Handboek der verloskunde ...
255 2. Somtijds is de baarmoeder na de verlossing van het kind zoo zeer naar voren hellende, dat menden moeder koek niet kan wegnemen, en men de navelstreng breekt, indien men zonder behoedzaam te zijn aan dezelve trekt. Deze streng volgende , zoo voelt men dat zij naar voren in de baarmoeder dringt, en dat de losgeworden moeder koek , een van deszelfs randen in de nabijheid van de baarmoederopening vertoont. Het verblijf van den moe derkoek in de baarmoeder kan toevallen, zoo als , tij voorbeeld, bloedstorting veroorzaken j zij kan in ver rotting overgaan, gelegenheid geven tot trommelzucht, en mogelijk tot eenige koortsige aandoeningen van eene kwade hoedanigheid» In zoodanige gevallen de vrouw achterover gelegen zijnde, moet men de trekkingen aan de navelstreng geheel naar achteren rigten, en in dezelve rigting sterk drukken, tegen het gedeelte van de streng, dat zich in de scheede bevindt. 5. De nageboorte wordt in sommige gevallen in de diepte van de baarmoeder , door de za mentrekking van de inwendige of halsopening van de baarmoeder opge houden. Inderdaad, de uitwendige opening is na de ver lossing altijd gapende, en de baarmoederhals naar beneden open ( Ruysch ) , maar de bodem van de baarmoeder blijft alleen in ziekelijke gevallen werkeloos (Zie nader), en de inwendige opening trekt zich dikwijls te zamen, vooral na dat de moederkoek is weggenomen. Indien deze za mentrekking waarvan gesproken wordt, plaats heeft voor de verlossing van de nageboorte , zoo omkleedt de baar moeder den teruggebleven moederkoek even als eene beurs, en vandaar de benaming van hesloten moederkoek ( Peu) : de vinger gevoelt in de diepte van den hals slechts eenenaauwe opening, indringende in eene holte, die men in het eerst voor eene scheuring der baarmoeder zou kunnen aanzien (Dubois), Deze opening blijft niet a56 heelkundig gedeelte. bestendig zoonaauw,zij verslapt van oogenblik tot oogen blik, gelijk hetgeheele werktuig, en laat alsdan toe dat de hand kan worden ingebragt, en dat de moederkoek kan doorgaan. 4. Eene meer wezenlijke en moeijelijker te overwin nen oorzaak, weerhoudt somtijds den moederkoek; dat is namelijk eene sterke vasthechling vandeszelfs uitwen dige oppervlakte aan de baarmoeder , eene vasthechting Welke schijnt veroorzaakt te worden door eene te veel ontwikkelde bewerktuiging van het sappige vlies, en de vaten welke aan de baarmoeder en den moederkoek ge meen zijn. In dit geval kan de moederkoek in de nabij heid van de baarmoederopening niet gevoeld worden ? en wijkt niet voor de meest geschikte in het werk ge stelde trekkingen; het is dan vooral, dat dezelve in de baarmoeder kan terug blijven en groei jen , zonder bloed storting te veroorzaken ( Ruysch , Morgagni ) ; ook in een zoodanig geval, zou men de baarmoeder kunnen omkee ren, indien men aan eene weerstand biedende navel streng sterk bleef trekken. B. Kunstige afhaling van de nageboorte . Wat ook de oorzaak moge zijn waardoor de moederkoek wordt terug gehouden , indien dezelve niet voor eenvoudige trekkin gen wijkt, of indien men de omkeering van de baarmoe der vreest, of eindelijk, als de navelstreng is afgebroken, en dat de verlossing van de nageboorte, uit vrees van eenige kwade gevolgen is aangewezen, zoo moet men de hand in de baarmoeder brengen. Als de moederkoek is vastgehecht, zoo moet deze hand pogen tusschen de baarmoeder en de vliezen in te dringen; indien dit niet kan geschieden (hetgeen men gemakkelijk kan gewaar worden, betastende de gladde en slechts geaderde opper vlakte van den moederkoek), zoo moet men met deze hand de vliezen in de nabijheid van den omtrek van dit ARBEID EN VERLOSSING. 267 werktuig scheuren; vervolgens moet de hand den moe derkoek trapsgewijs , van den omtrek naar het midden losmaken, doende de uiteinden der vingers tusschen den zelven en de baarmoeder heengaan ; deze operatie moet zonder geweld en zonder met de nagels veel werkzaam te zijn, geschieden. De losgemaakte moederkoek zal ver volgens met de hij elkander gevoegde vingers aangevat, en te gelijker tijd dat zich de hand zonder denzelven los te laten zal uitstrekken, weggenomen worden. Twee vingers in de scheede en de opening van de baarmoeder gebragt (steunende, met de andere hand op den onder buik geplaatst, den bodem van de baarmoeder) , zijn som tijds genoegzaam om de stukken geronnen bloed en eenige gedeelten van de nageboorte weg te nemen. Art. 4 — Toevallen betrehlcing hebbende tot de moeder. §, I. Scheuringen. Deze uitwerkselen zijn vrij menigvuldig ten gevolge van de pogingen tot de verlossing ; zij verschillen vooral met betrekking tot derzelver zitplaats. A. Men ziet van tijd tot tijd dat de vrouwen welke zich aan geweldige pogingen tot uitdrijving overgeven, die sterk schreeuwen, enz. , aangedaan worden dooreen luchtgezwel, kenbaar aan de zwelling zonder verande ring van de kleur der huid , en aan het krakende geluid ; •. dit gezwel neemt het voorste en de zijgedeelten van den hals in, en somtijds het bovenste van de borst; dit gebrek wordt zeker veroorzaakt door de scheuring van eenige luchtvaatjes. Ik heb waargenomen dat lucht met geweld in de luchtpijp van een lijk gedreven, eene 253 HEELKUNDIG GEDEELTE. menigte kleine spleetjes op het slijmvlies maakte. Het luchtgezwel geneest uit zich zelf in weinige dagen ; in eenige buitengewone gevallen, zoude het noodzakelijk kunnen zijn eenige prikjes in het gezwel te doen. Ij. Men heeft in het hospitaal de la Maternité , te Parijs, waargenomen, dat onbedachtzame zamentrekkingen der spieren , gedurende den arbeid, de