En construisant la ligne Madeira-Mamoré, non seulement les explorateurs ne manqueront pas, mais la Bolivie, qui a un intérêt vital dans cette entreprise, fera tout son possible pour créer des voies qui se rattacheraient au nouveau chemin de fer. Le point capital dans cette question est de ne pas se laisser supplanter par le Chili et la confédération Argentine. D'après l'ingénieur Pinkas, le chemin de fer central nord argentin est encore à une distance de' 8 à 900 kilomètres de Potosi. La voie ferrée chilienne passe à environ 400 kilomètres des mines de Huanhaca. La ligne péruvienne vers la Bolivie ne sera pas achevée avant nombre d'années. On le voit, la concurrence est imminente ; il s'agit pour le Brésil, s'il veut conserver cette riche mine d'or, de mettre la main à l'œuvre sans retard. (1) On estime que le trafic avec le Matto Grosso donnera annuellement une recette de 250,000 francs et que les dépenses de la voie ferrée monteront à 1,250,000 francs, soit un rendement de 20 SÉANCE EXTRAORDINAIRE DU 9 MARS 1888. Un public nombreux venu pour assister à la conférence de M. Henri-P.-N. Muller, se presse dans la salle des cérémonies de l'Athénée royal. Parmi les assistants nous remarquons, outre un grand nombre de membres de la société et beaucoup de dames, plusieurs officiersgénéraux, des échevins, des conseillers provinciaux et communaux, des professeurs, des officiers de l'armée, etc. La magnifique collection d'objets rapportés par M. Muller de l'Afrique orientale et australe était exposée dans la salle et lui donnait un aspect vraiment pittoresque. Les armes, les tissus, les vêtements, les ustensiles, les instruments et surtout la belle collection de photographies prises par le voyageur dans les diverses contrées visitées par lui, étaient l'objet de l'admiration de l'assistance. Les couvre-chefs et les chaussures les plus singuliers alternent avec les armes les plus étranges, assagaies, haches, flèches à la pointe barbelée, tandis qu'un peu plus loin sont exposés le rong-rong et le piano de bois. Les centaines de photographies, représentant des vues d'Inhambane, du Zambèze, de Quilimane, de Mozambique, du pays des Zoulous, de Ste.-Hélène, des Canaries, de Natal, du Transvaal, etc., nous transportent dans le continent mystérieux décrit par Livingstone et Stanley. A 8 1/2 heures le bureau s'installe sur l'estrade. Il se compose de MM. Ch. du Bois de Vroylande, gouverneur de la province, le général Wauwermans, président, le Dr Delgeur, vice-président, P. Génard, secrétaire général, Th. Smekens, président du tribunal de lre instance, Jos. Lefebvre, échevin de la ville, et Henri-P.-N. Muller, directeur de la compagnie de l'Afrique orientale. M. le président, après avoir ouvert la séance, s'exprime comme suit: « MESDAMES, MESSIEURS, » Avant de procéder à nos travaux, j'ai à remplir un triste devoir, La nouvelle du décès de S. M. l'empereur d'Allemagne, roi de Prusse, nous est parvenue ce matin, à huit heures et demie ; s'il nous avait été possible, nous eussions ajourné notre séance en témoignage de sympathie pour la légitime douleur qui vient frapper nos confrères appartenant à la nation allemande. » Il n'est pas dans nos habitudes de nous occuper des événements politiques. Cependant je ne puis laisser passer celui-ci sans rendre hommage à la mémoire de l'illustre défunt, qui a tant contribué à répandre la civilisation dans les contrées lointaines, et dont le gouvernement a puissamment aidé notre Roi à conquérir la souveraineté du Congo. » Le souvenir de S. M. l'empereur Guillaume Ier demeurera dans l'histoire comme une grande et noble figure ; ce fut un homme digne de son siècle et de la grande nation allemande, qui sut pousser jusqu'aux dernières limites le sentiment du devoir. Devant le deuil d'une nation amie, inclinons-nous avec respect. A ce grand nom je dois en joindre deux autres encore, qui s'ils n'ont pas occupé une grande place dans la société, nous tiennent de près, et qui eux aussi ont été les champions du devoir et sont tombés au champ d'honneur : je veux parler du capitaine van de Velde et du lieutenant Warlomont, morts tous les deux au Congo. » Le capitaine van de Velde, qui, il y a quelques années. donna dans notre société une conférence sur l'Afrique, retourna au Congo, malgré les conseils de ses proches et amis, qui ne prévoyaient que trop l'issue fatale de ce voyage, à cause de l'état de sa santé profondément altérée pendant ses expéditions précédentes ; mais le capitaine van de Velde avait fait à la grande œuvre de la civilisation le sacrifice de sa vie. » Le lieutenant Warlomont est tombé également victime de son courage et de son dévouement. Jeune et plein de vie, il était parti, il y a quelques mois à peine, avec l'espoir de recueillir un peu de gloire, en servant son pays. Honneur à ces héros ! Déjà leur généreux exemple trouve des imitateurs. Là où il en tombe un, cent se lèvent pour le remplacer : dans de telles conditions, l'œuvre de la civilisation de l'Afrique doit réussir et elle réussira. n Ce devoir accompli, revenons-en au but de la réunion de ce jour. » Ce soir, nous avons l'honneur et le plaisir de recevoir au milieu de nous M. Henri-P.