De bazuin; gereformeerde stemmen uit de Christelijke Afgescheidene Kerk in Nederland-kerk-, nieuws- en advertentieblad, jrg 27, 1879, no. 41, 10-10-1879 
Zeven en twintigste Jaargang. (Vierde Kwartaal.) 1879. Stemmen uit de Christelijke Gereformeerde Kerk in Nederland. (Ten voordeel der Theologische School te Kampen.) Joël ii Blazt de Bazuin: Dit-, "Di - ^ntsprijg W^r(^ wekelijks, des Vrijdags, uitgegeven. Abonnement voor drie maanden, franko per post, door geheel ƒ1.75. y r" ^r°or Oost-Friesland en Amerika ^et Kijk 001 ^u'd"-A-frika ƒ 2.—. Abonnementen buiten Van Bf,,„„jm°?en Per kwartaal vóóruit worden betaald. Prijs elk nummer 12½ cent. te bloedgetuige toont liet Evange IA i» "KT Bed ^oord-Nederland. Van het ^ ®ePtember! Op die datum ^oord-Ned |T had Rome's Kerk in telaar voor^^11^ de 6er ^aar eersten marDaar den h waarheid van Gods Woord wezen t, .ran<^stapel te begeleiden. Een de Bakkel.rieSter' Jan Pistorius, ook Jan het offert pnaamd, van Woerden, was leer Van ^a door Rome's haat tegen de Vroed ,]en Evangelie, die den priester ons ervende onnut maakt, omdat werk van J Vo^komenheid toont van het kruis volbracht voor den zondaar aan het ^''Tgcgevf.,'1' ' aan de vlammen werd 0°k pj . '. gelie geprezen had de leer van het Evangelie in de n\ J hij had Jezus Christus hij had ^ gesteld van den mensch. geloof; geroepen, dat men bij priester als zoon van God geen ziel mag zien. Schaar voor het heil van onze genen rustveld. En daarom was hij, die in het leren van het heilige gevaarlijk. Van de kwel van Antichrist, die boorden gedoofd de kamenleving moest. Jan Pieterse Woerden, gehoord in het jaar 1498, eten en drinken, was de zoon van een vereerder en goedgebouwen vader, een vermaarde heiligenvererend, en was niet weinig bestemd, had hij nog vaster aanbod ontveld, de waarheid tot het land der Evangelieën, de waarheid die hij verkondigde, was de voorspeld van Luther in Duitsland. Zijn taak was niet licht, door Rome's Kerk herlandt, onbedorso, toegevoegd ook in een vurig geld was geworden. Met gedegen op reizen voor de waarheid, was hij gedaan de godsdienst, van stad tot stad, en in de H. Schrift verheimelijkte zijn verering, predikt hij zo hevig. In het jaar 1523, pastoorschap aan zijn onchristelijke tuigde, keerde hij terug naar de Kerk, huwde en werkte als bakkersknaap in Leiden, waar hij door zijn handenarbeid, de dagelijkse rood verdiende, en 's nachts beziet zijn eenheid met Jezus, zonder dat het werk des tijds iets deed, dat in het openbaar geestelijkheid werd verondersteld. De rooms-katholieke priesters, dochters van de paus, traden toe tot de koepel van handverkoop en uitwisselde zonden voor de lof van het heiligheid, terwijl ze de leer van de evangelie en de afwijking van de wet verkozen. En toen de zondvlekken, door de priester, voor de lof van de taal van donder en verbazing, werden geroepen, werd Jezus eerst met haat bezien, daarna met woede. De priesters, tegen hem beschuldigd, werden geregeld overgebracht en gevoerd naar de gevangenis te 's Gravenhage. Bij het zien van zijn lot dat hem nu wachtte, werd vrijdag 10 Oktober 1879. Zalig zijn de doden, die in de Heer sterven, van nu aan. Openb. 14 : 13. UITGEVER: H. BIJLENS, TE WINTERSWIJK. Prijs der advertentieën van 1—10 regels ƒ1.—; elke regel meer 10 ets. Boekhandelaars-advertentieën 3/2 maal. — Advertentieën en bestellingen gelieve men op werkdagen vrachtvrij te adresseeren aan den Drukker Laurens van Hulst te Kampen; Kerk en Schoolnieuws, benevens in te zenden Stukken en ter recensie bestemde werken aan de Eedaktie te Kampen. In ofschoon hij ook al aan geen brandstapel dacht, toch wist hij wel, dat hij naar Woerden niet zou wederkeeren. Blijmoedig in het geloof, stapte hij de deur der gevangenis binnen, zegt het martelaarsboek, en het was hem een geestelijke blijdschap door verscheidenen, die ook reeds om de afwijkingen van Bome's leer en het geloof in het woord des Heeren daar gevangen waren, in zijn geloof te worden versterkt. De beruchte Leuvensche inkvisiteur Ruard Tapper, een Enkhuizer, maar slaafsche dienaar van Roomse Kerk, was een der vijf rechters, die Pistorius moesten ondervragen en oordeelen. En reeds wist men genoeg van dezen ijveraar voor de Pausen macht, dat er onder zijn handen geen barmhartigheid voor een beschuldigde van ketterij en opstand tegen den priester werd gevonden. Pistorius werd dan ook, na vier maanden gevangenis en verscheidene malen voor de rechters te zijn geweest, tot den dood door het vuur veroordeeld. Aandoenlijk is het verhaal van het bezoek zijns oude vaders, den dag voor zijn sterven. De inkvisitieraad had gehoopt, dat de oude man zijn zoon tot herroeping van zijn ketterij zou hebben overgehaald, waarom zij hem vergunde zijn kind nog eenmaal te omhelzen. Maar toen de oude man, in het bijzijn der rechters, van zijn zoon hoorde hoe hij bereid was uit liefde tot Christus de waarheid, die hij had gepredikt, met zijn dood te bezegelen, antwoordde de vader met heete tranen, dat hij bereid was, naar het voorbeeld van Abraham, zijn lieven zoon, die hem nooit iets had misdaan, Gode op te offeren; welke woorden, zegt de geschiedschrijver, de inkvisitors grootelijks vergramden. Den volgenden morgen nu, 15 September, werd Jan Pistorius voor het Prinsenhof te 's Gravenhage, in het midden van een menigte geestelijke en wereldlijke overheden, alle op stoelen met purper overtogen gezeten, verbrand. In een geel spotgewaad en met een zotskap op het hoofd, had men den zeven-en-twintigjarigen martelaar naar de strafplaats geleid. Voorbij de poort gaande, zag hij voor de ijzeren tralies het aangezicht van een der gevangenen, ook om des geloofs wil