Faktablad om Europeiska unionen : oktober 2019.
Daarnaast bevat PSD 2 be- palingen met betrekking tot de vergunningen van en het toezicht op betaalinstellingen. Rol van het Europees Parlement Het Parlement had aanvankelijk een beperkte rol in de besluitvorming inzake financiële diensten, maar sinds het Verdrag van Rome (1957) tot op heden is zijn invloed zodanig gegroeid dat het Parlement nu volgens de gewone wetgevingsprocedure op gelijke voet staat met de Raad. Op grond van de „Lamfalussy-procedure” voor de aanneming en uitvoering van de EU-wetgeving inza- ke financiële diensten neemt het Parlement samen met de Raad basiswetten (niveau 1) aan volgens de gewone wetgevingsprocedure. Het Parlement heeft ook een controletaak bij de aanneming van uitvoe- ringsmaatregelen van niveau 2. maal discussies op te starten en eigen voorstellen te formuleren ter verduidelijking van zijn standpunt. Dankzij zijn proactieve opstelling speelt het Parle- ment een centrale rol in het huidige debat met de Commissie, de Raad en andere internationale instel- lingen over de ontwikkeling van de toezichthouden- de en regelgevende structuur voor financiële mark- ten, alsook bij het zoeken naar mogelijkheden om systeemrisico's aan te pakken. Binnen het Parlement is de Commissie economische en monetaire zaken (ECON) de bevoegde commissie voor financiële diensten. Na het uitbreken van de wereldwijde financiële cri- sis heeft het Parlement een Bijzondere Commissie financiële, economische en sociale crisis (CRIS-com- missie [1]) ingesteld. Het mandaat van deze commis- sie duurde van oktober 2009 tot juli 2011. Naar aan- leiding van de werkzaamheden van de CRIS-com- missie heeft het Parlement twee resoluties aange- nomen: een tussentijdse in 2010 en een definitieve in 2011. Het Parlement heeft consequent de werkzaamhe- den van de Commissie ondersteund door menig- J Dražen Rakić / Denitza Dessimirova 05/2019 [1] Europees Parlement, Bijzondere Commissie financiële, economische en sociale crisis, juli 2011. http://www. europarl. europa. eu/document/activities/cont/201109/ 20110901ATT25750/20110901ATT25750EN. pdf 353 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT 2. 6. 14. Europees Systeem voor financieel toezicht (ESFS) Het Europees Systeem voor financieel toezicht (ESFS) is een meerlagig systeem van micro- en macroprudentiële autoriteiten, waaronder het Europees Comité voor systeemrisico's, de drie Europese toezichthoudende autoriteiten en de nationale toezichthouders. Het ESFS is erop gericht consistent en coherent financieel toezicht in de EU te waarborgen. Dit toezichtsysteem ondergaat veranderingen als gevolg van de invoering van de bankenunie en de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de EU.  Rechtsgrond Artikel 114 en artikel 127, lid 6, van het Verdrag be- treffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Achtergrond en doelstellingen Het ESFS werd in 2010 geïntroduceerd naar aanlei- ding van de aanbevelingen in het verslag van de de Larosière-deskundigengroep inzake de verster- king van de Europese toezichtsregelingen, en trad op 1 januari 2011 in werking. Het ESFS bestaat uit het Europees Comité voor systeemrisico's (ESRB), de drie Europese toezichthoudende autoriteiten (ETA's) – namelijk de Europese Bankautoriteit (EBA), de Eu- ropese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA), en de Europese Autoriteit voor verzekeringen en be- drijfspensioenen (Eiopa) – en de nationale toezicht- houders. De voornaamste doelstelling van het ESFS is te waar- borgen dat de regels die van toepassing zijn op de financiële sector in alle lidstaten op adequate wijze ten uitvoer worden gelegd, teneinde de financiële stabiliteit veilig te stellen, het vertrouwen te bevor- deren en consumenten bescherming te bieden. Het ESFS is eveneens opgericht om een gemeenschap- pelijke toezichtscultuur tot stand te brengen en een interne Europese financiële markt te bevorderen. Het ESFS is een systeem van micro- en macrop- rudentieel toezicht. De voornaamste doelstelling van microprudentieel toezicht is om toe te zien op risico's voor individuele financiële instellingen en deze te beperken, om aldus de consumenten te be- schermen. Bij het macroprudentieel toezicht heeft daarentegen betrekking op de blootstelling van het financiële systeem als geheel aan gemeenschappe- lijke risico's. Het heeft als doel deze risico's te beper- ken teneinde de totale economie te beschermen tegen een aanzienlijke daling van de reële groei. In het kader van het ESFS, is het ESRB verantwoordelijk voor het macroprudentieel toezicht op het financi- ele systeem van de EU, terwijl het microprudentieel toezicht wordt uitgevoerd door de EBA, de ESMA en de Eiopa, die samenwerken in een gemengd comité. Met de oprichting van de bankenunie in 2012 is de vorm van het EU-toezichtskader veranderd, aange- zien er nieuwe elementen werden geïntroduceerd, zoals één gemeenschappelijk pakket van regels („ru- lebook”) met betrekking tot toezicht, het gemeen- schappelijk toezichtsmechanisme (GTM) dat in 2014 in werking trad, het gemeenschappelijk afwikke- lingsmechanisme (GAM) dat in 2016 in werking trad en het Europees depositoverzekeringsstelsel (EDIS). De onderhandelingen over het EDIS lopen nog. Kader A.  Microprudentieel toezicht Het microprudentieel toezicht in de EU wordt ge- kenmerkt door een meerlagig systeem van autoritei- ten die van elkaar gescheiden worden op grond van de sector (banken, verzekeringen en effectenmark- ten) en het niveau van toezicht en regulering (EU en nationaal). 1. Europese toezichthoudende autoriteiten (ETA's) Op Europees niveau zijn de ETA's verantwoordelijk voor het microprudentieel toezicht. De EBA, de Eio- pa en de ESMA zijn agentschappen van de EU met een eigen rechtspersoonlijkheid, die door hun res- pectieve voorzitters worden vertegenwoordigd. Ze zijn onafhankelijk en handelen uitsluitend in het be- lang van de Unie als geheel. In september 2017 heeft de Commissie een pakket voor de herziening van de ETA's gepresenteerd dat bestaat uit drie wetgevings- voorstellen, teneinde de governance, financiering en bevoegdheden van de ETA's te versterken. In de oprichtingsverordeningen van de ETA's wordt hun voornaamste doelstelling gedefinieerd, name- lijk bijdragen aan de stabiliteit en doeltreffendheid van het financiële systeem. De ETA's vervullen een rol in: de bevordering van een soepele werking van de interne markt, met name door een hoog, effectief en consistent niveau van regelgeving en toezicht te bewerkstelligen; het verzekeren van de integriteit, transparantie, efficiëntie en ordelijke werking van de financiële markten; de versterking van de internati- onale coördinatie van het toezicht; het voorkomen van reguleringsarbitrage en het bevorderen van ge- lijke concurrentievoorwaarden; het waarborgen van behoorlijke regulering en behoorlijk toezicht met betrekking tot het aangaan van risico's; en het ver- beteren van consumentenbescherming. 354 De ETA's dragen bij aan de ontwikkeling van een gemeenschappelijk rulebook door technische regu- leringsnormen op te stellen en technische uitvoe- ringsnormen uit te voeren, die door de Commissie worden vastgesteld (als gedelegeerde of uitvoe- ringshandelingen). Ze stellen richtsnoeren en aan- bevelingen op en hebben bepaalde bevoegdheden in geval van schendingen van het EU-recht door nationale toezichthoudende autoriteiten, noodsi- tuaties en onenigheid tussen bevoegde nationale autoriteiten. De drie ETA's zijn op dezelfde manier georganiseerd. Hun bestuursstructuur bestaat uit de raad van toe- zichthouders (het voornaamste besluitvormingsor- gaan, bestaande uit de voorzitter, de hoofden van de bevoegde toezichthoudende autoriteiten van de lid- staten en een vertegenwoordiger van de Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB), het ESRB en de an- dere twee ETA's), de raad van bestuur, een voorzitter, een uitvoerend directeur en de bezwaarcommissie. a. Europese Bankautoriteit (EBA) Rechtsgrond: Verordening (EU) nr. 1093/2010 tot oprichting van een Europese toezichthoudende au- toriteit (Europese Bankautoriteit) zoals gewijzigd bij latere wetgeving.  De EBA heeft haar zetel momenteel in Londen. Ge- zien de verwachte terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, verplaatst de EBA haar werk- zaamheden evenwel geleidelijk naar kantoren in Parijs en vanaf juni 2019 zal zij volledig vanuit haar nieuwe kantoor opereren. Het werkterrein van de EBA bestrijkt kredietinstellingen, financiële conglo- meraten, beleggingsondernemingen, betalingsin- stellingen en instellingen voor elektronisch geld. De EBA is eveneens belast met de opzet en coördinatie, in samenwerking met het ESRB, van EU-brede stres- stests voor de bankensector. De laatste stresstest werd uitgevoerd in 2018 en de volgende zal plaats- vinden in 2020. b. Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (Eiopa) Rechtsgrond: Verordening (EU) nr. 1094/2010 tot oprichting van een Europese toezichthoudende au- toriteit (Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen) zoals gewijzigd bij latere wet- geving. De Eiopa heeft haar zetel in Frankfurt am Main. Zij houdt zich hoofdzakelijk bezig met verzekeringson- dernemingen en herverzekeringsondernemingen, verzekeringstussenpersonen, financiële conglome- raten en instellingen voor bedrijfspensioenvoorzie- ning (IBPV's). Zij draagt bij aan het gemeenschappe- lijke rulebook inzake verzekeringen en bedrijfspensi- oenen, hoofdzakelijk via respectievelijk de Solvabili- teit II- en IBPV-regelingen. De Eiopa is belast met de opzet en de coördinatie van stresstests om de weer- baarheid van de verzekerings- en pensioensector te beoordelen. De laatste stresstest met betrekking tot verzekeringen werd afgerond in 2018, terwijl de laatste stresstest met betrekking tot bedrijfspensi- oenen plaatsvond in april 2019. Het verslag van de stresstest wordt naar verwachting in december 2019 gepubliceerd. c. Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) Rechtsgrond: Verordening (EU) nr. 1095/2010 tot op- richting van een Europese toezichthoudende auto- riteit (Europese Autoriteit voor effecten en markten) zoals gewijzigd bij latere wetgeving. De ESMA heeft haar zetel in Parijs. Haar werkterrein bestrijkt de effectenmarkten en de marktdeelne- mers (beurzen, handelaren, fondsen, enz. ). In de EU heeft de ESMA de exclusieve verantwoordelijkheid voor de registratie van en het toezicht op krediet- beoordelingsbureaus en transactieregisters. Zij is tevens verantwoordelijk voor de erkenning van cen- trale tegenpartijen en transactieregisters uit derde landen (dat wil zeggen landen die niet tot de EU be- horen) en voor de certificatie en ondersteuning van in derde landen gevestigde ratingbureaus. De ESMA heeft haar tweede stresstest ten aan- zien van centrale tegenpartijen uitgevoerd in 2017 en heeft een derde stresstest georganiseerd in april 2019. 2. Gemengde organen a.  Gemengd Comité van de Europese toezichthoudende autoriteiten Het Gemengd Comité zorgt voor de algemene en sectoroverschrijdende coördinatie om consistentie in het toezicht te waarborgen. Volgens de oprich- tingsverordeningen van de ETA's omvat dit onder meer: financiële conglomeraten; financiële verslag- legging en controle; microprudentiële analyses van sectoroverstijgende ontwikkelingen, risico's en kwetsbaarheden van de financiële stabiliteit; retail- beleggingsproducten; maatregelen tegen witwas- praktijken; uitwisseling van informatie tussen het ESRB en de ETA's; en de ontwikkeling van de be- trekkingen tussen deze instellingen. Het Gemengd Comité is verantwoordelijk voor de beslechting van geschillen tussen de ESFS-autoriteiten. Het Gemengd Comité bestaat uit de voorzitters van de ETA's (en eventuele subcomités). Het voor- zitterschap wordt via een jaarlijks rotatiesysteem toegekend aan een van de voorzitters van de ETA's. De voorzitter van het Gemengd Comité is de on- dervoorzitter van het ESRB. Het Gemengd Comité vergadert ten minste iedere twee maanden. Het se- cretariaat bestaat uit personeelsleden van de ETA's. b. De raad van beroep De raad van beroep is onafhankelijk van de drie ETA's en is verantwoordelijk voor de behandeling van be- 355 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEIT zwaren van partijen waarop de besluiten van de ETA's betrekking hebben. Hij bestaat uit zes leden en zes plaatsvervangende leden die voor een termijn van vijf jaar door de ETA's worden benoemd op basis van een door de Com- missie voorgestelde lijst van kandidaten. Tegen de beslissingen van de raad van beroep kan bij het Hof van Justitie van de Europese Unie beroep worden aangetekend. 3. Bevoegde nationale toezichthoudende autoriteiten Iedere lidstaat wijst zijn eigen bevoegde autoriteiten aan die deel uitmaken van het ESFS en zijn vertegen- woordigd in de ETA's. B. Macroprudentieel toezicht Europees Comité voor systeemrisico's (ESRB) Rechtsgrond: Verordening (EU) nr. 1092/2010 betref- fende macroprudentieel toezicht van de Europese Unie op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico's en Veror- dening (EU) nr. 1096/2010 van de Raad tot toewij- zing aan de Europese Centrale Bank van specifieke taken betreffende de werking van het Europees Co- mité voor systeemrisico’s. Op EU-niveau is het ESRB verantwoordelijk voor het macroprudentieel toezicht. Het heeft ten doel de systeemrisico's voor de financiële stabiliteit ten gevolge van macro-economische ontwikkelingen te voorkomen en te beperken.  In de oprichtings- verordeningen worden aan het ESRB verschillende taken toevertrouwd en worden daartoe instrumen- ten vastgesteld, waaronder: het vergaren en ana- lyseren van relevante informatie; het signaleren en prioriteren van systeemrisico's; het uitbrengen van waarschuwingen en aanbevelingen en het volgen van de follow-up daarvan; het voorleggen van een beoordeling aan de Raad als het ESRB vaststelt dat een noodsituatie zou kunnen ontstaan; het samen- werken met andere partijen in het ESFS; het coördi- neren van zijn optreden met internationale financi- ele organisaties, zoals het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Raad voor financiële stabiliteit (FSB); en het uitvoeren van in andere EU-wetgeving bepaalde taken. Het ESRB bestaat uit een algemene raad, een stuur- comité, twee adviescomités (het wetenschappelijk adviescomité en het technisch adviescomité) en een secretariaat. De ECB verstrekt het ESRB analytische, statistische, administratieve en logistieke ondersteuning. De president van de ECB is tevens voorzitter van het ESRB. In 2014 heeft de Commissie een verslag gepu- bliceerd betreffende de taken en de organisatie van het ESRB. 356 C. Samenwerking op verschillende niveaus De verschillende entiteiten binnen het ESFS werken ook op internationaal niveau samen met verschillen- de instellingen. De ontwikkeling van het systeem voor financieel toezicht Uit de financiële crisis is gebleken dat de coördina- tie van het financieel toezicht via het ESFS alleen niet voldoende was om de versnippering van de Europese financiële markt te voorkomen. De EU heeft daarom de bankenunie opgericht. Een van de belangrijkste pijlers van de bankenunie, het GTM, vormt een zeer belangrijk onderdeel van het toe- zichtskader. Het doel van het GTM is te zorgen voor een consistent, coherent toezicht op kredietinstel- lingen om reguleringsarbitrage en versnippering van de markt voor financiële diensten in de Unie te voorkomen. Het GTM bestaat uit alle tot de eu- rozone behorende lidstaten en de niet tot de euro- zone behorende lidstaten die besluiten zich aan te sluiten. Het GTM is samengesteld uit de ECB en de nationale bevoegde autoriteiten, die samenwerken en informatie uitwisselen. De ECB is verantwoorde- lijk voor de effectieve en consistente werking van het mechanisme. Met ingang van november 2014 zijn op grond van de GTM-verordening aan de ECB specifieke taken toegekend. Deze taken omvatten het verlenen van vergunningen aan kredietinstellin- gen, het verzekeren van naleving van prudentiële en andere reguleringseisen en het uitvoeren van pru- dentiële evaluaties.  De ECB is verantwoordelijk voor het rechtstreekse toezicht op „significante” banken, terwijl de nationale autoriteiten toezicht houden om andere „minder significante” instellingen. Naast deze microprudentiële taken beschikt de ECB ook over macroprudentiële taken en hulpmiddelen, bijvoor- beeld met betrekking tot kapitaalbuffers. Hiertoe is de governancestructuur van de ECB aangepast mid- dels de oprichting van een raad van toezicht. Met het oog op consistent toezicht werkt de ECB nauw samen met de andere autoriteiten waaruit het ESFS bestaat, met name de EBA. Rol van het Europees Parlement Het Europees Parlement heeft als medewetgever een belangrijke rol gespeeld in de oprichtingswet- geving van het ESFS en speelt ook een voorname rol in de onderhandelingen over de wetgeving voor de verschillende pijlers van de bankenunie. Het vervult een rol ten aanzien van gedelegeerde handelingen (met inbegrip van technische reguleringsnormen) en uitvoeringshandelingen (met inbegrip van tech- nische uitvoeringsnormen) die door de Commissie worden vastgesteld. Het heeft het recht om uitge- breid geïnformeerd te worden en bijvoorbeeld het jaarlijkse werkprogramma, het meerjarige werkpro- gramma en de jaarverslagen van de ETA's te ont- vangen. Het Parlement moet de benoeming van de voorzitters van de ETA's en de uitvoerend direc- teuren bevestigen. Het Parlement kan de ETA's bo- vendien om advies verzoeken. Het Parlement stemt ook elk jaar over de verlening van kwijting voor de begroting van de ETA's. Het Parlement en de ECB hebben bovendien een interinstitutioneel akkoord [1] gesloten om te zorgen voor verantwoording voor en toezicht op de in het kader van het GTM aan de ECB toegewezen taken. Daarnaast presenteert de voorzitter van de raad van toezicht het jaarverslag van de ECB betreffende toezichtsactiviteiten aan het Parlement, geeft hij een toelichting over de uit- voering door de ECB van haar toezichtstaken en be- antwoordt hij vragen van leden van de Commissie economische en monetaire zaken (ECON). J Dražen Rakić / Denitza Dessimirova 05/2019 [1] 2013/694/EU. 357 2ECONOMIE, WETENSCHAP EN LEVENSKWALITEITCOHESIE, GROEI EN BANEN Het structuurbeleid heeft tot doel de economische, sociale en territoriale cohesie in de EU te stimuleren door werkgelegenheid, mededingingsvermogen, onderzoek, innovatie en duurzame ontwikkeling aan te moedigen en door de levenskwaliteit van EU-burgers te verbeteren. Cohesie, landbouw, visserij en vervoer: allemaal gebieden waarop de Unie recht van spreken heeft. De bestrijding van ongelijke ontwikkelingsniveaus van haar regio's behoort tot de belangrijkste doelstellingen van de EU.  Het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft tot doel te zorgen voor een billijke levensstandaard voor landbouwers en te verzekeren dat producten tegen redelijke prijzen beschikbaar zijn voor de consument, waarbij duurzame werkwijzen ondersteund worden. Het gemeenschappelijk visserijbeleid beoogt aan de hand van financiële en marktmaatregelen duurzame visserij en aquacultuur te verzekeren, en een inkomen en stabiele baan voor alle producenten te waarborgen. Naast de openstelling van de vervoersmarkten en de invoering van het trans-Europees vervoersnetwerk behoort duurzame mobiliteit tot de huidige grote uitdagingen. Toerisme, cultuur, onderwijs en sport zijn ook gebieden waarop de Unie een actieve rol speelt. 