Gods genade en vrijmagtig albestuur
xu 00863 GODS GENADE EN YRIJMAGrïIG ALBESTUUR, ONTDEKT IN DE ZELDZAME LEVENSGEVALLEN, LANGDURIGE EN MEK KW AARDIGE REIZEN, EN ZONDERLINGE BEKEEEING, VAN DEN EERWAARDEN HEKR .I0HAN NEWTON, (schrijver van de cardiphonia;) VOORMAALS DOOR HEMZELVEN BESCHREVEN, IN XIV. BRIEVEN AAN DEN EERWAARDEN HEER T. H A W E I S. UIT HET KXGELSCII VERTAALD. Nieuwe Uitgave. AMSTERDAM, H.. HÖVEKER. 1 8 5 8. INHOUD. Pag. VOORBERIGT ^ EERSTE BRIEF „ O. TWEEDE BRIEF g DERDE BRIEF _ jg VIERDE BRIEF 23 VIJFDE BRIEF 2§ ZESDE BRIEF o „ oo. ZEVENDE BRIEF gg ACHTSTE BRIEF ^ NEGENDE BRIEF. ... , TIENDE BRIEF ELFDE BRIEF ". .. 59 TWAALFDE BRIEF gg DERTIENDE BRIEF gg VEERTIENDE BRIEF VOORBERIGT. De eerste der navolgende brieven is zoo goed geschikt tot eetie inleiding voor de overigen, dat wij het geheel onnoodig achten, den lezer met eene lange voorreden te vermoeijen. Ik zal hem derhalve liever wat langer doen stil staan, bij het onderhoudend leerzaam geschiedverhaal, dat hij in de volgende bladzijden zal aantreffen, en hem tevens daar bij verzekeren dat het volkomen waarachtig is, en dat de volgende brieven aan mij zeiven, op mijn eigen verzoek, geschreven zijn. Een kort verhaal mij van deze gebeurtenissen gegeven, wekte mijn verlangen, om die meer in haar verband en zamenhang te verstaan, het welk de schrijver zeer vriendelijk inwilligde, schoon ie dien tijde geen het minste voornemen hebbende, om het door den druk algemeen te maken; maar op het ernstig en aanhoudend verzoek van verscheiden vrienden, heeft hij zich eindelijk daartoe laten bewegen: te meer, dewijl er vele gebrekkige en onvolkomen afschriften overal verspreid waren, en men derhalve gegronde reden had om te vreezen, dat ten eenigen tijde, het een of ander verminkt verhaal van deze lotgevallen, door den druk zoude algemeen gemaakt worden. Ik heb dan met toestemming van den Schrijver, deze brieven, als de eenige die echt en oorspronkelijk zijn, in het licht gegeven. Zij zijn met haast, als brieven iusschen vrienden, om mijne nieuwsgierigheid te voldoen, geschreven; doch de stijl, zoo wel als het verhaal, is zoo klaar en duidelijk, dat wij oordeelen, dat het geene verbetering noodig heeft. Ik zal er alleen maar mijne hartelijke wensch bijvoegen, namelijk: dat de groote waarheden, welke dezelve behelzen, zoo nuttig mogen bevonden worden, als de gebeurtenissen treffend en aandoenlijk zijn. Aldwinckle , Aucr. 1764. T- HAWEIS. XI. 1 EERSTE BRIEF. Weleerwaarde Heer! Ik twijfel niet, of Uweleerw. zult, weieens het voorregt snoten hebben, met genoegen en opmerkzaamheid stil te staan, bij die heerlijke belofte van God, aan Zijn uitverkoren volk de Israëlieten gedaan: Deut. 8 : 2. Zij waren, te dien tijde in de woestijn, omringd van zwarigheden en bekommernissen, welke grootelijks door hun gedurig wantrouwen en hunne verkeerdheid vermeerderd werden. Zij hadden eene verscheidenheid van bedeelingen, in den weg der Goddelijke Voorzienigheid ondervonden, waarvan zij einde en doel tot nog toe, niet konden begrijpen. Zij misten veeltijds een regt inzien in Gods genaderijk voornemen ter hunner hu'lpe, en waren dikwijls zeer verdrietig, over den weg. Om hunne harten onder dit alles te doen bedaren en te bemoedigen, stelt Mozes hun hier voor: dat er een toekomend gelukkig tijdstip aanstaande was, waarop reis en strijd zouden geëindigd zijn: dat zij weldra in bezit van het beloofde Land gesteld worden, en rust van al hun vreezen en zwarigheden verkrijgen zouden, en dat het hun dan een allerinnigst genoegen zou verschaffen, zoo dikwijls zij terug zagen, op hetgeen hun nu zoo zwaar te dragen viel. Gij zult gedenken 'alles des weegs, dien u de Heere uw God, in de woestijn geleid lieeft Doch de belangrijkheid en de troost van deze woorden is nog veel grooter, wanneer wij die beschouwen in eenen geestelijken zin, en als toepasselijk op allen, die zich op reis begeven hebben, uit de woestijn van deze wereld, naar het Hemelsch Komaan: die, door het geloof, m de beloften, en in de kracht Gods eene eeuwige rust, m dat onveranderlijk Koningrijk zoeken. De hoop toch op die heerlijke erfenis bezielt ons eenigermate met kloekmoedigheid en ijver, om die na te jagen, als de plaats, welke onze zalige Verbondsmiddelaar, reeds als onze voorlooper is ingegaan, en wanneer ons oo°op Hem gevestigd is, zijn wij meer dan overwinnaars over allen, die ons, m onzen voortgang zoeken te belemmeren ofte stuiten: wij hebben het echter noch niet verkregen; maar gevoelen nog de zwakheden van eene gevallene natuur, in de overblijfselen van onkunde 1» en ongeloof; wij vormen dikwijls verkeerde denkbeelden van de handelingen des Iieeren, en zijn gereed te klagen, daar, waar, als wij alles°wisten, wij ons moesten verblijden; maar voor ons is er ook een tijd aanstaande, wanneer onze strijd vervuld, onze beschouwing vermeerderd en uitgebreid, en ons licht volmaakt zal zijn. O. Ik ben allezins overtuigd dat elk geloovige, wanneer hij zijnen toestand in een waar en zuiver licht beschouwt, in zijn eigen weg, o-enoegzame bewijzen zal vinden, om deze mijne aanmerking te staven; hoewel allen niet even belangrijk zijn; de uitwendige omstandigheden van velen zijn in verscheidene opzigten gelijksoortig geweest; zij hebben zeer weinig wisselvalligheden, in hun leven ondergaan, en, ten aanzien van hunne inwendige verandering, is die op eene mm openbare wijze bewerkt, en door anderen weinig in hen bespeurd, zoo dat zij doorgaans weinig inzien in hunnen weg hebben; de Heere heeft niet in eenen geweldigen stormwind, of in een onweder tot hen gesproken; maar in het suizen van eene zachte koelte heeft Hij hen trapswijze tot Zich getrokken, zoo dat, niettegenstaande zij de heuchelijke verzekering ondervinden, dat zij Hem kennen en liefhebben, en dus van den dood tot het leven zijn overgegaan, zij echter weinig rekenschap kunnen geven, van den eigenlijken tijd en wijze. Anderen schijnt Hij uit te kiezen, om er den uitnemenden rijkdom van Zijne genade, en den luister van Zijne groote en uitmuntende magt, in aan te toonen; de natuurlijke vijandschap en boosheid van hunne harten, behouden, onder Zijne goddelijke besturing en verdraagzaamheid, hunnen vollen loop; daar mindere zondaars, weinig gewaarschuwd zijnde, schielijk worden afgesneden, worden dezen gespaard, schoon zondigende met eene opgeheven hand, en hun eigen verderf, als 