None
De feiten van deze zaak zijn immers zeer bijzonder. Ik wijs in dit verband op:





—


de erg verrassende stelling van een regering dat de maatregel in kwestie niet wordt gerechtvaardigd door in wezen commerciële overwegingen en staatssteun vormt, die haar dus kan worden toegerekend (zelfs al biedt die stelling haar de mogelijkheid om de garanties niet na te komen);








—


de feitelijke beweringen in de preambule van de duikbotenovereenkomst, die verwijzen naar een poging tot levering van duikboottechnologie aan Taiwan, naar het dreigement van de Volksrepubliek China om Nederland sancties op te leggen, met inbegrip van de verplaatsing van haar zeevervoer naar een andere haven dan Rotterdam, naar de samenwerking van de RDM-groep met de Amerikaanse autoriteiten, die ertoe strekte om via niet‑Nederlandse vennootschappen van de RDM-groep duikboottechnologie te leveren aan Taiwan, en naar de onderhandelingen tussen die groep en de Nederlandse regering in verband met die levering;








—


het feit dat Commerz legal opinions heeft verkregen waarin de betrokken garanties als rechtmatig werden aangemerkt, terwijl de Nederlandse rechterlijke instanties later hebben geoordeeld dat in die opinions opzettelijk onjuiste informatie is verstrekt, en








—


het feit dat de raad van commissarissen van het HbR de garantie voor het Vehicles-krediet ex post heeft goedgekeurd.
95.
Dit zijn bijzonder vreemde omstandigheden. Advocaat-generaal Kokott heeft ze „mysterieus” genoemd. (
23
)



VI – Conclusie






96.
 Derhalve geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Hoge Raad der Nederlanden als volgt te beantwoorden:
„Garanties als die welke in casu aan de orde zijn, kunnen aan de staat worden toegerekend wanneer zij steunmaatregelen vormen en door de enige bestuurder van een openbaar bedrijf zijn verleend, ook al heeft die bestuurder – die weliswaar in die hoedanigheid heeft gehandeld – de grenzen van zijn bevoegdheid overschreden of de statuten van dat bedrijf geschonden.”