in ketenen, wien hij toeriep als een goed krijgsknecht van Jezus Christus goeden moed te houden; welke vermaning uit de gevangenis met het zingen van het loflied aan God: Te Deum Laudamus, werd beantwoord. Dit opstel van Ds. Haksteen, in de VI. Evangeliebode van 15 Sept. H. zal, naar 't ons voorkomt, door vele Bazuin-lezers met genoegen gelezen worden. Het is zoo goed op de wolken van getuigenis gewezen te worden. NOTITIE. Brief aan een "Vriend te Jeruzalem. Waarde Vriend, Nog even moet ik terugkomen op de zaak in mijn schrijven van verleden week. Gij ziet er uit, dat de veranderingen in de Europeesche Christenheid, die aan uw vertrek gekomen zijn, meer den schijn dan het wezen raken. Wezenlijk verandert er o, zoo weinig, en 't kan aan mij liggen, maar het komt mij, hoe ouder ik wordt, voor, dat wij minstens zooveel achteruitgaan als vooruit, en veel kans hebben, dat wij bij ons vertrek van de wereld haar juist zóó verlaten als we haar bij onze intrede vonden. Het is mij wel eens opgevallen bij het bezichtigen van een museum of een oud slot dat wij van kamer in kamer, van zaal tot zaal gaan, altijd wat anders, wat nieuws zien; maar — ten laatste dezelfde deur weer uitgaan waardoor wij binnen kwamen. Zou dat ook een beeld van het leven zijn ? Om nu op het verzuim der Avondmaalsviering terug te komen, er bestaan twee manieren in dit verzuim. In de noordelijke streken van ons land zijn vele mensen die geen belijdenis des geloofs doen vóór zij van zich zeggen geloven dat ze bekeerd zijn ; terwijl in de zuidelijke streken en in het midden wel de meesten belijdenis doen, maar velen niet ten avondmaal komen, vóór zij de overtuiging hebben dat zij ware gelovigen zijn. In de noordelijke streken wordt het Avondmaal verzonden door de gewoonte, dat men de kinderen van hen, die geen belijdenis des geloofs deden, toch doopt, en zulke ouders op het formulier laat antwoorden; en in de zuidelijke streken, doordat men de kinderen van hen die nooit ten Avondmaal komen doopt, en de ouders, die, omdat zij zich zelden niet voor geloovigen houden het Avondmaal niet gebruiken, toch als geloovigen op het doopsformulier "ja" laat zeggen. Tussen deze beide in, zijn er, in de gemeenten mensen die zoo nu en dan eens Avondmaal houden, doordien zij de handeling afhankelijk stellen van den indruk of de gemoedsstemming van het oogenblik, soms van een woord dat gesproken of van een vers dat gezongen wordt. En in alle gemeenten is een kern van geloovigen, die Gods instellingen liefhebben, en uit gehoorzaamheid aan de Heere, Zijn dood verkondigen totdat Hij komt. Dit is de werkelijke toestand. Een toestand niet van vandaag of gisteren, maar van eeuwen. Het is een deel van de kerkelijke erfzonde, die de eerste afgescheidenen uit de Hervormde kerk hebben meegebracht en die zich naar de aard van de erfzonde, voortplant van geslacht tot geslacht. Wat er aan te doen? Remedies zijn er genoeg, maar ook vele, die erger zijn dan de kwaal, en voor "logische redenerij" wijkt de zonde niet. De historische zichtbare kerk heeft wel iets van een hospitaal, waar advocaten minder op hun plaats zijn dan geneesheeren. De synode heeft dit begrepen, en de geest en strekking van het desbetreffende besluit is dan ook meer medisch dan juridisch. De leer moet zuiver blijven, en het verband van doop, belijdenis, Avondmaal en tucht streng worden vastgehouden; maar in de toepassing rekent men toe met het historisch geworden! De drang van het geestelijke leven doet naar de volmaaktheid jagen, maar volmaaktheid verkrijgen, - doen we aan zijde des grafs niet. Met wijsheid heeft de Synode de genezing van deze krankheid ook aan de ouderlingen opgedragen. De ouderlingen toch kunnen door onderrichting en voorbeeld zeer veel doen. Zij zijn de Aarons en Hurs die Mozes' armen ondersteunen. Werken zij met de predikanten mee, slaan ze met de leeraar op hetzelfde aambeeld, dan kan er veel kwaads worden gewerfd en veel goeds tot stand gebracht. Het woord van een ouderling heeft soms meer kracht en invloed dan dat van een leeraar, en wanneer zulk een broeder uit zijn eigen ondervinding met de zwakken en bestredenen spreekt, en hen zoo onopzettelijk bij de eischen van Gods woord bepaalt, dan wil dat onder 's Heeren zegen nog wel eens helpen. Zo zo, mijn vriend, dat er nog altijd wat te reformeren valt. Maar Paulus zegt Rom. 12:2: Wordt veranderd (gereformeerd) door de vernieuwing van uw gemoed. Het is te hopen dat we dit maar meer en meer verstaan en dat alle waarachtige reformatie geschiedt door die vernieuwing des gemoeds. Eerst leven, dan richting. Dit is gewoonlijk Gods weg, maar de rechtsgeleerden zijn wel eens van een andere meening. Door een theorie gewelddadig op het bestaande leven toe te passen, hebben liberale staatsmannen en kerkbestuurders namelooze ellende over land en kerk gebracht. God zij gedankt dat we in ons kerkelijk leven zulk heilloos drijf niet kennen, en Hij beware ons genadiglijk bij de tucht des Heiligen Geestes! Van harte als altijd, W. H. GISPEN. BOEKAANKONDIGING. Brief van de Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk aan de leden der Kerk. 's Gravenhage. J. M. van 't Haaff 1879. Prijs 10 Cents. De brief aan 't hoofd van deze vermeld, wordt ons ter recensie toegezonden. Zonderling! Wij ontvingen haar den 25 Sept. Geheel het land door werd zij reeds gekritiseerd. Vooral was het de Heraut die in haar beide laatste Nrs. haar naakt uitstroopte. Ook wij hebben er reeds van gesproken. Vraagt gij, hoop je? Het ging de Bazuin er mee als de Heraut en vond zij er bij vernieuwing aanleiding om het standpunt der Kerk, die ons uit haar gemeenschap wierp, te bestrijden. 