'tware, ieder oogenblik bevorderende, tot dat het eindelijk, wanneer allen die hen kennen, mogelijk verwachten, dat God hen tot zigtbare toonbeelden Zijner wrake zal stellen, den Heere (Wiens gedachten hooger zijn dan onze gedachten, gelijk de Hemelen hooger zijn dan de aarde) behaagt, hen, als brandende houten uit het vuur te rukken, en tot opgerigte gedenkteekens van Zijne genade te stellen, ter bemoediging van anderen: hen boven, ja, tegen alle verwachting overtuigende, hunne schulden vergevende, en hen bekeerende. Om eene zaak, als deze uit te werken, wordt niet minder dan bij de schepping der wereld, eene goddelijke kracht vereischt; het is dus klaarblijkelijk van den Heere geschied, en wonderbaar in de oogen van allen, die niet verblind zijn, door vooroordeelen en ongeloof. Zulk een was de woedende en vervolgende Saulus: zijn hart was vol vijandschap, tegen Jezus van Nazareth, en daarom vervolgde en verwoestte hij de gemeente. Hij was een schrik voor de Kerk te Jeruzalem geweest, en ging henen naar Damaskus, met dezelfde bedoeling. Hij blies nog dreiging en moord tegen allen, die den Heere Jezus lief hadden. Hij dacht weinig aan het kwaad, dat hij tot hiertoe had begaan, maar verbond zich in tegendeel, om allen, die van dien weg waren, te binden en te verdelgen, en dus voortrennende, van huis tot hnis, van plaats tot plaats, was er, in zijn voorkomen en gelaat, niet dan moord, en verwoesting te lezen. Zoodanig was zijn aard en gemoedsgesteldheid, toen de Heere Jezus, dien Hij haatte en tegenstond, hem, toen zijne woede ten top was geklommen stuitte, dezen bitteren vervolger tot het hoogwaardige eerambt van een' apostel riep, en hem met den grootsten ernst en ijver bezielde, om dat geloof te prediken, hetwelk hij nog onlangs, met zulk eene vreesselijke woede, had gepoogd te verdelgen. Ook ontbreken ons geene merkwaardige voorbeelden van diezelfde vrijmagtige en krachtdadige genade, zelfs in den tijd, dien wij beleven. Ik zou, ter bevestiging hier van, in het bijzonder het leven en de lotge- vallen van den onlangs overledenen kolonel Gardine.r kunnen aanhalen. Zoo er eenig wezenlijk genoegen in eenen zondigen levensloop kon plaats grijpen, hij zou dat zekerlijk moeten gevonden hebben; want hij joeg de verlokkende bekoorlijkheden dezer wereld, met alle mogelijke voordeelen na. — Hij was gewoon kwaad te doen, en vele ongemeene, bijna wonderbare verlossingen, maakten geenen den minsten indruk op zijn hart. Echter werd ook hij, op den dag van 's Heeren heirkracht gewillig gemaakt; en het heerlijk voorbeeld van zijn leven, na zijnen dood in een verhaal van zijne bekeering, door den druk openbaar gemaakt en verspreid, heeft veel aanleiding gegeven God te loven, en veel tot troost voor Zijn volk verstrekt. Na de opnoeming van zulke voorbeelden, mag ik Uweleerw. de vrijheid verzoeken, mij toe te staan om er ook het mijne bij te voegen? doch wanneer ik dit doe, zal het moeten zijn, met een zeer vernederend onderscheid. Deze voorheen uitnemende zondaars, werden uitnemende Christenen; veel was hen vergeven geweest, daarom was hunne liefde veel. God vreest, en ik zal vertellen, wat hij aan mijne ziele gedaan heeft ')." En onze Heere waarschuwt ons zoo nadrukkelijk: werpt uwe paarlen niet voor de zwijnen '). De paarlen van eenen christen zijn mogelijk, zijne dierbare ervaringen van des Heeren kracht en liefde in zijne ziele, en hier van moet hij niet altijd, en tot allen, maar met omzigtigheid spreken; opdat hij geene gelegenheid aan blinde en aardschgezinde menschen geve om te lasteren, wat zij niet kunnen verstaan. Dit waren de voorname redenen welke mij terug hielden; doch eenige weken geleden, liet ik, op het met veel kracht aangedrongen verzoek van een mijner waardste vrienden, mij echter hier toe overhalen, en zond hem een zeer breedvoerig verhaal, in acht verschillende brieven. De uitkomst was boven mijne verwachting. Ik schreef aan eenen, maar mijne brieven kwamen in handen van velen; onder anderen vind ik, dat zij ook tot Uweleerw. gekomen zijn, die in plaats van mij te berispen, dat ik dezelve wat langdradig en al te omstandig geschreven heb, gelijk ik waarlijk vreesde, mij in tegendeel verzocht om een nog uitvoeriger verhaal; en dewijl Uweleerw. nevens anderen mijner goede vrienden van oordeel zijt, dat mijne toestemming in dit uw verzoek, misschien wel met de eene of andere goede uitwerking gepaard kon gaan, hetzij om den lof en heerlijkheid van onzen zaligen Verbondsmiddelaar te bevorderen, of om het geloof van dezen of genen Zijner kinderen te bevestigen, ben ik bereid geweest om het in te willigen, en afstand te doen van al dat twistend redekavelen met mij zeiven, over het weinig nut dat zulk een diep ellendige, als ik mij zeiven acht te zijn, zal voortbrengen, met zijne lotgevallen in het licht te geven. Indien de Heere echter kan verheerlijkt, of Zijne gunstgenooten eenigermate kunnen vertroost of onderwezen worden, door hetgeen ik van Zijne goedertierenheid te melden heb, ben ik volkomen bereid en gewillig, om alle gevolgen van deze mijne onderneming, hoedanig die ook mogten zijn, in handen te stellen van Hem, die alles wel beschikt. Ik moet wederom de toevlugt tot mijn geheugen nemen, dewijl ik geene kopijen gehouden heb van de brieven, welke Uweleerw. heeft gezien Zoo veel ik mij herinneren kan van hetgeen ik toen geschreven heb, zal ik melden; doch eenvoudig en zonder woordenpraal, te meer, dewijl die brieven reeds door velen gelezen zijn. Ik zal mogelijk, wanneer ik op sommige plaatsen, dezelfde gebeurtenissen verhaal, mij bijna in dezelfde bewoordingen uitdrukken, doch ben echter voornemens om, overeenkomstig uw verzoek, dit verhaal uitgebreider en breedvoeriger te maken dan het vorige, voornamelijk op het einde, hetwelk ik vroeger met zeer veel haast geschreven heb, om mijnen vriend niet te vermoeijen. Ik hoop dat Uweleerw. mij ook zal verontschuldigen, dat ik mij juist zoo bepaald niet verbinden wil, aan een enkel verhaal, maar er nu en dan, 1) Matth. 