3 3. 1. Regionaal beleid en cohesiebeleid — 361 3. 1. 1. Economische, sociale en territoriale cohesie — 362 Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) — 364 3. 1. 2. 3. 1. 3. Cohesiefonds — 366 3. 1. 4. Het Solidariteitsfonds — 368 3. 1. 5. Europese territoriale samenwerking — 371 3. 1. 6. Gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek — 374 3. 1. 7. De ultraperifere gebieden — 376 3. 1. 8. Regionale steunmaatregelen — 379 3. 1. 9. PEACE-programma voor Noord-Ierland — 383 3. 1. 10. Europese groeperingen voor territoriale samenwerking (EGTS) — 386 3. 2. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) — 388 3. 2. 1. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en het Verdrag — 389 3. 2. 2. De financiering van het GLB — 393 3. 2. 3. De instrumenten van het GLB en de hervormingen ervan — 396 3. 2. 4. De eerste pijler van het GLB: I — Gemeenschappelijke marktordening (GMO) voor landbouwproducten — 400 3. 2. 5. De eerste pijler van het gemeen- schappelijk landbouwbeleid (GLB): II — Rechtstreekse betalingen aan landbouwers — 404 3. 2. 6. De tweede pijler van het GLB: het beleid inzake plattelandsontwikkeling — 408 3. 2. 7. De landbouwovereenkomst van de WTO — 411 3. 2. 8. De Doharonde en de landbouw — 414 3. 2. 9. Naar een gemeenschappelijk landbouw- beleid voor de periode na 2020 — 418 3. 2. 10. Het gemeenschappelijk land- bouwbeleid in cijfers — 422 3. 2. 11. De Europese Unie en bossen — 428 3. 3. Gemeenschappelijk visserijbeleid — 432 3. 3. 1. Het gemeenschappelijk visserijbeleid: ontstaan en ontwikkeling — 433 Instandhouding van visbestanden — 437 3. 3. 2. 3. 3. 3. Visserijcontrole en rechtshandhaving — 441 3. 3. 4. Structurele steun aan de visserij — 445 3. 3. 5. Producentenorganisaties en de 3. 3. 6.  gemeenschappelijke marktordening voor visserijproducten — 449 Internationale betrekkingen op visserijgebied — 452 3. 3. 7. De Europese aquacultuur — 456 3. 3. 8. Het geïntegreerd maritiem beleid — 459 3. 3. 9. De Europese visserij in cijfers — 464 3. 4. Beleid op het gebied van vervoer en toerisme — 468 3. 4. 1. Gemeenschappelijk vervoersbeleid: 3. 4. 2. algemeen — 469 Internationaal wegvervoer en cabotagevervoer — 473 3. 4. 3. Wegvervoer: harmonisatie van de wetgeving — 476 3. 4. 4. Wegvervoer: voorschriften inzake verkeer en veiligheid — 480 3. 4. 5. Spoorwegvervoer — 484 3. 4. 6. Luchtvervoer: marktregels — 488 3. 4. 7. Luchtvervoer: Beveiliging van de burgerluchtvaart — 492 3. 4. 8. Luchtvervoer: gemeenschappelijk Europees luchtruim — 495 3. 4. 9. Luchtvervoer: veiligheid — 498 3. 4. 10. Vervoer over zee: strategische aanpak — 502 3. 4. 11. Zeevervoer: verkeers- en veiligheidsvoorschriften — 506 3. 4. 12. Toerisme — 510 3. 5. De trans-Europese netwerken op het gebied van vervoer, energie en telecommunicatie — 514 3. 5. 1. Trans-Europese netwerken – richtsnoeren — 515 3. 5. 2. Financiering van de trans-Europese netwerken — 519 3. 6. Cultuur, onderwijs en sport — 523 3. 6. 1. Cultuur — 524 3. 6. 2. Audiovisueel en mediabeleid — 528 3. 6. 3. Onderwijs en beroepsopleiding — 532 3. 6. 4. Hoger onderwijs — 536 3. 6. 5. 3. 6. 6. Taalbeleid — 543 3. 6. 7. Sport — 546 3. 6. 8. Communicatiebeleid — 550 Jeugd — 540 COHESIE, GROEI EN BANEN33. 1. REGIONAAL BELEID EN COHESIEBELEID COHESIE, GROEI EN BANEN 3. 1. 1. Economische, sociale en territoriale cohesie Omdat de Europese Unie een harmonieuze ontwikkeling over de hele linie wil bevorderen, versterkt zij haar economische, sociale en territoriale samenhang. De EU richt zich met name op het verminderen van de ongelijkheden tussen de ontwikkelingsniveaus van de verschillende regio's. Bij de betrokken regio's wordt bijzondere aandacht besteed aan plattelandsgebieden, gebieden die een industriële overgang doormaken en regio's die te kampen hebben met ernstige en permanente natuurlijke of demografische nadelen, zoals de meest noordelijke regio's met hun zeer geringe bevolkingsdichtheid, alsmede eilanden, grens- en berggebieden. Rechtsgrond De artikelen 174 tot en met 178 van het Verdrag be- treffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Achtergrond Het cohesiebeleid is het belangrijkste investerings- beleid van de Europese Unie.  Het levert voordelen op voor alle regio's en steden in de EU, en steunt economische groei, nieuwe banen, het concurren- tievermogen van ondernemingen, duurzame ont- wikkeling en milieubescherming. Vanaf het allereerste begin is er binnen de Europe- se Gemeenschap (nu de Europese Unie) sprake ge- weest van grote territoriale en demografische on- gelijkheden, die een belemmering kunnen vormen voor de integratie en ontwikkeling in Europa. Bij het Verdrag van Rome (1957) werden er solidariteitsme- chanismen ingesteld in de vorm van twee fondsen: het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL, afdeling Oriëntatie). In 1975 werd met de oprichting van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) het regionale aspect geïntro- duceerd. Ook werd in 1994 het Cohesiefonds opge- richt. Met de Europese Akte van 1986 kwam de econo- mische en sociale samenhang onder de bevoegd- heden van de Europese Gemeenschap te vallen. In 2008 werd er met het Verdrag van Lissabon een der- de dimensie van samenhang binnen de EU geïntro- duceerd: territoriale samenhang. Deze drie aspecten van samenhang krijgen steun via het cohesiebeleid en de structuurfondsen. Doelstellingen De versterking van haar economische, sociale en territoriale samenhang is een van de belangrijkste doelstellingen van de EU. Een aanzienlijk deel van haar activiteiten en begroting is gericht op het ver- minderen van de ongelijkheden tussen de regio's, waarbij het met name gaat om plattelandsgebieden, gebieden die een industriële omschakeling doorma- ken en regio's die te kampen hebben met ernstige en permanente natuurlijke of demografische nade- len. De EU steunt de verwezenlijking van deze doelstel- lingen middels de inzet van de Structuur- en Inves- teringsfondsen (ESF, EFRO, Cohesiefonds, Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (ELF- PO) en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij (EFMZV)) en andere instrumenten, zoals de Europese Investeringsbank. In 2014 verving het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling de afdeling Oriëntatie van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw. In het kader van het cohesiebeleid van de Unie geeft het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling steun voor plattelandsont- wikkeling en verbetering van de infrastructuur voor de landbouw. Het Europees Sociaal Fonds is het belangrijkste in- strument van de Unie ter ondersteuning van maatre- gelen die gericht zijn op voorkoming en bestrijding van werkloosheid, ontwikkeling van menselijk po- tentieel en bevordering van sociale integratie op de arbeidsmarkt.  Het zorgt voor de financiering van ini- tiatieven ter bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, duurzame ontwikkeling en economische en sociale samenhang. Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling is bedoeld om de belangrijkste regionale onevenwich- tigheden binnen de EU terug te dringen. Het geeft steun aan regio's die in ontwikkeling achterlopen, en voor omschakeling in industriegebieden met terug- lopende economische bedrijvigheid. Het Cohesiefonds verstrekt financiële bijdragen aan projecten die verband houden met het milieu en aan trans-Europese netwerken op het gebied van de vervoersinfrastructuur. Alleen lidstaten waarvan het bruto nationaal inkomen per inwoner onder de 90 % van het EU-gemiddelde ligt, kunnen aanspraak maken op een bijdrage uit het fonds. Om een efficiënt gebruik van de structuurfondsen te garanderen dienen de volgende principes in acht te worden genomen: 362 • concentratie van de middelen per doelstelling en per regio; • partnerschap tussen Commissie, lidstaat en regi- onale overheid bij planning, tenuitvoerlegging en toezicht op de besteding; • programmering van de steun; • additionaliteit van nationale en EU-bijdragen. De toewijzing van financiële middelen van de Unie voor het cohesiebeleid heeft twee hoofddoelstellin- gen: • • investeren in groei en banen, om de arbeids- markt en de regionale economieën te verster- ken; Europese territoriale samenwerking om de sa- menhang van de EU te bevorderen door mid- del van samenwerking op grensoverschrijdend, transnationaal en interregionaal niveau. Sinds 1988 is er sprake van een enorme verruiming van de begroting voor het cohesiebeleid van de Unie, dat naast het gemeenschappelijk landbouw- beleid kwantitatief een van de belangrijkste beleid- sterreinen van de Unie is geworden. In de program- meringsperiode 2014-2020 trekt de EU meer dan 350 miljard EUR uit voor haar cohesiebeleid, d. w. z. 32,5 % van de totale EU-begroting. Deze middelen zullen worden besteed aan uiteenlopende activi- teiten zoals de aanleg van wegen, milieubescher- ming, investeringen in innovatieve ondernemingen, schepping van werkgelegenheid en beroepsoplei- ding. Bijna 200 miljard EUR gaat naar het EFRO (in- clusief 10,2 miljard EUR voor Europese territoriale samenwerking en 1,5 miljard EUR in de vorm van een speciale toewijzing voor ultraperifere en dun- bevolkte regio's). Meer dan 83 miljard EUR gaat naar het ESF en 63 miljard EUR naar het Cohesiefonds. Voorstel voor het cohesiebeleid in de jaren na 2020 De Commissie heeft in mei 2018 voorstellen gepre- senteerd voor het cohesiebeleid van de EU in de ja- ren na 2020.  