PHILIPPUS Indien den Hoogsten door 't gemeene lot van sterven : My opley sulk een vorst en vader t'saem te derven 135 'k Vond in den overval van sulk een ongeluk Door synen bystant troost voor eea soo fellen druk, En twijffle niet, ofhy, insiende myn betrouwen Sou my in syn bestier, in syn beschermingh houwen ; Maer nu, door syn gena, uw wysen raet, beleijt, 140 En ondersteuningh my en't ryk wort toegeseyt, Waerom ontseght gy my 't gen, volgens uw vermogen, Gy ons meedeelen kont, en wy u vragen mogen? Magli ick, heer Keyser, niet met reden houden staen, Dat gy die gaven hebt van Godt voor ons ontfaen ? 145 't en is niet voor sigh selfs dat wereltvorsten leven ; Gheel hun besittingh is hen voor hun volk gegeven En dees voorwaerde blijft aen hunne plicht gevest, Dat selfs hun eygen nut wijkt voor 't gemeene best. Dit heeft uw voorbeelt ons tot heden aengewesen ; 150 Dit connen wy bier na in uw beleijt nogh lesen, Indien gy, steunend op des Heerens onderstant, Den keyserlycken staf behoudt in uwe hant. Den Heer die altyt heeft gesorgt voor uwe staeten En sal, tot 't leste toe, u noijt verlegen laeten. KEYSER 155 Soo langh dien goeden Heer my cracht en welvaert gaf, Myn arm was nimmer moe in 't voeren van den staf ; Maer nu de crachten my beginnen te begeven 't is tydt dat ik begin eens voor my self te leven ; 't is tydt dat myne hant den rykstaf nederleght, 160 En myne ziel bemerkt wat myn gewisse seght. Dit eyscht den Heer van my naer soo veel swarigheden, En van u dat gy soudt voortaen myn plaets betreden. PHILIPPUS Ach, eer gy voor my treet uijt dien verheven troon, Heer keyser, vreest gy niet voor d'achtingh van een soon 165 Wien gy geweerdiglit soo dierbaere gift te schencken ? Wat sal den ondersaet, wat sal den nasaet dencken, Indien ik slap, en koel, en sander 't minst bedwangh, 't wijl gy soo weerdigh heerscht, van u de kroon ontfangh? En syt gy niet beducht dat vele sullen seggen 170 Dat u myn eersucht dee uw grootheyt nederleggen, En dat ontydige begeirt van eene kroon Den vader het gesach dee afgaén voor syn soon ? Ach ! ben ik u soo lief als ik betrouw te wesen, *En ly niet dat my word die schandvlek toegewesen ; 175 En nu.gy t' myner min wilt scheyden van den staf Gelieft togh t' myner roem te heerschen tot in't graf. KEYSER Neen, soon, ick magh in uw bywesen wel belyden Hoe seer uw deughden met soo groote lafheyt stryden : ( 1 Uw eer en kinderplicht syn al tewel bekent 180 Om dat soo vuyle smet uw achtingh immer schendt ; Ook cost ik noijt in u, tot heden, iet ontdecken 't Gen uwen eernaem sou in't minste deel bevlecken. Eylaes ! waerom beneemt de krankheyt my de vreught Van u myn kroon t' aenbien alleen om uwe deught, 185 En ieder te doen sien dat d'afstant van myn kroonen Door my wort uytgewrocht om uw verdienst te loonen. PHILIPPUS 0 vorst I hoe wort myn hertdoor teerigheijt ontrukt Terwyl gy myne plicht door sulk een liefde drukt ! Ach ! uw genegentheijt doet aen myn hoogmoet hinder : 190 Is uwe liefde groot, de myne en is niet minder ; En nu gy, t' myner min, uw grootheyt wilt afgaen Ick wensche t' uwer min, te blyven onderdaen. Dogh nu der jaeren last uw crachten doet beswycken, En gy uyt liefde my dus wilt verheerelycken, 195 Ontfangh me als deelgenoot in uwe heerschappy, 2 Op dat gy van't gewicht der wereltsaken vry De vrucht van uwe deught en aerbeyt moogt genieten. t Terwyl my, t' uwer troost, geen sorgh en sal verdrieten. KEYSER Neen, mynen soon, den staf dient nimmer meer gesplist; 200 Dit waer gelegentheyt voor scheuringh ende twist, Door strijt en baetsucht van weersydsche gunstelingen, Tot nadeel van den staet, tot nut der vreemdelingen. Een son in't firmament, in't ryk een enkle kroon, Een godtsdienst, eenen vorst versekeren den troon, 205 Beschutten't heyligli recht, doen bloeyen lant en steden. Dogh tegen myn besluyt besteet geen vorder reden, En wederstreef niet meer myn soetste hertelust, Wiens eenigh oogwit is uw grootheyt en myn rust. MARIE Prins, dat des keysers been u dienen voor geboden. ELEONOOR 210 En laet u vorder niet, tot sulk een rykstaf nooden. PHILIPPUS Het dunkt my ongeriemt dit niet te wederstaen. KEYSER Ontdekt den hertoogh myn begeirt, hy comt daer aen. 2en Uytgangh PHILIPPUS, PHILIBERT PHILIPPUS Den hemel, hertoogh, heeft myn grootheyt onderschreven: Den vorst wil my syn kroon en rykstaf overgeven. PHILIBERT .15 Heer koningh, 'k bebbe dit nu langen tijt verwacht, En wensch dat uwen roem, grootdadigheyt, en macht, Aengroeyen tot verderf van die uw luk benyden ; Dat uw nacomelingh tot aen het eynd der tyden, Uw helden-troon besitte, in rust en heerlykheijt. PHILIPPUS !20 Uw trouw is mij bekent met uw genegentheyt, .Myn heer, en van myn jonst moogt gy versekert wesen. Maer wat beroerten syn in myne siel geresen Door dees veranderingh ! myn tongh is onbequaem, Om af te beelden al de tochten die te saem '25 Myn pIicht verdeelen en myn hertlust onderdrucken. Nu comt de deerenis myn boesem openrucken, Dan streelt den eersucht myn eelmoedige begeirt. : Die seght my dat dit werk aen vaders eernaem deirt, En dese leijt my voor den glans van 't hoogh vermogen. J30 .Die knaegt my in de ziel ; dees lokt myn hert door d'oogen ; Die spreekt my van myn plicht ; dees prickelt myne lust ; Beij pramen mynen wil en stooren myne rust. 0 hertoogh ! als ik moet myn rechte meyningh seggen, Een vorst behoorde noijt syn grootheyt neer te leggen : 235 De kroonsucht dient soo vast met syne ziel gevlecht, Gelyk, aen syne ziel, het lichaem is gehecht. Dogh van wat kant men wil myn vaders daet beoogen, 't is deught of swakheyt die hem heeft daer toe bewogen; Is 't deught, sy deede hem al d'aerdsche schoonheijt, goet, 240 En heerschappy versmaen, uyt grootheyt van