-N. Muller, de Rotterdam, fils de M. Muller, membre de la première chambre des États-Généraux de la Néerlande et directeur de la compagnie néerlandaise de l'Afrique orientale. (Applaudissements). » M. Muller, favorisé par la fortune, aurait pu goûter toutes les joies de l'existence ; mais il a voulu rendre service à son pays et s'est donné la tâche de parcourir l'Afrique de l'est au sud, pour constater sur place les ressources que le pays pourrait offrir au commerce et à l'industrie. » Il a établi par là un précédent qui, je l'espère, trouvera des imitateurs parmi nos négociants, et je le remercie d'être venu en personne nous donner cet exemple. » Je me représente les Belges et les Hollandais comme deux frères habitant des maisons voisines afin de pouvoir se livrer en toute liberté à leurs goûts particuliers, mais fidèles à l'héritage paternel, ils demeurent décidés à défendre, unis ensemble, l'honneur commun. Là où il s'agit d'étendre leur commerce, de propager la civilisation et la lumière, la Belgique et la Hollande, .doivent se tendre la main et s'aider réci proquement. a Je remercie M. Muller pour la preuve de fraternité qu'il nous donne en nous honorant de sa présence. » Je me hâte de lui, donner la parole. Dans notre pays les langues française et flamande jouissent de droits égaux. Liberté entière est donc donnée à l'orateur de se servir de sa langue maternelle : il sera compris par beaucoup de ceux qui sont ici présents. (Applaudissements). » L'orateur, après avoir décrit son arrivée à Zanzibar, entre dans des détails curieux sur la colonie portugaise de Mozambique. Poursuivant ensuite l'itinéraire de son voyage autour de l'Afrique, il donne une relation pittoresque de ses aventures et des mœurs et usages des populations qu'il a visitées. Il rend hommage aux découvertes faites anciennement par les Portugais dont les caravanes traversaient l'Afrique de l'est à l'ouest et qui ont laissé partout des traces irrécusables de leur passage. Le Natal, le Transvaal et l'Afrique australe tout entière ont été colonisés par la race néerlandaise ; l'orateur fait le récit des souffrances de toutes sortes endurées par les Boers dans leur lutte pour l'indépendance. M. Muller termine sa conférence en faisant ressortir combien toutes les colonies anglaises de l'Afrique australe sont restées néerlandaises dans toutes leurs coutumes et jusque dans leur langue et fait un appel chaleureux aux Néerlandais et aux Flamands pour qu'ils n'oublient pas leurs frères de l'Afrique.M. le président remercie l'orateur de son intéresssante communication et s'exprime comme suit : « MESDAMES ET MESSIEURS, II Les applaudissements par lesquels vous avez accueilli les belles paroles de M. Muller prouvent qu'il n'est jamais fait en vain un appel à votre patriotisme, et que vous vous ralliez de tout cœur aux sentiments exprimés par l'orateur. n J'ai à remplir un agréable devoir : au nom de la société royale de géographie, je prie M. Muller de bien vouloir accepter le titre de membre correspondant de notre association. (A pplaudissements). » Je remercie encore l'honorable conférencier pour la collection magnifique qu'il nous a fait admirer, pour son beau discours et surtout pour l'appui qu'il ne cesse de prêter à l'œuvre du Congo. » Je remercie aussi M. le gouverneur de la province d'avoir bien voulu honorer cette réunion de sa présence, » (Applaudissements prolongés.) La séance est levée à 10 1/2 heures. VOORDRACHT GEHOUDEN OP 9 MAART lSSS in het koninklijk aardrijkskundig genootschap van Antwerpen door Hendrik-P.-N. MULLER, bestuurder der OostAfrikaansche Compagnie te Rotterdam. DAMES EN HEEREN ! Ik ben gelukkig mij hier in uw midden te bevinden om u het verhaal te kunnen doen van wat ik, tijdens mijne reis in Afrika, gezien en ondervonden heb. Ik ben fier het woord te mogen voeren in eene stad als Antwerpen, de grootste haven van het vasteland, waar handel, nijverheid en scheepvaart zulke reusachtige hoogte hebben bereikt. Ik ben fier mij te bevinden in België, in het land wiens hooggeroemden vorst zooveel gedaan heeft voor Afrika's beschaving. Verschooning, Dames en Heeren, dat ik niet in de Fransche taal uitdruk. Ik zal liever mijne moedertaal gebruiken, omdat die ook uwe taal en zij mij meer eigen is. Ook wordt die taal machtig veel gebruikt in Zuid-Afrika. Ik verzoek u mij te volgen op de kaart. Brindisi verlatende, steken wij de Middellandsche zee over, varen door het Suezkanaal en de Roode zee in den Indischen oceaan, langshenen de oostkust van Afrika. Wij naderen het sultanaat van Zanzibar en volgen de kust van Mozambique ; wij varen den Zambezi-stroom op, bezoeken het land der Oumzilla-Kaffers, het land van het goud; wij dalen tot aan Delagoa-baai, waar weldra de spoorweg naar Transvaal leiden zal en aan de Boeren die vrijheid zal verzekeren, die hun door de Engelschen zoo betwist wordt. Dan Natal, Transvaal, de Oranje-Yrijstaat, de Kaap en zoo langs den Atlantischen Oceaan naar het vaderland terug. Doch, gaan wij terug naar Zanzibar. Laten wij voor de reede het anker vallcn. Wij lossen de gebruikelijke saluutsclioten en worden door de troepen van het fort, op bevel van Z. H. den sultan, door hetzelfde aantal schoten beantwoord. Eene plechtige ontvangst, zooals gij ziet. A1 zouden wij de stad niet zien ; al hoorden wij 't gebulder van 't kanon niet dat onze beleefdheidsschoten beantwoordt, dan zouden onze reukorganen ons toch noch zeggen dat Zanzibar daar voor ons ligt. Ja, wij roken de stad reeds toen wij er nog mijlen van af waren ; wij werden maar al te wel den stank gewaar van den rotten visch, het gewone voedsel der slaven dat van uit het rijk van Oman hoofdzakelijk wordt aangevoerd. Die stank is waarlijk onverdraaglijk en verspreidt zich heinde en ver in het ronde. En waren wij in den nacht aangekomen, dan ook zouden wij Zanzibar reeds van verre gezien hebben, bij middel van den grooten vuurtoren, wiens elektriek licht. den reiziger in het verre Oosten betuigt dat de groote uitvindingen der oude wereld ook reeds daar zijn ingedrongen. Een bezoek aan Zanzibar is wel de moeite waard. Het is eene echt mahomedaansche stad, geheel en al in den aard van Algiers. De inwoners zijn wel inderdaad Arabieren, Mahomedanen in den echten zin des woords. Nauwe straten doorkruisen de stad. Die straten verdienen wel eene bijzondere besclirijving ; want die hebben verschillige bestemmingen, alien zoo doelmatig mogelijk. Zij zijn ongekasseid, en vormen tal van heuvelen en dalen, zoodat het stof er onmogelijk kan doorgaan en zich voortdurend ophoopt. Zij dienen als goten, want het water loopt er vrij door en vormt er meeren en poelen met hoopen. Zij dienen als