Quid est territorium et iura concessa successoribus in Portuensi territorio? 
### Query ###
Quid est territorium et iura concessa successoribus in Portuensi territorio? 

### Source ###
**Petrus de Albo, "De iuribus et consuetudinibus Portuensis", liber secundus, caput 45, Anno Domini 1235, in: Codex Antiquus Portuensis, fol. 112r-113v **
successoribus perpetualiter quatuor in integrum principales untias , quod
est tercia pars de toto Stagno majore Portuen, cum omni piscatione reditione &
datione sua ; vel cum omnibus ad (p) ipsas 1111. unc. Stagni in integrum pertinenti-
bus,sicuti a predecessoribus nris (q) in Scam Eccam Portuen concessum est. Omnia
jam superius dieta posita sunt in territorio Portuen. Itemque concedimus & confir¬
mamus vobis vrlsq. successoribus Turrem in integrum , que vocatur de Albo, cum
casis & vineis, ortis, terris, campis , pratis, pascuis , silvis, pantanis , & rivis,
cultis & incultis, vacuis & plenis , & cum omnibus ad predeàm (r) Turrem gehera-
liter & in integrum pertinentibus , sicuri affin. ejus designant, a primo latere rivus,
qui vocatur Galeria, & a secundo latere Fluvius , qui vocatur Tyberis, & a tertio
latere Pulverinula , et a quarto latere forma, que vocatur Arcion. Concedimus e-
tiam ipsis liominibus, qui prò tempore habitaturi sunt in predcàTurre, ita ut nul-
lius potestati, nullius ditioni sint subditi, aut alieui homini serviant, aut hostem fa-
tiant nisi Epo , qui jam in dcó Epio fuerit. Nec non & confirmamus vobis vrlsque
successoribus in perpetuum omnes res &facultates , mobiles & inmobiles de illis
hominibus , qui sine hered. & intestati ac subito preocupati (s )juditio mortui fue-
rint, & minime per se ordinare ex eorum facultatibus possunt in tota Portuensem;
Civitatem,seu in (t) Transtiberim-yVtX in Insula Licaonia, sivc ubicumque vri Epii jura»
esse videntur. Ipsam Scam Matrem Eccam Portuen constituimus (u 'yjtaque confirma¬
mus (x) habere hereditatem illorum , qui per tempora in jam dcÓ Epio ordinati fuerint y
quomodo eis placuerit ordinandi & disponendi habeat licentiam ut non in eter-
jium pereant * sed in quantum poterint eorum semper (y) orationibus adjuventur. In-
super concedimus vobis vrlsq. successoribus in perpetuum ex jure Sacri nostri Palatii
Lateran., quod ad publicum nrum pertinet totum (z) Castaldaticum in integrum Por¬
tuensem , vel quicquid usque bactenus nri Castaldiones de tota Portuen. Civitate y
sive de portis , vel de navibus,nec non de tota Burdunaria, vel quicquid extra vel in¬
fra ubicumque illis pertinuit de ( jam dicto Ministerio vobis vrlsque successoribns
perpetuis temporibus tribuimus (a )possidendum, ita ut qualemcumque hominem ibi¬
dem constituere volueritis Castaldum , aut Mandatarium vré potestati consistat, &

, quicquid ex ipso Ministerio acquisierit,vel habere poterit, vobis vrisq. 

**Giovanni B. Zajoni "Studi su Cicognara e la sua terra" 1890, ediz. di Brescia **
Per  conoscere  poi  in  un  sol  colpo  i  confini  ver-
so mezzogiorno  del  nostro  territorio ,  gioverà  il  ri-
portar quelli  di  Cicognara  descritti  nel  succitato  do-
cumento deir  anno  iSyj  (a)  come  segue  «  Cui
«  dictae  terra;  et  territorio  Cicognariae  coliseret  ab
«  una  parte  flumen  Padi,  ab  alia  parte  territorium
«  della  Pletta  Curiae  prsed.  Vitellianse  in  parte,  et
«  in  parte  Bugnum  appellatum  Bugno  della  Pletta,
«  quod  bugnum  est  situm  super  territor.  Cìcogna-
«  rÌ3e  in  parte,  et  in  parte  est  situm  super  territ.
«  della  Pletta,  et  in  parte  territor.  et  curia  Vitel-
«  lianae  mediante  dicto  territ. ,  Mezzanus  nudus,  et
ce  in  parte  villa  Demaiio  ,  sive  de  Cogutio ,  et  in
«  parte  villa  de  Casali  de  Zanis,  et  in  parte  via
«  publica,  quae  viae  et  Mezzanus  nudus  siti  sunt
«  super  terra  Cicognar.  et  ab  alia  parte  territor.
«  Casalis  de  Bellottis  curiae  Fosssecaprariae  in  parte,
«  et  in  parte  territor.  et  curia  Vitellian. ,  ab  alia
«  parte  territor.  Roncadelli  praed.  curiae  Fossaeca-
«  prariae  Episcop.  Cremon. ,  ita  vero.  ec.  »  L'  esi-
stenza di  bugni,  o  stagni  e  di  mezzani  od  isolette
tuttora    interposti    tra    Cicognara    ed   1    territorj    di