gemoet ;Is't swakheyt, s' heeft syn ziel 't becommerlyk genieten Van sulk een heerlykheit, allenxkens doen verdrieten : Syn deught roept dat hywas een meerder grootheyt waert, Syn swakheyt toont d'ellend der menschelycken aert ; 245 Soo doet my dese of die meedogende beclagen, Dat hy de kroon verlaet, of langer niet can dragen. PHILIBERT Heer coningh, van wat kant men dit besluyt bemerk, Ick vinde niet dan eer en roem in sulk een werk. Indien de swackigheyt van syn verslete leden 250 Den vorst verlaten doet al syne heerlijkheden, 'k sie, dat syn grooten geest gheel synen moedt behoudt Terwijl, tot synen dienst, het stramme lyf verflaut. Had hem begeerlykheyt van't heerschen nogh gedreven, Hy cost u al den last en sorgen overgeven, 255 En, u verkiesende voor synen meegenoot, Verschynen in dier prael van eeren tot er doot : Maer syn eelmoede ziel is hooger opgestegen, 't verlaten van een kroon en mackt haer niet verlegen : Sy overwint sigh self, sy leght af, sy versaekt , 260 De soetste grootheyt, die het hert begeerigh maekt ; En om den hoogsten trap van glorij op te steigeren Sy eyndight haer begeirt met eer en roem te weijgeren. PHILIPPUS 'k Beken, als ik de kroon van soo na by aensie, Ik oordeel andersins van d'opperheerschappie, 65 En haer bekoorlykheyt comt soo myn hert aentreffen Dat haer versakingh my geen roem can doen beseffen 'k verlieugh my in den glans van 's werelts hoogsten troon: Myn eersucht wert gestreelt door een soo schoone kroon, En myne heldenziel vereenight al haer krachten i 70 Om naer d'onsterflykheyt van mynen naem te trachten : 'k vervulle myn gemoet met gheel d' aensienlykheyt Die stadighlyk verselt der vorsten majesteyt. [treven Myn plicht heeft schoon 't besluyt des Keysers te weersMyn herte wort getoeft met soo te syn verheven, 75 En myne lust versterkt door 't recht van myn geboort, Toeeygent sigh 't besit dat Spagnien toebehoort. Twyl vaders keur my schynt te stryden met de reden, 'k omhels met vreughden syn verlaten heerlykheden ; En syn vernederingh raekt in vergeteltheyt, 180 Wanneer ik sulk een kroon sie voor myn hooft bereyt. Soo siet gy hoe myn hert en ziele t' samen stryden ; Dit is vol sucht naer eer, en die vol medelyden : En hoe geweldigh my beweegt de kinderplicht, Der kroonen swaerte haelt myn hert in overwicht. PHILIBERT 85 Geen andre neijgingh can een koning'h wedei varen, Als hy de kroon ontfangt in 't bloeyen van syn jaeren : Sy comt gants over een met uwe helden-jeught [deught. Niet schandigh aen uw plicht, nogh strydigh met uw r Den keyser gaet uyt 't hof ver van de menschen vlieden, 90 En wi1 u, voor syn doot, syn kroon en staf aenbicden : Het gen met vryen wil uw vader eerst verlaet, I Moogt gy, met vryen wil, aenveerden t'uwer baet. PHILIPPUS Com, gaen wy, nu den vorst wil van syn grootheyt scheyIck moet in eenigheyt my tot dien last bereijden. [den. 3en Uytgangh ORAGNIEN, EGMONT ORAGNIEN 295 Graef, hebt gy wel gemerkt die Spaensche statigheyt? 't schynt wy onweirdigh syn hun tegenwoordigheyt, En dat sy, bey gelyk, van ons al willens vluchten. En hebben wy naer 't eynd des keysers niet te duchten Dat ons nogh in de vree, nogh in den oorloogsraet 300 Geen plaeste wert gejont, en dat wy slechts den staet Ten dienste sullen staen, als slaefsche heurelingen, Gebreijdelt en beheerscht door trotse vreemdelingen ? EGMONT Prins, uw besluyt gaetvast; wy hebben 't reeds voorseyt : Ik merk maer al te wel waer die hoogmoedigheyt, 305 En ergwaen hene wil: de Castiliaensche zeden Syn niet versamelyk met ons gemeensaemheden. Wat ongeluk voor ons gerustigh Nederlant Dat onsen vorst Philips syn prinsselycke hant Verbondt aen d'erfgenaem van't Arragons vermogen ! 310 Ach ! zedert desen bant is onse macht geboogen, Ons heerlykheijt verneert, ons vryheyt onderdrukt: Uyt dees versamingh, die hem scheen soo wel gelukt, En staet ons niet dan ramp en onheyl te verwachten. Ons adel, die in roem van daden en geslachten 15 In gheel het kristenrijk aen geene wijcken moet, Gelykt geen achtingh weirt by dit half moorsche bloet. 0 Carel, waere spruijt van soo veel dappre helden, Hoe pynlyk valt het ons uw groote deught te melden, Te dencken op 't soet jock van uwe heerschappy, 20 Terwijl ons nakend' is soo swaere slavernij ! 0 waeren vader van uw trouwige ondersaten, Wat dreygt ons swarigheyt, moet gy de kroon verlaten? ORAGNIÉN Heer graef, ik onderschrijf 't gevoelen van uw hert. Wat heeft Philippus voor geheym met Philibert 25 Dat hy gestadigh wil voor ons verborgen houwen ? Is iemant van ons bey dan minder te betrouwen, Als dien uytlandigen, die in een vreemt bewint Syn eygen nut besorgt, syn ondersteuningh vindt? EGMONT 't is tydt dat wy voortaen al ons belangen hechten, 330 En t' saem vereenight syn tot voorstant onser rechten, En meer ontsachlykheyt voor alIen vreemdelingh. ORAGNIEN Graef, ik verlangh naer 't eynd van dees vergaderingh, 'T schynt dat den keyser raemt om uyt het hofte trecken. Com, leggen w' alles aen om syn besluyt t' ontdecken. VIERDE BEDRIJF len Uytgangh ELEONORA, EGMONT ELEONORA Neen, eclelmoede graef, het keyserlyk besluyt Gaet vast : hy ley syn hert met syne meyningh uyt Rechtsinnigh, als hy u die kennis heeft gegeven : Geen werelts insicht can syn opset wederstreven 5 Nadien hem aerds geluk nogh grootheyt meer aenkleeft. Het waenlicht is voorby dat hem benevelt heeft ; De valsheyt en 't bedrogh van 't tydelyk vermogen En ydele eersucht blykt nu naektlyk voor syn oogen. Hy onderneemt een werk sulk eenen keyser weirt 10 Die met syn heerschappy can afgaen syn begeirt, En den nacomelingh stof geeft om t' overwegen Welk overwinningh hem verleent heeft meerder zegen. EGMONT Mevrou. ik sta verbaest in 't sicht van sulk een moedt ; En 't dunkt my dat den vorst syn roem meer rysen doet, 15 In syn begeirlijkheijt en staetsucht te vertreden, Dan in 't veroveren van landen ende steden. 