m \ O SV fy' V \ t j *. I. ■. * t • * ' * ■. ♦ - - '. - ■ *- - NAAUWKEURIGE WAARNEEMINGEN OMTRENT £> E VE RANDERINGEN VAN VEELE ti Te : AMSTERD AM , By JOHANNES SLUYTER* Boekverkooper op den Dam. " MDCCLXXIV. INSEKTEN O F GEKORVENE DIERTJES, Die in omtrent Vyftig jaaren, zo in Vrankryk, als in Engeland en Holland, by een verza- meld, naar ’t Leven konflig afgetekend, en in ’t Koper gebragt zyn Door ‘ivylen den Heer JACOB L’A DMIRALi Tkmeefter Generaal der Trois-Gewigten in de Vereenigde Nederlanden. Zynde deeze Diertjes vertoond op Boottien, Planten of Bloemen , daar zy op huishouderl of vad leeven, in verfcheiderley Standen en beweegingen ; waarby tevens hec onderfcheid der Sexe , de manier van Spinnen, en alle de Eigenfchappen deezer Infekten , zo veel te ontdekken was , nacuurlyk aangeweezen en door befchryvinge ' opgehelderd zyn« =- I '-I" ' X ^ TT- ' ¥ .1 .** • , »’ ; ■ i*i • * - * * ' 4 ^ V > A ; , ' i ■Øø , ' é " / "*r * »■ , > . 3 * ■' m %\ \ ;• / f - » . i'. * ». . . • 4 v 1/,. Kl' U. «K p, , «■* /.K. , ' ,, > ' ' • v A ' : j • r . ; • ■■ * * a' ’ , *>• • s * k : • S >-t ' 1. * 3* # • < t v - . r V S ■ i o ■ ' 1 Y 1 : n " r . . -* ‘:’4\/ r * /. -* f , - J. i \ 'ET ** I i . • 4 ■ j ■ . .* 1 ■ 'I':. ■ - t. \ • « V i * M • V , O > - - f ii ■r'TXT; J& K ii’ v » • ~ H *. ■ . ‘ .. L .4 y * Kl i - ..- — . -.r- i « s .«2 h i rwt ; * . • " * 1 *V '* *• * •' » M i \,i ■ ?‘.A ^ ^ ■•' i- X. > r i i ' :r »ft * > »*>• c ' - - * ' » * V • ■. -* . . ' > >1 • ' s i ,<v> ■'% c ' ■'•"■. f ... \ i _> >• ’V « * . X » J « . • ' % *1 . J-V X > l ■ y • .... - r J 'y r 1 ■ *. . i i *- t- ‘ir/.. 4 * i. .’/ v' * '« \. . /• at h c jer"'. ■ ' t <■* ; •/ •»' • ‘ "7, ... 3 * . s. v £ • . v *Vj .. ♦ - * - - . '•*. *■ *■ ■ ■•■. } v , r. v . - -s m , ■ -. < 4 ¥ ./ ■ •* • i ;•. . V . • 1 ■ <* *■ * t ■ ‘ -V :" A-, V • ♦ ,! - •■ ■ •'■■. / ■ <f ■ ; • -r- • •v :.“ . • i. jj •\mii .:' »V* ■ • ?. ■' V_- I K ' ,V M.hv: ’*‘ } •• it .*• ••>• • ' > •• ' ' ,**v • •-* • '. 7 ; x • JS'. s . . v. dh*‘ v »ft1 1 i*t u X", , ..«■• ... J** >>• - •> n i ' 1 '\1; .. ■ r V: NV • ' > .•V.v •.j : . s ...tu ■J" / i*. ■ y ■> * v ' i (5 f / -■'p- X v; • - ■ i ,,j ... ^ ' - '’-V ■ . • ' 1 . ’ 'l , • f ■ / • ^ • 3- \ - ir ' i J ' "'ri • V“- ^ • -• ->J.. \ v • ( v .■• ' !•■• • •v' »• • • * .. - .- ; -. , i, •• — • - ... ' ■ • • s". -■ * • ■ *\ »' ■ & . -.‘W*. • •'■ - i ¥"i .»•• <1? .•_• -Cl.' 1\. ' ‘\ v *> " rr^ f : s. ?• y . \ \ rp \ i ^ Ni V A 11 O ' ■. “l :\7 v \ - ■ . - M jT J. -X '^•;v .. 7.V.; *j :• > ! i L ty ■ Kl :. 1j oc;! ;;-;l \C ; iCu % h,STORical meoical / I. t • 1 I 1 I V O O R R E D E. \T eel acbtinge is men verfchuldigd aan den arbeid van Groote Geeflen > wanneer die naar beboeren bi ▼ uhgevocrd. IVylen de Hcer Jacob l’Admiral Junior, dus bygenaamd om hem van zynen Vader > die den zelfden naam voerde , te onder [cheiden , was uh een aanzienlyk Gejlagt in Normandie naar dé Kwaliteit dus genaamd , zo zyn Ed. my verhaald heeft , gejprooten. Hy , zo wel als zyn. Broeder Jan l Admiral, door hunnen Vader , een Man van V er magen , in de Tckenkonst en het Rebilder en opgebragt^ beflooten , om ztg daar in te volmaaken , buitcnslands te reizen. Zy vervoegden zig naar London en bier , onder den vermaarden Sebilder le Blom , geoefend , ondernamen zy , naar deszelfs Uitvineting in het drukken van Kon s t ve er k met rood , blaauw en geel , de Schildcrkonst te tarten. Op die manier werdt door hun een fraay groot Pourtrait van den laatst overheden Koning van Vrankryk met drie Kope - ren Plaaten gedrukt , en zulks gaf aanleiding,, aan hun , om naar Parys te trekken , alwaar dit Pourtrait aan xvylen zyne Majefleit vertoond werdt , wien de Uitvinding zo min als de Uitvoering mishaagde , en dus was de Eer hier van hanne Beloonirw. O Deeze beide Reizen , inzonderheid de laat fe ■, waren ook de Gebroeders l’Admiral niet onnut. Jan, die de oudfewas , zette het gedagte Konstwerk van Schilaerdrukken voort, en maakte dus in ’t jaar 1736* en vervolgcns , eenige Printen gereed van Anatomifche Voorwerpen , door de beroemde Hoogleeraars Ruisch en Aldinus geprepareerd , die nog tot vcrwondering flrekken en tot leedvJezcn , dat hy daar mede niet is voortgegaan . Seden evenwel heeft hy ook door het Pourtraitfchilderen in miniatuur de fchranderbeid vatt zyn Vemuft doen blyken. Jacob l’Admiral, aanden anderen kant , hadt zig, geduurende zyn Ed. ver- blyf, zo w Engeland als in Vrankryk, byzonder toegelegd op bet waarneemen van de Ver anderingen der Infekten. Het groote verfehil dat er in de Gejl alte, Kleuren en Levensmanier , plaats heeft tusfeher. een Rups, een