Gods voorzienigheid, blijkbaar in de wonderlijke leiding, bewaring en bekeering van Ebe Rinders Kooistra ... bevattende: een kort verhaal van zijne lotgevallen in Nederland, Frankrijk, Italie\u0308 en Afrika
Na eenige minuten geloopen te hebben, stortte w onverhoeds in een put, wel van twaalf voeten diep welke bedekt was met ruigte en die ik niet bemerk'' had. Dit was een der putten welke de Arabieren i" den grond graven om derzelver granen in te beware"' want schuren hebben zij niet, daar zij slechts tent' bewoners zijn. De wanden van dien put waren va" hardgewordene kleiaarde, zoodat ib meer dan een u"1 worstelde, door met mijn sabel en bajonet putten i" dezelve te houwen en te steken om mijne voeten daan" te zetten, om er uit te komen. Dit gelukte mij ei»' delijk, maar nadat ik en mijne wapens daar uit ware" W-as er een uur mede verloopen. Toen ik er uit was Meef ik op mijne knieën liggen, dewijl ik mij zoo veel Mogelijk voor de Arabieren welke ik in het oog had trachtte te verbergen, doch deze bemerkten mij weldra K omsingelden mij, dit was een afdeeling ruiterij , Waarvan een van het paard afsprong, en zijnde nog omtrent twintig schreden van mij verwijderd, het mes (want zwaard of sabel kan men dat geweer met noeien uit hoofde van deszelfs kortheid,) hetgeen dat volk in eenen gordel steekt, reeds daaruit trok om mij bet hoofd af te snijden. Schrik en vrees' bevingen mij in hevige mate eu en toen hij beweging maakte om mij om te brengen, kwamen de bevorens Verhaalde woorden van de MahoMedaansche eedzwering mij in gedachte welke ik, met een zeer beklemd hart en bestorven lippen, tevens met de vrees dat het mij toch niet baten zoude, zoo goed ik kcuïde uitsprak. Dit gedaan zijnde scheen hij tot andere gedachten te komen, dewijl hij zich van mij afwendde, en mijne woorden aan zijne kameraden verhaalde, waarvan er vijftien mij een voor een dezelfde woorden lieten herbalen , waarna zij met elkander omtrent een half uur Wg spraken. . ... Wat zij beraadslaagden weet ik niet, dewijl ik hunne taal niet verstond. Middelerwijl voelde ik mij meer en meer beklemd omtrent mijn lot, en ervaarde een angst die met te beschrijven is, omdat ik ieder oogenblik meende dat zij mij ombrengen zouden. ' Na' verloop van dat benaauwde oogenblik, stijgt er een te paard, dewijl zij allen afgestegen waren, en reed in grooten haast weg en kwam omtrent een half uur later terug, vergezeld van iemand die ik toen niet kende, maar naderhand vernam ik dat het hunnen sultan Abd-el-kader was. Deze bij mij komende , gaf mij te verstaan da* ik de vorengemelde eedzwering zoude uitspreken' hetgeen gedaan zijnd3, sprak hij mij dezer wffl aan in de fransche taal, welke Lij zeer goed vei'' stond. »Sta op mijn vriend en ga met mij mede' er zal u geen kwaad geschieden;" waarop ik eenig' zins van mijne groote schrik en vrees bekwam i'fl oprees om hem te volgen, doch kon mij naauwlijJö oprigten en op mijne voeten stellen, daar de angfj in mijne beenen geslagen was. Ik gaf hem te kennen, dat ik niet gaan kondei waarop hij zeide: »0, dat is niets, mijn vriend' ik zal een paard voor u laten brengen," op bet' welk ik gezeten zijnde, hij weder tot mij sprak: »Yolg mij nu maar." Kort daarna kwamen wij te zamen bij zijn lege1' aan, hetwelk hem alle eer en ontzag bewijzende, bemerkte en overtuigde ik mij, dat hij het hoofd van dien stam was. Ik bevond mij alzoo in hun midden, en nuttigde tegen clen avond eenige spijzen die zij rai) aanboden. Des nachts sliep ik in eene tent naast die va" den sultan en alzoo liep den eersten dag voorbijDes anderen daags vertrok ik met den sultan en zijn leger naar Askerem, alwaar bij zijn verblijf hield. Zoo haast als wij daar aankwamen, gebood hij mij van het paard, waarop hij mij had doe» rijden, af te stijgen, hetzelve over te geven aan een zijner bedienden en hein te volgen; dit doende kwam ik aan zijne tent waar hij , alvorens mij daarin te leiden, gebood mijne schoenen af te trekken, en binnen komende moest ik op een rood damast kussen, met vergulde kwasten aan de punten en op den grond geplaatst, nederzitten. Die tent was van buiten met zwarte tapijten be- Wen, waartegen aan de binnenzijde blaauw zijden Weedsel was, bezaaid met geborduurde gouden «tan-en en in bet midden derzelve eene goudenJhalve Maan hetgeen het gewoon wapenteeken der Maho«nedinen is De grond was met matten belegd en daar overheen een blaauw zijden kleed, even eens Met het voorschreven borduursel bezaaid, waar men op de oostersche wijze met de beenen kruislings «ver elkander nederzit. Deze tent was bestemd tot eene raadzaal. De'Sultan zotte zich neder aan mijne zijde, waarop zijne raadslieden, na alsvorens te zamen geroepen te zijn, binnenkwamen, en zich in het rond Dit waren alle zwarte menschen met lange , wegens derzei ver ouderdom en reeds höoge jaren grijs geworden baarden hetgeen in mijn oog een vreemd aanzien gat. Toen be«on de Sultan met, hen te spreken m de Arabische taal" en bemerkte ik door derzelve gebaarden en het oog 'dat zij nu en dan op mij sloegen dat die i'a'xlnleü-in"- mij betrof. Nadat zij eene wijle tij cis onderling gesproken hadden en zwegen, sprak de Sultan mij aan m de fiWie taal, op deze wijze: van welke landstreek z;;to-iiv Ik antwoordde van Holland; dit, zeide hij, ken Ik niet en heb hetzelve nooit hooren noemen, i doch toen ik hem, zooveel mij mogelijk was, de ligtriiw van Ei - land Frankrijk en België noemde verstond hij mifen zeide , dat dit dan Nederland moest zijn heWeen ik toestemde. ,„ Miine woorden bratft hij over aan zijnen raad, en vroe<r nijverder naar de reden waarom ik in franschen dienst wis waarop ik hem te kennen gaf: dat ik vrjt jaren in Frankrijk als