20 25 30 35 40 i45 ` ELEONORA Graef, wie de werelt met een vreedsaem oogh doorsiet, Bemerkt daer bitterheyt, bedrogh en anders niet, En hoe hy meer betracht haer ydle glimp t' ontdecken, 20 Hoe meer sy hem verschynt vol vuyligheyt en vlecken. xHaer hoogste voorspoet wort gevolght door ongeluk, Haer heerlykheyt door schand, haer vroylykheyt door Dees eeuw can ons daervan getuygenissen geven [druk. Wiens heugenis het hert doet tsidderen en beven. 25 Door wat ellenden, ween, en plagen wiert Euroop In desen droeven tydt geworpen overhoop, Vervult met jammeren, gedekt met doode lycken, De steden tegen steen, de rijcken tegen rijcken [bloet, Gekant, door 't stael verwoest, gebaedt in 't mensche 30 En door de vlam vernielt. Wat heeft den trotsen moedt Der vorsten Nederlant en Vranckeryck doen lyden ? Wat moorden, stroopery, gewelt, en wreede stryden En heeft Italien en Duytslant niet doorstaen ! Den grooten lelie-vorst door 't spaensche heir gevaen, 35 En uyt syn ryk vervoert, doet ons genoegh opwegenHoe ongestadigh sy al aerds geluk en segen. 'k was nauwelyx met hem in trouverbont getreen, Of sagh hem-en myn'broer gewapent tegen een, En endelyk van d'een in d'ander ramp gedreven, 40 Gheel onvoorsiens myn heer en man berooft van't leven. Indien gy d'oogen keert naer 't ketters Engellant, Daer siet gy Henderyk aen syn boelin verpandt, Myn moey met Romens leer versteken en verworpen, De kettery verbreyt door steden ende dorpen, 5 En 't gantsche ryk door twist en scheuringh .omgewendt. Maer ach ! wat swarigheyt, wat j amm'ren en ellend Syn met myn susters wee en rampspoet t'evenaeren, I Die door den Ottoman sagh 't Hongersryck invaeren, : Den suygelingh vermoort, het vrougeslacht geschaekt, 50 De landen uytgerooft, d' inwoonders slaef gemaekt, En koningh Lodewyk met gheel syn heir verslagen. Maer waerQm andere gecroonden af te vragen Getuygenissen van des werelts bitterheyt ? Gy Carel, gy, wiens roem, gesach en majesteijt 55 Scheen tot den hoogsten top van heerlykheyt verheven ; Gy, gy alleen kont ons daer van een voorbeelt geven, Dat allen aerdsgeluk en grootheyt hatigh maekt. Met recht is 't dat gy sulk een ydel goet versaekt En van d'onstuymigheyt des werelts afgescheyden, 60 In rust en vrede wilt een eensaem leven leyden. EGMONT Der vorsten lot, Mevrou, brengt die beroerten mee, Hun leven is gewoel en ruste, strijt en vree, Genucht en ongenucht, vermoeden en betrouwen, Geluk en ongeluk, begeyren en berouwen. 65 Hun vreugt is altyt groot, hun rampen nimmer cleen ; Hun deughden syn, gelyk hun feylen, ongemeen. Dogh, als men goet en quaet wil in de weegschael leggen, Mevrou, en magh ik niet uw voorstel tegenseggen, En staende houden, dat uw ziel in desen smaet 70 Van 's werelts grootheyt en gesach te verre-gaet ? 'k Beken dees eeuw getuijgt van duysent ongelucken, Waer door men troonen sagh en vorsten onderdrucken : Hier tegen hebben veel gehadt een beter lot, En rustelyk geleeft, in 't koninklyk genot. 75 Hoe soet is't vorst te syn aen 't menschen hert en oogen ! Hoe wenschlyk is't te staen in 't opperste vermogen, Te toeven synen lust, te volgen synen wil, Te voeren't hoogste woort, te lyden geen geschil, Te geven vrijen toom aen syn genegentheden ! 80 Hoe schoon is't kleyn en groot gelyklyk te vertreden, De quae door vrees van straf, de goe door hoop van loon ! Hoe lieflyk is den glans van eene koningskroon, Die midden in den prael der vorstelyke hoven Door haeren luyster kan al andre glans verdoven ! 85 Een wysen vorst, die syn staetsuchtigheyt bepaelt, By vreemden vrientschap vindt, by vrienden lof behaelt, Het hert syn lust vergunt, syn lust beleyt door reden, Te vreden in 't besit van syne heerlykheden, Geniet hier met' er daet een seer bekoorlyk goet, 90 Hy streelt naer synen wensch de drift van syn gemoet En twyl hy sigh vernoegt met syn gesach en staten, Wort als een Godtgeviert van al syn ondersaten. ELEONORA Hoe blind'lings oordeelt gy van's werelts pracht en eer, 0 graef ! haer grootheyt is, gelyk een riet soo teer ; 95 Haer luyster is bedrogh, haer vreugt besmette lusten ; Haer eersucht eenen beul. die 't herte noijt laet rusten ; Haer glorij eenen damp, haer schoonheyt eenen schijn; Haer soetheyt bittre gal, haer weelde groot venijn. Die soetheijt, dese vreugt, al die bekoorlyklieden, 00 Te houden in bedwangh, te breydelen door reden, Is noyt, door eenigh vorst, door eenigh mensch gepleegt. De weelde is een gewicht, dat stadigh overweegt, En soetlyk medesleijpt door streelende gedachten, De reden en 't beleijt met al de ziele crachten. 05 Wat is 't togh, vorst te syn, waer over gy soo roemt ? Wat is een koningh wien gy soo geluckigh noemt ? Een heurlingh van den staet wiens ueren syn gerekent, Een slave van 't gemeen, wiens daghwerk is getekent, Die voor een gulden staf gestelt is aen den bant 10 En voor een ijd'le glimp synvrijheijt heeft verpandt. Syn leven is geschikt, tot handelingh van saken Van wiens besorgingh hy sigh nimmer can ontmaken : De stonden van syn slaep en nachtrust syn getelt, De mate van syn drank en spyse vastgestelt : 115 Ook laeft hy synen dorst niet sonder achterdencken Of m' in een gulden vat hem geen vergifquam schencken. 0 schroomelycken dwangh ! 0 pynelijcken last ! Evlaes ! geraekt syn ziel eens aen de glory vast, En laet hy syn begeirt aen syne grootheyt kleven, 120 Wat stryt doorstaet hy niet, in syn rampsaligh leven ! Wat scheuringh ! watgeknaegh van ergwaen,achterdocht, Mistrouwen, hoop, en vrees, en menigh andretocht Beroert, verdeelt syn hert te samen met syn reden ! Wat aerbeijt, pyn, en smert doorstaet hij in syn leden 125 Als een onrustigen gebeur syn wacht ontwekt, Syn grensen overvalt en hem te velde trekt? Ga vorder en bemerk al syn verbintenissen. In wat gevaer en is een vorst niet van te missen, Wanneer hy onderneemt d' hanthavingh van het recht ! 