't Was weer het despotisme der Regering-heerschappij, dat die brief nog wil schragen. 't Was weer het oude kwaad," zeiden wij met die slavin, wie kind voor kind ontstolen werd tegen de geduurd herhaalde belofte in, dat deze haar lieveling haar nu dan toch zou worden gelaten. Jaren lang vochten wij den strijd tegen dat samenspel van gruwel en bedriegertj, waardoor de Synode het genootschap staande gehouden en het Gereformeerd volk verder gereten heeft. Van af Molenaars Adres tot op het veldwinnen der afscheiding en de verdrijving van den katechiseermeester Maatjes te Groningen, was zij er steeds op uit om al wat beslist gereformeerd zich openbaarder kerkelijk door te dooden. Terwijl zij ons er door vermoordde en de rechtbanken en soldaten der regering haar handhaafden, raakt zij er thans echter zelve mede in de war en spreekt er nu ook over alsof dat kleinigheden zijn. Nu wij hebben dat altijd beweerd. Wij hebben beweerd, dat zij aan de Belijdenis ondergeschikt zijn en waar zij ons daarmede in strijd zouden brengen eenvoudig terzijde moeten worden gelegd. Thans zegt zij, dat ze aanneming belijdenis moeten afleggen van hun geloof van hun Christelijk geloof, en voegt er bij dat zij haar smart er over moet uitdrukken, dat over het maken van bepalingen in de reglementen in de laatste jaren zooveel moeite is ontstaan, alsof daarvan het heil der kerk alleen of voornamelijk af hing. Zo worden dan nu de reglementen en eenige veranderingen er in, weer kleinigheden, maar moet het Christelijk geloof worden beleden. Hoe men daarmede ook moet, dat komt dan toch, in hoe kleine mate ook slechts op de leer neer, op Art. 11, dat steeds de leer en handhaving der leer noemde. Op de vraag: welke leer bedoelt gij, bleek deze steeds meer een schaduwbeeld, dat niemand grijpen kan en waarbij alles gedragen en geëerd wordt, wat de leer der Hervormde of Gereformeerde kerk in den hartader treft. Dat vele onder geestverwanten zich nog steeds door die klank lieten betooveren, was zeer nadeelig. In zijn laatste Ned. Gedachten bl. 8 schreef de Heer Groen van Pr. ook: «Door te ijveren voor de handhaving van Art. 11 speelt men, vrees ik, het spel der tegenpartij. Zijzelf is misschien reeds op behoud der slapende en straks weer (welk een voorrecht!) in slaap wiegende zin bedacht.» a) Gelijk ten jaar 1836 de Amsterdamse predikanten zulk een in slaap wiegend liedje hoorden lieten in hun «Herderlijke brief aan de Amsterdamse gemeente" zo beschouwen wij dezen Brief van de Synode. Zouden wij haar in bijzonderheden moeten behandelen, dan zouden wij vooraf moeten vragen : 1) Is zij ook aan ons gericht, aan ons, leden der Ned. Hervormde of Duitse kerk, die dat juist bij voorkeur, zijn — maar die door u werden uitgestoten ? 2) Herroept gij dan door deze, dat uitstoten en wilt gij met schuldbelangstelling herstellen, wat gij daardoor hebt misdreven? Zo ja, dan zij dit uw eerste werk; het eerste, en volgens daarop dan als tweede, dat gij uw mandaat neerlegt en uzelf ontbindt met de erkentenis, dat gij nimmer een Synode der Hervormde Kerk geweest zijt of worden kunt, daar gij slechts een administratief lichaam waart en nog wel der kerk opgelegd en opgedrongen tegen klassikaal protest in door een macht, die daartoe geen het minste recht had: wederrechtelijk dus en zonder wettig gezag. Zoals de zaken tusschen ons staan kunnen wij dus ook uw schrijven als van en aan «Geliefde Broeders in onzen Heer Jezus Christus" niet ontfangen. Die zaak moet tusschen ons eerst in het reine. Verlangt gij er naar, dat zij in het reine komme, volg dan onzen raad op of toon ons een anderen weg, dien gij meent te zien. Vergeef ons nog het volgende hierbij op te merken. Gij adresseert u aan "Geliefde Broeders in onzen Heere Jezus Christus." Maar gij erkent elkaar daar immers niet eens voor en waar gij nu als Kollege dat woord op de lippen neemt, is dat niets minder dan bestendiging van den leugenachtigen toestand, waarin gij misschien, zonder er veel erg in te hebben, u bevindt. Wij willen daarbij in de aanhef van uw schrijven melding gemaakt van uw "vol vertrouwen dat men eenige woorden a) Wij eerbiedigen. a) Red. van waarheid, ernst en liefde wel van u zal willen aannemen, dan vragen wij, hoe in dit voor den nadenkende, die juist de waarheid lief heeft, mogelijk zal zijn? Gij maakt verder melding van uw «vurige bede tot onzen genadigen God en Vader." Maar, mannen, vragen wij, waar gaat dat heen? Meent gij dan metterdaad, dat God niet in uw harten leest en dat Paulus niet in 's Heeren naam over uw verbroedering de vloek heeft uitgesproken, zoo krachtig als zulks slechts mogelijk is? Zoals gij daar zit, weet gij van elkaar, dat de een de ander hoogstens met medelijden aanziet als een achterblijver, een duisterling en deze weder een ander als een vijand van God en Christus, wien men «geen uur dulden mag» in de gemeenschap der kerk : — hoe durft gij nu, alsof gij in het heiligste één van hart en ziel waart, u tot de Christenen wenden? Wij kunnen niets anders in u zien dan bedrogenen of bedriegers ; verleiders of verleiden, en dat zijt gij immers, gelijk in anderer, ook in malkanders schatting? Gij komt dus met den grofsten leugen op uw voorhoofd en durft ons «woorden van waarheid, ernst en liefde belooven» en dat om een schijn van eenheid te bewaren, die gij geen van allen als een essentiële erkent. Wij weten waarlijk niet welke onnoodzakelijke zielen gij zijt in betrekking tot het recht der waarheid of ons rekent, maar een van beide moet wel waarheid wezen. Onderstellen wij het eerste, het liefst van de mannen der Groningsche en Moderne richting, van die der rechtzinnige kunnen wij dat niet. Deze toch weten