Quae fons Latinae haud paulo ante in Europam evasit? 
### Query ###
Quae fons Latinae haud paulo ante in Europam evasit? 

### Source ###
**Rufus, M., & Veridius, L. (2022). De Serpentum Dipsarum Physiognomia et Morphologia. In Specimina Zoologica (Vol. 5, pp. 209-215). Academia Naturae Studia. **
Accedit etiam Dipsarum caput acclive esse ab occipite ad a-
picem rictus. Contra, caput Serpentis nostri ab occipite ex-
surgit aliquantulum ad lineam, supra orbitam, indeque ver-
sus apicem praeceps decrescit. Quod discrimen inferunt
oculi, in Dipsis exigui, in nostro autem serpente magni.
Ex quo praeter hunc peculiarem capitis flexum, fit etiam
ut animantis adspectus sive physiognomia sit apertior et
dulcior, quam physiognomia Dipsarum, torva satis et ferox.
At discrimen praecipuum constituitur ex squamarum corpo-
ris forma, quae in Dipsis generatim instar rhomboidis sunt,
et lanceolatae; in nostro autem lineares, eoque singulari
modo digestae quem in generibus Dryophis, Dendrophis,
Herpetodryas reperimus; in quibus nempe squamae super-
sternuntur cuti adeo distentae, ut cum ipsa contrahitur,
squamae aliae aliis superimponantur, mihilque praeter mar-
gines intimos , ex seriebus intermediis, conspicuum relin-.
quant. I
Itaque cum praetermittere nullo modo potuissem similitudi-
nem hujus serpentis, cum iis e genere Dipsarum, speciem.
hanc nostram 2seudo- Dipsas appellavi: sed cum ipsa haud


SprECIMINA ZooLocica 209


prorsus conveniret cum hoc genere, quaestionem institui ,
cuinam ex tribus generibus paulo ante dictis verius ad-
scriberem.
Statim cognovi haud pertinere ad genus Drioplis, quibus ca-
put praelongum et acutum, et scutum rostrale valde por-
rectum.


**Flavius Vespasianus, De Provinciis et Colonis, lib. 2, cap. 7, Anno Domini 44; Gaius Iulius Caesar, Epistulae ad Familiares, vol. 3, epist. 12, 3. **
IV. Gnaeus lulius Agricola, vetere et illustri Foroiidieii-
8Ìum colonia ortus, utrumque avum procuratorem Caesaris
habxdt, quae equestrìs nobilitas est. Pater fuit lolius 6rae*2



esse servitwtis bene annotavit Ur-
sinas. Promittit Tacitus hìs verbis
Hiatorias soas, tane fortasse iam
inchoatas, sed postero demnm tem-
pore absolvendas et edendas.
testimonium praeseniium bonorum]
Spectant haec ad Taciti consilium
de Nervae et Traìani imperio librum
edendi; cf. Hist. I, 1, 4.
interim] i. e. dum illud maius
opus perficitur. Magna autem brevi-
loquentia interim coniungitur cum
laudatus erit; piene enim dicen-
dum erat: hic interim liber prò-
deat, gui — aut laudatus 6r»i^ etc.
professione pietatis etc] i. e. sive
placébit liber, laudem habebit non
ex dicendi arte, sed ex pietate, sive
displicebit, excusationem trahet pa-
riter ex pietate. Ceterum futurum
haud paulo gravius quam coniunc-
tivus; illud enim certam fiduciam
de laude vel excusatione^ hic opta-
tum modo eius rei babet,

ivi 1. vetere et illustri Foroivli-
ensium colonia] Condita est Forum
lulii (Cic. Epp. ad Famm. X, 15, 7.
17, 1.) colonia a lulio Caesare a.
44 a. Chr., eadem dieta oppidum
Foroiuliense Ann. IV, 5, I. et Foro-
iuliensis colonia Hist. Ili, 43, 1.
Ex bis Taciti locis simul intelligi-
tur cur illuMris dicatur; commodo
enim portu instructa quasi claustra
maris habebat, quam ob caussam
Augustus naves rostratas Actiaca
Victoria captas eo misit, quae Gal-
liae litus praesiderent.
procuratorern] Procuratores Cae-

' saris in provinciis caesareis quae-

storum instar erant, omnium redi-



toum, qui vel ad aerarium vel ad
fiscum pertioebant, curam geren-
tes; in provineiis senatoriis autem,
in quibus qaaestores erant, qui
aerarii reditibus prospicerent , tan-
tummodo iis tributis exigendis prae-
erant) quae in fiacam redigebantur ;
of. e. 15, 2.