Pop en een Vlinder of Kapel , die doch een zelfde Diertje uitmaaken , wel na te gaan en dus te w eet en, welk een Vliegend Infekt uh een Kruipend voort zal komen , is het fyne der Infekten- Kunde. Wei- vige Licf bubbers ge&ven zig de moeite om dit beboorlyk na te fpooren , en inderdaad , daar wordt een meer dan gemeene bekwaamheid , een onverbeddelyk geduld , en eene weergalooze oplettendheid vereifcht ■, om bier tn te faa gen. Heeft men niet den vermaarden Goedaart , anders wegens zyn vlyt ook lofwaardig, in dit fuk meermaalen bedr.oogen gezien% By Roesel, hot uitmuntende , komen nog Europifche Rupjen voor, w aar van men de Vlinder s of Kapellen , en Europifche Kapellen , waar van men de Rupfen niet kenU Daar was dan een ruim V ild voor enzen Liefbcbber , om hier in uit te weiden , en de Natuur Jcbeen hem als ’t ware te begunfigen ; door dien de Rups van de Kapel , die men het Blaauwe moogA lyk van niemand anders nog tn t jaar 1726 , te Verfailles , zo als hy door een Dreef wandcldc, naar zyn ver haal, voor zyne Voeten nederviel , ten zynen huize Spon, en dus in dié weergalooze Kapel veranderde. Jacob l Admiral, zeer bekwaam in V uitbeelden en fchilderen vdn Infekten én andere Schepzelen hadt tom reeds lang bezig geweest aan ’ t aftekenen van dergelyke Ver anderingen. Zyne belezenheid in de Wer- ken van Autheuren , welke ’ er diefyds waren , feide hem in faat , om de Rupfen le Onderf cheiden , en hy wist - welke reeds bekend, welke tneuw of nog onbekend waren, waar van hy derhalve de Aftekenin« bewaarde om die vervolgens by de daar uitkomende Pop en Kapel te voegen. Na eene dergelyke nafpooring van om¬ trent dertig Jaaren, befoot hy , eenige zodanige Veranderingen , dat is Rups, Pop en Kapel by een op de manier van de vermaarde Merian , doch veel uitvoeriger wat de Sexe , Voorttecling en Levensmanier bt treft, aan t licbt te br engen. De eerfe agt Plaaten , die hier van in ’t jaar 1740 uitkwamen, beantwoordden , toen zy in Natuurlykt Kleuren, dpor zyne Hånd gefchilderd, verfeheenen , de verwagtinge der Liefh ebber en , uh zyn gepubliceerd Berigt van Infchryving , votkomen. Hier op zyn naderhand nog 8, en w ederom 9 Plaaten gevoHd dié dus het getal van vyfcntwintig uitmaaken. Sedert is onze Liefhebber, zo door het bedienen van bet Ambt van Ykmeefter Generaal van de Trois- Gewigten in de Vereenigde Nederlanden , uit boofde van het welke zyn Ed. jaarlyks twee Provintien bezoeken moest , en neemen niettemin dit Ampt ook in die van Hol* land waar: als door Huisfelyke befommeringen en Kwellingen hem aangedaan , verhinder d geweest mees Plaaten van dien aan uh te geeven. Mooglyk deed daar toe ook veel , dat 'er ondertusfehen verfeheide Wer- ken over Europifche en in ’t byzonder N eder landfeke Infekten , niet minder keurig en uitvoerig, M die van Roesel en Sei>p, aan ’t licht gekomen waren, waar door bet Gr as om zo te fpreeken hem wat* voor de Voeten af gemaaid werdt : deOuderdom inmiddels zyn Ed. ae lust ver minder ende tot hetverdrietig ondcrZoek van de Veranderingen vnorgemeld- doch wel inzonderheid, dat by f edert verfeheide Jaaren zig toeaeleed bad , om o^de Veranderingen van Surinaamjcbe en andere PVesiindifche Kapellen te bekomen, waar in h t VOORREDE. byten opzigt van eenigen reeds aanmerkelyk gevorderd was. Hem overviel inde Herf st van ’t jaar i~/o eene hnzzaame Verzvuakking , die hem eindelyk den 1 1 September , in de Onder dom van 7 o Jaaren en 7 Maanden < ■nit' dit Leven rakte. Zyne uitvoerige Verzameltng van Kapellen en ander e Infekten , waar onder zeer zeldzaame Uklandfche w ar en, is in April van V volgende Jaar, by Veiling , onder de Liefbebbers vcrfpreid. Zyn Broeder beeft hem tot den 1 Juny 1773 , toen mim 74 Jaaren oud zynde , overleefd , envandee • zen is thans nog een Zoon, ook Jan l’ Admiral genaamd, in ’t Leven , die zig vlytigtoelegt op de Sehilderkonst. Kan bet voorgemelde Werk ve aren evenwel nog agt Plaaten door ivylen den Heer Jacob l’Admiral in gereedheid gebragt , welken zyn Ed. my , toen ik aan de befchryving der Kapellen in de Natuurlyke Hillo - rie volgens het Sametiftel van Linnæ us was , ten dienfte van dezelve mededeelde, voegende een Schriftely - ke verklaaring van die Plaaten , tot myn gebruik , daar nevens. Dat geheele IVerk dan onlangs by open - baare Veilinge , met alle de Koper en Plaaten en Letterdruk , verkogt en dus in banden van den Boekver - kooper Sluyter gckomen zynde , heb ik denzelven aangebooden , om , uit de gedagte Schriftelyke verklaaring der Plaaten van den Autheur , een Opjlel te maaken , om ook die Plaaten aan ’t licht te kunnen geeven , telt einae dus de Liefbebbers dat IVerk mogten kunnen laaten inbinden en dus gevoeglyk gebruiken. Omalles in beter order te doenzyn, bejloot gedagte Boekverkooper , de geheele befchryving van de vyfentwinttg eerjle Plaaten, die te vooren Jlukswyze uitgegeven was , te laaten herdrukken, welke ik nagezien en ten op¬ zigt van den Styl cenigzins bejcbaafd heb , zynde ons gelukkiglyk nog by tyds eene uitvoeriger befchryving van de laat fle Plaaten , door den Overleedenen zelften naaflen by in orde gebragt, ter band gekomen. De achtinge voor myn overheden Vrind , deed my dit weinige , ter zyrier Eere , aanw enden. Ik wil nlet zeggen , dat hy zonder gebreken was. Ik heb hem bevonden een openhartig Menfeh te zyn , die het tot zynen hoofdregel flelde , zig Vunden te maaken door gedienfligheid. Men beeft hemsran Kapellen lappen be- fchuldigd, doch ondertusfehen ver gat men hem te pryzen, dat hy de Liefbebbers zo veel raare Infekten, die anders niet te bekomen waren, bezorgd heeft. fVaarfchvnlyk had hy gelukkiger geweest in deeze We- teld, indienhy niet zo veel vertrouwen had gefield op iedereen', indien hy minder aan zyne Driften toe - gegeven en zig meer tot [een zelfde Onderwerp bepaald had, zonder zo ligt van het een op ’t ander e te Jpringen. Dit laatjie doet de bezitters van zyne gefehilderde Tekeningen van uitlaudfche Kapellen > zig bedroeven , w armeer zy die meest allen onvoltooid zien, terwyl zy wanbopen een Hånd of gelegenheid te vinden , om ze te volmaaken. Dit IVerk, ondertusfehen, dat thans zeventig Veran deringen van Europifche Infekten, op drie- Et* Pertig Plaaten , behelst , kan men als geheel van zyn Ontwerp en Uitvoering voat de Tekening der Infek¬ ten, en meest van zyn Opjlel , wat de bejcoryvtn g c. j an*« ji /IwoSjJ , tp/^iyntiTiipn De Infek¬ ten zyn ’ er doorgaans op.de Gewasjen, daar zy op huishouden , in verf chiliende Poftuuren, ten Natuurlyk • Jle naar ’t Leven vertoand . Den tyd der Veranderingen heb ik niet overal nagcrekend. Verfcheide Aan- merkingen vindt men ’er in, ten opzigt van derzelver Levensmanier en Voortteeiing, welke de Natuurbe - minnaars van dienst kunnen zyn , en daarom ver diende hit, dus, in beter orde famengevoegd en uitgege¬ ven te w orden. Het firekke den Liejhebberen tot pleizier en vor dering in de Infekten* Kunde. Amflerdam - i Stpt. 1774. M. HOUTTUYN. Med. Dofitor. Hf A A U jv- V NAAU WKEURIGE WA ARNEEMIN GEN, OMTRENT DE VERANDE RINGEN VAN VEELE I N S E K T E N, E E R S T E P L A A T. * # . _ t . • i Eerfle Verandering. i ♦ De PAAUW-OOGS PYLSTAART. $****%s een groote Rups , aazende op de Wilgen en Appelboomen , onder de Liefhebbers jp I & by deezennaam bekend; gelyk alle die met een Hoornrje op het Agterlyf verfierd zyn Pylftaarten genoemd wordcn , om dezelven vandeanderen te onderfcheiden. Deeze Rupfen zyn altyd groen , dog verfchillig ; de eene valt fchoonder en hooger van koleur,de andere vaalder ; de derde trekt na den geele enz. Zy zyn geteekend met zeven fchuins nederloopende witte Streepen. Opfommige vindmen boven dien nog, op ieder lid, een Karmyn koleurd vlakje;by wylen ook maar op eenige der leeden ; en zulks valt op de Mannetjes en Wyfjes Rupfen onverlchillig. Wanneer zy veranderen zullen , kruipen zy in de Aarde , en worden bruine Popjes ; uit de\velke,in hetnaaftvolgende Voorjaar,fchoo- nc groote Uilen of Nagt- Kap el/en tcvoorlchynkomen-, hebbende de bovenfte Vleugels don- ker bruin nåden groenen, en in de ligtit evlakken metAppelbloemig grys fraay doorwerkt; de onderfte Vleugels hoog Rooze-rood , met een blaauw rond oog, gelykende na die in de Pauwen veerenzyn. De Mannetjes zyn te onderfcheiden van de Wyfjes door de Hoorntjes, die wat dikker vallen, en met korte Hairtjes bezet zyn ; gelyk het eene is van onderen tegens een Blad aan zittende, welks Vleugelenmen van onderen ziet, Hier nevensde verfchillende tyd van eenige door my waargenomen. De eerftekroop in de Aarde 3 1 Aug., wierd een Popje 8 Sept., enUyl 2 Jtiny , dus in 267 dag. Detweede ----- 1 xSept. ----- 22 di**, - x 3 - 238 - De derde - - . \idito , - 1 ^.July - goy - De Uiltjes, zo draze uitgekomen zyn, paaren, en leggen groenc Eyeren , waar uit na dcrtien dagen jonge Rupfen komen,vangrootte,zo als dezelve by het Popje kruipende ver- tooni worden. > T tV E E D E P L A AT. Tweede Verandering. De AUTUMNUS. Een welgevoed groen Rupsje , met ligt geele Stippen , Streepen en Halsbandje 5 hebbende op yder van de twee agterfte Pootjes , die het vlak agter uit zet, een fmal Karmyn rood itreepje. Hetheeft 16 pootjes gelyk devoorgaande Rups ook gehad heeft; teweetenzes fcherpe pootjes of