None
Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

Jurisprudentie

Kroniek ondernemingsstrafrecht
Eerste helft 2022

Prof. mr. H.J.B. Sackers (red.), mr. J. Boonstra, mr. dr. S.S. Buisman, mr. A.A. Feenstra, mr. C.A.M. Janssen, mr.
dr. I. Koopmans, mr. V.S.Y. Liem, prof. mr. M. Nelemans, mr. J.S. Boeser, prof. mr. J.S. Nan, mr. dr. E. Sikkema, mr. dr.
drs. B. van der Vorm en mr. dr. W.S. de Zanger

Inleiding
246

Prof. mr. H.J.B. Sackers (red.)
Het nieuws in het eerste halfjaar van 2022 werd gedomineerd door de afzwakking en vervolgens de afschaffing
van de maatregelen rondom de Covid 19-pandemie, de
(gevolgen van de) oorlog in Oekraïne en de boerenprotesten tegen de maatregelen die uit het stikstofbeleid
van de overheid voort kunnen komen. Verder trad begin
dit jaar een nieuw kabinet aan dat een coalitieakkoord
presenteerde met voor het strafrecht ambitieuze plannen. Met forse investeringen in de strafrechtketen dient
het justitieschip weer vlot getrokken te worden. Politie,
rechtspraak en justitie kunnen op stevige financiële
injecties rekenen, terwijl afzonderlijk gelden zijn vrijgemaakt voor de strijd tegen de ondermijning, voor de versterking van de sociale advocatuur en voor de implementatie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering.
De wetswijzigingen uit de afgelopen periode zijn beperkt. Zo trad in werking de Wet van 12 mei 2021 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met
het opnemen van een specifieke strafuitsluitingsgrond
voor opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt
in de rechtmatige uitoefening van hun taak en een strafbaarstelling van schending van de geweldsinstructie, en
een wijziging van het Wetboek van Strafvordering in
verband met het opnemen van een grondslag voor het
doen van strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik
door opsporingsambtenaren.1 Eveneens in werking trad

1

Stb. 2021, 223, inwerkingtreding op 1 juli 2022.
 TBS&H 2022 | nr. 4

de Wet van 4 november 2021 tot wijziging van de Wetboeken van Strafrecht en Strafvordering (en enige andere wetten) in verband met versterking van de strafrechtelijke aanpak van ondermijnende criminaliteit.2 Voorts
valt te wijzen op de inwerkingtreding van het besluit
van 21 december 2021 tot wijziging van de bedragen van
de boetecategorieën van artikel 23 lid 4 Sr.3 In werking
ging ook de Wet van 29 juni 2021 tot wijziging van het
Wetboek van Strafrecht houdende de invoering van de
strafbaarstelling van misbruik van prostitué(e)s die
slachtoffer van mensenhandel zijn.4 Ten slotte valt nog
te wijzen op de Wet van 23 juni 2021 tot wijziging van
Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van de
mogelijkheden tot het verbieden van rechtspersonen.5
Hoewel aan het wetgevingsfront in de afgelopen periode
dus een relatieve stilte heerste, beginnen thans de eerste wetsvoorstellen de Kamer te bereiken, waarin de
meer gedetailleerde plannen van het nieuwe kabinet
zichtbaar worden. Zo werd op 16 februari 2022 het wetsvoorstel ingediend tot wijziging van de Wetboeken van
Strafrecht en Strafvordering in verband met het verbeteren van de bestrijding van heling, witwassen en de
daaraan ten grondslag liggende vermogensdelicten.6 Op
7 juli 2022 volgde een wetsvoorstel tot wijziging van
(onder andere) het Wetboek van Strafrecht in verband
met de strafbaarstelling van het zich verschaffen, verspreiden of anderszins ter beschikking stellen van per-

2
3
4
5
6

Stb. 2021, 544, inwerkingtreding op 1 maart 2022.
Stb. 2022, 7, inwerkingtreding op 1 januari 2022.
Stb. 2021, 467, inwerkingtreding op 1 januari 2022.
Stb. 2021, 310, inwerkingtreding op 1 januari 2022.
Kamerstukken II 2021/22, 36036, nrs. 1-3.
 doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

soonsgegevens voor intimiderende doeleinden.7 In consultatie ging het voorstel tot verhoging van de strafmaxima en de uitbreiding van rechtsmacht bij
mensensmokkel. Dit conceptwetsvoorstel wijzigt het
Wetboek van Strafrecht op twee onderdelen. In de eerste
plaats wordt de rechtsmacht over mensensmokkel
uitgebreid. Dat betekent: meer mogelijkheden om
buitenlandse daders in Nederland te vervolgen voor
mensensmokkel. In de tweede plaats worden de wettelijke strafmaxima voor alle vormen van mensensmokkel
verhoogd. Een volgend conceptwetsvoorstel betreft de
versterking van de aanpak van ondermijnende criminaliteit, deel II. Dit voorstel strekt tot het tot stand brengen van een nieuwe wet die de confiscatie van criminele
goederen mogelijk moet maken, en tot aanpassing van
bestaande wetgeving, allemaal ter versterking van de
aanpak van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit. Deze wijzigingsvoorstellen hebben betrekking op
het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht, de Opiumwet, de Algemene wet bestuursrecht, de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme en de Wet op de economische delicten. Een
hiermee samenhangend conceptvoorstel betreft de wijziging van het Wetboek van Strafrecht dat de strafbaarstelling beoogt van verborgen ruimten. Dit voorstel
maakt het inbouwen van een verborgen ruimte in een
vervoermiddel strafbaar. Ook wordt de strafbaarstelling
voorgesteld van het beschikken over een vervoermiddel
in de wetenschap dat in dat vervoermiddel een verborgen ruimte is aangebracht. Een ander conceptvoorstel
betreft de stroomlijning bestuurlijke boetemaxima en
termijnen. Dit wetsvoorstel, waarnaar al geruime tijd
werd uitgekeken, verkleint de verschillen tussen de bestuurlijke en strafrechtelijke boetes. De Raad van State
had al in 2015 geadviseerd de verschillen te verkleinen.
In reactie op dit advies heeft de regering in 2018 aangekondigd dit advies te zullen opvolgen. Van andere aard
is het wetsvoorstel uitbreiding strafbaarheid spionage.
 Volgens de toelichting zijn veel spionageactiviteiten
momenteel al strafbaar, zoals de klassieke spionage en
het schenden van staats- en bedrijfsgeheimen. Ontwikkelingen, zoals de komst van nieuwe en steeds assertievere spelers op het wereldtoneel en de opkomst van digitale spionage, hebben de regering aanleiding gegeven
om opnieuw te kijken naar de wetgeving. Met het conceptwetsvoorstel wordt het strafbaar om spionageactiviteiten te verrichten voor een buitenlandse overheid en
daardoor zwaarwegende Nederlandse belangen in gevaar te brengen, zoals de nationale veiligheid en de veiligheid van personen. Hiervoor kan een gevangenisstraf
van maximaal zes jaar worden opgelegd. Daarnaast zijn
ook personen die anderen aanzetten tot het uitvoeren
van zulke handelingen voor een ander land strafbaar op
grond van de nieuwe bepaling. Omdat spionageactiviteiten steeds vaker digitaal plaatsvinden, wordt de
maximale gevangenisstraf die geldt voor een aantal
computermisdrijven verhoogd met een derde, wanneer
deze zijn gepleegd voor een buitenlandse overheid. Te
7