die zaken even goed als wij. Keurig gij ongehoorzaamheid aan uw slechts menselijke reglementen af, gij staat in den snoodsten opstand tegen de verordeningen Gods reeds daardoor, dat gij de vertooning maakt dat licht en duisternis, Christus en Belial één zijn voor God en mensen en in liefde malkander moeten verdragen. Dat wij in de wereld, dat wij op maatschappelijk gebied, dat wij als mensen malkander alzoo verdragen moeten en mogen, — dat weten wij en wensen wij te doen in den ruimsten omvang, maar op het heilige terrein van Kerk van Christus, spreekt gij in uw brief en spreekt gij alzoo. Zoo wij daartegen niet op het krachtigste getuigden, zou dit onzerzijds een daad van trouweloosheid en liefdeloosheid zijn, wier uitgestrektheid wij niet kunnen overzien, een daad van medewerking en «mededoening met de overtreders,» waar de Heer ons ten sterkste tegen heeft gewaarschuwd. Boert gij ten slotte ons op «tot het gebed ook voor u en dat uit de tegenwoordige verwarring weer orde ontstaat. Welnu: tot het laatste hebben wij u den weg gewezen en de eerste schrede daartoe zal deze zijn, dat gij met ons de macht, die zich in de Kerk opgeworpen heeft, bestrijdt, m.a.w. dat gij als Synode u zelf vernietigt en u keert tot het aloude de Heer is onze Wetgever, de Heer is onze Schepper, de Heer zal ons behouden. Uw lichaam, de Synode als zoodanig, zij is het grote struikelblok tegen het weeropkomen der orde tegenover de verwarring, die thans heerscht. Mijnheeren, wij weten het: zoowel het eerste optreden van uw kollegie als de vervolging, die wij er van ondergingen, vond plaats vóór dat misschien iemand onder u er zitting in had; maar door in dat kollegie zitting te nemen en als dat lichaam te spreken en te handelen, stelt gij u voor dat alles solidair verantwoordelijk is. Al is dat onrecht nu lang reeds geleden bedreven, onrecht verjaart niet. Nog iets. Het "broederlijk samenblijven en werken" en "de broederlijke geest" waarvan gij aan het einde van uw brief spreekt "bij alle verschil in dogmatische richting," is dat niet in openbare weerspraak met het Paulinische "neemt acht op de leer" en weerom "een kettersch mensch verwerpt na de eerste en tweede vermaning?" Is het niet de stoutste vertrapping van de vermaning om "hem, die een andere leerbrengt, niet te ontfangen, niet te groeten (als broeder in Christus nl.)" en zulks met het waarschuwend woord dat hij, "die zulks doet, deel heeft aan zijn booze werken"? Is nu, om dit eenmaal slechts te noemen, bv. de dogmatische opvatting, bv. of de Christus Gods een mensch is als wij, of de 'Immanuel, God met ons, een verschil waar iemand overheen mag springen als ware dat een kleine zaak? Menigeen doet het, zegt men, en dat is zo; maar vraag de belijder der waarachtige godheid des Zoons eens of hij dat meent, al moet hij toestemmen, dat hij er de vertooning van maakt? Wij stemmen het toe volgens uwe reglementen kan dat alles plaats vinden, maar volgens de Heilige Schrift: — niets daarvan en maken zij, die met ons a) Gal. 1 en elders. vasthouden aan het gezag van Gods Woord, zich schuldig aan het verleiden van Modernen en Groningers, die meenen dat wij met de "dogmatische richting" spelen mogen. De laatsten weten niet beter, zij wel. God geve, dat uw schrijven er toe medewerkt, dat van weerszijden van zaken worden behandeld, dat het genootschap, als het thans bestaat, weldra uiteenspatst en het gebouw dat in 1816 is opgericht ineen stort opdat de Hervormde of Gereformeerde kerk weer optreedt in betooning des Geestes en der kracht, die uit God is. Naast haar verrijst er een kerk of kerken van Modernen, Groningers of hoe zij verder heeten en dan staan we in zoover verdraagzaam naast elkaar, ook met waardeering van hetgeen men op een ander terrein waardeeren mag. En nu ten slotte, Mijnheeren, wilt u geloven, dat wij in geen de minste bitterheid geschreven hebben, maar met den meest hartelijke wens voor ons aller welzijn. Niets zou ons voorts aangenamer zijn, dan ons vrijmoedig voor God te kunnen onderschrijven als Uw liefhebbende broeders in Christus. Eed. P.S. Na het schrijven van vorenstaande regelen zien wij eerst wat de Kerk van dezer ook van ons vroeger schrijven over deze Encyclika der Synode schrijft. Wij behoeven daarop niets te zeggen, dan dat we geen "verwoede" schrijvers zijn, maar met al onze macht opkomen tegen de richting, die de leer gering acht en dan ten slotte niets anders als band overhoudt dan eigenmachtig reglement; een soortgelijk iets als het contract social van Rousseau en dat met geen meer recht. Wij vragen aan de Kerk. Ct. in ernst of zij krachtens haar beginsel niet ook voor de Mormonen, de Joden en Mohammedanen haar kerkgemeenschap openstelt en of daarbij dan het vasthouden aan de Bijbel als goddelijke oorkonde, niet de grootste onzin is ? Haar vermelding van de universalistische geest der Evangelische Alliantie raakt ons niet, daar deze haar specifiek Christelijke Belijdenis heeft uitgesproken, en daaraan vasthoudt. Joh. Owen en Baxter spraken beiden reeds vóór 200 jaren in die geest en wij thans met hen. Men zie hierover de briefwisseling tussen die beide in het belangrijk werk: «Johannes Owen (Gedenkschriften, Sneek bl. 450 v.v.) te Sneek." Dat met haar streven de richting der Kerk Ct. niet voort kon, bleek kennelijk bij gelegenheid van haar zo luisterrijke samenkomsten te Amsterdam in 1867 waar prof. Hofstede de Groot Sr. zich bepaaldelijk van terugtrok toen en omdat hij dit vernam. Geen «verbittering" maar trouw aan de Heere Jezus Christus is het waardoor wij in deze alleen worden geleid. Dat bij ons de vraag naar Christelijk leven van later zou zijn is een machtspreuk