P. Vergili Maronis opera, ed. perpetua adnotatione illustr. dissertationem adiecit A. Forbiger
Google 


This  is  a  digitai  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scannod  by  Google  as  pan  of  a  project 

to  make  the  world's  books  discoverablc  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legai  copyright  terni  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  originai  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  the 

publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prcvcnt  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automatcd  querying. 
We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-C ommercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuai,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commerci  al  purposes. 

+  Refrain  from  automated  querying  Do  noi  send  aulomated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogX'S  "watermark" you  see  on  each  file  is essential  for  informingpeopleabout  this  project  andhelping  them  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  il  legai  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legai.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  stili  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  cani  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  use  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.   Google  Book  Search  helps  rcaders 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  icxi  of  this  book  on  the  web 

at|http  :  //books  .  google  .  com/| 


HQ'S 


^«G 


d.    '3 


EH- 


V  j. 


2^«Cj 


JL.    '3 


/  ^ 


rriST 


l/f^t^ 


!  ticTti  J 


P.    VERGILI   MAEONIS    A 

OPERA 


t  OPTIMORUM  UiSBORUM  FIDEM  EDIDIT  PERPETUA  ET  ALIOKUM 
\  ET    SUA    ADNOTATIONE  ILLUSTRAVIT  DISSERTATIONEai  DE 
VEBGrr.I   \TTA  ET  CAHJUNIUUS  ATQUE  INDICEM  RERUM 
LOCOPLETISSIMUM 


ALBERTUS  FORBJGEli. 


PAKS  I. 

liruOLICA  ET  OBORQICA. 


»  BDITIO  QUARTA 

HBTKACTATA  SI  TAl^B  AltCTA. 


LIPSIAE 
srairnTM  pecit  et  vENuiroAX  i.  e  hisriohs 

HDOCCLXIlt. 


b: 


li  Urti»  kllle]dtui. 


P.  VERGILI  MARONIS 


OPERA 


ad  optimorum  librorum  fidem  edidit  perpetua  et  aliorum 

et  sua  adnotatione  illustravit  dissertationem  de 

\t;rgili  vita  et  carminibus  atque  indicem  rerum 

locupletissimum 


ADIECIT 


ALBERTUS  FORBIGER. 


PARS  L 

BUCOLICA  ET   OEOROICA. 


EDITIO  QUARTA 

BETBACTATA  ET  YALDE  AUOTA. 


LIPSIAE 

SUMPTUM  PECIT  ET  VENUMDAT  I.  C.  HINRICHS. 

MDCCCLXXn. 


V     . 


APR  87 


^-/ 


il  /^  O  R  O  • 


P.  VERGEI  MARONIS 

BUCOLICON 


iCLOOA     I.      TITYEU8. 


AEGUMENTCM. 


Ciins  cri  bendi  ansam  dedit  [lulilica  illa  Italiae  superioria 
calkiiutAK.  qua  etiaiii  VcrKilìoiu  afflìctniu ,  poetea  Uiuen  Uberatoin  caso,  in 
Db»,  de  Veri*,  vita  vt  oanuiii.  p.  X\in.  notaque  23.  expoBuiiiios.  et  sub  Titjri 
pMWMia  iiuiiu  ipsiuR  furtunaiii  [ineta  adumoravit.  Pingit  oniiD  Meliboeum, 
pMtorcni  t^rh  soie  ab  Ol'Uvìbiu  vcterania  ei^nkQm  et  coni  oapillamm 
frtge  Ulte  ne  actu  domo  cini^rantem,  incidere  m  Tityrum,  alinm  pastoreiu 
in  oonuntmi  calamitate  prorsoii  «eenrani  et  tranquiUnin.  quem  uurotoB  eins 
ne  diversaiu  intemigct,  cui  tandem  eam  acc«|>taiu  referat. 
■itnr  "TityruB  v.  lo  sqt^.,  qaomodo  et  a  quo  agrns  suoa  frregi^que 
cnjieraverit  et  libertatis  consequendae  cauaa  Roiiiaiii  profectue  a 

domino  ubluiuerit,  ut  greifem  Ubere  a"  ' '" '    — ^"  -'■'-— 

utautt,  Titrruui  putonduin  e. 