130 Hoe vast is synen wil aen syne plicht gehecht ! En doet hy op dien tyt iet tegen syn geweten, Hoe dikwils wort hem dat in syn gemoet verweten ! t'is waer, hy is van 't lot in d'oppermacht geset, Syn wenk is een gebodt. en synen wi1 een wet, 135 Maer ach ! misbruykt hy die,wat staet hem niet te vreesen Van een alsienden Godt die moet syn rechter wesen ? EGMONT Mevrou, ik stemme toe de kroon is eenen last, Die stadigh met den tydt en saken meer aenwast ; Maer voelt een prins syn hert door dese swarte prangen, 140 Het dragen staet hem toe naer dat hij s' heeft ontfangen, Het dragen valt hem licht indien hij 't licht opneemt. Een koningh, die syn hert noijt van den Heer vervreemt, Can t' samen syne rust, met syne plicht, vernoegen. Een voorbeelt hebben wy in onsen vorst ter hant ; 145 A1 is syn geest verswakt, syn lijf in slechten stant, Syn achtingh isgenoegh om rycken t' ondersteunen, Wie synen afstant sal doen waggelen en dreunen. Dies wenschen wy, Mevrou, om, onder syn gesach En heerschappy te staen tot synen jongsten dagh. ELEONORA 150 Heer graef, dit wort u door den hoogsten afgewesen ; Hier comt myn suster ; ga, ik wensche vry te wesen. EGMONT Vorstin, indien gij ons hier toe uw voorspraek gaf Den keyser gingh misschien, om u, syn opset af. ELEONORA Ik ben. Bourgondien en Neerlant seer genegen, 155 Maer sal om hunnent wil, hem noijt daer toe bewegen. 2en Uytgangh ; MARIE, ELEONORA MARIE Den grave siet 'er my ontrust en droevigh uyt ; Mevrou, wat oordeelt hy van Garels vreemt besluyt? ELEONORA Vorstin, hy can daer van niet als met achting spreken, Maer vreest dat syn vertrek de macht van 't ryk sal [breken. MARIE 160 Syn vrees en is niet vreemt; gy kent het los gemoet Van dese volckeren, in vrijheyt opgevoedt : Sy vieren synen vorst, en eeren syn vermogen, Soo langh sy syn persoon aenschouwen met hun oogen ; Maer als hy langen tydt van hen gescheyden wert, 165 't gen uyt hun oogen isgaet lichtlyk uyt hun hert. ELEONORA Ick stem uw oordeel toe : dogh 't sal niet moeijlijk wesen, Te houden dit gesach in 't vorstelyk afwesen, Indien Philippus hier een stedehouder stelt Die 't lant behaegh, en noijt met trotsheyt of gewelt 170 Uytvoere syn gebiet, tot maet der ondersaten. Ook is den Edeldom van dese groote staten, Den Keyser en syn soon, ten hoogsten toegedaen En van het Fransche hof vervreemt; dit dient tot baen, Om aen het Spaensche ryk te hechten hun belangen : 175 Ik heb'er in myn tydt veel preuven van ontfangen. MARIE Geheugt u dan, Mevrou, den oproer niet van Gent ? Die tegen Carel was voor Vrankrijk aengewendt En door soo schrickige beroerten Vlaendren scheurde ! 'k gevoel nogh heden 't gen ik dier tydt soo betreurde. ELEONORA 180 Sy wierden soo verneert dat, naer dien swaren val, Vortaen geen wederspalt hen meer behagen sal. MARIE Het ketters gif heeft soo veel herten ingenomen, Dat wy niet vry ensyn van't gen ons deede schroomen. En dees behalykheyt wort swarelyk geweirt, 185 Om dat men niet en weet aen wie sy.'t meeste deirt. Sy schuijlen voor het recht, versamen in 't verborgen, En dees gedektheyt baert den vorst te meerder sorgen. Soo d'Inquisitij wort daer tegen ingevoert ; Misschien en wert de staet niet min hier door beroert ; 90 En't dunkt me onmogelyk dien toom te konnen geven Aen volkeren gewent in vryen toom te leven. ELEONORA Hier tegen dient tot troost des Heerens onderstant ! Die soo genadiglyk met syn almogend liant, f Den vorst heeft ondersteunt tot spyt der Ottomannen. MARIE 195 Gheel myn betrouwen wort door dese hoop gevoedt ; Dees hoop versterkt myn hert, dees hope gaf my moedt, Om myn heer broeder in syn opset te verstercken, Beducht of hem de doot verhinderde ill 't uytwercken. D' uer is naby tot een soo groote daet beschikt 200 Waer na myn ziel verlangt, waer voor myn herte schrikt. 3en Uytgangh KEYSER, ELEONOOR, MARIE, ORAGNIEN, EGMONT (Verscheyde Edelen). KEYSER Vorstinnen, siet hier myn getrouwigste ondersaten Die qualijk keuren, dat hUll vorst hen wil verlaten ; 't schijnt dat sigh tegen mij geheel de werelt stelt ; Maer gheel de werelt doet myn herte geen gewelt; 205 Ick heb voor haeren schyn myn oogen toegesloten, Ick heb glieel haere lust uyt myne ziel gestooten. ORAGNIEN Men rekende, met recht, ons vuor vermeteltheyt, Genadigst' lieer, indien wy uwe majesteyt Voorhielen, het belangh van uwe heerlykheden, 210 Den welstant van Godts kerk, de rust van lant en steden, En andre redens, die uw opset wederstaen ; Uw vorstlyk oordeel heeft daer over sigh voldaen, En uwe wysheijt uw gemoet doen overwegen A1 't gene 't gantsche ryk opwerpen can daer tegen. 215 Ook houden wy voor vast, dat uw voorsienigheyt, (Die uwe helden daen tot heden heeft beleijt) Uw groote ziel bestiert in sulk een werk t' aenvangen, Waer over ieder door verwondringh wort bevangen, En wiens grootdadiglieyt, verbreyt door 't aerdsche dal, 220 De volgende eeuwen meer dan ons verbasen sal. Het sy dan ver van ons te willen doorgrondeeren Waerom gy uwen roem soodanigh wilt vermeeren. Maer, dunkt u niet, o vorst, dat ons ondankbaerheyt En onerkentenis, met recht wiert opgeleyt, 25 Indien wy, sonder 't minst gevoelen te betuygen, U dat ontsachlyk hooft dus sagen nederbuijgen ? Wy, wie gy stadigh hebt soo menigh jonst gedaen, Wy, wie gy als uw kroost en kindren hebt ontvaen, Soo vaderlyk besorght, soo teere min bewesen, 30 Dat ons 't gedacht daer van noyt sal ontnomen wesen. Eylaes ! wat hebt gy voor met een soo vreemt besluyt ? Tot wat beroerten stelt gy onse herten uyt ? Waerom ontrekt gy ons uw keyserlijk aenschouwen, Wiens minnelyk gelaet verdrijft al onse rouwen ? 