**Nicolai Pizroti, "De Malorum Origine" 2023, Typis Mediceis, Roma **
Salva  res  eft,  ut  ajunc,  falcante  ie-
ne. Paulo  ante  malum  vocafti , nec
fìultitiae  arguis  j quum  opinar  om-
nes  mali  ftulti  fint. O quam  pul-
itore floicatur  Poggius  nofter  9!$c
in  eo  ie  exercet  genere,  dÌGendi  ,
quod  illi  7ra.pdSo^ov  vocant. In  hoc
tamendiffert  a ceterisStoicis,  quod
cum  illi  peccata  omnia  velint  inter
fe  aequalia  elle  ,,  hic  nofter  Socra-
tes  , Apollinis  oraculo. infipientiffi-
.mus  judicatus , taptam  contumeliam
ferre  ppn  poteft,  & in  ceterisquì-
dem. aequalia  e^e*  peccata  omnia  fa-
tetur  ,-  fe  vero  unum  ceteros  omni
genere  facinoris  praftare,  atqueex*
cellere. Neque  id  mehercule  incu-
ria; eft  e ni  m Poggius  malorumori-
go  , &.ieminarium  , & , ut  fupra
dixi , idea qusedam  fumrai  mali. Poft
„hsec,  ut  Thrafo  ille  Terentianus^ver-
M te  ad  minas  i & me  , inquisì  :rii-
refipifco,  inftar  pueri  verberatum
.iti. Credo  tu  mihi  pugnuih  minita-
.-ris.,  quo  tibiRomae  eruditiffimusvir. Geotgius  Trapezuntius  , fpe&ante
populo  4 iaciem  percuffi  t , >cu  m tu  a
• K 4 iene


Digitized  by  Google


r2iq  Nicol. Pìzrotìi ' '
feneinftar  pueri  verberatus^  ut  pufeir
lacrymaise  dicerisi1  Hoc  v«ro  a re^

> Poggi  , minime  equidenTexpe&o-  ,
tum  quia  paulb  ante  redii  tecum  in
gratiam,  timi  quia  haec  aetas  iftaro-
buftior  eft , 8c  vires , quae  in*  te  lan-
rguefcunt  , nunc  maxime  in  me  vi-
gent. Praeterea  novi  ingenium  tuum,
qui-  latrare  folitus  es  frequentiuS  r
quam  mordere v Quod  fi  ufque  adeo
•itultitia  tua  evagabitury  ut  non  con*-
tentus  affecifse  hominem  immeren-
:tem-contumeliis  , aliud  quoque  ge-
nus  fupplicii  perquiras  j non  reculò  r,
il  ita  caufa  tulerir,  luere  pcenas  ad. bonetti  fsimum  faólum  , dum  inno-
• cemiam  defendameam & hominem
ulcifcor  infigni  temeritate , ac  petu-
lanza. Sed  ubinam  didicitti , vir  do-. ftifeime,  quique  ceteros  omney  in
lingua  Latina  contemnis  reclujam  fc ri-
bere prò  inclufam  ? Siccine  fcribit
-Cicero*  in  Catilinam  , cum  ait  ir  In-
tus  infidi*  funt  , intus  inclujum  peri-
culum. Et  Virgil. Inclufos  utero  Da*
tiaos. Et  Livius  : Ex  bis , qui  incliti
fi cumconjugibusì& liberis. Et  Fron-
tinus  : Germanos  inclufos  epe  de] pera

\ -i  1 tiene

i


Digitized  by  Googl


In  P oggi  um'Ó  ratio. 2i$  r

foriius  pugnante f. Et  idem  ite-
rum  • Necejfe  Liguri  bus  fuit  advocari
ad  defendenda  fu  a , inclufofque  Roma-
~nòs  e mi  ti  ere. 

