweld ingegeven
door racisme, antisemitisme en xenofobie volledig uit te voeren en door alle
nodige middelen ter beschikking te stellen om het tot een succes te maken.
Interculturele dialoog
183.
De natuurlijke aanvulling op de strijd tegen racisme is de interculturele dialoog.
Dit is één van de belangrijkste elementen voor het vreedzaam samenleven van
alle leden in de samenleving. De ECRI vindt dat de interculturele dialoog ook de
dialoog tussen verschillende godsdiensten en gemeenschappen omvat. De
dialoog moet duidelijk in de verf zetten waarom culturele en taalkundige
diversiteit een verrijking is voor de Belgische samenleving.
49

184.
De ECRI stelt dan ook verheugd vast dat de Belgische overheden hebben
besloten om actie te ondernemen en allerlei initiatieven op te zetten. Naar
enkele van deze initiatieven wordt elders in dit rapport verwezen 61. In februari
2004 richt de federale regering de Commissie voor Interculturele Dialoog op.
Die Commissie heeft als doelstelling een stand van zaken te maken van de
problematiek van de multiculturele samenleving die zich in België en elders in
Europa ontwikkelt. De Commissie publiceert in mei 2005 haar eindverslag
waarin ze haar activiteiten beschrijft en aanbevelingen voor de Belgische
overheden formuleert62. Voor 2009 zijn conferenties over interculturaliteit
gepland. Momenteel is men volop bezig om goede praktijkvoorbeelden te
verzamelen zodat op deze conferenties overtuigende interculturele
dialoogsystemen kunnen worden voorgesteld.
185.
 De ECRI adviseert de Belgische overheden om hun inspanningen voort te
zetten om de interculturele dialoog binnen de Belgische samenleving te
bevorderen en om een positief beeld op te hangen van de culturele diversiteit in
België. Hierbij moet vooral aandacht worden besteed aan de bevindingen en
aanbevelingen van de Commissie voor Interculturele Dialoog die duidelijk heeft
aangetoond dat de strijd tegen racisme en rassendiscriminatie een van de
belangrijkste punten is op weg naar een geïntegreerde samenleving.
61 Zie vooral “Kwetsbare groepen/doelgroepen: - Moslimgemeenschappen”.
62

Commissie voor Interculturele Dialoog, Eindverslag, mei 2005, 246 bladzijden, u kunt dit verslag
raadplegen via de website van het Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding,
www.diversiteit.be.
50

TUSSENTIJDSE FOLLOW-UP AANBEVELINGEN
De ECRI vraagt de Belgische overheden om de volgende drie specifieke
aanbevelingen bij voorrang uit te voeren:
•

De ECRI adviseert de Belgische overheden ten stelligste hun inspanningen
voort te zetten en te intensiveren om te garanderen dat alle kinderen met een
migratieachtergrond gelijke kansen krijgen in de toegang tot het onderwijs. De
ECRI raadt vooral aan om stappen te blijven ondernemen om een sociale mix
in gemeenschapsscholen aan te moedigen. Ook moet er grotere nadruk
worden gelegd op de noodzaak om racisme en rassendiscriminatie te bestrijden
tijdens de opleiding en bijscholing van leerkrachten en moet worden benadrukt
dat diversiteit een verrijking voor de Belgische samenleving is63.
•

De ECRI adviseert de Belgische overheden ten stelligste om zo snel mogelijk
oplossingen voor woonwagenbewoners uit te werken, door voldoende goed
gelegen en correct uitgeruste standplaatsen in te richten. Ze raadt de
overheden ook aan om een bewustmakingscampagne voor het grote publiek op
te zetten om alle vormen van intolerantie en afwijzing van woonwagenbewoners
en eventuele rassendiscriminatie te bestrijden.
 •