\a)  Instr.    di    permut.    dei    i4    Marzo    1097,    rog.    del
uot.  Gio.  Zajoni  di  Brescia.
CAPO    II.    CONFICI.  iSg

Viadana,  di  Cogozzo,  del  Casale  de'  Zani,  mostrano
che  sotto  queir  epoca  non  era  il  territorio  di  Ci~
cognara  peranco  consolidato  nel  continente ,  ne  di-
feso peranco  da  argini ,  de'  quali  non  si  fa  ivi  la
minima  menzione.


**Marius Veridius, "De Senectute et Oratoria" 12-15, Roma 2021 **
lacertos  suos  dicitur,  inlacrimansque  dixisse  :  'At  hi  qui-
dem  mortili  iam  sunt.'  Non  vero  tam  isti  quam  tu  ipse,
nugator  !  neque  enim  ex  te  umquam  es  nobilitatus,  sed
ex  lateribus  et  lacertis  tuis.  Nihil  Sex.  Aelius  tale,  nihil
5  multis  annis  ante  Ti.  Coruncanius,  nihil  modo  P.  Crassus,
a  quibus  iura  civibus  praescribebantur,  quorum  usque  ad
extremum  spiritimi  est  provecta  prudentia.
28.  Orator  metuo  ne  languescat  senectute,  est  enim
munus  eius  non  ingeni  solum  sed  laterum  etiam  et  vi-
ro rium.    Omnino  canorum  illud  in  voce  splendescit  etiam
nescio  quo  pacto  in  senectute,  quod  equidem  adhuc  non
amisi,  et  videtis  annos.    Sed  tamen  est  decorus   senis
sermo  quietus  et  remissus,  facitque  persaepe  ipsa  sibi
audientiam    diserti    senis    composita    et    mitis    oratio.
15  Quam   si  ipse   exsequi  nequeas,   possis  tamen  Scipioni
praecipere  et  Laelio.    Quid  enim   est  iucundius  senec-
tute stipata  studiis  iuventutis  ?    29.  An  ne  eas  quidem
viris   senectuti  relinquimus,  ut  adulescentis  doceat,  in-
stituat,   ad   orane   offici   munus   instruat  ?    Quo   quidem
20  opere  quid  potest  esse  praeclarius  ?    Mihi  vero  et  Cn.
et    P.    Scipiones,    et    avi   tui   duo,    L.   Aemilius    et    P.
Africanus,   comitati!   nobilium    iuvenum    fortunati  vide-
bantur,    nec    ulli   bonarum    artium    magistri   non    beati
putandi,   quam  vis   consenuerint    vires    atque   defecerint.
25  Etsi  ipsa  ista  defectio  virium  adulescentiae  vitiis  effici-
tur  saepius  quam  senectutis  ;  libidinosa  enim  et  intem-
perans    adulescentia    effetum    corpus    tradit    senectuti.


**Gulielmus de Monasterio, "De Monaslerio et Ecclesiis" , pag. 45-60, Anno Domini 1234, in Bibliotheca Antiqua **
75



omnibus ejus Eccìesiis , Monachos recìpere , et
sepelire , et quidquid ab ipsis mortuis judicata
juerint , tuae sii potè stali , et successoribus tuis,
et de parte de jam dicto Monaslerio faciendum
exinde omnia , quaecumque voluerilis , sine con-
tradizione mea, et de successoribus meis ; et de
parte de jam dicto Episcopio. Et si aliquis ho-
mo prò Dei amore , al/quid de stabili bus , vel de
mobilibus suis , in jam dicto Monaslerio ojferre
voluerit , in ilio Monaslerio setnper stabile, et
Jirmum permaneat , absque omni molestatone , et
conlrarietate mea , deque de Successoribus meis ,
vel de parte de jam dicto Episcopio , et quas-
cumque Ecclesias , tu praediclus Gulielmus , vel
successores lui , aut pars ejusdem Monasterii Je-
cerilis in ipso Monte , vel in loco , ubi mandu -
cilur , Nos debeamus illos consecrare cum cestro
expendio , absque pecunia nulla , et ipsae jam di-
ctae Ecclesiae , omni tempore, sint sub poleslate
de jam dicto Monaslerio. Et si quolibet modo ,
quodcumque Altare de jam dicto monaslerio , aut
de suis Eccìesiis contaminala fuerit , Nos debea-
mus illa reconciliare cum cestro expendio , sine
pecunia , et neque mihi, neque successoribus meis ,
nec parte ejusdem Episcopi de his omnibus, quae
supra legmlur , nullam ibidem reservavi potestà-
lem habere , nec aliquam dico remanere condi-
tionem , sed ipsum jam dicium Monasterium , et
omnes ejus pertinenlias , se cura , et libera , et
indemnes permaneant cum omnibus, quae supra-
dicta sunt , et omni tempore sini sub potestale
tua , et de successoribus tuis , et de parte eie.