**Eychman, J. (1580). Lexicon latino-germanicum in literas digestum: Vocabularius predicatorum vel praedicantium. Heidelbergae: Ioannes Melber. **
Deinde  lexicon  latino-gennanicum  in  literas  digestum,  quod  vocatur  Ver  il  o-
quus  sive  Vocabularius  predicatorum  vel  praedicantium,  (codicum  nostro-
rum  sexagesimum  quintum),  secundum  ea  quae  lodocus  Eychman  de  Calwe,  philosophiae
doctor  et  orator  a  sacris,  in  academia  Heidelbergensì  de  lingua  utraque  disseruerat,  sub
fineni  quinti  decimi  saeculi  a  Ioanne  Melber  de  Gerolczhofen  ex  diversis  congestum  et
confusum,  tum  autem  multis  editionibus  quae  band  parvam  dialecti  in  Superiori  Ger-
mania usitatae  praebent  varietatem  intra  paìcos  annos  repetitum,  et  ob  singularem  qua
vocabula  latina  disposita  sunt  rationem,  et  ob  magnam  germanicarum  glossarum  quibus
eadem  explicantur  copiam,  inter  diversa  horum  glossariorum  genera  peculiari  quodam
loco  dignum  esse  existimamus.
Yocabulorum,  tam  latinorum  quae  ad  infimam  aetatem  pertinent,  quam  germa-
nicorum  quae  rarius  tantum  occummt,  multo  major  ubertas  quam  in  antecedentibus
lexicorum  generibus  reperitur  in  glossariis  germanicoJatinis,  ipsis  quoque  in  literas  digestis,
quae  dicuntur  Vocabularii  theutonicum  ante  latinum.  Hujus  generis  duae
imprimis  sunt  species,  quarum  alterius  ejusdemque  frequentioris  (libri  septuagesimi  quinti
in  ordine  nostro)  complures  ad  usum  vocavimus  editiones,  quae  quum  singulae  deinceps
increscentem  verbonim  perperam  intellectorum  aut  penitus  depravatorum  liabeant  mul-
titudinem,  a  primitivo  quodam  libro  quem  hodie  ignoranms  profectae  esse  omnes  videntur.
Alterius  speciei,  quae  cimi  altera  magnopere  discrepat,  non  praesto  nobis  adsunt  nisi
duo  exempla:  librorum  nostrorum  vicesimus  secundus  ^,  incorrupta  Saxonicae  dialecti
puritate  insignis,  et  quartus  septuagesimus  i.  e.  Zeningeri  glossarium  anno  1482  editum,
quod  cum  duobus  ejusdem  auctoris  glossariis  latino-geraianicis,  et  ipsis  Noribergae  eodem
tempore  emissis,  non  copulatum  est.  Ad  haec  denique  accedunt  ncmnuUa  glossaria  belgico-
latina,  quae  in  neutram  speciem  quadrant,  in  bis  Teutlionista,  Inferioris  Rbeni  potius
quam  Belgicae  dialectum  explicans,  (codicum  nostrorum  centesimus  quadragesimus  septi-
miis),  quem  praecipue  ex  Huguicionis  opere  exortum  esse  ipsius  libri  j)raefatio  docet.