duizendmaal gehoord en duizendmaal wederlegd. Het is er mee als met de zon. Waar zij is daar is haar warmte, maar zij is in orde de eerste. Zoo denken wij over het verband tussen leer en leven, leven en leer. Ook uw beschuldiging van «schelden, lasteren, beschuldiging van huichelarij" raakt ons niet. Wij raken het beginsel aan. Wij hebben hier te doen met een macht die indringender is in eens anders huis, en daar nu het eene oogenblik heel gemoedelijk het andere heel scherprechterlijk optreedt. Haar ter neerwerping zoeken, wij. Op haar pasken wij het woord toe: geen uur wijken met onderwerping, opdat de waarheid des Evangelies geen schade, opdat die niet langer schade door haar vragen lijde. Eed. Mr. L. C. W. VUCHTEIJUS is reeds te 's Gravenhage gearriveerd en als Lid der Tweede Kamer beëedigd. Eene kommissie uit het kiesdistrict Gorcom, dat het voorrecht had dezen waakkeren strijder voor recht en waarheid af te vaardigen, maakt zich gereed hem morgen het welkom op den Vaderlandschen bodem toe te roepen. Verscheidene redakteurs onzer dagbladen denken zich daarin bij haar aan te sluiten. Buste 's Heeren zegen op zijne terugkomst en vindt zijn getuigenis en dat van onzer andere afgevaardigden ter verheerlijking van Gods naam allerwijde ruimen in gang. 6 Oktober. Een billijk voorstel. Door den heer J. Voorhoeve te Rotterdam is bij den raad zijner woonplaats een verzoek ingediend: dat de Gemeenteraad, te beginnen met 1880, met vrijstelling van armen en minvermogenden, de ouders der schoolgaande kinderen en leerlingen, de kosten doe dragen, welke de scholen waarvan zij gebruik maken aan de gemeente veroorzaken. Tot dit verzoek is alleszins reden als men bedenkt dat voor 1880 door de belastingschuldigen, na aftrek der schoolgelden, de som van f575000, zegge vijf ton gouds en vijf en zeventig duizend guldens voor het openbaar onderwijs te Rotterdam zal moeten bijgepast worden. De gemeente Rotterdam geeft voor iederen leerling der Latijnsche Scholen cadeau f332,— voor iederen leerling der Hoogere Burgerschool f214,— voor hen die van meer uitgebreid lager onderwijs profiteeren f 30,— voor de leerlingen op de scholen voor uitgebreid onderwijs f 34,— voor gewoon lager onderwijs f26,50, en voor de tusschenscholen f27,— per hoofd. Wil men een proeve van den vooruitgang in uitgaven? Ziehier. De Rotterdamse begroting voor 1870 wijst voor onderwijskosten aan f247500 en die van 1880 f 548.000. Voor schoolgebouwen in 1870 f60000 en in 1880 f140.000. Wanneer zal de grens bereikt zijn? Of de Heer Voorhoeve niets weet van het eens bedeelde, altijd bedeelde? Ter benoeming van een gewoon hoogleeraar in de geschiedenis van het christendom aan de universiteit te Amsterdam, worden aan de gemeenteraad aanbevolen de heeren: dr. J. G. E. Acquoy, kerkelijk hoogleeraar aan de universiteit te Leiden; dr. P. Nippold, hoogleeraar te Bern; en dr. J. J. Van Toorenenbergen, predikant bij de Nederlands gemeente te Rotterdam. Door Directeuren van de Vereeniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerden grondslag is in hun vergadering van 1 Oct. jl., op voorstel van heeren Curatoren, besloten, de Vrije Universiteit voorloopig te vestigen te Amsterdam. Standaard. Onder de Vorsten der aarde behooren ook de spoorweg-koningen. Onder leiding van Van der Bilt, president van de New York Central and Hudson River Railways, staan spoorwegen tot een gezamenlijke lengte van 3.620 mijlen, met 6.102 mijlen rails. Blijkens de jongste betalingslijsten verschaften deze spoorwegen bezigheid aan 27.706 personen, die in totale som ontvingen 1.178.000 dollar per maand, of meer dan 14 miljoen dollar per jaar. Dit is vermoedelijk wel het enige geval in de wereld, dat zoovele personen onder de bevelen van een enkele man staan, die geen militair of staatsbeambte is. Het getal is zelfs nog iets groter dan dat van het tegenwoordige Amerikaanse leger. Het kapitaal dezer gezamenlijke banen bedraagt 186.111.504 dollar. De Vooruitgang: Zoo heet een nieuw Blad in Anti-revolutionairen geest voor Steenwijk en omstreken, welks eerste Nr. voor ons ligt. Wij begroeten het met veel welgevallen. Met beleid en toewijding kunnen zulke lokale bladen onder 's Heeren zegen veel invloed ten goede uitoefenen. Had koning Cetywayo golyk? Tijdens koning Cetywayo nog regeerde, gebeurde 't, dat een handelaar in 't geheim sterken drank in 't leger bracht. Een inboorling dronk er van, kwam beschonken, voor de koning begon hem in 't aangezicht te beschimpen en met al wat leelijk is in 't woordenboek der Zoeloes te betitelen. De koning zweeg er op, maar liet de volgende dag de man komen, die zocht te ontschuldigen door te verhalen, dat hij dronken was geweest. Cetywayo vergaf hem daarop alles en voegde er bij, dat de invoerder van sterken drank schuldiger was dan de man die voor hem stond. Daarop werd alle invoer van sterken drank in Zoeloeland verboden, en was Kafferbier de eenige geoorloofde "sterke drank" totdat de Engelsen 't land bezetten. Welk een getuigenis tegen ons christelijke beschafde naties! Belijdenis, Doop, Tucht. Hebben velen met ons kennis genomen van "Belijdenis, doop, tucht," — door Ds. Littooy dezer dagen uitgegeven, met blijdschap zagen wij in de Bazuin, van 19 dezer reeds twee stukjes aangekondigd in tegenovergestelden zin. Het eene van Ds. Kleinendorst, dat een andere zienswijze er van aankondigt gedrukt bij van Golverdinge te 's Gravenhage; het andere van P. de Kam, getiteld: "Een woord ter bestrijding en overdenking op het boekje van Littooy." Wij ontvingen ze tot dusver nog geen van beiden ter aankondiging, maar verblijden ons in de hoop, dat die zaak eens goed beredeneerd en van alle