235 Waerom verbergt gy ons dat edelmoedigh hooft Wiens lauwer croon den glans der halve maen verdooft, En de versaemde macht van gheele koninkrycken Soo menighwerven dee voor onse benden wijcken ? 0 troost ! 0 vreught! 0 cracht ! 0 ziele van den staet ! 40 Ach ! wat verliest in u volk, Edeldom en Raet ! KEYSER Indien gy myn bestier soo minsaem hebt bevonden, En myne jonsten u soo seer aen my verbonden, Gelyk gy my betuygt door uw belydenis, Ik vraegh u anders niet, voor alle erkentenis, I 45 Dan datgy mynen soon soudt soo getrouwigh wesen, Gelyk gy, tot nu toe, my syt geweest voor desen, En dat gy 't overigh myns levens naer myn lust My overbrengen laet in eenigheyt en rust. Naer dat ik voor myn volk my selven heb vergeten, 50 En in hen voor te staen myn jeught en cracht versleten, 't Is tydt dat ik de sorgh van mynen staet opgeef, ,, En slechts voor wenigh tijdt, ook voor my selven leef. Dit segh ik opentlyk en segh het sonder schamen, Dat uwe deughden my in desen afscheyt pramen, 255 En dat het gene my nu 't meest ter herten gaet, Is niet dat ik myn croon, maer dat ik u verlaet. Indien myn jonsten u soo seer aen my verbonden Ik heb in mynen dienst u staegh getrouw bevonden, En dese lauwerkroon, die myne hairen drukt, 260 Wiert my door uwen moedt en dapperheijt geplukt. Uw heldenarm liet my in geenen noot verlegen En uw manhafte deught trok over my den zegen, Tot spyt van 's vyants macht, die brullende als verwoet, SYll hoop gedompelt sagh in syn gestorte bloet. 265 Soo langh den Hoogsten my hier laet op aerden leven 'k sal dees getuijgenis van uw getrouwheijt geven. EGMONT Grootmogende monark, wy staen voor u beschaemt, Wanneer gy onse plicht door sulk een goetheyt praemt. Wort soo geringe dienst by u soo opgewogen, 270 Dat gy ons wilt daer voor sulk eene min betoogen, En gaet uw afscheyt u om ons soo seer ter hert Datgy ons niet en kont verlaten sonder smert : Waer mede sullen wij uw liefde erkennen mogen?* Ach ! dees erkentenis is buijten ons vermogen ; 275 Dogh, is uw hert aldus, om onsent wil gestelt, Het onse lydt om u meer perssingh, meer gewelt. , De krankheyt die u doet soo droef besluijt verkiesen Beswaert ons herte meer dan dat wij u verliesen ; En cost, door onse druk, uw rust versekert syn 280 Wy vreesden voor die rust geen lyden, geene pijn. Het is de sware smert van uw verswakte leden Die nu met rouw vervult de landen en de steden ; 't is dese die de ween van gheel den staet vereent, Den Edeldom bedroeft, en pijnight de gemeent. :85 Laes ! moeste sulk een vorst soo hooge syn verheven Om onder het gewicht syns lichaems te begeven? En wiert syn heldennaem door gheel den al verbreyt, Om endelijk te syn verdooft in d' eenigheyt? Ach ! al t' onweerdigli lot aen eenen belt beschoren !90 Die voor de heerschappy des werelts was gebooren ! KEYSER Nadien gy myne sorgh en myn bestier soo eert, Myn ruste soo bemint, myn jonsten soo waerdeert, Ver van dat u myn smert en kranklieyt soo vcrdrieten, Verheugt u in 't geluk dat sy my doet genieten; »95 Yerbeugt u in het end van myne heerschappie, Verheugt u in de rust die ik voor handen sie. Terwyl my dese rust, door Godt wort toegewesen 'k sal uw getrouwe dienst staeg aen indachtigh wesen, En vraegh u anders niet, dan dat gy ook altijt, i I 500 Myn vaderlycke sorgh en minne indachtigh syt. ORAGNIEN Die heugenisse sal soo lank syn als ons leven. Die heugenisse sal soo lank syn als ons leven. EGMONT En van ons, overgaen tot kinderen en neven. KEYSER Den oogenblik genaekt van my soo langh verbeijt; Gy heeren weest besorght dat alles sy bereij t. EGMONT 305 Hoe pijnlijk valt ons nu uw vorstelyk beveelen, Heer keyser, 't gen ons noijt en plachte te verveelen. VYFDE BEDRIJF len Uytgangh MARIE, EGMONT MARIE Heer graef, uw achterdocht steunt op te lossen voet ; Philippus is een voorst soo edel van gemoet, Aen syne dienaers soo goet jonstigh, soo miltdadigh, Voor syn gemeenten soo meedogend en genadigh, 5 Dat syne heerschingh, raet en volk verheugen sal. Geloof my, geenen noot, geen tyden, geen geval, En sal hem in 't bestierder spaensche koninkrycken Van syn heer vaders leer en voorbeelt doen afwycken. Gewent van kints gebeent te volgen syne plicht, 10 Van vuyle lust vervreent, door reden onderricht, Genegen tot de rust, afkeerigh van detwisten, Een vrient van waere trouw, een vyant van de listen, Een schermheer van het recht, een steun van weuw [en wees, Gegrondt op 's Heerens wet, versterkt door syne vrees, 15 Voorstaender van Godts kerk en syne heerschappijen, Uytroeijer van 't vergif der valsche ketteryen, Verschynt hy heden op des werelts hoogste troon; Soo dat gy 's vaders deught sultvinden in den soon En slechts den naem alleen der vorsten sien veranderen. EGMONT 20 Eylaes ! hoe seer verschilt den eenen van den anderen, Mevrou ! wat lydt myn hert in dees verwisselingh ! Ick heb geen reen bequaem om myn becommeringh, En innighe beroert daer over ùijt te drucken ; De liedfe tot den .vorst scheurt myne borst aen stucken, 25 Wanneer my syn vertrek van soo na by verschijnt. Geheel den adel en gemeente treurt en quynt Zint dat die tydingh is in 't openbaer gecomen. Gy weet hoe hevigh sy voor andre heersching schroomen ; Gy kent hum vryen aert, en hebt soo langen tydt 30 Gemerkt hoe seer hun aert met spaensche zeden strijdt. En lydt niet dat 't bestier van dese vrye landen Naer een soo minsaem jock verval in yreemde háhden, ŕ En nu den keyser wil syn heerschappy afgaen, (Sy bidden u, voorstin) neem hun beschermingh aen. 35 Verlaet het roer niet van dees waggelende staten, ° Die op uw teere sorgh en goetheyt sigh verlaten, En die versekert syn, in uwe majesteijt Te vinden Carels jonst en goedertierentheijt. MARIE Soo ras den keyser sal syn rykstaf nederleggen ',' 40 En valt my in 't gebiet van Neerlant niet te seggen, Het gen. op selven stont behoort aen synen neef Aen wie ick myn gesach volcomen overgeef. ` Het hangt dan op dien tijdt, alleen van syn behagen w Aen die hy 't weerdigh acht de heerschingh op te dragen. 