Kamerstukken II 2021/22, 36171, nrs. 1-3.
doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

noemen valt ook nog het conceptwetsvoorstel strafbaarstelling van conversiehandelingen dat strekt tot het
instellen van een strafrechtelijk verbod op zogenoemde
conversiehandelingen, ook wel ‘conversietherapie’ of
‘homogenezing’ genoemd.
 Van de wetgeving naar de rechtspraak valt op te merken
dat de meest opmerkelijke rechtspraak in de hierna volgende deelrubrieken wordt besproken. Uitzondering
geldt voor enkele, niet in die rubrieken thuis te brengen
uitspraken die toch het signaleren waard zijn. In dit verband valt te denken aan de ‘post-Keskin’-rechtspraak en
de verschillende uitspraken over met het Openbaar Ministerie gemaakte procesafspraken. Verder passen in dit
rijtje natuurlijk het Marengo-proces, de strafzaak Eris
(‘Caloh Wagoh’) en het proces naar aanleiding van de
moord op Peter R. de Vries. Maar misschien viel het oog
nog wel meer op de aandacht die een vonnis van de
Rotterdamse politierechter genereerde, waarin twee
mannen als bijzondere voorwaarde naar het Holocaustmonument in Amsterdam zijn gestuurd vanwege een
antisemitische muurschildering.8
Wat valt in (ondernemings)strafrechtelijk opzicht nog
meer te vertellen over de eerste helft van 2022? Genoeg,
zo valt in de hieronder volgende deelrubrieken te lezen.9
De veelzijdigheid aan strafrechtsgebieden die het ondernemingsstrafrecht kleurt, dwingt bij het aanbieden
van de kroniek over de eerste helft van 2022 tot keuzes.
 Die betreffen de rechtsgebieden waarvan hierna verslag
wordt gedaan met de meest relevante ontwikkelingen
op het gebied van rechtspraak, wet- en regelgeving. Ondertussen dient de in het ondernemingsstrafrecht geïnteresseerde lezer zich ervan bewust te worden gemaakt
dat deze kroniek enerzijds geen verdere reikwijdte heeft
dan de periode die zij beslaat, en anderzijds dat zich ook
elders in het strafrecht ontwikkelingen hebben voorgedaan waarvan het signaleren hier niet zou hebben misstaan, doch waartoe andere bronnen beschikbaar zijn.10

Fiscaal strafrecht
Verzorgd door mr. A.A. Feenstra & mr. C.A.M. Janssen
Inleiding
In de afgelopen maanden zijn er nauwelijks ontwikkelingen op het terrein van wetgeving en literatuur als het
gaat om fiscaal strafrecht. Er zijn wel opvallend veel
rechterlijke uitspraken gedaan. In dit onderdeel wordt
volstaan met een selectie van de meest in het oog springende rechterlijke oordelen.
8
9
10

Rb. Rotterdam 12 juli 2022, ECLI:NL:RBROT:2022:5673.
De deelrubriek ‘cybercrime’ wordt in de volgende kroniek hervat.
Bijvoorbeeld: J.S. Nan, e.a., ‘Kroniek van het straf(proces)recht’, in: ‘De
staat van het recht’, NJB 2020/950, p. 1148-1160.
TBS&H 2022 | nr. 4

247

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

Rechtspraak
•
HvJ EU 5 mei 2022, ECLI:EU:C:2022:348
Een Franse accountant heeft tot en met 2011 als zelfstandig ondernemer het beroep van accountant uitgeoefend. Om die reden was hij van rechtswege btwplichtig. Uit een boekhoudkundige controle door de belastingdienst bleek dat de accountant verschillende
fiscale verplichtingen niet had nageleefd, waardoor hij
een aanzienlijk bedrag aan omzet- en inkomstenbelasting had ontdoken. De belastingdienst hief de ontdoken
belasting na en legde bestuurlijke boeten van 40% op.
 Daarna volgde een strafrechtelijke procedure waarbij
een gevangenisstraf van 18 maanden (waarvan 6 voorwaardelijk) werd opgelegd. De accountant deed een beroep op het ne bis in idem-beginsel, hetgeen aanleiding
was voor de Franse rechter om prejudiciële vragen te
stellen aan het Hof van Justitie. In de Franse strafrechtelijke wetsbepaling was immers vastgelegd dat strafrechtelijke sancties kunnen worden opgelegd ‘los van de
toepasselijke fiscale sancties’.
248

Het Hof van Justitie oordeelde onder verwijzing naar het
Menci-arrest dat een beperking van het ne bis in
idem-beginsel onder omstandigheden gerechtvaardigd
is. Het is daarom in beginsel niet in strijd met het EUrecht wanneer cumulatie plaatsvindt van bestuurlijke
en strafrechtelijke vervolgingsmaatregelen en sancties
bij frauduleuze verzwijging of aangifteverzuim op
btw-gebied. Daarbij is wel van belang dat het evenredigheidsbeginsel in acht wordt genomen. Dit houdt in dat
de voorwaarden voor toepassing van de cumulatie restrictief moeten worden uitgelegd en dat op het moment
waarop het delict wordt begaan redelijkerwijs voorzienbaar is dat de betreffende gedraging aanleiding kan geven tot cumulatie. De nationale cumulatieregeling moet
dus voldoende duidelijk en nauwkeurig zijn. Dat in bepaalde gevallen uit de nationale rechtspraak blijkt wat
de exacte voorwaarden en/of uitleggingsvoorbehouden
zijn voor toepassing van de cumulatie staat niet aan die
voorzienbaarheidseis in de weg. Voorts moet volgens
het Hof van Justitie aan de hand van duidelijke en nauwkeurige regels ook worden gewaarborgd dat het geheel
van de opgelegde sancties (zowel van dezelfde als van
verschillende aard) de ernst van het geconstateerde
strafbare feit niet te buiten gaat. Slechts indien de nationale regeling die ziet op de cumulatie van bestuurlijke
en strafrechtelijke sancties niet aan deze vereisten voldoet, is sprake van strijd met het EU-recht. De Franse
rechter moet nu oordelen of dat het geval is.
 Ondanks dat in Nederland het una via-beginsel van toepassing is, heeft dit arrest – waaruit het belang van een
dubbele evenredige bestraffing volgt – waarde voor de
praktijk. Te denken valt aan gevallen waarin het una
via-beginsel niet opgaat, bijvoorbeeld bij strafoplegging
aan twee verschillende rechtssubjecten, of zoals hieronder besproken in de situatie waarin de Hoge Raad oordeelt over het una via-beginsel in relatie tot opgelegde
verzuimboetes en fiscaal strafrecht. Ook dan ligt een
evenredige bestraffing in de rede.
TBS&H 2022 | nr. 4