kofflehuizen, want de Zanzibariet gaat er vrij zijn praatje voeren, zooals wij in de herberg. Zij dienen als stalling, want zij zijn de natuurlijke verblijfplaats van allerhande huisdieren, die er in vrijheidrondloopen. En ten slotte zijn het ook winkels, want zij die handel drijven spreiden hunne koopwaar dood eenvoudig voor de deur hunner woning op eene mat uit. Al de huizen zijn van buiten meest zonder vensters, en voorzien van eene koer, het patio der Spanjaarden. Daar, op die buitenplaats, zit de heer des huizes. niets te doen. Niets te doen? De uitdrukking is wel juist, want het werk dat hij zou moeten doen, kan hij immers laten verrichten door zijne slaven ! Slaven zal men zeggen ? Er is toch immers een verdrag gesloten, in Mei 1873, tusschen den sultan en sir Bartle Frère, waardoor de slavenhandel in zijne staten werd afgeschaft. Jawel, maar dit verdrag heeft de slaven niet doen verdwijnen. En trouwens, wat zou de sultan daartegen kunnen doen ? Zooals die slavinnen, negervrouwen, daar zitten stoffen te weven, voor de huizen hunner meesters, zou men zeggen dat zij een heel plezierig leventje leiden. De slaven zijn altijd vrolijk. wanneer zij niets te doen hebben. En denk niet dat zij 't betreuren slaaf te zijn. Integendeel, wanneer zij geld hebben, is hun eerste werk niet zich vrij te koopen, maar wel zelf een slaaf te koopen, die dan voor hen werkt. Een neger beschouwt arbeid als eene vernedering, als eene straf die hem opgelegd wordt. Ziedaar mijns inziens. eene der grootste moeilijkheden die in Afrika te overwinnen vallen. In de Portugeesche koloniën is men zoozeer van dit gedacht doordrongen, dat men er het gebruik door negers van de gevangenis grootendeels heeft afgeschaft ; de negers deden misdaden om : gevangen genomen te worden ; dan waren zij zeker van niets te moeten doen ! Ook worden daar nu de mboorlingen gestraft bij middel van de rhinoceroshuid, eene soort van knoet waarmee. zij geslagen worden. De negers in Zanzibar zijn weinig beschaafd; men moet enkel zien naar hunnen haardos om er de overtuiging van te hebben, want ik heb in mijne reizen dit feit opgemerkt dat, wil men den graad van beschaving bij eenen neger weten men enkel moet zien naar zijne haren. -.: Zoo maken de negers van Zanzibar, die veelal den mahomedaanschen eeredienst aankleven, hunne haren dikwijls rood bij middel van kalk, omdat Mahomed ook ros haar droeg en men zonder zulk haar onmogelijk in den mahomedaanschen hemel kan komen. Die kalk vormt alsdan -eene korst in de haren ; deze zien er nu niet meer uit als wol, maar gelijken op eene afschuwelijke rosse pruik. Van verre zien zij er uit als echte duivels ! In 't binnenland zijn er stammen die hunne haren samenvlechten met stroo, dat er nooit meer uitgaat. In Natal, bij voorbeeld, bij de Zoeloe-negers, rijgen de inboorlingen peerlen aan hun haar. Die peerlen hangen dan neven-s den zwartenkop neer, iets wat eene zonderlingefiguur maakt. Hier moet ik een woord gebruiken dat wel niet zeer parlementair kan genoemd worden. Maar, wat wilt ge ? Alles is vreemd in Afrika, alles is er wonderlijk. En, is bet niet heel natuurlijk dat uit vreemde landen,vreemde geschiedenissen voortkomen ? Bij sommige volksstammen (Zoeloe's) heerscht het gebriiik dat; als de man trouwt, hij zich het hoofd insmeert met. koedrek ! Hij maakt zich daarmeê eene soort van kroon op 't hoofd, laat die droog worden en dat is een teeken dat hij getrouwd is !!! • :Ik kom echter terug tot Zanzibar. ■ &lt;De Arabieren, dè eigenlijke heeren van het land, wandeleri over de straat, gehuld in hunne lange, zwarte mantels, in eene trotsclie houding, zooals geen koning hun die kan nadoen. Een ander deel der bevolking zijn de Parsis-vuuraanbidders, hier uit Engelsch Ìndië overgekomen en die met hunne andere Jandgenooten hier den .winkelstand, den handel uitmaken. De Indiërs zijn wel de tweede hand in Oost-Afrika. Zij hebben er den Europeaan verdrongen, en zijn even zoo goede kooplieden als hij. Het zijn hoogst beschaafde lieden, die ons wel eens mogen doen nadenken welk ongelijk wij hebben van uit onze hoogte nêer te zien op menschen, die wij wilden noemen en wel eens de punten voor ons weghalen. Een Banjaan, Moor of Lascar, wanneer hij naar Zanzibar komt; huurt daar een huis en eene vrouw ; vertrekt hij, of gaat hij naarJndië terug, dan neemt de nieuwe huurder en huis en vrouw over. De tegènwoordige sultan van Zanzibar, heeft, ondanks zijne vreeselijke ziekte — hij lijdt aan elephantiasis — veel gedaan voor den bloei en den vooruitgang van zijn eiland (1). Zooals ik reeds hooger zegde, werkt hij den slavenhandel tegen en bevoordeelt hij, in de maat zijner krachten, handel en nijverheid. Toch tracht Duitschland dit eiland in te palmen en daartegen moet ik, als Afrikaansch reiziger, met verontwaardiging. protesteeren. Gij allen, Dames en Heeren, kent de geschiedenies van Bibi-delma, zuster van den sultan, welke verliefd rakende op eenen Duitschen handelsbediende, met hem de vlucht nam naar Europa en te Hamburg in 't huwelijk trad. Uit dien echt werd een zoon geboren. Na de dood van haren echtgenoot, wendde de zuster van den sultan zich tot de Duitsche regeering. Duitschland trok zich op zonderlinge wijze het lot der weduwe aan. Haar zoon werd op eene fregat geplaatst en naar Zanzibar gevoerd. (1) Sultan Saïd-Bargash is intusschen overleden. Admiraal Knorr, bevelhebber der Duitsche vloot in die streken, berichtte nu den sultan dat, indien hij den zoon zijner zuster niet als zijn rechtmatig erfgenaam en troonsopvolger aanzag, hij de stad zou beschieten. De sultan zond natuurlijk den admiraal wandelen, en Duitschland, uit vrees van opspraak, durfde zijne bedreiging niet ten uitvoer brengen. Ik denk dat ik mij, wat Zanzibar betreft, hierbij bepalen kan. Er valt zooveel te zien dat mij waarlijk de tijd ontbreken zal. Ik verzoek u mij te volgen naar Mozambique, de groote Portugeesche bezitting in Oost-Afrika. A