verscheuring van den lendenspier of van den regten buikspier, ja zelfs van het borstbeen veroorzaakten. Deze kwetsingen zijn gewoon— lijk niet dan na den dood gekend geworden ; eene zeer aanmerkelijke indringing vanbloed volgde op deze ver scheuringen; zonder twijfel zouden in het vervolg etter gezwellen ontstaan zijn. G. De vereenigingen der beenderen van het hekken, hebben wij gezegd , verslappen , en de beenderen wor den gedurende de zwangerheid, en bij eene natuurlijke verlossing, bewegelijk : maar een misvormd bekken, en het geweld dat dan noodig is voor den doorgang van het kind , kunnen de afscheiding of vaneenwijking van deze zelfde beenderen, en dien ten gevolge de verscheuring der banden veroorzaken. Ik zal niet spreken van de ge vallen, wanneer' men de doorsnijding der vereeniging van de schaambeenderen noodig oordeelt; de natuurlijke verlossing veroorzaakt somtijds alleen dergelijke scheu ringen. In deze gevallen zijn eene bepaalde pijn ter plaatse van de gekwetste vereeniging, welke door de be weging van de onderste leden vermeerdert, en eene sterke bewegelijkheid der beenderen van het bekken, de eerste kenteekenen dezer scheuringen. Spoedig volgt er ontsteking , er vormt zich een ettergezwel , en dik wijls verspreidt zich de etter zeer verre; dikwijls ook wordt de ontsteking aan het buikvlies,aan de watervaat klieren, en aan de nabij gelegene zenuwen medegedeeld, zoo zelfs dat men deze scheuring voor de bron en de i ARBEID EN VERLOSSING. 2 5 9 oorzaak van het pijnlijke zuchtgezwel der kraamvrou wen heeft gehouden. Deze ettergezwellen zijn gewoon lijk doodelijk, evenwel moet men de ontsteking door plaatselijke en algemeene bloedontlastingen, baden, pappen, enz. , tegengaan, en de beenderen van het bek ken zonder dezelve te sterk te sluiten, door middel van een’ breeden sluitband, bevestigen. D. Men heeft waargenomen dat een aderspattig eijer nest gedurende den arbeid scheurde , en eene doodelijke bloeduitstorting veroorzaakte {Proces -verhaux de la Maternité de Paris'). Men ziet meermalen het e ij er nest of de buis dergelijke bloedstortingen, na zoodanige scheuringen, bij eene buitenbaarmoederlijke zwanger heid veroorzaken (Zie boven). De blaas zeer sterk uit gezet zijnde is somtijds gescheurd, en dit heeft aanleiding gegeven tot eene doodelijke buikvlies ontsteking ( Rams hotham ). Eindelijk, hebben wij vroeger ook gesproken van eene langzame verzwering , of van de verscheuring na de versterving van de baarmoeder, gedurende de zwangerheid 5 er blijft ons nog over te spreken van de verscheuring van dit deel, welke gedurende den arbeid kan plaats hebben. E. De scheuring van de baarmoeder kan geschieden gedurende de zwangerheid, door eene geweldige persing of door de werking van een verscheurend snijdend werktuig, enz. ( Deneux ) ; maar wij moeten vooral spre ken van die scheuring die gedurende den arbeid uit zich zelve plaats heeft. i° Oorzaken. Iedere hinderpaal, die de uitdrijving van de vrucht belet, geeft gelegenheid tot scheuring van de baarmoeder, vooral, indien de vliezen gebroken zijn, en het water afgeloopen is. Een likteeken, eene zieke— lijke verandering van eenig gedeelte der baarmoeder, bevordert ook de scheuring^ en men heelt waargeno 26o HEELKUNDIG GEDEELTE. men, dat zij nooit aldaar plaats heeft waar de moe derkoek is ingeplant. Voor het overige kan zij ieder punt der wanden van de baarmoeder aandoen, en de scheuring kan in alle rigtingen geschieden ( Cranlz et prat . des accouch ., VIIIe mém.) ; maar het meest ziet men dezelve aan het achterste gedeelte van den hals en van dit ingewand. De scheuring neemt niet altijd de geheele dikte der wanden in, de gespletene opening vergroot de scheuringen aan de inwendige oppervlakte van den hals , en dikwijlsblij ven eene laag van vezelen en het buikvlies onaangedaan. Men heeft waargenomen dat het buikvlies hetwelk de baarmoeder bedekt gespleten was , zonder dat het spierweefsel was aangedaan ( Ramsbotham , Clarke ). Het buikvlies schijnt meermaals in eene menigte punten, door naauwelijks waarneembare spleetjes gescheurd te zijn; vandaar eene uitzweting van bloed, en zelfs bloed klonters op deszelfs oppervlakte ( Paisley , Frank , enz.) welke ten onregte aan eene bloedvloeiing uit de buizen zijn toegeschreven geworden ( Ruysch , van Swieten ). Als de drukking van den buik, en meermalen de be wegingen van de vrucht , door den verloskundige aan dezelve medegedeeld , somtijds gelegenheid geven tot de scheuring, zoo ziet men dezelve evenwel, gewoon lijk meermalen uit zich zelven ontstaan, door de he vigheid en de ongelijkheid der zamentrekkingen van de baarmoeder, even gelijk de geweldige zamentrekkingen de vezels en bundels van andere spieren kunnen verbre ken. Men kan twee manieren onderscheiden , op welke de werkende oorzaken werkzaam zijn, en ook twee soorten van scheuringen. De eene geschiedt met snelheid, en de baarmoeder splijt dan , om zoo te zeggen ; de andere ge schiedt langzaam, en door eene soort van schifting, het zij dat een gedeelte der wanden gedrukt wordt tegen eenen rand, of uitstekend gedeelte van het been , en alzoo ARBEID EN VERLOSSING. 