Odločba Nadzornega organa Efte št. 190/09/COL z dne 22. aprila 2009 o devetinšestdeseti spremembi procesnih in materialnih pravil na področju državne pomoči z vključitvijo spremenjenega poglavja o začasnem okviru za ukrepe državnih pomoči v podporo dostopu do financiranja ob trenutni finančni in gospodarski krizi
Noua măsură (46) Din cauza crizei financiare actuale, societățile întâmpină, de asemenea, mai multe dificultăți pentru a avea acces la finanțare în vederea fabricării de produse mai ecologice. Este posibil ca ajutorul sub formă de garanții să nu fie suficient pentru a finanța proiectele costisitoare care vizează sporirea protecției mediului prin adaptarea anticipată la standardele viitoare, care nu au intrat încă în vigoare, sau prin adoptarea de standarde mai stricte decât acestea. (47) Autoritatea consideră că realizarea obiectivelor privind mediul ar trebui să rămână o prioritate în ciuda crizei financiare. Fabricarea de produse mai ecologice, inclusiv de produse eficiente din punct de vedere energetic, este în interesul comun al SEE și este important ca această criză financiară să nu împiedice realizarea acestui obiectiv. (48) Prin urmare, măsurile suplimentare sub formă de împrumuturi subvenționate ar putea încuraja fabricarea de „produse ecologice”. Cu toate acestea, împrumuturile subvenționate pot conduce la denaturarea gravă a concurenței și, prin urmare, acestea ar trebui limitate strict la situații specifice și la investiții cu obiective precise. (49) Autoritatea consideră că, pentru o perioadă de timp limitată, statele AELS ar trebui să aibă posibilitatea de a acorda ajutoare sub formă de reduceri ale ratei dobânzilor.  (50) Autoritatea va considera compatibile cu funcționarea Acordului privind SEE, pe baza articolului 61 alineatul (3) litera (b) din Acordul privind SEE, subvențiile la rata dobânzii pentru împrumuturile pentru investiții care îndeplinesc următoarele condiții cumulative: (a) ajutorul vizează împrumuturile pentru investiții destinate finanțării proiectelor constând în fabricarea de noi produse care îmbunătățesc în mod semnificativ protecția mediului; (b) ajutorul este necesar pentru lansarea unui nou proiect; pentru proiectele existente, ajutorul poate fi acordat în cazul în care continuarea proiectului devine o necesitate, din cauza noii situații economice; (c) ajutorul nu poate fi acordat decât pentru proiectele constând în fabricarea de produse ce implică adaptarea anticipată la viitoarele standarde comunitare privind produsele (22) care sporesc nivelul de protecție a mediului și care nu au intrat încă în vigoare sau proiecte ce implică respectarea de standarde mai stricte decât acestea; (d) pentru produsele ce implică adaptarea anticipată la viitoarele standarde comunitare în domeniul mediului sau adoptarea de standarde mai stricte decât acestea, investiția începe la 31 decembrie 2010 cel târziu, cu obiectivul de a pune produsul pe piață cu cel puțin doi ani înainte de intrarea în vigoare a standardului; (e) împrumuturile pot acoperi costurile investițiilor în active corporale și necorporale (23), cu excepția împrumuturilor pentru investiții aferente unor capacități de producție de peste 3 % pe piețele produselor (24) atunci când, în cei cinci ani anteriori începerii investiției, rata anuală medie de creștere a consumului aparent pe piața SEE, din punct de vedere valoric, a rămas sub rata anuală medie de creștere a PIB-ului Spațiului Economic European pe aceeași perioadă de referință de cinci ani; (f) împrumuturile se acordă până la 31 decembrie 2010 cel târziu; (g) pentru calcularea ajutorului, punctul de plecare ar trebui să fie rata individuală a beneficiarului, calculată pe baza metodologiei de la punctul 4. 4. 2 din aceste orientări; pe baza acestei metodologii, societatea poate beneficia de o reducere a ratei dobânzii de: — 25 % pentru întreprinderile mari; — 50 % pentru IMM-uri. (h) rata dobânzii subvenționate se aplică o perioadă de cel mult doi ani de la acordarea împrumutului; (i) reducerea ratei dobânzii poate fi aplicată împrumuturilor acordate de stat sau de instituțiile financiare publice, precum și împrumuturilor acordate de instituții financiare private.  Ar trebui asigurată nediscriminarea între entitățile publice și private; (j) ajutorul este acordat societăților care nu erau în dificultate (25) la 1 iulie 2008; acesta se poate acorda și societăților care nu erau în dificultate la acea dată, dar au început să se confrunte cu greutăți ulterior, ca urmare a crizei financiare și economice mondiale; (k) statele AELS se asigură că ajutorul nu este transferat direct sau indirect entităților financiare. 4. 6. Măsuri de capital de risc 4. 6. 1. Cadrul actual (51) Orientările privind ajutorul de stat în vederea promovării investițiilor de capital de risc în întreprinderile mici și mijlocii stabilesc condițiile în care ajutoarele de stat care sprijină investițiile de capital de risc pot fi considerate compatibile cu funcționarea Acordului privind SEE în conformitate cu articolul 61 alineatul (3) din Acordul privind SEE. (52) Pe baza experienței dobândite din aplicarea Orientărilor privind ajutoarele de stat pentru promovarea capitalul de risc, Autoritatea consideră că nu există niciun risc general de disfuncționalitate a pieței de capital în SEE. Cu toate acestea, Autoritatea recunoaște că există deficite pe piață pentru anumite tipuri de investiții în anumite etape ale dezvoltării întreprinderilor, care rezultă din disparitatea dintre cererea și oferta de capital de risc și care poate fi descrisă, în general, ca deficit de capital propriu. (53) Punctul 4. 3 din orientările menționate stipulează că, pentru tranșe de finanțare care nu depășesc 1,5 milioane EUR pe IMM-ul vizat pe fiecare perioadă de douăsprezece luni, se prezumă deja existența unei disfuncționalități a pieței, care nu mai trebuie demonstrată de statele AELS. (54) La punctul 5. 1 (a) din aceleași orientări se prevede că „Autoritatea cunoaște fluctuația constantă a pieței de capital de risc și a diferenței de capital propriu de-a lungul timpului, precum și de gradul diferit în care sunt afectate întreprinderile de eșecul pieței în funcție de mărimea lor, de stadiul de dezvoltare și de sectorul lor economic. De aceea, Autoritatea este pregătită să aibă în vedere declararea măsurilor cu privire la capitalul de risc care oferă tranșe de investiții ce depășesc pragul de 1,5 milioane de euro pe fiecare întreprindere anual drept compatibile cu funcționarea Acordului privind SEE, cu condiția să se prezinte dovada necesară a eșecului piețelor”. 4. 6. 2.  Adaptare temporară a normelor existente (55) Tulburările de pe piața financiară au afectat în mod negativ piața de capital de risc a IMM-urilor aflate în fază incipientă de dezvoltare prin restrângerea disponibilității capitalului de risc. Din cauza percepției actuale privind existența unor riscuri mult mai mari asociate capitalului de risc legate de incertitudini ce rezultă din posibilitatea unor așteptări reduse în ceea ce privește randamentul, în prezent investitorii tind să investească mai degrabă în active mai sigure, ale căror riscuri sunt mai ușor de evaluat în comparație cu cele asociate investițiilor cu capital de risc. În plus, faptul că investițiile cu capital de risc nu sunt lichide s-a dovedit a fi în prezent un motiv în plus ca investitorii să fie reticenți în privința acestora. Există dovezi că actuala limitare a lichidităților în cadrul condițiilor de piață actuale a sporit deficitul de capital propriu al IMM-urilor. Prin urmare, se consideră că este adecvat să fie majorat temporar pragul de siguranță pentru investițiile cu capital de risc pentru a atenua deficitul de capital propriu care în prezent este mai mare și să se diminueze temporar procentul participației minime a investitorilor privați la 30 % și în cazul măsurilor care vizează IMM-urile care nu își au sediul în zonele asistate. (56) În consecință, pe baza articolului 61 alineatul (3) litera (b) din Acordul privind SEE, se adaptează temporar anumite limite prevăzute în Orientările privind ajutorul de stat în vederea promovării investițiilor de capital de risc în întreprinderile mici și mijlocii, până la data 31 decembrie 2010, după cum urmează: (a) în sensul punctului 4. 3. 1, tranșele de finanțare maxime sunt mărite până la 2,5 milioane EUR de la 1,5 milioane EUR pe IMM-ul vizat pe o perioadă de douăsprezece luni; (b) în sensul punctului 4. 3. 4, cantitatea minimă de fonduri care urmează să fie acordată de investitori privați este de 30 % atât în zonele asistate interne, cât și în cele externe; (c) celelalte condiții prevăzute în orientări rămân aplicabile; (d) această adaptare temporară a orientărilor nu se aplică măsurilor de capital de risc care fac obiectul RGEC; (e) statele AELS pot adapta schemele aprobate pentru a reflecta adaptarea temporară a orientărilor. 4. 7. Cumulul (57) Plafoanele de ajutor stabilite în temeiul prezentelor orientări se vor aplica indiferent dacă sprijinul acordat proiectului care beneficiază de ajutor este finanțat în întregime din resursele statului sau este parțial finanțat de Comunitate.  (58) Măsurile de ajutor temporare prevăzute de prezentele orientări nu pot fi cumulate cu ajutor de minimis pentru aceleași costuri eligibile. În cazul în care întreprinderea a primit deja ajutor de minimis înainte de intrarea în vigoare a acestui cadru temporar, valoarea ajutorului primit în temeiul măsurilor care fac obiectul punctului 4. 2 din prezentele orientări și a ajutorului de minimis primit nu poate depăși 500 000 EUR între 1 ianuarie 2008 și 31 decembrie 2010. Valoarea ajutorului de minimis primit după 1 ianuarie 2008 trebuie dedusă din valoarea ajutorului compatibil acordat din același motiv în temeiul punctelor 4. 3, 4. 4, 4. 5 sau 4. 6. (59) Măsurile de ajutor temporare pot fi cumulate cu alte tipuri de ajutor compatibil sau cu alte forme de finanțare comunitară, cu condiția să fie respectate intensitățile maxime ale ajutorului indicate în orientările sau regulamentele de exceptare pe categorii de ajutoare relevante. 5. MĂSURI DE SIMPLIFICARE 5. 1. Asigurarea de credit la export pe termen scurt (60) Orientările privind asigurarea de credit la export pe termen scurt prevăd că riscurile negociabile nu pot fi acoperite prin asigurări ale creditului la export cu sprijinul statelor AELS. Riscurile negociabile sunt riscuri comerciale și politice aferente debitorilor publici și debitorilor care nu sunt publici, stabiliți în țările enumerate în anexa la orientările menționate anterior, cu o perioadă maximă de risc mai mică de doi ani. Riscurile aferente debitorilor stabiliți în statele membre ale UE și statele AELS, împreună cu alte opt state membre ale OCDE sunt considerate riscuri negociabile. (61) Autoritatea consideră că lipsa capacității de asigurare sau reasigurare, ca urmare a crizei financiare actuale, nu este resimțită în fiecare stat AELS, dar nu se poate exclude că, în anumite țări, asigurarea pentru riscurile negociabile ar putea fi temporar indisponibilă. (62) Punctul 4, alineatele (9)-13 din orientările menționate anterior stipulează că: „în astfel de circumstanțe, acele riscuri nenegociabile temporar pot fi asigurate de către o societate de asigurare a creditului la export publică sau care beneficiază de sprijinul statului pentru riscurile nenegociabile, asigurate pe seama sau cu garanția statului. Acest asigurător ar trebui, în măsura posibilului, să alinieze ratele primelor percepute pentru astfel de riscuri la ratele percepute în alte țări de asigurătorii privați ai creditelor la export pentru acest tip de risc.  Orice stat AELS care intenționează să utilizeze clauza derogatorie trebuie să notifice de îndată Autoritatea AELS de Supraveghere cu privire la proiectul său de decizie. Notificarea trebuie să conțină un raport de piață care să demonstreze indisponibilitatea acoperirii riscurilor pe piața asigurărilor private prin furnizarea unor elemente de probă în acest sens provenind de la două mari societăți internaționale renumite de asigurare privată a creditelor la export, precum și de la o societate națională de asigurare a creditelor, justificând astfel utilizarea clauzei derogatorii. Alternativ, se poate probabil demonstra indisponibilitatea acoperirii riscurilor pe piața asigurărilor private prin intermediul unui raport privind piața, executat de un consultant independent, considerat de Autoritate, ca fiind de încredere și imparțial. În plus, notificarea ar trebui să conțină o descriere a condițiilor pe care societatea publică de asigurare a creditului la export sau care beneficiază de sprijinul statului intenționează să le aplice cu privire la astfel de riscuri. În termen de două luni de la primirea unei astfel de notificări, Autoritatea va analiza dacă utilizarea clauzei derogatorii este în conformitate cu condițiile menționate anterior și compatibilă cu Acordul privind SEE. În cazul în care Autoritatea constată că au fost îndeplinite condițiile pentru utilizarea clauzei derogatorii, decizia sa privind compatibilitatea se limitează la doi ani de la data deciziei, cu condiția ca circumstanțele de piață care justifică utilizarea clauzei derogatorii să nu se modifice în cursul perioadei respective. Mai mult, Autoritatea poate, după consultarea celorlalte state AELS, revizui condițiile de utilizare a clauzei derogatorii; de asemenea, poate decide încetarea utilizării acesteia sau înlocuirea sa cu alt sistem adecvat. ” (63) Aceste dispoziții, aplicabile societăților mari și IMM-urilor, constituie un instrument adecvat în situația economică actuală, în cazul în care statele AELS consideră că nu este disponibilă acoperirea riscurilor pe piața asigurărilor private pentru anumite riscuri de credit negociabile și/sau pentru anumiți cumpărători ai unei protecții de risc. (64) În acest context, pentru a accelera procedura pentru statele AELS, Autoritatea consideră că, până la 31 decembrie 2010, statele AELS pot demonstra lipsa pieței prin furnizarea unor elemente suficiente de probă cu privire la indisponibilitatea acoperirii riscurilor pe piața asigurărilor private.  Utilizarea clauzei derogatorii se consideră în orice caz justificată dacă: — o societate internațională mare și renumită de asigurare privată a creditelor la export și o societate națională de asigurare a creditelor furnizează elemente de probă cu privire la indisponibilitatea unei astfel de acoperiri sau — cel puțin patru exportatori bine stabiliți în statul AELS în cauză furnizează elemente de probă cu privire la refuzul asiguratorilor pentru operațiuni specifice. (65) Autoritatea, în strânsă cooperare cu statele AELS în cauză, va asigura adoptarea rapidă a deciziilor privind aplicarea clauzei derogatorii. 5. 2. Simplificarea procedurilor (66) Măsurile de ajutor de stat menționate în prezentele orientări trebuie notificate Autorității. În afară de măsurile esențiale formulate în prezentele orientări, Autoritatea este hotărâtă să asigure autorizarea rapidă a măsurilor de ajutor de stat aferente crizei actuale în conformitate cu aceste orientări, cu condiția ca statele AELS în cauză să asigure o cooperare strânsă și să furnizeze informații complete. (67) Acest angajament se adaugă procesului aflat în curs, prin care Comisia elaborează în prezent o serie de îmbunătățiri referitoare la procedurile sale generale privind ajutoarele de stat, în special pentru a permite adoptarea mai rapidă și mai eficientă a deciziilor, în strânsă cooperare cu statele membre. Acest pachet general de măsuri de simplificare ar trebui, în special, să consacre angajamentele comune ale Comisiei și ale statelor membre de a adopta proceduri mai simplificate și mai previzibile în fiecare etapă a investigării unui ajutor de stat, precum și să permită aprobarea mai rapidă a cazurilor clare de compatibilitate cu normele privind ajutoarele de stat. 6. MONITORIZARE ȘI RAPORTARE (68) Decizia nr. 195/04/COL din 14 iulie 2004 privind punerea în aplicare a dispozițiilor la care se face referire în articolul 27 din partea II a Protocolului 3 la Acordul privind Autoritatea de Supraveghere și Curtea de Justiție solicită ca statele AELS să prezinte Autorității rapoarte anuale. (69) Până la 31 iulie 2009, statele AELS trebuie să prezinte Autorității o listă a schemelor instituite în baza prezentelor orientări. (70) Statele AELS trebuie să asigure păstrarea informațiilor detaliate referitoare la acordarea ajutorului, prevăzute de prezentele orientări. Aceste înregistrări, care trebuie să conțină toate informațiile necesare pentru a se stabili că au fost respectate condițiile necesare, trebuie păstrate timp de zece ani și furnizate, la cerere, Autorității. În special, statele AELS trebuie să fi obținut informații care să demonstreze că beneficiarii ajutoarelor care fac obiectul măsurilor de la punctele 4.  2, 4. 3, 4. 4 și 4. 5 nu erau societăți aflate în dificultate la 1 iulie 2008. (71) În plus, statele AELS ar trebui să prezinte până la data de 31 octombrie 2009 un raport cu privire la măsurile instituite în baza prezentelor orientări. În special, raportul ar trebui să conțină elemente care să indice necesitatea menținerii de către Autoritate după 31 decembrie 2009 a măsurilor care fac obiectul prezentelor orientări, precum și informații detaliate cu privire la beneficiile de mediu ale împrumuturilor subvenționate. Statele AELS furnizează aceste informații pentru fiecare an ulterior în care este valabil cadrul actual, până la data de 31 octombrie a fiecărui an. (72) Autoritatea poate solicita informații suplimentare referitoare la ajutorul acordat, pentru a verifica dacă au fost respectate condițiile deciziei Autorității de aprobare a măsurii de ajutor. 