Telkens dook de steven diep omlaag en het water spatte er in schuim over heen, dan weer werd 't schip opgeheven door een hooge golf en leek 't een gapende afgrond voor aan den boeg. Met moeite konden wij, op handen en voeten kruipend, en ons aan elkaar vasthoudend de trap bereiken; de motregen zwiepte horizontaal langs ons heen en geeselde 't gelaat alsof 't met spelden gestoken werd. Nu was 't of plotseling een onzichtbaar orkest uit alle macht een stormpbantasieaanhief; oorverdoovend dreunde 't, 't loeide, 't floot in het tuíg, 't kraakte in het want en 't bruischte om ons heen; den adem verging haast in den sterken luchtstroom. Beneden heerschte een onbeschrijfelijke verwarring; de eetzaal opgepropt met zeezieke passagiers en opgestapelde bagage; op het dek van de salon groepjes Chineezen en Japanners omringd door kisten, zakken en balen. Wij vonden eindelijk een plekje aan den ingang van de deur, waar men echter niet eens zitten kon, want bij elke golf die over kwam, stond er een halve voet water op het dek, maar dat was toch nog verkieselijker dan 't verblijf in de salon. Daar werd om ons heen gesproken over 't hachelijke van den toestand ; zullen de machines 't uithouden met die dolle vaart tegen de woedende elementen? Zal de kapitein zijn koers vinden in 't half duister van de stormlucht? AL maar door slaan de stortzeeën over het dek ; iedereen is druipnat, koffers rollen heen en weer in 't zeewater en bij een zwaardere stortzee is met hevig gekraak een stuk van de verschansing weggeslagen. 't Begint er leelijk uit te zien en. eigenaardig verschijnsel. in deze oogenblikken van gevaar beginnen de passagiers elkaar over en weer verhalen te doen van schipbreuken en andere zeerampen. Het Uuitsche vrouwtje is geheel van streek, zij wordt pathetisch, zij heeft zich aan haar man vastgeklampt en doet hem herhaaldelijk beloven haar niet alleen te laten verdrinken maar tezamen te blijven. Ik vraag of 't noodig is mijn reisgenoot, die zich in de hut ter ruste heeft begeven te wekken, en 't antwoord luidt: « Waarom? degenen die slapen zullen een minder zwaren doodstrijd hebben; als de machine ons begeeft zijn wij Loch allen verloren «. Toen kwam er een ernstiger stemming over 't groepje menschen dat daar bij elkaar stond, overgeleverd aan de woedende elementen, veroordeeld om rustig af te wachten wat de volgende minuten zouden brengen. De Duitsche Hauptmann beet op zijn knevel, die kort te voren nog zoo « schneidig » overeind stond, zijn collega trachtte een deuntje te fluiten, maar dat ging hem niet van harte af. En ik zat mij juist te verdiepen in overpeinzingen over 't onoplosbaar mysterie van alles wat voor ons ligt, van de toekomst die als een ondoordringbaar gordijn vóór ons hangt en eerst zichtbaar wordt aIs 't geen toekomst meer is. Gelukkige fatalisten ! dacht ik, zij hebben hun Kismet en verlangen niet te weten wat geluk of ongeluk hun boven 't hoofd hangt. Mijn gedachten gingen veder naar 't Oosten, waar men 't Kismet voelt, waar 't zweeft, overal, in de grootsche natuur, in de machtige elementen, en nu wist ik opeens waar ik 't Kismet vond, nu voelde ik hoe dankbaar ik was het te bezitten. Op dat oogenblik viel mijn oog op een jong Europeaan, die blijkbaar hevig ten prooi was aan de zeeziekte. Zijn gelaat was grauw, bijna groen, de haren hingen hem druipnat in 't gelaat, hij had omgeslagen broekspijpen en stond tot over de enkels in 't zeewater. Hij klemde zich aan den post van een deur vast en plotseling hoorde ik hem in zuivcr Hollandsch zuchten: "0 God! ik ben zoo beroerd!. » Afgezien van 't onverwachts om in 't verre Oosten, in streken waar Europeanen schaars zijn, een landgenoot aan te treffen, wekte 't geval mijn hilariteit op en ik lachte zoo hartelijk, dat de medereizigers mij verbaasd aankeken, alsof ze 't profaan vonden om in zulke oogenblikken niet ernstig te zijn. Tusschen twee stortzeeen ging ik naar den jongen man toe en vroeg of ik hem wat cognac zou brengen. Hij was te ziek om verbaasd te zijn bij 't hooren van zijn landstaal en scheen 't gezelschap van een landgenoote niet te wenschen, want zijn antwoord luidde vrij somber: « Laat me maar staan M. — « Gaat u toch naar uw hut, » — raadde ik, maar nu werd hij knorrig. « Ik heb geen hut! » En toen begreep ik dat er situaties zijn, waarin een mensch minder geschikt is voor conversatie en ik liet hem nat en zeeziek als hij was aan zijn lot over. Sneller en sneller ging het; de Genkai-Maru spande al haar krachten in, om nog voor 't vallen van den avond de haven van Nagasaki te bereiken. Reeds is 't uur van den avondmaaltijd lang verstreken, maar niemand denkt aan eten, de passagiers houden zich slechts met één gedachte bezig: « Zullen wij veilig de haven bereiken? » Gelukkig hebben en 't schip en de kapitein ditmaal hun reputatie gelogenstraft. Om 8 uur 's avonds liggen wij veilig achter den Pappenberg voor anker, vlak naast een grooten russischen stoomer die tegelijkertijd was uitgestoomd en ook voor den storm terugkeerde. Het eigenlijke seizoen van de taï-fu of typhoon duurt van Juli tot September, maar deze stormen worden in minder hevige mate gedurende 't geheele jaar waargenomen op de kusten van Japan en Korea. De naam taï-fu beteekent « groote wind » en wordt toegepast niet alleen op de beruchte wervelstormen in de Chineesche zee. Zulk een taï-fu duurt gewoonlijk zes-en-dertig uur. Deze hield zich aan den bepaalden tijd : den volgenden middag was de lucht weer strak en helder, en ten tweede male wendde de Genkai-Maru den steven naar Korea. Ditmaal was de zee spiegelglad alsof de golven moe waren van 't wilde spel en zich ter ruste hadden begeven. Bij 't krieken van den dag lag 't schip stil in 't gezicht van de kust van Korea. De oorspronkelijke naam Korea of, zooals men in 't chineesch zegt, Chosen, was die van een der drie staatjes waarin 't schiereiland vroeger verdeeld was, en beteekent « Kalmte van den morgen Korea is een eigenaardig land; een land met een historische oudheid gelijktijdig aan die van Thebe en Babylon, maar waarvan geen sporen zijn overgebleven; een land dat zijn nationaliteit, zij 't dan ook niet zijn onafhankelijklieid, gedurende eeuwen heeft weten te bewaren en thans alle teekenen van zwakheid en