Een van de hoofddoelen van deze her- vorming is het vereenvoudigen van de procedures en het vergroten van de doeltreffendheid van de in- vesteringen in de EU. De elf thematische doelstellin- gen van het cohesiebeleid in de periode 2014-2020 zijn vervangen door vijf beleidsdoelstellingen voor EFRO, ESF+, het Cohesiefonds en het EFMZV: • een slimmer Europa – innovatieve en slimme economische transformatie; • • • • een groener, koolstofarm Europa; een meer verbonden Europa – mobiliteit en regi- onale ICT-connectiviteit; een socialer Europa door de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten; een Europa dat dichter bij de burger staat – duurzame en geïntegreerde ontwikkeling van stads-, plattelands- en kustgebieden door lokale initiatieven te bevorderen. Het voorgestelde budget voor het toekomstige co- hesiebeleid is 330,6 miljard EUR. Ongeveer 200,6 mil- jard EUR gaat naar het EFRO (inclusief 8,4 mil- jard EUR voor Europese territoriale samenwerking en 1,5 miljard EUR als een speciale toewijzing voor ultraperifere regio's). Meer dan 41 miljard EUR gaat naar het Cohesiefonds (waarvan 10 miljard EUR naar de Connecting Europe Facility) en 88,6 miljard EUR naar het ESF+. Deze voorgestelde verordeningen vallen onder de gewone wetgevingsprocedure, waarbij het Parle- ment op voet van gelijkheid staat met de Raad. Dit betekent dat deze twee instellingen voor het eind van 2020 overeenstemming moeten bereiken over de regels voor het toekomstige cohesiebeleid. In april 2019 rondde het Europees Parlement zijn eerste lezing van de voorstellen van de Commissie af. De rol van het Europees Parlement Het Parlement draagt zeer actief bij tot het verster- ken van de economische, sociale en territoriale sa- menhang. De wetgeving met betrekking tot het cohesiebeleid en de structuurfondsen komt volgens de gewone wetgevingsprocedure tot stand, waarbij het Parlement evenveel zeggenschap heeft als de Raad. Het Parlement is actief betrokken geweest bij de onderhandelingen over de hervorming van het cohesiebeleid voor de periode 2014-2020. Bij deze hervorming worden de prioriteiten en instrumenten vastgesteld voor het toekomstig optreden van de EU ter versterking van de economische, sociale en territoriale samenhang. Het Parlement heeft zich vol overtuiging geschaard achter de voorstellen voor een breed opgezet en doelmatig cohesiebeleid, waarvoor ook voldoende financiële middelen be- schikbaar moeten worden gesteld. J Jacques Lecarte / Marek Kołodziejski 04/2019 363 3COHESIE, GROEI EN BANENCOHESIE, GROEI EN BANEN 3. 1. 2.  Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) Het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) is een van de voornaamste instrumenten van het cohesiebeleid van de EU. Het heeft tot doel de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van Europese regio's te verminderen en de onderontwikkeling van de minst begunstigde regio's te reduceren. Bijzondere aandacht wordt besteed aan regio's die kampen met ernstige en aanhoudende nadelen in verband met de natuurlijke gesteldheid en bevolkingsopbouw, zoals de meest noordelijke regio's met een zeer lage bevolkingsdichtheid, en eilanden, grensoverschrijdende en bergachtige regio's. Rechtsgrond Artikelen 174 tot en met 178 van het Verdrag betref- fende de werking van de Europese Unie (VWEU). Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 hou- dende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Euro- pees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en vis- serij en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot in- trekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad. Verordening (EU) nr. 1301/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 be- treffende het Europees Fonds voor Regionale Ont- wikkeling en specifieke bepalingen met betrekking tot de doelstelling "Investeren in groei en werkge- legenheid", en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1080/2006. Doelstellingen Krachtens artikel 176 VWEU is het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) bedoeld om een bijdrage te leveren aan het ongedaan maken van de belangrijkste regionale onevenwichtigheden in de EU. Het bereikt deze doelstelling door middel van steun voor: • de ontwikkeling en de structurele aanpassing van de regio's met een ontwikkelingsachter- stand; • de transformatie van noodlijdende industriële regio's. Het EFRO heeft twee hoofddoelstellingen voor de periode 2014-2020, namelijk: • • investeren in groei en banen, om de arbeids- markt en de regionale economieën te verster- ken; het tot stand brengen van Europese territoriale samenwerking, met het oog op het versterken van grensoverschrijdende, transnationale en in- terregionale samenwerking binnen de EU.  Middelen die zijn uitgetrokken voor de eerste doel- stelling worden toegewezen aan drie verschillende categorieën regio's: • de meest ontwikkelde regio's, met een bbp per inwoner van meer dan 90 % van het gemiddelde van de EU; • de overgangsregio's, met een bbp per inwoner tussen 75 % en 90 % van het gemiddelde van de EU; • de minst ontwikkelde regio's, met een bbp per inwoner van minder dan 75 % van het gemid- delde van de EU. Uit het Europees Fonds voor regionale ontwikke- ling wordt ook duurzame stedelijke ontwikkeling gesteund. Ten minste 5 % van de EFRO-toewijzing voor elke lidstaat moet worden bestemd voor ge- integreerde maatregelen voor duurzame stedelijke ontwikkeling waarmee economische, ecologische, klimatologische, demografische en sociale uitdagin- gen waar stedelijke gebieden mee kampen, zullen worden aangepakt. De details met betrekking tot de toewijzing en het toekomstige gebruik van EFRO-middelen worden vastgesteld in partnerschapsovereenkomsten, dat wil zeggen door elke lidstaat in samenwerking met de regionale en sociale partners opgestelde strategi- sche documenten. Thematische concentratie Gezien het feit dat het EFRO bijdraagt aan de verwe- zenlijking van de Europa 2020-strategie voor slim- me, duurzame en inclusieve groei, moet het accent op de in deze strategie gedefinieerde prioriteiten worden gelegd. De belangrijkste prioriteiten zijn: a. onderzoek en innovatie; informatie- en communicatietechnologieën b. (ICT); c. kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's); d. de bevordering van een koolstofarme econo- mie. 364 De mate van concentratie op deze prioriteiten is afhankelijk van de categorie regio's die steun ont- vangt. Meer ontwikkelde regio's moeten ten minste 80 % van hun EFRO-middelen toewijzen aan ten minste twee van deze prioriteiten, en ten minste 20 % aan de koolstofarme economie. De overgangs- regio's moeten ten minste 60 % van hun EFRO-mid- delen toewijzen aan ten minste twee van deze pri- oriteiten, en ten minste 15 % aan de koolstofarme economie. De minst ontwikkelde regio's moeten ten minste 50 % van hun EFRO-middelen toewijzen aan ten minste twee van deze prioriteiten, en ten minste 12 % aan de koolstofarme economie. Begroting en financiële voorschriften In de programmaperiode 2014-2020 geeft de EU meer dan 350 miljard EUR uit voor cohesiebeleid. Dat komt neer op 32,5 % van de totale EU-begroting. Ongeveer 199 miljard EUR is aan het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling toegewezen. Dit omvat 10,2 miljard EUR voor Europese territoriale samen- werking en 1,5 miljard EUR aan speciale toewijzin- gen voor ultraperifere en dunbevolkte regio's.  Het niveau van medefinanciering dat vereist is voor projecten die worden gefinancierd uit het EFRO wordt aangepast aan de ontwikkeling van de des- betreffende regio. In de minst ontwikkelde regio's (en ultraperifere regio's) kan tot 85 % van de kosten van een project uit het EFRO worden gefinancierd. In de overgangsregio's kan tot 60 % van de kosten van een project uit het EFRO worden gefinancierd, en in de meest ontwikkelde regio's tot 50 %. Voorstel voor het cohesiebeleid in de jaren na 2020 De Europese Commissie heeft in mei 2018 voorstel- len gepresenteerd voor verordeningen voor het co- hesiebeleid van de EU in de jaren na 2020. Het gaat onder meer om: • • een verordening voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds, alsmede een verordening houdende specifieke bepalin- gen voor de doelstelling Europese territoriale samenwerking (Interreg). In deze voorstellen worden de huidige twee doel- stellingen van het EFRO gehandhaafd: "investeren in groei en banen" en "Europese territoriale samen- werking". Ook de thematische concentratie wordt gehand- haafd, met de volgende twee topprioriteiten: steun voor innovatie, de digitale economie en kmo's via een slimme specialisatiestrategie (PO1); en een groe- nere, koolstofarme en circulaire economie (PO2). De Commissie heeft een lijst opgesteld van activiteiten die niet met EFRO-middelen worden ondersteund, waaronder rechtstreekse steun aan grote onderne- mingen, luchthaveninfrastructuur (behalve in de ultraperifere gebieden) en sommige afvalbeheers- activiteiten (bijv. stortplaatsen). Volgens de voorstellen van de Commissie zal in de programmaperiode 2021-2027 ongeveer 200,6 mil- jard EUR aan het EFRO worden toegewezen (inclusief 8,4 miljard EUR voor Europese territoriale samenwer- king en 1,5 miljard EUR voor speciale toewijzingen voor de ultraperifere regio's). Voor de vaststelling van deze verordeningen zal de gewone wetgevingsprocedure worden gebruikt, in het kader waarvan het Europees Parlement op voet van gelijkheid opereert met de Raad. Dit betekent dat deze twee instellingen voor het eind van 2020 overeenstemming moeten bereiken over de regels voor het EFRO in de toekomst. Het Europees Parlement heeft in maart 2019 zijn standpunt in eerste lezing over de voorstellen van de Commissie vastgesteld. Rol van het Europees Parlement Het Europees Parlement en de Raad opereren bij de voorbereiding van nieuwe wetgeving betreffende de Structuur- en Investeringsfondsen op voet van gelijkheid. De EFRO-verordening voor de periode 2014-2020 is vastgesteld volgens de gewone wetge- vingsprocedure, waarin het Parlement beschikt over volledige rechten om wijzigingen voor te stellen.  