De Roomsch-Katholijke Kerk en de Hervorming in brieven
DE ROOMSCH-KATÏÏOLIJKE KERK EN DE HERVORMING, IN BRIEVEN, DOOR EENEN ROOMSCH-KATHOLIJKEN LEEK. NAAII AANLEIDING VAN DE GESCHRIFTEN VAN Dr. CAPADOSE, A. FRENTROP, Prof'. J. C. H. MURÉ en Dr. J. C. ZAALBERG. {Ttvcede BEGINSEL TAN HET KATHOLICISMUS 9 VAN HET PROTESTANTISMÜS. GELOOFS-BRONNEN, | AMSTERDAM, 0. L. YAN LANGENHUYSEN T856. 767 THEOL SCHOOL GEREF, GEMEENTEN ROTTERDAM BRIEF 11. BEGINSEL YAN HET KATHOLICISMUS, YAN HET PROTESTANTI3MUS. GELOOFS-BRONNEN. De Christelijke polemiek, welke, door Liefde geleid, zich aldus tot doel stelt, niet eenen tegenstander te krenken , maar eenen broeder te verlichten, mag nogtans in hare verkondiging en verdediging der AA aarheid niet verflaauwen, al mogt zij ook haars ondanks den schijn hebben, door die AVaarheid te kwetsen. Al dadelijk kan in den gemoedelijken strijd over de groote en gewigtige vraag: wat is Waarheid? niet ontveinsd worden, dat er overal schijnbare nadeelen zijn aan de zijde van de verdedigers der Koomsch-Katholijke Kerk, schijnbare voordeelen aan de zijde van de verdedigers der Hervorming. AAbj voor ons erkennen de vooideelen onzer tegenstanders en onze eigene' nadeelen in den strijd, en willen die hun bereidvaardig inwilligen, en deze zonder schroom voor ons aanvaarden. I. In de eerste plaats toch, waar in de polemiek eene positieve leer zich plaatst tegenover eene positieve leer, gezag tegen gezag, geloof tegen geloof, daar is in de wederkeerige verhouding eene gelijkheid, welke ook aan heiden dezelfde keuze aanbiedt, om beurtelings den aanval en de verdediging af te wisselen. 2 Deze is niet de verhouding tusschen de Roomsch-Katholijke Kerk en de Hervorming. Het Protestantismus, als zoodanig en in de algemeenheid zijner benaming, kenmerkt zich niet en kan zich niet kenmerken door het bezit eener éénige en algemeene geloofsbelijdenis. Het heeft geen algemeen karakter hoegenaamd, dan dat van negatie, van ontkentenis, van bestrijding *). Het Protestantismus, in de algemeenheid van zijn wezen en van zijne benaming, heeft slechts een negatief zijn, een negatief geloof, een negatief leven. Het zijn, het geloof, het leven van het Katholicismus is daarentegen in den hoogsten en meest volstrekten zin positief. Men denke het Protestantismus weg, de Roomsch-Katholijke Kerk ondergaat geene verandering: slechts een van hare vrome smeekgebeden zoude in een heerlijk dankgebed aan den Allerhoogste verkeeren. Men denke, indien men kan, het Katholicismus weg, en het Protestantismus, in zijne éénheid en algemeenheid, zoude opgehouden hebben te bestaan. Alle de verschillende en verschillendsoortige bestanddeelen van het Protestantismus kunnen zich tot eene Eenheid zamenvoegen, niet onder het vaandel van eenig stellig geloof, maar in den vorm van eene foederatieve vereeniging tegen de Roomsch-Katholijke Kerk of tegen de Katholijken, gelijk wij, met regtmatige droefheid als Christenen, zulk een even geloof-loos als liefdeloos verbond te vaak ontwaren, nu eens onder den naam van Gustaaf-Adolf, dan weder als een Anti-Catholic League, of als eene Unitas, welker benaming alreeds eene tegenspraak met zich zelve zoude aanduiden, indien niet gekozen als eene bloote krijgsleus tegen die Eenheid, welke voor het Protestantismus zoowel de eenige reden van te zijn als het eenige teeken van vereeniging oplevert. *) Dr. >T. C. Zaalberg Pz. Eerste Brief bl. 34: «Wij zijn Protestant. omdat wij niet B. Katholiek zijn. Aan zich zelf overgelaten, kan het, in ontelbare sekten verdeeld, waarvan elke zich op nieuw in menige onderscheidene rigting afscheidt, die op hare beurt wederom zich in louter