7 : 6. zulke aanmerkingen zal trachten bij te voegen, als mij onder het schrijven voorkomen; want schoon Uweleerw. mij meldt voornemens te zijn, hetgeen ik u schrijf, ook aan anderen mede te deelen, moet ik echter, om hier aan te voldoen, geen' verheven stijl of uitdrukkingen, waartoe ik nooit talent heb gehad, pogen na te bootsen, opdat het geheel niet dor en smakeloos zij. Ik zal derhalve, (zoo veel 't mij mogelijk is) aan Uweleerw. alleen maar denken, en aan Uweleerw. schrijven met die vrijmoedigheid en dat vertrouwen als deszelfs vriendschap en bescheidenheid verdienen. Dit blad kan tot eene voorrede dienen, terwijl ik voornemens ben, zoo veel mij mogelijk is, alle andere verbindtenissen af te breken, tot ik de taak, die Uweleerw. mij heeft opgelegd, heb afgedaan. Ondertussclien verzoek ik uwen bijstand in den gebede, opdat ik in deze, en in al mijne zwakke pogingen, enkel een oog moge hebben, op de heerlijkheid van dien God, welke mij geroepen heeft uit de duisternis, en tot het wonderbaar licht van Zijn dierbaar Evangelie overgebragt. Ik ben met ware hoogachting: 12 Januarij 1763. WelEerw. lieer! enz. TWEEDE BRIEF. Weleerw. Heer! Ik kan somtijds een innig vermaak scheppen, in het verhaal van de dankbare gemoedserkentenis van Davicl, en ootmoedig hem na stamelen, uit Ps. 116 : 16. Och, Ileere, zekerlijk ik ben uw knecht, ik ben uw knecht, een zoon uwer dienstmaagd: gij hebt mijne banden los gemaakt. Gods teedere barmhartigheden te mijwaarts, waren reeds, van het eerste oogenblik mijns levens aan, over mij uitgestrekt. Ik werd als 'tware, geboren in Zijn huis, en in mijne kindschheid aan Hem opgedragen. Mijne moeder, (gelijk ik van velen gehoord heb), was een godvruchtig mensch, behoorende tot de Presbyterianen, en in gemeenschap levende met de kerk van den onlangs overledenen Hr. Jennings. Ik was haar eenig kind, en zij zwak naar het ligchaam zijnde, en de eenzaamheid verkiezende, was de zorg voor mijne opvoeding genoegzaam haar eenig en voornaam bedrijf. Ik herinner mij nog flaauw hare zorgvuldigheid, en haar onderrigt. Op eenen leeftijd van nog geen drie jaar, leerde zij mij de engelsche taal, en wel met zoo veel vrucht, (dewijl ik zeer vatbaar was) dat ik op mijn vierde jaar genoegzaam ieder boek, dat men mij in handen gaf, kon lezen. Zij vulde mijn geheugen toen sterk op, met vele gewigtige stukken, kapittels, en gedeelten van Gods Heilig Woord, katechismus, geestelijke liederen en lofzangen, en mijne inborst scheen naar haren wensch te zijn: ik had weinig genegenheid voor het beuzelachtig kinderspel, maar was best te vreden als ik in haar gezelschap was, en toonde mij altijd even zoo gewillig om te leeren, als zij was om mij te onderwijzen. Hoe ver de beste opvoeding zelve, te kort schiet om het hart te veranderen, zal klaarblijkelijk, in het vervolg van mijn levensloop kunnen worden gezien, en echter meen ik, ter bemoediging en opwekking van godvruchtige ouders, om op dien goeden weg, van getrouw het hunne toe te brengen, ter beschaving van de zeden en het gemoed hunner kinderen, voort te gaan, mij zeiven billijk als een voorbeeld te kunnen en te mogen stellen; want, schoon ik naderhand al het voordeel van deze vroege indiukken heb verzondigd, wederhielden zij mij nogtans eenen geruimen tijd, zij keerden gedurig weder, het was zeer lang eer zij mij geheel verlieten, en toen de Heere mij eindelijk de oogen opende, vond ik zeer veel nut, in het herdenken van dezelve. Mijne moeder merkte, met bijzonder genoegen, de vroegtijdio-e \orderingen die ik dagelijks maakte op, en was, van den beginne af aan voornemens, mij tot den H. Dienst op te leiden, indien het den Heere behagen mogte, mijn hart daar toe te neigen. In mijn zesde jaar zijnde, begon ik reeds latijn te leeren; doch voor en aleer ik tijd had, om er zigtbare vorderingen in te maken, werd het voorgenomen ontwerp van mijne opvoeding schielijk verbroken. Des Ileeren voornemen was oneindig hooger dan het doel van mijne aardsche nabestaanden; hij wilde mij tot een buitengewoon toonbeeld zijner verdraagzaamheid, voorzienigheid, en genade stellen; en verbrak derhalve het voornemen van mijne nabestaanden, door deze, mijne lieve moeder van mij weg te nemen, toen ik nog geen zeven jaar oud was: ik werd geboren den 24sten Julij 1725, en zij stierf den lldcn van die zelfde maand 1732. Mijn Vader was ten dien tijde buiten 's lands. Hij was als kommandeur op reis naar de Middellandsche zee; doch kwam in het volgend jaar te huis, en trouwde kort daar na weder; dus geraakte ik onder het bestuur van anderen, en werd in alle opzigten zeer wel behandeld, maar ontbeerde, ten eenemaal, de opvoeding en het onderwijs mijner moeder. Mij werd nu toegelaten, met ondeugende jongens, die schrikkelijk vloeken konden, te spelen en ik leerde alras hunne wegen. Kort na mijns vaders huwelijk, werd ik naar eene kostschool in Essex gezonden, alwaar de onvoorzigtige gestreng- 1 e" wreedheid van den meester mij allen lust tot leeren benamen. Bij hem vergat ik de eerste gronden en regels van de rekenkunst, die mijne moeder mij reeds jaren te voren had geleerd. Ik ) ee (aai twee jaar; in het laatste jaar kregen wij eenen nieuwen ondermeester die mij naar mijn karakter wist te behandelen. Ik begat mij. vlijtig aan het leeren van de laiijnsche taal, zoo dat ik, eer ik nog tien jaar oud was, de eerste plaats in de tweede klasse van die, welke in die school de Pullius en \irgilius lazen, verkieeg en behield. Ik geloof dat men mij al te schielijk deed opklimmen, zoo dat ik, geene genoegzame gronden gelegd hebbende, korten tijd daarna weder 'alles vergat wat ik geleerd had, (want ik verliet de school op mijn tiende jaar) en, wanneer ik lang naderhand weder beginnen wilde de latijnsche taal uit boeken te leeren, had ik weinig of geen voordeel van hetgeen ik te voren had geleerd. Mijns vaders tweede vrouw was uit eene familie in Essex; en toen ik 11 jaar oud was nam hij mij mede naar zee. Hij was een man van veel verstand, en bezat groote kundigheid in wereldsche zaken. Hij dtoeg groote zorg voor mijne zeden, maar evenaarde echter in deze mijne moeder niet. In Spanje opgevoed zijnde, had hij een ontzagwekkend en wreed voorkomen, dat in alle zijne handelingen ook dooistraalde, en dat mij deed beven en den moed verliezen. Ik was altijd bevreesd wanneer ik bij hem was, en hier door had hij te minder invloed op mij. Op dat tijdstip, waren mijn karakter en gedrag zeer onstandvastig. Toen ik nog ter school ging, of kort daar na, had ik weinig gevoel voor de Godsdienst, en gaf mij ligt aan het kwade over. Doch ik werd dikwijls ontrust door overtuigingen. Ik had veel neiging tot lezen, zelfs van mijne kindschheid af aan; onder andere boeken welke ik