Tijdens de onderhandelingen over het cohesiebe- leid van de EU voor de periode 2014-2020 heeft het Parlement ervoor kunnen zorgen dat de flexibiliteit bij de toepassing van de regels met betrekking tot thematische concentratie en investeringsprioritei- ten werd vergroot. Bovendien heeft het de steun uit het EFRO voor steden en geïntegreerd stedelijk beleid versterkt. J Jacques Lecarte / Marek Kołodziejski 04/2019 365 3COHESIE, GROEI EN BANENCOHESIE, GROEI EN BANEN 3. 1. 3. Cohesiefonds Het Cohesiefonds is opgericht in 1994 en draagt financieel bij aan projecten op het gebied van milieu en trans-Europese netwerken in de lidstaten met een bruto nationaal inkomen per hoofd van de bevolking van minder dan 90 % van het EU-gemiddelde. Rechtsgrond Artikel 177 (met name de tweede alinea) van het Ver- drag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). ringsperiode 2014-2020 richt het Cohesiefonds zich op 15 lidstaten: Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Tsjechië, Estland, Griekenland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije en Slo- venië. Doelstellingen Het Cohesiefonds is opgericht met het oog op de versterking van de economische, sociale en territo- riale cohesie van de Europese Unie, ter bevordering van duurzame ontwikkeling. Voor de programme- ringsperiode 2014-2020 wordt vanuit het Cohesie- fonds steun verleend aan: • • • investeringen in het milieu, met inbegrip van ge- bieden die verband houden met duurzame ont- wikkeling en energie waaraan milieuvoordelen zijn verbonden; trans-Europese netwerken in de sfeer van de vervoersinfrastructuur (TEN-T); technische bijstand. In het kader van projecten die bijdragen aan de mi- lieubeschermingsdoelstellingen van de EU kan ook bijstand uit het Cohesiefonds worden verleend op gebieden die verband houden met duurzame ont- wikkeling, zoals energie-efficiëntie en hernieuwbare energie en – op het gebied van vervoer buiten de trans-Europese netwerken – spoorvervoer, vervoer via de binnenwateren en over zee, intermodale ver- voerssystemen en de interoperabiliteit van die syste- men, sturing van het verkeer over de weg, over zee en door de lucht, schoon stadsvervoer en openbaar vervoer. Vanaf 2014 wordt met het Cohesiefonds steun verleend – met 11,3 miljard EUR – aan vervoersin- frastructuurprojecten met Europese toegevoegde waarde in het kader van de nieuwe Connecting Eu- rope Facility (CEF) [1]. In aanmerking komende landen De middelen uit het Cohesiefonds zijn bestemd voor de lidstaten met een bruto nationaal inkomen (bni) per hoofd van de bevolking van minder dan 90 % van het EU-gemiddelde. Gedurende de programme- [1] Verordening (EU) nr.  1316/2013 van het Europees Parle- ment en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindin- gen, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 913/2010 en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 680/2007 en (EG) nr. 67/2010. 366 Begroting en financiële voorschriften Voor de programmeringsperiode 2014-2020 wijst de EU circa 63,4 miljard EUR aan het Cohesiefonds toe (dit omvat geen overdrachten aan de Connecting Europe Facility) en de financiering van het project door het Cohesiefonds kan 85 % van de kosten er- van bedragen. De toewijzingen uit het Cohesiefonds voor 2014-2020 per lidstaat zijn als volgt: Lidstaat Begroting (in miljoen EUR) Bulgarije Tsjechië Estland Griekenland Kroatië Cyprus Letland Litouwen Hongarije Malta Polen Portugal Roemenië Slovenië Slowakije Totaal 2 278,3 6 258,9 1 073,3 3 240,5 2 559,5 288,9[1] 1 349,4 2 048,9 6 025,4 217,7 23 207,9 2 861,7 6 934,9 895,3 4 168,2 63 390 [1] Met inbegrip van het aan Cyprus toegewezen extra bedrag van 19,4 miljoen EUR naar aanleiding van de herziening van de lijst van lidstaten die in aanmerking komen voor steun uit het Cohesiefonds voor 2017-2020. Bron: ESIF-opendataportaal (Europese Commissie), april 2017 Voorstel voor het cohesiebeleid in de jaren na 2020 De Commissie heeft in mei 2018 haar voorstellen gepubliceerd voor de regulering van het cohesiebe- leid van de EU in de jaren na 2020. Deze voorstellen omvatten een verordening voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesie- fonds. Het Cohesiefonds zal steun blijven verlenen aan projecten in het kader van de doelstelling "In- vesteren in groei en banen". Dit voorstel handhaaft de thematische concentratie. Het Cohesiefonds zal twee specifieke doelstellingen ondersteunen: een groenere, koolstofarme en circu- laire economie (beleidsdoelstelling (BD) 2); en een meer verbonden Europa (BD 3). De Commissie heeft een lijst opgesteld van activiteiten die niet door het EFRO en het Cohesiefonds worden ondersteund, waaronder rechtstreekse steun aan grote onderne- mingen, luchthaveninfrastructuur (behalve in de ultraperifere gebieden) en sommige afvalbeheers- activiteiten (bijv. stortplaatsen). Voor de programmeringsperiode 2021-2027 be- draagt de voorgestelde toewijzing voor het Cohe- siefonds 41,3 miljard EUR, waarvan 10 miljard EUR voor de financieringsfaciliteit voor Europese verbin- dingen. Uit het Cohesiefonds zullen in de periode na 2020 projecten worden gefinancierd in dezelfde 15 lidstaten als in de programmeringsperiode 2014- 2020.  Voor het voorstel van de Commissie wordt de ge- wone wetgevingsprocedure gevolgd, in het kader waarvan het Parlement op voet van gelijkheid ope- reert met de Raad. Dit betekent dat beide instellin- gen voor het eind van 2020 overeenstemming moe- ten bereiken over de toekomstige regels voor het Cohesiefonds. In maart 2019 rondde het Parlement zijn eerste lezing af. Rol van het Europees Parlement De Cohesiefondsverordening voor de periode 2014- 2020 is vastgesteld volgens de gewone wetgevings- procedure, en het Parlement beschikte over volledi- ge rechten om wijzigingen voor te stellen. Daardoor kon het Parlement de voorgestelde regels flexibeler maken en beter afstemmen op de behoeften van de lidstaten, en is het erin geslaagd het toepassingsge- bied van de investeringen uit het Cohesiefonds te vergroten, door de opneming van investeringen in energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare energie, met name in de woonsector. Het Parlement heeft zijn steun verleend aan het idee om gemeenschappelijke indicatoren voor het Cohe- siefonds in te voeren, wat de beoordeling van het gebruik ervan vergemakkelijkt. Het Parlement heeft er met succes op aangedrongen dat, in tegenstelling tot het Commissievoorstel, in de verordening de mo- gelijkheid wordt opgenomen om de lijst van deze indicatoren te wijzigen, door middel van gedele- geerde handelingen, wanneer aanpassingen nodig worden geacht om een doeltreffende beoordeling van het uitvoeringsproces te waarborgen. Na de tussentijdse herziening van het meerjarig fi- nancieel kader 2014-2020, dat vergezeld ging van een pakket wetgevingsvoorstellen, zijn er geen be- langrijke wijzigingen aangebracht in het Cohesie- fonds. J Filipa Azevedo / Marek Kołodziejski 04/2019 367 3COHESIE, GROEI EN BANENCOHESIE, GROEI EN BANEN 3. 1. 4. Het Solidariteitsfonds De Europese Unie kan met het Solidariteitsfonds van de Europese Unie financiële steun verlenen aan een lidstaat, een kandidaat-lidstaat of een regio waar zich een grote natuurramp heeft voorgedaan. Rechtsgrondslag Artikel 175, derde alinea, en artikel 212, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad van 11 november 2002 tot oprichting van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie en Verorde- ning (EU) nr. 661/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 tot wijziging van Veror- dening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad tot oprich- ting van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie.  Doelstellingen Het Solidariteitsfonds van de Europese Unie (SFEU) stelt de Unie in staat om op solidaire en doeltref- fende wijze een lidstaat of kandidaat-lidstaat te ondersteunen bij zijn inspanningen om het hoofd te bieden aan schade die bij een grote natuurramp is ontstaan. Middels het SFEU, dat niet uit de EU-be- groting van de EU wordt gefinancierd, kan jaarlijks tot 500 miljoen EUR (in prijzen van 2011) worden vrijgemaakt om de overheidsuitgaven van de betref- fende lidstaten voor noodacties aan te vullen. Begroting en resultaten Het Solidariteitsfonds van de Europese Unie is op- gericht bij Verordening 2012/2002 van 11 november 2002 naar aanleiding van de zware overstromingen die Midden-Europa troffen tijdens de zomer van 2002. Sindsdien is uit het fonds voor 80 rampen, (waaronder overstromingen, bosbranden, aardbe- vingen, stormen en droogte) in 24 lidstaten steun toegekend voor een totaal bedrag van meer dan 5 miljard EUR. A. Werkingssfeer en subsidiabiliteit Het Solidariteitsfonds van de Europese Unie treedt voornamelijk op bij een grote natuurramp die ernsti- ge gevolgen heeft voor de levensomstandigheden, de natuurlijke omgeving of de economie van een of meer regio's in een lidstaat of een kandidaat-lidstaat. Onder een „grote natuurramp” wordt verstaan een natuurramp die in een lidstaat of kandidaat-lidstaat, tot directe schade leidt van meer dan 3 miljard EUR in prijzen van 2011 of meer dan 0,6% van het bruto nationaal inkomen van de begunstigde staat. „Re- gionale natuurramp” is ook omschreven en wel als een natuurramp die in een regio op NUTS-niveau 2 tot directe schade leidt van meer dan 1,5% van het bruto binnenlands product (bbp) van die regio. In het geval van ultraperifere gebieden, in de zin van artikel 349 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, is de laatstgenoemde drem- pel gesteld op 1% van het bbp van die regio. 