•
HR 15 maart 2022, ECLI:NL:HR:2022:364
Het Openbaar Ministerie heeft cassatie ingesteld tegen
het oordeel van het hof dat de officier van justitie deels
niet-ontvankelijk moest worden verklaard wegens een
schending van het una via-beginsel. De Belastingdienst
had aan de rechtspersoon verzuimboetes opgelegd voor
het niet (tijdig) doen van aangifte omzetbelasting (artikel 67b lid 1 AWR) en het niet (volledig) betalen van de
omzetbelasting over het eerste kwartaal van 2015 (artikel 67c lid 1 AWR). Daarna is verdachte, bestuurder en
enig aandeelhouder van de rechtspersoon, wegens het
feitelijk leidinggeven aan het opzettelijk niet doen van
aangifte omzetbelasting over hetzelfde kwartaal strafrechtelijk vervolgd (artikel 69 lid 1 AWR). Het hof overwoog dat het niet voldoen van de (materieel wel verschuldigde) omzetbelasting en het niet indienen van de
aangifte omzetbelasting zodanig met elkaar in verband
stonden dat met betrekking tot de gelijktijdigheid van
de gedragingen van de verdachte en met betrekking tot
de wezenlijke samenhang in handelen en schuld, er
sprake is van hetzelfde feit. In aanmerking genomen dat
geen nieuwe bezwaren bekend waren geworden, stond
daarom het una via-beginsel in de weg aan de strafrechtelijke vervolging van verdachte van ditzelfde feit.
 De Hoge Raad was het daarmee niet eens. Het una
via-beginsel voorkomt namelijk dat na de oplegging van
een bestuurlijke boete dezelfde persoon voor hetzelfde
feit ‘opnieuw’ in rechte wordt betrokken, behoudens in
geval van nieuwe bezwaren. Volgens de Hoge Raad is de
persoon aan wie de verzuimboetes waren opgelegd niet
dezelfde persoon als degene die strafrechtelijk werd vervolgd. De omstandigheid dat de verdachte bestuurder en
enig (middellijk) aandeelhouder was van de betreffende
rechtspersoon doet daaraan niet af. Ook artikel 50 van
het Handvest verzet zich niet tegen deze gang van zaken. Het kan wel in de rede liggen om zo’n omstandigheid te betrekken bij de straftoemeting. Terzijde merkte
de Hoge Raad op dat er een aanzienlijk verschil bestaat
tussen de aard en ernst van enerzijds de feiten die aanleiding kunnen geven tot de oplegging van de genoemde
verzuimboetes, en anderzijds het uit artikel 69 lid 1 AWR
voortvloeiende strafrechtelijk feit. Daarbij wordt onder
meer verwezen naar het opzet- en strekkingsvereiste, en
de toe te passen maximale straffen. Gelet daarop kunnen deze feiten in beginsel dan ook niet worden aangemerkt als hetzelfde feit in de zin van artikel 68 Sr en artikel 243 lid 2 Sv juncto artikel 255, lid 1 Sv.
De Hoge Raad plaatst met dit arrest de beboeting en bestraffing van de rechtspersoon én de natuurlijke persoon in de sleutel van de straftoemeting, en niet in de
sleutel van de vervolgingsbevoegdheid. Dat is jammer.
 Vaak wordt immers de materiële impact van het sanctioneren van de rechtspersoon door de natuurlijke persoon gevoeld. Toch is hiermee de kous niet af. Dat het
zijn van bestuurder en enig aandeelhouder van de
rechtspersoon niet leidt tot vereenzelviging met die
rechtspersoon, betekent immers niet dat dit nooit het
geval kan zijn. Ten slotte geeft de Hoge Raad uitsluitsel

doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

over de samenloop tussen fiscale verzuimboetes en
strafvervolging. Het is bijzonder dat de Hoge Raad daarbij (onder meer) verwijst naar een juridische kwalificatie
als het opzetvereiste bij een oordeel over ‘hetzelfde feit’.
•

HR 8 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:526
(belastingkamer)
De bewijslast dat een belastingplichtige opzettelijk een
onjuiste aangifte heeft gedaan rust op de inspecteur.
Deze bewijslastverdeling vloeit voort uit artikel 6 lid 2
EVRM. Dit betekent ook dat, in geval van twijfel, het
voordeel van de twijfel aan de belastingplichtige moet
worden gegund. Toch was het nodig dat de belastingkamer van de Hoge Raad een nadere specificatie van de
bewijsmaatstaf voor het opleggen van fiscale boetes introduceert.
In het fiscale recht is er geen uitputtende opsomming
van bewijsmiddelen die kunnen worden gebruikt, noch
een minimumbewijsregel. Als maatstaf voor fiscale correcties wordt veelal ‘aannemelijk maken’ gehanteerd.
De Hoge Raad geeft in dit arrest aan dat deze maatstaf
niet afdoende is: de inspecteur moet de bestanddelen
van een boete ‘doen blijken’. Dit houdt in dat de feiten
en omstandigheden overtuigend moeten worden aangetoond. Overtuigend aantonen houdt in dat de feiten en
omstandigheden waarop de inspecteur het bewijs voor
een bestanddeel van een beboetbaar feit wil baseren,
buiten redelijke twijfel moeten zijn komen vast te staan.
 De inspecteur kan niet volstaan met aannemelijk maken. Kennelijk was deze specificatie voor fiscalisten nodig om de bewijslast voor fiscale boetes in lijn te brengen met artikel 6 EVRM.
•

Hof ’s-Hertogenbosch 21 december 2021, ECLI:NL:
GHSHE:2021:3832 en 3833
Aan zowel verdachte A als verdachte B was onder meer
ten laste gelegd dat zij feitelijk leiding hadden gegeven
aan het opzettelijk onjuist en/of onvolledig doen van de
btw-aangifte over het derde kwartaal van 2015. In dit
kwartaal waren er intracommunautaire leveringen verricht voor een bedrag van € 641.757. Daarvan was
€ 481.543 door particulieren voldaan. Op de aangifte
was echter maar een bedrag van € 1.142 aan btw aangegeven. Daarnaast bleek uit het FIOD-onderzoek dat in
hetzelfde kwartaal in verband met de verkoop van mobiele telefoons een bedrag van € 534.305 op de rekening
van de onderneming was overgeboekt en een bedrag van
€ 4.150 in verband met contante stortingen. Ook bleek
er € 555.391 te zijn voldaan aan buitenlandse handelaren. Geen van deze bedragen waren bekend bij de boekhouder en ze waren daarom ook niet vermeld in de
btw-aangifte.
 Volgens het hof stond vast dat in de aangifte voor het
derde kwartaal van 2015 een te laag bedrag was aangegeven, en dus ook dat deze onjuist was. Het hof achtte
niet bewezen dat verdachte A daaraan feitelijk leiding
had gegeven. Uit het dossier bleek niet dat de verdachte
feitelijke bemoeienis had gehad met de aangifte. Uit de
Whatsapp-gesprekken bleek juist dat B degene was die
doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