7. DISPOZIȚII FINALE (73) Autoritatea va aplica prezentele orientări de la data adoptării lor. Prezentele Orientări se justifică prin actualele probleme financiare cu caracter excepțional și tranzitoriu legate de criza bancară și vor înceta să mai fie valabile la 31 decembrie 2010. După consultarea statelor AELS, Autoritatea le poate aduce modificări înainte de data menționată anterior pe baza unor considerente importante care țin de politica de concurență sau pe baza unor considerente economice importante. Acolo unde este necesar, Autoritatea mai poate furniza clarificări suplimentare referitor la abordarea anumitor aspecte. (74) Autoritatea va aplica dispozițiile prezentelor orientări tuturor măsurilor de capital de risc notificate, măsuri cu privire la care trebuie să adopte o decizie după ce sunt adoptate orientările, chiar dacă măsurile au fost notificate anterior publicării prezentelor orientări. (75) În conformitate cu Orientările privind ajutorul de stat cu privire la normele aplicabile pentru evaluarea ajutorului de stat ilegal, Autoritatea va aplica în cazul ajutorului care nu a fost notificat: (a) prezentele orientări, în cazul în care ajutorul a fost acordat după adoptarea acestora; (b) orientările aplicabile atunci când ajutorul s-a acordat în toate celelalte cazuri. (76) Autoritatea, în strânsă cooperare cu statele AELS în cauză, asigură adoptarea rapidă a deciziilor în momentul notificării complete a măsurilor care fac obiectul prezentului document. Statele AELS ar trebui să informeze Autoritatea cu privire la intențiile lor și să notifice planurile de a introduce astfel de măsuri cât mai repede și cât mai detaliat posibil. (77) Autoritatea dorește să reamintească faptul că orice îmbunătățire procedurală depinde în totalitate de prezentarea unor notificări clare și complete.  (1)  Comunicare a Comisiei către Consiliul European, COM(2008) 800. (2)  Concluziile Consiliului Ecofin din 7 octombrie 2008. (3)  JO C 270, 25. 10. 2008, p. 8. (4)  A se vedea capitolele din Orientările privind ajutoarele de stat care se referă la măsurile adoptate în legătură cu instituțiile financiare, în contextul actualei crize financiare mondiale și Orientările privind recapitalizarea instituțiilor financiare: limitarea ajutorului la minimul necesar și garanții împotriva denaturărilor nejustificate ale concurenței, adoptat la 29 ianuarie 2009. (5)  JO L 310, 9. 11. 2006, p. 15. (6)  JO L 412, 30. 12. 2006, p. 1. (7)  Regulamentul (CE) 800/2008 al Comisiei din 6 august 2008 de declarare a anumitor categorii de ajutoare compatibile cu piața comună în aplicarea articolelor 87 și 88 din tratat (Regulament general de exceptare pe categorii de ajutoare) (JO L 214, 9. 8. 2008, p. 3), inclus în Acordul privind SEE prin anexa XV punctul 1j din acord, în urma Deciziei nr. 120/2008 din 7 noiembrie 2008 (JO L 339, 18. 12. 2008, p. 111 și Suplimentul SEE nr. 79, 18. 12. 2008), intrat în vigoare la 8. 11. 2008. (8)  Regulamentul (CE) 1998/2006 al Comisiei din 15 decembrie 2006 privind aplicarea articolelor 87 și 88 din tratat ajutoarelor „de minimis” (JO L 379, 28. 12. 2006, p. 5), inclus în Acordul privind SEE prin anexa XV punctul 1ea din acord, în urma Deciziei nr. 29/2007 (JO L 209, 9. 8. 2007, p. 52 și Suplimentul SEE nr. 38, 9. 8. 2007, p. 34), în vigoare de la 28. 4. 2007. (9)  Versiunea actualizată a Orientărilor privind ajutoarele de stat este publicată pe site-ul internet al Autorității: http://www. eftasurv. int/fieldsofwork/fieldstateaid/state_aid_guidelines/ (10)  Cauzele conexate T-132/96 și T-143/96, Freistaat Sachsen and Volkswagen AG/Comisia, Rec. , 1999, p. II-3663, punctul 167. (11)  Decizia 98/490/CE a Comisiei în cauza 47/96, Crédit Lyonnais (JO L 221, 8. 8. 1998, p. 28. ), punctul 10. 1; Decizia 2005/345/CE a Comisiei în cauza 28/02, Bankgesellschaft Berlin (JO L 116, 4. 5. 2005, p. 1. ), punctele 153 și urm. , și Decizia 2008/263/CE a Comisiei în cauza 50/96, BAWAG (JO L 83, 26. 3. 2008, p. 7. ), punctul 166. A se vedea, de asemenea, Decizia Comisiei în cauza NN 70/07 Northern Rock (JO C 43, 16. 2. 2008, p. 1. ) și Decizia Comisiei din 4 iunie 2008 în cauza C 9/08, SachsenLB, nepublicată încă.  (12)  Autoritatea nu a aprobat niciodată o măsură de ajutor în temeiul articolului 61 alineatul (3) litera (b) din Acordul privind SEE. (13)  A se vedea nota de subsol 3 de mai sus. (14)  În cazul întreprinderilor mari, a se vedea punctul 2. 1 din Orientările privind ajutorul de stat pentru restructurarea întreprinderilor aflate în dificultate. În cazul IMM-urilor, a se vedea definiția de la articolul 1 alineatul (7) din Regulamentul general de exceptare pe categorii de ajutoare. (15)  Astfel cum sunt definite în articolele 2. 3 și 2. 4 din Regulamentul (CE) nr. 1857/2006 al Comisiei din 15 decembrie 2006 privind aplicarea articolelor 87 și 88 din tratat ajutoarelor de stat pentru întreprinderile mici și mijlocii care își desfășoară activitatea în domeniul producției de produse agricole și de modificare a Regulamentului (CE) nr. 70/2001 (JO L 358, 16. 12. 2006, p. 3). (16)  Pentru a putea aplica dispozițiile în materie de ajutoare de stat menționate la articolele 61-63 din Acordul privind SEE, ajutorul de stat trebuie acordat întreprinderilor active în domeniul producției de produse, care țin de sfera de aplicare a Acordului privind SEE. Articolul 8 alineatul (3) din acord prevede că „în absența unei dispoziții contrare, articolele 10-15 19, 20 și 25-27 se aplică numai produselor originare din părțile contractante: (a) produsele care se încadrează în capitolele 25-97 din Sistemul armonizat de denumire și codificare a mărfurilor, excluzând produsele enumerate în Protocolul 2; (b) produsele menționate în Protocolul 3, sub rezerva sistemului specific prevăzut în protocolul respectiv. ” Produsele agricole, în măsura în care nu intră sub incidența capitolelor 25-97 din Sistemul armonizat de denumire și codificare a mărfurilor sau nu sunt prevăzute de Protocolul 3, nu intră sub incidența Acordului privind SEE. (17)  Primele din anexă îmbunătățesc dispozițiile privind prima de siguranță (safe-harbour) din Orientările privind ajutorul de stat sub formă de garanții, ținând cont de nivelurile diferite de constituire a garanțiilor. De asemenea, acestea pot fi folosite ca punct de referință în calculul elementelor de ajutor compatibile pentru măsurile de garanție, prevăzute la punctul 4. 2 din acest cadru. Calculul primelor de siguranță (safe-harbour) se bazează pe marjele prevăzute în Orientările Comisiei privind ratele de referință și de scont, ținând cont de o reducere suplimentară de 20 de puncte de bază [a se vedea nota de subsol 12 (11 pentru textul UE) din Orientările privind ajutorul de stat sub formă de garanții].  Cu toate acestea, pentru fiecare categorie de rating, prima de siguranță (safe-harbour) prevăzută în Orientările privind ajutoarele de stat sub formă de garanții a rămas limita maximă, a primei respective. În ceea ce privește definirea nivelurilor diferite de constituire a garanțiilor, a se vedea nota de subsol nr. 2, pagina 1 din Orientările privind ratele de referință și de scont. (18)  De exemplu, Regulamentul general de exceptare pe categorii de ajutoare sau Regulamentul (CE) nr. 1628/2006 al Comisiei din 24 octombrie 2006 privind aplicarea articolelor 87 și 88 din tratat ajutoarelor naționale pentru investițiile regionale (JO L 302, 1. 11. 2006, p. 29), inclus în Acordul privind SEE prin anexa XV punctul 1i din acord, în urma Deciziei nr. 157/2006 (JO L 89, 29. 3. 2007, p. 33 și Suplimentul SEE nr. 15, 29. 3. 2007, p. 26), cu condiția ca metodologia aprobată să se refere explicit la tipul de garanții și la tipul tranzacției în cauză. (19)  A se vedea nota de subsol 9 de mai sus. (20)  Statele AELS care doresc să folosească această facilitate trebuie să publice online ratele la vedere zilnice și să le pună la dispoziția Autorității. (21)  A se vedea nota de subsol 9 de mai sus. (22)  Viitoarele standarde comunitare privind produsele înseamnă standardele comunitare obligatorii care stabilesc niveluri de atins din punct de vedere ecologic pentru produsele vândute în Uniunea Europeană, care au fost adoptate și care nu sunt încă în vigoare. (23)  Astfel cum sunt definite la punctul 70 din Orientările privind ajutorul de stat pentru protecția mediului. (24)  Astfel cum se prevede la punctul 58 din Orientările privind ajutoarele regionale. (25)  A se vedea nota de subsol 9 de mai sus.  L_2011015NL. 01002601. xml 20. 1. 2011    NL Publicatieblad van de Europese Unie L 15/26 BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA Nr. 190/09/COL van 22 april 2009 houdende de negenenzestigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun door de invoeging van een herzien hoofdstuk over de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter stimulering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (1), GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (2), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26, GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (3), en met name artikel 24 en artikel 5, lid 2, onder b), OVERWEGENDE dat de Autoriteit, overeenkomstig artikel 24 van de Toezichtovereenkomst, uitvoering geeft aan de staatssteunbepalingen van de EER-Overeenkomst; OVERWEGENDE dat de Autoriteit, overeenkomstig artikel 5, lid 2, onder b), van de Toezichtovereenkomst, mededelingen en richtsnoeren bekendmaakt over aangelegenheden waarop de EER-Overeenkomst betrekking heeft, indien die overeenkomst of de Toezichtovereenkomst daarin uitdrukkelijk voorziet of indien de Autoriteit zulks nodig acht, WIJZEND OP de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun, die op 19 januari 1994 door de Autoriteit zijn vastgesteld (4); OVERWEGENDE dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen (hierna „de Commissie” genoemd) op 25 februari 2009 een mededeling heeft goedgekeurd tot wijziging van de tijdelijke communautaire kaderregeling inzake staatssteun ter stimulering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis (5); OVERWEGENDE dat deze mededeling tevens voor de Europese Economische Ruimte relevant is; OVERWEGENDE dat een uniforme toepassing van de EER-regels inzake staatssteun in de gehele Europese Economische Ruimte dient te worden gewaarborgd; OVERWEGENDE dat de Autoriteit ingevolge punt II onder de titel „ALGEMEEN” aan het einde van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst, na overleg met de Commissie, besluiten dient vast te stellen die met de besluiten van de Commissie overeenstemmen; NA OVERLEG met de Commissie; EROP WIJZEND dat de Autoriteit bij brief van 31 maart 2009 de EVA-staten ter zake heeft geraadpleegd, BESLUIT: Artikel 1 De tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter stimulering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis (hierna de „tijdelijke kaderregeling” genoemd) is van toepassing van 29 januari 2009 tot en met 31 december 2010.  