Quid sunt praecipua regulae quibus conformanda est actio clericorum in ambitu Camerae Apostolicae? 
### Query ###
Quid sunt praecipua regulae quibus conformanda est actio clericorum in ambitu Camerae Apostolicae? 

### Source ###
**praecipit_actio_latini **
(e}  Si  furem  fur  praevenisti ,  ideone  fur  non  eris?

XXXYI.  Ad  jussionem  ,  qui  prìmus  est  modus,
quo  quis  particeps  fit  alieni  actus ,  pertìnet  praecep*
tum  ,  quod  datur  ab  habente  potestatem  in  subjeo»
tum  ;  dein  mandatum ,  et  conductio  operae,  quan*
do  quis  ab  altero  gratis  aut  prò  mercede  fieri  quid-
piam  ,  aut  geri  curat

I.  Praecipiens  actionem  sine  dubio  ejus  caiisA
praecipua  est  ,  obtemperans  mbjecta  (a).  Quid  vero?


88  IaTh^L

si  quÌ8  8celoSy  yel  operam'adpalraiulam:  scc
persati  sine  suo  periculo  ob8e<{uiuin  negare  i
test  ;  ob  eanuie  causam  culpae  vacuus  conti
bendu^  est  ?  lex  quaedam  dlgestonira  (i)  vide
eiccusare-  Sed  ei  lege  erapUsIruniL  adhibend
et  aliis  legibus  (e).  Paulus  praecipit ,  ut  serv
nis  obediant  in  Domino  ;  quod  non  fit  ,  sì
Dominum  obeditur  hominii  Ipse  IGtus  Ce
gem  1 9.  tabularum.  voluisse  dicìt ,  soiros  dor
tali  re  non  obedire  (d).
a  Mandans  yel  operam  conduoen»  pariter
praecipua  est ,  cui  proin  maxime  imputanda

I  tfo.  Sed  mandatarios  yel  operae  locator,  si  no

i  cipua  ,  certe  eausa  socia  est  (e).
I  3.  Quateous  mandatarius  in  potestate  habi

vare  fines  mandati  ,  eosque  transgressus  est
danti  imputari  non  potest  (/)•

I  4r  Qui  ratum  postea  habet ,  quod  se  insci

gestum  est ,  causa  efficax  actionis  dici  non  p
non  igitur  actio ,  sed  ratihabitio  ei  imputatur-
te  juris  X.  in  VI.  pertinet  duntaxat  ad  ali^i

.  iectus  in  jure  expressos  ,  atque  ad.contractus

;  nie(j).


**MENS_UMBRA_2023_001 **
Et  tunc  proportiones  fiunt  super  ipsam  umbram  rectam.  In  men-
suratione vero  longitudinum  et  profunditatum  intelligitur  umbra
versa  divisa  in  partibus  .xij.  acqualibus  et  tunc  proportiones  fiunt
super  ipsam  umbram  versam.  Si  enim  quantitatem  umbrae  versae
per  ipsam  umbram  rectam  scire  volueris  in  altitudinibus  accipe
altitudinem  ponendo  oculum  ad  for amina  tabularum  et  vide  ad
quot  puncta  scalae  regula  secat  umbram  rectam  et  per  tot  puncta
divide  .cxliiij.  et  hoc  quia  umbra  versa  divisa  est  in  partibus  .xij.
Quae  partes  .xij.  sunt  radix  .cxliiij.  verbi  gratia  ponamus  quod
regula  cadat  super  umbram  rectam  ad  .x.  puncta.  si  enim  divi-
scris  .cxliiij.  per  .x.  provenient  .xiiij.  .v.  et  sic  umbra  versa  erit
tanta  quanta  umbra  recta  quae  sunt  partes  .xij.  et  plus  duabus
partibus  cum  duabus  quintis  unius  partis  illarum  .xij.  Si  vero  vo-
lueris scire  quantitatem  umbrae  rectae  per  umbram  versam  vide
ubi  regula  tangit  umbram  versam  verbi  gratia  ponamus  quod  re-
gula tangat  umbram  versam  in  punctis  .ix.  tunc  divide  .cxliiij.
per  .ix.  et  provenient  ,xvi.  ergo  umbra  versa  erit  partes  .xvi.  de
quibus  linea  recta  est  partes  .xij.  In  longitudinibus  autem  et  pro-
funditatibus  sit  e  converso  scilicet  quia  in  altitudinibus  sit  proportio
super  umbram  rectam  eo  quod  tunc  divisa  est  in  partibus  .xij.
aequalibus.  Et  in  longitudinibus  et  profunditatibus  proportio  fit
super  umbram  versam  eo  quod  tunc  umbra  versa  est  divisa  in  par-
tibus .xij.  Fit  ctiam  alio  modo  ponamus  quod  regula  cadat  super  .x,
puncta  scalae  rectae  tunc  vide  per  quot  puncta  distat  locus  ille
a  .xij.  et  constat  per  .ij.  vide  etiam  quam  proportionem  liabent  .ij.