het initiatief had genomen met betrekking tot het starten van de webshop voor de in- en verkoop van mobiele
telefoons. Hij had daarbij A als katvanger gebruikt om de
onderneming op te richten, een bedrijfspand te huren,
een bankrekening te openen en het contact met de Belastingdienst te onderhouden. Het was B die de bankpas
en pincode had van de bankrekening en die zich bezig
hield met de in- en verkoop van de mobiele telefoons.
 Ook was het B die contact had gezocht met de boekhouder en hem opdracht had gegeven de boekhouding te
verzorgen en de btw-aangiften in te dienen. In dat kader
had ook de boekhouder verklaard dat hij in het contact
met A had gemerkt dat hij weinig wist van het voeren
van een onderneming. Gelet op de inhoud van het dossier en het feit dat beide verdachten naar elkaar wezen,
bestond volgens het hof twijfel over de rol van verdachte A. Tegen die achtergrond kwam het hof tot een vrijspraak. Wel kwam het hof tot een bewezenverklaring
van het als feitelijk leidinggever niet ter beschikking
stellen van boeken, bescheiden, andere gegevensdragers
of de inhoud daarvan. Dat resulteerde voor A in een
taakstraf van 80 uur. Ten aanzien van B achtte het hof
wel bewezen dat hij feitelijk leiding had gegeven aan het
opzettelijk indienen van een onjuiste en/of onvolledige
btw-aangifte. Hij was immers degene die een leidende
en sturende rol had gehad binnen de onderneming. Voor
B volgde dan ook een aanzienlijk forsere straf, namelijk
een gevangenisstraf van 9 maanden waarvan 5 voorwaardelijk.
•

Hof Amsterdam 20 januari 2022, ECLI:NL:GHAMS:
2022:102-103 en 97
Een fiscale strafzaak die in de media veel aandacht kreeg
was het onderzoek Zeeslag. In 1999 werd gestart met activiteiten om een nieuw kantoorpand te realiseren voor
KPMG in Amstelveen. Na oplevering van het gebouw op
30 september 2010 werden een bestuurder van KPMG,
een projectontwikkelaar en een dochteronderneming
van KPMG strafrechtelijk vervolgd omdat zij volgens het
Openbaar Ministerie feitelijk leiding hadden gegeven
aan het opzettelijk doen van onjuiste aangiften vennootschapsbelasting ten name van KPMG over de boekjaren 2009/2010 en 2010/2011. Na een vrijspraak van de
strafkamer van de Rechtbank Amsterdam sprak ook de
strafkamer van Hof Amsterdam alle verdachten vrij.
 •

Hof ’s-Hertogenbosch 15 februari 2022, ECLI:NL:
GHSHE:2022:385
Twee compagnons hielden zich bezig met projectontwikkeling, waaronder de verkoop van appartementen
aan particulieren. Zij richtten per project een afzonderlijke bv op. Eén van de compagnons had de dagelijkse
leiding over de bv’s en onderhield contacten met het administratiekantoor dat de aangiften btw van de bv’s verzorgde. Hij werd strafrechtelijk vervolgd voor het leiding
geven aan het opzettelijk doen van onjuiste aangiften
btw door drie bv’s. De rechtbank Oost-Brabant veroordeelde hem tot een gevangenisstraf van 12 maanden,
waarvan 4 maanden voorwaardelijk met een proeftijd
van 2 jaar. Het Bossche hof sprak deze verdachte groten-

TBS&H 2022 | nr. 4

249

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

250

deels vrij. Het hof besliste dat de notarisafrekeningen in
het dossier geen facturen waren. Voor de beantwoording
van de vraag of de aangiften btw juist waren gedaan, waren de notarisafrekeningen, anders dan de rechtbank
had overwogen en ook het Openbaar Ministerie had
aangenomen, niet cruciaal, maar irrelevant. Dit betekende volgens het hof dat per levering moest worden
beoordeeld of materieel gezien btw was verschuldigd en
of sprake was van een uitzondering op de hoofdregel dat
de levering van onroerende zaken was vrijgesteld. De
omschrijving in de notariële akten van enkele leveringen liet volgens het hof echter twijfel bestaan over het
antwoord op de vraag of, en in hoeverre, op het moment
van de leveringen het voormalige op de locatie gelegen
restaurant was gesloopt en of op het moment van levering sprake was van een geleverd bouwterrein of een geleverde nieuw vervaardigde onroerende zaak. Daardoor
bestond twijfel of zich bij de leveringen een uitzondering voordeed op de hoofdregel dat de levering van onroerende zaken was vrijgesteld van btw en schoot volgens het hof het bewijs tekort voor de conclusie dat de
betreffende aangiften btw onjuist waren. Het hof sprak
daarvan vrij. Voor één levering kon volgens het hof echter wel worden vastgesteld dat sprake was van een levering van een nieuw vervaardigde onroerende zaak aan
een particulier, waarover bij verkoop btw was verschuldigd. In de betreffende aangifte was echter geen omzet
vermeld, noch btw aangegeven, en was dus onjuist aangifte gedaan met een belastingnadeel voor de Staat van
€ 58.000 als gevolg.  •

Hof Den Haag 21 april 2022, ECLI:NL:GHDHA:2022:
666
De verdachte in deze zaak heeft zich schuldig gemaakt
aan het verstrekken van onjuiste en onvolledige gegevens aan de Belastingdienst en aan valsheid in geschrifte. Opmerkelijk is dat deze gedragingen zijn begaan
door een verdachte die sinds 2010 werkte als advocaat-generaal belast met fraudezaken. Naast deze functie was de verdachte ook actief als bestuurder en aandeelhouder van een vennootschap en was hij betrokken
(als aanmerkelijk belanghouder) bij een Ltd. Op de
Luxemburgse bankrekening van deze Ltd had de verdachte gedurende de jaren omzet laten neerslaan uit de
advocatenpraktijk waar hij tot 2008 als partner had gewerkt. Die omzet had de verdachte over een aantal jaren
niet correct aangegeven in zijn aangifte.
 In hoger beroep heeft de verdachte (weliswaar zonder
succes) een groot aantal verweren gevoerd strekkende
tot niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar Mi-