1. Maatregelen De steun uit het SFEU wordt verleend in de vorm van een financiële bijdrage, die een aanvulling vormt op de overheidsinspanningen van de begunstigde lidstaat, en is bedoeld om schade te herstellen die in beginsel onverzekerbaar is.  De volgende urgente maatregelen komen hiervoor in aanmerking: • • onmiddellijk herstel van infrastructuur en uit- rustingen op het gebied van energie, drinkwa- tervoorziening, afvalwaterverwijdering, tele- communicatie, vervoer, gezondheidszorg en onderwijs; tijdelijke huisvesting en inzet van hulpdiensten, gericht op de behoeften van de getroffen bevol- king; • directe consolidering van infrastructurele pre- ventievoorzieningen en de bescherming van het culturele erfgoed; • reiniging van de geteisterde gebieden, inclusief natuurgebieden. 2. Indiening van aanvragen Uiterlijk twaalf weken nadat de eerste schade van de ramp kan worden vastgesteld, dient de getroffen staat een verzoek in bij de Commissie voor steun uit het SFEU. Daartoe moet de staat de totale schade ramen die door de ramp is teweeggebracht en de gevolgen daarvan voor de betrokken bevolking en de economie en het milieu, de kosten van de beno- digde maatregelen, en informatie verstrekken over eventuele andere financieringsbronnen en de uit- voering van Uniewetgeving inzake rampenpreven- tie en -beheersing in verband met de aard van de natuurramp. 3. Uitvoering De toewijzingsprocedure voor een subsidie, die door een begrotingsprocedure wordt gevolgd, kan meerdere maanden in beslag nemen. Zodra de kre- dieten zijn toegekend, sluit de Commissie een over- eenkomst met het begunstigde land en wordt de subsidie uitbetaald. De hervorming in 2014 heeft het mogelijk gemaakt voor lidstaten om de betaling van voorschotten aan te vragen. Het is de Commissie die besluit, indien er voldoende middelen zijn, tot toekenning van het voorschot. Het voorschot mag niet meer bedragen 368 dan 10% van de verwachte financiële bijdrage uit het SFEU en bedraagt maximaal 30 miljoen EUR. De begunstigde staat is verantwoordelijk voor de uitvoering van de financiële bijdrage en voor de fi- nanciële controle daarvan (de Commissie kan ech- ter controles ter plaatse uitvoeren van de door het SFEU gefinancierde acties). Urgente maatregelen die vanaf de eerste dag van de ramp worden genomen, kunnen met terugwerkende kracht worden gefinan- cierd. Dubbele financiering van maatregelen is niet mo- gelijk en de begunstigde staat draagt er zorg voor dat door het SFEU gefinancierde kosten niet worden vergoed via andere financiële instrumenten van de Unie (in het bijzonder die in het kader van het cohe- sie-, landbouw- of visserijbeleid). 4. Gebruik van de financiële bijdrage De financiële bijdrage moet binnen een termijn van achttien maanden na de toekenningsdatum worden gebruikt. De begunstigde staat dient het gedeelte dat niet is uitgegeven, terug te betalen.  Zes maan- den na afloop van de termijn van achttien maanden dient het land een verslag over de uitvoering in bij de Commissie. Dit document vermeldt welke uitga- ven zijn gedaan die voor het Solidariteitsfonds van de Europese Unie in aanmerking kwamen, alsmede iedere andere bron waaruit financiering is ontvan- gen, met inbegrip van de verzekeringsuitkeringen en de van derden ontvangen schadevergoedingen. 5. Jaarverslag en controle door de Rekenkamer De Europese Commissie stelt een jaarverslag op over de activiteiten van het SFEU. Uit het meest recente jaarverslag van 2016 blijkt dat in de loop van dat jaar zes aanvragen zijn ingediend: Griekenland (aardbe- ving van Lefkada); Verenigd Koninkrijk (overstromin- gen); Duitsland (overstromingen in Niederbayern); Cyprus (droogte en branden); Portugal (branden op Madeira); en Italië (aardbevingen). Alle genoemde aanvragen kregen het groene licht van de Commis- sie: voor de aardbeving in Griekenland en de over- stromingen in Duitsland is het SFEU in 2016 gemo- biliseerd, voor de andere vier aanvragen zijn de be- sluiten begin 2017 genomen. Volgens dit jaarverslag zijn vier eerdere procedures voor de inschakeling van het Solidariteitsfonds in 2016 gesloten. Een speciaal verslag van de Europese Rekenkamer uit 2012 heeft betrekking op de aardbeving in L'Aqui- la, in de Abruzzen (Italië). De zwaarste natuurramp waarvoor het Solidariteitsfonds sinds zijn oprichting is aangesproken, was de aardbeving in de Abruzzen (Italië) in 2009. De verleende steun bedroeg meer dan 500 miljoen EUR. In het verslag werd geconsta- teerd dat, met uitzondering van één bijzonder inge- wikkeld project (CASE), alle gefinancierde projecten voldeden aan de verordening. B. De hervorming van het SFEU in 2014 In 2005 had de Commissie voorgesteld de reikwijd- te van het fonds te vergroten en de drempels voor steunverlening te verlagen, maar een meerderheid van de lidstaten heeft deze voorstellen tegengehou- den. Om de impasse te doorbreken heeft de Com- missie in haar mededeling over de toekomst van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie van 6 ok- tober 2011 voorstellen gedaan om de werking van het fonds te verbeteren, maar dit heeft niet tot een hernieuwde discussie geleid. Op 25 juli 2013 heeft de Commissie een nieuw wetgevingsvoorstel gepre- senteerd waarover vervolgens binnen de gewone wetgevingsprocedure is onderhandeld en dat ge- leid heeft tot de inwerkingtreding van de gewijzig- de Verordening (EU) nr. 661/2014 van 15 mei 2014.  De nieuwe regels betreffende de uitvoering van het SFEU bevatten de volgende elementen: • procedures die sneller tot betaling leiden, de in- voering van voorschotten en een langere termijn voor begunstigde landen om de ter beschikking staande financiële bijdragen te gebruiken (ver- lengd van twaalf tot achttien maanden); • duidelijker omschreven toepassingsgebied en subsidiabiliteitscriteria; • meer nadruk op preventie en beheersing van de gevolgen van natuurrampen. C. Vereenvoudigingsmaatregelen in de omnibusverordening De complexe omnibusverordening (Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van 18 juli 2018, die tege- lijkertijd het herziene Financieel Reglement en wijzi- gingen van meerdere verordeningen bevat) voorziet in vereenvoudigde beschikbaarstelling (ontwerpen van gewijzigde begroting), overschrijvingsprocedu- res en automatische overdracht van vastleggings- kredieten voor het Solidariteitsfonds van de Europe- se Unie. Rol van het Europees Parlement In zijn resolutie van 15 januari 2013 over het Solida- riteitsfonds van de Europese Unie: implementatie en toepassing [1], onderstreepte het Parlement het be- lang van het SFEU als het voornaamste instrument waarmee de Europese Unie kan inspelen op een ernstige ramp. Tegelijkertijd uitte het kritiek op het feit dat het onaanvaardbaar veel tijd kost om steun te verlenen aan een getroffen regio of lidstaat, en drong het erop aan deze duur te verminderen door de betrokken procedures te vereenvoudigen en de uitbetaling van voorschotten mogelijk te maken. Deze zaken zijn meegenomen in het nieuwe wet- gevingsvoorstel van juli 2013. In het voorstel van de Commissie waren ook andere suggesties van het Parlement opgenomen, zoals de meer nauwkeuri- [1] PB L 440 van 30. 12. 2015, blz. 13. 369 3COHESIE, GROEI EN BANENCOHESIE, GROEI EN BANEN ge omschrijving van het begrip rampen, en van de reikwijdte van steun, teneinde de scepsis in veel lid- staten weg te nemen, die zich tegen een hervorming van dit EU-instrument verzetten. den, en de verlenging tot achttien maanden van de periode gedurende welke bijdragen uit het fonds kunnen worden gebruikt (het voorstel van de Com- missie en de Raad was twaalf maanden). Zowel het Parlement als de Raad hebben op basis van het voornoemde voorstel van de Commissie van juli 2013 hun respectieve standpunten ingenomen, op basis waarvan interinstitutionele onderhande- lingen hebben plaatsgevonden in februari 2014. Na drie bijeenkomsten in eerste lezing werd een com- promis bereikt. De nieuwe regeling is in juni 2014 in werking getreden.  Technische ondersteuning komt in principe niet in aanmerking voor steun, maar in het standpunt van het Parlement is een afwijking van deze bepaling voorgesteld die is opgenomen in het compromis: de kosten van technische ondersteuning die recht- streeks verband houden met het voorbereiden en uitvoeren van projecten komen in aanmerking voor financiering. De onderhandelingspositie van het Parlement om- vatte forse steun aan de regeling voor de betaling van voorschotten. Deze nieuwe bepaling werd aanvankelijk geschrapt door de Raad, maar maakt nu deel uit van het gesloten compromis (met de drempel zoals voorzien in het voorstel van de Com- missie, te weten 10% tot een bovengrens van 30 mil- joen EUR). Wat betreft de drempel voor de subsidiabiliteit van regionale rampen, is in de definitieve overeenkomst het percentage van 1,5% van het regionale bbp gehandhaafd, zoals voorzien in het voorstel van de Commissie. Het Parlement is er echter in geslaagd een lagere drempel van 1% van het bbp te waarbor- gen voor de ultraperifere gebieden van de Europese Unie. Andere resultaten behelzen de verlenging van de aan een lidstaat gestelde termijn voor het indie- nen van aanvragen tot twaalf weken (het voorstel van de Commissie en de Raad was tien weken), de invoering van een uiterste termijn van zes weken voor de Commissie om aanvragen te beantwoor- In zijn resolutie van 1 december 2016 over het Soli- dariteitsfonds van de Europese Unie: een beoorde- ling [1], onderstreept het Parlement het belang van de hervorming van 2014, waarmee de impasse in de Raad kon worden doorbroken en waarmee uitein- delijk tegemoet is gekomen aan de herhaalde vraag van het Parlement om het reactievermogen en de doeltreffendheid van de hulpverlening te verbete- ren, teneinde een snelle en transparante reactie te garanderen ten behoeve van de door natuurrampen getroffen mensen. Het Parlement was ingenomen met de nieuwe bepa- lingen die door de Commissie in het bovengenoem- de „omnibusvoorstel” waren voorgesteld en steun- de, in zijn hoedanigheid van medewetgever volgens de gewone wetgevingsprocedure, de wijzigingen die tot vereenvoudiging en vergemakkelijking van de beschikbaarstelling van middelen leiden. J Diána Haase 05/2019 [1] PB L 224 van 27. 