45 'k beken dat uwe deught en onverbroken trouw, Soo sterk heeft ondersteunt't gebiet van eene vrouw, Dat sy myn herte licht tot desen last sou locken, Indien't van's werelts eer niet gheel was afgetrocken : 0 graef! al waert dat my Philips daer toe versocht, 50 Syn bede waer vergeefs : myn loopbaen is volbracht ; Ick wil van grootheij t nogh van heerschen hooren spreken, En ga my met mijn broer in d'eenigheijt versteken. Myn hert heeft 's werelts wrok en ongunst soo gevoelt Dat het door d' heugenis daer van als toegewoelt, 55 Gants ongevoeligh en onlustigh is geworden, Van alIen roem en eer die mynejeught aenporden. Neen, neen; geen glory meer, geen grootheyt, geen gesach, Ick stort, ik schudde die al uyt op desen dagh. EGMONT Eylaes ! wat droevigh lot sal Neerlant overcomen ! 60 Het werk, door onsen heer en Keyser aengenomen Bracht ons tot minder leet, beroerten, en verdriet, In d' hoop van uwe jonst en moederlijk gebiet; En 't docht ons licht 't vertrek des broeders te gedogen .Als sulk een suster sou den staet beheerschen moogen : 65 Maer beyde worden ons gerooft op selven tydt ; En tot een meerder ramp en pynelycker strijdt. 'T schynt dat den hemel, tot ons ongeluk gedreven, 't bewindt der landen wil aen vreemden overgeven, En, onder het gewelt van swaere slavernij, 70 Verdrucken de gemeent, door strenge heerschappij. 0 koningin! hoe ras vervallen all' ons' hopen I Den welstant en den roem van Neerlant is verloopen, Syn scheuring is na by, syn ondergangh genaekt, Nadien gy met den vorst, syn onderstant versaekt. MARIE 75 Gy sult de heerlykheyt van dees beroemde landen Nogh meer verheven sien door vorst Philippus handen, Die, in den vollen bloey van syn manliafte jeught, Soo schoone preuvengeeft van wijsheijt,moedten deught. Gy suit het fier gebries der Spaensche en Vlaemsche [leeuwen 80 De palen van Euroop nogh hooren overschreuwen, Het Castiliaens gesach aen Nederlant gevest Sien dreygen noord en suijd, verbasen oost en west, En onder het gewicht van een soo groot vermogen Met d'onderwerelt gheel Afrijcken neergebogen. 85 Gy suit de handelingh van 't werksaeni Nederlant, Ten westen uytgebreijt, d'Americaensche strant En wyde stroomen sien besetten met hun vlooten, Terwyl uw schrandere en vernufte lantgenooten, Voor linnen, kemp, ofzy, konstwerckigh opgedaen, 90 Afleenen 't blinckend gout den wilden Indiaen, En in verwisselingh van slechte beuselingen, Ontfangen silvre stof van dese woestelingen. Siet, graef, wat myne ziel verhoopt van dese macht ; Sie wat myn needrigh hert van's Heerens liulp verwacht; 95 Betrouw daer op met my, en laet die sorghe vaeren. Sacht, hier begint den raet en adel te vergaeren. 2en Uytgangh MARIE, ELEONOOR, PHILIBERT, EGMONT (Edellieden, Vrouwen, Lyfwacht) ELEONOOR Myn heer, uw vorst heeft dees vergaderingh versocht, Ten eynde syn besluyt u kenbaer wesen mocht, En door uw middel aen al syne heerlijkheden. 100 Heer Philibert sal u syn jongsten wil ontleden. PHILIBERT Den Keyser, onsen vorst, gewaerschout door den last Syns lichaems, dat, door siekte en quellingh aengetast, De crachten van syn ziel allenxkens doet beswycken, 105 Vindt sigh niet meer bequaem om over soo veel rycken Te heerschen, naer 't belangh van syne majesteyt Der ondersatens rust, der kroonen weerdigheijt; Dit doet, met vryen wil, hem syne grootheyt staken, Het opperste gesach en heerlykheijt versaken, , 110 Om verre van hethof, door geen gewoel ontrust, In eenigh stil vertrek te vinden syne rust.Dogh om dit mogend ryk, 't bestier der ondersaten, Den welstant van Godts kerk wel ondersteunt te laten, Verheft hy, in syn plaets op soo beroemden troon 115 Den vorst van Engellant, Philippus synen soon, Die door syn jaeren, deught, en groote hoedanigheden Bequaem is om syn plaets naer weerde te besteden. In dit voornemen stort hy syn oòdmoede bee Voor Godt, den hoogsten Heer, opdat hij 't ryk in vree, 120 Den koning synen soon, in syne heerschappijen Behoede tot verderf der snoode ketterijen, Tot stut van wederspalt en alle oproerigheyt : Hy weirt syn onderdaen den eedt van trouwigheyt Op dat sy, tenemael van syn gesach ontslagen, 125 Aen hunnen nieuwen vorst hun dienstbarheijt opdragen. 3en Uytgangh KEYSER, PHILIPPUS, ELEONORA, MARIE, PHILIBERT, ORAGNIEN, EGMONT (Edelen, Lyfwacht) KEYSER, ondersteunt van ORAGNIEN Myn weerde vrienden, siet dien langgewenschten dagh Verschenen, naer wiens comst myn hert van 't hoogh * * [gesach En heerlykheyt verleedt, soo vierigh was gedreven. Siet hier dien blyden dagh, den liefsten van myn leven, 30 Den lesten van myn ryck, en groote heerschappy. Ick voel inyn ziel alree van last en commer vry, In haer aenstaende rust genieten 't soet vermaken, Dat in geen keysers hof nogh grootheijt is te smaken. Ick heb tot heden, van myn seventiende jaer, 5 Door allerhande sorgh, beroerten en gevaer, 't gewicht der monarchy op mynen rugh gedragen. Ick heb myn vorstlyk hooft in soo veel swaere slagen V oar myner landen rust en 's Heerens roem gewaegt ; Den wreeden Ottoman uyt Oostenrijk verjaegt, 0 D' oproerige verdrukt, d' afvallige verdreven En al de vyanden van myne kroon doen beven. Dit tuijgh Germanien, soo onversaegt van moedt, Dit tuijghe Vrankeryk, soo trots op edel bloet, Dit tuijghe Italien, Sicilien, Afrijcken, 5 Bourgondien, Nederlant, met al de Spaensche rycken, Soo menighwerf ontroert, door myn gevreesde macht. Dit tuijghe Peru, dat myn heir ten onder bracht; Dit tuijgh de woeste zee, wiens toomeloose baeren Ick, met myn vloot.en, heb tot elf mael doorgevaeren. 