**officium_rationis **
Omnis  autem  ratio  vacare  debet  temeritate  et
negligenza  :  nec  vero  agere  quidquam,  cujus  non
possit  caussam  probabilem  reddere.  Haec  est
enim  fere  descriptio  officii.*  Efficiendum  autem
est,  ut  appetitus  rationi  obediant,  eamque  neque
praecurrant,  nec  propter  pigritiam,  aut  ignavima
deserant:  sintque  tranquilli,  atque  omni  pertur-
batione  animi  careant.  Ex  quo  elucebit  omnis
constanti^,  omnisque  moderatio.  Nam  qui  appe-
titus longius  evagantur,  et  tamquam  exsultantes  sivi
cupiendo,  sivi  fugiendo,  non  satis  a  ratione  reti-
nentur,  ii  sine  dubio  finem  et  modum  transeunt.
Relinquunt  enim  et  abjiciunt  obedientiam,  nec
rationi  parent,  cui  sunt  subjecti  lege  naturai  :  a
quibus  non  modo  animi  perturbantur,  sed  etiam
corpora.     Licet  ora  ipsa   cernere  iratorum,  aut


CHAPTER  XXIX.
*  Officii.  These  two  sentences  Facciolati  considers  as
introduced  by  some  interpolator,  and  made  up  from  de  Fin.
iii.  17.     For  ratio,  many  editors  have  actio:   for  possit,


LIB.J.  CAP.  XXIX.  89

eorum,  qui  aut  libidine  aliqua,  aut  metu  commoti
sunt,  aut  voluptate  nimia  gestiunt:  quorum  om-
nium vultus,  voces,  motus,  statusque  mutantur.
Ex  quiqus  illud  intelligitur  (ut  ad  officii  formam
revertamur)  appetitus  omnes  contrahendos  sedan-
dosque  esse,  excitandamque  animadversionem  et
diligentiam,  ut  ne  quid  temere  ac  fortuitu,  incon-
siderate negligenterque  agamus,  Neque  enim  ita
generati  a  natura  sumus,  ut  ad  ludum  et  ad  jocum
facti  esse  videamur  :  ad  severi tatem  potius,  et  ad
quaedam  studia  graviora  atque  majora.  Ludo
autem  et  joco  uti  ilio  quidem  licet  :  sed  sicut
sonino  et  quietibus  ceteris,  tum,  cnm  gravibus
seriisque  rebus  satisfecerimus.  Ipsumque  genus
jocandi  non  profusum,  nec  immodestum,  sed
ingenuum  et  facetum  esse  debet.  Ut  enim
pueris  non  omnem  ludendi  licentiam  damus,  sed
eam,  qua?  ab  honestis  actionibus  non  sit  aliena  :
sic  in  ipso  joco  aliquod  probi  ingenii  lumen
eluceat.


**DH-287-ORDINATIONIS-2023 **
Sed et piane negat episcopus clericorum inconti-



DOCUMENTA HISTORICA. 287

nentiam muneris interventu permisisse, vel eoruxn

correctionem neglexisse. Quin immo, sicut notum

esse respoDdit^ ssepius omnes comrauniter in syno-

dis^ et seorsum in capitnlis diligenter commonuit :

omnibus etiam^ ut decuit^ ssepius publice commina-

tus est, et nonnuUos demum digne corripuit, et

emendavit. Si vero prorsus vitium exstirpatum non

est, ait non imputandum sibi, sed magis deUnquen-

tium multitudini, vixque, vel nunquam, abolendae

consuetudini. Quod enim a multis peccatur, mul-

tum est preesertim id malum, cui tam invincibiliter

ex prima damnatione peccati subjaceat genus huma-

num. Quod item reprefaenditur filios sacerdotum

ordinasse, nec bue usque quidem confitetur con-

cessum. Omnes quidem administrare nequaquam

ignorabat prohibitum esse, sed nec omnes poterat

rejicere; proptereaque quod decuit et potuit fecit.
Scilicet archidiaconos suos, quibus plenior est noti-

tia clerìcorum, et quorum officii est eos presentare,

diligenter adjuravit, et eis distrìcte, prsecepit, ne

quem centra canonum censuram admitterent, vel

prsesentarent. Si quid igitur centra minus canonice

fieri contingit, in archidiaconos inquit magis redun-

dare convenit. De filio quoque sacerdotis quem in

ecclesia reperit a praedecessore suo prius institutum,

et diaconum ordinatum, posteaque per se cuidam

archiepiscopi clerico ad annuum canonem gravem

satis, de ecclesia solvendum, ex transactione quadam

dicit obligatum, et quia de residuo secum capella-

num sustentare non poterat ; ipsum quidem se pro-

movisse fatetur in presbjterum : prsesertim quia non

alias eum indignum, sed boni testimonii satis agno-

vit. Si minus itaque vel in hoc vel in alio diligens

fuit, etiam si archiepiscopo tenebatur obedire, non

tamen oontumax et erjus mandati contemptor, ut ait.
288 DOCUMBNTA HI8TORICA.