machteloosheid vertoont ; een land dat aan zijn naburen, de Japanners, de bron van sclioone kunsten, godsdienst en wetenschappen schonk en tlians zelf daarvan ontdaan is ; een land bewoond door een volk dat, niettegenstaande zijn zwakte, niets heeft overgenomen van de gewoonten van zijn naburen, die het in beschaving en ontwikkeling .met reuzenschreden zijn voorbijgegaan; een land waar tradities nog zulk een macht uitoefenen, dat zij gehandhaafd hlijven, ook al zijn zij de grootste belemmering voor de ontwikkeling van dat volk. Dat land noemde men de brag tusschen China en Japan. Alles wat Japan van China kreeg in den vorm van godsdienst, kunst en wetenschappen kwam door Korea, dat er zijn eigen stempel op drukte ; maar niettegenstaande 't verIieer met beide landen is Korea toch geheel verschillend van beide gebleven. Ook de bevolking heeft een sterksprekende karakteristiek en een bijzonder type. Men zal een Koreaan dadelijk herkennen tusschen Chineezen en Japanners. Veel is er niet van Korea's geschiedenis bekend. Sinds onheugelijke tijden was het in een waas van mysterie gehuld door de strenge afzondering waarin het volk leefde. Men zou Korea kunnen vergelijken met de prinses uit 'tsprookje, die eeuwen lang geslapen heeft en plotseling met schrik ontwaaktzijnde bemerkte dat zij niet meer alleen is in haar paleis, maar dat allerlei vreemde machten aan de poorten van haar paleis staan, gereed om binnen te treden. Maar eer het zoover was, hadden toch reeds enkele onversaagde Westerlingen gelegenheid dit geheimzinnige land te betreden. De eerste aan wien dit gelukte was een Portugeesch Jezuït, die door Hideyoshi (de Japansche Napoleon) in 1591 als kapelaan in den veldtocht werd medegevoerd. In 1653 strandde er een hollandsch schip op 't eiland Quelpart. Men wil dat de naam Quelpaart van Hollandschen oorsprong is, zeker bewezen is 't niet maar de waarschijnlijkheid bestaat dat 't eiland zijn naam ontleend heeft aan dat van een Hollandsch vaartuig « 't Quelpaart" geheeten. Dit schip, De Sperwer, was op weg naar de Nederlandsche kolonie te Decima, toen het door een hevigen storm uit den koers dreef en op de koreaansche kust terecht kwam. De opvarenden, 36 in getal, werden naar Seoul gebracht en gevangen gehouden. Ruim een jaar bleven zij daar, werden toen naar verschillende plaatsen in het land vervoerd, mochten zich vrij bewegen, maar bleven onder toezicht staan. Toen deze gevangenen te Seoul aankwamen, troffen zij daar drie landgenooten aan, die sedert 1627 door de Koreanen gevangen gehouden werden. Deze mannen, Jan Janszoon Weltevree en twee kameraden, behoorden tot de bemanning van het nederlandsche jacht Ouderkerke en werden gevangen genomen toen zij aan wal waren gegaan om water en levensmiddelen te halen. Jan Janszoon Weltevree had zich al spoedig de gunst van den vorst van Korea verworven en werd ten slotte aangesteld tot opperbevelhebber van de lijfwacht. In deze positie was hij de schipbreukelingen van De Sperwer van veel hulp; door zijn toedoen werden zij verzorgd en gevoed en zoo hij hen kon verzekeren dat hun leven geen gevaar liep, tevens ontnam hij hen alle hoop van vrijgelaten te worden want in Korea heerschte 't bijgeloof dat geen blanke 't land mocht verlaten. De gevangenen van De Sperwer bleven ruim 13 jaar in Korea. Zeer wisselvallig waren hun levensomstandigheden gedurende dien tijd. Hoewel zij over 't algemeen goed behandeld werden en een vast rantsoen rijst van den Koning ontvingen, waren zij overgeleverd aan de willekeur van de verschillende Gouverneurs der provincie wier humaniteitsbegrippen zeer uiteenloopend waren. Nu eens genoten zij eenige vrijheid, ontvingen vrije giften en ontzagen zich ook niet om evenals de « Papen » te bedelen. Maar soms maakten ze kennis met strengere meesters die hun 't noodige voedsel onthielden en onder streng toezicht heerendiensten oplegden bestaande in 't wieden der openbare pleinen en straten, het snijden van pijlen, touwslaan, enz. Eenmaal heerschte er groote hongersnood zoodat de inwoners bij duizenden stierven. Natuurlijk ondervonden ook zij de ellende hiervan. Slechts met moeite sleepten ze hun bestaan voort, steeds peizende op middelen tot ontvluchting. En toen ze eenige jaren later onder 't gezag van een Gouverneur kwamen te staan die de voorgaande in strengheid overtrof, besloten de acht schipbreukelingen die bij elkaar waren gebleven (de andere waren of gestorven óf naar een ander gedeelte van 't land verbannen) alles te wagen om een eind te maken aan dit onhoudbaar bestaan. Van hun opgespaarde geld kochten zij een klein en tamelijk oud zeilschuitje, brachten er potten met water en rijst in en wachtten op een gunstige gelegenheid. Op een nacht slaagden zij er in ongemerkt zee te kiezen en kwamen na 10 dagen zwalkens zonder kompas te Nagasaki aan waar juist vijf hollandsche schepen lagen. Hendrik Hamel en zijn makkers keerden naar Holland terug. Hoewel hij een man was van weinig ontwikkeling, had hij zooveel gezien en opgemerkt gedurende zijn verblijf in Korea dat zij n geschriften in Rotterdam werden uitgegeven en spoedig daarna in 't Fransch en Engelsch werden vertaald. In't begin hechtte men weinig vertrouwen aan zijn beschrijving van Korea, zijn bewoners, zeden en gewooriten; eerst later, toen meer geletterde mannen zijn indrukken bevestigden, bleek het hoe scherp en juist deze eenvoudige zeeman Korea had leeren kennen. In 1886 werden te Seoul twee hollandsche schepen opgegraven, de eenige zichtbare bewijzen van het verblijf der Hollandsche gevangenen. Of neen, misschien niet geheel de eenige. , De Koreanen behooren tot de Mongoolsche ras waarvan de kenmerken zijn: donker haar en dito oogen. Nu treft men onder hen verscheidene typen aan, waarvan 't haar bruin, ja zelfs blond is, terwijl de kleur der oogen van donkerbruin tot lichtblauw afwisselt. Eenigen zoeken de verklaring hiervan in de vermenging van Caucasisch bloed, maar velen zijn er die dit verschijnsel in verband brengen met het dertienjarig verblijf der Hollandsche schipbreukelingen. Fusan of, zooals de Koreanen 't noemen, Pusan behoort met Gensan of Wensan aan de noord-oostkust en Chemulpo of Jinsen aan de westkust tot de voornaamste plaatsen, die blijkens een verdrag met de