150 In eene heerschingh. van soo ongemeenen last Bleef aen des hoogstens wil myn hert gestadigh vast ; En 't eenigste beworp van alle myne wercken Was, om de .waere kerck, en mynen staet te stercken. Soo langh myn lichaems kracht en welvaert was in stant, 155 Bleef zegen en geluck, aen myn besluijt verpandt, Soo dat het niemant, dan den vyant, heeft gespeten Dat Carel heeft geleeft en op den troon geseten. Dogh, nu de crachten my begeven, en de doot Mij dagelyx bedreijgt met haer aenstaende noot, 160 'K wil alIe staetsucht, en eergierigheijt verlaten Die krencken can de rust van mynen ondersaten. Vòor eenen ouderlingh, door sorgh en jaeren styf,Die reeds begraven is, met 't beste van syn lyf, 'k geev' u een jongen vorst, in 't bloeyen van syn jaeren, 165 Tot sulk een last bequaem, in 't heerschen wel ervaeren, Die in sigh selven sulk een moedt en deught versaemt Als myn nacomelingh en waeren soon betaemt. Indien myn heerschappy u immer cost behagen, 'k wil, tot erkentenis, u anders niet afvragen, 170 Dan dat gy 't waer geloof getrouwelyk vermeert, En desen, mynen soon, als uwen koningh eert. EGMONT In dese plicht en sal ons herte noijt beswijcken. KEYSER En gy, myn soon, indien 't besit van soo veel rycken, Met al de heerlykheijt, die myne ziel genoot, 175 U heden waer ten deel gevallen door myn doot, 'k verbeelde mij dat gij, tot sulk een top van eeren Gestegen door myn sorg, mijn aerbeijt soudt waerdeeren, En dat d' aensienlykheijt van sulk een erffenis,Uw hert verbinden sou tot weerde erkentenis.80 Maer nu myn vryen wil u doet die rycken erven En dat ik, voor myn tydt, wil aen myn grootheyt sterven Op dat gy t' eerder soudt becomen het genot Van een soo wenschelyk en hooghverheven lot ; 'k versoek met meeder recht dat gy den staet suit geven 85 Het gen gy my daer voor nu schuldigh sijt gebleven, En dat de liefde die myn jonst van u verdient Na desen uw gemeent tot troost en toevingh dient. Dat andre strek tot vreught hier kindren naer te laten, Op dat sy, naer hun doot, besitten groote staeten : 90 Myn vergenoegen is dat ik u heden sie Verheven, t' wijl ik leev', tot sulk een heerschappie. Misschien sal dit naer my aen niemant meer gebeuren ; Maer gheel de werelt sal dit myn besluyt goetkeuren ; Indien gy, door een wys en kristelyk gebiet, L95 Betoont, dat uwe keur is door verdienst geschiet. Dit sal een iegelyk van uw beJeijt getuijgen,Soo gy gestadigh blyft yoor 's Heerens wetten buijgen, De godtsdienstondersteunt, het heijligh recht houdt staen, Een schroom den ketter syt, een troost den onderdaen, 200 En uw gemeenten suit soo goedertieren wesen Gelyk myn voorbeelt u soo langh heeft aengewesen. 'K wensch dat uw nasaet, soo voorspoediglijk aengroeij, Dat gy naer menigh jaer hem in sijn levens bloeij, De koiiinklyke kroon moogt ongepraemt aenbieden 05 Gelyk men heden siet, aen u, door mij geschieden. PHILIPPUS (knielende) 0 Vorst ! hoe blyft myn hert aen uwe min verpandt ! Ly, dat myn mont aenraekuw keyserlijcke hant. (Den Keyser omhelst-synen soon en leght de hant op syn hooft.) KEYSER 0 mynen soon, dat u ten alIen tijde zegen Der vorsten oppervorst my stadigh soo genegen, 210 Dien Godt die my altijt in syn beschermingh nam, Den steun en toeverlaet van myn doorluchte stam. (Sy blyven eenige oogenblicken onbeweegelyk). PHILIPPUS (Door den Keyser opgeheven synde.) Myn heer en vader, noyt sal myne ziel vergeten Dees uwe eelinoedigheyt en goetheyt ongemeten : Het voorbeelt van uw deught, en vorstelyk beleyt, 215 Sal mynen leydsman syn, in sulk een heerlykheijt, Tot roem der waere kerk, tot troost der ondersaten ; Maer boven al, tot vreugt der nederlantsche staten, Die gy met sulk een liefde en teerheijt hebt omvaen En die ik, t' uwer min, sal in myn jonst ontfaen. ORAGNIEN 220 Die jonst, heer coningh, gaet ver boven ons verdiensten En wort van ons erkent door onvermoeyde diensten. EGMONT Uw eernaem blyft door ons verdedight t' allen tydt Tot schand van die uw kroon en lioogli geluk benijdt. MARIE Myn heer en broeder leert my 's werelts eer versaken ; 225 Dies wil ik my van al haer roem en pracht ontmaken. Heer Coningh, 'k geev u op 't bestier van Nederlant, Dat vyf en twintigh jaer stont onder myne hant. PHILIPPUS Soo wilt gy t' effens my verlaten, met u allen, En met geheel den last van 't ryk doen overvallen. MARIE 230 Uw gaven maken u tot desen last bequaem. ELEONORA En sulk een grootheijt is uw jonkheyt aengenaem. KEYSER Aenveert de tekenen van 't koninklijk vermogen. Den keyser geeft hem den koninklycken staf, kroon en mantel, die hy op syne schouders leght onder't geklank van allerhande speeltuygh. Hier soude mogen gedanst worden. KEYSER Den staet blyf onder u, gy onder Godt gebogen ! (Toejuychingh). Langh leef den konink!. (geklankau voren). KEYSER Gy, Almogende opperheer, 35 Wien alle majesteijt, grootdadigheijt, en eer En glory eygen is : gy, die der vorsten hoven Kont op een oogenblik van hunnen glans beroven En plett'ren, met een wenk des werelts oppermacht, Dat heden gheel myn roem u sy geofferslacht Met al de heerlijkheijt en vorstelycke waerde, Die ik, door uw gena, genoten heb op aerde. Ick quam ter werelt swak, krank, moedernackt, en bloot En wensch te keeren krank en naekt in's aerdens schoot, 240 Om, in een duyster graf, myn grootheijt neer te leggen. Genadigste, nu magh myn ziel met reden seggen : « 0 heer ! gy hebt myn boey en banden gants verplet ; » Nu ga ik met genucht, verbreyden uwe wet, » Erhalen uwen lof en uwen naem aenroepen. 