De ECRI adviseert om alle actieve politieagenten en politieagenten in opleiding
bewust en alert te maken voor de noodzaak om racisme en rassendiscriminatie
te bestrijden. Ook moet het belang worden benadrukt van een correcte
behandeling en registratie van klachten. De ECRI spoort de overheden ook aan
om binnen elk politiekorps een referentiepersoon aan te stellen. De taak van
deze persoon bestaat erin om de politieaanpak van klachten van individuen
over racisme te verbeteren en is vergelijkbaar met die van de
referentiemagistraten binnen de parketten die gespecialiseerd zijn in kwesties
die verband houden met racisme en rassendiscriminatie64.
Deze drie aanbevelingen zullen het voorwerp uitmaken van een tussentijdse follow-up
door de ECRI uiterlijk twee jaar na de publicatie van dit rapport.
63 Zie ECRI General Policy Recommendation No. 10 on combating racism and racial discrimination in and

through school education (Algemene beleidsaanbeveling nr. 10 van de ECRI ter bestrijding van racisme
en rassendiscriminatie in en door het onderwijs), die hierover richtlijnen bevat.
64 Voor meer details zie hiervoor: ’Strafrechtelijke bepalingen tegen racisme’.
51

BIBLIOGRAFIE
Deze bibliografie geeft een overzicht van de belangrijkste gepubliceerde bronnen die bij het
onderzoek naar de situatie in België zijn gebruikt. Ze mag niet worden beschouwd als een
uitputtende lijst van alle informatiebronnen waarover de ECRI bij de voorbereiding van haar
rapport beschikte.
European Commission against Racism and Intolerance (ECRI)
1.
Third Report on Belgium, 27 January 2004, CRI(2004)1

2.
Second Report on Belgium, 21 March 2000, CRI(2000)2

3.
Report on Belgium, September 1997, CRI(97)49

4.
General Policy Recommendation No.1: Combating racism, xenophobia, antisemitism and
intolerance, October 1996, CRI(96)43

5.
General Policy Recommendation No.2: Specialised bodies to combat racism,
xenophobia, antisemitism and intolerance at national level, June 1997, CRI(97)36

6.
General Policy Recommendation No.3: Combating racism and intolerance against
Roma/Gypsies, March 1998, CRI(98)29

7.
 General Policy Recommendation No.4: National surveys on the experience and
perception of discrimination and racism from the point of view of potential victims, March
1998, CRI(98)30

8.
General Policy Recommendation No.5: Combating intolerance and discrimination against
Muslims, April 2000, CRI(2000)21

9.
General Policy Recommendation No.6: Combating the dissemination of racist,
xenophobic and antisemitic material via the Internet, December 2000, CRI(2001)1

10.
General Policy Recommendation No.7: National legislation to combat racism and racial
discrimination, December 2002, CRI(2003)8

11.
General Policy Recommendation No.8: Combating racism while fighting terrorism, March
2004, CRI(2004)26

12.
ECRI General Policy Recommendation No.9: The fight against antisemitism, June 2004,
CRI(2004)37

13.
General Policy Recommendation No.10 on combating racism and racial discrimination in
and through school education, December 2006, CRI(2007)6

14.
General Policy Recommendation No.11 on combating racism and racial discrimination in
policing, June 2007, CRI(2007)39

15.
General Policy Recommendation No. 12 on combating racism and racial discrimination in
the field of sport, December 2008, CRI(2009)5

Other sources
16.
Commissariat général aux réfugiés et aux apatrides, « Rapport annuel 2007 »

17.
Service égalité et diversité de la Direction des relations internes de la police fédérale
(DSID), « Recrutement de policiers issus de groupes socioculturels diversifiés, Rapport
d’activités septembre 2006-août 2007 », juin 2008

18.
Direction générale des pouvoirs locaux, Région wallonne, « Réponses n° 25, trimestriel
2/2008, ‘Bienvenue aux Gens du voyage !‘» (pages 4-5)

19.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Rapport annuel 2004 »,
juin 2005

20.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Rapport annuel 2005 »,
mai 2006

21.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Rapport annuel 2006 »,
juin 2007

22.
 Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Discrimination/Diversité
Rapport 2007 », Bruxelles, juin 2008
53

23.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Migration Rapport
2007 », Bruxelles, avril 2008

24.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « La Commission des
plaintes chargée du traitement des plaintes des personnes détenues en centres fermés
(2004-2007), Analyse et évaluation d’un dispositif insuffisant », janvier 2008

25.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Le Centre INAD et les
droits fondamentaux des étrangers », mai 2008

26.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « Delete cyberhate – guide
d’utilisation à l’adresse de l’Internaute », mars 2006

27.
Centre pour l’égalité des chances et la lutte contre le racisme, « La discrimination au
logement, Comment réagir ? Informations pratiques », octobre 2008, et « La
discrimination au logement, Comment l’éviter ? Informations pratiques », octobre 2008