**ORAT-102-DE_INGENII_CUSTODES **
102  DE  ORATORE

ingenii,  cseterarumque  rerum,  quae  sunt  aut  corporis,
aut  extraneae:  si  habuerit,  bene  his  usum;  sinonha-
buerit,  sapienter  caruisse  ;  si  amiserit,  moderate  tulisse  :
Deinde  quid  sapienter  is,  quem  laudet,  quid  liberaliter,
quid  fortiter,  quid  justè,  quid  magnificò,  quid  pie,  quid
grate,  quid  humaniter,  quid  denique  cum  aliqua  virtute
aut  fecerit  aut  tulerit.  Hsec,  et  quae  sint  ejus  generis,
facile  videbit,  qui  volet  laudare  quempiam  ;  et  qui  vitu-
perare, contraria.  Cur  igitur  dubitas,  inquit  Catulus,  fa-
cere  hoc  tertium  genus,  quoniam  in  est  in  ratione  rerum  ?
non  enim,  si  est  facilius,  eò  de  numero  quoque  est  excer-
pendum.  Quia  nolo,  inquit,  omnia,  quse  cadunt  aliquan-
do  in  oratorem,  5  quamvis  exigua  sint,  ea  sic  tractare,
quasi  nihil  possit  dici  sine  praeceptis  suis:  nam  et  testi-
moni um  ssepe  dicendum  est,  ac  nonnumquam  etiam  ac-
«uratiùs  ;  ut  mihi  necesse  fuit  in  Sext.  Titium,  seditiosum
civem  et  turbulentum.  Explicavi  in  eo  testimonio  di-
cendo omnia  Consilia  consulatus  mei,  quibus  illi  tribuno
plebis  prò  Republica  restitissem  ;  quaeque  ab  eo  contra
Rempublicam  facta  arbitrarer,  exposui  :  diu  retentus  sum
multa  aodivi,  multa  respondi.  Num  igitur  placet,  cùm
de  eloquentia  praecipias,  aliquid  etiam  de  testimoniis  di-
cendis  quasi  in  arte  tradere?  Nihil  sane,  inquit  Catulus,
necesse  est.


**ovidio_dictaque_mirantum **
Cumque  animo , et  vigili  etc.  Quello  che  apprendeva  con  assiduo
e diligente  studio  lo  insegnava  alla  moltitudine.
Silentum.  1 discepoli  di  Pittagora  doveauo  star  sempre  in  silenzio.
Ovidio  - 36


Digitized  by  Google


506


OVIDIO


Dictaque  miranlum,  magni  primordia  mundi,

Et  rerum  causas,  et  quid  natura,  docebat;

Quid  Deus,  unde  nives,  quae  fulminis  esset  erigo,
Jupiter,  an  venti,  discussa  nube  tonareot;

Quid  quaterct  terras,  quà  sidera  lege  mearent;

Et  quodcumque  latet:  primusque  ammalia  mensis
Arcuit  imponi;  primus  quoque  talibus  ora
Docta  quidem  solvit,  sed  non  et  eredita,  verbis.
Parcite,  mortales,  dapibus  temerare  nefandis
Cor  por  a;  sunt  fruges,  sunt  deducentia  ramos
Pondere  poma  suo,  tumidaeque  in  vilibus  uvse :

Sunt  herbae  dulces,  sunt  quae  mitescere  11  a mina
Moilirique  queant,  nec  vobis  lacteus  humor
Eripitur,  nec  mella  thymi  redolentia  flore.
Prodiga  divilias,  alimentaque  rnilia  tellus
Suggerit,  alque  epuìas  sine  caede  et  sanguine  prsebet.
Carne  fera;  sedant  jejuniai  nec  tamen  omnes,

Quippe  equus,  et  pecudes,  armentaque  gramine  vivunt.
Al  quibus  ingenium  est  immansuetumque  ferumque,
Armeniae  ligres,  iracundique  leones,

Cumque  Iupis  ursi,  dapibus  cum  sanguine  gaudent.
Heu  quantum  scelus  est  in  viscera  viscera  condì,
Congestoque  avidum  pinguescere  corpore  corpus,
Alteriusque  animanlem  animanlis  vivere  letho  !