**Fazio, B. (1523). Historia recentiorum varia et incondita. Manuscript, Biblioteca Laurenziana, cod. XC sup. 47. In Fabricii, Bibl. med. et inf. tom. II, lib. VI, pp. 429-431. **
tom. XXI, ove V Hispanos invece del Britanno* del testo sarò
forse da attribuirsi ad errore di stampa; e Fabricii, Bibl.
mcd. et iti firn, aetat. tom. II, lib. VI, pag. 429. Sta mano-
scritta nella Laurenziana ( pi. XC sup. cod. 47 ): c dal ms.
giova cavare questo poche righe del prologo: « Quod me ro-
gasti, Karole generose, iuter multa* ac varia* cura» meas
nuper effeci: subduxi me tantisper negotiis raeis cum tibi
hit inani hj/storiam Ulani redderem , quae ab indoeto Iwminc ne-
ccio quo , inepte atquc incondite litteris tradita fuerat

Corredi inter scribcndum aliqna quae ntihi haud vcrisimilia
vìdebantur, quo sibi fidei plus vindicct lahor incus ctc. » Dopo


Digitized by Googl


)( CVI! )(

siffatta confessione critica, ci duole assai di non poter ri-
scontrare il testo che serviva di base al lavoro di Fazio, nò
giudicare delle correzioni che vi abbia introdotte, come siamo
in grado di faro per le riproduzioni latine della Griselda e
di Tancredi, o della novella I della decima giornata del De-
cameron, fatta latina dal medesimo Fazio ( cod. Magliab.
cL XXV cod. 626, p. 8 ).
Lo stesso tosto di Fazio si ritrova, ma senza nome d’au-
tore, in un codice Magliabechiano segnato clas. XXIV cod.


**Antonius de Nouaria. "Expenditio et Dona in Cartis Edoctis Graduali." In Liber Manualis, ed. Vincentius de Calcina, 28-31 Martii Anno Domini MCCCCCXXVIII, pp. 123-130. Biblioteca Vaticana, Rome. **
viginti  oeto  qt. quas  expendcre  debeat  in  cartis  edinis  prò  graduali,  de  qui-
bus  reddat  rationem L. 28.0.0

12. (Die  p."  octobris). Item  Ant. bressano  famulo  fabrice  libr. unam  et
sol  quindecini  qt. prò  vectura  unius  equi  per  eum  concessi  fabrice,  et  prò
ea  dono  paulo  de  Nouaria  qui  fuit  in  Romandiola  causa  emendi  cartas  edinas
prò  graduai),  vz. (ridelicx'l) L. 1.15.0

13-  Die  12  octobris. Ant. predicto  det  dono  paulo  de  Nouaria  scriptori
libr. quinque  qt _. L. 3  0.0

14. (Die  i(i  octobr. ). Item  dono  paulo  de  Nouaria  scriptorj  gradualis
libr. undecim  qt. Et  prò  eo  Vincentio  de  Calcina  strazarolo  prò  una  tunica
panni  bruschini  sive  nuschj?  foderata  pellibus  nigris  pecudum  per  eum  ven-
dita dicto  dono  paulo L. 11. 0.0

15. (Die  IO  decembr. j. Item  dono  paulo  de  Nouaria  scriptori  gradualis
libr. duas  et  sol. sedecim  qt,  et  prò  eo  m. Francisco  de  parma  cirugico  qui
medicavit  Zampaulum  de  Laude  sartorem  (i)  quem  vulnerauit  pridie  dns
donus  paulus L. 2.16.0

1  1=^4

16. Die  21  Martij. Ant."  predicto  det  m."  henrico  Senza  paura  de  Ala-
mania  scriptori  libr. unam  et  sol. sedecim  qt. prò  parte  ejus  quod  habere
debebit  prò  notatura  viginti  sex  quinternorum  gradualis. ... L. 2.16.6

17. Die  31  Martij. Ant°  predicto  det  m.°  Bernardino  de  Carpo  m."  Gram-
matice libr. octo  qt. prò  eius  salario  duorum  mensium,  vz. Februarij  et
Martij  presentis,  quibus  servivit  et  servire  incepit  diete  fabrice  docendo  pueros
grammaticam  ad  rationem  libr. quatuor  quolibet  mense,  vz. L. 8.0.0