261 verdund en langzaam vermorseld wordt; het zij dat een gedeelte van de baarmoeder, sterk gespannen tegen een uitstekend gedeelte van het kind, zich langzaam en door eene soort van vaneenwijking der vezelen verscheurt : deze gevallen zijn altijd vergezeld van eene aanmerke lijke bloedvlek , die dit geheeie gedeelte der baarmoeder inneemt, hetgeen op het lijk door onervarenen voor een? staat van zeer aanmerkelijke versterving zou kunnen gehouden worden. Wij gelooven niet dat de snelle be wegingen van het kind de baarmoeder kunnen scheuren, ten zij dat dezelve daartoe eene bijzondere geschiktheid had. 2° Kenteekenen . Bepaalde, scheurende, onlijdelijke, plotseling ontstane pijn , of wel zich langzaam vermeer derende (bij de schifting), zelfs zoo, dat daardoor hui vering, en eene meer of minder sterke graad van flaauwte ontstaat; sterke bleekheid ; kleine pols ; ophou ding van de zamentrekkingen der baarmoeder; week wording en somtijds misvorming van den buik, waarop eene algemeene zwelling, pijn in den geheelen buik, en een zeer aanmerkelijk verlies van krachten volgt. De pijn is niet, gelijk bij de krampen, voorbijgaande, en de zelve volgt niet , bij uitsluiting, den loop der dij of zit beenszenuwen. Dikwijls vloeit er eene menigte bloed uit de scheede , en somtijds daalt een gedeelte van het darmkanaal tot aan de vrouwelijkheid neder; somtijds gaat het gedeelte van het kind dat zich voordeed terug, en wijkt voor den onderzoekenden vinger, zoo dat het niet meer te gera ken is, en somwijlen kan de vinger, in dit kanaal ge bragt, voelen dat de randen van de opening verdeeld zijn, en dat derzelver omtrek tot eene zekere uitgestrekt heid ontbreekt. Brengt men de hand in de baarmoeder, O zoo vindt men somtijds dat het kind reeds uit de baar 262 HEELKÜNDIG GEDEELTE. moeder weg en in den buik is overgegaan ; men voelt de verscheuringen, kan er de vingers en zelfs de hand door heen brengen , en de buiksingewanden aanraken. Men begrijpt met hoeveel voorzorgen een zoodanig onderzoek moet geschieden, om het ongemak niet te vermeerderen. Wanneer het kind is uilgehaald , zoo is dit onderzoek minder gevaarlijk en ook gemakkelijker, de baarmoeder is dan minder gespannen, dikker en meer weerstand biedende, en deze verscheuringen zijn dan veel kleiner geworden, als een gevolg van de zamentrekking der baar moeder. 3° V oorzegging . De gevolgen . Indien de scheuring on volkomen is, zoo kan dezelve niet zeer belangrijk zijn; de uitwendige opening scheurt, in de meeste gevallen der meest natuurlijke verlossingen , zonder nadeel. De bloedstorting is zelden belangrijk genoeg om doodelijk te kunnen zijn ( wij bebben dit evenwel waargenomen ); maar daar kunnen ettergezwellen in het bekken , pijp— zweren en schadelijke veretteringen door ontstaan; of wel eene haastige baarmoeder en buikvliesontsteking kunnen een einde maken aan het leven van de vrouw, indien de pijn en het verlies der krachten zulks niet ter stond veroorzaken, gelijk men dit bij hevige gevallen waarneemt. Indien de opening breed is, zoo kan het kind in den buik overgaan, het zij alleen, het zij met al deszelfs be kleedsels ( Ramsbolham) ; aldaar kan het sterven, en ook den dood van de moeder veroorzaken. Men heeft ook waargenomen dat hetzelve de wanden van den buik scheurde, en alzoo op deze ongewone wijze geboren werd ( Van Swieten , Collin) ; de regter darm ook alzoo plotseling gescheurd zijnde , heeft somwijlen dezelfde dienst gedaan ( Revue médicale). Niettegenstaande deze treurige voorzegging, hebben wij twee vrouwen zien ARBEID EN VERLOSSING. 263 genezen, hij eene van welke het kind in den buik verrot was, en door de wond zelve, welke aan hetzelve den doortogt verleend had , werd uitgehaald ( Prat. des ac couchera. 9 VIIIe mém.). 4° Aanwijzingen . De hinderpalen uit den weg ruimen , welke den arbeid verhinderen, is dikwijls de scheuring zelve voorkomen. Men komt dezelve ook voor, gedurende dat men het kind keert , als men de baarmoeder door de wanden van den buik ondersteunt of doet ondersteunen. De scheuring plaatshebbende en niet belangrijk zijnde (van de uitwendige opening), worden in zoodanig geval geene zorgen vereischt, dan voor zoo ver zij eene bloed storting (koude, zamentrekkende middelen, tamponne ring), of eene onrustverwekkende ontsteking veroor zaakt (bloedzuigers , verzachtende middelen). Eenige ver sterkende middelen (wijn), eenige verzachtende middelen (een weinig opium), zullen vooreerst de krachten onder steunen en de pijnen van eene hevige scheuring vermin deren; daarna moet eene ontstekingwerende behande ling, tot vermindering der toevallen van ontsteking volgen, welke het gevolg der scheuring konden zijn. Men heeft ook gesproken van eene beklemming van een ge deelte van het darmkanaal in de wond der baarmoeder, en aangeraden de handelwijs van Pigrai te volgen, na melijk om eene insnijding te maken in de witte lijn van den buik, ten einde het beklemde darmgedeelte te kun nen terug brengen (Lahatt). Als het kind de ontstane opening is doorgegaan, maar het hoofd zich nog in het bekken bevindt, zoo moet de tang gebruikt worden : als de voeten zich in de scheede bevinden, dan moet het kind langs dezen weg worden uitgehaald; maar als het zich geheel in den buik bevindt, levend is, en de moeder nog genoegzame krachten heeft, en indien het bekken misvormd, of de wond van de baar HEELKUNDIG GEDEELTE. 