TBS&H 2022 | nr. 4

nisterie. De verdachte had nagelaten alsnog een juiste
en volledige aangifte te doen, dan wel juiste en volledige
inlichtingen, gegevens of aanwijzingen te verstrekken
aan de Belastingdienst. In het verlengde daarvan oordeelde het hof dat de verdachte feitelijk leiding heeft
gegeven aan het opzettelijk niet verstrekken van de volledige facturen aan de Belastingdienst. Daarentegen
kwam het hof tot een vrijspraak voor het doen van onjuiste belastingaangiften. Dit omdat het opzet niet kon
worden bewezen nu de belastingrechter pas in 2015 tot
het oordeel was gekomen dat de verdachte over zijn inkomsten inkomstenbelasting verschuldigd was. Voorts
kwam het hof wel tot een bewezenverklaring van het
doen plegen van valsheid in geschrifte. De verdachte
had de Belastingdienst middels een brief die was opgesteld door zijn belastingadviseur onjuist en onvolledig
geïnformeerd over de Ltd. De verdachte had aan de brief
laten toevoegen dat de Ltd materieel op Curaçao was gevestigd omdat het trustkantoor (dat optrad als directeur) aldaar was gevestigd. In werkelijkheid deed het
trustkantoor op Curaçao echter niets zonder (instemming van) de verdachte. Ook was de verdachte de ultimate beneficial owner van de Ltd en was hij degene die de
Luxemburgse rekening had geopend en daarover kon
beschikken. Het hof was dan ook van oordeel dat de feitelijke leiding van de Ltd van meet af aan en bij voortduring in handen van de verdachte was. Daardoor was de
Ltd in Nederland gevestigd en was de brief valselijk opgemaakt. Opmerkelijk is dat het hof voor deze strafbare
feiten ‘maar’ een voorwaardelijke gevangenisstraf van
twee maanden heeft opgelegd. Het hof heeft duidelijk in
grote mate rekening gehouden met de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Zo is rekening gehouden met het oneervolle ontslag uit zijn functie en de
ernstige beperking aan mogelijkheden om opnieuw aan
het werk te gaan op hetzelfde niveau. Ook het feit dat de
verdachte gedeeltelijk arbeidsongeschikt is verklaard en
veel last heeft ervaren van de media-aandacht werd
meegewogen. Daarnaast heeft de beslaglegging op de
bezittingen een rol gespeeld. Het hof kon zich niet aan
de indruk onttrekken dat dit mogelijk een rol had gespeeld bij het plegen van de strafbare feiten. Al met al,
een zeer nuttige uitspraak voor toekomstige straftoemetingsverweren.
 •

Hof Amsterdam 1 juni 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:
1722
Nog een voorbeeld van een succesvol hoger beroep. Uit
strafrechtelijk onderzoek was gebleken dat de verdachte
over een periode van ruim vijf jaar honderdduizenden
euro’s heen en weer had betaald tussen Nederland en
Jordanië. Daarbij was in ieder geval een bedrag van ruim
€ 400.000 vanuit Jordanië naar Nederland overgemaakt
waarvan de herkomst volstrekt onduidelijk was. De
rechtbank Amsterdam veroordeelde de verdachte tot
een gevangenisstraf van 12 maanden voor gewoontewitwassen, maar sprak hem vrij van het opzettelijk doen
van onjuiste aangiften inkomstenbelasting, omdat niet
was bewezen dat de verdachte in de periode 2011 tot en
met 2014 fiscaal inwoner van Nederland en dus in Nedoi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

derland belastingplichtig was. Het hof Amsterdam heeft
de verdachte volledig vrijgesproken. Het hof besliste dat
niet wettig en overtuigend was bewezen dat de verdachte zich schuldig had gemaakt aan gewoontewitwassen
en belastingfraude. In een geval als dat van de verdachte, waarin geen direct bewijs aanwezig was voor inkomsten uit brondelicten, kon witwassen bewezen worden
geacht indien het op grond van de vastgestelde feiten en
omstandigheden niet anders kon zijn dan dat de goederen afkomstig waren uit enig misdrijf. De verdachte had
verklaard dat hij geld had geleend van succesvolle Nederlandse zakenlieden, dat hij van zijn zeer vermogende
vader vanuit Jordanië schenkingen had ontvangen en
dat tegenover de contante stortingen een hoger bedrag
aan contante opnamen stond. Met deze verklaring had
de verdachte volgens het hof het witwasvermoeden voldoende ontzenuwd. Het hof sprak de verdachte ook vrij
van belastingfraude omdat niet was bewezen dat zijn
handelen ertoe had gestrekt dat te weinig belasting was
geheven. De vraag of de verdachte in de tenlastegelegde
periode woonplaats had in Nederland hoefde het hof
daarom niet te beantwoorden.
 •

Rb. Overijssel 27 december 2021, ECLI:NL:RBOVE:
2021:4857
In 2015 oordeelde de civiele kamer van Hoge Raad dat
de Nederlandse Staatsloterij haar spelers jarenlang had
misleid. Voor de daaraan ten grondslag liggende gedragingen werd de directeur van de stichting in deze zaak
op het strafrechtelijke matje geroepen. Aan hem was
onder meer het verduisteren van ruim € 2,8 miljoen en
het als feitelijk leidinggevende onjuist doen van
btw-aangiften ten laste gelegd.
Ten aanzien van dit laatste feit was de rechtbank van
oordeel dat de verdachte in de aangifte omzetbelasting
over het eerste kwartaal een te lage omzet en te weinig
verschuldigde omzetbelasting had opgegeven met betrekking tot in dat kwartaal ontvangen inschrijfgelden.
 Het fiscale nadeel betrof ongeveer € 1 miljoen. Volgens
de rechtbank had de verdachte welbewust het risico
aanvaard dat de ingediende aangifte omzetbelasting
onjuist was. Hij had namelijk adviezen ingewonnen bij
adviseurs, waaruit volgde dat sprake was van economische activiteiten in de zin van de Wet op de omzetbelasting 1968, en vervolgens had hij toch, zonder navraag te
doen bij de Belastingdienst, de ontvangen inschrijfgelden niet aangegeven. Ook nam de rechtbank in acht dat
tijdens het eerste kwartaal van 2015 nog een kasstelsel
gold. Er was namelijk geen sprake van een (verplichte)
tijdige melding van de gewenste overgang van de fiscale
eenheid van het kasstelsel naar het factuurstelsel. De
rechtbank achtte het wettig en overtuigend bewezen dat
de verdachte feitelijk leiding had gegeven aan het opzettelijk onjuist indienen van een btw-aangifte over het
eerste kwartaal van 2015. Voorts kwam de rechtbank ook
tot een bewezenverklaring ten aanzien van de verduistering, de valsheid in geschrifte en het witwassen. De
verdachte had namelijk een deel van het ontvangen inschrijfgeld en donaties die werden betaald door mensen

doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

die wilden procederen tegen de Nederlandse Staatsloterij, gebruikt voor onder andere de aankoop van een privéwoning. De veroordeling leidde tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 24 maanden.
 •