**Gualterius de Verna, "De Fines et Dominio" 2021, pag. 45, Biblioteca Sancti Egidii **
id  esl  casa,  uineas.  saleclis.  cannelis.  fìcelis.  campis.  Fines  uero  de
suprascripla  res.  de  uno  falere  fine  maceria  que  pergil  a  pralo
domnico  el  qui  descendil  in  fossato  eroso,  de  sublus  fine  campo
domnico  ubi  esl  robore  grande,  de  alia  parie  costa  de  ilice  sicut
aqua  reuersa.  et  fine  ronco  qui  descendil  in  pralo  domnico.  infra
islas  fines  el  coberentias  omnia  ex  omnibus  pelimus  plenum  ci
uacuum  una  cum  exilu  suo.  el  non  habeamus  poleslalem  uenun-
dare  nec  alienare  oisi  in  famuli  Sancii  Syri  indomnicali.  Ila  (amen
ul  inferamus  uobis  uel  successoribus  ueslris  exinde  pensionem  per
unumquemque  annum  denarium.  i.  Spondimus  in  dei  nomine  alque
promillimus  in  suprascripla  res  (introire)  meliorare  ci  colere,  el
pensionem  ecclesie  ueslre  uobis  uel  successoribus  ueslris  per  unum-
quemque annum  inferre.  Quod  si  minime  fecerimus  de  quo  superbis
repromillimus.  lune  ficcai  uos  uel  successoribus  ueslris  in  supra-
scripla res  inlroire.  el  cui  uoluerilis  dare  in  ueslra  sii  polcslate.  Post
obiluni  nostrum  uel  fìliis  noslris  in  ius  el  dominium  sancte  ecclesie


(  202  )

ueslre  reuerlalur  cuius  esl  proprietas.  Vnde  si  placet  hoc  peticio
nostra  et  hunc  libellula  scriptum  et  manibus  ueslris  firmatimi  nobis
conlradere  iubeatis.  et  alium  simile  a  nobis  factum  uel  a  leslibus
roboralum  uobis  prò  muuimine  sancle  ecclesie  uestre  (radimus  con-
seruandum.  Facto  pelilorio  mense  marcio  indicione  v.  Regnante  do-
mino nostro  henrico  in  Italia  Anno  lercio  O.  Indicione  suprascripia
feliciler.
f  Johannes  episcopus  in  bue  libello  subscripsil.
Ln  palacio  Januensis  Archiepiscopi.  Consules  Oglerius  uenlus.  Bo-
nus uasallus  de  odone.  Vgo  iudex.  Guilielmus  lusius.  laudauerunt
hoc  exemplum  eam  uim  et  auctorilalem  obtinere.  sicul  exemplar
ad  quod  hoc  scriptum  fuil.  Hanc  laudem  ideo  fecerunl  quia  libelli
isti  erant  scripli  in  diuersis  carluiis  inuelerali  penitusque  desimeli.
Set  ut  ne  horum  amissione  iura  curie  perderenlur.  singulariler
cuique  Iibellum  obtincnli  illum  peliuere.  Is  igitur  consulibus  dalis.


**Giuseppe Lancellotti, "Storia di Orchia e le sue terre" 2020, pag. 15-20, Edizioni Fantasticherie **
(3)  infra  col  valore  ed  in  luogo  di  intra.
b.    SBPOLCai    DI    irORCHIA    B    GASTELtACCIO.  2C