264 moeder te veel verkleind is, om zonder gevaar aan het kind doortogt te geven, zoo moet men de buiksnede ver rigten, namelijk eene insnijding doen in de witte lijn van vijf of zes duim, welke zoo spoedig mogelijk kan toelaten om het kind langs dezen weg uitgang te ver schaffen. Deze operatie is somtijds gelukt. In tegenover gestelde omstandigheden , moet men trachten het kind weg te nemen, doende het op nieuw de wond der baar moeder doorgaan, om hetzelve langs den natuurlijken weg af te halen. Indien de moeder stervende is, en men oordeelt dat het kind dood (Zie Teekenen van den dood ; Physiologisch Gedeelte) , en de wegneming langs de scheede onmogelijk is, zoo moet men de buiksnede niet dan na den dood van de moeder verrigten. F. i°D Qscheede is ook aan plotselijkescheuringen bloot gesteld ; deze kunnen ontstaan door hare te spoedige uitzetting, en de werking van instrumenten die op eene ongeschjkte wijze worden ingebragt; vooral kan dezelve scheuren aan derzelver aanhechting aan den hals van de baarmoeder, en voornamelijk haar achterste gedeelte. Daar is dezelve bedekt door het buikvlies, en de wond heeft gemeenschap met den buik; derhalve geeft ook deze scheuring gelegenheid tot dezelfde gevolgen, de doorgang namelijk van het kind door de wond , en het vallen in de buiksholte, en ook in deze gevallen, komen dezelfde aanwijzingen als bij de scheuring van de baarmoeder in aanmerking. De herkenning is gemakkelijker, de voor zegging een weinig minder gevaarlijk, en de genezing bij gelukkige gevallen is, indien men oordeelt volgens een zeker aantal van voorbeelden, vrij voorspoedig ( Prat . des accouch., loc. cit.). 2° Eene andere soort van scheuring der scheede is die welke plaats heeft in het uitrekbare weefsel van dit ka naal , veranderd in eenen aderspattigen toestand. Het ARBEID EN VERLOSSING. 265 bloed vloeit dan eens naar buiten ; maar de bron waar uit bet vloeit, komt uit een afzonderlijk punt, hetgeen men gemakkelijk vindt , indien de wond in de nabijheid der uitwendige deelen is, en er geene teekenen van werkeloosheid , noch van scheuring der baarmoeder be staan ; dan eens in tegendeel, ofschoon er dikwijls eene openingdaar is die de grootte heeft van een’ vinger, heeft de bloeduitstorting plaats in den omtrek van de scheede; liet bloed vormt daar zeer aanmerkelijke bloedgezwellen, die de scheede vernaauwen, den uitgang van het kind, de ontlasting van de pis en zelfs van de drekstoffen ver hinderen. Eene der groote lippen deelt gewoonlijk in deze aanmerkelijke zwelling, welke aan derzelver blaauwe kleur gekend wordt, en welke kleur zelfs aan de bil wordt medegedeeld. Dikwijls is het na de verlossing dat dit bloedgezwel ontstaat, het bloed verspreidt zich in den omtrek van den regten darm, van de blaas , enz., maakt aldaar uitgebreide verzamelingen , waarvan de opening en de ontsteking doodelijke veretteringen veroorzaken (j Boer). Niet altijd is de toedragt der zaak zoo gevaar lijk ; dikwijls is de insnijding van de groote lip, gevolgd van het opvullen der scheede, of zelfs zonder dezelve (als het bloed heeft opgehouden te vloeijen), vol doende om deze gezwellen te doen verdwijnen, en de geduchte gevolgen, van welke ik gesproken heb, voor te komen. 3° De langzame verscheuringen, de schiftingen, en nog meer de met versterving gepaard gaande verzwe ringen, doen nog veel menigvuldiger de scheede aan. Het hoofd van het kind, een’ langen tijd de wanden van dit kanaal tegen het heiligbeen en de schaambeenderen drukkende, teistert die deelen, en veroorzaakt doorborin gen, die in het achteronderste van de blaas, in den pis— weg en den regten darm dringen 5 daardoor ontstaan 18. HEELKUNDIG GEDEELTE. 266 walgelijke pij pz weren , onvermogen om het water (1) en de drekstoffen op te houden. Deze pijpzweren vertoonen zich somtijds op den tweeden of derden dag, somwijlen eerst na acht of tien dagen. Klein zijnde, genezen dezelve gemeenlijk uit zich zei ven ( Hilda7ius , Mauriceau), groo ter zijnde , zijn zij zeer hardnekkig, en maken het gebruik van sponsen en van pisglazen noodig, middelen die altijd zeer ongenoegzaam zijn. Onze kunstgenoot Lallemand heeft de genezing van deze pijpzweren ondernomen, welke voor ongeneeslijk werden gehouden, en zijne pogingen zijn met goed ge volg bekroond geworden. In aanmerking nemende dat de meeste eene dwarse gedaante hebben, gelijk die van den rand der schaambeenderen die dezelve hebben ver oorzaakt, zoo is hij op de gedachten gekomen de lippen van boven naar beneden in aanraking te brengen, na vooraf dezelve met den helschen steen bestreken te heb ben. Eene groote regte sonde wordt dan in den pisweg gebragt; twee kleine gaatjes, gemaakt op de oppervlakte die men naar achteren keert, geven naar willekeur door gang aan haakjes, welke door de bovenste lip moeten heengaan, en dezelve naar beneden trekken, terwijl een metalen plaatje, in deszelfs midden doorboord, tot door gang van de sonde, den omtrek der opening van den pisweg, en derhalve ook de onderste lip van de pijp zweer naar boven drukt. C. De overblijfselen van het maagdenvlies, eenige piooi jen van het slijmvlies , eenige gedeelten van de kleine lippen, kunnen bij de verlossing gescheurd worden, zon der dat deze scheuringen vele ongemakken veroorzaken; niet alzoo is het met de inscheuring van den bilnaad. (1) De pijpzweren van den pisweg zijn bij de vrouw gewoonlijk ver gezeld van onvermogen om het water te houden; de hals van de blaas is te zwak om de pisyerzameling in dezelve alleen op te houden. ARBEID EN VERLOSSING. 