Klaauwtjes aan de drie voorfte Leeden , vierpaar vlakke voetjes aan het (5des 7de58fte ennegende, en twee aan het agterfte of twaalfde Lid; zynde gelyk alle Rupfen in twaalven verdceld. V an dit foort heb ik*er eens twee gevonden , tot Maar fen in ’t ftigt van *Vtrechty op de Eyke-boomen, maar voor of na nooit meer gezien , en zyn onder de Liefheb¬ bers nog onbekend. Het fpon een vaft Okerkoleurig fpinzel , met een fcherp kapjeaan het hoofden-end op den 6 Ottober, waar in het den 12 dito, de huid affchietende, een Popje wierd, medeOkerverwig, dog op de rug purperagtig. Dus bleef het den Winter over , en op den ip Mey, zynde na 225 dagen, kwam’er een ongemeen fchoon gekoleurd Uilt je uir. De bovenfte Vleugels waren fchoon groen, met een geel en rood randje geboord,de on- derfte Vleugels glanzig geel } het Lyf watbleeker , deHoornen en Pootjesroodagtig met wit. Ziet deeze Rups tegens hetoudeEiketakje,hetSpinfel van onderen tegens een Blad, en *t Uiltje om hoog , en aldus in drie ftanden, namentlyk rullende , loopende en vliegende. A ccn 2 \ N AAUWKEURIGE W" aåhneemingen omtrent de IV V Dercle Veranckring. T. T|H et NEKSPINDERTJE. TjTierword een klein Snuif kleurig Rupsje' vertoorid hiet i o Pootjes , te weetendvoor- JlX pootjes aan de drie eerfte Leeden, 2 vlakke voetjes aan het negende, en tweeder gelyke aan het twaalfdeLid. Alle die van deezé verdefelingzyn , noemen de Lief hebbers met de Naamen vzn Krammet, es , Lantmeeters , of Raamers ,.pmdat zy , al voortgaande, telkens een Kram verbeelden, het Land fchynen te meeten , en de plaatfen te beraamen daar zy na toe willen. Zy leeven meede op de Eyke boomen, en zyn ’er nog laat in’t jaar, dog zoe- ken de jongfteBladen. Somtyds rufcenzy weleenhalvendag op de vier agter fte Pootjes ,regt over end, fchuyns,of t’onderfte boven, dat voor hen onverfchillig is. Ziet’er een van over¬ end ftaande , en de andere in eenzoekende ftand. Wanneer het ryp ter veranderig gewor- den was , fponheteendraadjeof drie in een over de Nek, den 7 Juny den 13 dito fchoot het de Huid af, en bleef als Popje inhet zelfde draadje hangen , als tegens de fteel van ’tklein- fte Eyken takje te zien is. In het volgendeVoorjaar, opden 28 Afey,kwam hetUyltjeuit: dus na 3 49 daagen. Het U lltje is groot ge vleugeld na maate van de Rups , en is , hoewel maar bleek geelagtig vankleur, nogtans aardig met ftipjcs en vlakjes doorwerkt. Het dekt by na nooit met de bovenfle deonderfteVleugels, maar fpreid dezeiye breed uic, zelfs in een rus¬ tende ftand, zo ais’er een op een Blad zit, en het andere vliegende vertoond wordt. DERDEPLAAE Vier de Ver ander ing. Het St. JANS BEESTJE. Okerverwige Rupfen met zwarte ringen en 16 pootjes, worden’er veele aan de Duin- kant gevonden,op \Kruis kruid -As ook (na het zeggen vaneenigen) op het Hypericum , het welk wy St. Jans Kruid noemen , en daar dit Diertjenagenoemtis 5 dog ’t is my nooit dan op het Kruiskruidvoorgekomen , waarom ik het daar ook op getekendheb. Zyfpinnen op ofeven in de grond een dun huisje van vuil graauwe draadjes, waar 111 zykleine bruine en reedelylc narcic ropjca . TTit dezelve komen , inhetvoorjaar, fchoone Uiltjes, heb- bende de bovenfle Vleugel s brum metrooaewraK.Kcn > uc unaunv fohonn rood met een bruin boordfel , en het Lyf , de Hoornen en Pootjes, diep blauwagtig zwart. De Eenefpon i6july, wierd Popje 20 dito , en een Uiltje 4 Jnny , dus in 3 19 dagen; DeTweede - njtily - 16 dito 27 May - - - 301 dagen. V I E R D E P L A AT Vyfde Verandering. De M A L V A - R A A M E R. Veele van deeze Rupfen vind men op h tiKaas kruid , in ’tLatyn Ma Iva geno emd j en zyn my nooit op eenig ander kruid voorgekomen. Zy hebben meede 10 Pootjes , gelyk die van de Der de V er ander ing geweeft is; maar vry grooter na maate van haare Uiltjes. De kleur der Rupfen is bleek groen, met witte doornagtige ftipjes, die men egter door de blee- ke koleur nietduidelyk zien kan. Tot rypheid gekomen zynde, fpinnen zy, op of e- veninde grond, een dun Spinfel van grauwe draaden* zodaanigdat hetPopje,’t welkdonker bruin en agter fpits is , gemakkelyk daar door heen gezien word. De verlchillende tyd van eenigen is hier aangetekend. Deherftefponi6 3fæwy,veranderdeineenPopje2i dito, in een Uiltje 79/lvg. dus inddag. DeTweede 10 Juny, . 1 y dito9 - - • - i$$ept. - - 96- DeDerde - 22 Juny , - . 