burger had verkeerd en door de Franschen gedwongen was geworden, om dienst bij het leger in Africa te nemen. Dit laatste bragt hij weder over aan den raad, e» vroeg mij verder , of ik de fransche wapenhandel ver' stond en bij magte was om anderen daarin te oefenem als wanneer bij mij daartoe gebruiken zoude. Ik niet zoo aanstonds inziende of dit tot mijn voor- of nadeel zoude kannen strekken, aarzelde eenigzi»8 om daarop te antwoorden, doch bemerkende dat zijne vaste meening was om zijne troepen door ml te laten onderrigten, zeide ik, dat ik daarvan ge' noegzame kennis had en hij mij die oefeningen konde toevertrouwen. Toen moest ik hem de theorie, te weten: de regels derzelve opgeven, hetgeen ik tot zijn genoegen gedaan hebbende , sprak hij daarover wel een half uur lang met den raad. Daarna kwam hij met eene vraag voor den dag welke ik meende dat eene listige strekking had: te v/eten , of mijne ouders nog leefden, want, zeide hij i indien gij geene ouders meer hebt, dan zult gij niet meer zoo aan uw vaderland gehecht zijn ? Ik antwoordde hem, dat mijne ouders sedert vele jaren overleden waren, en dat ik volstrekt niet meer naar mijn land verlangde. Nu, hernam hij , dan zult gij wel hier wille» blij ven, en indien dat uwe keus is en gij ons geloof aanneemt en daarin volharden wilt (zoo als hij uit mijne reeds genoemde eedzweering zoo ik denk konde veronderstellen,) dan zal ik u eene mijner dochters tot vrouw geven. Van deze onderhandeling gaf hij weder kennis aan den raad, waarna hij. opstond en mij wenkte om hem te volgen, hetgeen ik deed en werd ■ door hem geleid in eene andere teut, waar hij eene zijner dochters liet komen, welke ik schatte omtrent twintig jaren oud te zijn; eene ware negerin, volkomen zwart van kleur; deze gekomen zijnde, gebood hij mij hare regterhand en linkerschouder te kussen, hetgeen zij aan mij ook doen moest. Toen zeide hij mij in het fransch, dat deze plegtigheid de eerste betuiging was van toestemming in het huwelijk; waarop dat meisje vertrok en de sultan en ik keerden weder te zamen Haar den raad; met welke hij een breedvoerig onderhoud had, hetwelk ik niet verstond; doch uit hunne gebaarden en gelaatstrekken konde ik wel bemerken dat zij met het voorgevallene in hunnen schik waren. Toen zeide hij mij, dat hij na drie dagen een scheerder zoude laten komen om mijn haar af te snijden, hetgeen naar zijn zeggen te ongezond was in die landen; alsmede dat hij zoodanige kleederen voor mij zoude laten vervaardigen, die het kennelijk teeken zouden zijn , om mij bij het volk in aanzien te brengen, en 'door hetzelve te laten eerbiedigen. Daarop "ging de vergadering uiteen, en werd er voor mij eene tent naast die van den sultan opgerigt, tot mijne woning. Na gemelde drie dagen kwam de scheerder en schoor met een scheermes al mijn hoofdhaar af, hatende slechts op mijn kruin een gedeelte staan, *oo als bij hen gebruikelijk is. Nadat dit verrigt was, namen mij twee mannen en leidden mij tot eene fontein, waar zij mij geheel naakt ontkleedden en mijn geheel ligchaam in dat fontein-water waschten, met een stuk harde zeep en eene zeemlederen lap, waar zij mij de Arabische kleederen aantrokken, bestaande in: een hemd zonder kraag en met wijde mouwen, eenen wijden turkschen hroek, over denzelven een ondervest, en daar overheen een gordel van rood vlaggedoek; toen zetten «ij mij een rood lakens mutsje op , alleen dienende om de hersenen te bedekken ; om en over hetwelk zij een ligt blaauw zijden doek tot tulband draaiden met goud- draad doorweven, deden mij een paar rood lederen pantoffels aan de voeten, en eindelijk een overmantel (door hen genaamd Marenoüs) over mijne andere kleederen heen waarmede clit afliep. Intusschen hadden er twee andere mannen mijne Inj de fontein afgelegde fransch e montering weggenomen , die ik nooit weder gezien heb. Na dit alles leidden mij de twee Arabieren, welke mrj gewasselien hadden op eenen berg, waar eene familie tent was opgerigt, en waarin de raad weder vergaderde. Toen ik-op dien berg was gekomen kwam de Sultan mij te gemoet, en bijkomende deed hij een geweerschot over mijn hoofd, waarna nog zes anderen één voor één, hetzelfde deden, dit was de eerste plegtigheid mijner inwijding, en de tweede bestond daarin , dat eerst de Sultan en na hem de gemelde zes mannen ieder drie malen eene vlag of standaard met de halve maan daarin, over mijn hoofd zwaaiden; die van den Sultan was rood en die van de andere mannen van verschillende kleuren. Na elk geweerschot en zwaaijen der standaard, spraken zij eenige Arabische woorden uit, waarvan ik alleen den naam van Mahomet konde onderscheiden : toen dit gedaan was sloten zij een kring om mij en deden mij drie malen achtereen de bevorens beschrevene eedzweringen herhalen. Daarna bragt men mij in cle tent, alwaar op den grond een heel groot boek lag , hetwelk zij den Alcoran noemen , waaruit de Sultan eenige stukken voorlasin de Arabische taal, die hij mij clan in de fransche herhaalde: doch ik verstond niet al wat hij zeide, en daarom moest ik mijne regterhand op dat boek leggen welke hij vast hield, en ondertusscheö nog eenige regels daaruit voorlas, die hij mij dan weder in het fransch voorzeide. Dit verrigt zijnde, werd er besloten mij te besnij- den, zooals zij allen zijn, daar zij zich aanmerken als afstammelingen van den aartsvader Abraham, en de besnijdenis als een grondartikel van hun geloof heb- J hen aangenomen. Omtrent mijne besnijdenis scheen men het echter oneens te zijn onder elkander, en werd er besloten daarmede te wachten totdat ik het noodig onderwijs m.hunne leer zonde hebben ontvangen, en zooveel Arabisch had geleerd, dat ik daarvan verslag zcmde