245 » Nu wil ik dat myn mont, met d'uytvercoren troepen » Verheffe dagh en nacht 't gesach van uwen troon. » Aensie my, uwen slaef, uw dienaeressens soon : » Ontfangh my in gena; geweerdigh togh uw ooren » T'ontsluytenommynbeeen droef gesmeekt'aenhooren. 250 » Wegh, werelt; grootheijt, wegh; 'k vertreed u met den voet : » Nu syt gy doodt voor my, nu leev ik eerst voor goet. » TOT MEERDER EERE GODTS. NOTES ET VARIANTES L'édition Labus-Willems a pour titre de Zedelycke Doodt oan Keyser Carel den Vijfden, tooneet spel door M. De Swaen. Notre manuscrit porte de Zedighe Doot. Il y a là une nuance de sens. Zedelyk signifie moral, ce qui est conforme à la règle des mœurs, ce qui concerne les moeui-s.Zedig veut dire modeste, posé, retenu. L'une et l'autre expression sont des périphrases, synonyrties d'adbication. En renonçant au pouvoir, Charles Quint meurt moralement, et cette renonciation est une leçon de morale. ACTE 1 Pages 27 vers 3. Edition Labus : Als Carel : neen geen. » » 6. — — En wie hem dienen mach, moet tevens hem beminnen. » 28 » 21. Ook sal my geen geval, geen tyd oyt, etc» » — » 26. dan al sijn oorlogszegen. » » 32. noch ramp. » — » 39. met hem. » 29 » 67. Des vyants aenslagh. » 30 » 81. den glans van aIle landen. » — » 83. der spaensche monarchy. » — » 91. gaet Princen, gaet en siet. » — » 93. 't onrustigh Duy tsland, etc. » 31 » 113. doolt au lieu de dwaelt. » 32 » 119. de grootste. » » 128. vergeteltheyt (du M. S.) est apparemment une faute du copiste. » a 131. beleyt — gedrag, conduite. » » 133. met vlijt heeft. » » 136; ontzag, qui est correct, signifie un respect mêlé de crainte. Pages 32 vers 138. Remarquez l'allitération du premier hémistiche. a 33 » 143. Rapprochez pour le mouvement du style le célèbre monologue d'Auguste, dans Cinna, III, 3. » — » 152. Hoe deirt myn droeve ziel 't voorzien van een te better scheiden. — La perspective d'une trop cruelle séparation afflige mon âme. Remarquez ici l'usage du verbe deiren : il faudrait comme plus bas : « hoe deirt aen myne droeve ziel. » » 34 » 175. daer 'k gheen. » — » 177. Herinn'ring. » — » 181. 'K wil myn begeerte naer al. » — » 190. Ick sluyt haer uyt myn zin, uyt myn gedacht en ooren. » 35 » 194. en had geweten. » — » 199. Ce vers est d'une concision très énergique. » — » 206. Men gae den tijdt naer van myn leven, etc. » 36 » 233. van d'op tot d'onder. » — » 236. Van al die zegens, die ghenuchten, heldendaen » — » 237. Blijft slechts. » — » 250. Remarquez l'emploi dialectal de gaen. » 37 » 253. betichtende geweten, la conscience accusatrice. » — » 266. wat sal so menigh hof. » — » 271. al swayende. » — » 280. geen enkel. » 38 » 288. en aen myn ziel deirt. » — » 295-6. bedeckt. sich verwert, Maer naeckt. ACTE II Pages 39 vers 7. uw aenzicht. » 40 » 18. beswaert hen. » — » 24. tot koestring. » — » 34. Die gaven maeken u syn wee soo pijnelijk. » — » 37. le M. S. a uwe druk. » 41 » 56. verspatten. » — » 59 et 61. teederheyt, au lieu de teerigheyt. » — » 63. op het punt van. Pages 41 vers 72. in rust en vree. „ 42 » 95. 't gene ick noyt bekent heb. * — » 96. wie 'k hier als gunstling stel, het is geen Nederlander. » 43 » 99. Soo groote minnaers zyn 't der vryheit. » — » 104. Sy connen schier. „ — » 114. de grootste lasten. » — » 111-140. Ce portrait du peuple Flamand nous paraît admirablement tracé. » — » 118. Tot 's lands. » 44 » 138. Wanneer hun raedt en arm hem heeft in noot behoeft. » 45 » 161. veel blyken. » — » 164. by 't inzien. » 46 » 182. Philippe Il avait épousé Marie Tudor en 1555. » — » 185. Il s'agit de la mission du cardinal Pôle, que le Pape avait chargé de réconcilier l'Angleterre avec le Saint-Siège (1555). » — » 196. Verdriet en ongemack. » — » 204. 'T gelykt dat s' is geschikt om haer woeste ondersaten. L'histoire n'est pas d'accord sur chapitre avec la poésie. » 47 » 217. hunne bitse. » — » 218 Noemt my niet dan den man van hunne. » — » 234. Als s' u gesteigert sien. » 48 » 254.syn wensch becomen mag. » 49 » 273-4.de landen mee en steden —Denck eens. » 50 » 290. En in't geluck. ACTE III Pages 51 vers 3. rompt, romp, squelette. » -» 6. met myn smart. » » 9. niet eens in acht. » 52 » 20. en aile kommer vry. » — » 44. uws vaders. » 53 » 57. myn verswackte leden. » 54 » 83. La leçon du M. S. « behaelykheit » est fautive. » — » 106. in veel stucken sclieuren. « — » 110. de Roomsche leer. » 55 » 115. soo trotse Monarchy. Pages 55 vers 119. die Ryn, en Elbe, en Donauwstroom » — » 132. het recht der kroon. » 56 » 165. een soo dierbre. » — » 168. waer gy soo veerdig. » 57 » 177. 0 neen, myn soon, 'k magh in uw bysin. » — » 186. Alleen geschiedt om uw verdienste. » » 188. door liefde neder druckt. » « 196. der werelt sorglien vry. » 58 » 201. van een antal. a 59 » 217. die uw lot. » — » 224. om uyt te spreken. » — » 228. Ces raisonnements subtils rappellent les pointes à l'Espagnole et à l'Italienne des contemporains de Corneille. » 60 » 252. verstout, ce qui est moins intelligible. » 61 » 274. wordt gestreeld. » 62 » 306. vereenigbaer. » 63 » 331. Zoo groeyt voor ons 't onsagh by alle vremdelingh. ACTE IV Pages 64 vers 11. En geeft den naezaet stof in 't lange overwegen. » 65 » 40. Zeer onvorsiens. » 68 » 141. naer dat hy 't lichter neemt. » 70 » 163. hunnen vorst. » — » 165. « Loin des yeux, loin du cœur», dit un proverbe. » — » 173. Van 's vyants list » — » 179. wat ick in dien tijdt, etc. Allusion à la rèvolte de Gand contre le gouvernement de la régente (1536-40). » 71 » 191. in vrijen geest.. » 73 » 235. Dat mynlijck wesen, dat verdrijft wat ous mag rouwen. » 75 » 288. door't gansch heel-al. ACTE V Pages 77 vers 21. by dees. n — » 41. 'T geen op den selven stont behoort aen mijnen neef. — synen est évidemment un lapsus. 