27 dito, - - - ‘- 2 e>Sept. - - 94 - De Uiltjes zyn bruinagtigj zy draagenby wylen haar Vleugels ruggelings,gelykdeDag-ka« pellen , zo als "er een op het blad zit, zynde een Wyfje, gelyk ook "het geen ’er vliegt. Bene¬ den op het blokje vind men ook zitten een Mannetje in een ruflende ftand, hebbende hairi- geHoorntjes, waar door zy te onderfcheiden zyn van deWyfjes. De Uiltjes leggen geele ronde Eyertjes, die dengeheelen Winter o verbly ven , en in *t Voorjaar uitkomen. V T F- Verande ringen van veele Insekt en. Al V X F D E P L A AT. Zesde Ver ander ing. Een DAG KAPELLET] E, bekend by den naam van'c A R G U SJ E. rtusjes worden deezcn genoemd , van wegcn de ronde Oogjes op de Vleugels van de Kapellen. De Rups van deeze is groen , en heeft, boven de twee agterfte Pootjes , twee kleine witteuitfteekendeDoorntjes. Men vind zevveinig , en zeaazen op t Gras , gelyk om laag verroohd word j kort daar boven hangu een dergelyke aan haar ftaartje , gereed tot e Verandering ; hebbende metdemond een kleinplekje wit S pin fel gemaakt , en zigzelr daar na met de agterfte pootjes daar in gehegt. Dus bly ft het hangen , fchietdeHuid af,imyt e- zelve om laag , enhegtzig, Popje geworden zynde, aan hct zelveplekje vaft 3 zo als men ie tegens de Rug en op zy de aan een Oud Barnneetel fteeltje ziet hangen. Het fpon den;? - yer 5 veranderde tot een Popje den 7 dito en tot een Kapelletje den 2 2 Februa?'y 3 zynde 1 3 Dagen, Zyzyn van boven Saflraangeel en zwart , van onderen glinfterig Afchgraauw. Zevende Verandering. D E C £ A N U S. Is een klein zwart Rupsje met zes pootjes , zynde dit een duidelyk kenteken , dat er eeri Torretjevan komen moet. Het eetdenogniet ontlookenc knoppen der blaauwe Roorn- bloemen , verfchoonende de bladeren * ruikt fterk naHoning, en kleeft ook als ot net er meede beftreeken was, ja zelfs de plaats waar over het geloopen heeft. Zy kroopen en 2 Mey m de Aarde, fchooten de huid af den 28 dito en wierden openePopjes, waarin men de pootjes, hoornenenz: van de aanftaandeTorretjes, duidelyk kon vinden j en zywai en helder Okergeel. Op den 6 J^æykwamen de Torretjes daar uit , zynde donker y *cou eu* rig zo als 'er twee op de bladen kruipen. DePopjes leggen op de Aarde , en de Kup en zyn vertoond als aazende op de knoppen. Z E S D E P V A A T :. Achtfte Verandering. I • DE LOSPOOT. Een bruine ruigeRupsj door Goedaart de Idospoot genoemd, om dat zy, als men ze aan- raakt, in een volt, en zig ligt laat vallen. Sommige zyn Ros of Kaneelverwig van Hair j eenige heel donker bruin , en andere trekkert weer na den vaale* Hot verfchil is fom- tyds zo groot , dat men ze voor geen éénSoort zoude aanzien. Zy leeven op veelderley Boo- men Bloemen en Kruiden. Ik heb ze op een Appeltak met rype Vrugt vertoond j dewyi ze ’er in die tyd zo menigvuldig zyn. Om te veranderen gaan zy in de grond, fpinnen een huisje van vuil bruine draaden, met deHairen van het ly f, dewelke, op die tyd uitvallen- de, zy inhunneSpinfels vermengen. Het eerjft e fpon den 4 September , wierd een bruin glanzig hard Popje den 8 dito , waar uit den 2 jtøøyeenUiltje voortkwam: zynde dus de Verandering gefchied in 267 daagen. Het tweede fpon mede op den 4 September , en wierd insgelyks een Popje den 8 dito , dog het Uiltie kwameerft den 17 Juny uit : zynde 280 dagen. De Mannetjes worden on. derfeheiden door de hairige Hoorntjes ; gelyk dit 'er een is , dat men boven ziet zittende vlakop het blad* maar dieop zydetezienisende vliegendezyn Wyljes. Zy hebben de vleu- gelsgeelagtig wit , een vaaleOrange ltreepop het lyf , betde metzwarte Stippen 3 de Gogen Hoornen en Pooten , zyn geheel zwart* Negende Verandering ■. ;Een gemeene v l i e g, Ziet op het blokje onder de Appel 3 een geelagtig witteMade, welke gegroeid is binnen een Popje van die foort als de Uilties uitgekomen zyn. De Rups wierd ec rit tot een U il tjes Popje den 18 September 1739. Wanneer de Made haar begin gehad heert is met A 2 wel 4 Naauwkeurige Wa arneemingen omtrent de wel te zeggen, om dat zulks van buiten aan hetPopje niet tebefpeuren is, maar tegens dat dezel ve haar volle wasdombekomenen die vloeibaareVogten genutdgd had,brakze door hetbruine buitenfchilletje heen,op den 23 May 1740: zo als dezelve hier kruipende ver- toond wordt. Deeze Made korte zig in, tot een OvaalPopje,zonder eenige Huid af te fchieten : ver- anderde vanlangfaamer hånd vankoleur en wierd dien zel vend ag noggeheeldonkerbruin, zoalsnaaft de Madeleggende gevonden wordt. Op den 17 Juny kwamdeze Vlieg, zoals ze op de Appel loopt, daaruit: zynde in 2 y dagen. Z E V E N D E P L A AT Tiende Ver ander ing. De ONVERSCHILLIGE. n Uit de onderfcheiden koleur dezer Rupfen, zyn de Mannetjes en fcWyfjes zeer duidelyk te kemien* zynde de Eerfte van een bruineHazenoote couleurt, en de andere geelagtig groen, zo als ’er twee otn laag kruipen. Zy aazen op veelderly Kruiden, zo in ’t