dikwijls gebruikte, was Bennets Christelijke Redevoering; en schoon ik maar weinig daar van verstond, scheen echter het levensgedrag hetwelk daarin aangeprezen werd, mij zeer begeerlijk toe, en ik was zeer geneigd om er naar te staan. Ik begon te bidden, Gods H. Woord te lezen, en eene soort van verborgene afzondering te houden, waar op ik aanstonds godsdienstig, in mijne eigene oogen werd; doch, helaas! t was eene weldadigheid, c ie geenen vasten grondslag had, maar alleen was als eene vroegopkomende dauw, die schielijk henen gaat. Ik was het vroeg moede, liet het van tijd tot tijd na, en werd erger dan voorheen. In plaats van bidden, leerde ik vloeken en zweren, en was bij uitstek goddeloos wanneer ik buiten toezigt van mijne ouders was. Dit alles had in mij plaats, toen ik nog geen 12 jaar oud was. Omtrent dien tijd deed ik eenen gevaarlijken val van een paard; ik werd op eenen korten afstand (van maar weinige duimen zoo ik geloof) van eene nieuw gemaakte heining geworpen, zonder eenigzins beschadigd te zijn; maar kon niet nalaten Gods gunstige Voorzienigheid ter mijner behoudenis op te merken: want ware ik op deszelis scherpe punten gevallen, ik zou onvermijdelijk dood ge- weest zijn; mijn geweten stelde mij levendig en met nadruk, de vreesselijke gevolgen voor, indien ik in zulk eenen staat eens ware gedagvaard geworden, om voor den hoogen God te moeten verschijnen. Ik maakte dadelijk een eind aan al mijne goddelooze handelingen, en scheen geheel veranderd te zijn; maar het duurde niet ang of ik keerde weder tot de zonde. Die strijd, tusschen zonde en geweten, werd dikwijls hij mij hervat; maar het gevolg was, dat elke wederinstorting mij in nog grootere diepten van goddeloosheid deed zinken; doch eens werd ik zonderling uit mijne zorgeloosheid gewekt, door den schielijken dood van één mijner geliefdste medgezellen. Wij hadden te zamen afgesproken, om aan boord van een oorogschip te gaan, (ik meen dat het op een' rustdag was) maar door (jods goede Voorzienigheid over mij, kwam ik een weinig te laat: de sloep sloeg om, en hij en verscheidene anderen verdronken. Ik weic op de begrafenis van mijnen speelmakker verzocht, en was sterk aangedaan, toen het mij in de gedachten viel hoe, door een kort uitstel van eemge weinige minuten, dat mij zeer verdroten en waa gemaakt had, eer ik de uitkomst wist, mijn leven was bewaard geworden. Dit werd echter ook alras weder vergeten. Op eenen anderen tijd, bragt mij het lezen van den Huisonderwijzer, tot eemge uitwendige, doch haast voorbij gaande bekeering; om kort te zijn, ofschoon ik de bijzonderheden niet allen kan opgeven, heuct het mij zeer wel dat ik drie of viermalen na elkander, een gods< ienstig bestaan aannam en weder afleide, eer ik nog den ouderdom van b jaai had bereikt; doch al dien tijd was mijn hart onopregt voor Lrod. Ik zag wel dikwijls de noodzakelijkheid der bekeerinoin, als het middel om mij van de hel te bevrijden, maar ik had de zonde hef, en was onwillig die na te laten. Veelvuldige voorbeelden waren hier van, zoo veel mij heugt, in het midden zelfs van alle mijne hervormingen. Ik was dikwijls zoo diep verblind, en zinneoos, dat, wanneer ik aangezet werd tot dingen, die ik wist dat zondig en ten eenemaal strijdig met mijne pligt waren, ik dezelve dan eerst met genoegen kon uitvoeren, als ik mijne gewone taak van bidden nad afgedaan, waar bij elk oogenblik mij veel te lang scheen; doch dit geëindigd zijnde, was mijn geweten eenigzins gerust, en clan kon ik mij zonder gewetensangst aan het bedrijven van allerlei dwaasheden overgeven. Mijne laatste hervorming was de alleropmerkelijkste, zoo betrekkelijk deszelfs trap als duur. Van dit tijdstip mijns levens, kan ik eemgermate met den Apostel zeggen: naar de Wet een Pharizeër '). r i' m ' Wat . Vau. iemancl> die geheel onbekend is met de ocldelijke regtvaardigheid, en genegen om zijne eigene geregtio-- ieir op te rigten, eenigzins verwacht kon worden. Ik besteedde het grootste deel van den dag, met in Gods Heilig Woord te lezen, 1) Philip. 3:5. in overdenkingen en gebeden. Ik vastte dikwijls, en onthield mij van alle soorten van vleesch, drie maanden lang. Ik wilde naauwelijks ééne vraag beantwoorden, uit vrees ijdele woorden te zullen spreken. Ik scheen mijn vorig slecht gedrag zeer ernstig, en somtijds zelfs met heete tranen te betreuren, met een woord, ik leefde als een kluizenaar, en poogde, zoo veel mijne omstandigheden het toelieten, mij van alle verkeering met menschen af te scheiden, opdat ik de verzoekingen vermijden mogt. Ik hield deze ernstige gewoonte (want hooger titel kan ik dit niet geven) meer dan twee jaar lang, zonder eene aanmerkelijke verflaauwing; maar het was eene arme en bedroefde godsdienst, die mij in vele opzigten gebukt liet blijven, onder de kracht der zonde, en zoo verre ik dezelve betrachtte alleen strekte, om mij duister, plomp, nutteloos, en voor de menschehjke zamenleving, geheel ongeschikt te maken. ^ ^ Zoo was mijne gemoedsgesteldheid, toen ik voor de eerstemaal kennis kreeg, aan de werken van Sliaftesburij. Ik zag het tweede deel van zijne Char ader istics of Onderscheidende Kenmerken, m zekeren boekwinkel, te Middelburg in Zeeland. De titel haalde mij over om het te koopen, terwijl stijl en schrijfwijze mij een overgroot genoegen onder het lezen, verschaften, voornamelijk het tweede stuk, hetwelk die heer te regt noemt eene mengeling. ^ Niets kon er gepaster voor mijnen smaak en gemoedsgesteldheid zijn, dan deze hoogdravende en verhevene redevoering, wier doel mij onbekend en verborgen was. De schrijver scheen mij toe een allergodvruchtigtst mensch te zijn, wien ik, om zalig te worden, maar had na te volgen. Dus werd, met opgesmukte woorden en schoonschijnende redevoeringen, mijn bot en onkundig hart verleid. Dit boek had ik altijd in handen. Ik las het zoo dikwijls dat ik de mengelingen bijna woordelijk kon herhalen, van het begin af tot het einde toe. Dit had wel in den beginne geen zeer verderfelijk gevolg, maar werkte echter, als een langzaam vergif, en bereidde den weg voor al het volgende. Deze brief brengt mij in mijn geschiedverhaal tot December <4/. Ik was toen onlangs van eene reis te huis gekomen, en mijn ™der, voornemens zijnde om niet weder ter zee te varen, was bedacht hoe hij mij eene kostwinning zou verschaffen, daar ik echter me veel lust of zin toe had. Ik