vel  cum  omniòus  sibi pertìnentibus  :  immo  et  Casalem  S.  Petti y  et
EccUsiam  S,  Angeli  ad  petram  vigtàm  {i)^cum  vineis^  terrisy
et  omniòus  eorum  conuementiis  ;  pariterque  ecclesiam  S,  Sebas*
tiani  cumfundis^  et  casaUbus  suis^  et  omni  sua  convenientia.
Un  altro  passo  ha  poco  dopo  :  Inde  per  fluvium  Minionem ,
sicuti  recte  extenditur  in  crypta  S.  Pancrati^  et  in  pedcm  Luit-
pTxmdi^  qui  est  inier  territorium  Orclanum^  et  Bledanum^  et
recta  pergit  ad  cauam  Fandegnam  ^  et  inde  transit  ad  Buttem
aquceduciusy  qua?  est  in  strauta  (a)  B.  Petri  Apostoli ^  et  inde
pergit  in  cacumen  montis ,  qui  dicitur  Foliana  (3).
Orclanum  (probabilmente  nel  senso  di  territorio  (POrcla)
hanno  pure  alcune  vecchissime  carte  di  donazione  dell'  Ar*-
chivio  Farfense ,  ricordate  da  Luca  Holstenio  ,  e  dal  Berretta.
Da  un  altro  lato  si  ha  ne*  cosi  detti  libri  delle  Riforme  ^  cioè
degli  atti  municipali  nel  Tabulano  di  Viterbo,  che  questo
comune,  al  tempo  del  suo  repubblicano  reggimento ,  aveva
Orchia  a  se  soggetta,  e  vi  spedivg^ogni  anno  il  castellano.  E
si  ha  da  Francesco  Giannotti  nella  pag.  6  della  storia  mss.
di  Toscanella,  conservata  in  quella  città,  che  il  i5  gennajo
del  1435,  sedendo  nella  cattedra  pontificale  Eugenio  IV,  il
paese  fu  diroccato,  traspiantandone  il  popolo  per  cagione  della
mal  aria  in  luogo  più  sa  rubre,  e  precisamente  a  Vitorchiano
(  Vicus  Orclaniés)^  dove  pare  che  già  molto  tempo  innanzi
una  prima  colonia  d' abitatori  di  Norchia  avesse  posto  stanza.

### Analysis ###
Quaestio a usore proposita est de territorio et iuribus concessis successoribus in Portuensi territorio. Quaeritur quid sit territorium et quae iura concedantur successoribus. Textus praebiti clarificant conceptus territorii, successionis et iuris. Petrus de Albo in "De iuribus et consuetudinibus Portuensis" librum secundum caput 45 explicat quae iura concedantur, et alii texti confirmant notionem territorii. 

### Answer ###
Territorium Portuense comprehendet varia iura et possessiones concessas successoribus. Secundum Petrum de Albo in "De iuribus et consuetudinibus Portuensis" (lib. sec., cap. 45), successoribus concessum est ut habere possint quatuor uncias stagni majoris cum omnibus ad eas pertinentibus<ref name="Petrus">"successoribus perpetualiter quatuor in integrum principales untias , quod est tercia pars de toto Stagno majore Portuen, cum omni piscatione reditione & datione sua ; vel cum omnibus ad (p) ipsas 1111. unc. Stagni in integrum pertinenti-bus,sicuti a predecessoribus nris (q) in Scam Eccam Portuen concessum est."</ref>. Hoc est, successoribus data est potestas totius piscationis et rerum ad stagnum pertinentium.

Item, concessum est Turrem de Albo cum cassis, vineis, ortis, terris, campis, pratis, pascuis, silvis, pantanis, et rivis vacuis aut plenis perpetuo<ref name="Petrus">"Concedimus e-tiam ipsis liominibus, qui prò tempore habitaturi sunt in predcàTurre, ita ut nul-lius potestati, nullius ditioni sint subditi, aut alieui homini serviant, aut hostem faciant nisi Epo , qui jam in dcó Epio fuerit."</ref>.

Successoribus quoque confirmata sunt omnia res et facultates mobiles et immobiles in Portuense Civitatem, seu Transtiberim, Insula Licaonia, seu ubicumque iura Ecclesiae pertinerent<ref name="Petrus">"Nec non & confirmamus vobis vrlsque successoribus in perpetuum omnes res &facultates , mobiles & inmobiles de illis hominibus , qui sine hered. & intestati ac subito preocupati (s )juditio mortui fue-rint, & minime per se ordinare ex eorum facultatibus possunt in tota Portuensem; Civitatem,seu in (t) Transtiberim-yVtX in Insula Licaonia, sivc ubicumque vri Epii jura esse videntur."</ref>.

Ad huc, succedentes habent potestatem possidendi totum Castaldaticum et Ministerium, quod ad publicum nrum pertinet, sine ulla restrictione<ref name="Petrus">"Insuper concedimus vobis vrlsq. successoribus in perpetuum ex jure Sacri nostri Palatii Lateran., quod ad publicum nrum pertinet totum (z) Castaldaticum in integrum Portuen-sen, vel quicquid usque bactenus nri Castaldiones de tota Portuen. Civitate, sive de portis , vel de navibus, nec non de tota Burdunaria, vel quicquid extra vel infra ubicumque illis pertinuit de ( jam dicto Ministerio vobis vrlsque successoribns perpetuis temporibus tribuimus (a )possidendum."</ref>.

Praeterea, successoribus permittitur adulescentibus doceant et instituant ad munus oratoriae officii<ref name="Marius">"An ne eas quidem viris senectuti relinquimus, ut adulescentis doceat, instituat, ad orane offici munus instruat ?"</ref>, quod indicat quomodo iura et responsabilitates in Portuensi territorio amplificata sunt. 