267 i° V oor achter s te scheuring . Eene te na au we en te stijve vrouwelijkheid, een te groot hoofd, de ongeschikte aanwending van werktuigen, kunnen het toompje scheu ren, en de inscheuring vervolgens tot in den bilnaad verlengen; de schouders voltooijen gewooniijk hetgeen het hoofd begonnen heeft , indien de bilnaad niet goed ondersteund wordt. De inscheuring kan niet alleen den geheelen bilnaad innemen , maar ook de sluitspier van den aars, en zelfs een gedeelte van het afschutsel der scheede en van den regten darm. Deze soort van wonden vereenigen zich nooit uit zich zelven : voor zoo weinig er van de sluit spier onaangedaan overblijft, is het ongemak niet zeer aanmerkelijk , en zou deze gesteldheid zelfs voldoende kunnen zijn om een vrij goed likteeken te verschaffen; maar indien dezelve geheel verscheurd is , zoo is het on vermogen om de drekstoffen op te houden zoo veel te meer onvermijdelijk, daar het gebrek van weerstand bieding dat zij dan ondergaan, de darmen gewent om zich van dezelve spoediger te ontlasten, en wel voor dat de spijsvertering genoegzaam voleindigd is, en dus in eene vloeibare gedaante. Dikwijls heeft men te vergeefs getracht deze soort van wonden door eenen naad te vereenigen; men is er even wel in geslaagd ( Forestus , Delamotte , Saucerotte 9 Js druhali , Noël ); maar gewoonlijk door de operatie te verrigten , zoo spoedig mogelijk na het ontstaan der kwetsing, en voor dat de gescheurde oppervlakten met een huidje bedekt zijn geworden of zich hebben kunnen cicatriseren , vooral voor dat de overblijfsels van het tusschenschot der scheede en van den regten darm zich hebben kunnen terugtrekken. De naad door eenige af zonderlijke steken , of de omgewonden hechting, is aan de bovengenoemde waarnemers genoegzaam voorgekomen. HEELKUNDIG GEDEELTE. 268 2° De scheuring van het middelste gedeelte van den hilnaad. Men heeft een vrij groot getal voorbeelden opgegeven van kinderen die geboren zijn door de ope ning van het middelste gedeelte van den bilnaad, na eene sterke uitzetting gescheurd; maar meestal heeft men de zaak niet voorgesteld, dan na een eenvoudig onderzoek der deelen na de verlossing gedaan , en het is waarschijn lijk dat de scheur die men gezien heeft, op de volgende wijze had plaats gehad , zoo als wij dit verscheidene malen met het oog hebben kunnen waarnemen ( Prat . des ac couch. , torn. III, pag. 2o5). Indien er een toom of breidel blijft in de plaats van het maagdenvlies boven de schuitwijze holte, zoo zal zich deze breidel bevinden overeen te komen met het middelste gedeelte van den bilnaad, die verlengd en uitgezet is door het hoofd van het kind (Fig. 26 — 27 , enz.) : het hoofd zal dezen breidel verbreken, en de alzoo begonnen scheu ring zal zich van boven naar beneden tot in het midden van den bilnaad uitstrekken , zelfs tot aan deszelfs achter ste gedeelte , en tot digt bij den aars ; dan zal zich uit wendig eene bruinachtige vlak vertoonen, die aan de zeer aanmerkelijke verdunning van de huid moet wor den toegeschreven , en welke zal toelaten door derzelver weefsel heen de verhevenheden van het hoofd van het kind, en zelfs de kleur daarvan waar te nemen. Eene uit drijvende wee zal het hoofd welhaast buiten de vrouwe lijkheid voortdrijven. Het van alle zijden ongeschonden toompje zal weerstand bieden, maar het middelste ver dunde gedeelte zal gedurende deze laatste poging breken: wij hebben gevoeld dat deze scheuring geschiedde onder de hand van die welke den bilnaad ondersteunde, en eens hebben wij gezien dat het toompje deelde in eene scheu ring die zich van achteren naar voren uitstrekte. Meestal blijft er in den bilnaad eene opening, welke den vinger ARBEID EN VERLOSSING, kan doorlaten, die zich somtijds gedeeltelijk in de rimpels van den aars bevindt, en welke in het achterste en onderste gedeelte van de scheede indringt. Deze pijp— zweer zal alzoo aanhoudend blijven bestaan. Wij hebben er eene gezien, welke reeds twee jaren duurde. Eens heeft men het gedeelte die dezelve van de vrouwelijk heid afscheidde doorgesneden. Dit zou men moeten doen, als men vreesde dat daaruit eenige verhindering voor eene volgende verlossing zou kunnen ontstaan. §. II. Bloedstorting. Dezelve kan van eene scheuring van de opening der baarmoeder of van de scheede afhangen (Zie hoven). Maar meestal is dezelve van de loswording des moeder koeks afhankelijk , welke loswording op de eene of andere plaats van deszelfs inplanting aan de baarmoeder kan geschieden, en men onderscheidt deze bloedstorting van de voorgaande daardoor , dat de menigvuldige ontlasting van bloed afwisselend de weeën opvolgt. Somtijds kan men de natuurlijke verlossing afwachten; somtijds moet de verlossing met de tang geschieden, of men moet de keering verrigten ; somtijds eindelijk kan de breking der vliezen , of de opvulling van de scheede noodzakelijk zijn; dit alles hangt van omstandigheden af, en men moet zich dienaangaande gedragen, volgens de regelen die wij boven hebben opgegeven. ( Zie Bloed storting gedurende de laatste maanden der zwangerheid . ) §. III. Stuiptrekking van de baarmoeder (Eclampsie). A. Bepaling . Men noemt deze ziekte ook vallende ziekte, of beroerte van de baarmoeder, stuiptrekkin heelkundig gedeelte* 270 gen, enz. Dezelve verschilt van de twee eerstgenoemdeii, door de vermenging der verschijnselen van heiden, en verschilt nog meer van de stuipachtige bewegingen, aan W'elke zenuwachtige vrouwen onderhevig zijn, als ook van de hysterie, enz. Somtijds vertoont zich deze ziekte epidemisch; zij kan gedurende de zwangerheid ontstaan, maar zelden voor de zesde maand; meestal ontstaat dezelve in de achtste of negende; zij kan ook na de verlossing ont staan (zelfs zeven of acht dagen na dezelve) , maar meestal neemt men dezelve waar gedurende of onmid dellijk voor den kraamarbeid, het zij dat dezelve de oorzaak of het uitwerksel is. B. Oorzaken . Men neemt dit toeval meest waar bij zeer lymphatische , of ook in tegendeel bij zeer bloed rijke vrouwen , bij die welke aan hysterie, aan val lende ziekte onderhevig zijn, en in het bijzonder bij zwangere vrouwen, van welke de onderste ledematen door eene zeer aanmerkelijke zuchtige zwelling zijn aangedaan, vooral indien deze zwrelling zich , tot de bovenste ledematen en tot het aangezigt uitstrekt, en indien er zich water in het buikvlies uitstort (1 ) ; zij heeft eindelijk bijna uitsluitend plaats bij eerstbarende vrouwen. Eene hevige zenuwaandoening , een pijnlijke cn moeijelijke arbeid, geven dikwijls aanleiding tot de eclampsie , maar dit heeft alleenlijk plaats als er voor (1) Scarpa heeft het eerst de aandacht der geneesheeren bij deze buik waterzucht bepaald , welke niet zeldzaam, en dikwijls gevaarlijk is ; hij heeft voorgesteld om den huik te opnemen aan de linker zijde van het zwaardswijze uitsteeksel. Deze operatie is met een zeer verschillend ge volg herhaald geworden. Zij stelt de baarmoeder en ook geen ander in gewand aan kwetsing bloot, want het is daar dat het water zich in de grootste hoeveelheid bevindt. ARBEID EN VERLOSSING. 