(
1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
2
)	„Niets nieuws onder de zon”, Liber Ecclesiastes (boek Prediker), hoofdstuk 1, vers 10.
(
3
)	C‑275/10, EU:C:2011:814.
(
4
)	C‑275/10, EU:C:2011:354.
(
5
)	C‑482/99, EU:C:2002:294.
(
6
)	ECLI:NL:RBROT:2010:BO0530.
(
7
)	Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van garanties (PB 2008, C 155, blz. 10, punt 3.1).
(
8
)	In de zaak Residex Capital IV (EU:C:2011:814) is die kwestie niet besproken, overigens evenmin als de kwestie inzake de toerekenbaarheid aan de staat van de garanties die ten gunste van RDM Aerospace NV zijn verleend, wat ertoe geleid heeft dat zij als staatssteun zijn aangemerkt.
(
9
)	Zie punt 28 van de onderhavige conclusie.
 (
10
)	Het formuleerde met name de volgende vraag: „[U]it de schriftelijke opmerkingen van HbR [blijkt] dat het [...] doel van HbR met name bestaat [in] de versterking van ‚het Rotterdamse industriecomplex’ en ‚ontwikkeling, aanleg, beheer en exploitatie van het haven‑ en industriegebied in Rotterdam, in de ruimste zin van het woord’. Voorts is in punt 17 van die opmerkingen erop gewezen dat in het hoofdgeding is aangevoerd dat de garantieverstrekking was gerechtvaardigd door zowel de doelstelling de werkgelegenheid in de belangrijke maakindustrie van de haven te verzekeren als een overeenkomst van 28 december 2002 betreffende de niet-levering door de RDM‑groep van duikboottechnologie aan Taiwan, die ook is vermeld in de punten 3.3 (II) en 3.4 van het verzoek om een prejudiciële beslissing. Commerz, HbR en de Nederlandse regering wordt verzocht ter terechtzitting te verduidelijken of er door die of andere omstandigheden aanwijzingen zijn dat de verstrekking van de litigieuze garanties in het belang was van HbR en/of de [gemeente] en/of de Nederlandse Staat. Hun wordt met name verzocht de juistheid te becommentariëren van de in de overwegingen A tot en met C van die overeenkomst genoemde omstandigheden.”
(
11
)	Arresten Frankrijk/Commissie (EU:C:2002:294, punt 24) en Association Vent De Colère e.a. (C‑262/12, EU:C:2013:851, punt 17).
(
12
)	Arrest Frankrijk/Commissie (EU:C:2002:294, punt 52).
(
13
)	Arrest Frankrijk/Commissie (EU:C:2002:294, punt 53).
(
14
)	Deze garanties maakten het voorwerp uit van een arrest, te weten het arrest Residex Capital IV (EU:C:2011:814).
(
15
)	Arrest Frankrijk/Commissie (EU:C:2002:294, punt 56).
(
16
)	Arrest Frankrijk/Commissie (EU:C:2002:294, punt 55).
(
17
)	Zie in die zin arrest Association Vent De Colère e.a. (EU:C:2013:851, punt 17).
 (
18
)	UNGA A/CN.4/L.602/Rev.1. Op de algemene vergadering van de Verenigde Naties (VN) is de staten voorgesteld om de Artikelen inzake de aansprakelijkheid van de staat vast te stellen: zie UNGA A/RES/56/83, UNGA A/RES/59/35 en UNGA A/RES/62/61.
(
19
)	Cursivering van mij.
(
20
)	Zie Verenigde Naties, Maal Case, Reports of International Arbitral Awards, deel X (1903), blz. 732 en 733; La Masica Case (Groot-Brittannië, Honduras) van 7 december 1916, Reports of International Arbitral Awards, deel XI (1916), blz. 560; Thomas H. Youmans (VS) v. Verenigde Mexicaanse Staten van 23 november 1926, Reports of International Arbitral Awards, deel IV (1926), blz. 116; Francisco Mallén (Verenigde Mexicaanse Staten) v. VS van 27 april 1927, Reports of International Arbitral Awards, deel IV (1927), blz. 177; Charles S. Stephens en Bowman Stephens (VS) v. Verenigde Mexicaanse Staten van 17 juli 1927, Reports of International Arbitral Awards, deel IV (1927), blz. 267 en 268; William T. Way (VS) v. Verenigde Mexicaanse Staten van 18 oktober 1928, Reports of International Arbitral Awards, deel IV (1928), blz. 400 en 401, en Estate of Jean-Baptiste Caire v. Verenigde Mexicaanse Staten van 7 juni 1929, Reports of International Arbitral Awards, deel V (1929), blz. 531. Dit beginsel wordt ook gehanteerd in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (zie arrest EHRM Ilaşcu e.a./Moldavië en Rusland van 8 juli 2004, Reports of Judgments and Decisions 2004-VII, blz. 90 en 106), het Inter-Amerikaans Hof voor de rechten van de mens [zie arrest IAHRM Velásquez-Rodríguez/Honduras van 29 juli 1988, reeks C, nr. 4 (1989), punten 169‑172] en het Tribunaal inzake vorderingen tussen Iran en de Verenigde Staten [zie Petrolane, Inc./Islamitische Republiek Iran (1991) 27 Iran-U.S.C.T.R. 64, blz. 92].
 (
21
)	Punten 4‑6 van de toelichting bij artikel 7 van de Artikelen inzake de aansprakelijkheid van de staat.
(
22
)	Zie de punten 19 en 21 van de onderhavige conclusie.
(
23
)	Zie haar conclusie in de zaak Residex Capital IV (EU:C:2011:354, punt 2).