kanten bezien zal worden. Wij twijfelen niet of onze wakkere broeder zal weldra, in een afzonderlijk hoedje of in de Bazuin, zijn bevrijding behalen. Het gouvernement, alles behalve slim, doet wat het moet doen. Dat misbruk wordt weer allerliefst terecht gewezen. Dat misbruik te Amsterdam, haar grootste zorg, werd gesteld door een wet die het bloeiende bedrijf toenam. Er werd een subsidieregeling van 400,000 gulden ingesteld, waarvan de kosten: 5 miljoen. Voor zaken die facultatief zijn, Persoonlijke onderneming, slavernij, hoop aan oprechte hulp en toewijding te tonen, de Kerk staat en wordt nog slavernij bevrijdt. Ten ernstig gevecht worden gevreed, de druk op de regering om daartegen op te komen. De republiek daagt uit in naam van de Fransen, eerdere eerbare gewoonten, langer door te worden onderdrukt. De 200 en 300 inwoners in de Minahassa, op Cezendeling,agen door het oude Rott, geleverd aan de Nederlandse uit geldgebrek over, haar vrijheid terug, het gouvernement. Zoals ook onafhankelijk leven, het is slechts, maar zij zijn de naam van het bedrijf dat in Indië en inderdaad de Protestantsche Kerk. Helaas, helaas, dat misbruik werd daargesteld. De genootschap voor het onvermogen zou blijven bestaan door de drang van die mannen die uit gewetensjaar en wil het voor sommige mensen, zoals Stuart en anderen, genoeg zijn die mannen smartte is dan uit hun schriften, maar ook wel om dat de liberalisten zich richten in de denkenden kan vervolgen, maar ook wederrechtelijk indringen in regeerlijke zaken zich in wil of een opofferingen getroosten kan dat leiden koncert voor hare sociëteiten, komedie voor wrevelheid en niet voor werkelijkheid komt er streeft, maar uiteindelijk dingen. Om de indringers vorderen, helpen de Bijbels te bevestigen aan de totale van het Britse en besloten om een samenwerking te Lonos te reeds in Nederland, even als uitgenomen van de - deed een giften geven aan "Joel met landkaarten. Deze kaarten zijn met de hoed duidelijk gemaakt en laten wegens vervalsingen meest te wensen over. De grote nutzame kaarten kunnen overal, maar niet voor predikanten, ongeschoolden en zoonvrouwen, ongelijkheidsbeleving en voorts Assyrië en de kaart stellen zij het aan de hand van de - de landen, eilanden, Babylonië tijdvak, de Assyrische landschap - het land, de reizen van de Aziatische Kanaän, verder naar het beloofde land, ten tijde van de eerste stammen; de streken van de onze Zaligmaker; zowel de westelijke als de oostelijke kust. Algemene Correpondentie. In antwoord op hetgeen de heer Zalsman, uitgever van de Wekstem, 27 Sept. 1911, zegt, — alsof we hem van het misdrijf hadden beschuldigd, van opzettelijke terughouding der berichten, maar nu, na zijn opheldering ervan, blijven zwijgen, — dienen het volgende. Ons zwijgen had enig en alleen zijn oorsprong in onzen afkeer van dergelijke kibbelarij, waarop we onze lezers zo min mogelijk moeten onthalen; alsmede in de geheel verkeerde voorstelling die de heer Z. 20 Sept. 1911 van de zaak en van ons schrijven gaf. Bij het herinneren en nalezen van hetgeen wij schreven en van wat de uitgever van de W. erop liet volgen, bleven wij bij de meening, dat het iedere oplettende lezer duidelijk genoeg is, dat er in onze woorden geen persoonlijke beschuldiging ligt als bovengenoemde. We gingen van de onderstelling uit, dat het een "verschoonbaar ongeluk" was, te zoeken of bij de afzender, of aan de posterij, of aan de Wekstem-Arukkerij. Dit laatste is nu niet het geval, blijkens de verklaring van de heer Z. Dan in zoover, dat het bericht 't welk vóór achten met de post aankwam, niet vóór tienen bij de B. werd bezorgd. Ware het dus direct bij de B. aangekomen, het was niet vertraagd. Het half uur of uur is hier dus twee uren geworden; doch zoo iets kan de heer Z. niet altijd voorkomen, met den besten wil niet. Aan iets opzettelijks is dus niet gedacht. En dergelijke beschuldiging is ook niet in ons schrijven te lezen. Om zulk een indruk niet te geven, wezen we er zelfs op, dat het bericht eerst in de W. van Zaterdag stond; want volgens de datum van 't bericht had het er ruim en breed Donderdag in kunnen staan. Hoewel dit gehele geval duidelijk bewijst, dat het ontvangen van berichten uit de tweede hand vertraagd moet geven, zelfs een week lang indien 't ongeluk wil, toch nemen we alle mogelijke verschooningen die br. Z. kan aanbrengen bereidwillig aan. Dit geval was voor ons de aanleiding om te schrijven, over hetgeen, reeds onder redactie van Ds. Yan Yelzen, behandeld is, en nu zoo veelvuldig begint voor te komen, tot schade van ons blad, tot hinder van redactie en abonnenten, namelijk het eerst verzenden aan en plaatsen van officiëele berichten enz. in de W., waartoe de uitgever hen uitlokt. Omdat we niet aan persoonlijk opzet dachten, hadden we ook geen behoefte of roeping om vooraf te onderzoeken; temeer daar vroeger wel eens onderhands hierover gesproken of geschreven is. Wat we verkeerd vinden is dit: dat de heer Z. zolang voortgaat met, en nu weer lichtvaardig leenspringt over het vergrijp: van publiek het recht der eerste plaatsing van de B. af te troosten. Vroeg hij die berichten met de belofte van ze niet vóór de B. in de W. te plaatsen, dan bewees hij zijn abonnenten een dienst; nu benadeelt hij door zijn doen de Bazuin. Ons dunkt dat deze rechtskwestie niet zoo ingewikkeld is. We vergeven het voorts de heer Z. dat als wij schreven: «te laat voor de B." ZEd. zegt : "nieuws genoeg voor de 5." ; (we zullen de drukkers of zetters er maar buiten laten ;) ook dat hij de aanleiding tot dit en vroeger schrijven wel in de Bazuin maar niet in de Wekkende zocht. We hopen, dat hij dit nog eens beter leert inzien. Overigens, wij voor ons, gevoelen de broederlijke gezindheid niet gestoord. Kerknieuws. Aan de gemeenten der Klassis Sneek wordt bericht: dat D. Y., hare Afgevaardigden ter vergadering, den 22en dezer maand, 's morgens om tien uur, als naar gewoonte verzocht worden. Worküm, BOSCH. 