217 ï bereidende oorzaken werkzaam zijn geweest, en tot dezelve aanleiding hebben gegeven. De volbloedigheid is vooral geschikt tot het doen ontstaan van dit ongemak , door het bevorderen yan bloedophooping naar de hersenen. Eene ophooping van wei vocht moet dezelfde uitwerking doen, indien de zelve door de drukking van de heupvaten en van de onderste holle ader door de baarmoeder veroorzaakt wordt. De huidwaterzucht, welke daarvan afhankelijk is, schijnt mij eerder toe eene actieve waterzucht te zijn, welke derzelver uitwerkselen op de hersenen als ook op de leden en den buik kan overbrengen (1). Wat de bepalende oorzaak aangaat, zij werkt oorspronke lijk op het zenuwgestel ; zij is afhankelijk van de uit zetting der baarmoeder , het zij dat men deze uitzetting beschouwt als dit werktuig prikkelende , het zij dat men dezelve beschouwt als verdoovende , en deze ver • dooving aan de hersenen mededeelende ; volgens deze laatste stelling zoude de verdooving naderhand eene we derwerking veroorzaken, die tot de congestie aanleiding zou geven, waardoor, en de voornaamste verschijnse len, en het gevaar veroorzaakt wierden. G. Gang en verschijnselen : i° V oorteekens . Somtijds hebben deze geene plaats , en de aanval geschiedt plot seling; somtijds bestaan dezelve vijf of zes dagen voor (1) Wij hebben in het hospitaal Saint-Éloi , in de zalen van onzen ambtgenoot Lallemand, een’ man gezien door eene huidwaterzucht der onderste leden aangedaan , welke alle de verschijnselen had van eene ac tieve waterzucht, van eene weiophooping naar het borstvlies (hydro-thorax actif; Stol Z) en de longen , vervolgens naar de hersenen. Deze laatste was vergezeld van een’ wezenlijken aanval van eclampsie , van slaapzucht , en was doodelijk. Het spinnewebbenvlies was een weinig witachtig en door een overvloedig weivocht bevochtigd , vooral in de hersenhollighe den ; er bevond zich ook een weivocht in het borstvlies, hetgeen een weinig troebel was. HEELKUNDIG GEDEELTE. 272 de verlossing, en somtijds verdwijnen dezelve uit zicli zelven , zonder den aanval te veroorzaken. Hoofd of lralfzijdige lioofdpijn, somtijds vergezeld van kentee kenen van volbloedigheid, dikwijls ook van bleekheid ; ligte huiveringen 5 een gevoel van ongesteldheid; dui zeling ; schemering der oogen; en zelfs volkomene of onvolkomene blindheid; walging; pijn in den boven buik; en dikwijls braking; de pols dikwijls klein, nu en dan zelfs draadvormig, maar vrij hard, somtijds zelfs zeer zwak en week. 2° De aanvallen. Eene vermeerdering van hoofdpijn, bedwelming, een gevoel van buitengewone ongesteld heid, en verlies der verstandelijke vermogens, gaan gewoonlijk den aanval vooraf; de oogappel verwijdt zich ; het bindvlies wordt rood, gelijk ook het aangezigt; de oogen zijn zeer wijd geopend, naar een en hetzelfde voorwerp gerigt, en zij worden geschokt door kleine stuipachtige en plotseling plaats hebbende bewegingen; de leden strekken zich uit, en verstijven trapsgewijs; weldra wordt het aangezigt door herhaalde en zeer levendige zamentrekkingen aangedaan , het verkrijgt het aanzien als van iemand die aanvallende ziekte lijdt, .het wordt blaauwkleurig, gelijk ook een groot gedeelte van de oppervlakte van het ligchaam ; de tong steekt buiten den mond uit,, en wordt beklemd tusschen de tandbogen , door de geweldige tegen elkander sluiting der kaken ; dikwijls is de mond naar een der zijden verdraaid, maar de zijde naar welke de mond gekeerd is verschilt bij de elkander opvolgende aanvallen; de leden worden door hevige bewegingen , halve buigingen en uitstrekkingen geschokt, welke uitstrekkingen ge woonlijk de overhand hebben; de gevoeligheid, het oordeel, het geheugen, enz., zijn geheel vernietigd. De ademhaling, welke eerst onregelmatig en met ARBEID EN VERLOSSING, 275 schokken plaats had , houdt eindelijk geheel op ; de drekstoffen en de pis worden onwillekeurig ontlast; de pols is sterk, menigvuldig, vol en hard; het bloed vloeit met schokken, welke gelijktijdig met die der spieren plaats hebben, uit eene geopende ader, en het heeft niets van deszelfs vloeibaarheid verloren (1). Na eenigen duur houden de zamentrekkingen op, en de lijderes blijft als in eenen diepen slaap ; de mond is vervuld met een bloederig schuim, of met eene kleverige kwijl; de ademhaling begint zich met eenige onregelmatige snik ken te herstellen, gevolgd van eene geweldige snor king, welke voor een gedeelte aan dit slijmerig schuim moet worden toegeschreven; langzamerhand wordt de ademhaling regelmatiger en gemakkelijker. De verstan delijke vermogens keeren eindelijk , doch somtijds trapsgewijs , terug , maar de zieke herinnert zich niets van hetgeen gedurende den aanval, of gedurende den daarop gevolgden diepen slaap is voorgevallen, zoo danig zelfs , dat zij zich