Krachtens de slotbepalingen van de tijdelijke kaderregeling kan de Autoriteit, waar nodig en nuttig, tevens specifieke aspecten van haar benadering verder verduidelijken. De toepassing van de tijdelijke kaderregeling heeft uitgewezen dat er meer duidelijkheid moet worden geboden over de toepasselijkheid van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst, het bestaande kader voor de bepaling van referentie- en disconteringspercentages en de toepassing van de steun in de vorm van garanties. De richtsnoeren staatssteun worden gewijzigd door wijzigingen aan te brengen in het hoofdstuk van de richtsnoeren genaamd „Tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter stimulering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis”. De volgende wijzigingen van de tijdelijke kaderregeling worden van kracht op de datum waarop het onderhavige besluit wordt vastgesteld: 1) Aan punt 4. 1 wordt de volgende alinea toegevoegd: „Derhalve dienen de EVA-staten aan te tonen dat de bij de Autoriteit aangemelde staatssteunmaatregelen noodzakelijk, passend en evenredig zijn om een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat op te heffen, en dat volledig wordt voldaan aan alle voorwaarden. ”. 2) Punt 4. 3. 2 wordt als volgt gewijzigd: a) De letters a) en b) worden vervangen door: „a) voor kmo’s staan de EVA-staten een verlaging toe van maximaal 25 % van de jaarlijks te betalen premie voor nieuwe garanties die zijn toegekend overeenkomstig de in de bijlage vastgestelde „safe-harbour”-bepalingen (6); b) voor grote ondernemingen staan de EVA-staten eveneens een verlaging toe van maximaal 15 % van de jaarlijkse premie voor nieuwe garanties die wordt berekend op basis van dezelfde in de bijlage vastgestelde „safe-harbour”-bepalingen. b) de letter f) wordt vervangen door: „f) de garantie dekt niet meer dan 90 % van de lening gedurende de looptijd van de lening;”; c) De letter h) wordt vervangen door: „h) de verlaging van de garantiepremie wordt toegepast gedurende een periode van ten hoogste twee jaar vanaf de toekenning van de garantie. Wanneer de looptijd van de onderliggende lening langer is dan twee jaar, mogen de EVA-staten de „safe-harbour”-premies als bedoeld in de bijlage gedurende een bijkomende periode van maximaal acht jaar toepassen zonder verlaging;”. 3) Punt 4. 4. 1 wordt vervangen door: „4. 4. 1.  In de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages wordt een methode ingevoerd voor de berekening van het referentiepercentage, op basis van het eenjaars inter-bank offered rate (IBOR), vermeerderd met 60 tot 1 000 basispunt, afhankelijk van de kredietwaardigheid van de betrokken onderneming en de omvang van de geboden zakelijke zekerheden. De methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden berekend kan door de Autoriteit worden gewijzigd naargelang van de heersende marktsituatie. Wanneer de EVA-staten de berekeningsmethode van de referentie- en disconteringspercentages toepassen die is vastgesteld in de richtsnoeren welke op het tijdstip van de toekenning van de lening van kracht zijn, en zich houden aan de in die richtsnoeren genoemde voorwaarden, dan omvat de rente in beginsel geen staatssteun. ”. 4) Punt 4. 5. 1 wordt vervangen door: „4. 5. 1. In de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages van de Autoriteit wordt een methode ingevoerd voor de berekening van het referentiepercentage, op basis van het eenjaars inter-bank offered rate (IBOR), vermeerderd met 60 tot 1 000 basispunt, afhankelijk van de kredietwaardigheid van de betrokken onderneming en de omvang van de geboden zakelijke zekerheden. De methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden berekend kan door de Autoriteit worden gewijzigd naargelang van de heersende marktsituatie. Wanneer de EVA-staten de berekeningsmethode van de referentie- en disconteringspercentages toepassen die is vastgesteld in de richtsnoeren welke op het tijdstip van de toekenning van de lening van kracht zijn, en zich houden aan de in die richtsnoeren genoemde voorwaarden, dan omvat de rente in beginsel geen staatssteun. ”. 5) De volgende bijlage wordt toegevoegd: „BIJLAGE Tijdelijke kaderregeling „safe-harbours” in basispunten (7) Ratingcategorie (Standard & Poor’s) Zekerheidsstelling Hoog Normaal Laag AAA 40 40 40 AA+ AA AA- 40 40 40 A+ A A- 40 55 55 BBB+ BBB BBB- 55 80 80 BB+ BB 80 200 200 BB- B+ 200 380 380 B B- 200 380 630 CCC en lager 380 630 980 Dit nieuwe hoofdstuk is als bijlage aan dit besluit gehecht. Artikel 2 Dit besluit is gericht tot de Republiek IJsland, het Vorstendom Liechtenstein en het Koninkrijk Noorwegen. Artikel 3 Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek. Gedaan te Brussel, 22 april 2009. Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Per SANDERUD Voorzitter Kurt JÄGER Lid van het College (1)  Hierna „de Autoriteit” genoemd. (2)  Hierna „de EER-Overeenkomst” genoemd. (3)  Hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd.  (4)  Richtsnoeren voor de toepassing en uitlegging van de artikelen 61 en 62 van de EER-Overeenkomst en artikel 1 van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst, op 19 januari 1994 vastgesteld en uitgevaardigd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, bekendgemaakt in Publicatieblad van de Europese Unie (hierna „PB” genoemd) L 231 van 3. 9. 1994, blz. 1 en EER-supplement nr. 32 van 3. 9. 1994, blz. 1, laatstelijk gewijzigd op 29 januari 2009, hierna „de richtsnoeren staatssteun” genoemd. Een geactualiseerde versie van de richtsnoeren staatssteun is beschikbaar op de website van de Autoriteit onder: http://www. eftasurv. int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines/ (5)  De geconsolideerde versie is gepubliceerd in PB C 83 van 7. 4. 2009, blz. 1. (6)  De in de bijlage genoemde premies nuanceren de „safe-harbour”-bepalingen van de richtsnoeren staatssteun in de vorm van garanties, doordat zij verschillende niveaus van zekerheidsstelling in aanmerking nemen. Zij kunnen tevens als benchmark worden gebruikt om het verenigbare steunelement te berekenen dat besloten ligt in de garantiemaatregelen die onder punt 4. 2 van deze kaderregeling vallen. De berekening van de „safe-harbour”-premies is gebaseerd op de opslagen die in de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages zijn vastgesteld, waarop een extra vermindering met 20 basispunten wordt toegepast (zie voetnoot 12 van voornoemde richtsnoeren). Daarbij vormde echter voor elke ratingcategorie de „safe-harbour”-premie als bedoeld in de richtsnoeren inzake staatssteun in de vorm van garanties de bovenste grenswaarde. Wat de definitie van de verschillende niveaus van zakelijke zekerheden betreft, zie voetnoot 2, bladzijde 1, van de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages. ”; (7)  Voor ondernemingen zonder kredietverleden of waarvan de rating niet op grond van een balansbenadering wordt bepaald, zoals bepaalde special-purpose-entiteiten of startende ondernemingen, kunnen de EVA-staten een verlaging toekennen met maximaal 15 % (25 % voor kmo’s) van de bijzondere „safe-harbour”-premie die in de richtsnoeren inzake staatssteun in de vorm van garanties op 3,8 % wordt bepaald. De premie kan echter nimmer lager zijn dan de premie die voor de moederonderneming of moederondernemingen zou gelden. ”. BIJLAGE Tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter verbetering van de toegang tot financiering in de huidige financiële en economische crisis 1. DE FINANCIËLE CRISIS, DE GEVOLGEN ERVAN VOOR DE REËLE ECONOMIE EN DE NOODZAAK VAN TIJDELIJKE MAATREGELEN 1. 1.  