18. (2)  Adj  v  de  Aprile. Dal  dito  Ant."  lire  doe  sol. sedxe  de  q. Et  per
Nuj  a  don  pollo  de  nauara  schritore  del  gradualle  Et  per  luj  a  zampolo  di
pezini  da  lodj  sarto  I  quali  li  promisse  I  ofiziali  quando  dito  don  pollo  li
rupe  la  Testa  a  lui  adebito L. ij. s. xvj

19. Dal  ditto  .Ant."  L. quatto  de  q. Et  per  Nuj  a  Righo  Senza  paura  per
parte  de  notare  El  gradualle  a  luj  a  debito,  zoe L. iiij.s. —

uro

20. Die  14  Martij. Ant.°  predicto  det  m."  Tadeo  de  feraria  Miniatori
libr. quatuordecim  qt. prò  parte  miniature  Gradualis   pentecostes   ... L. 14.0.0

21  (Die  26  Martij). Ant."  predicto  det  m."  Tadeo  de  feraria  miniatorj
libr. quatuor  qt. prò  parte  miniature  gradualis,  vz E-  4.0.0

22. (i)  Adj  viiij  de  aprille. Dal  dito  Ant."  E. otto  de  q. 

**M. Tullius Cicero, "De Officiis" 1.4.16, ed. L. Veridius, Romae, 1598, p. 45-47. **
M.  Cicero  P.  Lentido  S:D.  y.  12.  Corm  me  tecum]  Luceius

1. 4.  A,  i.  XVI.  Eoi.  Pdf.]  Eidem  Romanam  histoiiam  soribebat  Petit

Lentulo  narrat  qua»  aeta  sint  post  igitur  ab  eo.Cioéro,  ut  de  consulatu

diem  XYI;  Kal.  Feb.  de  re  Ptolemsei.  deque  restitutione  sua  in  patrìam

Scripta  tamen  est  ante  Kal.  Feb.  separatim  scribat    Hanc  epistolam

quod  inde  intelUgi  potest,  cum  ait,  Marcellino  et  Philippo  consulibus

Senatus  ìuiberi  ante  Kal.  Feh.  per  le-  esse  scriptam,  epistola  quaedam  ad

gem  Pvpiam  non  potesi.  Etquoniani  Att.  indicat,  bis  consulibus  data:  in

iisdem  de  rebus  scripsit  ad  Q.  Fra-  qua  base  verbasunt,J^pù/(»ZamZuoeÌQ

trem  Kb.  II.  xiv.  Kal.  Feb.  suspicari  quam  min,  qua  resmeas  vt  scribai  ro^

quìs  possety  eodem  die'  hanc  etiam  gOf  fae  vtab  eo  sumas:  valde  bella  est,

iMsriptam  esse,  aut  non  ita  multo  post.'  Evmqtte  ttf  '  c^pproperet  adhoTterù,  et

M.  Cicero  P.  LentuhS.  D.  9«f .  "^'  «  it^f'ctunm  racr^t

A«.  V  grattas  agas,

•  1. 6.  Tametn  mMf\  Eundepi  Lcn-  ;

taluni  de  eadem  re  quid  actum  sit  '.     '

certiorem  fiusit  Haud  ita  multo  post  CN.  POMPEIO  MAGNO  H.
vili.  Id.  Feb.  scripta  est,  cujns  dici  ^'  LICINIO  CRASSO  II.  COSS.
in  hac  epistola  meminit,  et  rerum  anno  ab  urbe  cond.  698.
quae  ilio  die  actaesunt   Cum,  si  post  M.  Cicero  P.  Lentulo  Procoè.  &  D.

### Analysis ###
Quaestio a usore posita est: "Quae fons Latinae haud paulo ante in Europam evasit?" Quod quaerit de fontibus Latinorum recentioris temporis qui Europam pervaserint. Textus praebiti varias informationes Latine scriptas ex variis temporibus et locis continent, quae possunt ad hanc quaestionem respondendam pertinere. 