had weinig op met de_ wereld, of met menschen, maar zeer veel met denkbeeldige beschouwingen van eenen gelukzaligen staat, in een verward mengelmoes van godsdienst, phifosophie en bijgeloof, en was afkeerig van alles, wat mij aanleiding gaf om op een beroep te denken, en met vlijt en naarstigheid dit waar te nemen, tot dat eindelijk een koopman te Liverpool, mijns vaders boezemvriend, (aan wien ik, als het werktuig, at T°c pc rul.. heeft, alle mijne tijdelijke zegeningen voornamelijk heb dank te wijten) voorstelde, mij voor eenige jaren naar Jamaica te zenden, en op hem nam voor mijn toekomend fortuin te zullen zorgen. Ik gat mijne toestemming hier aan; alles werd tot mijne reis gereec gemaakt, en ik had geen ander denkbeeld, dan de volgende week in zee te steken, doch moest eerst voor mijnen vader een reisje doen naar eene plaats, eenige weinige mijlen van Maidstone, in het graafschap Kent gelegen; doch deze korte reis, die alleen maar drie of vier dagen duren moest, veroorzaakte eene schielijke en aanmerkelijke verandering, deed mij uit mijne aangenomene sufferijen ontwaken, en was de aanleidende oorzaak tot eene reeks van buitengewone voorzienigheden, van welke Uweleerw. een meer bijzonder berigt begeert. Zoo waarach'tig is het, dat bij den menscli zijnen weg niet is, noch bij den man, die wandelt, dat hij zijnen gang rigte. Jerem. 10 : 23. 13 Januarij 1763. Ik ban, enz. DERDE BRIEF. Weleerw. Heer! Weinige dagen voor mijne voorgenomene reis naar Kent, kreeg ik eene uitnoodiging, om zeker huisgezin in dat graafschap te bezoeken. Die menschen waren verre nabestaanden, doch groote boezemvrienden van mijne lieve moeder, die in hun huis gestorven was, geweest, maar bij gelegenheid van mijns vaders tweede huwelijk, was er eene verkoeling ontstaan, en ik had sedert vele jaren, niets van hen gehoord. De weg, welke ik langs moest, slechts op eene halve mijl afstands van hunne woonplaats zijnde, verkreeg ik mijns vaders toestemming, om bij hen aan te mogen gaan. Dit was mij echter zeer onverschillig, en somtijds dacht ik maar voorbij te reizen. Evenwel ik ging 'er eindelijk aan. Zij kenden mij, zoo dra zij mij zagen, zelfs voor ik mijnen naam genoemd had, en ontvingen mij, als de zoon van hunne lieve overledene vriendin, met alle hartelijke genegenheid. Mijne vrienden hadden twee dochters: de oudste (zoo als ik eenige jaren naderhand vernomen heb) werd, zoodra zij geboren was, mij, door onze wederzijdsche moeders, ter vrouwe toegeschikt. Ik weet wel dat regte boezemvrienden meermalen gewoon zijn, zich met zulke verre vooruitzigten omtrent hunne kinderen, welke vaker te leur gesteld worden dan gelukken, te vermaken; doch, schoon ik niet zeg, dat mijne moeder voorzegd had, wat mij zoude overkomen, was er in de manier van uitvoering iets opmerkelijks; alle omgang had tusschen de beide huisgezinnen reeds lang opgehouden; ik moest naar eene vreemde plaats op reis, ging schielijk een kort bezoek afleggen, en hier op zoude ik in het geheel niet gedacht hebben, indien ik juist op dien zelfden tijd, geene boodschap ontvangen had; (want ik was nooit te voren verzocht geweest) dus waren de omstandigheden allerzeldzaamst en de uitkomst was even ongemeen. Van het eerste oogenblik af aan, dat ik dit meisje (toen nog geen 14 jaar oud) zag, kreeg ik voor haar eene innige genegenheid, wier invloed van dat oogenblik af aan niet verminderde, of deszelfs kracht verloor. In trap was zij gelijk aan die van een' roman: in duurzaamheid onveranderlijk. Ik verloor eensklaps alle gevoel van godsdienst, en werd doof voor al de waarschuwingen der Voorzienigheid, of van mijn geweten; maar, ten opzigte van haar was mijne genegenheid altijd dezelfde, en ik kan opregt betuigen dat, tot wat hoogte van goddeloosheid of ellende, ik ooit naderhand gekomen ben, zij in de zeven volgende jaren naauwelijks een uur uit mijne gedachten is geweest. Grun mij de vrijheid, waarde Heer! om nog een weinig bij dit onverwacht geval stil te staan, deszelfs invloed op mijnen verderen levensloop te overwegen, en te beschouwen in hoe verre het ten mijnen opzigte ondergeschikt was aan het hooge doeleinde eener goddelijke Voorzienigheid, wat mij toeschijnt tweeledig te zijn geweest: namelijk, op dat Hij eerst my voor eenigen tijd aan mijzelven, en de doodelijke gevolgen der zonde overgegeven, en mij vervolgens met eene magtige hand, en uitgestrekten arm verlost hebbende, mijn toestand, zoo verre die bekend mogt worden, zoo ter waarschuwing, als bemoediging van anderen zoude mogen verstrekken. In de eerste plaats, was er naauwelijks iets anders, dan deze geweldige en overheerschende gemoedsdrift, in staat geweest om mij iiit de droefgeestige gesteldheid, welke mij als natuurlijk eigen was, te doen ontwaken. Ik was bijna een menschenhater geworden, niet tegenstaande ik zoo veel op scheen te hebben, met de afschildering van deugd en liefdadigheid, zoo sierlijk en kunstig door den heer Shaftesburij afgemaald; maar nu werd mijn weerzin om in de wereld te verkeeren, op eenmaal weggenomen en als overheerscht; en ik was volkomen bereid, om, wat het ook zijn mogt, bij de hand te nemen, als het maar geschikt was tot vervulling van mijne wensclien voor eenen volgenden tijd. Vervolgens, wanneer naderhand mijn geloof, hoop en geweten schipbreuk leden, was mijne liefde tot dit beminnelijk voorwerp, het overheerschend grondbeginsel dat eenigermate hunne plaats vervulde; en de bloote mogelijkheid van haar slechts weder te zien, was het eenig en krachtdadig middel, om mij van de allerverschrikkelijkste voornemens tegen mij zeiven en anderen te wederhouden. Doch de droevige uitwerkingen, welke dezelve in mij te weeg bragt, wogen rijkelijk tegen deze voordeelen op. De tusschentijd, dien men gewoonlijk den tijd van vrijaadje noemt, maakt inderdaad een zeer aangenaam deel van ons leven uit, wanneer er wederzijdsche genegenheid, toestemming van vrienden, behoorlijk vooruitzigt op een redelijk bestaan is, en wanneer alles voorzigtig bestuurd wordt en gepaard gaat met betamelijke onderwerping aan den wil, en in de vreeze van den hoogen Grod. Wanneer de zaken aldus gesteld zijn, is het een zegen teedere gewaarwordingen te gevoelen; maar als deze vereischten ontbreken, is liet geen wij liefde noemen, de pijnigendste hartstocht in zichzelve, en de allervewoestendste, die er zijn kan, in hare gevolgen: alle