mogendheden voor den buitenlandschen handel zijn opengesteld. Gelegen aan een kleine baai door heuvels omringd, en welke door 't reeëneiland, in 't. koreaansch Tetsuije-eiland geheeten, beschut wordt tegen zwaren goltslag, geeft Fusan bij den eersten aanblik den indruk van een veld met paddestoelen, en die indruk blijft bestaan wanneer men een wandeling maakt door de straten van het plaatsje. Alles is er grijs, grijs en laag, vochtig en triestig. Een uitzondering maakt de japansche wijk, waar alles helder en zindelijk is. Fusan is om zoo te zeggen de toegangspoort van Korea voor Japan. In de tijden toen Korea schatplichtig aan Japan was, zeilden de afgezanten van Fusan naar Kamakura (toenmaals de zetel van 't japansche hof). Hideyoshi's leger zette te Fusan voet aan wal, toen het in 1592 uitgezonden werd om Korea te veroveren. Reeds in 1443 was een japansche nederzetting te Fusan; sedert dien tijd deden de Japanners de rechten gelden hun toegestaan krachtens 't verdrag, dat tusschen den daymio van Tsushima en den koning van Korea gesloten werd. Wel was de opening van Fusan als handelshaven, in 1876, tevens de erkenning van Korea's rechten op het grondbezit van die plaats, maar de Japanners storen zich daar niet aan, zij blijven er een groot garnizoen handhaven en beschouwen Fusan als japansch grondgebied. 't Eerste wat iemand opvalt bij 't hetreden van Korea's bodem is 'tgemis aan zindelijkheid. Hoe is 't mogelijk, vragen wij ons af, dat er tusschen twee landen, door slechts zulk een geringen afstand van elkander gescheiden, zulke uiteenloopende toestanden en gewoonten kunnen voortduren. Aan gene zijde van de zee een leelijk, klein maar nijver volkje met een sterk ontwikkeld zindelijkheidsgevoel; hier een menschenras, groot, flink gebouwd, knap van uiterlijk, verstandig aangelegd, met iets aangeboren deftigs in de wijze waarop zij voortschrijden gehuld in de lange spierwitte gewaden, de nationale dracht van oud en jong, rijk en arm, terwijl alles wat hen omringt in een toestand van vervuiling verkeert, die aan 't ongeloofelijke grenst.' De straten, of liever stegen, zijn niet veel meer dan nauwe doorgangen zonder eenigen afvoer van vuil en afval. De woningen, of liever hutten, zijn van klei en rolsteenen opgetrokken; een dikke gevlochten band van rijststroo doet dienst in plaats van cement, om de massa bij elkaar te houden, het dak is van stroo, meestal spreidt een kalebasplant zijn takken over 't dak uit, om het stroo tegen stormen te beschutten. Vensters zijn er niet; een kleine opening, hoogstens van eenige decimeters, doet daarvoor dienst, meestal is die nog met papier dichtgeplakt; de deur is zoo laag dat men zich bukken moet bij 't betreden van de woning. Onder den vloer is een gemetseld gewelf waar gestookt en tevens gekookt wordt. Schoorsteenen ontbreken ten eenenmale, maar de rook ontsnapt door een gat in den muur en veroorzaakt de grijze kleur van de woningen. Zulk een woning bestaat uit twee deelen, elk deel uit eenige vertrekken, maar de oppervlakte van een vertrek beslaat hoogstens twee meter en 't huis wordt door zooveel personen bewoond dat 't voor mij een onopgelost vraagstuk blijft hoeveel ruimte men in Korea voor zijn nachtrust noodig heeft. Gelegenheid tot baden ontbreekt, en gewoonlijk is de bodem rondom het huis bedekt met vuil, één mestvaalt waaruit onwelriekende dampen opstijgen. Ziedaar de hygienische condities van de bewoners. Te verwonderen is 't dan ook niet, dat de sterfte vooral onder de kinderen zeer groot is en dat epidemieën zooals pokken (waarvan menigeen de sporen op 't gelaat draagt) en pest jaarJijks een groot aantal slachtoffers maken. Ook het gebrek aan zindelijkheid op hun lichaam draagt hier veeJ. toe bij; de Koreaan is in tegenstelling van zijn buurman den Japanner, van nature afkeerig van water en heeft daarbij een bijzonder sterk on twikkeld preutschheidsgevoel. Wanneer hij zich eens een enkele maal aan een bad waagt (meer dan driemaal per jaar baden is ongekende luxe in Korea), dan geschiedt dit in 't donker, opdat niemand 't zien zal. Het gezicht van een onbedekt licliaam wekt zijn ergenis en 't is menigmaal gebeurd dat een onschuldige Japanner, die volgens de gewoonte van zijn land zijn dagelijksch bad aan den kant van den weg nam, met steenen geworpen werd. De bevolking van Fusan bestaat hoofdzakelijk uit visschers en handelaren; de eerste wonen in 't lage gedeelte aan 't strand in hutten van stroo; hooger opgelegen bevinden zich de winkels en steenen huizen van de handelaren. Er wordt een levendige handel gedreven in visch, die in groote verscheidenheid hethoofdbestanddeel uitmaakt van een koreaanschen maaltijd. Hoewel de Koreanen Boeddhisten zijn, en 't gebruik van vleesch voor hen dus niet geoorloofd is, volgen zij dit voorschrift slechts in zoover dat zij geen runderen slachten. Visch, hoenders en honden worden evenwel met smaak genuttigd. Van de vischsoorten wordt de haai en de walvisch door 't visschervolk en de minder gegoeden verbruikt. Daar beneden aan 't strand liggen de visschersjonken, die hun vangst (een bruine massa in matten gewikkeld die onwelriekende geuren opzendt van niet al te versche visch) lassen. Met ijzeren haken trekt men de visch op 't strand, dan wordt in reusachtige pannen de traan er uitgekookt en de rest opgekocht door de restauratiehouders. Aan weerszijden van den hoofdweg bevinden zich die gelegenheden waar men een overzicht krijgt van wat een koreaansche spijslijst al zoo bevat. In rijen hangen de gerookte en gebraden hondenboutjes aan den ingang, om de liefhebbers te lokken. Stilstaande voor zulk een gaarkeuken, kunnen wij juist zien hoe een Koreaansche juffer bezig is, van hondenvet, geklopte eieren en fijn gehakt knoflook een « ommelette aux fines herbes » te bereiden, die 't gehemelte van een koreaanschen fijnproever magstreelen, maar een Europeaan kippenvel bezorgt. Ook haaienvleesch behoort tot de lekkernijen, getuige de talrijke verkoopsters, die heel geduldig achter hare uitstalling zitten te wachten op hongerige klanten. 