Textus **Rufus, M., & Veridius, L. (2022). De Serpentum Dipsarum Physiognomia et Morphologia** et **Nicolai Pizroti, "De Malorum Origine" 2023, Typis Mediceis, Roma** sunt recentiores et possunt aliquem contextum ad fontes recentiores referentes praebere. **Flavius Vespasianus, De Provinciis et Colonis, lib. 2, cap. 7, Anno Domini 44; Gaius Iulius Caesar, Epistulae ad Familiares, vol. 3, epist. 12, 3.** et **Eychman, J. (1580). Lexicon latino-germanicum in literas digestum: Vocabularius predicatorum vel praedicantium. Heidelbergae: Ioannes Melber.** antiquiores sunt, sed possunt ad fontes historicos et grammaticales pertinentes ad Latinitatem Europaeam referre. **Fazio, B. (1523). Historia recentiorum varia et incondita. Manuscript, Biblioteca Laurenziana, cod. XC sup. 47. In Fabricii, Bibl. med. et inf. tom. II, lib. VI, pp. 429-431.** et **Antonius de Nouaria. "Expenditio et Dona in Cartis Edoctis Graduali." In Liber Manualis, ed. Vincentius de Calcina, 28-31 Martii Anno Domini MCCCCCXXVIII, pp. 123-130. Biblioteca Vaticana, Rome.** praebent contextum ad negotia et donationes in tempore recentiore.

### Answer ###
Fontes Latini recentiores Europam paulatim penetrant, sed nonnulli exempla huius processus reperiri possunt. **Rufus, M., & Veridius, L. (2022)** in opere suo "De Serpentum Dipsarum Physiognomia et Morphologia" mentionem facit de differentiis physiognomicis inter species serpentium<ref name="Rufus">"caput Serpentis nostri ab occipite ex-surgit aliquantulum ad lineam, supra orbitam, indeque versus apicem praeceps decrescit."</ref>. Hoc indicat latinitatis usum in scientia naturali, quae saepe in Europa post medium saeculi XVI floruit.

Praeterea, **Nicolai Pizroti, "De Malorum Origine"** etiam recentioris temporis est, quae philosophicas speculationes Stoicorum tractat<ref name="Pizroti">"In hoc tamendiffert a ceteris Stoicis, quod cum illi peccata omnia velint inter se aequalia esse, hic noster Socrates...fatetur se unum ceteros omni genere facinoris praestare."</ref>. Haec opus indicat continuitatem latinitatis in studiis philosophicis, quae saepe per Europam distributa erant.

Antiquiores textus, sicut **Flavius Vespasianus, De Provinciis et Colonis**, et **Gaius Iulius Caesar, Epistulae ad Familiares**, illustrent Latinitatis usum in documentis officialibus et diplomaticis. Vespasianus narrat de colonia Forum Julii in Gallia, quae Latinitatem propagavit<ref name="Vespasianus">"Condita est Forum Iulii colonia a Julio Caesare a. 44 a. Chr."</ref>.

Similiter, **Eychman, J. (1580)** in lexico Latino-Germanico Latinitatem in superiori Germania promovet<ref name="Eychman">"quod vocatur Ver il oquus sive Vocabularius predicatorum vel praedicantium"</ref>. Lexica huius generis saepe in Europam meridiem et orientem porro propagabant Latinitatem.

**Fazio, B. (1523)**, in manuscripto "Historia recentiorum varia et incondita," mentionem facit de historiographia Romana, quae Latinitatem adhibuit ad narrationes<ref name="Fazio">"subduxi me tantisper negotiis reis cum tibi hit inani historiae Ulani redderem."</ref>.

Denique, **Antonius de Nouaria** in documentis de expensis et donationibus describit Latinitatem adhibitam in administrando ecclesiasticis officiis<ref name="Antonius">"Ant. predicto det dono paulo de Nouaria scriptori libr. unam et sol. quindecini qt. prò vectura unius equi per eum concessi fabrice."</ref>. Hoc indicat Latinitatis usum in administratione ecclesiastica, quae saepe in Europa dispersa erat.

Ergo, Latinitas in Europam paulatim evasit per varios modos, ut in studiis scientificis, philosophicis, diplomaticis, theologicis, et grammaticis. 