Rb. Oost-Brabant 27 december 2021, ECLI:NL:
RBOBR:2021:6903
Deze casus had betrekking op verhuur van onroerend
goed, de tbs-regeling en al dan niet gelieerde vennootschappen. De verdachte werd strafrechtelijk vervolgd
voor het opzettelijk doen van onjuiste aangiften inkomstenbelasting over 2005 tot en met 2007, valsheid in geschrifte en het leiding geven aan witwassen. De officier
van justitie vond echter dat er onvoldoende bewijs was
voor opzet van de verdachte op het doen van onjuiste
aangiften voor 2005 tot en met 2007, omdat hij had mogen vertrouwen op het advies van zijn adviseur(s). Uit de
jurisprudentie van de Hoge Raad volgde dat een belastingplichtige zich ter voorkoming van fouten niet zelf in
de inhoudelijke aspecten van op hem toepasselijke belastingregelingen hoefde te verdiepen. Om fouten te
voorkomen had hij zich juist voorzien van deskundige
advisering, terwijl hij geen redenen had om aan de deskundigheid van zijn adviseurs te twijfelen. De aangiften
waren ingediend in lijn met het advies van de adviseur(s) en waren bovendien door hen opgesteld. De
rechtbank Oost-Brabant was dit met de officier eens en
sprak de verdachte vrij van het opzettelijk doen van onjuiste aangiften. De rechtbank sprak de verdachte ook
vrij van valsheid in geschrifte omdat niet was gebleken
dat de uit de overeenkomsten voortvloeiende verplichtingen feitelijk niet waren uitgevoerd en dat de overeenkomsten feitelijk hadden geleid tot de uit die overeenkomsten voortvloeiende, tussen partijen geldende
rechtsverhoudingen. De rechtbank besliste tot slot dat
in de tenlastelegging van het witwasfeit niet was opgenomen dat de vennootschap en haar mededader(s) telkens ‘wisten, dat die voorwerpen (onmiddellijk of middellijk) afkomstig waren uit enig misdrijf’, zodat de ten laste
gelegde gedragingen waaraan de verdachte feitelijk leiding zou hebben gegeven, niet kwalificeerden als een
strafbaar feit. De rechtbank ontsloeg de verdachte voor
dit feit van alle rechtsvervolging.
 •

Rb. Rotterdam 1 februari 2022, ECLI:NL:RBROT:
2022:652
In deze ontnemingszaak was de veroordeelde eerder
schuldig bevonden aan het feitelijk leiding geven aan
valsheid in geschrifte, gepleegd door twee uitzendbureaus. De valsheid had het voor de veroordeelde mogelijk gemaakt om het verschil tussen het gedeclareerde
uurloon en het daadwerkelijk uitbetaalde uurloon contant te houden. De officier van justitie heeft vervolgens
een vordering tot ontneming ingediend van het geschatte wederrechtelijk verkregen voordeel. Volgens de
rechtbank was de officier van justitie niet-ontvankelijk
in haar vordering gelet op artikel 74 AWR, waaruit volgt
dat artikel 36e Sr niet van toepassing is op bij de belastingwet strafbaar gestelde feiten.
TBS&H 2022 | nr. 4

251

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

252

De rechtbank stelde voorop dat vaststond dat van een
veroordeling voor een belastingdelict geen sprake was.
 De vraag was derhalve of uit het verhandelde op de zitting aannemelijk was geworden dat het voordeel rechtstreeks is voortgevloeid uit een belastingdelict. De
rechtbank overwoog dat de veroordeelde gedurende vijf
jaren € 179.208 buiten de boeken van beide rechtspersonen aan die rechtspersonen had onttrokken. Het was
niet aannemelijk geworden dat dit geld door strafbare
feiten was verworven. Het geld was betaald door de bedrijven die bij de rechtspersonen personeel inhuurden
en bovendien waren alle wettelijk vereiste heffingen betaald. Mogelijk hadden werknemers recht op (een deel
van) dit geld, maar daarmee stond volgens de rechtbank
niet vast dat de veroordeelde dit geld door strafbare feiten had verkregen. Meer in het bijzonder kon niet worden vastgesteld dat de werknemers waren opgelicht
(artikel 326 Sr) of bedreigd (artikel 284 Sr). Voor beide
feiten bevatte het dossier slechts aanwijzingen. Ook was
de stelling van de officier van justitie dat de veroordeelde de gelden zou hebben verduisterd niet aannemelijk
geworden. De verdachte was immers als feitelijk leidinggevende verantwoordelijk voor de gehele bedrijfsadministratie. Hij was in die zin dus bevoegd de gelden aan de
rechtspersoon te onttrekken. Indien volgens de regelen
der kunst zou zijn gehandeld, zouden de uitkeringen
aan de veroordeelde als salaris of als bonus zijn geboekt
en zou hij daarover inkomstenbelasting hebben moeten
afdragen. Dat is niet gebeurd. Die onttrekkingen zijn
verborgen achter valse documenten. Daarmee is aannemelijk geworden dat de veroordeelde over de onttrekkingen geen belasting heeft betaald. Op grond daarvan
was de rechtbank van oordeel dat aannemelijk is geworden dat het voordeel rechtstreeks voortvloeit uit belastingdelicten. Het loont dus nog steeds de moeite om in
een ontnemingsprocedure kritisch te kijken naar het
gronddelict als een fiscaal delict de enige plausibele optie lijkt te zijn.
 •

Rb. Amsterdam 23 februari 2022, ECLI:NL:RBAMS:
2022:791-792
Een directeur en zijn bv werden strafrechtelijk vervolgd
voor het opzettelijk onjuist doen van aangiften btw en
loonbelasting. De directeur stelde dat de officier van
justitie niet-ontvankelijk moest worden verklaard in de
vervolging omdat de Belastingdienst tijdens het controle-onderzoek geen cautie had gegeven. De rechtbank
Amsterdam besliste dat de verdachte inderdaad op zijn
zwijgrecht gewezen had moeten worden tijdens het controle-onderzoek, in ieder geval ná de verklaring dat de
aansluitingsverschillen in de administratie het gevolg
waren van financiële problemen. Op dat moment kwam
een bestuurlijke boete in beeld en was sprake van een
overgang van de controlesfeer naar de opsporingssfeer,
en was sprake van een situatie die kon worden aangemerkt als ‘criminal charge’. De directeur had vervolgens,
desgevraagd door de Belastingdienst, zonder dat hem de
cautie was gegeven, USB-sticks met informatie verstrekt, welke sticks vervolgens aan de FIOD waren verstrekt. Dit leverde volgens de rechtbank een vormverTBS&H 2022 | nr. 4

zuim op. De rechtbank verbond daaraan echter geen
gevolgen, omdat niet was gebleken dat de directeur
hierdoor nadeel had geleden of anderszins in zijn (verdedigings)belangen was geschaad. De rechtbank veroordeelde de directeur derhalve tot een taakstraf van
240 uur en een voorwaardelijke gevangenisstraf van
12 maanden met een proeftijd van 2 jaar. Bijzonder om
in dit kader nog op te merken is dat de rechtbank ook de
bv veroordeelde, maar geen straf of maatregel oplegde.
De rechtbank vond dit na de veroordeling van de directeur niet passend en opportuun.
 •