't Vleesch is bijzonder grof, taai en grillig van vorm. Af en toe houdt een voorbijganger stil, snijdt of trekt een stuk van de bruine vleeschmassa en verorbert het met zichtbaar genoegen. Kleine peuzels schijnen 't ook al te waardeeren; zij leggen hun snoepcent (hier een kleine koperen munt met een vierkant gat in 't midden) op 't uitstaltafeltje en krijgen daarvoor eenige vierkante blokjes haaienvleesch dat zij behandelen als een trekbrok. Al die onwelriekende geuren doen ons verlangen naar een plekje waar men ze ontvlieden kan, en dat hebben wij gevonden toen wij onze schreden wendden naar 't japansche theehuis boven op den heuvel. omringd door eerwaardige knoestige pijnboomen. Daar lachten de heldere vloermatten ons tegen en brachten de vlugge lachende theehuismeisjes ons een eenvoudigen maaltijd, en zoo vergaten wij voor een oogenbJik de patriarchate gestalten die zich daar beneden te goed deden aan haaienvleesch. Tegen den middag verliet de Genkai-Maru de baai van Fusan, zette eerst in zuid-westelijke richting koers en wendde den steven naar 't Noorden toen wij het eiland Quelpart gepasseerd waren. 't Was heerlijk helder voorjaarsweer, de zee was spiegelglad; in de verte hadden wij nu en dan aardige kijkjes op de grillige kustlijn van Korea met de duizende miniatuur-eilandjes die, als groene stippen, met losse hand over 't oppervlak van de zee schenen uitgestrooid te zijn. Er is weinig verkeer op zee: slechts enkele visschersjonken en hier en daar een rookkolom van een kuststoomer; dit is alles. Twee volle dagen duurt de overtocht van Fusan naar Chemulpo, de havenplaats van Seoul, de hoofdstad van 't rijk. Hoe meer wij Chemulpo naderen des te dichter wordt de lucht. Spoedig zijn wij in zulk een zwaren mist gehuld dat 't een poos slechts met halve kracht gaat, terwijl de sirene hartverscheurende klaagtoonen doet hooren ; dan weer gaat de kapitein voor anker, wachtend tot de mist zal optrekken. Eindelijk liggen wij stil in 't gezicht van Chemulpo, of liever niet in 't gezicht, want nog onttrekt de mist alles aan ons oog. Slechts de bruine kleur van 't water verraadt de nabijheid van land. Door de zware deilling, alsook door 't tij, dat hier een verval van + 30 voet heeft, moet het schip eenige mijlen van de kust blijven. Eerst tegen den middag wordt't hoog water; de mist is opgetrokken en de landing wordt mogelijk. Op breede platboomde vrachtschuiten wordt de bagage opgestapeld; de eigenaars nemen er bovenop plaats en staande roeien eenige stevige Koreanen ons tegen de hooge golven naar wal. Chemulpo heet in 't chineesch Jinsen en is een brandnieuwe plaats. Toen Korea nog in een dichten sluier van mysterieuse afzondering van de buitenwereld was afgescheiden, hestond de plaats uit een twintigtal visschershutten. De eenige voeling met het naburig Japan en China had plaats door Fusan in 't Zuiden, en in 't Noorden over land over de Yalurivier. Zeer geschikt is Chemulpo voor havenplaats niet, de kust is modderig en ondiep; het verschil van 't tij zeer groot; door zijn onbeschutte ligging is er veel deining. Toch is er veel drukte en verkeer, een zeer gemengde menschenmassa bewoont het europeesche gedeelte. Handelskantoren, vlaggen van diverse nationaliteit, wapperend van de consulaatsgebouwen, groote pakhuizen afgewisseld met villa's, geven een levendig maar banaal aanzien aan 't plaatsje. Nadat een groot aantal Koreaansche vrachtdragers, die zich onderscheiden door hun forschen lichaamsbouw, onze bagage op houten dragers hebben geladen en met hun vracht op den rug wegloopen alsof die niets weegt, hebben wij ons vereenigd aan 't station van den trein die ons naar Seoul, de hoofdstad van 't rijk, zal voeren. Tot onze groote verwondering bemerken wij dat deze onlangs eerst voltooide lijn wagons laat loopen, die aan alle eischen van comfort eigen aan amerikaansche treinen voldoen. Conduc teur, stoker en controleur zijn Japanners. De Japanners wisten zich meester te maken van de eerste spoorwegconcessie in Korea. In anderhaJf uur heeft deze trein ons naar Seoul gebracht, door een heuvelachtige streek zonder geboomte en waarvan de bodem uit roode klei bestaat. Er is maar één hotel te Seoul. 't Heet Station Hotel, wordt door Engelschen gehouden, is zeer primitief van bouw en inrichting, maar men behoeft er de nationale onzindelijkheid niet te vreezen. We hebben door toedoen van den Duitschen consul een Koreaanschen gids gevonden, die al spoedig in zijn krakend wit graslinnen gewaad glimlachend maar plechtig komt opdagen. Hij stelt zich voor als Mr. Pak-ki-ho en spreekt vrij goed engelsch. Voorts vonden wij hier een Chineeschen bediende, dien de Hollandsche consul te Tientsin op ons verzoek hierheen had gestuurd, ten einde ons op de reis door Korea en China te vergezellen. Chang, zoo heette hij, maakte een even gunstigen indruk als de gids; reeds bij den eersten oogopslag bespeurt men dat hij in zoover geen nationaal karakter draagt, dat zijn oogen geen spleetjes zijn, dat zijn staart geen grauw vettig spoor op zijn blauw katoenen japon achterlaat, en dat hij vlug in zijn bewegingen is. Chang is ons op deze reis steeds van veel nut geweest. Wel verstond hij geen koreaansch, maar hij kon zich altijd verstaanbaar maken door de chineesche letterteekens neer te schrijven, die eveneens door de Koreanen gebruikt worden, al is de klank geheel verschillend. Begeleid door den gids hebben we ons op weg begeven om de merkwaardigheden van Seoul te gaan zien. 't Vervoermiddel is de japansche riksha, die over de zee zijn weg naar Seoul heeft gevonden, maar waarvan het gebruik beperkt hlijft tot vreemdelingen. Onze eerste gang was naar den Duitschen consul, ten einde de-geschreven toegangsbewijzen tot de Keizerlijke paleizen te verkrijgen. Toen deed zich een kleine moeilijkheid voor. Onze nationaliteit scheen geheel onbekend te zijn in Seoul. Er is noch consulaat noch vertegenwoordiger, en vergeefs zoekt men de nederlandsche driekleur. Nederland bestaat niet voor de Koreanen. Vervlogen zijn de tijden waarop de dappere zeevaarders den aardbol doorkruisten naar alle richtingen; de namen van Hendrik Hamel en zijn kamaraden zijn klanken die verstierven in den loop der tijden. Geen Nederlandsche onderdaan toeft in Korea, 't is alles in 't verre verleden. De Duitsche consul heeft ons toen maar tijdelijk van nationaliteit laten veranderen en ons den steun van de duitsche vlag aangeboden; op die voorwaarde kregen wij de