De financiële crisis en de gevolgen ervan voor de reële economie (1) De Commissie (hierna „de Commissie” genoemd) heeft op 26 november 2008 de mededeling „Een Europees economisch herstelplan” (hierna „het herstelplan” genoemd) aangenomen om Europa uit de huidige financiële crisis te halen (1). Het herstelplan steunt op twee grote pijlers die elkaar onderling versterken. Dit zijn in de eerste plaats maatregelen op korte termijn om de vraag te bevorderen, banen te redden en het vertrouwen te helpen herstellen, en ten tweede „slimme investeringen” om de groei te stimuleren en op langere termijn duurzame welvaart tot stand te brengen. Het herstelplan zal de hervormingen die reeds ten uitvoer worden gelegd in het kader van de Lissabonstrategie intensiveren en bespoedigen. (2) Hierbij bestaat de uitdaging erin om overheidsingrijpen te vermijden, waardoor de doelstelling inzake minder en beter gerichte staatssteun zou worden ondergraven. Onder bepaalde omstandigheden kan nieuwe, tijdelijke staatssteun evenwel nodig zijn. (3) De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) is van mening dat er nieuwe instrumenten moeten worden ingevoerd om de staatssteunregels zodanig toe te passen dat de crisis met maximale flexibiliteit kan worden aangepakt, terwijl tegelijkertijd eerlijke concurrentieverhoudingen gehandhaafd worden en onrechtmatige concurrentiebeperkingen worden vermeden. In deze richtsnoeren wordt nader aangegeven over welke aanvullende, tijdelijke mogelijkheden de EVA-staten beschikken voor het verlenen van staatssteun. (4) Ten eerste heeft de financiële crisis de banksector van de EER zwaar getroffen en is de impact op IJsland zonder weerga. De Europese Raad heeft onderstreept dat, hoewel beslissingen om tot overheidsingrijpen over te gaan op nationaal niveau moeten worden genomen, dat deze beslissingen binnen een gecoördineerd kader en op grond van een aantal gemeenschappelijke communautaire beginselen tot stand moeten komen (2). De Commissie heeft onmiddellijk met allerlei maatregelen gereageerd, waaronder de vaststelling van de mededeling inzake de toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen (3) en van een aantal besluiten waarbij reddingssteun aan financiële instellingen wordt toegestaan. De Autoriteit heeft overeenkomstige maatregelen vastgesteld (4). (5) Toereikende en betaalbare toegang tot financiering is een voorwaarde voor investeringen, groei en het scheppen van werkgelegenheid door de particuliere sector.  De EVA-staten moeten het hefboomvermogen dat zij hebben gekregen door de toekenning van omvangrijke financiële steun aan de banksector, aanwenden om ervoor te zorgen dat deze steun niet slechts tot een verbetering van de financiële positie van de banken leidt zonder de economie als geheel ten goede te komen. Steun voor de financiële sector moet daarom doelgericht zijn om ervoor te zorgen dat de banken hun normale leningsactiviteiten hervatten. De Autoriteit zal hiermee rekening houden bij de beoordeling van de aan banken verleende staatssteun. (6) De situatie op de financiële markten lijkt weliswaar te verbeteren, maar de gevolgen van de financiële crisis voor de reële economie worden thans in volle hevigheid voelbaar. Een zeer ernstige neergang tast de algehele economie aan en treft huishoudens, bedrijven en werkgelegenheid. Met name zijn de banken, als gevolg van de crisis op de financiële markten, een „deleveraging”-proces begonnen en hebben een veel grotere risicoaversie dan in voorgaande jaren, wat tot kredietschaarste leidt. De financiële crisis zou aldus tot kredietrantsoenering, een daling van de vraag en recessie kunnen leiden. (7) Deze moeilijkheden zouden niet alleen zwakke ondernemingen zonder solvabiliteitsbuffers kunnen treffen, maar ook gezonde ondernemingen die geconfronteerd worden met een plotselinge schaarste of zelfs onbeschikbaarheid van krediet. Dit geldt vooral voor kleine en middelgrote ondernemingen („kmo’s”), die hoe dan ook moeilijker financiering kunnen krijgen dan grotere ondernemingen. Deze situatie zou niet alleen de economische toestand van veel gezonde ondernemingen en hun werknemers op korte en middellange termijn ernstig kunnen aantasten, maar kan ook op langere termijn negatieve gevolgen hebben omdat alle EER-investeringen in de toekomst — in het bijzonder met het oog op duurzame groei en andere doelstellingen van de Lissabonstrategie — zouden kunnen worden uitgesteld of zelfs volledig geschrapt. 1. 2. Een zorgvuldige coördinatie van nationale steunmaatregelen op EER-niveau (8) In de huidige financiële situatie zouden de EVA-staten geneigd kunnen zijn op eigen houtje op te treden en met name een subsidiewedloop kunnen beginnen om hun ondernemingen te steunen. In het verleden is gebleken dat dergelijk individueel optreden niet doeltreffend kan zijn en de interne markt ernstig kan schaden.  Wanneer steun wordt geboden, waarbij ten volle rekening wordt gehouden met de huidige bijzondere economische situatie, is het derhalve van cruciaal belang te zorgen voor een gelijk speelveld voor ondernemingen in de EER en te voorkomen dat de EVA-staten een subsidierace beginnen die niet vol te houden is en die de EER als geheel zou schaden. Het mededingingsbeleid moet dit waarborgen. 1. 3. De behoefte aan tijdelijke staatssteunmaatregelen (9) De in deze richtsnoeren vervatte tijdelijke aanvullende maatregelen hebben twee doelstellingen: allereerst om, in het licht van de tijdelijke, uitzonderlijke problemen in verband met de bankcrisis, het verstrekken van leningen aan ondernemingen door banken weer op gang te brengen en er zo voor te zorgen dat deze ondernemingen blijvend toegang tot financiering hebben. In dit verband zijn kmo’s bijzonder belangrijk voor de algehele economie in de EER, en zal de verbetering van hun financiële situatie ook positieve gevolgen hebben voor grote ondernemingen, hetgeen de algemene economische groei en de modernisering op langere termijn ten goede komt. (10) De tweede doelstelling is om ondernemingen ertoe aan te zetten in de toekomst te blijven investeren, met name in een economie met duurzame groei. Het zou immers dramatische gevolgen kunnen hebben indien, als gevolg van de huidige crisis, de belangrijke vooruitgang die op milieugebied is geboekt in het gedrang zou komen of zelfs verloren zou gaan. Daarom is het noodzakelijk om tijdelijke steun aan ondernemingen te verlenen voor investeringen in milieuprojecten (die onder andere de industrie in de EER een voorsprong op technologisch gebied zouden kunnen geven), waardoor dringend noodzakelijke financiële steun wordt gecombineerd met langetermijnvoordelen voor de EER. (11) De onderhavige richtsnoeren nemen eerst de talrijke mogelijkheden op het gebied van overheidssteun onder de loep waarover de EVA-staten krachtens de bestaande staatssteunregels reeds beschikken, en gaat vervolgens in op de bijkomende steunmaatregelen die de EVA-staten tijdelijk mogen nemen om de moeilijke toegang tot financiering aan te pakken waarmee sommige ondernemingen momenteel kampen, en om investeringen in milieudoelstellingen te stimuleren. (12) Volgens de Autoriteit zijn de voorgestelde steuninstrumenten het meest geschikt om die doelstellingen te verwezenlijken. 2. ALGEMENE ECONOMISCHE BELEIDSMAATREGELEN (13) Het herstelplan is aangenomen in reactie op de huidige economische situatie. Gezien de omvang van de crisis moet de Gemeenschap een gecoördineerde aanpak volgen die voldoende drastisch en doortastend is om het vertrouwen van consumenten en bedrijfsleven te herstellen. Dit geldt ook voor het herstel in de EVA-staten.  (14) De strategische doelstellingen van het herstelplan zijn: — snel de vraag stimuleren en het consumentenvertrouwen herstellen; — de menselijke kosten van de economische neergang en de gevolgen daarvan voor de kwetsbaarste groepen beperken. Veel werknemers en hun gezinnen worden of zullen worden getroffen door de crisis. Er kan actie worden ondernomen om het banenverlies een halt toe te roepen en om mensen te helpen snel weer tot de arbeidsmarkt toe te treden in plaats van langdurig werkloos te blijven; — ertoe bijdragen dat Europa klaar is om van een later groeiherstel te profiteren door ervoor te zorgen dat de Europese economie voldoet aan de eisen op het gebied van concurrentievermogen en duurzaamheid en de toekomstige behoeften, zoals uiteengezet in de Lissabonstrategie. Dit betekent dat innovatie moet worden ondersteund, een kenniseconomie moet worden opgebouwd en de ontwikkeling in de richting van een koolstofarme economie waarin zuinig met grondstoffen wordt omgegaan, moet worden bespoedigd. (15) Om deze doelstellingen te verwezenlijken beschikken de EVA-staten reeds over een aantal instrumenten die niet als staatssteun worden beschouwd. Er kunnen bijvoorbeeld ondernemingen zijn die nog moeilijker dan andere ondernemingen toegang tot financiering krijgen, waardoor zij het aantrekken van de middelen die zij nodig hebben voor hun groei en voor de tenuitvoerlegging van geplande investeringen uitstellen of zelfs in gevaar brengen. De EVA-staten zouden een reeks algemene beleidsmaatregelen kunnen nemen die voor alle ondernemingen op hun grondgebied gelden en daardoor niet onder de staatssteunregels vallen, waarbij dergelijke financieringsproblemen op korte en middellange termijn tijdelijk worden verlicht. Zo zouden bijvoorbeeld de termijnen voor de afdracht van socialezekerheidspremies en soortgelijke lasten, of zelfs de betalingstermijnen voor belastingen kunnen worden verlengd, of er zouden maatregelen ten behoeve van werknemers kunnen worden vastgesteld. Indien deze maatregelen voor alle ondernemingen gelden, vormen zij in beginsel geen staatssteun. (16) De EVA-staten kunnen ook consumenten rechtstreeks financieel steunen, bijvoorbeeld voor het vernietigen van oude producten en/of het kopen van groene producten. Wanneer dergelijke steun ongeacht de herkomst van het product wordt verleend, vormt deze geen staatssteun. (17) Daarnaast kunnen algemene programma’s van de Gemeenschap, zoals het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (2007-2013), vastgesteld bij Besluit nr. 1639/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad (5) en het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007-2013), vastgesteld bij Besluit nr.  1982/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad (6) zoveel mogelijk worden benut om kmo’s, maar ook grote ondernemingen te steunen. 