individuele meeningen versnippert, nergens als een collectief geheel worden aangetroffen. Het Protestantismus neemt eenen aanvang, waar het gebied van de Eoomsch-Katholijke Kerk ophoudt. Met dankbare vreugde behoort het erkend te worden, dat er onder die leyio van sekten, rigtingen en meeningen, welke het onvermijdelijk uitvloeisel zijn van de verloochening der Katholijke Eenheid, de zoodanige gevonden worden, welke zich niet zoo wijd van haren oorsprong verwijderd hebben, dat zij niet sommige fundamentele Christelijke geloofstukken met loffelijke getrouwheid hebben bewaard; dat zelfs onder de meer verwijderden het Christelijk beginsel ook in zijne fragmenten nog zigtbaarlijk ten goede werkt. Maar zelfs door hen, die zich buiten den omtrek edoch op kleineren afstand van het middelpunt bevinden, moet het met ons erkend en betreurd worden, dat onder hunne Mede-Protestanten, die zich op den versten afstand en in de uiterste gelederen geplaatst hebben, met de verloochening van Christus het Christelijk element geheel is verloren gegaan. Waarin ook zoude tusschen hen onderling de band O van Eenheid kunnen bestaan? De Bijbel? Wie van onze Protestantsche broeders die onpartijdig is, zal willen ontkennen, dat de Bijbel, die eeuwige bron van waarheid, voor hen geworden is het beginsel van tweedragt en niet van vrede, van twijfel en niet van geloof, van verdeeldheid en niet van eenheid? Doch levert deze door allen erkende toestand van het Protestantismus, waardoor zich tegenover het onschatbaar voorregt der Katholijke Eenheid eene zoo bedroevende 2* ontbinding vertoont, voor de verdediging van de Roomsch-Katholijke Kerk een sclnjnbaar nadeel op. Immers tegenover deze negatieve Eenheid staat als de meest absolute en meest positieve Eenheid de Eoomsch-Katholijke Kerk. Daarin is alles, als zij zelve, positief: hare leer, hare organisatie, hare geboden, hare instellingen, hare sacramenten, de geest van haren ritus. De Hervorming, welke als een Geheel van dit alles niets heeft, heeft ook niets van dit alles te verdedigen. Zij alleen heeft de gemakkelijke taak van den aanval. Zij treedt op als aanklaagster, en laat in de polemiek aan de Eoomsch-Katholijke Kerk hlootelijk de rol van beklaagde. Waarom nogtans zoude de Koomscli-Katholijke Kerk de ootmoedige stelling van beklaagde beneden zich achten? Idij j in wien zij haren Goddelijken Stichter aanbidt, heeft de ootmoedige stelling van beklaagde niet beneden zich geacht. Weêrgalmde niet uit den mond van hen, die die zich bij uitnemendheid Geleerden en Schriftgeleerden noemden, tegen den God-Mensch dezelfde aantijging van godsverloochening, van godslastering, van verzaking, vervalsching en vertreding der Heilige Schrift? TV aarom zoude de Roomsch-Katholijke Kerk de ootmoedige stelling van beklaagde beneden zich achten? Zij, die door haar nog heden als hare Apostels en Martelaars, als hare eerste Belijders en Getuigen, als hare Heiligen, worden gehuldigd en vereerd, hebben zij die stelling beneden zich geacht? Heeft Christus zelf, hebben zijne Apostels ons niet dit voorspeld? Neen, schamen wij ons die aantijging niet, en zijn wij veeleer bereid tot verantivoording aan een’ iegelijk die ons rekenschap afeischt van de hoop die in ons is a). Welhgt moge ook hier blijken, dat in die schijnbare zwakheid de werkelijke kracht is. >) 1 Ep, Petküs III: 15 Want daardoor gedwongen, in do verdediging van de Roomsch-Katholijke Kerk tegen den aanval der Hervorming alle de positieve elementen van haar bestaan te r egt vaardigen, hare grondslagen, haren oorsprong, hare geloofs-bronnen, haar daaruit voortvloeiend gezag, haar geloof, hare