wild als in de Hoven > onder dewelke nogtans zyn de Barnnetels, Weegbree en Muur, Wortelen of Beete , Suuring en andere Moeskruiden; ook op verfeheide Bloemplanten en onder dewelke zy zeer greetig naar de Goudsbloemen zyn, eetende nu en dan de bloemen zo wel als de bladen. Om te veranderen gaan zy in de aarde* makende een huisje van graauwe Draaden en Aarde gemengd. De Popjes zyn zeer bonker bruin of byna zwart, en de Uiltjes bruin uit den geele. DeEerlle fpon den ioAug\ wierd een*P^é,den26ditoeneencD//(/Vden i^Junyimjft dag. De Tvveede — ly  BASTAARD-WESPJE. Schoon deczc Uugagtigv Diertie is . is nogtans haar voortkomfl: niet min verwonderlyk. Zy heeft haar begin gehad binnen in IietJLichaam van deeze Uil¬ tjes Rups, en heeft dezelve uitgegeeten tot dat al het vogtige verteerd was, toenheefe zy door de Huid geboord op den 2 3 0£fober,indiegedaantealszy afgetekend is. Een fpon zig daadelyk in, met een zwart langagtig Spin fe l\ waar uit 27 Mey een lang viergevleu - ge Ide Vlieg ofbaftaardIVeJpje gekomen is,;zynde in de tyd van 2 1 6 dagen. Deeze foorten van Maden fchieten binnen in hetSpinleltwecmaal de huid af. Hoedanigdatzy zig in die tyden vertoonen, zal op een grooter Soort in de eerftvolgende Plaaten zeer duidelyk worden verbeeld. Twaalfde Verandering. GEMEENE VLIEGEN. Om verwarring te mydenis deeze geheele voortkomfl boven op het lofle blokje by elkan- der gelegd. Men ziet daar, voor eerft, een Uiltjes popje, binnen in het welke zyn gegroeid twee Maden, die, na dat ze al het Vogt genuttigd en haar volle v/asdom bekomen hadden , door gebroken zyn. Daar uit zynde, doen zy niers, dan wat heen en weer te kruipen, totdatzynogopden zel ven dag Popjes worden, zonder eenige huid af te fchieten. Het eene Popje is nog digt, maar voor. het andere, daar de Vlieg reeds uit gebroken is, lege een klein rond Schilletje , het welk zy in het uitkomen met het hoofd afgeftooten heeft. De Rups wierd tot een Uiltjes Topje den 26 Ottober en op den 2 Maart zyn die twee Maden ‘Popjes ge worden , waar uit den 27 Mey de Vliegen gekomen zyn , zynde du s de Verandering gefehied in 86 dagen. AGT- . ■ - ' •. ■ Verander in gen van veele InseictEK. A G T S TE P L A AT. Der tiende Ver ander ing. De PROSERPINE. DeHeerGø^^heeftaan dezeRups gcen naam gegeVen, maar deUil daar vart heeft hy deiV^-Th’/genoemd. Ik geef ze dan den naam van Troftrpine^ om dat zy dikwils irt de Aarde kruipt, om groote droogteendehittevandeZon teontgaan, en daar naweer voor den dag komt. Men vinde ze in de meefte maanden van hetjaar , ook op allerlei Groenten te gelyk 3 maar het grootfte getal vindmenin hec na -Jaar en voornamentlyk als de grond doorgeregend is. Zy aazen op allerlei Kruiden, zo welalsdie van de Tiende Verandering, alsooknogopverfcheideBloemplanten,diemaarlaagby den grond waflen, om dat zy de vogtigheidder Aarde nodighebben; en, terwylzyook de bladen van de Auricula eet* heb ik dit fterlyke plantje nu eens verkoozen. De Mannetjes-Rups is bruin, gelyk 'er een om hoog aan een Blad zitj de Wyfjes Rupfen zynvuilgeel na den groenen > gelyk’er tweeom laaggetekendzyn: deeenelooptop de vlaktevaneen Bladende anderelegc in een flaapen- deftand, het welk zy veel doen. Tegen dat de Vorft aankomt, verbergen zy haar alle in de Aarde, zo weldekleinealsdegroote. Ikheb'ergehad , die inOttober en Novemberhaar vollen wasdom hadden en niet meer aten 5 maar kroopenin de Aarde enbleeven den gan- fchen Winter over. In't voor Jaar begon den een wat vroeger en den ander wat laater een ovaal Huisje van aarde aan malkander te plakken met een gommig V ogt, maar geen Draden * zo dat door het behandelen ligt ftukjes afbrokkelen, gelyk het, (zo als het uit de grond ge- komen is) op de Plaat getekend legt, nevenS het Popje, daar in zy veranderde, ’t welk glad englanzig bruin is , zyndein twee poftuuren vertoond. Onder de Uiltjes , die hier uitkomen, zyn de bovenfte Vleugels van zommige byna effen graauw , andere weer van al¬ lerlei tufleben beide loopende couleuren totKaftagne bruin toe: de onderfte Vleugels zyn tuflehen Saffraan en Okergeel , mer een zwarte band. In een ruflende ftand zyn zy gewoort de Vleugels geheelvlak op de rug te leggen , fchuivende fomtyds de eene boven Vleugel in 'C geheelover deanderen, ende onderfle Vleugels, die breeder zyn, gaan met plooien toe. De tyd van eene, dien ik aangetekend heb , is, dat zy vol waflen zynde in Ottober 9 in de aarde kroop, eneerft eenHuisjrplakteJ«« 3 A pril, waa* i« cc tuteen Fopjc wierd den 26di- to, entoteenUiltjedemoJuny: dus in 4 y dagen. De Wyfjes Rupien hebben van jongs af dezelfde coleur als wanneer zy