3. STAATSSTEUN MET BESTAANDE INSTRUMENTEN (18) In de afgelopen jaren heeft de Autoriteit de staatssteunregels sterk gemoderniseerd om de EVA-staten aan te moedigen hun steun meer te richten op duurzame investeringen, en aldus bij te dragen tot de doelstellingen van de Lissabonstrategie. Daarbij is bijzondere aandacht besteed aan kmo’s en zijn meer mogelijkheden gecreëerd om staatssteun te verlenen. Bovendien zijn de staatssteunregels sterk vereenvoudigd en gestroomlijnd middels de onlangs goedgekeurde algemene groepsvrijstellingsverordening (7), waardoor de EVA-staten thans over een ruim arsenaal aan steunmaatregelen beschikken met een minimum aan administratieve lasten. In de huidige economische situatie zijn de volgende bestaande staatssteuninstrumenten bijzonder belangrijk: (19) De de-minimisverordening (8), zoals aangepast aan de EER-Overeenkomst, bepaalt dat steunmaatregelen tot een maximumbedrag van 200 000 EUR per onderneming over een periode van drie jaar geen steun vormen in de zin van de EER-Overeenkomst. Die verordening bepaalt tevens dat garanties van ten hoogste 1,5 miljoen EUR het de-minimisplafond niet overschrijden en daarom evenmin staatssteun vormen. De EVA-staten kunnen derhalve dergelijke garanties verlenen zonder het dienovereenkomstige steunequivalent te berekenen en zonder administratieve lasten. (20) De voornoemde algemene groepsvrijstellingsverordening neemt een centrale positie in binnen de staatssteunregels doordat deze de staatssteunprocedure voor bepaalde belangrijke steunmaatregelen vereenvoudigt en de heroriëntering van staatssteun op de prioritaire doelstellingen van de EER aanmoedigt. Alle sectoren die reeds onder eerdere groepsvrijstellingsverordeningen vielen, zijn evenals nieuwe sectoren (innovatie, milieu, onderzoek en ontwikkeling voor grotere ondernemingen, risicokapitaalmaatregelen voor kmo’s) in één instrument ondergebracht. In alle gevallen die onder de algemene groepsvrijstellingsverordening vallen, kunnen de EVA-staten steun verlenen zonder deze eerst bij de Autoriteit aan te melden. De snelheid van de procedure wordt daarmee volledig door de EVA-staten bepaald. De algemene groepsvrijstellingsverordening is bijzonder belangrijk voor kmo’s omdat zij specifieke regels inzake investerings- en werkgelegenheidssteun bevat die uitsluitend voor kmo’s zijn bedoeld. Bovendien zijn alle 26 maatregelen die de verordening bevat toegankelijk voor kmo’s, waardoor de EVA-staten kmo’s gedurende de verschillende fasen van hun ontwikkeling kunnen volgen en hen kunnen bijstaan op uiteenlopende gebieden als de toegang tot financiering, onderzoek en ontwikkeling, innovatie, opleiding, werkgelegenheid, milieubescherming enz.  (21) Overeenkomstig nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (9) mogen EVA-staten onder meer de volgende staatssteun verlenen: — steun voor ondernemingen die hun milieuprestatie verbeteren tot boven de communautaire normen, of bij gebreke van communautaire normen tot ten hoogste 70 % van de extra investeringskosten (ten hoogste 80 % op het gebied van eco-innovatie) voor kleine ondernemingen en ten hoogste 100 % van de extra investeringskosten indien de steun volgens een werkelijk concurrerende inschrijvingsprocedure wordt toegekend; dit geldt zelfs voor grote ondernemingen; steun voor vroege aanpassing aan toekomstige communautaire normen en steun voor milieustudies zijn eveneens mogelijk; — op het gebied van hernieuwbare energiebronnen en warmtekrachtkoppeling mogen de EVA-staten exploitatiesteun verlenen om alle extra productiekosten te dekken; — om de milieudoelstellingen inzake energiebesparing en de vermindering van broeikasgasemissies te verwezenlijken, mogen de EVA-staten steun verlenen die ondernemingen in staat stelt energie te besparen, alsmede steun voor hernieuwbare energie en warmtekrachtkoppeling van ten hoogste 80 % van de extra investeringskosten voor kleine ondernemingen en van ten hoogste 100 % van de extra investeringskosten wanneer de steun wordt toegekend volgens een werkelijk concurrerende inschrijvingsprocedure. (22) Op 7 februari 2007 stelde de Autoriteit nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie vast. Die regeling bevat nieuwe bepalingen op het gebied van innovatie die met name bedoeld zijn voor kmo’s en die de mogelijkheid bieden om steun meer te richten op het scheppen van werkgelegenheid en groei overeenkomstig de in de Lissabonstrategie uitgezette koers. De EVA-staten mogen onder meer de volgende staatssteun verlenen: — steun voor O&O-projecten, met name voor fundamenteel onderzoek, van ten hoogste 100 % van de in aanmerking komende kosten en voor industrieel onderzoek van ten hoogste 80 % voor kleine ondernemingen; — steun voor innovatieve starters van ten hoogste 1 miljoen eur en zelfs meer in steungebieden, steun voor innovatieclusters, steun voor innovatieadviesdiensten en voor diensten inzake innovatie-ondersteuning; — steun voor het inhuren van hooggekwalificeerd personeel, voor technische haalbaarheidsstudies, voor proces- en organisatie-innovatie bij dienstverleningsactiviteiten en steun aan kmo’s voor de kosten van industriële-eigendomsrechten. (23) Opleiding is ook essentieel voor het concurrentievermogen. Het is van het grootste belang om investeringen in opleiding te handhaven om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen, zelfs in een periode van stijgende werkloosheid. Krachtens de nieuwe groepsvrijstellingsverordening mogen de EVA-staten zowel algemene als specifieke opleidingssteun aan ondernemingen toekennen van ten hoogste 80 % van de in aanmerking komende kosten.  (24) In 2008 heeft de Autoriteit nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun in de vorm van garanties aangenomen, waarin wordt aangegeven onder welke voorwaarden overheidsgaranties voor leningen geen staatssteun vormen. Volgens die richtsnoeren wordt een garantie met name niet als staatssteun beschouwd wanneer hiervoor een marktconforme prijs wordt betaald. De nieuwe richtsnoeren verduidelijken niet alleen de voorwaarden die bepalen of er al dan niet sprake is van staatssteun in de vorm van garanties, maar introduceren ook, voor het eerst, speciale „safe-harbour”-premies voor kmo’s, waardoor garanties gemakkelijker maar toch veilig kunnen worden gebruikt om de financiering van kmo’s te stimuleren. (25) Op 25 oktober 2006 stelde de Autoriteit nieuwe communautaire richtsnoeren inzake staatssteun ter bevordering van risicokapitaalinvesteringen in kleine en middelgrote ondernemingen vast. Deze richtsnoeren zijn bedoeld voor innovatieve en snelgroeiende kmo’s — een belangrijk aandachtspunt van de Lissabonstrategie. De Autoriteit stelde daarin een nieuwe „safe-harbour”-drempel vast van 1,5 miljoen EUR per doel-kmo, een stijging met 50 %. Onder dit plafond erkent de Autoriteit in de regel dat alternatieve financiering via financiële markten ontbreekt (d. w. z. dat er sprake is van marktfalen). Daarnaast is steun voor risicokapitaal in de algemene groepsvrijstellingsverordening opgenomen. (26) In achterstandsgebieden mogen de EVA-staten investeringssteun toekennen voor de oprichting van een nieuwe vestiging, de uitbreiding van een bestaande vestiging of de diversificatie van de productie van een vestiging naar nieuwe producten op basis van de richtsnoeren inzake steunmaatregelen 2007-2013 die sinds januari 2007 worden toegepast. (27) Die richtsnoeren inzake regionale steun 2007-2013 introduceren ook een nieuwe vorm van steun om de ondersteuning van pas opgerichte bedrijven en van kleine ondernemingen in de vroege ontwikkelingsfase in steungebieden te stimuleren. (28) Volgens de bestaande richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden mogen de EVA-staten tevens steun verlenen aan ondernemingen die overheidssteun nodig hebben. Hiertoe kunnen de EVA-staten regelingen op het gebied van reddings- en/of herstructureringssteun ten behoeve van kmo’s aanmelden. 4. TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 61, LID 3, ONDER b), VAN HET VERDRAG 4. 1. Algemene beginselen (29) Volgens artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst kan de Autoriteit steunmaatregelen „om een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat op te heffen” verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst verklaren.  