Rb. Amsterdam 26 april 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:
2281
De btw-carrouselfraude is nog steeds een regelmatig
onderwerp van strafrechtelijk onderzoek. Het blijft niettemin een struikelblok voor justitie, omdat het fiscale
criterium uit de Europese rechtspraak ‘wist of had moeten weten’ verkeerd wordt toegepast. Bv X was een van
de verdachten in het onderzoek Hive, dat zich richtte op
de verdenking van btw-carrouselfraude waarbij Nederlandse bedrijven metaal hadden geleverd aan afnemers
in het Verenigd Koninkrijk, terwijl die afnemers zouden
hebben gefraudeerd met de daar geldende VAT. Bv X
werd strafrechtelijk vervolgd voor het opzettelijk doen
van onjuiste aangiften btw. Zij zou de leveringen aan bepaalde Britse afnemers ten onrechte hebben opgegeven
als intracommunautaire leveringen (ICL’s) tegen 0%
btw, omdat zij wist dat er door de Britse afnemers werd
gefraudeerd. Ook was volgens het Openbaar Ministerie
sprake van schijnhandel met een andere bv. De officier
van justitie vorderde een geldboete van € 4,5 miljoen.
 De Amsterdamse rechtbank sprak bv X echter volledig
vrij. In dit geval was aan de wettelijke voorwaarden voor
toepassing van het nultarief voldaan, zodat het nultarief
dan (alleen) geweigerd kon worden als de betrokken ondernemer ten tijde van zijn leveringen aan een afnemer
wist of had moeten weten dat hij deelnam aan btw-fraude in het kader van een keten van leveringen. De rechtbank merkte op dat het fiscale criterium ‘wist of had
moeten weten’ niet volledig aansloot bij de strafrechtelijke eis dat bij het doen van onjuiste aangiften of het
valselijk opmaken van aangiften sprake was van opzet of
voorwaardelijk opzet in die zin dat een verdachte de
wetenschap had van de aanmerkelijke kans dat hij te
weinig btw op de aangifte zou voldoen en die kans bovendien bewust had aanvaard. De vaststelling dat de belastingplichtige niet ‘wist’ maar wel ‘had moeten weten’
dat in de keten sprake was van belastingfraude leidde
dus niet tot de conclusie dat de belastingplichtige (voorwaardelijk) opzet had op het doen van onjuiste aangiften btw of het valselijk opmaken van die aangiften. De
rechtbank kon ten aanzien van zes van de zeven voor de
tenlastelegging relevante Britse afnemers van bv X niet
vaststellen dat in de handelsketen met bv X sprake was
van fraude. Bij de zevende afnemer was wel sprake van
fraude, maar kon de rechtbank niet vaststellen dat bv X
dit wist. In het dossier was een lijst gevoegd met in totaal 31 kenmerken van btw-carrouselfraude, die door de
FIOD waren ontleend aan literatuur, Europese fiscale
doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

rechtspraak en strafrechtelijke rechtspraak uit Nederland, maar deze kenmerken hadden volgens de rechtbank geen waarde voor het bewijs van (wetenschap van)
fraude. De fraudekenmerken leverden zonder verder onderzoek op zichzelf, noch in onderlinge samenhang bezien, en ook niet in combinatie met de overige bevindingen, afdoende bewijs op dat sprake was van fraude of
wetenschap daarvan in de relevante handelsketens.
 •

Rb. Midden-Nederland 9 mei 2022, ECLI:NL:RBMNE:
2022:1771
De FIOD had bij een strafrechtelijk onderzoek naar een
fiscaal adviseur gegevens van cliënten gevorderd, waaronder gegevens van de eiser. Omdat de strafrechtelijke
vervolging uiteindelijk is gestaakt, werd de FIOD in een
klaagschriftprocedure op verzoek van de eiser opgedragen om diens gegevens te wissen. Tijdens het strafrechtelijk onderzoek hadden echter al drie medewerkers van
de Belastingdienst toegang gekregen tot de door de
FIOD gevorderde gegevens van de cliënten van de fiscaal
adviseur, omdat daartoe mogelijk fiscaal relevante informatie behoorde. De geselecteerde van de FIOD verkregen gegevens zijn vervolgens door de Belastingdienst
gebruikt om naheffingsaanslagen aan de eiser op te leggen. Volgens de eiser is dit gebeurd op basis van persoonsgegevens die onrechtmatig zijn verwerkt. De eiser
heeft daarom het ministerie van Financiën als verwerkingsverantwoordelijke verzocht de gegevens te wissen
op grond van artikel 17 AVG (het recht op vergetelheid).
Het ministerie weigerde, waarna eiser beroep heeft ingesteld.
 Volgens de rechtbank viel de wijze waarop de FIOD eisers persoonsgegevens had verkregen bij de fiscaal adviseur buiten de reikwijdte van de AVG. De gegevens waren verkregen in het kader van het strafrechtelijk onderzoek naar de fiscaal adviseur en in dat geval is de AVG
niet van toepassing. De daaropvolgende selectie van de
persoonsgegevens van de eiser door de medewerkers
van de Belastingdienst en de verstrekking van de geselecteerde gegevens door de FIOD vielen daarentegen
wel binnen de reikwijdte van de AVG. Beide handelingen
betreffen een verwerking van persoonsgegevens in de
zin van de AVG. De persoonsgegevens van eiser zijn immers doorgezonden, of in ieder geval ‘op andere wijze’
ter beschikking gesteld met het oog op het fiscale belang
en niet langer met het oog op het strafrechtelijke belang. Dergelijke verdere verwerkingen van persoonsgegevens voor een ander doel moeten volgens de rechtbank voldoen aan artikel 6 lid 4 AVG. Daarin staat dat de
verdere verwerking onder meer rechtmatig is als zij
berust op een Unierechtelijke of lidstaatrechtelijke bepaling die in een democratische samenleving een noodzakelijke en evenredige maatregel vormt om de doelstellingen van artikel 23 lid 1 AVG te waarborgen. Het
heffen en innen van belastingen is volgens de rechtbank
een dergelijke doelstelling van financieel belang. De
verwerking van de persoonsgegevens was met het oog
op dit doel dan ook rechtmatig. Het beroep van de eiser
was ongegrond. Men kan zich afvragen of hierdoor voor