llereerst naar de stad Mozambique. Het is hier ontzaggelijk warm ; groote huizen, in dikke muren gebouwd, werpen wel eenigszins schaduw, maar niet voldoende om u tegen de hitte te beschermen. Het is eene doodsche stad. Geen beweging in de straten, en, in zake van inwoners, niets dan eenige Portugeesche officieren en staatsambtenaren. In geheel de kolonie bevond zich geen ander paard dan het mijne. Toch droegen al de officieren sporen, ook aan boord ; ik vraag mij nog altijd af om welke reden. Laat ons. echter die onverdragelijke hitte vluchten en de kust afvaren tot aan Quilimane, een weinig boven de monding van den grooten Zambezi-stroom. Ah ! daar ginder verheffen zich kokosboomen. Een verblijdend teeken, voorwaar, voor den Europeaanschen reiziger, want, daar waar zich kokosboomen verheffen, daar mag hij zeker zijn blanken te ontmoeten. De kokosboomen groeien niet in de wildernis, en, wanneer de reiziger, na talrijke vermoeiende dagmarschen en na in verscheidene dagen geen blanke meer gezien te hebben, eindelijk in de verte de hooge toppen der kokosboomen ten hemel ziet rijzen, dan put hij nieuwen meed en nieuwe krachten; dan voelt hij zich herleven, even als de ongelukkige die, in de woestijn verdwaald en op het punt van om te komen, in de verte de lachende, groene oase ontwaart. Nog iets anders spreekt te Quilimane van de tegenwoordigheid der Europeanen, iets dat vooral den Hollandschen reiziger genoegen doet, wanneer hij voor de stad het anker laat vallen; daar, op eene faktorij, wappert de Hollandsche vlag. Die vlag spreekt ons van 't vaderland, en dat doet immer goed aan 't hart. Wij worden aan land verwelkomd door de soldaten in Portugeeschen dienst — zwarte Caçadoros, prachtige negers, geheel en al als blanke soldaten gekleed. De schoenen, die de negersoldaat draagt, zijn een bewijs dat hij kristen — christao — is, en hij is daar zoo fier op, dat hij ze voor geen geld ter wereld zou willen afstaan. Zelfs wanneer de zolen er onder uit gesleten zijn, draagt hij nog het overleer. Niets is zonderlinger dan zulk soldaat te zien wandelen met die schoenen zonder zolen. Maar iedereen kan dan toch zien dat hij christao is, en kristen zijn is immers voor hem een eere-titel! Ook een ander bewijs dat een neger kristen is en hij tusschen de blanken wordt gerekend, is wanneer hij eene broek draagt. Gij lacht, ofschoon dit zeer natuurlijk is; want ieder neger die zich doopen laat, krijgt eene broek ten geschenke. Jammer echter dat de zendelingen in deze streek zoo zeldzaam zijn ! Vroeger deden de P. P. Jezuieten hier machtig veel goed en waren de eerste verspreiders van beschaving en licht. De droom van daar in Oost-Afrika tot aan de westkust een groot Portugeesch rijk te stichten, was toen dichter, veel dichter nabij dan heden ! Op eenen handelsweg vond ik eene groote klok met Latijnsch opschrift liggen, een blijk dat daar vroeger een klooster moet hebben bestaan. Waar zijn echter de dagen van voorheen ? Het zijn nu eenige Fransche Jezuieten, uit hun land verdreven, die in deze streek werken. Hunne pogingen zijn boven alien lor verheven, en ik ben gelukkig hier eene openlijke en welgemeende hulde te kunnen brengen aan deze moedige priesters die daar, ver van hun vaderland, zooveel goeds en zooveel nuttigs weten te stichten. Ik zegde daar zooeven dat kristen zijn een eere-titel voor den neger was. Ook geeft dit hem eene belangrijkheid en eene waardigheid, die hem boven den gewonen neger verheft. Ik kan niet nalaten u hier eene geschiedenis* te vertellen welke u in weinige woorden veel zegt over den aard van den Oost-Afrikaan. Op eenen schoonen morgend riep ik te vergeefs op mijnen huisknecht, een braven neger, die ook kristen was, en, tot teeken dezer waardigheid, eene witte broek droeg. Tusschen haakjes gezegd, de broek begon er wel wat kaal uit te zien, maar dat steekt in Afrika, waar de modes zoo primitief mogelijk zijn, zoo nauw niet. Nergens was mijn huisknecht te vinden. De jongen was verdwenen, iets wat mij ten hoogste verwonderde, daar het een trouwe bediende was, welke mij zeer verkleefd scheen. Ik kon nu echter mijn vertrek niet uitstellen tot de jongen teruggevonden was of tot het hem wel zou gelieven terug te keeren. Ik zette dus mijne reis voort. Maar, wie schetst mijne. verbazing toen ik eenige dagen later mijnen huisknecht in het kamp terug zag. « Van waar komt gij, vroeg ik hem zoo streng mogelijk. w Wel senhor, » was het antwoord, « ik heb me Iaten doopen. « Laten doopen ; gij waart immers reeds kristen ? « Zeker, senhor, maar mijn broek was versleten, en daarom heb ik mij nog eens opnieuw laten doopen. » Men zal bekennen dat mijn huisknecht nog juist zoo dom niet was ! Wanneer wij door de straten der stad, langs de huizen met kolonnades als stoep, de negerwijk bereiken, dan ontrolt zich voor ons oog een even buitengewoon als schilderachtig schouwspel. Die negerwijk bestaat uit eene groep kleine huizen, uit bamboe en riet samengesteld, cirkelvormig, redelijk groot in. doorsnede, en bedekt met een conisch dak. ..Treedt men daar binnen, dan vindt men, negen maal-op tien, den heer des hujzes, het dolce far niente smakende op eene mat, de foemba, die ik niet beter kan vergelijken dan. bij een brievenomslag, eene envelop. Hij heeft een rupie verdiend, een Indisch muntstuk dat hier algemeenen koers vindt, evenals op Zanzibar nog altijd de oudeMaria-Theresia daalders uit 1780 met Mexikaansche dollars de meest gangbare munt zijn. Waarom juist die munt ? Men is nu eenmaal op deze overeengekomen, zij is door het gebruik aangenomen en bij de negers ingeworteld; er bestaat dus ook geen reden om er een andere aan te nemen. Nu bekijkt die neger zijn rupie en leeft daarvan verschillige dagen met vrouwen en kinderen. Als nu dat geldstuk op is, denkt ge, gaat de man werken. In 't geheel niet, dan doet hij zijne vrouw gaan werken. Green ongelukkiger leven dan dit der vrouwen in deze landstreken. Zij zijn