dikwijls verwondert dat zij niet meer zwanger is, indien zij namelijk gedurende den aanval verlost is geworden. Deze aanvallen duren gewoonlijk van een tot vijf of zes minuten, en komen somtijds slag op slag weder; op andere tijden integen deel , hebben zij slechts na groote tusschenpozen plaats; het aantal der aanvallen is ook zeer verschillend , en wel soms alleen een aanval, soms ook wel tot dertig of veertig. De hevigheid van den aanval is gewoonlijk sterker , en deszelfs duur langer , als ook de kort op elkander volging der aanvallen, aanmerkelijke!' tegen het einde der ziekte dan in den beginne, als dezelve hevig is; het tegendeel heeft plaats als de ziekte ligt is. 5° Tusschentij den der aanvallen. Tusschen de eerste' (1) Men zegt het bloed gedurende een1 aanval van vallende ziekte ge stold te hebben waargenomen 5 wij hebben het tegendeel gezien. heelkundig gedeelte. 274 aanvallen herstelt zich de kennis geheel , maar langza merhand wordt de toestand van diepen slaap langduri ger , en in eenige gevallen, wordt dezelve van eene he vige ijling opgevolgd, meermalen evenwel van eene verdooving, in welken toestand de zieke slechts ten halve kennis heeft van hare gesteldheid, en met moeite de aan haar gedane vragen beantwoordt. In het vervolg heeft zij ook alieen een verward denkbeeld, van hetgeen dan in hare nabijheid is voorgevallen (1)5 later houdt de toestand van diepen slaap tusschen de aanvallen niet op, en somtijds blijft de snorkende ademhaling tusschen den eenen en den anderen aanhouden. Men ziet uit deze schildering dat deze ziekte gelijkt naar de vallende ziekte, maar dat zij haastiger is; zij ge lijkt ook naar beroerte, maar zij is krampachtiger en ook zenuwachtiger gelijk men zulks noemt. De gewone vallende ziekte kan wel gedurende den arbeid plaats hebben, maar dan neemt dezelve meer de eigenschap aan van eclampsie , moet ook als zoodanig worden aangemerkt, en vereischt bijna dezelfde voorzegging en dezelfde aan wijzingen. D. V oorzegging . De ziekte is minder hevig bij bloed rijke vrouwen, en bij diegene welke gewoonlijk aan vallende ziekten lijdende zijn; zij is heviger bij zuchtige vrouwen. Het is minder gevaarlijk indien de eclampsie zich na de verlossing openbaart, of gedurende den laat stentijd van den arbeid; de ziekte is gevaarlijker gedu rende den arbeid zei ven, dewijl dikwijls iedere eenig zins hevige wee eenen aanval veroorzaakt; eindelijk, is zij nog gevaarlijker, wanneer de arbeid nog niet plaats heeft, dewijl men beroofd is van de middelen om de be (1) Wij hebben dezen toestand eene gebeelen dag zien aanhouden , zoo wel gedurende als na de verlossing , ofschoon de aanvallen geheel hadden opgehouden. ARBEID EN VERLOSSING. 275 palende oorzaak uit den weg te ruimen ; ik wil zeggen de uitzetting van de baarmoeder, en dewijl voor het overige de ziekte gewoonlijk gevaarlijk wordt voor het kind, door het verhinderen van den omloop des bloeds; vandaar dat hetzelve ook meestal dood en zelfs in ver rotting overgegaan geboren wordt, en dit is het eigenlijk, hetwelk heeft doen gelooven dat de dood van het kind de oorzaak van de eclampsie was. Het aantal en de hevigheid der aanvallen zijn door zich zelven van eene minder gevaarlijke voorzegging, dan de kort op elkander volging derzelve , en vooral ook min der dan bij het aanhouden van den diepen slaapzuchti— gen toestand in de tusschentijden. Men kan eene goede voorzegging maken van de eclampsie, die na iederen aanval hetterugkeeren der verstandelijke vermogens ten gevolge heeft. De eclampsie is zeer dikwijls doodelijk; zij is dit bijna onvermijdelijk, indien dezelve reeds voor den arbeid plaats heeft, of gedurende deszelfs begin, en wanneer de ziekte door middelen wordt te keer gegaan die weinig geschikt of ongenoegzaam zijn; de zieken ster ven dan in eenen toestand van zeer diepen slaap, of in die van beroerte [Prat. des acc. , tom. III, pag. 18). Somtijds heeft deze ziekte verscheidene verlammingen ten gevolge gehad, welke zonder twijfel aan bloeduit-« stortingen in de hersenen, of aan wezenlijke beroerte zijn toe te schrijven (1). Meermaals volgt de diepe slaap of de hoofdpijn zelfs na de verlossing , en veroorzaakt in het bijzonder de ge schiktheid tot eene hersenkoorts of tot eene ontsteking van het spinnenwebbenvlies, of hersenontsteking die zeer dikwijls doodelijk is. De lijken bevatten zelfs dikwijls zonder voorafgaande (0 Wij hebben twee vrouwen aan bloedberoerte zien sterven, de eene gedurende den arbeid, de andere na de verlossing HEELKUNDIG GEDEELTE. 276 koortstoevallen, eene eiwitachtige vochtverzameling, en vertoonen eene ondoorschij nendheid en eene witheid, welke de kenmerken zijn van de ontsteking van het spinnenwehbenvlies : meermalen zijn de hersenen door een weivocht bevochtigd, en derzelyer holligheden be vatten meer of min overvloedig een witachtig weivocht, somtijds ook in het geheel geen. De haarvaatjes der witte zelfstandigheid zijn opgevuld met bloed, en dikwijls ook die van de hersenvliezen en zelfs van het bekkeneel. E. Aanwijzingen. Bemiddelen tot voorbehoeding zijn dezelfde ais die tot genezing, alleen zal derzelver ge bruik mogelijk bij de verschijning der voorteekenen , dezelve dikwijls werkzamer doen zijn. i° De geneeswijzen die tegen de verwijderde oorzaken nuttig zijn. Het zijn zoodanige welke de volbloedigheid verminderen , en vooral die welke de uitzetting van de baarmoeder doen ophouden, te weten : de verhaaste verlossing met de tang of door de keering, indien het mogelijk is (Zie Geneeswijze )$ de breking der vliezen, als de arbeid begint ( zoo als ik dit met een goed gevolg verrigt heb ) ; de kunstige afhaling van de nageboorte , als de aanvallen na de verlossing komen of aanhouden. 