3 October '79. Klassikale Vergadering te Heerenveen. d. v. Donderdag, 30 October e. k. De gemeenten, die hare collecten voor de kas ex bouis publicis nog niet hebben bezorgd, worden vriendelijk en dringend verzocht dit voor of uiterlijk op die datum te doen. A. W. NTJENHÜTS. OPROEPING TOT HET GEBED, ten behoeve der ZONDAGSCHOLEN IN ALLE LANDEN. Het Bestuur der Nederlandsche Zondagschool Vereeniging, in overeenstemming met andere gelijksoortige Vereenigingen in alle landen, noodigt wederom alle Zondagschool-Onderwijzers en Onderwijzeressen en alle vrienden der jeugd uit, om twee dagen af te zonderen, en wel Zondag 19 en Maandag 20 October dezes jaars, en zich dan te vereenigen in de gebeden ten behoeve der Zondagscholen in de geheele wereld. Afzonderlijke afdrukken van deze Oproeping zijn op franco aanvraag te bekomen bij de uitgevers Höveker & Zoon. KOUDUM. '29 Sept. Onze geachte leeraar E. Kropveld, maakte gistermorgen der gemeente bekend, na veel strijd toch de roeping der gemeente te Minnertsga te moeten opvolgen. Hoe teleurstellend voor onze gemeente, wensen we echter in Godes wijze te berusten, en hopen dat een leeraar en een gemeente van achteren op deze keuze Godes hooge goedkeuring mogen ondervinden. Namens den Kerkeraad, D. MOLENAAR, Oudl-Secretaris. HEUSDEN, 1 Oct. Op Zondagavond trad onze geliefde leeraar, Ds. J. Van Andel, voor het laatst voor onze Gemeente op, om naar aanleiding van Efeze G : 10—19 zegenend afscheid te nemen. De opkomst was talrijk, het oogenblik plechtig, en vooral voor onze kleine Gemeente indrukwekkend, zodat wij, naast den Heere, hem nog een woord van dank mochten toespreken, voor het vele goede ons betoond, tijdens zijn ruim twee en een halfjarig verblijf te dezer plaatse, terwijl wij ook hem 's Heeren onmisbare zegen en ondersteuning toebaden, waar hij gereed stond een ruimeren werkkring in 's Heeren wijngaard te aanvaarden. Tevens heeft onze Gemeente, onder leiding van Ds. Van Andel, met eenparige stemmen andermaal tot haar herder en leeraar beroepen Ds. J. F. Billens van Varsseveld. Waar wij op dit oogenblik het gemis van een leeraar diep gevoelen, is onze innige wensch en bede van den Heere, dat Hij onze Gemeente genadig zij, door het hart van zijn dienstknecht tot ons te neigen, opdat hij met volle vrijmoedigheid onze roeping moge en kunnen opvolgen. Namens den Kerkeraad, A. GEZELLE MEERBURG, Scriba. GEES, 3 Oct. Heden is na voorafgaande prediking, onder leiding van onzen Konsulent Ds. D. Tolsma, uit een tevoren gemaakt drietal, tot herder en leeraar beroepen, de Heer G. H. Zahn, Kandidaat te Kampen. Onze wensch en bede is, dat de Heere dien broeder licht en wijsheid geve eene keuze te doen, kan het zijn, deze roeping op te volgen, opdat alzoo de behoefte der gemeente aan een leeraar, vervuld worde. Namens den Kerkeraad, D. TOLSMA, Cons. DIJNGELO, den 1 Oct. Heden werd alhier na het houden van een biduur onder de leiding van onzen Konsulent Ds. K. Redder te Diever, tot herder en leeraar beroepen de Heer G. T. Wessels, Kandidaat aan de Theol. School te Kampen. Dat de Koning zijner duur gekochte kerk zijn harte neige om onze roeping op te volgen is onze wensch en bede. Namens den Kerkeraad, A. H. MULDER, Scriba. SCHIEDAM. 5 Oct. Na 's morgens op een plechtige wijze enige jeugdige menschen bevestigd te hebben tot lidmaten der gemeente en 's middags een laatsten groet gebracht te hebben aan de Onderwijzers en Kinderen der Zondagschool, trad Ds. Wiersma heden avond op om afscheid te nemen van de gemeente. Tal van mensen, leden en niet-leden, waren in het kerkgebouw samen gestroomd, om zijn laatste woorden te vernemen, die naar aanleiding van Jesaja 41:4 laatste gedeelte op een eenvoudige, keurige en hartelijke wijze werden uitgesproken en bij ons en allen die ze gehoord hebben, steeds een diepen indruk zullen achterlaten. Na het uitspreken van de zegen werd hem dan ook uit volle borst en met grote aandoening Ps. 134:4 toegezongen. Zijn wij een viertal jaren broederlijk met hem vergaderd geweest en is ons zijn heengaan smartelijk, onze beste wensen vergezellen hem en de zijnen en wij bidden onzen God en Heiland, dat Hij hem in België rijkelijk moge zegenen in zijn arbeid. De Kerkeraad der Chr. Ger. Gemeente, J. MOLENBROEK, Scriba. MAASSLUIS, 5 October. Maakte onze leeraar Ds. F. Meijster ons 1.1. Zondag bekend, een roeping te hebben ontvangen van de Gemeente te Oud-Beierland, heden maakte hij ons bekend voor die roeping te hebben bedankt. Namens den Kerkeraad, A. GROENEWEGEN, Scriba. CAMPERLAND, 8 Oct. 1879. Wij zijn verblijd daar Ds. Verhave ons berichtte, dat hij onze roeping had aangenomen. De naam des Heeren zij geloofd! Namens den Kerkeraad, D. ROMEINSE, Scriba. 's GRAVENDEEL, 7 Oct. 1879. Tot blijdschap der Gemeente en vele vrienden daar buiten, maakte onze zeer geachte leeraar J. J. Impeta Zondagmorgen aan de Gemeente bekend voor de roeping van de Gemeente te Smilde te hebben bedankt. De Heere gebiedt hierover Zijn zegen is onze wensch en bede. Namens den Kerkeraad, L. NAAKTGEBOREN, Scriba. Ontvangen te Doesburgh voor de Theol. School. Van de Gem. Hattem €15.00 » Baambrugge » €3.00 Ontvangsten voor de Zending. Coll. jaarfeest der Chr. Jongel. Vereen. te Enkhuizen €4.50 Door H. A. Dieke, gevonden in het kerkzakje te Dordrecht (Kromhout) » €1.00 Door den hoofdonderw. W. Belgraver, van de leerlingen der Chr. School te Wanswerd a/d Streek €1.44 Van de Zend. Vereen, der Chr. Gemeente aldaar €6.00 C. G. DE MOEN Pr. Tilburg en Bijbelcolportage. Niets. Binnenl. Zending in Noordbr. en Limburg. Niets. Militair te huis. H. J. KI. te Zwolle €1.