toegangsbewijzen. Een wandeling door de straten van Seoul behoort wel tot de voornaamste der bezienswaardigheden want hier ziet men het volk in zijn eigenaardige kleeding en in zijn levenswijze. Liefhebbers en onderzoekers van etlinografische eigenaardigheden zouden zich kunnen verdiepen in de oplossing der vraag: « Waarom dragen de Koreanen wit katoenen kleeren? » Wit katoen in den zomer, wit katoen met watten gevoerd in de buitengewoon strenge winterkon, wit katoen te midden van een bij uitstek onzindelijke omgeving, wit katoen, een kostbare dracht voor een volk, waar welgesteldheid even zeldzaam is als energie. Een Engelsch schrijver zegt te meenen dat de Koreanen vasthouden aan 't dragen van witte kleeren ten einde bezigheid te verschaffen aan de vrouwen en meisjes, wier plicht 't is de garderobe van hun heer en meester in de gewenschte tint te houden. Onophoudelijk klinkt uit de woningen 't geklop van de houten liamers waarmede zij 't wit katoen bewerken, ten einde het te reinigen en er een zekeren glans aan te geven, die een kenmerk van chique voor den drager is. De kleeding bestaat uit een tot op de enkels afhangende wijde pofbroek, daarover een lang gewaad, dat aan weerszijden een diepe split heeft en waarvan de mouwen van onder wijd uitloopen, dikke gewatteerde wit katoenen kousen en chineesche schoenen op bijzonder dikke zachte zolen voltooien deze mannenkleedij. Merkwaardig is 't dat de kleederen niet genaaid worden, maar telkenmale na gewasschen te zijn, met stijtsel op de naden in elkaar worden gezet. De aristocraat of Nyang-pan, alsook de beambte, draagt hierover een overkleed van donkerblauw gaas (zonder mouwen) ; op de borst draagt hij het teeken van zijn waardigheid, een vierkant lapje waarop een vogel of een tijger geborduurd is, al naar zijn rang; een koord wordt om 't lijf onder de armen bevestigd. Jongens, voor zoover zij den leeftijd van 14 jaar niet bereikt hebben, ziet men gewoonlijk voor meisjes aan. Over hun witte kleedij dragen zij een lange japon van lichtrose katoen, het haar wordt van voren in een scheiding, van achter in een op den rug hangende vJecht gedragen. Op hun tiende of twaalfde jaar verloven zij zich, d. i. zij volgen gehoorzaam den wil hunner ouders, die een meisje voor hen uitkiezen zonder rekening te houden met genegenheid. Deze verlovingen duren meestal eenige jaren, gedurende welke de jongeling met zijn rose japon moet blijven rondloopen; 't haar wordt dan echter in een wrong op het achterhoofd bevestigd; een breede hoed van wit stroo, met hoogen smallen bol en breeden slappen rand wordt achterover op 't hoofd gedragen onder de kin met linten en een strik bevestigd. En werkelijk, aldus uitgedost zou men met een gerust geweten kunnen verklaren een lief meisjesfiguurtje voor zich te hebben. Op hun 14de jaar treden zij in 't huwelijk. De witte hoed wordt vervangen door een zwarte dito vorm van gevlochten paardenhaar, een breede band van dezelfde. grondstof omsluit vooren achterhoofd, den hoed rust op dien band. De kleeding der vrouwen is minder sierIijk. Zij dragen dezelfde wijde broek en gewatteerde kousen, verder een heel kort jakje, dat ik 't best vergelijken kan bij een bolerojakje. Aan een breeden band hangt een wijde rok in zware plooien; tusschen dien band en 't jakje blijft de borst zichtbaar. Het haar wordt in een gladde scheiding en in een wrong gedragen. Vrouwen uit den gegoeden stand slaan een langen groenen mantel met valsche mouwen over 't hoofd, zoodat het gelaat gedeeltelijk bedekt is. Hoewel in Korea het aantal mannen dat der vrouwen overtreft, worden de vrouwen weinig in eere gehouden. Men ziet ze zelden, want zij missen de vrijheid van zich te bewegen die de Japansche vrouw geniet. Alleen's avonds komen zij uit 't vrouwenverblijf, dat een afzonderlijk deel der woning uitmaakt, en dan nog hebben zij voor 't meerendeel 't gelaat bedekt. Dan blijven de mannen in huis en zoo 't al eens gebeurt dat zij zich op straat bevinden schrijft de welgevoeglijkheid voor dat zij zich zoo spoedig mogelijk verwijderen en 't doofd afwenden als zij een vrouw ontmoeten. Meisjes worden in strenge afzondering opgevoed, zoodra zij den leeftijd zijn ontgroeid waarop zij met de kleine jongens in de modderpoelen en op de straten spelen en heel weinig of geen kleeren dragen. Van hun achtste jaar tot den dag van hun huwelijk slijten zij hun leven meest binnenshuis. Zelden bezoeken zij scholen, maar zij krijgen onderwijs in naaldwerk en in huishoudelijken arbeid. Men kan de Koreaansche vrouw niet schoon, zelfs niet knap van uiterlijk noemen. De mannen daarentegen zijn in dat opzicht gunstiger bedeeld, zij hebben fraaie ovale gezichten, geregelde trekken, sprekende verstandige oogen; het geheel maakt een beschaafden indruk. Eig'enaardig verschijnsel; bij hun naburen is het juist andersom, daar is geen grooter verschil denkbaar dan tusschen een Japanner en een bekoorlijke Japansche. Meer nog dan de kleeding trekt het hoofddeksel onze aandacht. Daar is geen land ter wereld waar de hoed zulk een belangrijke rol speelt dan in Korea. Hoe rijk aan phantasie moeten de Koreanen reeds van oudsher geweest zijn om zulk een verscheidenheid van hoofddeksels uit te denken ! Al de grillige vormen die vrouw Mode Europeesche vrouwen voorschreef, men vindt ze in Korea, en al is 't een voorrecht van de mannen om die hoeden te dragen (de Koreaansche vrouw heeft geen hoofddeksel), vrouw Mode heerscht er niet minder streng, al is ze uiterst conservatief. Voor elken rang, voor iedere betrekking, voor elke periode van 't leven is een afzonderlijke vorm voorgeschreven. De mapu's of marskramers, die een afzonderlijk gild vormen en veel macht uitoefenen, dragen een hreeden hoed van lichtgeel stroo, aan weerszijden versierd met een reusachtige pompon van witte wol. Oude mannen ziet men met een muts van wit katoen, die in vorm overeenkomt met de kwartiermuts onzer soldaten. Den rouwdragende kan men terstond herkennen aan zijn hoed. Deze heeft den vorm van een reusachtigen champignon, is van geel stroo en bedekt bijna geheel en al 't gelaat. De man draagt een soort pij van grof grijs linnen, met een koord om 't middel bevestig-d. In de hand houdt hij een schermpje van linnen op twee latjes gespannen, hetwelk