28.
Commission du Dialogue Interculturel, « Rapport final », mai 2005, 246 p., consultable
sur le site Internet du Centre pour l’égalité des Chances et la lutte contre le racisme,
www.diversite.be.
29.
Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Resolution 1301 (2002), “ Protection of
minorities in Belgium”, 26 September 2002

30.
Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Recommendation 1766 (2006),
“Ratification of the Framework Convention for the Protection of National Minorities by the
member states of the Council of Europe”, 10 April 2006.
31.
Commission on Human Rights, « Report of the Working Group of Experts on People of
African Descent - Visit to Belgium (from 13 to 17 June 2005) », United Nations, 9
February 2006, E/CN.4/2006/19/Add.1

32.
 Committee on the Elimination of Racial Discrimination, “Reports submitted by States
parties under Article 9 of the Convention, Sixth periodic reports of States parties due in
2005, Addendum – Belgium”, United Nations, 13 September 2006, CERD/C/BEL/15

33.
Comité pour l’élimination de la discrimination raciale, « Compte rendu analytique de la
1857e séance, Quatorzième et quinzième rapports périodiques de la Belgique », Nations
Unies, 29 février 2008, CERC/C/SR.1857

34.
Committee on the Elimination of Racial Discrimination, “Summary record (partial) of the
1858th meeting, Fourteenth and fifteenth periodic reports of Belgium (continued)”, United
Nations, 29 February 2008, CERD/C/SR.1858

35.
Committee on the Elimination of Racial Discrimination, “Concluding Observations of the
Committee on the Elimination of Racial Discrimination – Belgium”, United Nations,
7 March 2008, CERD/C/BEL/CO/15

36.
Aide aux Personnes Déplacées, Caritas International Belgique, le Centre Social
Protestant, le CIRẾ, Jesuit Refugee Service Belgium, la Ligue des droits de l’homme
asbl, le MRAX, Point d’Appui, le Service Social de Solidarité Socialiste,
Vluchterlingenwerk Vlaanderen, « Centres fermés pour étrangers : Etat des lieux », CIRẾ
asbl, octobre 2006

37.
Jean-Yves Camus, “Study on the use of racist, antisemitic and xenophobic elements in
political discourse”, in High-level Panel Meeting on the use of racist, antisemitic and
xenophobic elements in political discourse, 21 March 2005, European Commission
against Racism and Intolerance (ECRI), Council of Europe, November 2005

38.
Le Centre de Médiation des Gens du Voyage en Wallonie, « La mobilité, un mode de vie
– Guide juridique », Namur 2003

39.
Frieda Saeys, Marc Lits, Ilse Devroe, Dieter Grammens et Joëlle Desterbecq, « La
représentation des minorités ethniques dans les médias Belges – Rapport de synthèse »,
Universiteit Gent et Université catholique de Louvain, janvier 2007

40.
 La Ligue des droits de l’Homme, « Belgique, 14ème & 15ème rapports de la Belgique au
Comité pour l’élimination de la discrimination raciale des Nations Unies – Contribution de
la Ligues des droits de l’Homme », janvier 2008

41.
Human Rights Without Frontiers International, “Human Rights in Belgium”, March 2008

54

42.
Bureau Exécutif de Surveillance Communautaire, Consistoire Central Israélite de
Belgique et Coordinatie Komité van de Joodse Gemeenten van Antwerpe,
« www.antisemitisme.be – Rapport sur l’antisémitisme en Belgique – Année 2007 », 31
janvier 2008

43.
Réseau européen contre le racisme (ENAR), « Rapport alternatif d’ENAR 2006 –
Racisme en Belgique », Bruxelles, octobre 2007

44.
Réseau européen contre le racisme (ENAR), « Rapport alternatif d’ENAR 2007 – Le
Racisme en Belgique », Bruxelles, octobre 2008

45.
Christophe Delanghe, juriste au MRAX, « Nouveaux outils dans la lutte contre les
discriminations raciales », Publié dans la RDE, n° 144, 2007

46.
Fédération des Centres régionaux pour l’Intégration des personnes étrangères ou
d’origine étrangère en Wallonie (Fé.C.R.I.), « Osmoses – Revue de l’Interculturalité en
Wallonie n° 48 », juillet, août et septembre 2008

55.