votwaflen zyn* gelyk 'er een in het hart van de Plant zit, maar de Mannetjes zyn meeftendeel tot op die groottefehoon groen. In't verwiflelen dan van haar laatfte Huid , krygen zyeen bruine. Nogtans vind men 'er ook eenige , die van jongs afreeds met een bruine verzien zyn , gelyk *er een aan de rand van een Blad loopt j dog deeze zyn zeldfaam. N EG E N D E PLAAT Veertiende Verandering, ■. De ZYWORM. De zogcnaamde Zyworm is eene Pylftaart-Rups met een rondeii Kop* en een kleiirt zwak hoorntje op het Agterlyf, van kleurbyna als wit béhandeld Marmer , of als Jerufalemfe Zeep. Ik zal derzelver verandering hier niet alleen befchryven, maar ook haare voortkomft van het Ey af, met alle haare Vervellingen , die ze voor hetbereiken van haaren vollen wasdom ondergaat , volgens myne laatft genomene Obfervatien , van het jaar 1740 tot 1741. Op den 19 September 1740, kreeg ik van een Wyfjes Uiltje, dat 's daags te vooren gefpeeld had , omrrent vyfhonderd Eieren , van grootte, verwe engedaante, byrta als Gier ft : op den 24 dito waren ze ros, en wierden vervolgens as- graauw, uitgezonderd eenige weinigen , die geel bleeven > doch inzulke is geen leeven B ver- 6 Naauwkeurige Waarneem ingen omtrent de vcrwekt,en daarzai ook nooit iets van voortkomenj maar uit de goede Kieren kwamen Rupfen voort, op den 3 Juny 1771, zynde in den tyd van 257 dagen. En,alzoj’er nog byna geen Moerbeziebladen waren , heb ik ze gevoed met jonge Latuw tot haare Vel- vélling, welke gefchiede op den 13 Juny, en federt gaf ik aan dezelve Moerbezie- bla¬ den te eeten, dat haare regte fpyze is. Op den 24. dito verveldenze voor de tweedemaah den 3 July voor de derde, en den 1 o ondergingen ze haare vierde Vervellinge, die ook de laatfte was. Verder groejden ze op, en kreegen haare volle grootte tegen den 24 Ju- ]y, wanneer ze ook aanftonds begonnen te fpinnen, en de meefte hadden des anderen daags haar Zyde Dotje geheel voltooid , wordende tot Popjesbinnen in hetzelveop den 27 dito, waar uit de Uiltjes gekoraen zyn den iy Augustus , eneenigen ook den 16 Au. guff ns, zo dat ze in het Popje gelcgen hebben 19 a 20 dagen. Van het Ryaf tot  wasdom en tot fpinnen toe 13 - • De aanryping tot een Popje binnen hec Spinfel - 4 - - En van het Popje tot het Uiltje - - - 20  Eyeren gelegd waren , tot het uitkomen van dezelven - - . 257 - - D us beloopt het in ’t geheel - 331 Dagen. Het volgt egter niet,dat de Zywormen in andere Jaaren ook het zelfde getal van Da¬ gen bereiken zouden. Het kan wel meer , en ook wel minder zyn, na datze door het We- der of andere oorzaken veele beletzels in haaren groey ontmoeten of niet. Ook is de leg¬ tyd van de Eyeren ongelyk. Volgens myne opmerkingen in het Jaar 1730, had ikEye- ren, die op den 18 Auguftus waren gelegd, en de Rupfen kwamen eerff uit op den 31 Mey 1731: bedragende 286 Dagen. Nu gebeurt het ook wel, dat de Uiltjes langer in hunne Popjes leggen hoewel ze alle, in ’t Jaar 1731, in 18 dagen by my uitgekomen zyn> maar wanneer ik in ’tjaar 1718 in Engeland was, heb ik den tyd van twee Popjes, die ongemccn veel verfckilden , aangetekend. De een fpon den 2 2 July , wierd een Pcpje den 2 y dito , een Uiltje 1 6 Aiig. dat is in 22 dag. De andere - - 8 Aug. ------ 12 Aug, - - - 24. Sept. - - 43 - Zynde de laatff e dus van een volkomen dubbelden Legtyd. Zie op de Plaat de Zyworm in vier verfchillende Standen afgebeeld j waar van die boven aan den rand van ’t Blad zit in rufl is , met de voorile Pootcn los na haare ge- \voonte> de Popjes zyn Okergeel en op den rug wat bruinder, een kleine legemer in 'c papiere bakje, by het Uiltje dat zyne Eyeren in ’t zelvebakje heeft verfpreidj het ande¬ re Popje (zo als hetzelve op zyn grootfle valt, ) is beneden leggende afgetekend, daar een Mannerjes Uiltje met flodderende Wiekjes overloopt : want fchoon de Uiltjes wel volwafle Vleugels hebben , zo konnenze nogtans niet vliegen. Zyde wegs af ziet men ook een Rupsje getekend in het affehieten van zyne Huid, zo als hetzelve tot een Pop¬ je wordt. Op het bovenfte blad zit een Uiltje met de Vleugels ruglings opgeheeven, gelyk ze die zomtyds dragen , en op een Moerbeiblaadje , dat in het bakje legt, zyn ’er twee in Paaring vertoond. De kleur dezer Uilen is byna als die van de Rupfen, zynde dc Oogjes en de Hoornen maar alleen zwart. Het onderfeheid van de Sexe der Uiltjes befpeurt men niet alleen aan de dikke Lyven, maar bovendien aanihet hair der Hoorntjes, welke dunder en vaalder zyn : want die van de Mannetj es zyn git zwart. Van de ZydeDotjes of Tonnetjes zyn eenigen hoog geel, eenigen bleek geel, anderen byna wit. T1EN. 1 / VERANDERINGEN VAN VEEL F. In SEKT EN, J TIENDE P L A AT Vyftiende Verandering. De GEHAKICELDE PYLSTAART. Iseene groote Rups men itfPoøten, een driekantig vlakken Kop en een klein Hoorntje op het Agterlyf. Zy zyn allen groen, doch noch al meer verfchillende dan die van uc Paauwoog Rupfen op de eerfte Plaat afgebeeld. hen igen zyn ongemeen fchoon Gras« »roen , en gelyk dezelve ook zeven fchuins nederloopende Streepen hebben , zo zyn die dan mede fchoon en zuiver gecl , gelyk alle deSripjes daar tgantiche Ly f mede bezec is, en ’c Hoorntje is van dezelve verwe j maar zo de Rups van een bleek Wilge-groen of nog vaalder is, dan zyn de Stippen, Streepen en het Hoorntje, flegts vaalageig wit. p veelen dezer Rupfen zyn tuschen de fchuinfe Streepen nog Karrayn -gecoleurde Vlak¬ ken die fierlyk op dezelven affteeken. In Jt Kabinet van de Heeren Jan en Pieter. Bisschop, voornaame Konllbeminnaars te Rotterdara, beruft eene aftekening ezer Rups, van het Ey tot haaren wasdom en vervellinge , en naardien my gelegen heid vergund is , om die ten mynen nutre enten voordeele van anderen te gebruiken, zoheb ik my daarvan bediend, en deze, die ook driemaal van Huid verwiffelt , dagt lk niet oneigen op den Zyworm te zullen volgen. ' Zie dan eenige Eieren die bleek groen zyn op eenBlaadje leggen p anderen tegen een Takje gekleeld, als ook nog eenigen op de Mofch , waar mede de kruin van t Wilge boom- pje is begrocid. Op een klein na vooren hangend Blaadje zitten 3 Rupsjes, waar van ’er twee zyn ter grootte, zo alsze uit de Eieren zyn gekomen op den 26 en 27 Juny. derde Rups, die al grooter is, ging den 2 July in ruft zitten omhaare eerfte Vervellinge af te wagten, en vervelde op den 4 dito , zig vertoonende zo alsze een weinig hooger op den Steel van \ zelfde Takje loopt. Aan een Takje , dat beneden over de lynhangr, zitten nog twee Rupfen, wat grooter,] Die onder aan den Tak ging ter Vervellinge zitten op den to dito, endeandere, die boven opzit, is reeds verveld. Verder ziet men , aan het end van ’t Takje Anar Aeør^rAo 1™ pr , npp.n neclc-hangcnd uitgebeete Blad. één zitten om de derde en haare laatfte Vervelling af te wagten. Dit was op den 18 der zellde Maand , en zy kroop uit haare Huid den 20 dito , zo als die maar een weinig hoo¬ ger afretekend te zien is : daar na is de Rups aangegroeid tot die grootre, zo als ik haar ruflende vertoond heb aan den top van ’thoogfte Takje. Den 25? hield zy opmet eeren, ging in den Grondom te veranderen , en in het volgende Jaar op den 1 1 Juny kwam de Uil te voorlchyn. Aangezien nu alle Pylflaart- Rupfen in haare grootte zeer verfchillen, heb ik’er een, die zeer groot is, bygevoegd en eetende vertoond, en is geproportioneerd naar de grootfte Uil , zynde een Wy fje , en naar het grootfte Popje : de kleindere die op een blad zit, met de onderfte Vleugelen voor mtgefehoven na haaren aart , is ook een Wvrie enbehoort tot de kleindere Rups j maar de kleinfte, die na beneden vhegt , is een Mannetie , hebbende dikkere en wat hairiger Hoornen dan de Wyfjes. Haar Popjes zyn vaal zvvart en de Uilen asgraahw , doch verfchillen by elkanderen veel , alzo de ee¬ ne na het gecle trekt, de andere na het Appelbloezem , de derde na eene Loodverwi- ge kleur , enz De Vleugelen zyn getand ofgehakkeld, en daar uit fprmt de bynaam die deze Pylftaart heeft. De Spys dezer Rupfen zyn Wilge, Popeliere en ook Elzen bla¬ den. Myne aantekeningen van eenige derzelve zyn gedaan , der twee eerften te Verlail- Jcs, en der anderen te Amfterdam. )e eerfte kroop in deA arde 1 0 Et. i726,wierd eenPopje 7 ^/^enUyltje 1 2^/ri/,in 1 87 dag. ^ 1 r _ _ T*?  Juny Zo dat de derde en vierde 98 Dagen verfclnllen. 1 77 - 160 - 258 - 2*7 - r~ \ \ * v » \ . 1 \ v / B 2 Zes- \ 8 Naauwkeurige Waarneem ingen omtrent de Zestiende Ferandering. Eene BASTAAR D-W ESP. Noch veranderde op den 17 September 1739 eene van de voorgemelde Rupfen tot een Pop, en als ik merkte dat dezelve zig nietmeer konde beweegen, brak ik die op, en vond in hetLichaam eene lange, witte, geelagtige Made , die daar in ook bleef lig¬ gen > maar ze fchoot de huid af op den 23 Juny, vertoonende zig, zo als ze in het op- gebroken Popje afgetekend legt. Dit Vliegen-Popje had dezelfde kleur als haare Made, en als ’t op den 9 July andermaal een zeer dun Vliesje affchoot, kwam die groote Bas¬ taard -Wesp te voorfchyn, welke omlaag is afgebeeld. Het Middel-lyt en de Pooten waren hooggeel j de Kop, het Voor- en Agterly f fchoon zwartj detyd datzeeen Vlie- ge-Popje wierd, tot haare uitkomft, was 16 Dagen. E L F D E P L A AT. Zeventiende Ferandering. D e M E U D O N E T. 