hij voor den mond moet houden telkens wanneer hij iemand ontmoet. Monniken dragen een rieten hoed met achthoekigen rand en puntige bol, nonnen een lang peperhuisvormig voorwerp van riet. De postbode, die thans de europeesche uniform draagt, heeft nog zijn nationaal lioofddeksel behouden en-maakt daardoor een allergrappigsten indruk. Hij geeft wat zijn hoed aangaat een getrouwe copie weer van August den Domme; zijn rond vilten hoedje met smallen rand hangt heel losjes achterover op één oor alsof hij er juist kunsten mee gaat uithalen. Hoe hooger de rang en betrekking zijn, des te sierlijker en bonter worden de hoeden. Z. Majesteits lakeien dragen den hoed eveneens heel losjes op één oor, en aIs men nagaat dat die van wit stroo is, versierd met een enorme bos kunstbloemen in schelle, onnatuurlijke kleuren, dan kan men zich voorstellen welk een vreemde vertooning zulk een dienaar maakt. Hoogere beambten dragen denzelfden vorm, maar de versiering bestaat uit gekleurde struisveeren, en in plaats van linten bevestigd een snoer van reusachtige amberkleurige steenen dezen hoed onder de kin. De Gouverneur van een provincie torst een mijter van verguld bordpapier, ministers doen denken aan een Doge wat betreft hun hoofdbedekking, Z. M. de Keizer en degenen die hem verwant zijn dragen een constructie van gaas in den vorm van een kalotje, aan weerszijden waarvan een langwerpige vlerk van gaas is aangebracht. De candidaat voor een staatsexamen eindelijk kiesl een combinatie van ijzerdraad in cirkelvorm, waaraan rosetten van gekleurde zijde zijn bevestigd, welke cirkels als de voelhorens van een sprinkhaan uitsteken. En als men dan ziet hoe al die patriarchale gestalten met een voorname ernst op 't gelaat voorbijtrekken, in "t volle bewustzijn van hun waardigheid, dan wordt men des te meer getrofFen door 't tragisch-comische van de vertooning; maar tegelijkertijd bevangt iemand toch een gevoel van òntzag tegenover de macht der traditie, tegenover die menschen, die met zooveel naïve overtuiging hun potsierlijke hoofddeksels in eere houden, omdat hun voorouders die droegen en omdat het de dracht van hun land is. Er zijn in Seoul drie hoofdstraten waaraan de paleizen zijn gelegen. Deze straten, die ongeveer 60 meter breed zijn, vertoonen een poging tot rioleering, in den vorm van goten waarin varkens, honden en kleine kinderen elkaar 't verblijf betwisten. Deze hoofdstraten loopen uit op de paleizen en op den tempel van Confucius aan de noordzijde der stad; een andere belangrijke straat begint bij de zuidoostelijke poort, vormt een boog en sluit zich bij den hoofdweg aan. Het overige is een doolhof van straten en steegjes van allerlei soort, rechtstreeks of door bruggetjes zonder leuning verbonden, die over beekjes, kanaaltjes en slooten zijn gelegd. Naar gelang van 't jaargetijde zijn deze droog of treden buiten de oevers. Door Seoul loopt ook, van 't Westen naar 't Oosten, een groot hoofdkanaal dat naar de rivier de Hankiang al 't water geleidt van de kleine riviertjes die van de bergen komen. De hoofdstraten en groote wegen zijn hier evenals te Peking ingericht tot permanente markt. Ze staan zoo vol stalletjes (meest van hout met strooien dak), gaarkeukens en uitstallingen, dat er juist genoeg ruimte overblijft voor twee personen naast elkaar. Slechts als de Keizer in gala de stad doortrekt, ten einde op bepaalde dagen van 't jaar een graf of tempel te bezoeken, worden zij opgeruimd, maar onmiddellijk daarna weer opgezet. De hoofdstad is in vele wijken verdeeld, waarbij de oude en de nieuwe kiezerlijke paleizen. die geheel met muren zijn omringd en een groote uitgestrektheid beslaan, als een afzonderlijke stad in de stad vormen. Verder is er een wijk voor de aristocratie, een japansche en een chineesche wijk; de buitenlandsche gezantschappen hebben zich voor 't meerendeel in een wijk dicht bij het paleis vereenigd. De fabrikanten en handelaren sluiten zich meestal vaksgewijze aaneen ; men heeft een straat der wevers, timmerlieden, meubelmakers, aardewerkfabrikanten, als de winkelstraten waar zijde, katoen, papier, bontwerken en ginseng (1) onder de voornaamste handelsartikelen gerekend kunnen worden. Voertuigen zijn er in Seoul niet, behalve enkele karren, die evenals de riksha's in gebruik zijn gekomen toen de Europeanen zich in Seoul vestigden. Enorme ossen docn daarvoor dienst. Die prachtige dieren, die goed onderhouden, bijzonder forsch van gestalte en zeer malt zijn, torsen omvangrijke vrachten en stappen deftig achter elkaar voort tusschen de dicht opeengepakte menigte op de markt. Meestal vervoeren zij takkebossen, en dan is hun vracht zoo groot dat men 't dier zelf ternauwernood ontdekt. Verder doen paardjes en ezeltjes dienst als lastdragers. De paardjes maken een treurig figuur. Ze lijken wel dwergpaardjes zoo klein en tenger zijn ze; men kan zien dat er voor hen geen spoor van verzorging bestaat, hun vel is ruw en haveloos, de mannen zijn ruig en vuil; bijna zonder uitzondering zijn zij kreupel of gewond. Toch schijnen zij nog den noodigen levenslust te bezitten, want 't meerendeel draagt een mutlkorf van riet, en zoo er kans toe bestaat bijten en schoppen zij elkaar dat 't een lust is om te zien. Daar de Koreanen bij uitstek slechte ruiters zijn en (1) De ginseng-wortel (Panax quinquefolium) wordt door de Koreanen en Chineezen algemeen als medicijn en verscerkend middel gebruikt. De roode ginseng wordt, als zijnde de meest gezocbte, zoowel ingelegd als gedroogd of met andere kruiden gemengd, i^r^paE^^hoeveelhtidyn uitgti voerd, vooral naar China. 't paard steeds door eenige voetgangers vergezeld is, draaft of galoppeert het hoogst zelden. In stap kan het echter met een zware vracht verre afstanden afleggen zonder een spoor van vermoeidheid te vertoonen. Op de wijze waarop een Koreaan zijn paard verzorgt, zouden wij Europeanen zeker heel wat aan te merken hebben, want ik geloof niet dat een europeesch paard het zich rustig zou laten welgevallen dat men hem op zijn rug legde en de vier beenen vastbond, als hij beslagen moet worden. Evenmin geloof ik dat een westersch rosinant een bak met dampende gekookte boonen en gehakt stroo als dagelijksch voedsel zou waardeeren. Een en ander is gewoonte. Eerst onlangs is de electrische tram het aantal vervoermiddelen in Seoul komen vermeerderen en tegelijkertijd werd de stad met electrische lampen verlicht. 