Deze bepaling is gelijk aan artikel 87, lid 3, onder b), van het EG-Verdrag, met betrekking waartoe het Gerecht van eerste aanleg heeft geoordeeld dat een dergelijke verstoring de economie van de betrokken lidstaat in zijn geheel moet aantasten, en niet louter de economie van een van de regio’s of delen van zijn grondgebied. Dit strookt met de noodzaak om uitzonderingsbepalingen zoals artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst strikt te interpreteren (10). (30) De Commissie heeft in haar beschikkingen steeds een dergelijke strikte interpretatie toegepast (11). Ook de Autoriteit heeft een strikte uitlegging van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst gehanteerd (12). (31) In dit verband is de Autoriteit van oordeel dat de huidige wereldwijde crisis, afgezien van noodsteun aan het financiële stelsel, buitengewone beleidsinitiatieven vergt. (32) Alle EVA-staten zullen door deze crisis worden getroffen, zij het op uiteenlopende wijze en in verschillende mate, en het is waarschijnlijk dat de werkloosheid zal toenemen, de vraag zal dalen, en de begrotingssituatie zal verslechteren. (33) Gezien de ernst van de huidige financiële crisis en de gevolgen ervan voor de gehele economie van de EVA-staten, is de Autoriteit van mening dat bepaalde soorten staatssteun gedurende een beperkte periode gerechtvaardigd zijn om deze moeilijkheden te overwinnen, en dat zij derhalve verenigbaar kunnen worden verklaard met de werking van de EER-Overeenkomst op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst. (34) De EVA-staten moeten daarom aantonen dat de steunmaatregelen die zij op grond van deze kaderregeling bij de Autoriteit hebben aangemeld noodzakelijk, passend en evenredig zijn om een ernstige verstoring in de economie van een EVA-staat op te heffen, en dat volledig aan alle voorwaarden is voldaan. 4. 2. Beperkte steunbedragen die verenigbaar zijn 4. 2. 1. Bestaande regelgeving (35) Artikel 2 van de de-minimisverordening (13) zoals aangepast aan de EER-Overeenkomst, bepaalt dat: „Steunmaatregelen worden geacht niet aan alle criteria van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst te voldoen — en zijn derhalve vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting uit hoofde van artikel 2, van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst — indien zij aan de in de leden 2 tot en met 5 van dit artikel vastgestelde voorwaarden voldoen. Het totale bedrag aan de-minimissteun dat aan een onderneming wordt verleend, ligt niet hoger dan 200 000 EUR over een periode van drie belastingjaren.  Het totale bedrag aan de-minimissteun dat aan een onderneming die in het wegvervoer actief is, wordt verleend, ligt niet hoger dan 100 000 EUR over een periode van drie belastingjaren. Deze plafonds zijn van toepassing ongeacht de vorm van de de-minimissteun of het daarmee nagestreefde doel en ongeacht het feit of de door de EVA-staat verleende steun geheel of ten dele uit middelen van communautaire oorsprong wordt gefinancierd. Deze periode wordt vastgesteld op basis van de belastingjaren zoals de onderneming die in de betrokken EVA-staat voor fiscale doeleinden gebruikt. ”. 4. 2. 2. Nieuwe maatregel (36) De financiële crisis tast niet alleen structureel zwakke ondernemingen aan, maar ook ondernemingen die met een plotselinge kredietschaarste of zelfs de onbeschikbaarheid van krediet worden geconfronteerd. Een verbetering in de financiële positie van deze ondernemingen zal gunstig zijn voor de economie van de EER als geheel. (37) Daarom wordt het in het licht van de huidige economische situatie noodzakelijk geacht, tijdelijk het verlenen van beperkte steunbedragen toe te staan, welke evenwel in het toepassingsgebied van artikel 61, lid 1, van het de EER-Overeenkomst vallen, omdat zij het in de de-minimisverordening vastgestelde plafond overschrijden.  (38) De Autoriteit zal deze staatssteun op basis van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwen, indien aan de volgende voorwaarden is voldaan: a) het steunbedrag is niet hoger dan een subsidie van 500 000 EUR per onderneming; alle bedragen moeten brutobedragen zijn vóór aftrek van belastingen of andere heffingen; wanneer steun in een andere vorm dan subsidies wordt verleend, is het steunbedrag het bruto-subsidie-equivalent van de steun; b) de steun wordt verleend in de vorm van een regeling; c) de steun wordt verleend aan ondernemingen die op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden verkeerden (14); de steun mag worden verleend aan ondernemingen die op die datum niet in moeilijkheden verkeerden doch vervolgens in moeilijkheden kwamen als gevolg van de wereldwijde financiële en economische crisis; de steunregeling geldt niet voor ondernemingen die actief zijn in de visserijsector; d) de steun is geen exportsteun of steun waarbij binnenlandse producten ten opzichte van ingevoerde producten worden bevoordeeld; e) de steun wordt uiterlijk op 31 december 2010 verleend; f) alvorens de steun toe te kennen, ontvangt de EVA-staat een verklaring van de betrokken onderneming, in schriftelijke of elektronische vorm, inzake eventuele andere de-minimissteun of steun krachtens deze maatregel die de onderneming in het lopende belastingjaar heeft ontvangen, en stelt de EVA-staat vast dat het totale steunbedrag dat de onderneming in de periode van 1 januari 2008 tot en met 31 december 2010 heeft ontvangen, niet hoger is dan 500 000 EUR; g) de steunregeling geldt niet voor ondernemingen die landbouwproducten produceren; zij mag van toepassing zijn op ondernemingen die landbouwproducten verwerken en afzetten (15), tenzij het bedrag van de steun wordt vastgesteld op basis van de prijs of de hoeveelheid van deze producten die van primaire producenten worden gekocht of door de betrokken ondernemingen in de handel worden gebracht, of indien de steun slechts wordt verleend onder de voorwaarde dat deze geheel of gedeeltelijk aan primaire producenten wordt doorgegeven (16). 4. 3. Steun in de vorm van garanties 4. 3. 1. Bestaande regelgeving (39) De richtsnoeren inzake staatssteun in de vorm van garanties zijn bedoeld om de EVA-staten nauwkeurig voor te lichten over de beginselen waarop de Autoriteit voornemens is haar uitlegging van de artikelen 61 en 62 van de EER-Overeenkomst en de toepassing daarvan op staatsgaranties te baseren.  Met name wordt in die richtsnoeren aangegeven onder welke voorwaarden een garantie wordt geacht geen staatssteun in te houden. Zij bevatten geen verenigbaarheidscriteria voor de beoordeling van garanties. 4. 3. 2. Nieuwe maatregel (40) Om de toegang tot financiering verder te verbeteren en de huidige grote risicoaversie bij de banken te verminderen, kan de toekenning van gesubsidieerde leninggaranties gedurende een beperkte periode een passende en doelgerichte oplossing zijn om de toegang van bedrijven tot financiering te vergemakkelijken. (41) De Autoriteit zal deze staatssteun op grond van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst aanmerken, indien aan elk van de volgende voorwaarden is voldaan: a) voor kmo’s staan de EVA-staten een verlaging toe van maximaal 25 % van de jaarlijks te betalen premie voor nieuwe garanties die zijn toegekend overeenkomstig de „safe-harbour”-bepalingen als bedoeld in de bijlage (17); b) voor grote ondernemingen staan de EVA-staten eveneens een verlaging toe van maximaal 15 % van de jaarlijkse premie voor nieuwe garanties die zijn berekend op basis van dezelfde „safe-harbour”-bepalingen als bedoeld in de bijlage; c) wanneer het steunelement in garantieregelingen wordt berekend aan de hand van een methode die na de aanmelding ervan reeds door de Autoriteit is goedgekeurd op grond van een in de EER-Overeenkomst opgenomen verordening op het gebied van staatssteun (18), kunnen de EVA-staten een soortgelijke verlaging van maximaal 25 % van de jaarlijkse premie voor nieuwe garanties voor kmo’s toestaan en van maximaal 15 % voor grote ondernemingen; d) het maximumbedrag van de lening is niet hoger dan de totale jaarlijkse loonsom van de begunstigde voor 2008 (inclusief sociale premies en de kosten van personeel dat op de locatie van de onderneming werkzaam is, maar formeel bij toeleveranciers in dienst is). Bij op of na 1 januari 2008 opgerichte ondernemingen mag het maximumbedrag van de lening niet hoger zijn dan de geraamde jaarlijkse loonsom voor de eerste twee exploitatiejaren; e) de garanties worden tot uiterlijk 31 december 2010 toegekend; f) de garantie dekt niet meer dan 90 % van de lening gedurende de looptijd van de lening; g) de garantie mag zowel investerings- als werkkapitaalkredieten betreffen; h) de verlaging van de garantiepremie wordt toegepast gedurende een periode van ten hoogste twee jaar vanaf de toekenning van de garantie.  Wanneer de looptijd van de onderliggende lening langer is dan twee jaar, mogen de EVA-staten de „safe-harbour”-premies als bedoeld in de bijlage gedurende een bijkomende periode van maximaal acht jaar toepassen zonder verlaging; i) de steun wordt verleend aan ondernemingen die op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden verkeerden (19); de steun mag worden verleend aan ondernemingen die op die datum niet in moeilijkheden verkeerden, doch vervolgens in moeilijkheden zijn gekomen als gevolg van de wereldwijde financiële en economische crisis. 4. 4. Steun in de vorm van een rentesubsidie 4. 4. 1. Bestaande regelgeving (42) In de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages wordt een methode ingevoerd voor de berekening van het referentiepercentage, op basis van het eenjaars inter-bank offered rate (IBOR), vermeerderd met 60 tot 1 000 basispunt, afhankelijk van de kredietwaardigheid van de betrokken onderneming en de omvang van de geboden zakelijke zekerheden. De methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden berekend kan door de Autoriteit worden gewijzigd naargelang van de heersende marktsituatie. Wanneer de EVA-staten de berekeningsmethode van de referentie- en disconteringspercentages toepassen die is vastgesteld in de richtsnoeren die op het tijdstip van de toekenning van de lening van kracht zijn, en zich houden aan de in die richtsnoeren genoemde voorwaarden, dan omvat de rente in beginsel geen staatssteun. 