6. 2018, blz. 140. 370 3. 1. 5. Europese territoriale samenwerking Europese territoriale samenwerking is een instrument van het cohesiebeleid waarmee wordt beoogd problemen grensoverschrijdend op te lossen en gezamenlijk het potentieel van verschillende gebieden te ontwikkelen.  Het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling ondersteunt de volgende drie soorten samenwerkingsacties: grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking. Rechtsgrond Artikel 178 van het Verdrag betreffende de wer- king van de Europese Unie en Verordening (EU) nr. 1299/2013 van 17 december 2013. Algemene bepalingen Europese territoriale samenwerking (ETS) maakt sinds 1990 deel uit van het cohesiebeleid. Voor de programmeringsperiode 2014-2020 is voor de eer- ste keer in de geschiedenis van het Europees cohe- siebeleid een specifieke verordening aangenomen die betrekking heeft op vanuit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) ondersteunde acties op het gebied van Europese territoriale sa- menwerking. ETS is het cohesiebeleidsinstrument om problemen op te lossen die nationale grenzen overstijgen en een gemeenschappelijke oplossing vereisen, en om het potentieel van verschillende ge- bieden gezamenlijk te ontwikkelen. Voor de begrotingsperiode 2014-2020 is een bedrag van 9,3 miljard EUR aan ETS toegewezen. Deze mid- delen zijn als volgt verdeeld: 1. 74,05 % voor grensoverschrijdende samenwer- king. Deze programma's betrekken regio's en lokale overheden met een gemeenschappelijke land- of zeegrens bij de ontwikkeling van de grensgebieden, de exploitatie van het onbenutte groeipotentieel en de aanpak van gemeenschappelijke problemen. Deze gezamenlijke problemen houden onder meer verband met: slechte toegang tot informatie- en communicatietechnologie (ICT), een slechte ver- voersinfrastructuur, een krimpende lokale industrie, een ongeschikt bedrijfsklimaat, een gebrek aan net- werken tussen de lokale en regionale overheden, lage niveaus van onderzoek, innovatie en ICT-ge- bruik, milieuvervuiling, risicopreventie, een negatie- ve houding ten opzichte van de burgers uit buurlan- den, enzovoort. 2. 20,36 % voor transnationale samenwerking. Deze programma's hebben betrekking op een groter transnationaal grondgebied en beogen de samen- werking te versterken aan de hand van acties die de geïntegreerde territoriale ontwikkeling bevorderen tussen nationale, regionale en lokale entiteiten in grote Europese geografische gebieden. Deze pro- gramma's hebben voorts betrekking op maritieme grensoverschrijdende samenwerking die niet valt onder de programma's voor grensoverschrijdende samenwerking. 3. 5,59 % voor interregionale samenwerking. Deze programma's beogen het cohesiebeleid doeltreffen- der te maken aan de hand van acties die de uitwis- seling van ervaringen tussen de regio's bevorderen wat betreft, onder meer, het ontwerp en de uitvoe- ring van programma's, duurzame stadsontwikke- ling en de analyse van de ontwikkelingstrends op het grondgebied van de Unie. De uitwisseling van ervaringen kan gepaard gaan met de bevordering van wederzijds voordelige samenwerking tussen in- novatieve onderzoeksintensieve clusters en met uit- wisselingen tussen onderzoekers en onderzoeksin- stellingen.  Geografische dekking In beginsel kunnen alle interne en externe land- en zeegrenzen van de EU (waarbij de regio's maximaal 150 km, of in het geval van ultraperifere regio's ook meer dan 150 km, van elkaar verwijderd liggen) wor- den ondersteund via het onderdeel grensoverschrij- dende samenwerking. De Commissie stelt vast wel- ke gebieden onder transnationale samenwerking vallen, rekening houdend met de macroregionale en zeebekkenstrategieën, waarbij de lidstaten aan- grenzende gebieden kunnen toevoegen. Interregio- nale samenwerking heeft betrekking op het gehele grondgebied van de Europese Unie. Ultraperifere regio's mogen in één samenwerkingsprogramma grensoverschrijdende en transnationale samenwer- kingsacties combineren. Ook derde landen kunnen deelnemen aan samen- werkingsprogramma's. In dat geval kunnen ook het Europees Nabuurschapsinstrument (ENI) en het in- strument voor pretoetredingssteun (IPA II) worden gebruikt om samenwerkingsacties te financieren. Thematische concentratie Om ervoor te zorgen dat het cohesiebeleid het maxi- male effect sorteert en om bij te dragen tot de reali- satie van de EU 2020-strategie moet de EFRO-steun voor de ETS-programma's worden geconcentreerd op een beperkt aantal thematische doelstellingen- 371 3COHESIE, GROEI EN BANENCOHESIE, GROEI EN BANEN [1]die rechtstreeks verband houden met de prioritei- ten van de EU 2020-strategie. In de EFRO-verorde- ning is voor iedere thematische doelstelling een lijst met investeringsprioriteiten vastgesteld [2]. Die wordt ook gecompleteerd met aanvullende prioriteiten die zijn aangepast aan de specifieke behoeften van de ETS-acties. De grensoverschrijdende en transnationale pro- gramma's moeten worden geconcentreerd op maximaal vier thematische doelstellingen. Deze beperking geldt niet voor interregionale samenwer- king. Hier volgen enkele voorbeelden van prioritaire steungebieden die specifiek op ETS-programma's van toepassing zijn: 1. Grensoverschrijdende samenwerking: bevor- dering van duurzame en kwalitatief hoogstaande werkgelegenheid en ondersteuning van arbeids- mobiliteit door: integratie van grensoverschrijdende arbeidsmarkten, bevordering van sociale inclusie en de integratie van gemeenschappen over de grenzen heen, ontwikkeling en uitvoering van gezamenlijke regelingen voor onderwijs, beroepsopleiding en op- leiding, enz. ; 2. Transnationale samenwerking: vergroting van de institutionele capaciteit van overheidsautoritei- ten en belanghebbenden en een doelmatig open- baar bestuur door: ontwikkeling en uitvoering van macroregionale en zeebekkenstrategieën; 3. Interregionale samenwerking: vergroting van de institutionele capaciteit van overheidsautoriteiten en belanghebbenden en een doelmatig openbaar bestuur door: verspreiding van goede werkmetho- den en expertise, bevordering van de uitwisseling van ervaringen, enz.  Specifieke bepalingen voor samenwerkingsprogramma's Aangezien meerdere lidstaten betrokken zijn bij het ontwerp en de uitvoering van samenwerkingspro- gramma's, gaat de regelgeving voor ETS in op een aantal specifieke vraagstukken, zoals de aanspra- kelijkstelling bij financiële correcties, de procedure om een gezamenlijk secretariaat in te stellen door de respectieve beheersautoriteiten, speciale proce- dures voor de betrokkenheid van derde landen of grondgebieden, voorschriften voor de uitvoerings- verslagen, enz. De lidstaten die deelnemen aan een samenwer- kingsprogramma wijzen één beheersautoriteit, één certificeringsautoriteit en één auditautoriteit aan. [1] De thematische doelstellingen zijn opgesomd in arti- kel 9 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van 17 decem- ber 2013. [2] Artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1301/2013 van de Com- missie van 17 december 2013. 372 Bovendien moeten de beheersautoriteit en de audi- tautoriteit in dezelfde lidstaat gevestigd zijn. De voor andere programma's in het kader van het EFRO geldende regel dat iedere lidstaat nationa- le regels inzake de subsidiabiliteit van de uitgaven moet vaststellen, is niet geschikt voor ETS. Hierdoor moest op Europees niveau een duidelijke hiërarchie worden aangebracht in de regels inzake de subsidia- biliteit van de uitgaven. De betrokkenheid van meerdere landen leidt tot hogere administratieve lasten, waardoor een hoger plafond voor uitgaven voor technische bijstand is vastgesteld dan bij andere soorten programma's. Voorstel voor het cohesiebeleid in de jaren na 2020 De Commissie heeft in mei 2018 voorstellen ge- presenteerd voor nieuwe verordeningen voor het cohesiebeleid van de EU in de jaren na 2020. Deze omvatten een verordening houdende specifieke bepalingen voor de doelstelling Europese territoria- le samenwerking (Interreg). In de toekomst zal ETS waarschijnlijk bestaan uit vijf onderdelen: • • • • • grensoverschrijdende samenwerking; transnationale en maritieme samenwerking; samenwerking tussen ultraperifere gebieden; interregionale samenwerking; investeringen in interregionale innovatie. De voorgestelde verordening omvat ook twee speci- fieke doelstellingen voor Interreg: • • een beter bestuur voor Interreg; een veiliger, zekerder Europa. De Commissie stelt voor om tijdens de periode 2021-2027 8,4 miljard EUR toe te wijzen aan Europe- se territoriale samenwerking. Deze verordening valt onder de gewone wetge- vingsprocedure, waarbij het Parlement op voet van gelijkheid staat met de Raad. Dit betekent dat beide instellingen voor het eind van 2020 overeenstem- ming moeten bereiken over de toekomstige regels voor ETS. In maart 2019 rondde het Parlement zijn eerste lezing af.  