kunnen geven, ten einde zij te beter van mijne gezindheid zouden verzekerd zijn; om welke redenen mijn huwelijk met des Sultans dochter, bevorens gemeld Ook zoo lang werd uitgesteld. Na clie beraadslaging gaf de Sultan mij een lederen gordel, ingelegd met gouden en zilveren starren , be- , nevens twee dolken en twee pistolen, daarin eene j 'ans en een jagtgeweer, en alzoo werd ik gewapend; waarna wij die tent verlieten en ons naar het verolijf van den sultan begaven. v Daar zijnde ontving ik dagelijks onderwijs in hunne leer en derzelver oefeningen; daarin bestaande , dat men zich des morgeus naar den zeekant begeeft; en met zeewater wascht, als eene ! voorbereiding tot de aanroeping van Mahomet, hunnen profeet, waarvan mij door een Arabier de bewoordingen werden voorgezegd, welke ik dan i| Moest herhalen. ; De genie!de wasschingen geschiedden ook wel door do binnenlander» bij gebrek van water, met zand, steengruis of iets van dergelijken aard. Onder dit alles was het mij menigmaal bang en ontstond de begeerte in mijn gemoed om uit" de strikken waarin ik gevallen was verlost te worden, te meer omdat ik er een grooten afkeer van had, dewijl ik, alhoewel nog in de zonde en afwijking van den Heere levende, wel wist hoe Godonteerend. dezelve was, zoodat ik er dikwijls uitriep en bad, zoo als ik door den nood gedrongen werd te doen- Middelerwijl dat bet met mij alzoo toeging en dat mijn huwelijk met des sultans dochter was uitgesteld., tot dat ik zoude besneden zijn, betoonde zij mij vele teekenen van beleefdheid en onderwerping, mij aanmerkende als haren toekomstigen echtgenoot; want als ik lag te slapen en zij dat wist, kwa"m zij in mijne tent, om met een waaijer de insecten, Avaarvan men in die landen veel gekweld wordt, van mij af te drijven; doch verwijderde zich aanstonds, wanneer zij bemerkte dat ik wakker werd; en als ik uitging of inkwam, viel zij aan mijne voeten om die te kussen. Hier ter plaatse dunkt het mij niet ongepast ook iets te zeggen betrekkelijk den Arabischen landbouw en andere bedrijven. Alvorens het land te ploegen, zoo als men i» andere landen doet, wordt de tarwe gezaaid pn daarna den akker geploegd met een werktuio- dat eene scherpe pin heeft en door een paard voortgetrokken wordt. Het ploegen geschiedt niet niet lange voren, maar zeer onregelmatig en slechts ou' de aarde om te wroeten. Dit gedaan zijnde, neemt men een of meer takken van boomen met de bladeren er aan, om den bezaaiden grond gelijk te maken of te slechten. De tarwe groeit aldaar slechts drie voeten hoog op dikke stengels en met neerhangende halmen, die zich van elkander scheiden en eene vrucht voortbrengen , ruim de helft zwaarder dan de tarwe in Nederland. Wanneer de oogsttijd daar is, snijdt men niet kromme scherpe messen het stroo langs den grond af, beginnende daarmede in het midden van den akker, totdat men eene bekwame ruimte verkregen heeft om met het dorschen een aanvang te maken , waartoe men dan den grond gelijk maakt en rondom uiet kleeden voor het verloren gaan der tarwe voorziet ; dit gedaan zijnde, brengt men de halmen, zonder die in schoven te binden, aan, legt die in genoegzame hoeveelheid op den grond en laat dezelve dan door paarden betreden, hetgeen bij die woeste volken nog al doelmatig is, daar dezelve geen dorschvdoeren kennen noch werktuigen bezitten, welke anders bij dien arbeid vereischt en gebruikt worden. Het wannen der tarwe geschiedt met dezelve omhoog te houden en te laten nedervallen: als wanneer het kaf door den wind vervliegt: daarna vergadert men dezelve wederom en zuivert ze verder, door die te ziften op een bereid bokken- of geitenvet, tot eene soort van zeeft vervaardigd, en gespannen op vier stukken hout even als latten. De tarwe aldus gezuiverd, wordt tusschen twee steenen gemalen die op elkander draaijen en met de hand in beweging worden gebragt, niet ongelijk ln grootte en vorm aan eene mostaardmolen. Tot het bakken van brood wordt het deeg toebereid met veel eijeren en melk, • en gelegd in heete asch van een groot vuur, in het veld gemaakt, en, geheel uitgebrand zijnde, van alle vuilnis, die zich daarin bevindt, gezuiverd. De brooden zijn in grootte en. vorm gelijk aan scheepsbeschuit, en gebakken zijnde , worden zij van de aanklevende asch goed gezuiverd , zoodat het eene zeer aangename spijze is, goed/aan het oogmerk voldoende. De overige spijzen zijn van meelspecien tot eene Vaste zelfstandigheid gekookt, welke zij met de handen eten, want vorken of lepels zijn hun onbekend , terwijl zij die opdisschen niet op borden °f schotels, maar op schillen van suikerboonen. Stoelen, tafels of ander huisraad bij ons in gebruik, ziet men bij de Arabieren niet, die er ook geene behoefte aan hebben, daar zij op de matten waarmede zij den grond bedekken, zitten eu te slapen liao'en. Van koude weet men daar te lande niet; alleenlijk brengen de van de zeekusten opstijgende dampen eenige verkoeling aan, doch deze brengen door de verzengde hitte van het luchtgestel, soms nog vermeerderd door heete winden, geene merkbare vermindering te weeg. Over het algemeen zijn deze volken van een sterk gestel en van eene voegzame lengte, zeer vlug in bet behandelen van de wapenen, die zij in den oorlog' gebruiken, en weten hunne paarden zoodanig af te rigten , dat zij zich met groote snelheid naar al de bewegingen van een' ruiter keeren en wenden, Allen zijn bijna gelijk gekleed en uitgerust, zoodat mei bezwaarlijk meerderen van minderen kan onderscheiden. Zij oefenen zich van der jeugd af zoodanig in den wa enhandel, dat zij zelden het doel hetwelk zij zich voorstellen missen; en indien zij genoegzame krijgskunde bezaten, clan zou het bezwaarlijk