deze dingen werden echter in mijnen toestand gemist. Ik durfde aan hare of mijne vrienden met te kennen te geven dat ik haar beminde, ja zelfs aan haar niet an eerst langen tijd daar na, om dat ik geene genoegzame broodwinning had; het bleef als een smeulend vuur in mijn eigen hart als het ware opgesloten, dat mij eene gedurige moeite en ongerustheid veroorzaakte. Door mij toe te geven aan een afgodisch gevoel voor een beminnelijk schepsel, werd mijn begrip en gevoel van den godsdienst merkelijk verzwakt, en het baande vervolgens den weg, voor de gronden, en wangevoelens der ongeloovigen. Niettegenstaande mijne liefde dikwijls veel scheen te beloven, als middel van aansporing tot naarstig- en werkzaamheid, werkte zij waarlijk toch mets wezenlijks uit. Ik vormde dikwijls bij mij zeiven, het een of ander plan, om mijn bekoorlijk voorwerp tot echtgenoot te verkrijgen, en echter bevond ik mij, wanneer ik in haar gezelschap was, geheel buiten staat het te verlaten, om van eenige gelegenheid cie zich aanbood, gebruik te maken; nog veel minder was deze genegenheid dienstbaar om mijne zeden te beschaven; zij verhinderde mij met, om mij aan allerlei overdaad en buitensporigheid over te geven, die allezins het karakter van een deugdzaam en eerlijk man onwaardig waren. En, schoon ik door de wonderbare tusschenkomst der goddelijke goedheid, uit den doolhof mijner dwaasheden eindelijk wen] bevrijd en mijne wenschen zoodanig vervuld en bekroond zag, dat zij al mijn lijden rijkelijk vergoedden, kan ik echter betuigen, dat ik om alle de schatten der wereld, die reeks van moeijelijkheden die ik uitgestaan heb, niet weder zoude willen ondergaan.' Ik heb over dit stuk, meer dan ik voornemens was uitgewijd, ten einde deze of gene, welke dit geschrift in handen krijgt, door mijne treurige ondervinding, gewaarschuwd mogt worden, om zulke overheerschende driften, toch te bedwingen. Met hoe veel regt en billijkheid, mag men van zulke moedwillige en aan de zonde gekluisterde slaven met zeggen: dat zij wind zaaijen, en wervelwind muaijen. Mijne zinnen nu op een bijzonder voorwerp bepaald zijnde, beschouwde ik alles wat mij aanging, anders dan voorheen; het scheen mij volstrekt onmogelijk toe, dat ik, vier of vijf jaren lang, op zulken verren afstand, als Jamaïka was, afgescheiden van mijne liefste zoude kunnen leven; en besloot derhalve, wat de uitkomst ook wezen mogt, met derwaarts te gaan. Ik durfde de ware oorzaak aan mijnen vader met schrijven, of hem met onwaarheden misleiden, en derhalve, zonder eenige reden te melden waarom ik zoo handelde' bleef ik drie weken, in plaats van drie dagen te Kent; tot dat naar mijne gedachten (zoo als de uitkomst ook leerde) de gelegenheid voorbij, en het schip weggezeild zou zijn. Ik keerde toen weder naar Londen, en kwam bij mijnen vader, die zijn hoogste ongenoegen over dit mijn ongehoorzaam gedrag te kennen gaf; doch zich evenwel gemakkelijker liet te vreden stellen, dan ik verwachtte. Kort hier na, zeilde ik met één zijner vrienden naar Venetië. Op deze reize was ik aan het gezelschap en de slechte voorbeelden van de gemeene matrozen, onder welke ik verkeerde, blootgesteld. De o-elegenheid tot zonde en afleiding zich dagelijks voordoende, begon ik weder af te wijken van die geregeldheid en matigheid, welke ik nu meer dan twee jaren lang in acht had genomen. Ik gevoelde somtijds gewaarwordingen die mij benaauwden en bekommerd maakten; maar, schoon die mij wel eenigzins opwekten om op dien weg niet verder voort te gaan, veranderde ik echter deze zondige levenswijze nooit zoo volkomen, als ik wel, op andere tijden, in soortgelijke omstandigheden, had gedaan; wel is waar, dat ik totnogtoe, niet gedeeld had in al hunne losbandigheid en overdaad; doch ik snelde met groote schreden naar eene volkomene afdwaling van God. De alleropmerkelijkste waarschuwingen (zoo verre ik weet de laatste) die mij gedaan werden, geschiedden in eenen droom, die eenen zeer sterken, schoon geen blijvenden indruk op mij maakte. Bedenkende dat ik Uwelëerw. schrijf, stelt mij dit geheel buiten de noodzakelijkheid, om eene beschrijving te geven van de natuur der droomen in het algemeen, of mij zeiven te verontschuldigen, dat ik den mijnen opgeef. Allen die de waarheid der Heilige Schrift erkennen, zullen moeten toestaan, dat 'er waarschuwende en bovennatuurlijke droomen, klaarblijkelijke bekendmakingen des Hemels, toekomstige gebeurtenissen voorspellende of besturende, hebben plaats gevonden; en zij, die ervaren zijn in de geschiedenissen van het leven en de lotgevallen van Gods volk, weten zeer wel, da,t zu ke bekendmakingen niet geheel hebben opgehouden in eenig tijdperk, van het begin der wereld af, tot nu toe. Het gezond verstand, wel verre van deze onderstelling tegen te spreken, pleit sterk daarvoor, wanneer men de zaak zelve maar regt verstaat en zorgvuldig in acht neemt; zoo dat een later uitmuntend schrijver1), die, door niemand van Enthusiasmus, zoo veel ik weet beschuldigd wordt, aanneemt te bewijzen, dat het genoegzaam ondoenlijk, zoo niet volstrekt onmogelijk is, eenig droomverschijnsel uit te leggen, zonder de werkdadigheid en tusschenkomst van geestelijke, en voor ons onzigtbare wezens vast te stellen. Ik verwijs de ongeloovigen naar zijne schriften. Wat mij aangaat, ik kan voor mijzelven, zonder de minste bekommering of twijfel zeggen: De droom nu is gems, en zijne uitlegging is zeker Ik weet zeker dat ik den navolgenden droom heb gedroomd, en ik heb geen den minsten twijfel, door het geen ik naderhand heb opgemerkt, of hij was regtstreeks en volstrekt toepasselijk op mijne omstandigheden, op de gevaren in welke ik bezig was mij te dompelen, en op de onverdiende barmhartigheden en verlossingen, welke het der goddelijke ontferming behaagde, mij in den tijd van mijne benaauwdheden, te verschaften. 1) Zie Baxters, vis inertiae. 