— J. C. » d » €1.50 Ds. F. » » » €1.50 B. C. P. J. » » » €1.50 Jufvr. T. » » » €3.— Mevr. D. » » » €2.50 J. v. d. H. » » €1.41 Belg. Cent. Dat wij voor Tilburg en Bijbelcolportage niets ontvingen, doet ons leed. Zóó kan het niet gaan. Wie belast zich in zijn woonplaats enige gelden te verzamelen? Ook de kas voor Binnenl. Zend. heeft dringende behoefte aan ondersteuning; voor het te huis collecteren we persoonlijk. Dit roof ons echter te veel tijd. Is de tijd voorbij, dat van alle zijden ons de postwissels werden toegezonden? Maar dan zal materiële nood ons dreigen een arbeid te staken waarvoor de geestelijke nood van zoo velen ons drong. Zou dit te verantwoorden zijn voor het aanziend van God? NOTA 6 Octob. '79. D. K. Vielenga. 't Is een bondgenootschap van woorden, en daarvoor hebben wij niet veel. W. Een vraag. Bij het lezen van het stukje in het School-rubriek Bazuin No. 38 door Ds. Hazevoet dacht ik, was de toestand der openbare school maar zoo aan alle plaatsen dat men er vrij voor uit kwam. Het is mijn oordeel niet goed wanneer ik de openbare school gelijk stel met de Hervormde Kerk in die zin namelijk, dat, waar men een schoolmeester heeft, die goed maatschappelijk onderwijs geeft en op zijn wijs Godsdienstig is, het zenden van mijn kinderen gelijk staat, met naar de Hervormde Kerk bij een zo genoemd rechtzinnig predikant op te gaan en kinderen te laten doopen? — Gaarne zag ik dit beantwoord! — 1 voor Gereformeerd Schoolonderwijs. Redacteur: D. K. Wielenga. De Heraut, het Gereformeerde Schoolonderwijs. Als hij dan voor de openbare school opteerde, hoe kon hij niet tot het lager onderwijs bij komen, dat gewoonlijk wordt gegeven door mensen die geordineerd komen. Keekeer ik aan andere dan ons oog, die meen dat de Heraut verblijdt, te zijn al hij reden te hebben, eerder verblijdt op de vruchten van zijn moedigen te moeten wachten. "De Heraut" dit niet dagen brengen; het moet er een van u komen. Nieuwen bondgenoot hebt ge, dus in den eersten tijd geen steun te wachten. "De Heraut" schijnt ons op schoolgebied te beschouwen, gelijk Groen ons teekende op kerkelijk terrein, als de voorhoede van het leger. Die voorhoede was te spoedig vooruitgedrongen en met de vijand slaags geraakt. Misschien had ze haar vaandel ook wel te scherp gekleurd en te hoog laten wapperen. Aan zoiets schijnt de Heraut ook te denken. De voorhoede heeft ontijdig de vijand aangevallen, ofschoon zij verzekert aangevallen te zijn. Haar vaandel heet te sterk getekend vooralsnog: terwijl de voorhoede beweert dat het oude vaandel is, reeds drie uren in gebruik. Daarbij rijst soms het vage idee op dat men er in het nabije leger tweeërlei vaandel op heeft, al naar de gelegenheid des plooien zet ze op het ander te ont- Ook vraagt ze zichzelf dikwijks af of dat bedoelde leger wel iets anders is dan een legertros met enkele verdoolde goede elementen in zich. Zijn heraut heeft al zoovele jaren met schetterend geluid de komst van dat leger aangekondigd, maar wel stofwolken, geen manschappen laten zich zien. 't Is om er wanhopig bij te worden. Wat wilt ge dan van de voorhoede? Moet ook zij de kleuren van haar vaandel doen verbleeken? Moet zij terugtrekken op een terrein van modder en slijk, waar geen enkel soldaat het op de beenen kan houden? Doch genoeg. Zoooveel is duidelijk dat als de Heraut, ofschoon hij beweert dat het tot de kleuren en het slagleveren van de voorhoede komen moet, vooreerst zich niet bij die voorhoede zal voegen. Wanneer zullen onze broeders aan de overkant dat tweeslachtige eens laten varen? Wij vrezen, dat ook ditmaal de vruchten van de bekeering zullen uitblijven. H. YERKERK. Oud. Westbroek. ^Nagekomen giften. Door Br. van Meijenfeldt te Arnhem voor Tilburg enz. van een Zondagavond-gezelschap f 10.50 Door Ds. G. de Braai te Apeldoorn van den Lidmaatschap-Catechismus 2.50 En voor de Binnenlandse Zendkandest in N. en L. van N. N. te Utrecht 4.00 7 Oktober. NOTITIE. Voor de kerk te Beek. Zaandam-kollectie f 37.37 Zaandam, Meij. Brak 1.50 Amstelveen-kolektie 20. — Hartelijk dank voor de milde bijdragen. We blijven ons steeds aan de liefde van allen aanbevelen, en verzoeken de gemeenten in de Prov. dringend, wel aan ons te willen denken. De behoefte is groot. De krachten onzerzijds zijn klein. Daarom, broeders en zusters, vrienden en vriendinnen van het Godsrijk, helpt ons; helpt het koninkrijk van onzen Heere J. C. bouwen in deze godsdienstlooze streek. Helpt ons met uw gaven en gebeden. Onzen arbeid zult gij er voor verlichten. H. v. D. WERP. Advertenties. 25e Jaar Elektrie VAKANTIE K W. DUBA. Grijpskerk, 8 October 1879. Heden beviel van een welgeschapen Zoon mijne geliefde Echtgenote WILHELMINA HAMMER. Gode zij dank. P. KRAMER, Hoofdonderwijzer. Zwartsluis, 2 October 1879. Door 's Heeren goedheid bevallen van een welgeschapen MEISJE JOLI ANNA HOEKERS, hartelijk geliefde Echtgenote van G. A. BOSCH. Instituut Hasselman. Emmikhoven, 8 October 1879. Heden ontsliep op den dag des Heeren in ruim 80-jarigen ouderdom mijn innig geliefde echtgenoot TIEMEN HAVIKGA, in leven landbouwer onder Bedrijf. Jarenlang was hij ouderling der Chr. Geref. gemeente alhier; in de laatste jaren oud-ouderling. Eene langdurige ziekte (kanker) maakte een einde aan zijn leven. Zwaar valt mij zijn gemis, maar de stellige verwachting dat het sterven hem gewin is, lenigt mijne smart. D. BOELKENS, Weduwe P. Havik. Bedum 5 Oct. 1879. 