4. 4. 2. Nieuwe maatregel (43) Ondernemingen kunnen moeite hebben om in de huidige marktomstandigheden financiering te verkrijgen. Daarom zal de Autoriteit aanvaarden dat overheids- of particuliere leningen worden verstrekt tegen een rente die ten minste gelijk is aan de overnight rente van de centrale bank, vermeerderd met een premie die gelijk is aan het verschil tussen de gemiddelde eenjaars interbankrente en de overnight rente van de centrale bank in de periode van 1 januari 2007 tot en met 30 juni 2008, vermeerderd met de kredietrisicopremie die overeenstemt met het risicoprofiel van de ontvanger, als bepaald in de richtsnoeren van de Autoriteit betreffende de referentie- en disconteringspercentages. (44) Het steunelement dat besloten ligt in het verschil tussen deze rentevoet en het overeenkomstig de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages vastgestelde referentiepercentage, wordt tijdelijk als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst aangemerkt op grond van artikel 61, lid 3, onder b), mits aan de volgende voorwaarden is voldaan: a) de methode is van toepassing op alle uiterlijk op 31 december 2010 gesloten overeenkomsten, ongeacht de looptijd van de betrokken lening.  De verlaagde rentepercentages mogen worden toegepast op rentebetalingen die vóór 31 december 2012 verschuldigd zijn (20). Daarna geldt een rentepercentage dat ten minste gelijk is aan het percentage dat in de richtsnoeren betreffende de referentie- en disconteringspercentages is vastgesteld; b) de steun wordt verleend aan ondernemingen die op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden verkeerden (21); de steun mag worden verleend aan ondernemingen die op die datum niet in moeilijkheden verkeerden, doch vervolgens in moeilijkheden zijn gekomen als gevolg van de wereldwijde financiële en economische crisis. 4. 5. Steun voor de productie van groene producten 4. 5. 1. Bestaande regelgeving (45) In de richtsnoeren van de Autoriteit betreffende de referentie- en disconteringspercentages wordt een methode ingevoerd voor de berekening van het referentiepercentage, op basis van het eenjaars inter-bank offered rate (IBOR), vermeerderd met 60 tot 1 000 basispunt, afhankelijk van de kredietwaardigheid van de betrokken onderneming en de omvang van de geboden zakelijke zekerheden. De methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden berekend kan door de Autoriteit worden gewijzigd naargelang van de heersende marktsituatie. Wanneer de EVA-staten de berekeningsmethode van de referentie- en disconteringspercentages toepassen die is vastgesteld in de richtsnoeren die op het tijdstip van de toekenning van de lening van kracht zijn, en zich houden aan de in die richtsnoeren genoemde voorwaarden, dan omvat de rente in beginsel geen staatssteun. 4. 5. 2. Nieuwe maatregel (46) Als gevolg van de huidige financiële crisis hebben ondernemingen het ook steeds moeilijker om toegang te krijgen tot financiering voor de productie van milieuvriendelijker producten. Steun in de vorm van garanties zal niet altijd voldoende zijn om kostbare projecten te financieren waarmee wordt beoogd het niveau van milieubescherming te doen toenemen door vroege aanpassing aan nieuwe normen die nog niet van kracht zijn of door verder te gaan dan die normen. (47) De Autoriteit is van oordeel dat het bereiken van milieudoelstellingen een prioriteit moet blijven ondanks de financiële crisis. De productie van milieuvriendelijkere, daaronder begrepen energiezuinigere, producten is in het gemeenschappelijk belang van de EER en de financiële crisis moet deze doelstelling niet in de weg staan. (48) Daarom zouden aanvullende maatregelen in de vorm van leningen met rentesubsidie de productie van „groene producten” kunnen bevorderen. Zij kunnen echter ernstige concurrentieverstoringen teweegbrengen en moeten derhalve strikt worden beperkt tot specifieke situaties en gerichte investeringen.  (49) De Autoriteit is van mening dat de EVA-staten gedurende een beperkte periode de mogelijkheid moeten hebben om steun te verlenen in de vorm van een verlaging van het rentepercentage. (50) Op grond van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-Overeenkomst zal de Autoriteit rentesubsidies voor investeringskredieten als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst aanmerken, indien deze aan elk van de volgende voorwaarden voldoen: a) de steun betreft investeringskredieten voor de financiering van projecten ter vervaardiging van nieuwe producten die het niveau van milieubescherming aanmerkelijk verbeteren; b) de steun is noodzakelijk om een nieuw project te kunnen opstarten. In het geval van bestaande projecten kan steun worden verleend wanneer deze, als gevolg van de nieuwe economische situatie, noodzakelijk wordt om het project voort te zetten; c) de steun wordt uitsluitend verleend voor projecten ter vervaardiging van producten waarbij sprake is van vroege aanpassing aan toekomstige communautaire normen, of die verder gaan dan toekomstige communautaire milieunormen (22) welke het niveau van milieubescherming doen toenemen, maar nog niet van kracht zijn; d) voor producten waarbij sprake is van vroege aanpassing aan toekomstige communautaire milieunormen, vangt de investering uiterlijk op 31 december 2010 aan, met het doel de producten ten minste twee jaar vóór de inwerkingtreding van de norm op de markt te brengen; e) de leningen mogen de kosten dekken van investeringen in materiële en immateriële activa (23), met uitzondering van investeringskredieten die een productiecapaciteit van meer dan 3 % uitmaken op productmarkten (24) waarop over de laatste vijf jaar vóór het begin van de investering het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van het schijnbare verbruik op de EER-markt, gemeten aan de hand van waardegegevens, lager lag dan het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van het bbp in de EER gedurende dezelfde referentieperiode van vijf jaar; f) de leningen worden uiterlijk 31 december 2010 toegekend; g) voor de berekening van de steun dient het individuele rentepercentage van de begunstigde, berekend op grond van de in punt 4. 4. 2 van deze richtsnoeren vervatte methode, het uitgangspunt te zijn.  Op basis van deze methode kan de onderneming een rentekorting krijgen van: — 25 % voor grote ondernemingen; — 50 % voor kmo’s; h) het gesubsidieerde rentepercentage geldt gedurende een periode van ten hoogste twee jaar vanaf de toekenning van de lening; i) de rentekorting mag worden toegepast op leningen die door de staat of openbare financiële instellingen worden verstrekt en op leningen die door particuliere financiële instellingen worden verstrekt. Er mag geen sprake zijn van discriminatie tussen publieke en particuliere entiteiten; j) de steun wordt verleend aan ondernemingen die op 1 juli 2008 niet in moeilijkheden verkeerden (25); de steun mag worden verleend aan ondernemingen die op die datum niet in moeilijkheden verkeerden doch vervolgens in moeilijkheden kwamen als gevolg van de wereldwijde financiële en economische crisis; k) de EVA-staten zorgen ervoor dat de steun direct noch indirect aan financiële entiteiten wordt overgedragen. 4. 6. Risicokapitaalmaatregelen 4. 6. 1. Bestaande regelgeving (51) De richtsnoeren inzake staatssteun ter bevordering van risicokapitaalinvesteringen in kleine en middelgrote ondernemingen noemen de voorwaarden waaronder staatssteun voor risicokapitaalinvesteringen als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst kan worden aangemerkt overeenkomstig artikel 61, lid 3, van de EER-Overeenkomst. (52) Op grond van de ervaring die de Autoriteit met de toepassing van deze richtsnoeren inzake staatssteun ter bevordering van risicokapitaalinvesteringen heeft opgedaan, is zij van mening dat er in de EER geen sprake is van een algemeen marktfalen op het gebied van risicokapitaal. Zij erkent echter wel dat er voor sommige soorten investeringen in bepaalde ontwikkelingsfasen van ondernemingen lacunes op de markt zijn als gevolg van een imperfecte afstemming van het aanbod van en de vraag naar risicokapitaal, en dat deze lacunes algemeen kunnen worden aangeduid als een equity gap. (53) In punt 4. 3 van genoemde richtsnoeren is bepaald dat voor financieringstranches van maximaal 1,5 miljoen EUR per doel-kmo over een periode van twaalf maanden, onder bepaalde omstandigheden wordt aangenomen dat er sprake is van marktfalen zonder dat dit door de EVA-staten behoeft te worden aangetoond. (54) Punt 5. 1, onder a), van dezelfde richtsnoeren luidt: „De Autoriteit is zich ervan bewust dat de risicokapitaalmarkt en het aandelenkapitaaltekort voortdurend schommelingen vertonen en dat de mate waarin ondernemingen onder marktfalen te lijden hebben, afhankelijk is van hun grootte, de fase van bedrijfsontwikkeling waarin zij zich bevinden, en van de economische sector waartoe zij behoren. 