genade-middelen, haren ritus, hare werken, hare geschiedenis, zal elke logiker zal dit gereedelijk moeten erkennen in die verdediging van het geheel positief wezen van het Katholicismus de zekerste wederlegging opgesloten zijn van de daartegen overstaande negatie, welke -zich de Hervorming noemt. Is de verdediging volledig en grondig, dan treft zij, ook aanvallend, elke afwijking, van af die welke gelukkig nog aan vele punten der dogmatiek vasthoudt, tot aan die, welke den naam alleen van het Christendom heeft behouden, om zich in het rationalismus of scepticismus op te lossen, of in het nihilismus zich geheel te verliezen. Zoo moge zelfs onder onze Protestantsche Mede-Christenen, onder hen vooral die zich met ijver willen vasthouden aan de groote geloofs-waarheden, welke zij, aan het Katholicismus ontleend, ook na hunne afscheiding als hunne hoogste en dierbaarste schatten waarderen, zoo moge onder hen het verschijnsel ernstige opmerking en aandachtige behartiging opwekken, gelijk het verdient: dat in dezelfde mate, waarin men zich van haar die het ééne middelpunt is, en waar alleen het Geloof op den door Christus gelegden onwrikbaren grondslag berust, verder heeft verwijderd, men ook onvermijdelijk meer en meer negatief is geworden, en dat men haar niet naderen kan, zonder het meer positief Christendom te omhelzen. Aldus moge de erkenning worden voorbereid, en eenmaal, in het tijdstip hetwelk de Goddelijke Genade zich voorbehouden heeft te bepalen, algemeen worden, dat men de Katholijke grondslagen niet kan aantasten, zonder de Christelijke Waarheid te ondermijnen, omdat zij op geene andere grondslagen berust. 11. Een ander nadeel aan de verdediging der Eoomsch-Katholijke Kerk verbonden wij hebben het alreeds aangestipt is gelegen in de onbekendheid of veeleer in de miskenning van haar wezen en van hare stellingen en in het daaruit voortgesproten algemeen vooroordeel a). Daarom is liet niet genoeg, gelijk elders in de polemiek liet geval is, dat wij de stellingen, die wij belijden, verdedigen. In den regel en naar billijkheid mag van niemand meer gevergd worden. Van ons wordt daarenboven gevergd, dat wij bewijzen, dat onze stellingen onze stellingen zijn. Men loochent zelfs dit. Men dringt aan de Roomsch-Katholijke Kerk integendeel stellingen op, welke *) Ik ken slechts heec Protestantsche schrijvers (beiden Engelsohe Predikanten), die hierop eene uitzondering maken, hoewel geen hunner geheel vrij is van onnaauwkeurigheid: de Eerw. Heer Nightingale , Portraiture of the Roman Catholic Religion, or an unprejudiced Sketch of the History, Doctrines, Opinions, Discipline and present State of Catholioism, London 1812, en de Eerw. Heer Robesi Adam, Religieus World displayed, Edinhirgh. De eerstgenoemde heeft de eerlijke openhartigheid van te verklaren, dat naar zijne meening geen Protestantsche schrijver zich immer heeft voorgesteld, de Katholijke Kerk te schetsen, en hare Leerstukken te ontwikkelen, zoo als zij door geloofwaardige en algemeen erkende schrijvers onder de Roomsoh-Katholijken zelve worden verklaard en verdedigd. Hij voegt daarbij met waarheidsliefde het afkeurend oordeel: »ik ken geenen schrijver die behoorlijk acht geslagen heeft op de klaarblijkelijke waarheid, dat ieder welonderrigte Christen, van welke Kerk of Sekte ook, zijne eigene meerlingen beter kent, en den inhond en de strekking van zijn eigen geloof juister bevroedt dan eenig ander, en dat elke Kerk of vereeniging de meest bevoegde regter zijn moet van hare eigene Leer, »/ knm of no ieriier wko kas paid sufficiënt attention to tkis obviows truth, that every well-informed Gkristian, of wkatever Church or Sect, letter knows kis ovm opinions, and conceives more justly of the hearings and tendency of kis men failk, ihan any otker person; that every Church or society must le the proper est judge of ils oren doctrine.’’ zij verwerpt, eene belijdenis welke de hare niet is. Hoewel zij regt en aanspraak heeft, om althans hierin op hare verklaring, welke hare leer is, geloofd te worden, vindt zij bij hare bestrijders geen geloof, wanneer zij plegtig, openlijk, voor God en de wereld betuigt: zie hier mijne belijdenis! Aanvaarden wij in de polemiek ook dit nadeel, hetwelk het Katholicismus gelijkelijk met zijnen Goddelijken Stichter gemeen heeft. Vergenoegen wij ons niet, met naar waarheid belijdenis af te leggen van ons Geloof, zonder te plooijen of te vergoelijken. Hoeden wij ons echter daarbij voor de dwaling, dat wij in deze miskenning van het Katholicismus, in dit vooroordeel, het natuurlijk gevolg van oppervlakkigheid, de werking van opzettelijke liefdeloosheid zouden meenen te ontwaren. Het is waar, men mogt van hen, die aanspraak maken op eenen hoogeren trap van beschaving en verlichting, eene meer grondige studie billijk verwachten. Doch het is niet te ontkennen, dat, bij gemis van volledige wetenschap, of van het hooger en meer verheven beginsel van geloof, er veel in het Katholicismus is dat afschrikt en stuit, veel in de Hervorming dat blinkt en bekoort, en onder dit laatste gewis niet het minst, dat zij algemcene vrijheid van onderzoek verleent, zonder daaraan de algcmeene verpligting gebiedend te verbinden, om de daarvoor onontbeerlijke kundigheden te verkrijgen. Die vooringenomenheid tegen het Katholicismus is welligt van alle de overleveringen der zestiende eeuw want geene sekte zelfs kan gedurende drie eeuwen voortbestaan , zonder ook hare overleveringen te hebben het krachtigst bewaard gebleven. Bock ook dit nadeel is welligt niet onoverwinnelijk: een scheidsmuur, door vooroordeel opgerigt, kan niet voor duurzaamheid bestemd zijn. Meermalen reeds bleek het, dat hij, die bij geraoedelijk onderzoek de onregtvaardigheid ontdekte van het vooroordeel, hetwelk hem tegen het Katholicismus op de meest valsche gronden was ingeboezemd, door middel van die ontdekking tot eene meer naauwgezette en meer grondige nasporing van godsdienst-waarheid zelve werd geleid, en daardoor, als een andere Saulus, van eenen vervolger, een belijder is geworden *). *) Wij hebben hiervan een voorbeeld uit hetzelfde Engeland, hetwelk zich door do meest buitensporige opgewondenheid tegen het Katholicismus onderscheidde, in den Eerwaarden Heer John Goiheb. , schrijver van een werk getiteld, A Papist misrepresented and represented (Een’ Papist miskend en gekend). Hij zegt: »om het kenmerk van den eersten (den Papist miskend) te schetsen, behoefde ik geene boeken, ik heb hem naauwkeurig beschreven naar het denkbeeld, hetwelk ik zelf daarvan had, toen ik Protestant was. De laatste (de Papist gekend) is door mij getrouwelijk voorgesteld naar den Papist, die ik thans ben, en bevat het kortbegrip van hetgeen mij geleerd is, toen ik in den schoot der Roomsch-Katholijke Kerk werd opgenomen, en hetgeen ik na zestienjarigen omgang met mannen van deze belijdenis , door hunne predikatiën te hooren, door hunne kathechisatiën bij te wonen, door hunne boeken te lezen, door mijne gesprekken met hen, bevonden heb hunne leer te zijn. Ik heb, naar ik hoop, beide schetsen gemaakt met opreglheid en waarheidsliefde, zonder hartstogtelijkheid. In drawing ont the charaoter of the farmer, I have quoted no authors, but have described him exactly according to the apprehension I had of a Papist framed by me when I