er niets anders dan de slavinnen van haren echtgenoot, die haar heeft gekocht voor eenige enschada's, een schopvormig stuk ijzer, een artikel dat veel gezocht is en tusschen de negers als eene gangbare geldwaarde is aangenomen. Wanneer dan die vrouw het veld gaat bewerken, bindt zij. haren zuigeling op den rug, op zulke wijze dat het kind alleen den kop vrij heeft. Met dat kind op den rug, waarvan het hoofd als den kop van een nuchter kalf over en weder bengelt, verricht de vrouw den arbeid, terwijl thuis haar heer en meester in de foemba ligt, hennep rookt zooveel hij maar kan en met de vriendjes uit de buurt praatjes houdt. Maar nu gebeurt het wel dat ook de hennep opgeraakt en de man honger krijgt. Nu zal de luiaard gaan werken? In 't geheel niet ; hij trekt den doek dien hij rond de lendenen draagt, zoo straf hij maar kan toe, om den honger niet te gevoelen. Wordt hij ten slotte al te hongerig, dan stuurt hij een zijner jongens uit om een kokosnoot te gaan halen en daar zijn honger met te stillen. Dikwijls is dat kind niet meer dan vier jaaroud, en toch moet het dan den boom opklouteren tot in zijne kruin om erde gevraagde vrucht te gaan halen. De Europeaan siddert, wanneer hij dit zwakke kind dezen gevaarlijken kunsttoer ziet ten uitvoer brengen, maar de vader denkt daar niet eens aan en blijft maar altijd even gerust in zijne foemba liggen. Eindelijk wordt toch ten slotte de nood te dringend, en besluit de neger te gaan werken. Dames en Heeren! ziedaar de Afrikaan naar het leven getrouw geschetst. In die vadsigheid, in die afzichtelijke luiaardij, ligt eene der groote oorzaken waarom, zoowel op de oostals op de westkust, de uitslagen tot hiertoe zoo bedroevend geweest zijn. Indien men Afrika wil beschaven door de negers zelf, dan zal er weinig goeds van te maken zijn. Ik heb hen van nabij aan 't werk gezien, en ben. dus in staat er gezond oordeel over te vellen. Doch, ik zie dat we reeds te lang te Quilimane verbleven zijn en het tijd wordt om te vertrekken. Ditmaal kiezen wij den waterweg. en zullen wij den machtigen Zambezi-stroom opvaren. Wij bouwen zelf onze boot, waarop wij van achter eene soort van hut bouwen om ons tegen de hitte der zonnestralen te beschermen. Ten 9 ure 's morgends vertrokken, roeiden onze negers zonder ophouden voort tot 's anderendaags ten 7 ure, dus twee-en-twintig uren aan een stuk. Dat is wel een bewijs van de taaiheid der negers. Ik heb daar zooeven hunne gebreken aangehaald ; ik ben het der waarheid verschuldigd van ook hunne deugden op te sommen. De Zambezi-stroom, dien wij bevaren, is wel inderdaad een der prachtigste stroomen van Afrika, die door zijne ligging geroepen is in de toekomst wellicht de grootste diensten te bewijzen. Ik zal mij hier niet bezig houden met de beschrijving van den Zambezi ; men leze daarvoor de verschillige werken die over den grooten stroom geschreven werden. Ik zal dan ook maar voortgaan met het verhaal mijner reisavonturen. Na eenige dagen roeiens, liggen wij voor de eerste maal aan nabij een dorp, Nandao, dat letterlijk op palen gebouwd is zoodat de stroom er vrijen doortocht onder heeft. Ik deed hier in -dit dorp eene zonderlinge opmerking : een der kleurlingen die ons kwam verwelkomen heette de Jesus-Maria. Die naam was wel geschikt om mijne verwondering op te wekken ; doch mijne verbazing steeg ten top toen ik daar nog een aantal beroemde namen uit de Portugeesche geschiedenis hoorde noemen. Zoo ontmoet men daar halve negers welke de hoogklinkende namen dragen van Albuquerque, Vasco de Gama, en anderen. Vergeten wij niet dat wij hier volop in de Portugeesche bezittingen zijn. De inboorlingen kennen dan doorgaans spoedig een weinig Portugeesch, en zij achten zich wel tienmaal hooger wanneer zij den naam van eenen blanke kunnen dragen. Als zij er dan nog maar met éénen tevreden waren ! Maar men ontmoet bij de Portugeezen lieden die soms met een vijftal prijken, zoodat men bijna een half uur noodig heeft om hunnen naam uit te spreken. Er zijn er zelf die het eerste het beste Portugeesche woord voor hunnen naam kiezen ; ik kreeg er later eenen in mijne karavaan, die zich heel ernstig betiteld had Varnos á fer, wij gaan zien. De brave jongen luisterde naar geene andere benaming! Hoe meer wij den Zambezi opvaren, hoe dieper wij in het binnenland van Afrika dringen. Niet lang blijven wij echter den stroom bevaren, want te Mogourombe zetten wij voor goed voet aan. wal: nu eerst gaan de moeilijkheden der reis beginnen. Wat zijn de eerste behoeften waarin de reiziger, die zijnen tocht tot in het binnenland voortzet, moet voorzien? Om te beginnen, neemt hij eene hangmat, waarin hij zich, voor den ganschen duurtijd der reis, te rusten legt. Een blanke zou de vermoeienis der wandeling hier niet kunnen weerstaan en door de koorts ondermijnd zijn, vooraleer hij het doel zijner reis zou hebben bereikt. Men kan ook met niet minder dn onge.veer 250 dragers de reis aanvaarden. Dat is wel veel, maar men mag. niet vergeten dat men nog al .veel noodig heeft om zulken tocht te ondernemen ; alles moet gedragen worden, en, daar een neger niet in staat is, een zwaren last te torschen, zoo heeft men natuurlijk veel dragers noodig. En dan, men is er niet van af met alleen zijne, mondbehoeften en wapens te doen vervoeren ; men moet nog eene gansche lading geschenken medenemen, voor de stamhoofden die men op den weg ontmoet ; zonder geschenken zou men maar moeilijk vooruitgaan. Zij zijn als een tol die men aan de verschillige opperhoofden betaalt, en bestaan gewoonlijk uit eenige braço's — eene maat — geelbleek katoen. Wanneer men dan met 250 negers op reis gaat, is het ook niet meer dan natuurlijk dat men een muziekkorps met zich neme. AIs 't maar lawijd maakt, zegt de neger, hoe meer gerucht hoe liever. Nauw mag men echter niet zien, in zake van muziek ; een ruwe trommel die een oorverdoovend lawijd maakt ; eene fluit en holle kalabas (sansa); eene