zijn, om op hoop van overwinning met dezelve oorlog te voeren- Na alzoo den lezer met een en andere gebruiken, gewoonten en levenswijs der Arabieren bekend te hebben gemaakt , zal ik wederkeeren tot mijne geschiedenis. Hoe langer ik mij in clat woeste leven bevond > vermeerderde dagelijks mijn afkeer tegen hetzelve in mijn gemoed, dewijl ik de woorden die men fflVJ tot het plegen van hunnen bijgeloovigen dienst voorzcide , beginnende te verstaan en te begrijpen, mee1* en meer begon te bemerken en bij mij zelve te overleggen , dat ik hunnen wil volgende, mij zwaar lijk tegen God bezondigde, en mijne onrust vermeerderende , menigmaal tot Hem om uitredding uit dien voor toij zoo benarden toestand riep. Daarbij kwam nog dat overal waar de Sultan mij Voud, hij mij steeds gebood met hem te gaan, hetzij lot viering van een feest van Mahomet, hetzij tot het doen van veldontdekkingen, of tot het jagt maken Van wild of ander gedierte, al welke dingen mij zeer tegenstonden, doch welke ik voor hem verborgen hield Sfeodat hij daarvan niets bemerkte. Eens waren wij te zamen met vijftig man op die 1'gt, en kwamen op eene plaats, van waar wij , ofschoon omtrent twee dagreizen daar van daan eenen per hoogen berg die zij den ijzeren berg noemen, konden zien. Achter dezen berg is eene plaats genaamd Masura gelegen, welke in bezitting der franschen zijnde, door ■BH steeds met troepen bezet was. , Deze zaak en dien berg waren mij bekend, omdat lk dien , nog bij de franschen zijnde gezien bad. Alstoen aldaar op de jagt zijnde, zoude ik ware 'et mogelijk geweest, zonder van hen gezien I te Förden mij met de vlugt van hen onttrokken hebben , doch dit thans ondoenlijk zijnde, hield ik die P'aats in gedachten , welke ook later tot mijne vlugt 'benstbaar geweest is. Om dit doel clan te bereiken , viel mij in, om op e"a afstand van tien tot tien voetstappen, een afeje van het boomgewas dat in dien oord slechts , Vjf voeten hoog groeit, en een groot gedeelte van 'et land vervuld , te kraken en nederwaarts te buipö , hetgeen ik deed over eene uitgestrektheid van |vel zeven uren, die wij van des sultans woonplaats LerWrjderd waren, ten einde, wanneer ik de gelegenheid eens mogt vinden om weg te loopen op elke *en treden, het alzoo gemaakte sein, als wegwijzer te vinden naar de plaats waar wij nu waren, efl waar ik dien berg in bet oog had gekregen. Spoediger dan ik had durven denken, bood zich eene gelegenheid aan, om mijn zoo evengemeld voornemen ten uitvoer te brengen, dewijl omtrent vijftien dagen na die laatste jagtpartij, de sultan zich naar een feest moest begeven, en zich daartoe gereed makende, gebood hij mij hem daarheen te vergezellen, doch ik verontschuldigde mij deswegen, voorgevende ongesteld te zijn . hetwelk hij geloofde en mij toevoegde in de fransche taal: » blijf dan maar te huis mijn vriend.| Ik verblijdde mij dat hij mij zoo gereedelijk van het j bijwonen van dat feest verschoonde en was aanstonds bedacht om nu mijne vlugt te ondernemen, daaj | niemand mij bespiedde of mistrouwen omtrent mij voedde. Ik wachtte daarmede echter den tijd van twee uren i ten einde mij te verzekeren, dat hij ver genoeg ver I wijderd was, om zonder verhindering uit mijne tent tj <raan, kleedde en wapende mij met al wat tot mijne uitrusting behoorde , doch eer ik nog uitging, kwart mijne verloofde bruid voorbij mijne tent, en daar zij mij gekleed zag om uit te gaan en mij wilde vergezellen, liep zij aanstonds heen om zich mede gereed V maken. Toen zij mij dit te kennen gaf, had ik er vee' tegen , nogtans liet ik het haar toe, om allen kwadeï schijn voor te komen en zoo gingen wij beiden op weg^ Wij liepen zamen eenige uren ver langs den fffl waar ik die boomtakjes had afgekraakt en nederge; bogen, en welke ik naauwkeurig volgde. Toen zij mij zoo ver zag gaan, begon zij achterdocht te krijgei omtrent mijn plan, en gaf mij een teeken met arme» pn handen, om weder te keeren, mij terugwijzende Qj den afgelegden weg. Ik begreep hare nieenmg goeu doch gaf haar toch een teeken, dat ik nog verdeJ wilde. , Wederom een geruimen tijd gegaan zijnde, herbalde zij haar teeken om weder te keeren, hervatte dit nog meermalen, doch vruchteloos, en volgde mij °a,danks haarzelven, tot dat ik aan het einde van den SS voorgestelden weg gekomen was, waar ik den toeren berg, waarvan ik te voren gesproken heb Van ver konde zien. Toen gaf ik mijn voornemens zoo goed ik kon, door eekenen te verstaan ; tevens eenige fransche woorden van bedreiging tegen haar sprekende, schoon zij de*elve niet verstond: doch zij begreep mijn voornemen ?af een luiden gil, en schreeuwde van spijt; waarvan 1|<: ontroerde. Zij deed toen een sprong naar mij om mij Vast te houden, doch ik ontweek dien. Meer dan eens had zij al dien weg langs, mijne °eten pii hnnflp.n o-eknst. om mh' voor haar in te eraen, en opdat ik aan haar verlangen om terug te j>aan zou voldoen, doch ik meenende nu kans genoeg e hehhpn om mii van baar te ontslaan en dan verder 6 gaan gaf ik haar te kennen dat zij terug moest gaan i611 dat ik verder ging; doch zij wilde mij niet verI aten. j, °m haar te ontvlugten en vooruit te komen, spande * al mijne krachten in, hetgeen mij gelukte en aan ^en berg komende van waar zij toen nog een groot ?ltld wegs verwijderd was, doch mij steeds in het oog °nde houden, liep ik dien op. i..Nadat ik dien over en buiten haar gezigt was, Ifi zij tot op den top van dienzelve; waar zij bleef, j gemat van vermoeidheid; doch schreeuwende en kenterende uit al haar magt; hetgeen ik hoorde "J1 bij mij wel veel deernis omtrent haar verwekte, j0th de üefde tot mijne vrijheid overwon mijn meiden met haar. ' i *ïet was toen reeds bij den avond, en