was a Protestant. The latter is wholly copied out from the Papist that I am now, being the sum of what I was taught, when reconoiled to the Church of Home, and which , after slxteen years conversation with men of that communion, in hearing their sermons, in being present at their oatechising, in reading their books, and discoursing with them, I have found to le their doctrine. I have done both, I hope, with sincerity and truth , and without passion.” Het is onnoodig te herinneren, dat Papist de gebruikelijke schimpnaam is, door den blinden volkshaat in Engeland aan den Hüomsch-Katholijk gegeven. 111. Naauw verwant met het straks aangewezen bezwaar is een derde nadeel, hetwelk wij in de polemiek almede moeten aanvaarden. De Katholijke Godsdienst, overeenkomstig het hooge doel der Goddelijke Openbaring, omvat de geheele menschheid in haar groot wereld-plan. Geen trap van vatbaarheid, van kennis, hoe ook gering, geen vlugt van vernuft, van geleerdheid, hoe ook verheven, is uitgesloten of bevoorregt. Heeft niet Jezus Christus zelf getuigd, dat hetgeen voor de wijzen en verstandigen verborgen is gebleven den kinderkens is geopenbaard? ®) Is het niet een kenmerk van de zending des Heilands, dat het Evangelie den armen is verkondigd? f) Kan aan dien eisch geene andere Godsdienst beantwoorden, dan welke hare meest verhevene geheimen in het eenvoudigste, minst geoefend gemoed door de hemelgave van het Geloof nederlegt, langs den weg der wetenschap , langs welken de Goddelijke Genade sommigen tot het Geloof geleid heeft en leiden zal, kan eone oppervlakkige, gewaande kennis alleen twijfel, ijdelheid, eigenwaan en verwarring voortbrengen, waar volhardende, onbevooroordeelde studie, onder nederige erkenning van de menschelijko beperktheid en van de oneindigheid der Goddelijke geheimen, de wetenschap tot geloovige overtuiging zal opvoeren. Zoo zal in de orde der natuur een onrijpe onderzoeker, wiens vermetelheid door zijne onwetendheid alleen wordt geëvenaard, bedwelmd door den waan zijner eigene kennis , den Schepper stout verloochenen, waar een Newton , waar een Linnaeus , na door hunne nasporingen de *) » Confiteor tibi Pater, Domme coeli et terrae, quod abscondisli haeo a sapientibus et prudenlibus, el revelasti ea pamlis.” Maiih. XI: 25. Luc. X: 21. f) Matte. XI: 5. Lucas YII: 22. »Pemperes emmjclizantur grenzen der menschelijke wetenschap te hebben uitgebreid, zich verootmoedigen voor de onafmetelijkheid en ondoordringbaarheid van de Goddelijke wonderen. Zoo zal ook op het gebied der wijsbegeerte voor het roekelooze zelfvertrouwen nimmer de slang des hoogmoeds ontbreken, welke, zijne zucht tot zelfverheffing streelende, hem verleidt door het uwe ooyen zullen geopend worden, en gij zult wezen als góden, wetende goed en kioaad. Zoo ook kan in de Godsdienst de gebrekkige kennis van de Heilige Schrift, geleid door den eigenwaan als feilenden gids, slechts tot een dwaallicht verstrekken, hetwelk, (wie kan het ontkennen?) ketters en sektarissen vormt, of stoute vernuften inden afgrond van het scepticismus nederstort, waar wij nog in onzen tijd de meest uitstekende hoogleeraars van Oxford, de meest geleerde Predikanten der Anglicaansche Kerk, als de vrucht en het loon van hunne onvermoeide en onverschrokkene theologische studie, zich als geloovigen met de Eoomsch-Katholijke Kerk hebben zien vereenigen In dit opzigt nu bewandelen (en hoe konde het anders ?) de Eoomsch-Katholijke Kerk en de Hervorming eenen lijnregt tegengestelden weg. Deze verheft allen en een’ elk tot regter in godsdienst-zaken. Zij zegt tot den blinde niet zie! maar zij zegt tot hem gij ziet! en hij waant te