't Is een hoogst eigenaardig gezicht die electriciteit als licht en beweegkracht in die eeuwenoude stad met zijn lage hutten en modderpoelen, en nog eigenaardiger is't, de patriarchale geslalten recht op te zien zitten in de heldere nieuwe wagons. Door 't aanleggen van de tram is gebroken met het oude gebruik van 't sluiten der stadspoorten bij zonsondergang, terwijl de sleutels op 't Paleis werden bewaard. Thans rijdt er de tram tot laat in den avond doorheen, en verder blijven ze open. Mr. Pak-ki-ho heeft ons gebracht naar 't eenig product op 't gebied van beeldhouwkunst. 't Is een wit marmeren pagode, die door den invloed van den tijd een grauwgrijze tint heeft aangenomen en wier ouderdom op 800 jaar wordt geschat. Die pagode bestaat uit acht verdiepingen, die den boeddhistischen hemel voorstellen en de opeenvoigende verhuizingen die de ziel moet doorloopen, voor zij haar geheelezuiverheid heeft bereikt. Dit kunstwerk van indo-koreaanschen bouwstijl werd 300 jaar geleden tijdens een van de invallen van't japansche leger door de Japanners vernield, de top is afgebroken en ligt er naast. Rondom deze pagode bevinden zich eenige gedenksteenen in den vorni van een reuzenschildpad van steen, die op zijn rug een langwerpige rechtopstaanden steen draagt. Op dezen steen zij n namen en titels van een overleden persoon gebeiteld (zonder dat hij op deze plek begraven ligt). Dikwijls ook wordt een heldenfeit, een belangrijke overwinning pf een gewichtige geheurtenis aldus aan de vergetelheid ontrukt. Even buiten de stadspoort vindt men een dergelijke schildpad opgericht als gedenkteeken aan de erkenning van de suzereiniteit van den Manschoevorst, toen deze, na den laatsten telg der Ming-dynastie van den chineeschen troon te hebben gestooten, zich evenals zijn voorganger van Korea's schatplichtigheid overtuigde door gezanten naar Seoul te zenden. In 't noordoosten van Seoul heeft men voor Confucius een tempel opgericht. Hoewel deze de vergelijking met een japanschen tempel moeilijk zou kunnen doorstaan, behoort hij mede tot de bezienswaardigheden der hoofdstad. Bijzonder van vorm is de poort voor het tempelgebouw, waarop van boven tal van roode pijlen zijn aangebracht, waaraan de poort dan ook zijn naam ontleent. Het bovengenoemde, benevens een monsterachtig, meer dan levensgroot beeld van Boeddha, in witte verf aangebracht op een reusachtig rotsblok buiten Seoul, behoort tot de merkwaardigheden die in 't bereik van een gewoon toerist vallen. Maar 't toeval is ons gunstig geweest in dit opzicht. Op een morgen door nauwe steegjes rijdend, waar onze riksha's door een oploop van menschen tot staan werden gebracht, bemerkten wij dat er iets bijzonders gaande was. A1 die nieuwsgierigen verdrongen zich voor een poort, waar een schildwacht in europeesch kostuum, 't geweer in den arm, op post stond. Mr. Pak-ki-ho. geïnterpelleerd, verteld dat heden oefening wordt gehouden in de keizerlijke dansacademie door alle danseressen uit 't land, want dat er over twee maanden een luisterrijk feest ten paleize zal plaats hebben. Hij zegt dat die gelegenheid niet voor geld te zien is. dat er ook geen sprake kan zijn van doordringen om toegang te krijgen, want dat Zijn Excellentie de Minister van Binnenlandsche Zaken in persoon aanwezig is. De schildwacht heeft zich bij 't zien van 't europeesche gezelschap schrap gezet. Gedurende de beraadslaging gaat hij midden in de poorL staan met een beslisten trek op zij n gelaat; hij houdt zijn geweer horizontaal voor zich uit, alsof hij daarmede te kennen wil geven dat een onoverkomelijke slagboom den toegang verspert. Na lang praten schijnt Mr. Pak-ki-ho op een verstandigen inval te zijn gekomen. Hij vraagt naar de positie van de heeren van ons gezelschap; die van den jongen Duitschen handelsman maakt weinig indruk op hem, maar bij 't vernemen van den rang der beide officieren klaart zijn gezicht op. Hij beweert dat Zijn Majesteit de Keizer en 't geheele hof veel eerbied hebben voor alles wat militair is, vraagt hun vizietkaartjes, voert een levendig gesprek met den schildwacht en ziet!. de man glimlacht, zet zijn geweer in een hoekje en verdwijnt met de kaartjes. 't Duurt weer een heelen tijd eer hij terugkeert, maar al spoedig bemerken wij dat de beraadslaging goede resultaten meebrengt. Na een plechtige buiging voor den gids en eenige woorden, maakt hij met zijn hand een uitnoodigend gebaar om binnen te treden. Dan vat hij zijn geweer op, trekt zijn gelaat in een ernstige plooi, presenteert 't geweer en blijft zoo staan totdat wij hem allen voorbij zijn gegaan. Terwijl wij een ruime binnenplaats overwandelen vertelt Mr. Pak-ki-ho dat het Zijn Excellentie behaagd heefl de Duitsche officieren met hun gevolg (dat zijn wij) uit te noodigen tot het bijwonen der oetening. Aan den ingang van een langwerpig gebouw zonder verdieping staan een menigte hofbeambten in krakende, licht gekleurde zijden gewaden; plechtig buigend geleiden zij ons naar binnen en daar bevinden wij ons in tegenwoordigheid van den minister in persoon. Hij lijkt ons een man van 50 jaren, met een deftig, eerwaardig uiterlijk en kalme gedistingeerde manieren. 't Voorafgaand ceremonieel bestaat uit een paar buigingen, waarna wij beurtelings door den gids worden voorgesteld, Opmerkelijk was 't dat men hier, evenals elders in 't Oosten, den heeren den voorrang gaf. Toen hield de Hauptmann een duitsche speech, die in 't engelsch aan den gids werd overgebracht en door deze in 't koreaansch den minister bereikte. Hij had dien glimlachend, plechtig met 't hoofd knikkend aangehoord en antwoordde toen met plechLig uitgesproken zinnen en breed handgebaar. Langs denzelfden weg bereikte ons dit antwoord; nog een paar buigingen, een levendig gebarenspel als uitnoodiging om te gaan zitten, en eindeJijk konden wij onze omgeving opnemen terwijl de gestoorde dans hervat wordt. De danseressen of kissangs zijn onafscheidelijk verbonden aan een koreaansch feest. Zij vormen een afzonderlijke, zij 't dan ook niet bijzonder geziene klasse in Korea, behooren aan den Keizer, staan onder toezicht van de