2) Daii. 2:45. Hoewel ik verscheidene malen een verhaal van dien droom voor anderen heb uitgeschreven, heb ik echter nooit een afschrift daar van gehouden; maar deszelfs voorname inhoud en bijzonderheden zijn zoo diep en levendig in mijn geheugen gedrukt, dat ik meen niet ligt gevaar te loopen van belangrijke afwijkingen, bij eene vernieuwde beschrijving van deze zaak. Het gezigt, dat aan mijne verbeelding werd voorgesteld, was de haven van Venetië, waar wij onlangs waren geweest. Het kwam mij voor, alsof het nacht ware, dat ik de wacht op het dek had, en, terwijl ik alleen heen en weder wandelde, een zeker persoon bij mij kwam (van waar weet ik niet) en mij eene ring bragt, met uitdrukkelijk bevel die toch wel te bewaren, mij verzekerende dat, zoo lang als ik die ring bewaarde, ik gelukkig en voorspoedig zoude zijn; doch indien ik dezelve verloor, of aflegde, ik niets dan moeijelijkheid, en alle ellende zou ondergaan. Ik nam het geschenk met de daarbij gevoegde bepaling blijmoedig aan, geen den minsten twijfel hebbende, of ik zou die wel zorgvuldig bewaren, en ten uiterste vergenoegd dat mijn geluk in mijne eigen handen was gesteld. Ik was bezig hierover te denken toen er een tweede persoon bij mij kwam, die de ring aan mijnen vinger ziende, gelegenheid nam mij daaromtrent het een en ander te vragen. Ik zeide hem aanstonds welke deugd en hoedanigheid zij bezat, maar hij antwoordde mij, dat hij ten uiterste verbaasd en verwonderd over mijne zwakheid was, zulke uitwerkingen van eene ring te verwachten. Hij redeneerde eenigen tijd over de onmogelijkheid van de zaak, en drong eindelijk, ronduit er op aan dat ik hem weg zou werpen. Ik was in het eerst over dit voorstel verschrikt, maar zijne drangredenen kregen de overhand. Ik begon te redeneren en mijzelven te mistrouwen, deed eindelijk de ring van mijnen vinger en wierp ze naast ons schip in zee, hetgeen naauwelijks geschied was, of ik zag op hetzelfde oogenblik een verschrikkelijk vuur uit het Alpische gebergte opgaan, en, zoo als het mij toescheen, op eenigen afstand van Venetië. Ik zag de bergen zoo duidelijk als of ik wakker ware, en zij stonden allen in volle vlam. Ik bemerkte toen mijne dwaasheid al te laat, en mijn verzoeker zeide mij, op eenen bitsen en verwijtenden toon, dat alle goedertierenheden die God voor mij bewaard had, in die ring, welke ik nu zoo moedwillig had weggeworpen waren opgesloten geweest. Hij gaf mij te kennen dat ik nu met hem moest mede gaan, naar de brandende bergen, en dat al de vlammen die ik zag, om mijnent wille ontstoken waren. Ik beefde en was ontzagchelijk benaauwd, zoo dat het een wonder was, dat ik toen niet ontwaakte; maar ik droomde al voort, en toen ik mijzelven beschouwde als op het punt zijnde van ten verderve te moeten gaan, en daar stond als een geheel bij zich zelf veroordeelde, die niets in te brengen of te hopen had, kwam er schielijk een derde persoon, of dezelfde die eerst den ring tot mij gebragt had, (dit kan ik met geene zekerheid bepalen) en vroeg mij XI. O H wat de oorzaak van mijne droefheid was. Ik verhaalde hem mijn a-eval, zonder de minste verschooning of terughouding, belijdende dat ik mij zelf moedwillig verdorven, en alle barmhartigheid en medelijden verbeurd had. Hij bestrafte mij over mijne onbedachtzaamheid, en vroeg mij of ik in het toekomende wijzer zou zijn, indien ik de ring mogt wederkrijgen. Ik kon hier naauwelijks eenig antwoord op o-even, dewijl het mij toescheen, dat dit onmogelijk was; ook geloof0 ik waarlijk dat hij er mij geenen tijd toe liet, want ik zag aanstonds dat mijn onverwachte vriend zich onder water begaf, en wel juist op diezelfde plaats, waar ik mijne ring had laten vallen; o-elijk hij ook kort daarna weder bij mij kwam, en dezelve medebragt. Van het oogenblik af aan, dat hij weder bij mij op het schip gekomen was, hielden de vlammen der bergen op, en ik werd van mijnen verzoeker verlaten: toen was den magtigen de vcmg ontnomen, en de gevangene des regtvaardigen ontkomen "), en al mijne vrees ten einde. Ik wendde mij met blijdschap en dankbaarheid tot mijnen dierbaren verlosser om de ring van hem weder te krijgen; maar hij weigerde het, en sprak mij op deze wijze aan: " Indien deze ring u werd toebetrouwd, gij zoudt u ras weder in dezelfde ellende storten: Gij zijt niet in staat die te kunnen bewaren; maar ik zal het voor u doen, en wanneer gij die mogt noodig hebben, zal ik haar aan u geven." Hier op ontwaakte ik, in eene gemoedsgesteldheid, die naauwelijks kan beschreven worden. Ik kon in twee ot drie dagen bijna niet eten, slapen, noch mijn beroep waarnemen; doch korten tijd daar na was mij alles weder vergeten, en het kwam in zoo verre ik mij zulks kan herinneren, mij niet in de gedachten, dan eerst verscheidene jaren naderhand. J , J! "aam.: d!e m,i de ring of wat er róede bedoeld wérd erbragt, acht het niet te gering, om die voor mij te bewaren O, welk eene onuitsprekelijke troost is er niet in gelegen dat ik myn eigen bewaarder niet ben! Heere is mijn HerJl Hij heeft mij bekwaam gemaakt, om nujzelven met al het mijne, in Zijne hand te stellen, en ik weet m wien ik geloofd heb. De Satan beiert mij zelfs nu nog te ziften als de tarwe, maar mijn dierbare Zaligmaker heeft voor mij gebeden, dat mijn geloof nL ophoude' llBr m alleen is al mijne veiligheid en kracht; eene sterkte, die de poorten dei hel met kunnen overweldigen; doch niet te min, zoude ik mii elijk ware geweest, na mijne eerste verlossing, verdorven hebben; ja ik zou zelfs nu nog, na ai de Genade, welke de Heere aan mij ten koste gelegd heeft struikelen vallen en verloren gaan, indien zijne verbondsgetrouwheid niet over den dood™TTdÏ' 7 mijne Z0" Gn SChÜd te ziJn' zelfs tot ^'er ' Loof dm Heere, o, mijne ziele' Niets aanmerkelijks viel er in'het vervolg van deze reize voor kwam te huis, m de maand December 1743, en hervatte kort onv" tm'Jn ^ezoe^ te Jient> alwaar ik mijn verblijf, op dezelfde voorheen' ver]r^' vaüers oogmerk, om mij voort te helpen krachteloos maakte en hem bijna bewoog, om mij niet langer als zijn kind te erkennen J> oor en aleer er zich iets anders dat mij dienstig was opdeed werd lk ëePref' ik niet anders dan aan mijn eigen Si'nZs gedrag, dat altijd hetzelfde was, had dank te wijten, fn aanbod van eenen bijlegger gebragt; het was toen een zeer gevaarlijke tiid mii n v- f.' gedurig °P onze kusten kruisten, waardoor sla<ren ÏiLenU Wetaat T' °v^ ^ ^ dle"st kunnen ontslaan krijgen. Weinige dagen hier na werd ik op het óorWschi» nfoest aannemen en ' ^ ^ a"dere Neuswijze moest aannemen, en wel eene maand lang harde behandelingen moest ondergaan. Mijn vader was toen te vrede dat ik or. 1° i' Vloot zoudienen, daar de oorlog op h.nd,/^, 7„ dL»'w" d te gemoet gezjen; doch beval mij door zijne vrienden, den f, aan die mij daarop aanstonds achterop nam, en mij atopointé maakte Ik had nu, wat het