zien. Zij zegt tot hem die niet lezen en niet verstaan kan, gij leest en gij verstaat. Zij geeft hem de kennis niet, zij kan hem die niet geven, maar zij zegt, dat hij die heeft. Zij geeft hem de wetenschap niet van de Heilige Schrift, maar zij geeft hem, en aan een’ elk in gelijke mate, het begrip dat hij die wetenschap bezit. De Eoomsch-Katholijke Kerk vreest niet de wetenschap, vreest niet de geleerdheid, vreest niet de wijsbegeerte, maar zij vreest eene halfslagtige wetenschap, eenc ijdele schijn-geleerdheid, eene valsche wijsbegeerte, omdat zij weet, dat niets meer verderfelijk is, niets verder van God en Godsdienst verwijdert, dan de hoogmoedige opgeblazenheid van den eigenwaan, terwijl ware kennis altoos vergezeld gaat van de echt-Christelijke deugden van liefde en ootmoed. Zij sluit voor niemand den Bijbel, zij opent dien voor allen en in alle talen, zij bewaart, zij verkondigt, zij vertolkt, zij onderwijst, zij verklaart, (dat is haar regt en hare roeping) , maar zij rigt hare leering in naar de behoefte en vatbaarheid van allen. Zij streelt niet de menschelijke ijdelheid, de laatdunkendheid en de zelfzucht: zij verheft de nederigen tot zich, zij vernedert zich niet tot de hoovaardigen. Geen wonder, dat zij kwalijk begrepen en miskend is. Ook in haar is het Goddelijk Woord, den kinderkens geopenbaard, nog voor de zich-wanende wijzen en verstandigen verborgen. De wiskunstenaar ziet de honig-cel der bij, en in haar met volkomene zekerheid de aanschouwelijke Wijsheid van den Oneindige. Zoo raadplege ook veilig, door de Openbaring voorgelicht, de Christelijke wijsbegeerte de vereischten eener door God geopenbaarde Wereld-Godsdienst, en een nederig en grondig onderzoek zal hem hare onbedriegelijke inwendige kenmerken doen erkennen. Stichting van den God-Mensch, vereenigt zij in zich de Goddelijkheid en de Menschelijkheid. De hoogste verhevenheid, de hoogste eenvoudigheid zijn hare kenmerken. Zij verheft zich tot de volmaaktheid, zij daalt af tot de zwakheid en zondigheid der menschelijke natuur. Zij spreekt tot het kind en den grijsaard, tot den ongeletterde en tot den wijsgeer. Zij bevat ontwikkeling voor elke gave van den geest, bevrediging voor alle behoeften van het hart, kracht voor alle toestanden van de ziel. Berekend naar de eindelooze verscheidenheid der individuen, is zij voor allen Eén in haar wezen Zij biedt troost voor de diepste schuld, nog hoogere eischen van volmaaktheid aan de reinste deugd. Zij voert de liefde op tot zelfverloochening, Zij heeft geheimen voor het verhevenste vernuft, stichting en leering voor het geringste verstand. Zij moet aan den geloovige op eiken trap van beschaving waarborg aanbieden tegen elke dwaling, zekerheid tegen elke twijfeling. Daarom moet naast de feilbaarheid van den Mensch de onfeilbaarheid van de Godsdienst staan, naast de mogelijke verdoolingen van het onderzoek de Eenheid en Onwankelbaarheid van de Leer. Wij bidden onze Mede-Christenen ernstiglijk te overwegen, waar zij de verwezenlijking van deze zoo zwakke en flaauwe schets, welker waarheid in het afgetrokkene wel niemand hunner zal willen ontkennen, ontwaren, waar zij die niet ontwaren. Doch (en dit is het bezwaar der Christelijke polemiek) zulk eene Godsdienst voor allen, onuitputtelijk voor den verlichten en geloovigen navorscher, verstaanbaar voorde diepste onwetendheid, even toegankelijk en even mild voor beiden, bevat noodwendig voor den oppervlakkiger! onderzoeker schijnbare tegenstrijdigheden, welke alleen voor de meest grondige en meest gemoedelijke studie kunnen verdwijnen, tot dat de Goddelijke Genade de wetenschap tot Geloof verheft. Yermag