muziek-afdeeling van 't keizerlijk huis en worden uit de staatskas onderhouden. Evenals het meermalen gebeurt dat een vader die met meer kinderen gezegend is dan zijn middelen kunnen onderhouden, een zijner zoons tot eunuch bestemt, in welke betrekking hem allerlei onderscheidingen wachten, want de invloed der eunuchen is zeer groot aan 't hof, evenzoo komt het voor dat hij een zijner dochters voor 't vak van kissang bestemt. Die meisjes worden reeds van kindsbeen af opgeleid voor hun beroep. Zij ontvangen onderwijs in muziek, lezen, schrijven en vrouwelijke handwerken. Daar zulke meisjes goed onderricht zijn, aangenaamkunnen converseeren, veelal zelfs geestig en onderhoudend zijn, daarenboven in hun omgang met mannen vrij ongedwongen, wordt hun gezelschap zeer gezocht en bewogen zij zich in de hoogste kringen. In 't geheel zijn er ongeveer vijftig kissangs die door den staat onderhouden worden; die van Pyen Yang, de noordelijke hool'dstad der provincie, heeten de schoonste te zijn; wel bestaan er op kleinere plaatsen gezelschappen van particuliere kissangs, maar hun aantal is niet groot en zij zijn minder gezien. De staatsdanseressen onderhouden bij alle hoffeesten en officieele feestmaaltijden de gasten door gezang en dans. Deze meisjes zijn meestal knap van uiterlijk, sommige zelfs zeer schoon, 't geen men in 't algemeen niet zeggen kan van de vrouwen in Korea. 't Gebeurt dan ook dikwijls dat de een of andere beambte zijn hart aan een kissang verliest. De wet verbiedt evenwel 't huwelijk met een danseres, zoodat zij slechts als bijvrouw naast de wellige vrouw een plaats kan innemen. Natuurlijk is de rechtmatige echtgenoote daarover niet zeer gesticlit en komt het wel eens tot minder harmonische botsingen tusschen beide vrouwen. Maarover 't algemeen schikt de Koreaansche vrouw zich in 't onvermijdelijke, want 't boek der Wijsheid van Confucius legt haar in de eerste plaats den plicht van gehoorzamen op, en a1 is de polygamie niet officieel erkend, geen Koreaan zal zich laten weerhouden er zooveel vrouwen op na te houden als zijn middelen toestaan. De kinderen van deze kissangs zijn meestal ontwikkeld en vlug, waardoor al weer bewezen wordt dat groote mannen verstandige moeders hebben gehad. Vele legenden en vertellingen verheerlijken de kissangs en talrijk zijn de verhalen waarvan 't hoofdmotief de wanhoop van een jongen man schildert die een kissang aanbidt en jammert dat hij haar niet als wettige vrouw in zijn woning mag voeren. 't Orkest dat de kissangs bij 't dansen begeleidde, bestond uit ongeveer 25 personen die fluiten, een soort liggende harp, guitaar en een chineesche viool met twee snaren alsook trommelen bespelen. 't Geheel klinkt harmonisch, maar op den langen duur wat eentonig. Een eigenaardigheid merkte ik hierbij nog op. Terwijl men in de japansche toonladder een hyaat vindt (ik meen dat de derde en vijfde toon ontbreken) waardoor de melodie onzamenhangend en de harmonie telkens onderbroken wordt, treft de koreaansche muziek door haar overeenkomst met de europeesche, 't geen men noch van de chineesche noch van de japansche beweren kan. Daar was een klagende mineur melodie, die in een compositie van Grieg niet misplaatst zou zijn, en daar waren oogenblikken waarop men den aanhef van een symphonie meende te hooren. Ook de dans staat liooger dan de japansche, maar niet zoo hoog als de javaansche. Elegant zonder burlesk te zijn, dan weer plechtig en toch niet stijf, soms zelfs hartstochtelijk maar nooit wild, geeft zij een weerspiegeling van de rijke phantasie van dit volk. Gedurende de uren die wij er doorbrachten vloog de tijd om, en bij elken nieuwen dans dachten wij aan den eenen die atgeloopen was en dien wij nooit weer zouden zien. De kleeding van de kissangs verschilt een weinig van de nationale. De rok is van donkerblauw gaas, de plooien zijn zoo ruim dat dit kleedingstuk als een wolk om de voeten van de danseres schijnt te zweven. Niettegenstaande de dikke gewatteerde wit katoenen kousen treffen ons de bijzonder sierlijke voetjes waarmede zij allerlei kunstige passen uitvoeren. Zij dragen het haar, van voren gescheiden, van achter ineen wrong; door kunstmiddelen heeft het een rosachtigen weerschijn gckregen die niet zeer flatteus is. De wenkbrauwen zijn afgeschoren; overigens onderscheiden zij zich van haar Chineesche en Japansche kunstzusters doordat 't gelaat niet geblanket, de lippen niet geverfd zijn. Zoodra ze zich opheffen van de matten waarin ze in een groep geduldig hebben zitten wachten tot een nieuwe dans begint, zetten zij hun danskapsel op, evenals men in Europa zijn hoed opzet. De kapsel bestaat uiteen hoeveelheid valsche vlechten, doorstoken met zilveren en bloedkoralen haarspelden en heeft zulk een omvang dat een presenteerblaadje met een theeservies er op zou kunnen plaats vinden zonder gevaar van te vallen. Voor de uitvoering van den zwaarddans wordt er bovendien nog een breedgerande roodfluweelen hoed met gekleurde struisveeren en gouden kwasten op vastgehecht; 't geheel maakt een zeer zonderling effect. Haar kleeding is in dezen dans van zwaar brocaat, de lange mouwen worden opgestroopt, de plooien van den rok opgeslagen en dan beginnen zij in sierlijke wendingen te dansen rondom de vier zwaarden die, twee aan twee, kruiselings op den grond liggen. Eerst langzaam, dan vlugger en vlugger zwieren zij om elkaar heen de muziek begeleidt hen met merkwaardige vastheid van tempo; een van de muzikanten heeft een houten instrument in vorm gelijk aan 't houten onderstel van een reuzenwaaier, waarmede hij een klapperend geluid maakt om de maat te accentueeren. Dieper en dieper worden de buigende, zwaaiende bewegingen en plotseling. zonder. dat men 't bemerkt, hebben zij elk een zwaard van den grond opgenomen en stellen zich in twee rijen tegenover elkaar, terwijl zij met de zwaarden in de hand allerlei figuren schijnen af te teekenen in de lucht. Piotseling verstomt met één slag van het houten instrument 't geheele orkest en de kissang knielt even neer, dan haast ze zich naar haar hoekje terug en zet hoed en kapsel af. Niet minder dan zestien klassieke en antieke dansen zagen wij dien dag afspelen, doch die alle weer te geven zou te veel tijd en ruimte in beslag nemen. 