soort van piano die alles behalve aangenaam klinkt : ziedaar gansch het muziekkorps. Zoo doorreist men, in zijn hangmat gelegen, oostelijk Afrika. Op die 250 negers is er soms wel een die geen groot verschil maakt tusschen het mijne en het zijne, 't is te zeggen, men geraakt wel eens het eene cf andere voorwerp kwijt. Hoe dat terug in bezit gekregen ? Met de zeden en gebruiken der negers, en vooral bij middel van het bijgeloof dat tusschen hen heerscht, is dat niet moeilijk: daartoe heeft men den fèticheiro, den toovenaar, die in eene karavaan altijd de beste diensten bewijst. Deze weet met. zijne schijnwijsheid altijd op het goede spoor te komen en 't is raar of zelden dat hij den schuldige 'niet ontdekken kan. Dikwijls valt hem dat heel gemakkelijk. Deze primitieve volkeren weten slecht hunne aandoeningen te verbergen. De toovenaar kent zijne Afrikanen beter dan wie ook; indien hij er eenigen vindt, welker houding hem verdacht voorkomt, roept hij die bij hem. Hij beziet hen vlak in de oogen, en, wees zeker, de schuldige, voor de macht des toovenaars bevreesd, zal onwillekeurig achteruittreden, en zich aldus verraden. Nog eene andere bijgeloovigheid, die ik bij de negers opmerkte, en tot hiertoe door geen enkel reiziger werd meêgedeeld, is dat, wanneer zij de schoenen van den blanke op den grond plaatsen, zij steeds den rechterschoen aan de linkerzijde zetten van den linkgrschoen, dit geschiedt ook steeds aan de westkust. Nog eene andere opmerking deed ik op mijne reis. Gij weet dat een blanke door de inboorlingen, die hem als een hooger wezen aanzien, altijd gehouden wordt voor eene soort geneesheer en rechtsgeleer.de. « Geneesheer spelen in Afrika, is niet moeilijk ", zegde mij een Belg wiens kennis ik maakte te Zanzibar ; a men hoeft enkel drie geneesmiddelen op zak te hebben ; lapis infernalis, kasterolie. en quinine. Daarmeê geneest men alle negers. » Ik ondervond later de waarheid van dit gezegde. Al de negers die bij mij van ziekte kwamen klagen, diende ik, naar gelang der omstandigheden, een dezer drie geneesmiddelen toe. Sleeds bekwam ik eenen goeden uitslag. Wat in deze streken ook op aartsvaderlijke wijze wordt uitgevoerd is het gerecht. Indien de feticheir'o er niet in gelukt, ondanks al zijne toovermiddelen, een misdadiger te ontdekken, of de schuld van eenen betichte te bewijzen, dan neemt hij zijnen toevlucht tot het palabre. Dat is ■ echter een uiterste middel, dat dan ook steeds in groote plechtigheid gebeurt. De mouave — een vergiftige drank — wordt voorgebracht en den betichte aangeboden om uit te drinken. Sterft hij, dan is hij schuldig; blijft hij leven, dan is zijne orischuld bewezen. Niets zoo eenvoudig, gelijk men ziet, en een goed middel om altijd den schuldige vast te hebben. Tegenwoordig laat men de mouave door een hond drinken. De spreekwijze. der inboorlingen is ook wel waard dat wij er ons een oogenblik bij stil houden. Zekeren dag zegde ik tot mijnen huisknecht: « Caduro — mijn jongen — ge gaat uwe makkers eens berichten dat we morgen vroeg, bij zonsopgang, ons kamp opbreken en de reis voortzetten. Begrepen? » « Si, senhor, » antwoordde Caduro en liep onmiddellijk naar het kamp, waar hij, fier als een pauw over het gewichtige amht dat hem werd toevertrouwd. met groot lawijd al de negers bijeenriep en hen de volgende toespraak hield : « Wat zegt de senhor ? Zegt hij dat wij morgen lang mogen slapen, en wij daarna stil mogen vertrekken? » Neen, dat zegt de senhor niet. » Zegt hij misschien dat wij, wanneer de zon verschijnt, snel als een pijl uit den boog moeten vertrekken en verder gaan ? » Neen, dat zegt de senhor ook niet. » Maar, wat zegt dan de senhor? » Zegt hij dat wij morgen vroeg, bij zonsopgang, het kamp moeten opbreken en de reis voortzetten ? » Ja, ja, dat zegt de senhor. » En, nadat hij deze meesterlijke redevoering had uitgesproken, begon Caduro nog meer gerucht te maken, om eene halve uur later hetzelfde te herhalen. Ik sprak liooger van bijgeloof. Hoe dieper wij onze reis in 't binnenland voortzetten, hoe meer dit bijgeloof toeneemt. Daar geloven de negers, onder andere, stellig aan de zielsverhuizing. Dat brengt u in zonderlinge gevallen. Wil men nu, bij voorbeeld, eene krokodil schieten om zich een weinig mondvoorraad te verschaffen, dan komt zoo op eens een neger op u afgeloopen, trekt allerlei zonderlinge gezichten en verzoekt u ten slotte toch niet op die krokodil te schieten « omdat zijn vader daar in is « !!! Nu zijn er negers die de zielsverrijzenis wel ten hunnen voordeele weten aan te wenden. Zoo ontmoette ik er een, in een dorp van het Loupata-gebergte, die zich uitgaf als hebbende vroeger een leeuw geweest. Die man leefde er op de kosten van de inwoners, waarvan hij alles kon krijgen door hen te bedreigen dat hij hen later, als hij opnieuw leeuw zou worden, wel zou weten te vinden. Hoe meer men in het binnenland dringt, hoe zonderlinger zijn dus de gebruiken der volksstammen. Gij ziet, Dames en Heeren, dat ik mij bepaal met u enkel de geschiedenis te doen mijner reisavonturen en ondervindingen, en hier niet wil treden in landof volkenkundige beschouwingen. Deze kunt gij naar hartelust vinden in de menigvuldige boeken die over Afrika geschreven werden. Ik zal in dezen zin mij ne rede voortzetten. Al de negers in 't binnenland zijn verslaafd aan de zeden en gewoonten en gebruiken van hunnen stam. Wat zij door hunne voorouders zagen doen, dat doen zij onveranderd na. Zij zijn in den echten zin van 't woord behoudsgezinden, konservatieven, en men moet wonderen verrichten om hen een enkelen voet op de baan des vooruitgangs te doen verzetten. Hier dus ook weeral een hinderpaal, een moeilijk te overwinnen hinderpaal voor de beschaving. Datgene wat wij uitvindingsgeest noemen, ontbreekt den neger geheel en al. lets doen wat hem niet voorgeschreven wordt, dat nooit. Wat hij gewoon is te doen, gaat hij voor niets ter wereld door een ander werk vervangen. Ik weet daar van mee te spreken. Toen ik later weêr eene bout noodig had, moesten er natuurlijk boomen geveld, planken gezaagd en ineengetimmerd, de boot gekalfaterd, in een woord, het geheele vaartuig gemaakt worden. Ik stelde eenige negers aan voor de planken te zagen. Toen mijne jongens met dezen arbeid hadden gedaan, wilde ik hen aan liet timmeren zetten. AIs 't u belieft, Mijnheer, dat ging zoo gemakkelijk niet. « Wij zijn voor 't zagen, senhor, wij zijn voor 't zagen. » en ik had de grootste moeite om hen aan 't verstand te brengen dat er niet meer moest gezaagd worden, en zij nu moesten timmeren. 