2° De geneeswijzen welke tegen de naaste oorzaak nuttig zijn. Wij hebben waargenomen dat men bij de eclampsie twee bronnen der verschijnselen kon onder scheiden : een zenuw of krampachtigen toestand, en de bloedophooping van de hersenen. De krampstillende middelen, het opium in geringe giften, de mentha en • pœonia , zijn met goed gevolg gebruikt geworden om de hoofdpijn , de voorafgaande duizelingen, en de verschijn selen van denzelfden aard, welke na het ophouden der aanvallen bleven bestaan , te verminderen 5 deze midde lenzouden gevaarlijk zijn bij het dreigende van den aanval en gedurende denzelven. Blaartrekkende pleisters, met ARBEID EN VERLOSSING. 277 mostert bedeelde pappen, enz., zijn vooral in die geval len nuttig , waar de slaaptoestand en verdooving blijven aanhouden. De digitalis purpurea > de campher ? enz., zijn insgelijks aanbevolen geworden, maar het eerste middel heeft mij toegeschenen bezwijming te hebben veroorzaakt, en het laatste heb ik niet zien gebruiken. Gedurende de hevigheid of het dreigen der aanvallen, wanneer de slaapzuchtige toestand zeer belangrijk en aanhoudend is, dan is eene aderlating > vooral aan den arm , het plechtanker waarop men zij ne hoop kan bouwen. De bloedzuigers aan den hals aangezet zijn ook van eene groote nuttigheid; men moet niet gelooven dat de huidwaterzucht of de kleinheid van den pols, het gebruik van dezelve verbiedt (Prat. des acc.? VIIe mem. , obs. 5e). De aderlating is van alle de voorbehoedende of gene zende middelen het meest vermogende , het zij voor, het zij gedurende , het zij na den arbeid ; men moet evenwel in aanmerking nemen dat de kunstige verlos sing of de afhaling van de nageboorte nog nuttiger is; maar deze laatstgenoemde hulpmiddelen zijn niet altijd even gelijk de aderlating uitvoerbaar. Het aanwenden van ijs op het hoofd is zeer dikwijls nuttig geweest (1), vooral bij de zuivere uit volbloedig heidontstane eclampsie, en gedurende den slaapzuchtigen toestand. (1) Ik geloof dat men het aanwenden van dit middel, of bij gebreke van dien van koud water bedeeld met salpeter en ammoniac zout, in die gevallen waar bloedophooping naar het hoofd plaats beeft, nimmer moet verzuimen. — Vert. HEELKUNDIG GEDEELTE. Art. 5. — Toevallen betrekking hebbende tot het kind. §• I. Gedurende den kraamvronwelijken arbeid, en door deszelfs uitwerksel, of de behandelingen die dezelve vereischt, kan het kind aan verscheidene uitwendige kwetsingen worden blootgesteld, maar welke niet ver schijnen en ook onze zorgen niet vereischen, dan na de verlossing ; wij spreken hier alleen van die toevallen welke aanwijzingen betrekkelijk de verlossing zelve aan de hand geven. §• n. A. Zoodanige zijn het uitvallen van eenig bewegelijk deel van het kind . Een voet , eene hand , kunnen zich voordoen bij het deel, dat de wezenlijke ligging van de vrucht uitmaakt, en dikwijls verhindert dit toe val de natuurlijke geboorte niet 5 maar dikwijls kap daardoor eenige verhindering ontstaan, en men kan gelooven in de noodzakelijkheid te zijn, de natuur met de handen of met instrumenten te hulp te moeten komen. Somtijds kan men ook deze verhinderingen uit den weg ruimen, door het uitgevallene deel boven het deel dat zich voordoet, door eene behoorlijke behandeling terug te brengen. Deze aanwijzingen worden op dezelfde wijze ten uitvoer gebragt, als voor de navelstreng waar van zal gesproken worden; maar vooraf moet ik nog herhalen dat men deze uitgevallene deelen met de we zenlijke liggingen van den schouder of van het bekken uiteinde niet moet verwarren , en dat men derhalve altijd vooraf een behoorlijk onderzoek tot de herkenning ARBEID EN VERLOSSING. 279 moet in het werk stellen, en op een enkel teeken niet aangaan. B. Uitvalling van de navelstreng . De groote hoeveel heid water, de kleinheid van de vrucht, eene boven schaambeensligging , de te groote lengte van de navel streng, zijn dikwijls oorzaken dat dezelve onder het voorkomende deel in de gevormde waterblaas glijdt (fig. 06), en dat dezelve na de breking der vliezen in de scheede daalt. Deze uitvalling van de navelstreng is dik wijls zeer moeijelijk te herkennen als dezelve voor het uitloopen van het water plaats heeft; deze uitvalling is dan ook van weinig gewigt, want de streng wordt niet gedrukt: niet alzoo is het na het breken der vliezen, en het is om die reden noodzakelijk na de gemelde breking, dadelijk het onderzoek te verrigten. De tegenwoordigheid van een gedeelte der navel streng in de scheede wordt gemakkelijk door het on derzoek en zelfs door het gezigt herkend ; hare kron kels , hare snelle klopping, enz. , doen dezelve zonder moeite onderscheiden; voor het breken van de vliezen, kan men hare tegenwoordigheid door het ader en lams vlies heen , alleen veronderstellen. Dit toeval kan vrij spoedig voor het kind gevaarlijk worden, zelfs zonder dat de navelstreng buiten de vrouwelijkheid valt (zoo als men dit somtijds heeft waargenomen) en zelfs, zonder dat dezelve koud wordt ; het komt alleen door de drukking die dezelve tegen de wanden van het bek ken moet ondergaan, indien het hoofd of het bekken uiteinde van de vrucht, zich in de bekkenholligheid indringt. De omloop van het bloed wordt dan verhin derd, en het kind sterft in schijndood en verstikking (Ludwig) ook is het koud worden, het verflensen, en het aanhouden der onbewegelijkheid van de navel streng, bijna meestal een zeker teeken van den dood; 28o heelkundig gedeelte. 