het duister j Cüielijk invallende, konde ik haar niet meer zien, en is zij waarschijnlijk wedergekeerd, om mijne ont' vlugting bekend te maken. Het oord, waar ik mij bevond, was niets da" een wildernis, waarin ik mij niet durfde begeveni * uithoofde van het wild gedierte dat zich daarin op' houdt. Ik overnachtte dus op die plaats alwaar ik rnS bevond, met veel vrees voor die dieren, en verlangd6 meer dan ooit, naar de eerste lichtschemering om ver' der te gaan. M Ik had mij nedergezet op eene boomstruik, en oi' schoon ik buitengewoon vermoeid en afgemat i kon of durfde ik niet slapen, door de vrees die ik had' niet alleen voor het gevaar der wilde dieren, waarva^ ik in dien nacht, het gebrul en gehuil van verj I hoorde, maar ook voor het volk hetwelk ik om' vlugt was. . j Aanstonds bij het aanbreken van den dag, vervolgd ■ ik mijnen weg, in de rigting van den ijzeren berg' welken ik des voormiddags omstreeks elf uur bereik* en na nog een klein uur gaans kwam ik te Masco! waar de Franschen gelegerd waren aan. De aklaf gestelde voorpost kreeg mij in het oog, en riep m*| toe, terwijl ik meer en meer naderde, dat ik ha1! houden zoude, en vroeg wie ik was. Ik zeide tot o Franschen te behooren; men liet mij naderen en o| de vraag, hoe dit zijn kon, daar ik geheel in arabisc costuum en naar die wijze gewapend was, bevestigd ik mijn eerst gezegde, dat ik desniettemin een Franse'1'' ' man was, waarop men mij tot hen en het fort w* inkomen. De luitenant die aldaar de wacht had, zeer nieuw*' gierig zijnde, vroeg mij naar alles wat hij omtrent M mij weten wilde, hetgeen ik hem omstandig verhaald*3' Na mij met veel verwondering uitgehoord te hebbe geleidde hij mij naar den generaal en berigtte die* yan mijn komst en wedervaren. Behalve dat, ondervroeg de generaal mij naar de "Wapening en sterkte der stam wien ik ontvlugt was, alsmede naar andere zaken, denzelve betreffende; op al hetwelk ik hem mededeelde, hetgeen ik daarvan "wist, want hij deed mij meer vragen, dan ik kon beantwoorden. Verder vroeg hij mij, bij welk regiment der Franschen ik gediend had; dit vernemende, zeide hij Mij: wel dan zijt gij hier bij uw eigen volk. Toen zond hij twee ordonnances uit, om den kolonel en kapitein van mijn bataillon, en compagnie te halen, welke gekomen zijnde, mij erkenden voor den man dien ik gezegd had te wezen. Deze officieren en allen die daar te zamen waren, ondervraagden mij wederom naar alles , met verwondering over mijne verschijning in zoodanige toerusting ; toen deed ik voor allen een naauwkeurig Verslag van mijn wedervaren sedert mijne gevangenneming, hetgeen hen zeer verwonderde. Elk was begeerig naar mijne wapenen en kleederen , om die als gedenkstukken te bezitten ; alhoewel lk dezelve gaarne voor mij zeiven behouden had, durfde ik dit niet weigeren en gaf mijn jagtgeweer aan den generaal en de overige wapenen aan de andere koofd-officieren; terwijl zij mijne kleederen zich ook toeeigenden , en mij ten koste van het gouvernement, van eene nieuwe kleeding en uitrusting voorzagen. , Voor al de voorwerpen welke ik hun had afgestaan, ontving ik eene belooning in goud geld, ter waarde van ƒ144,—. Aldaar zijnde viel er des nachts eene verschrikkelijke misdaad voor, die de bezetting geheel verOntrustte. Een der Arabieren die onder de Fransche troepen diende, (en voor wien wegens derzelver trouweloosheid Men zich niet genoeg wachten kon,) sloop in de teut van een' soldaat met wien hij verschil had gehad, sneed hem in den slaap het hoofd af, nam onverwijld de vlugt en ontkwam , zonder dat men die afschuwelijke moord op hem heeft kunnen wreken. Door den dood van dien man, die oppasser was geweest van den grootmajoor, kwam ik brj hem m zijne plaats, en beviel dien officier zóó wel, dat hij mij gaarne bij zich wilde behouden; doch daar mijn diensttijd na drie maanden geëindigd was, kon iK daarin niet bewilligen , ofschoon hij mij vijftig francs in de maand toezeide, benevens kost en kleederen, om na mijn ontslag, als burgerknecht m zijnen dienst te blijven. Ook wilde de kolonel mij gaarne in dienst behouden met verhooging in rang, doch ook dat konde ik niet aannemen, gevende hem mijne blijdschap te kennen dat ik, door de weldadige beschikking Gods, zoo gelukkig van zoo vele gevaren gered zijnde, zeer verlangde naar Europa en naai mijn vaderland weder te keeren. IV. TERUGKEER NAAR HET VADERLAND. Gedurende den tijd dat ik daar nog verbleef, bragt ik de eerste nachten veel slapeloos door, door de overdenking van den wonderen weg, dien de Heere JUet mij ten deze gehouden bad. Ja! mijn hart was dikwijls daarover zoo gevoelig, dat ik gedrongen werd, (alhoewel ik Hem toen nog niet kende,) zoo goed ik kon en mijn hart mij opgaf, Zijnen grooten faam te danken, niet verzuchting om verdere bewaring , met het oog op mijn aanstaand vertrek, hetwelk plaats had met de eerste convooi, naar Ouran bestemd, van waar ik met een stoomschip naar de fransche zeehaven en de stad Toulon vertrok, en mi zeven dagen reis, waarin wij stormweder hadden , aldaar aankwam, dech alvorens aan wal te mogen, moesten wij twee dagen op die reede quarantaine houden, dat is, om een geneeskundig onderzoek te ondergaan, ter weering zoo mogelijk vau alle besmetting, welke maatregel door de regeringen van alle landen en volken, daartoe in het werk wordt gesteld, ten aanzien van alle schepen van verdachte plaatsen aankomende, gelijk wij van Africa, waar niet zelden ziekten heerschen waarvan Europa veeltijds verschoond blijft. Den lsten Mei 1843, zijnde de verjaardag des konings van Frankrijk, Louis Philips, zette ik voet aan wal, alwaar mijne papieren, even als die van die andere mijner reisgenooten werden ingezien , welke goed getuigenis omtrent mijn diensttijd en gedrag bevattende, werd ik door het Militair bestuur aan- gezocht om aldaar in dienst te blijven, doch ik daartoe niet genegen zijnde, maar verlangende naar het vaderland zoo spoedig mogelijk terug te keeren , verliet ik na twee dagen die stad, voorzien van een reiswijzer, mij door dat bestuur verleend, om van daar op de stad Valenciennes te gaan, en werd mij toegelegd één franc per dagreis, om in mijne behoeften te voorzien. Ik begaf mij alzoo op reis, gaande van plaats op plaats, zooals op mijn pas was aangeteekend, en kwam den tienden dag in de stad Avignon aan, alwaar ik eenige uren werd opgehouden, doordien men mij een' weg moest aanwijzen welke niet langs de gebaande weg leidde, maar door verschillende wegen in het veld, hetgeen mij zeer moeijelijk viel, daar ik door een' aanhoudenden regen werd overvallen. Na eenige uren loopens nam ik zeer vermoeid 's avonds mijn intrek in eene veldherberg, waar ik dien nacht "uitrustte, na mijn' avondmaaltijd gebruikt te hebben, hetwelk bestond uit vele heerlijke «•eregten, die men bezwaarlijk in een groot logement in de steden zou aantreffen, met overvloedigen wijn, welke in die landstreken zeer goedkoop is, en voor welke maaltijd en nachtverblijf ik niet meer. dan eene halve franc moest beialen, over welken prijs ik mij ten hoogsten verwonderde, daar ik vreesde, op het zien van zooveel overvloed, dat de vijf francs die ik te Avignon ontvangen had, niet genoegzaam tot betaling van mijn verteer zouden geweest zijn. _ Des morgens vroeg begaf ik mij weder op reiS en kwam na verscheidene dagen loopens van at Toulon, een weg van omtrent 300 uren gaans afgelegd hebbende, in de stad Valenciennes aan, alwaar ik mijne militaire kleederen, waarmede ik op reis was getogen en steeds aangehouden had, aflegde , en van mijn geld, dat ik, zoo als ik hiervoren verhaalde, van den verkoop mijner Arabische kleeding en wapenen als anderzinds ontvangen en zuiver bewaard bad, burgerkleederen kocht, waarmede ik in Nederland aankwam, na Brussel en Antwerpen gepasseerd te zijn. Hier voel ik mij gedrongen den lezer opmerkzaam te maken op de goedgunstige bewaring en veelvuldige uitreddingen en ongedachte zegeningen, die de Heere mij, in zoovele gevaren en lotgevallen had doen ondervinden, welke ik toen niet opmerkte, Maar die mij thans zooveel helderder voor den geest komen, nadat Hij zich aan mij in genade heeft gelieven te openbaren en waarvoor Zijnen grooten Naam eeuwig lof en prijs toekomt. V. BEKKERING, Tot hiertoe heb ik den lezer bezig gehouden met te verhalem, door welke wegen de Voorzienigheid Gods mij geleid en uit welke gevaren Hij mij gered heeft. Eeuwig ben ik daarvoor alles aan mijnei* God verpligt, inzonderheid omdat Hij mij getrokken heeft, terwijl ik in de niagt der duisternis was, e» gezien heeft naar dien, die naar Hem niet zag. Thans ga ik over, om een kort verhaal te doe» van de leidingen Gods met mij, ten aanzien van mijne eeuwige belangen. Vooraf moet ik echter aanmerken, dat toen de Heer het werk der genade in mij begon , ik geheel onkun' dig was in Gods woord, aangezien ik niet kon lezen.i ook wist ik naauwelijks, dat er vrome menschen i» de wereld waren; wel herinner ik mij dat ik met mijn regiment naar het slagveld gaande, langs den Nieuwendijk (N. Braband) kwam, alwaar wij in zeker huis psalmen hoorden zingen, mijne kameraads zeiden tot elkander: wat dunkt u daarvan? en het antwoord was: als deze menschen niet in den hemel komen , clan komt er niemand in, want zij doen niet als bidden en zingen; deze woorden hadden zulk een indruk in mijn gemoed, dat ik eenige oogenblikke» ernstig tot God bad, dat Hij mij ook zulk een vroor» mensch wilde maken, en mij nog eens onder hen mogt brengen. Ik weet nog zeer wel, dat toen ik een kind va» twaalf jaren was, mijne moeder aan de huisgenooten verhaalde: dat zij bij mijne tante, hare zuster, was geweest, die zulk een' heerlijken toestand naar hare ziel had, dat zij het jubelen der Engelen al hoorde. Uit veroorzaakte bij mij een' diepen indruk van de Noodzakelijkheid der bekeering, en sedert dien tijd !s mij dat bijgebleven , en mij steeds in vele omstandigheden eene herinnering geweest. Alhoewel de Heere het werk der genade eerst jJrachtig in mij doorwerkte, nadat ik uit den militairen dienst ontslagen en in het vaderland terug Was gekomen, zoo kan ik mij evenwel goed herinneren, van tijd tot tijd, indrukken van dood en eeuwigheid gehad te hebben. Dikwijls had ik in mijn geweten zulke ontroe_l«gen, dat het mij bang was; vergiffenis van mijne *°nden smeekte ik dan van God af, en ondervond an wel eens aandoeningen in mijn gemoed, die ik ielde zoude noemen. Somtijds was het mij als of mijn hart hemelwaarts ?Pgetrokken was, dan dacht ik, wilde God bemoeienis met mij maken; doch terwijl het weder weging en ik alsdan het oude zondepad bleef bewandelen °n ik het onmogelijk als een werk Gods aanmerken. De droom, in mijn verhaal medegedeeld, die tot W # 1 t0<3' Zich °P dezelfde vvijze herhaalde, eef mij steeds bij, de dood van mijn' getrouwen riend bleef mij bij , en had uitwerking in mijn ge- ^l0ed , ik zag op eenigen afstand, eene spelonk en egeerde daar mijn leven te slijten, alleenlijk dat ik °t God bekeerd wierde. ^ loen ik een geweerschot in mijn arm ontving acht ik_ bij mij zei ven: dat is digt bij mijn hart°, ^ as het in mijn hart geweest, dan lag ik nu al in j. .. nel; bekeering was toen het eene noodige voor Ü' en, doordien de Heere mij gespaard, en me- nigmaal zoo kenbaar bewaard had, zoo koesterde ik heimelijk de hoop, dat ik nog eens bekeerd zo» worden, gelijk al die omstandigheden in mijn verhaal zijn aangemerkt. Onder