't Was echter nutteloos. Een ander voorbeeld. Ik had tusschen mijne dragers een neger welken ik had aangesteld om een koffer in te pakken. In den beginne zegde ik hem elken morgend: « Jongen, pak het koffer en draag het. » Zoo werd hij het gewoon, en deed zijnen arbeid werkluigelijk. Dit koffer bevatte een zeker aantal blikken doozen met levensmiddelen, die langzamerhand gebruikt werden. Op zekeren morgend gaf ik mijnen drager bevel al de ledige doozen in elkaar te schuiven en het koffer voort met andere zaken te vullen. Ja, maar dit wilde de neger niet. Hij had mijn kotfer zoo beginnen te pakken, hij wilde het zoo voort hebben; en ik was verplicht hem toe te geven, en het koffer te laten zooals hij 't gekregen had. Nog in andere gevallen moest ik die koppigheid der negers bestatigen. 1k heb soms uren geredeneerd om aan eenige negers te leeren hoe zij den tabak dien zij op eene afschuwelijke wijze rookten, moesten toebereiden. Toen ik dan eindelijk dacht hen alles goed aan 't verstand te hebben gebracht, vroeg ik: « Welnu, hebt ge mij verstaan? « Ja ! « was het algemeene antwoord. En, zult ge dan uwen tabak in de toekomst zoo maken ? » , « Neen, dat. zullen we niet ! » Als ik vroeg waarom ze 't niet wilden, kreeg ik ten antwoord dat hunne vaders op die wijze hunnen tabak rookten en zi 't dus ook zoo moesten doen. Ik herhaal het, in die koppigheid ligt de grootste hinderpaal v.oor de beschaving. : Wij bevaren nu den boven-Zambezi, en ontmoeten hier talrijke drijvende eilanden, die, met boomen en al, zich in den. stroom bewegen. Zoo legt men dikwijls 's avonds aan nabij een eiland, dat, wanneer 's morgends de zon aan den gezichteinder rijst, geheel en al uit het oog verloren is. SUI aan wordt echter. de natuur langs beide zijden van den stroom wilder en woester ; en wanneer wij de eerste watervallen naderen, dan gelijkt de streek wonderwel op een Zwitsersch landschap. Hier kan ik niet nalaten eene anekdoot te plaatsen, waarvan ik immer de. levendigste herinnering zal behouden. Het was op eenen avond, rond middernacht. Wij bevonden ons op kden linkeroever. Sedert eenige dagen liadden wij geen blanke meer ontmoet, en wij wisten dat er, daarover op den Imkër oever, een Europeaan woonde. Wij moesten dus kost wat kost den overkant bereiken, iets wat voor mij van 't hoogste belang was, daar ik met eene hevige koorts in mijne hangmat lag en ik verzekerd was daar eene lietderijke verpleging, alsook eene gulhartige ontvangst te vinden.Doch mijne negers wilden hoegenaamd den overtocht niet doen, onder voorwendsel dat de stroom door de krokodillen onveilig werd gemaakt.. Ondanks mijn -smeeken en bidden, sloegen zij het kamp neêr aan den oever, maakten een vuur van drelc der wilde dieren,, om deleeuwen en de hyenas, wier vervaarlijk gebrul in den nacht weêrklonk, op afstand te houden. -� r Langer kon ik het echter niet uitstaan: ik wilde den overkant bereiken. Mep had mij niet willen gehoorzamen op mijn smeeken ; thans zou ik hen dwingen mijne bevelen uit te voeren. Hier maakte ik voor de eerste maal op mijne reizen gebruik van het zedelijk overwicht van den blanke op den Afrikaan, dat tot zoovele schandalige misbruiken aanleiding geeft. Ik riep eenige negers en verklaarde hun dat, .indien zij mij binnen een half" uur geen kano gereed maakten, ik hen « teeren » zou. Dat « teeren » is wel een van de straffen die de neger het meest vreest. Nu, het is ook ver van aangenaam voor hen van op het geheele lijf met teer besmeerd te worden, zoodat zulks er maanden op blijft en alles waarmêe zij in aanraking komen hun aan 't lijf blijft plakken ! Mijne bevelen werden dan ook ten spoedigste uitgevoerd, en er was nog geene halve uur verloopen of onze kano was te water gelaten. Doch, daar bémerkten mijne negers tot hunne groote ontzetting dat de krokodillen nog altijd in de buurt waren. Ik gevoelde dat ik hen nooit op het water krijgen zou zoolang die lastige jongens daar aanwezig waren. Het kwam er dus op aan ze te verjagen. Ondanks mijne ziekte, nam ik die taak op mij. Vergezeld van eenigen mijner dragers ging ik op zoek naar. hippo potamussen. Dat is zonderling, zult ge zeggen ; naar hippopotamussen zoeken als men krokodillen wil verjagen 1 Welnu, ge zult weldra zien dat het nogtans zeer natuurlijk is, vooral als ge weet dat die twee lieve diertjes geen bijzondere vrienden zijn. Na een half uur zoekens, vonden wij eene kudde hippopotamussen. Ondanks den nacht wisten wij er een af te zonderen, en alsdan onze geweeren lo-ssende, joegen wij het dier in de richting van de krokodillen. Niet zoodra hadden deze het zware dier bespeurd of, zij namen ijlings de vlucht en zoo hadden wij den stroom zuiver en veilig gemaakt. Wij konden dus overzetten. Eenige levensmiddelen werden in den kano geladen, toen ik eensklaps ontdekte dat er een lek in de kleine boot was. Zouden dan al onze pogingen te vergeefs geweest zijn ? Neen, want in zulke. omstandigheden is goede raad duur en ziet men zoo nauw niet. Wij legden een der dragers boven het gat. De. brave jongen, die aldus als kurk moest optreden, kreeg nog al de levensmiddelen boven en nevens hem en in deze voorwaarden bereikten wij tegen den morgend den anderen oever. Ondertusschen dacht ik dat mijne dragers mij weldra zouden gevolgd hebben in de overige prauwen. Doch ik wachtte