Se  ilice  t in  lanlis  opibus,  quas  oplima  matrum
Terra  creat,  nil  le  nisi  trislia  mandere  saevo


Dictaque  mirantum  etc.  Tanta  era  1’  autorità  di  Pillagora  sui
suoi  discepoli,  che  qualunque  cosa  egli  dicesse  la  tenevano,  senza
farvi  sopra  nessun  esame,  per  cosa  infallibile.  Quando  venivano
interrogati  del  come  le  cose  si  stessero  in  quella  maniera  essi  ri-
spondevano per  tutta  ragione  : ipse  dixit.
Rerum  causas . La  filosofia  che  insegna  la  ragione  delle  cose.

### Analysis ###
Quaestio posita est in lingua Latina et quaerit de praecipuis regulis quibus clericorum actio conformanda sit in ambitu Camerae Apostolicae. Textus praebiti variis argumentis tractant de officiis, disciplina, et mandatis quae ad hanc quaestionem applicari possunt.

1. **praecipit_actio_latini** discit de actionibus quae sine dubio ex potentia ab altero datur et de obedientia in Domino.
2. **officium_rationis** trahit de ratione et moderatione, quae vacare debent temeritate et neglegentia, nec agere quidquam fortuitum, inconsiderate, vel negligenter.
3. **DH-287-ORDINATIONIS-2023** refert de correctione clericorum sub episcopis et synodis, et de modis quibus haec corrigenda sunt.
4. **ORAT-102-DE_INGENII_CUSTODES** tractat de ingenio et virtutibus quae in oratore desiderabuntur, inter quas sapientia et liberalitas.
5. **ovidio_dictaque_mirantum** illustrat disciplinam philosophiae et rationis in docendo.

Ex his textibus, clare videtur quod clericorum actio in Camera Apostolicae conformanda sit ad obedientiam in Domino, moderationem, rationem, et disciplinam philosophicam, cum virtute et sapientia.

### Answer ###
Regulae principales quibus clericorum actio in ambitu Camerae Apostolicae conformanda est, fundamentaliter radicantur in obedientia, moderatione, ratione, disciplina, et virtutibus sapientiae et liberalitatis. 

Primo, obedientia in Domino est fundamentalis: "Praecipiens actionem sine dubio eius causae praecipua est, obtemperans subjecta" <ref name="praecipit_actio_latini">"Praecipiens actionem sine dubio eius causae praecipua est, obtemperans subjecta"</ref>. Clerici in Camera Apostolicae debent obedientiam in Domino servare, non obediendum homini sed Domino <ref name="praecipit_actio_latini">"quod non fit, si Dominum obeditur homini"</ref>.

Secundo, moderatio et disciplina animi sunt necessaria: "Omnis autem ratio vacare debet temeritate et negligenza: nec vero agere quidquam, cujus non possit caussam probabilem reddere" <ref name="officium_rationis">"Omnis autem ratio vacare debet temeritate et negligenza: nec vero agere quidquam, cujus non possit caussam probabilem reddere"</ref>. Clerici non debent agere quidquam fortuitum, inconsiderate, vel negligenter, sed semper ratione et moderatione agere.

Tertio, correctio clericorum sub episcopis et synodis significantur: "Si vero prorsus vitium exstirpatum non est, ait non imputandum sibi, sed magis deUnquentium multitudini" <ref name="DH-287-ORDINATIONIS-2023">"Si vero prorsus vitium exstirpatum non est, ait non imputandum sibi, sed magis deUnquentium multitudini"</ref>. Episcopi et alii superiori ordine debent diligentissime et severiter clericos corrigere, ne canonica censura admittatur.

Quarto, ingenium et virtutes in oratore desiderabuntur, inter quas sapientia et liberalitas: "Et quid sapienter, quid liberaliter, quid fortiter, quid justè, quid magnificò, quid pie, quid grate, quid humaniter, quid denique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit" <ref name="ORAT-102-DE_INGENII_CUSTODES">"Et quid sapienter, quid liberaliter, quid fortiter, quid justè, quid magnificò, quid pie, quid grate, quid humaniter, quid denique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit"</ref>. Clerici in Camera Apostolicae debent sapienter, liberaliter, et cum virtute agere.

Ultimo, disciplina philosophica est essentia: "Dictaque miranlum, magni primordia mundi, Et rerum causas, et quid natura, docebat" <ref name="ovidio_dictaque_mirantum">"Dictaque miranlum, magni primordia mundi, Et rerum causas, et quid natura, docebat"</ref>. Clerici debent docere et intelligere causas rerum, naturam, et disciplinam philosophicam.

In summa, actio clericorum in Camera Apostolicae conformanda est ad obedientiam in Domino, moderationem, rationem, disciplinam, et virtutem sapientiae et liberalitatis. 