uitwendige betrof, een zeer wtnakkplHI- I en zoude achting genoeg hebben verworven, wart ilc nS tó wl peltung, en mijn gedrag meer geregeld o-eweest Ik vnnrl 1 * i gezellen, die het bederf van mijne grondbeginselen geheel voltooiden" b'ïT'1'JHB*U!l11''1' ' 6n d"' verstand en nadenken gro«?LirLnir„",™n zh:: z^jtr r»- * had h„ vermogen zijne begrippen op » voor te stellen. Zijn ijver was aan zijne bekwaamheden geëvenredio-d, ia, hij zou zijn stuk naauwelijks met meer aandrang hebben kunnen bepleiten, al had hij er den hemel mede moeten verdienen. Vergun mij er bij te voegen, terwijl ik er aan denk, dat deze persoon dien ik als mijnen meester eerde, en wiens grondstellingen ik met'zoo vele vurigheid aangenomen had, in dien zelfden weg omkwam, dien ik voor mijzelven toen ook bewandelde. (Mij is beng dat hij op eene reize van Lissabon, door eenen hevigen storm beloopen werd, waar uit wel schip en volk ontkwamen, maar dat er eene zware zee over het schip kwam, die hem wegspoelde en de eeuwigheid deed ingaan). Dus verschoont of straft de Heere, naar Zijn vrijmagtig welbehagen. Maar om hierop terug te komen, ik was op zijn gezelschap gesteld, en voor mijzelven veel smaak in boeken hebbende, hield ik mij vlijtig bezig met lezen, Hij bemerkte spoedig mijnen toestand, dat ik alle banden van godsdienst nog me geheel verbroken had, en poogde derhalve mij in het eerst met af te schrikken, door mij al te diep in zijne geheimen of bedoelingen te doen doordringen. In tegendeel, hij scheen naar het mij voorkwam, o-unstig over de godsdienst te spreken; maar toen hij eenmaal mijn vertrouwen gewonnen had sprak hij duidelijker, en mijne domme verkleefdheid aan de Characteristica, of onderscheidene kenmerken van den heer Shafisbuiij bespeurende, begon hij over dat boek zicli met mij in te laten, en overtuigde mij, dat ik het nooit had verstaan; met een woord, hij stelde zijne bewijsredenen en tegenwerpingen, met zoo veel kracht en nadruk voor, dat mijn verdorven gemoed al ras werd overwonnen, en ik mij van ganscher harte, aan dit, zijn systema overgaf. Eindelijk gingen wij van Spithead onder zeil, met eene zeer groo vloot. Wij kwamen in Torbay ten anker, dewijl de wind veranderd was; doch die weder des anderen daags, gunstig zijnde, vervolgden wij onze reis. Verscheidene schepen, tot onze vloot behoorende, bleven bij het uitloopen uit die haven: doch den volgenden nacht scheen de geheele vloot in het uiterst gevaar van te vergaan, dewijl zij door eenen storm, uit het zuiden, op de kust van CornwaU beloopen werd. De donkerheid van den nacht en het groot aantal schepen veroorzaakten veel schade en verwarring; ons schip, schoon het verscheidene malen het uiterst gevaar had geloopen, om door andere schepen in den grond geboord te worden, kwam er onbeschadigd af; maar anderen hadden veel geleden, voornamelijk de Admiraal: dit noodzaakte ons naar Plymouth weder te keeren. Terwijl wij te Plymouth lagen, hoorde ik dat mijn vader, die voor zichzelven ook belang had in sommige van de onlangs vergane schepen, te Torbay aangekomen was. Hij had toenmaals eene verbindtenis aangegaan met de Afrikaansclie kompagnie. Mij dacht, dat, indien ik maar bij hem kon komen, hij mij wel den eenen of anderen post in die dienst zoude kunnen bezorgen, dat beter zoude zijn, dan eene lange onzekere reis naar de Oost-Indien te doen. Het was, in die ongelukkige dagen, een vaste grondregel bij mij, nooit iets te overwegen. De gedachte was naauwelijks bij mij opgekomen, of ik besloot het schip, wat er ook van komen mogte, te verlaten. Ik deed het ook, en wel op de slechtste wijze, die men zoude kunnen bedenken. Ik werd op zekeren tijd, met de boot medegezonden, om zorg te dragen, dat er niemand van het volk weg zou loopen; maar ik misbruikte het vertrouwen dat men in mij stelde, en liep zelf het eerst weg. Ik wist niet, welken weg ik moest inslaan, en durfde het ook aan niemand vragen, uit vreeze, dat men mij ontdekken zoude; doch daar ik evenwel eene algemeene kennis van de landstreek had, kwam ik op het regte pad, en toen ik eenige mijlen ver gereisd was, bevond ik, zulks nader onderzoekende, dat ik op den weg naar Dartmovth was. Hqe troosteloos mijn tegenwoordige toestand ware, mijn vooruitzigt in de toekomst was nog veel erger, dewijl de rampen die ik onderging, waarschijnlijk bij den dag nog zouden aangroeijen. Zoo lang mijn ongeval nog versch en levendig in het geheugen was, schenen de opperhoofden en mijne gewezene medgezellen genegen te zijn, mij, door hun gezag, tegen allen overlast te beveiligen; maar naderhand, hoe kort de tijd ook ware, dien ik bij hen bleef, zag ik hen, in hunne pogingen om mij te beschermen, genoegzaam dagelijks verflaauwen. Het is waar, zij konden mij geene gunst bewijzen, zonder zich in gevaar te stellen van hetzelfde lot te ondergaan; want de kapitein, schoon anders in het algemeen een edelmoedig man, en die al zijne ondergeschikten wel behandelde, was bijna onverzoenlijk, wanneer hij tegen iemand die hem zwaar beleedigd had, iets had opgevat; dat hij ook mij in 't bijzonder, overtuigend op deze reize, tot mijne smart deed gevoelen; zij duurde, gelijk ik verwacht had, vijf jaar. Echter was er niets van al wat ik gevoelde of vreesde, dat mij zoo zeer benaauwde, als mij dus met geweld, van het voorwerp mijner liefde afgescheurd te zien, en haar allerwaarschijnlijkst nooit weder te zullen aanschouwen, of zoo zulks al gebeurde, dat het dan in zulk eenen toestand zou zijn, welke mij geene de minste hoop van haar ooit te zullen verkrijgen, zoude overlaten. Dus was mijne smart, gelijk men zich ligt verbeelden kan, in alle opzigten geweldig groot. Mijn hart was met de allerhevigste gemoedsbewegingen van brandende begeerten, bittere woede en uiterste wanhoop, vervuld. Elk uur stelde mij voor nieuwe bespottingen en harde behandelingen, zonder hoop van verandering of vermindering, bloot, dewijl ik geenen vriend had, die mijne zaak voor mij kon opnemen, of aan wien ik mij beklagen kon doen. Of ik mijzelven in-, of uitwendig beschouwde, ik kon niets dan duisternis en ellende bemerken, zoo dat er, naar mijne gedachten, niets verschrikkelijker dan mijn geval kon zijn behalve alleen een geweten knagende, over den goddelijken toorn. Ik kan niet uitdrukken met welk eene innige smart en droefheid ik mijne oogen voor de laatste maal naar de Engelsche kust sloeg. 