hier dus een wetenschappelijk onderzoek, door de Openbaring voorgelicht, tot de kennis van de inwendige kenmerken der Waarheid op te voeren, ook de nasporing van hare uitwendige kenmerken kan, door hetzelfde licht gelukkiglijk bestraald, den door geene vooroordeelen verblinden geest tot een even gezegend resultaat geleiden. Waar zal men die uitwendige kenmerken zoeken, dan in de geschiedenis ? Deze moet ons leeren, hoe de door Christus gestichte Wereld-Godsdienst gevestigd is, hoe zij gestreden heeft, hoe zij over alle vijanden on over alle hinderpalen en over alle magten gezegepraald heeft, hoe zij onder alle wereld-gebeurtenissen hare roeping onwankelbaar vervuld heeft, en hoe niets haren voortgang heeft kunnen stuiten, haar gezag heeft kunnen verbreken. Want het Evangelie bevat de zending. Is zij onvervuld gebleven? liet Evangelie bevat de stichting. Is zij afgebroken? Het Evangelie bevat de toezegging. Heeft zij gefaald ? Zoude de geschiedenis van negentien eeuwen door hare O O onwraakbare getuigenis niet dit vraagstuk oplossen, voor wie met een ontvankelijk gemoed en met onbekrompene onpartijdigheid haar raadpleegt? Zoude zij geen antwoord bevatten voor hem die met waarheidsliefde vraagt, door wien alle de volken onderwezen zijn, van toten allen, die zich afgescheiden hebben, zijn uitgegaan, tegen wien allen, die zich verzet hebben, zijn opgestaan, en waar alleen de onverbrekelijke aaneenschakeling is bewaard gebleven ? Doch ook hier kan oppervlakkigheid van onderzoek slechts twijfel baren en ongeloof voortbrengen. Men sluit het oog voor hetgeen zigtbaar is in het Gods-plan, om het te openen voor de gebreken, die alleen het menschelijk element aankleven, als of men niet dit zelfde element ontwaarde onder hen, wie Christus gedurende zijne aardsche loopbaan gekozen heeft. Men ziet niet of wil niet zien, dat hierdoor zelf het Goddelijk element te heerlijker schittert. Ook hier is het onloochenbaar, hetgeen een uitmuntende schrijver, leert: »De twijfelingen van het ongeloof hebben haren oorsprong alleen daarin, dat men niet het geheel van het plan der Godsdienst in overweging neemt, en alleen acht slaat op omstandigheden, welke, indien zij in verband met het geheel wierden beschouwd, slechts stoffe tot bewondering zouden opleveren.” *) De Christelijke polemiek vermag derhalve niet dan door grondige ontwikkeling die schijnbare tegenstrijdigheid op te lossen. Dat is het eenige terrein waarop de liefdevolle strijd door allen behoort gevoerd te worden, zal die door waarheidsliefde vrij van vooroordeel worden bestuurd. Vóór alles nogtans behoort op het gebied der polemiek de geloofs-hron te worden bepaald, uit welke de zekerheid, welke zij zoekt, zal geput worden. Maar hierin vinden wij ook al dadelijk één der essentiële geschilpunten tusschen de Roomsch-Katholijke Kerk en de Hervorming. De Hervorming zegt geene andere bron van het geloof, geen ander gezag, te erkennen, dan de Heilige Schrift, en verwerpt de overlevering, de Traditie. De Katholijk erkent en eerbiedigt de geheele Heilige Schrift, als het Woord van God, maar hij heeft de geloovige overtuiging, dat de Roomsch-Katholijke Kerk in zich draagt het onafgebroken en onwankelbaar bewustzijn van alle Christelijke Waarheid, van af hare stichting door Christus. Hare voortdurende getuigenis is de grondslag van zijne zekerheid. De geloofsbronnen der Roomsch-Katholijke Kerk zijn derhalve de Heilige Schrift en de Christelijke Traditie, tusschen welke er nimmer tegenspraak is of zijn kan, omdat de Waarheid niet met zich zelve in strijd kan zijn. De Katholijk beweert, dat de Protestant zelf, voor zoo verre hij aan eenige