vruchteloos op hunne aankomst: zij bleven weg. En daar zag ik mij ten slotte verplicht, ondanks mijne vermoeienis, ondanks mijne koorts, nogmaals terug te keeren naar het kamp. Het tooneel dat zich daar aan mijn oog voordeed was waarlijk van aard om mijne gramschap ten top te doen stijgen. Daar lagen mijne negers, lui en vadsig rond het vuur, hunne pijp rookend en zooveel denkend aan mij als aan den dag van morgen.Eindelijk bereikten wij dan toch ten slotte allen den linker oever, waar mijne negers zoo gojed mogelijk een kamp opsloegen, terwijl ik op zoek ging naar de woning van den blanke, die hier in de buurt-moest verblijven. Nu volgt eene geschiedenis die gij misschien als fabel zult aanschouwen en die toch historisch, echt en waar is. Ik vond weldra de woning van den Europeaan, en niet zonder eenige aandoening klopte ik op de deur. Op mijn kloppen hoorde ik beweging in het huis. Een persoon naderde, welken ik in 't Portugeesch toeriep of er geen middel was om eenige dagen daar te kunnen verblijven. Onmiddellijk ging de deur open, en een man, aan wiens uitspraak ik hoorde dat hij evenmin een Portugees was als ik, wenschte mij welkom. Met die gastvrijheid, die alleen in onbewoonde landstreken bestaat, werd ik ontvangen. Maar wie beschrijft mijne verbazing toen ik vernam dat mijn gastheer een Franschman was, en niemand minder dan de markies de ***. Een Fransch edelman daar in die wildernis! Hoe was die daar wel verzeild? Ik wachtte mij natuurlijk wel in de geheimen van den markies te willen doordringen. Bij het ontbijt, dat op eene kist werd opgediend, maakte ik de kennis van den makker van mijnen gastheer, een Portugeesch degradado, die zich hier zeer tevreden gevoelde. Na het ontbijt ontstopte ik een lekkere Wynand-Fockinck, welk door mijne vrienden, zooals ge wel denken kunt, gulhartig werd onthaald. Bij het ledigen dezer flesch werd natuurlijk van het verre vaderland gesproken, en met moeite kon ik mijne ontroering overmeesteren, toen de Portugees een heildronk instelde op Z. M. koning Willem der Nederlanden. De gezondheid van mijnen geliefden vorst werd daar in het verre Afrika dan ook geestdriftig gedronken. Dames en Heeren ! Eene lichte verkoudheid, die mij het spreken moeilijk maakt, dwingt mij hier eenige oogenblikken rust te vragen. Ik noodig u uit in die tusschenpoos een oogslag te willen werpen op de verzameling welke ik. uit Afrika meêbracht. (Langdurige toejuichingen). De tentoongestelde verzameling van M. Hendrik Muller wordt tijdens de poos druk bezocht en algemeen bewonderd, niet alleen om hare verscheidenheid, pracht en rijkdom, maar vooral om het helder licht' dat zij werpt op het leven, de handelingen en de gebruiken der volksstammen in het geheimzinnige vasteland. M. de gouverneur, alsook verschillige andere overheidspersonen houden zich intusschentijd met M. Muller bezig, om hem inlichtingen te vragen over de verschillige landen die hij doorreisd heeft. Na tien minuten rust gaat de onverschrokken reiziger als volgt voort: Dames en Heeren ! Wij bevinden ons nu in de streken beneden den Zambezi, naar alle waarschijnlijkheid dat land van Offyre waarvan in den bijbel spraak is, ofschoon door andere reizigers en oudheidkundigen dit land wordt geplaatst, door de eenen op de kust van Malabar, door de anderen op het eiland Sumatra. Een Engelsch reiziger, die voor de eerste maal in deze streken reisde, verklaarde mij dat hij letterlijk den weg had gevolgd, langs waar, volgens den bijbel, Abraham zou gegaan zijn. De landstreek vertoonde dezelfde vorming, dezelfde ligging, dezelfde natuurlijke hinderpalen als het land van Offyre. De Oumzilla-Kaffers, de inboorlingen welke thans die machtige streek bewonen, wenschen niet dat de blanken tot bij hen indringen. Ik zou u willen spreken van mijne lotgevallen in dit land, alsook in 't land der Soffalas, ten noorden van Inhambane. Deze laatste stad is nu geheel eenzaam en verlaten, sedert den slavenhandel verboden werd. Immers, deze handel was de voornaamste bron van welvaart dezer plaats. Langzamerhand begint men hier nu echter regelmatig handel te drijven. Ik zou u ook willen spreken van de Delagoa-baai en van den spoorweg, welken men van hier naar Transvaal aanlegt. Doch de tijd ontbreekt mij daartoe. Wij gaan nog meer naar 't Zuiden, tot aan Durban, in Natal, waar ik schipbreuk leed en mijn schip met zijnen ganschen inhoud verloor. Na mijn lang verblijf in de onbeschaafde streken, stond ik waarlijk te Durban verstomd voor het beschaafde leven : daar ontmoette ik weer dames, iets wat altijd zeer aangenaam is ; daar zag ik weêr ijzeren wegen en woonde ik paardenkoersen bij. De spoorweg bracht mij van Durban naar Pietermaritzburg, aldus geheeten naar de namen der twee voortrekkers die zich hier in 1837 vestigden en de grondsteen legden voor de toekomstige stad. ! Over 100 jaar behoorde geheel Natal aan onze broeders, de Nederlandsche Boeren, toe en ofschoon hun dii, nu tachtig jaar geleden, door de Engelschen werd afgenomen en de Engelsche invloed immer sterker en sterker werd, zoo wordt toch nog, in. geheel Zuid-Afrika, onze taal, de Nederlandsche taal, gesproken. :Moet ik u hier nogmaals de treurige, heldhaftige geschiedenis der Boeren herhalen? , Toen hun in 1836 het leven in de Kaapkolonie door de Engelschen ondragelijk werd gemaakt, trokken zij voort en kwamen in een onbeschaafd land; waar zij alle oogenblikken stonden blootgesteld aan de aanvallen der wilde volkstammen. Eindelijk bereikten zij het Drakengebergte waarachter zij zich vestigden. Zij: kochten van den koning der Zoeloes de landstreek waar z.ij zich hadden neêrgezet, Natal. Doch, op den avond dat zij met den sluwen negerkoning dezen aankoop feestelijk vierden, deed deze vorst hen onverwachts overrompelen en laf vermoorden. Van al de Boeren bleven er nog een honderdtal over. Daar waar hunne vrouwen werden gedood, legden zij de grondvesten eener stad die zij * Weenen » noemden. 