doi: 10.5553/TBSenH/229567002022008004008

de Belastingdienst niet de deur is opengezet om met
tussenschakeling van de FIOD gemakkelijk fiscaal relevant materiaal te verzamelen ten behoeve van de belastingheffing. Meer waarborgen lijken nodig.
 Financieel strafrecht
Verzorgd door mr. V.S.Y. Liem, prof. mr. M. Nelemans en
mr. J.S Boeser11
In deze kroniekrubriek worden achtereenvolgens de recente ontwikkelingen van het afgelopen halfjaar op het
gebied van het financieel strafrecht besproken: (i) Wwft
en witwassen: beleid, (ii) Wwft en witwassen: handhaving, (iii) Cryptovaluta en witwassen, (iv) Toezicht en
handhaving, (v) Europese sancties (Rusland) en (vi) Ontneming.
Wwft en witwassen: beleid
Op het gebied van het voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme hebben zich diverse ontwikkelingen voorgedaan. De vorige editie van deze rubriek
berichtte over de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden van trusts en soortgelijke juridische constructies. Een deel van deze wet trad per
28 januari jl. in werking.12 Het is nog niet duidelijk wanneer de bepalingen uit de Implementatiewet die zien op
het UBO-register voor trusts en soortgelijke juridische
constructies in werking zullen treden.
Een aantal bepalingen uit de Wijzigingswet Financiële
Markten 2022 bracht daarnaast enkele wijzigingen met
zich.13 Op 7 juli jl. is onder meer een nieuw artikel 23bb
Wwft in werking getreden.14 Hiermee wordt de definitie
van ‘uiteindelijk belanghebbende’ van toepassing verklaard op enerzijds de uiteindelijk belanghebbenden
van aanbieders van bewaarportemonnees en aanbieders
van diensten voor het wisselen tussen virtuele valuta en
fiduciaire valuta, en anderzijds trustkantoren, aldus toelichting bij de nota van wijziging.15
Eerder berichtte deze rubriek over het wetsvoorstel Plan
van aanpak witwassen.16 Voornoemd wetsvoorstel introduceert een vijftal maatregelen, waaronder de zogenoemde gezamenlijke transactiemonitoring door
banken. In een Advies van de Raad van State van 13 januari 2022 (dat op 16 juni 2022 werd gepubliceerd), werd
geadviseerd om de grondslag voor gezamenlijke transactiemonitoring door banken ‘te schrappen’ en de noodzakelijkheid en proportionaliteit van de verplichting tot
gegevensdeling nader te motiveren alvorens het wets-

11
12
13
14
15
16

Wij danken Lizzy Groenenberg voor de assistentie bij deze bijdrage.
 Stb. 2021, 610, in werking getreden per 28 januari 2022, Stb. 2022, 38.
Kamerstukken I 2021/22, 35950, A (gewijzigd voorstel van wet), p. 13; Stb.
2022, 280.
Stb. 2022, 197, in werking getreden per 7 juli 2022, Stb. 2022, 280.
Kamerstukken II 2021/22, 35950, nr. 7 (nota van wijziging), p. 5.
H.J.B. Sackers (red.), ‘Kroniek ondernemingsstrafrecht. Tweede helft 2020’,
TBS&H 2021/1, p. 63.
TBS&H 2022 | nr. 4

253

Dit artikel uit Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker

voorstel bij de Tweede Kamer aanhangig te maken.17
Beide voorgestelde maatregelen maken volgens de Raad
van State (in vergaande mate) ‘een inbreuk op de grondrechten van burgers en bedrijven tot bescherming van vertrouwelijke gegevens en van de persoonlijke levenssfeer’,
terwijl de noodzakelijkheid en proportionaliteit van
dergelijke maatregelen onvoldoende zijn gemotiveerd.18
Tot slot is op 15 februari jl. het wetsvoorstel Verbetering
bestrijding van heling, witwassen en daaraan ten grondslag liggende vermogensdelicten ingediend bij de Tweede Kamer.19 Dit wetsvoorstel scherpt de registratieplicht
en meldplicht voor opkopers en handelaren van gebruikte en ongeregelde goederen, zoals op dit moment
bijvoorbeeld metalen, edelstenen, uurwerken kunstvoorwerpen en auto’s,20 nader aan in artikel 437 en
437ter Wetboek van Strafrecht.21
In de praktijk is gebleken dat onder notarissen diverse
vragen leven over de verplichtingen op grond van de
Wwft. In overleg met het Bureau Financieel Toezicht
(BFT) en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie
(KNB) hebben het Openbaar Ministerie (OM) en het
RIEC Amsterdam-Amstelland de Handreiking voor het
Notariaat opgesteld.22 Daarin wordt meer aandacht besteed aan praktijkvoorbeelden, het melden van ongebruikelijke transacties, de behandeling van deze meldingen en de veiligheid van melders.
 254

Naar aanleiding van signalen dat voorschriften in de
vierde anti-witwasrichtlijn verschillend en niet altijd
doeltreffend worden toegepast in verschillende sectoren en lidstaten, heeft de Europese Bankautoriteit (EBA)
onlangs nieuwe, aanvullende richtsnoeren gepubliceerd.23 Daarin specificeert de EBA de rol, taken en verantwoordelijkheden van de compliance officer en het
leidinggevend orgaan voor de bestrijding van witwassen
en terrorismefinanciering. Kredietinstellingen of financiële instellingen dienen een lid van hun leidinggevend
orgaan aan te wijzen dat uiteindelijk verantwoordelijk
zal zijn voor de uitvoering van de AML/CFT-verplichtingen en de taken en functies van die persoon worden verduidelijkt. Wanneer de kredietinstelling of financiële
instelling deel uitmaakt van een groep, schrijven de
richtsnoeren voor dat een AML/CFT-conformiteitsfunctionaris van de groep moet worden benoemd en verduidelijken zij de taken en verantwoordelijkheden van deze

persoon. De richtsnoeren zullen vanaf 1 december 2022
van toepassing zijn.24
Op 29 juni jl. heeft de Raad van de Europese Unie een
standpunt over de oprichting van een Europese anti-witwasautoriteit, de zogenoemde Anti-Money Laundering Authority (AMLA), gepubliceerd.25 Zoals in voorgaande edities van deze rubriek aan de orde gekomen,26
maakt de beoogde oprichting van een Europese toezichthouder onderdeel uit van een pakket wetgevingsvoorstellen van de Europese Commissie van 20 juli 2021
ter versterking van de handhaving van de Europese regels ter bestrijding van witwassen en het financieren
van terrorisme.27 De AMLA zal zich onder meer richten
op ‘de harmonisatie en coördinatie van toezichtpraktijken
in de financiële en niet-financiële sectoren, het directe toezicht op financiële entiteiten met een hoog risico en grensoverschrijdende financiële entiteiten, en op de coördinatie
van financiële inlichtingeneenheden’, aldus de Raad. In
zijn standpunt kent de Raad ook meer bevoegdheden
toe aan de AMLA om ‘rechtstreeks toezicht uit te oefenen
op bepaalde soorten krediet- en financiële instellingen,
waaronder aanbieders van cryptoactivadiensten, indien
deze als risicovol worden beschouwd.’28 Eveneens worden
meer bevoegdheden toegekend aan het bestuur van de
AMLA, waaronder de bevoegdheid om dwangsommen
op te leggen.29 Het betreft vooralsnog een gedeeltelijk
standpunt, nu nog geen overeenstemming is bereikt
over de vestiging van de AMLA. 