alle togten en wederwaardigheden had ï* altijd eene begeerte om op eene eenzame plaats te wonen, mij dacht, indien ik eens afgezonderd konde leven, en van het gewoel der wereld verwijderd zij» dan had ik betere gelegenheid om mij tot God te bekeeren, meer dan twintig jaren had ik deze begeerte in mij ontwaard, en dikwijls bad ik tot God dat Hij mij op zulk eene eenzame plaats wilde brengen en ik daardoor bekeerd mogt worden. Eindelijk gaf de Heere mij mijnè begeerte, toen ik er in het geheel niet aan dacht, de gelegenheid daartoe was aldus: bij zeker heer in dienst zijndezoo roemde deze mijn goed gedrag, bij een predika» die uitgebreide zaken had; bedoelde predikant begeerde mij, om bij hem in dienst te komen, belovende voor mij te zullen zorgen en mij in de maatschappij voort te helpen. Dit aanbod streelde mijn yleesd geweldig; groot te worden in deze wereld, is toen het streven van Adams ondankbare zonen, sedert ae mensch Gods beeld heeft verloren, en het leven zoek buiten God. Ik was dus spoedig gereed en verbon' mij tijdelijk aan hem. Mijn eerste werk was het hout gereed te ma&m voor twee nieuwe huizen , waarvan het eene tot eeö woning voor mij bestemd was; ik was dus genoodzaakt in mijne tegenwoordige woning te blijven, t° de nieuwe gereed was.. De weg, van het dorp waarop ik woonde, naar plaats van mijn beroep, lag over eene eenzame e>^ onbewoonde heide, alwaar men in vijf kwartier u« gaans, geen woning aantrof. Nu gebeurde het mij, (en wel de eerste morgei dat ik naar mijn werk ging, en mijn hart vervuld was met de streelende gedachten van nog eens een groot man in de wereld te zullen worden, en ik aan Mets minder dacht dan aan de bekeering;) dat ik op eens werd staande gehouden en eene stem in mijn hart ontwaarde, die met onuitsprekelijke kracht in Mij sprak: halt! tot hiertoe en niet verder! , De ontroering, die ik hierdoor gevoelde, kan ik *net uitdrukken. Ik bleef' genoegzaam een kwartier Mirs op de plaats staan, zonder ééne schrede vooruit e gaan, ik wist niet wat mij daar overkomen was, e'iidelijk begon ik langzaam mijnen weg te vervolgen en ■— zoo voortgaande — kwamen mij al de zonden, l8. ik immer bedreven had , van mijn vroegste jeugd a^ tot nu toe, met zooveel helderheid voor mijn' geest dat ik ze al zag; en mijn geweten getuigde, ^at ik ze allen bedreven had. En wat dit gezigt nog verschrikkelijker voor mij Raakte, was de bewustheid, dat ik ze alle tegen een eilig en regtvaardig God had bedreven. O hoe groot ^erd mij toen het wonder dat ik niet voor lang in hel was geworpen, en den billijk verdienden toorn ^°ds had ondervonden. , Ruim drie maanden heb ik in dezen toestand vereerd , onder een drukkend gevoel van schuld, iu de Migst der verdoemenis, en zonder eenig inzien in °-en weg van verlossing, echter nam ik in dezen benauwden toestand dikwijls toevlugt tot God, die ik ^ef anders als mijn Regter kende, maar mijne angst 1M benaauwdheden bleven mij bij. Ik had geen vrede ltl mijne beenderen van wege de zonde , en mijn sap éranderde in zomerdroogte, van wege mijn brullen en ganscheu dag. Nu gebeurde het dat op zekeren tijd een rijks-ambtenaar iu de nabijheid van mijne woning zich bevond, eze vroeg eens aan mijne vrouw of hier geen men- schen woonden die over God en Zijn' dienst wildetf spreken. Mijne vronw, die eenigen tijd te voren mij11 koramervollen toestand bemerkt had , zeide: ja, da)J kunt gij bij mij teregt komen, om eens met mïJ11 man te spreken, genoemde heer kwam bij mij, el1 sprak met mij over den Heere Jezus, hoe Hij ge' komen is om verlorene zondaren zalig te maken; e? rade mij om in Hem te gelooven, zoo als de Schr»? zegt: die in den Zoon gelooft, heeft het eeuwige leven, en komt niet in de verdoemenis. Dit gesprek gaf mij eenige uitwendige kenuis' dat in Christus een weg van ontkoming en behoud6' nis was, doch mijne schuld en benaauwdheid bleef dl behouden ; en geen wonder ! eene ziel, door God gfi' wond, moet door die zelfde hand geheeld worden <$k haar wonde; menschelijke troost is in zulk een toe stand ij delheid. Ik wil nu in het kort verhalen op welke wijze d6 Heere mijne ziel uit die banden heeft gered, doch bf regte hoe? kan ik niet in betvoording brengen, en vfjl zal ooit kunnen mededeelen, wat eene ziel gevoelt <JÏ? van de angsten der hel en van de beken Belials vel' lost, het pak der zonden verliest; genietende vred1, en zielerust, die alle verstand en kennis te boven gaa*' Het gebeurde mij dan dat ik, op een morgen na& mijn werk gaande; de last mijner zonde zoo zWSl als immer gevoelde, de regtvaardigheid Gods, de noodzakelijkheid der voldoening, de vloek van de wet, die levendig in mijn geweten geopenbaard %$M en de angst der verdoemenis vervulden mijne zie1' en eene hartelijke billijking , dat ik Gods gram schal' waardig was, deed mij mijnen Schepper en Reg^e geregtigheid toekennen , zoo dat ik geene andere gf dachten had, clan om van nu aan en eeuwig, nUr ellendig lot te betreuren, met eene hartelijke toe' stemming dat ik zulks waardig was. ü'ia ^ezen toestancl geraakte ik — ik kan niet anders itdrukken — als buiten mij zeiven, het was mij als p !k opgetrokken werd , om te verschijnen voor dien Q„egter van hemel en aarde, het scheen mij toe als q *k nu mijn eeuwig doodvonnis zoude ontvangen. e hoe vreeselijk is het te vallen in de handen van etl levend God! doch ik vond daar niet den dood, maar het leven. j Hij die regtvaardig en genadig is, ontdekte mij |eeJUs Christus, als gekomen, om zulke arme vergene en radelooze zondaars te behouden; ik werd jP Hem gewezen , die met ééne offerande in eeuwigeid! volmaakt heeft, alle degene die geheiligd worden, d r'ie trad ook voor mij tusschen beide: verlos hem, * hij