Rol van het Europees Parlement Aangezien de ETS-verordening onder de gewone wetgevingsprocedure valt, heeft het Europees Par- lement op voet van gelijkheid met de Raad over de inhoud ervan besloten. Het Parlement heeft gepleit voor instandhouding van de structuur van de Eu- ropese territoriale samenwerking met drie soorten programma's. Het Parlement had aandacht voor de specifieke problemen van de ultraperifere gebieden en om de grensoverschrijdende samenwerking langs zeegren- zen voor die gebieden te vereenvoudigen werd de limiet van 150 km geflexibiliseerd. Bovendien mo- gen de ultraperifere gebieden op initiatief van het Parlement de aan grensoverschrijdende en trans- nationale samenwerking toegewezen EFRO-midde- len combineren in één programma voor territoriale samenwerking. Tot slot zijn er specifieke regels vast- gesteld om te beantwoorden aan de behoeften van ultraperifere gebieden die met derde landen samen- werken. In het geval van transnationale samenwerking heeft het Parlement met succes zijn standpunt verdedigd dat de Commissie bij de vaststelling van de lijst met gebieden die voor ondersteuning in aanmerking ko- men, rekening moet houden met bestaande en toe- komstige macroregionale en zeebekkenstrategieën. Het Parlement heeft de regels op twee manieren flexibeler gemaakt: door 80 % van de middelen te concentreren op vier thematische doelstellingen en door de overige 20 % open te laten, en door een ver- schuiving van 15 % tussen de middelen voor grens- overschrijdende en die voor transnationale samen- werking toe te staan. Het Parlement ondersteunde de aanpassing van de lijst met verschillende investeringsprioriteiten aan de specifieke behoeften van de Europese territoria- le samenwerking. De uitvoeringsmodaliteiten voor de samenwerkingsprogramma's zijn gestroomlijnd, waardoor er minder autoriteiten bij de uitvoering van de programma's betrokken zijn en hun respec- tieve verantwoordelijkheden zijn verduidelijkt. De inhoudsvereisten voor de samenwerkingsprogram- ma's en uitvoeringsverslagen zijn afgestemd op de doelstelling om de administratieve lasten voor de programma-autoriteiten te verminderen.  Het Parlement heeft krachtig gepleit voor de nood- zakelijke verbetering van de Europese territoriale samenwerking, met name wat betreft de volgende aspecten: • • • versterking van de Europese territoriale samen- werking als doel op zich van het EU-cohesie- beleid, geschraagd door gedegen financiering voor de gehele periode 2014-2020; het vinden van de juiste balans in de themati- sche concentratie, die sterk genoeg moet zijn om aan te sluiten op de 2020-doelstellingen, maar ook flexibel genoeg om in te spelen op de verschillende behoeften van grensoverschrij- dende en transnationale samenwerking; verbetering van het beheer en de auditing van de programma's om goede resultaten te waar- borgen. J Jacques Lecarte / Marek Kołodziejski 04/2019 373 3COHESIE, GROEI EN BANENCOHESIE, GROEI EN BANEN 3. 1. 6. Gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek De Europese Unie heeft een gemeenschappelijke nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) ingevoerd om het gemakkelijker te maken om geharmoniseerde statistieken voor de regio's te verzamelen, ontwikkelen en publiceren. Dit hiërarchische systeem wordt verder gebruikt voor sociaaleconomische analyses van de regio's en de inpassing van acties in het kader van het cohesiebeleid van de EU. Rechtsgrond Structuur Verordening (EG) nr. 1059/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 26 mei 2003. Deze ver- ordening is verschillende keren gewijzigd (in 2005, 2008, 2013 en 2017), voornamelijk naar aanleiding van de toetreding van nieuwe lidstaten tot de EU. De meest recente wijziging, in 2017, bracht vrij grondige veranderingen mee als gevolg van: 1) de juridische erkenning van territoriale typologieën ten behoeve van Europese statistieken; 2) de vaststelling van de basisdefinities en statistische criteria voor de verschillende territoriale typologieën; 3) de waar- borging van een geharmoniseerde en transparante toepassing en inzet van de territoriale typologieën op EU-niveau en in de lidstaten; en 4) de verduide- lijking van de delegatie van bevoegdheden aan de Commissie. Daarnaast zijn de bijlagen diverse malen gewijzigd door middel van verordeningen van de Commissie; de meest recente actualisering werd in november 2016 aangenomen en heeft betrekking op de admi- nistratieve territoriale indeling van verschillende lid- staten. Wat de doorgifte van gegevens aan de Com- missie (Eurostat) betreft geldt het geactualiseerde systeem sinds 1 januari 2018. Doelstellingen Statistieken voor de regio's vormen een essentieel onderdeel van het Europees statistisch systeem en liggen ten grondslag aan de bepaling van regionale indicatoren.  De aard ervan werd aan het begin van de jaren zeventig vastgesteld op grond van onder- handelingen tussen de nationale bureaus voor de statistiek van de lidstaten en Eurostat, het Bureau voor de statistiek van de Europese Unie. Gebruikers van statistieken vragen steeds vaker om harmonisatie op Europees niveau om over vergelijk- bare gegevens voor de hele EU te kunnen beschik- ken. Om het verzamelen, doorgeven en publiceren van geharmoniseerde statistieken voor de regio's mogelijk te maken heeft de EU de NUTS-nomencla- tuur opgesteld. Doordat er bij Verordening (EG) nr. 1059/2003 één enkel juridisch kader is ingesteld, wordt de stabiliteit van de statistieken voor de regio's blijvend gewaar- borgd. De NUTS-nomenclatuur deelt het economische grondgebied van de lidstaten op, met inbegrip van hun extraregionale gebied. Dit laatste bestaat uit delen van het economische grondgebied die niet bij een bepaalde regio kunnen worden ondergebracht, te weten het nationale luchtruim, de territoriale wa- teren en het continentaal plat, territoriale enclaves (ambassades, consulaten en militaire bases) en de in de internationale wateren buiten het continentaal plat gelegen aardolie- en aardgasvelden die door ingezeten eenheden worden geëxploiteerd. Om vergelijkbare statistieken voor de regio's te cre- eren zijn geografische zones met een vergelijkbare bevolkingsomvang nodig. Verder moet rekening worden gehouden met de politieke, bestuurlijke en institutionele situatie. Zo nodig moeten niet-be- stuurlijke eenheden ook economische, sociale, his- torische, culturele, geografische of milieuomstan- digheden weerspiegelen. De NUTS-nomenclatuur hanteert een hiërarchische onderverdeling van elke lidstaat in drie niveaus: NUTS 1, NUTS 2 en NUTS 3. Het tweede en derde niveau zijn respectievelijk een verdere onderverde- ling van het eerste en het tweede niveau. Lidstaten mogen deze hiërarchie verder uitbreiden door het NUTS-niveau 3 verder onder te verdelen. Werking A. Definitie De definitie van „territoriale eenheden” is gebaseerd op de bestaande bestuurlijke eenheden in de lidsta- ten. Een bestuurlijke eenheid wordt gedefinieerd als een geografisch gebied met een bestuursorgaan dat bevoegd is om voor dat gebied bestuurlijke of be- leidsbeslissingen te nemen binnen het juridische en institutionele kader van de betrokken lidstaat. De bestaande bestuurlijke eenheden die voor de hiërarchische NUTS-nomenclatuur worden gebruikt, worden opgesomd in bijlage II bij Verordening (EG) nr. 1059/2003. Voorbeelden hiervan zijn: 1. NUTS 1: de „gewesten/régions” in België; de „Länder” in Duitsland; de „Continente”, „Região dos Açores” en „Região da Madeira” in Portugal; „Scotland, Wales, Northern 374 Ireland” en „Government Office Regions of England” in het Verenigd Koninkrijk. 2.  NUTS 2: de „provincies/provinces” in België; de „comunidades y ciudades autónomas” in Spanje; de „régions” in Frankrijk; de "„Länder” in Oostenrijk. 3. NUTS 3: de „amtskommuner” in Denemarken; de „départements” in Frankrijk; de „län” in Zweden; de „megyék” in Hongarije; de „kraje” in Tsjechië; de „oblasti” in Bulgarije. De NUTS-nomenclatuur wordt aangevuld met een systeem van lokale bestuurlijke eenheden (LBE's). De lokale bestuurlijke eenheden vormen de bouw- stenen van het NUTS-systeem en bestaan uit de gemeenten van de Europese Unie; in iedere lidstaat wordt het NUTS-niveau 3 door de LBE's onderver- deeld in een of twee verdere niveaus van territoriale eenheden. Daarnaast wordt de NUTS-nomenclatuur aangevuld met zogeheten rastercellen, die gebruikt worden om op het bevolkingsaantal gebaseerde territoriale typologieën te berekenen. De Commissie (Eurostat) houdt typologieën van de Unie bij die zijn samengesteld uit territoriale eenheden op het ni- veau van NUTS, LBE's en rastercellen, en maakt deze bekend in de daarvoor bestemde rubriek van haar website. B. Drempelwaarde Het NUTS-niveau van een bestuurlijke eenheid wordt bepaald op grond van het inwoneraantal: Niveau NUTS 1 NUTS 2 NUTS 3 Minimaal 3 miljoen 800 000 150 000 Maximaal 7 miljoen 3 miljoen 800 000 Indien de bevolking van een hele lidstaat voor een bepaald NUTS-niveau onder de minimumdrempel ligt, wordt deze lidstaat voor dit NUTS-niveau als één territoriale eenheid beschouwd. Indien in een lidstaat voor een bepaald niveau van de nomenclatuur geen bestuurlijke eenheden van passende omvang bestaan, wordt dit niveau ge- vormd door samenvoeging van een toereikend aantal bestaande kleinere op elkaar aansluitende bestuurlijke eenheden. De aldus ontstane eenheden worden „niet-bestuurlijke eenheden” genoemd. C. Wijzigingen Wijzigingen in de NUTS-nomenclatuur kunnen in de tweede helft van het kalenderjaar worden vast- gesteld. Deze wijzigingen mogen echter niet vaker dan eens in de drie jaar worden aangebracht. Indien er evenwel een substantiële reorganisatie van de betreffende bestuurlijke indeling van een lidstaat plaatsvindt, kunnen er met kortere tussenpozen wijzigingen worden aangebracht. De lidstaten in- formeren de Commissie over alle wijzigingen in de bestuurlijke eenheden of andere wijzigingen die van invloed kunnen zijn op de NUTS-nomenclatuur (bijvoorbeeld wijzigingen in de samenstelling die de grenzen voor het NUTS-niveau 3 kunnen beïnvloe- den). Wijzigingen in kleine bestuurlijke eenheden worden beschouwd als wijzigingen in de NUTS-nomencla- tuur indien meer dan 1% van de bevolking van de desbetreffende NUTS 3-eenheid wordt overgehe- veld. 