Christelijke Waarheid vasthoudt, zijns onbewust haar aan de Christelijke Traditie, niet minder dan aan de Heilige Schrift, verschuldigd *) »Les douies de ïincrédulité ne viennent que de ce quon n’envisage pas le plan de la Rcliyion tout entier, et de ce quon ne fait attenüon qua des circonstances qui paraissent des difficultés, mais qui causeraient de ladmiration, si on les voyait a leur place.” M. I'Albé Duguet, Traité des principes de la foi Chrétiennc. is. – Maar de Protestant verwart ligtelijk ondanks zich zelve, in zijne vooringenomenheid tegen de door hem onwillekeurig miskende belijdenis, de Traditie met de Legende, welke met elkander niets gemeen hebben. De Traditie is hetgeen zelfs Hugo Geotius, zonder Katholijk te zijn, naast de Sacrae Litterae als den consensus Ecclesiae Christianae noemt; de Legende, hoe schoone en stichtelijke stoffe zij van eenen eerhiedwaardigen vóórtijd moge bevatten, was nog nimmer voor de Heilige Kerk eene bron van het geloof, of voor den vromen Geloovige een onderdeel van zijne belijdenis. Dit fundamenteel verschilpunt over het gezag der Traditie zal dan ook in de eerste plaats toelichting en verdediging eischen. o O Men vreeze echter niet, dat het de bedoeling zoude kunnen zijn, om aan de tegenstanders op te dringen, dat, nadat het gezag der Traditie zal verdedigd en gehandhaafd zijn, de verdere polemiek niet naar de Heilige Schrift, maar naar de Heilige Schrift en de Traditie zal gevoerd worden. Geenszins, dit mogt even strijdig geacht worden met de billijkheid als met de redeneerkunde. Hoe zoude men aan den tegenstander gronden kunnen opdringen, ontleend aan een door hem bestreden gezag? Welligt zoude zulks geoorloofd zijn, na de wettigheid van het gezag te hebben aangetoond. Maar ook dan zullen wij de door ons verdedigde stellingen telkens aan de Heilige Schrift toetsen, ten einde aldus het tweeledig bewijs te voeren, wanneer wij, na het gezag der Kerk op grond der Heilige Schrift a priori te hebben gestaafd, in de overeenstemming zelve van hare leerstellingen met de Heilige Schrift, een nieuw bewijsmiddel voor haar gezag a posteriori zullen gevonden hebben. Het is volkomen juist, dat de Christelijke polemiek, hoewel de Heilige Schrift en de Traditie als de heide overeenstemmende bronnen van het Geloof erkennende, alleen de Heilige Schrift bezigt tot verdediging tegen den aanval der Hervorming. o Zoo wanneer de Christelijke polemiek tegen den Atheïst het bestaan van God verdedigt , waarop zoude hij zijne verdediging bouwen, dan op de Natuur, welke ook de godsloochenaar gedwongen is te erkennen? *) Of wanneer de geloovige tegen den Eationalist de mogelijkheid, de redelijkheid en de noodzakelijkheid eener Openbaring aantoont, waaruit anders dan uit de Rede zal hij zijne bewijsgronden putten? En wanneer de Christen tegen den Israëliet de waarheid van hot Christendom handhaaft, waar zal hij stoffe vinden in zijn betoog, dan in het Oude Testament, hetwelk ook de grondslag is van zijn geloof? Op gelijke wijze handelt de Katholijk, wanneer hij tegenover den Protestantschen Mede-Christen het gezag der Traditie regtvaardigt door de Heilige Schrift, met welke dat gezag niet in strijd is, maar geheel overeenstemt. *) Zoo luidt ook de stelling door Zijne Heiligheid Pms IX op den 15 Junij 1855 bekrachtigd : vßatiocinatio Dei existenliam, animae spiritvalitatem, hominis libertatem, eum certitudine probare potest." vFides posterior est Revelatione, proindeque ad prohandam Dei existentiam contra atheum, ad prohandam animae rationalis spiritualitatem ac libertatem contra naturalismi ac fatalismi sectatorem, allegari convenienter nequif.” DB. 