in het verderf niet nederdale. Ik heb verding gevonden, en dat was ook voor mij! — Jne zonde gevoelde ik niet meer; eene vloekende ^ t ontroerde niet meer mijn geweten; angst en lafenis waren weggevloden, en het aangezigt des v egters scheen liefelijk over mij, in het zalig genot n onuitsprekelijken vrede. ^ t-oen ik weder tot mij zeiven kwam, wist ik niet ^t met mij geschied was. Kinderen Gods kende ik ilj '..en bijbelkennis bezat ik niet; daarbij bevond tót imÜ °P eene heide, en nog kan ik niet regt ' llyk . en: wat ^ m die oogenblikken ondervonden 0j i dikwijls heb ik gezegd: of het in het ligchaam KOuiten )je^ iigChaaiu geschied is, weet ik niet; het Jen. onuitsprekelijke dingen. H^oh kort hierop geraakte ik weder in bekommeV § over mijnen toestand voor de eeuwigheid; gehlikV ^ ^6 vreue en blijdschap, die toen bij oogen6n 1 e-n no° overvloedig was, dan was het mij klaar r, . yK «at mnne zonden waren vergeven, en ik re laue in de oogen Gods had gevonden; maar er 8 van tijd tot tijd groote vrees in mij op, dat zulks geen waarheid was. Ik had mij altijd voorgesteld dati indien ik nog eens vergeving van zonden zoude vei"' krijgen, het dan op een zware wijze zoude toegaan dat ik er naauwelijks het leven bij zoude kunnen be' houden; en hoewel dit betrekkelijk waarheid waSi echter was het niet zoo als ik mij had voorgesteldDeze zaak bragt mij in de behoeften en tot ernstig onderzoek, van mij zeiven, voor den Heere, de vreeSi om mij in zulk eene gewigtige zaak te bedriegen» dreef mij onophoudelijk tot den Heere, en lieve* wilde ik op nieuw den weg passeren, dien ik mij w tijd had voorgesteld, dan als een zelfbedrieger te leven' en met den dood in mijne verwachting bedrogen oJ te komen. Nu gebeurde het mij, dat ik op zekeren tijd wor' stelende was voor den troon der genade, en de? woorden met kracht in mijn hart kwamen: de Hee1"6 was niet in het onweder, of in den storm maar lJ, het suisen van een zachte stilte, en met dit woof ontving ik een zoete inleiding in de zaken die ik ^ ondervonden, zoodat mijn geloof werd versterkt, 0, vreeze verdween, en ik het voor zeker hield, d» mijne zonden vergeven, en ik vrede met God b**' door den Heere Jezus Christus.. De Heere, die mijne ziel had verlost, opende °° nu mijn' mond, om Zijnen lof te verkondigen; z°? als ik reeds heb aangemerkt, wist ik naauwelijks da er Godvreezende menschen op aarde waren, en, d»a ik niet konde lezen , had ik toen ook weinig bekwaa"^ heid, om mijn schriftuurlijk uit te drukken , maar 1 geloofde, des niettegenstaande, dat ik den inhoud <*e bijbels in mijn hart had, ik had kennis der zalighelt in de vergeving mijner zonden, en uit dezen sch9 van Godgeleerdheid sprak ik tot mijne medemenschen' die grootendeels tot de roomsche kerk behoorde11' Ik vertelde hun wat ik gevoeld had in inijne ove* tmging, toen mijne zonde, als een' zwaren last, nijj drukten; maar ook wat ik nu gevoel in het zalig geöot van vrede en blijdschap door den H. Geest; ik drong zulks aan met te zeggen: dat zij dat ook moesten leeren kennen om getroost te sterven; en verkondigde vrijmoedig aan elk de noodzakelijkheid van de bekeering tot God, en het geloof in den tieere Jezus. Spoedig verkreeg ik dan ook den naam van gek te zijn, en die mare van mijne zinneloosheid verspreidde zich heinde en verre; twee personen van een nabij gelegen dorp, wilden de verandering aan mij geschied, van nabij onderzoeken; tot dat einde kvvamen zij bij mij, ten einde uit mijn' eigen mond te vernemen, hetgeen zij bij gerucht van mij verbomen hadden. Ik deelde hun dan mede wat God aan mij gedaan had, en zij hoorden mij met belangstelling aan, en ofschoon ik niet geloof, dat zij voor hun zeiven bevindelijke kennis hadden aan de vergeving der zonden, zoo getuigden zij nogtans, dat sprak overeenkomstig Gods Woord en de gereformeerde leer. Het ware te wenschen, zeide een hunner, dat er vele zoodanige zinnelooze menschen 111 ons vaderland gevonden werden. In de plaats waar ik woonde, waren geene godVreeZeilue menschen. Geen wonder derhalve, dat ^ïjne taal onverstaanbaar voor hen was, niettemin ^ug ik voort hen te waarschuwen, hetzij zij mijn woord aannamen of niet. Er was echter een heer, m mijne zaak in zooverre kende, dat hij getuigde, at ik niet krankzinnig was, maar woorden sprak°van «m gezond verstand. Een groot wonder, zeide hij, as er aan mij geschied, want, ofschoon ik geen etter konde lezen, sprak ik niettemin als of ik den seheelen bijbel verstond. Het behaagde den Heere evenwel mij spoedis onder Zijn volk te brengen, ofschoon ik als een onbekende in hun midden kwam, ik was nogtans een bekende; uit de volheid van mijn gemoed sprak ik over de overvloedige genade aan mij, arm en verloren zondaar, bewezen; en verheerlijkte Hem die mij verlost had van de banden des doods, en mij gegeven had eene goede hope in genade. O, wat is eene ziel dan overstelpt van liefde en blijdschap , vele wateren kunnen dat vuur niet uitblusschen. Sommigen waren met mij blijde en verheerlijkten God in mij, anderen profeteerden mij niet veel goeds, en stelden mij voor hoe Gods gewone weg met zijne kinderen was, namelijk, om hem zoowel door donker als door licht te leiden, dat deze gestalte nog wel eens weg zoude gaan, enz, Doch ik bleef mijnen vrede en blijdschap bestendig genieten. Een jaar lang wandelde ik in het liefelijk licht van Gods vriendelijk aanschijn, terwijl eeuwige liefde over mij de banier was. Ja toen waren het voor mijnen geestelijken toestand dagen van voorspoed; later heb ik ook dagen van tegenspoed — indien ik het zoo mag noemen — leeren kennen, en met het oog op dat leven, gezegd: ach! werd ik derwaarts weer geleid, toen was het mij beter dan nu. 