Un*  et  quiaeio  actatu  iam  i ,-.. ,i--.i 

haoo  lìttri  Darratioiieiii  alter  centra  de  lualis  ac  mulestiìs  ini^ratinnii 
coBqtKrifur  <v.  4ti  iqq.t,     Sabaistit  dido|ras   in  eo,  ut  lltyrus  misenuu  ei- 
■bImb  in  tnmrio  auo  penoctare  iabeat. 

Quud  ecl»^ae  arguiti entniu  a  earuiinia  |ia«turìcii  natura,  verani  si  luqui 
«ulnmiis.  nlìenuni  *g8ti;)  comprobat  ea.  uoae  de  BucoUconua  Vergil.  ìndole 
inlHiu.  de  Verg.  vita  et  caruim.  p.XXVl.  disputavimaB.  Apiiaret  enim,  }>i>etaiu 
b(M  cannine  id  maxime  «pectusae,  ut  Octavianu,  qui  fundoin  ipsi  restituerat, 
ima  Ticùti  agris  suia  eiturbabantur,  ^ratum  anuuum  testificaretor.  quare 
etiUB  'lltyruB  libertahiui  Humue  acceptam  obiter  tautuni  commcmurat  et 
Mas  (ere  reraatur  in  si^^nificanda  lactìtia  ex  a^ì  sibi  servato  percepta, 
eiuii  DunniuiBsiu  eatenus  modo  ad  pi>^tam  iicrtineat,  quat«nas  ei  none  libere, 
4«ae  velit.  calamo  luacati  ludere  uceat  (et.  v.  lU.):  quamquam  omnino  non 
iiyua  est,  ut  eiuamodi  aile^'nria  per  totnm  Carmen  strenne  aervetar  atque  ad 
«nino*  vctBoa  et  siugula  verba  pertineut.  Cet«ruiii  coruien  aaetumnoa.  713. 
•efiutuu  esse,  ei  v.  TI  et  SU  sq.  (ad  qacm  vid.  adnott.)  probabiliter  cullegìt 
U.  V<Mwias.  De  tempore  autein,  quo  nm^ulae  Kclo^  conscriptae  videantur, 
anaram  tecnnda,  tertia.  quinta  et  aei)tiina  certa  temporìs  indicia  non  con- 
UBcnt.  vide  qoae  in  Dies.  de  Terg.  nta  et  carnim.  nota  ly.  et  io  Argu- 
tucnti*  iis  praemisaia  diaHemimus.  Ante  liane  Ecliigiint  iam  acriptaa  esse 
Roendani.  tertiam  et  qoìntam,  eeteraa  vero  hoc  ordine  aecatas  eaae,  ut  ei  snc- 
c«derent  nona,  quarta,  aexta.  octava,  iteptiiua  et  deeiuia,  dubitare  non  posaumns. 
Cor  antem,  cuni  in  unum  cuUecta  ederct  haec  carmina  Vergiliue.  a  teniporis, 
i|tio  coDvcriptB  suut,  urdbie  rocedcret,  eanaae  subeiant  aatia  idoneae.  Edògam 
prinuuii.  onde  su  exoreuni  esse  in  edcndis  liia  carininihns  auctor  ipae  testatnr 
Uen.  IV.  eitr.  (Ttlyre,  tepatiUof  fecint  tuo  tegmate/agi:  cf.  etiaiii  Ovid.  Am. 
L.  13,  2Ì.  Tkìirnt  et  aegetti  Aaitiaque  arma  legentur),  band  dnbie  pro- 
pten»  in  principio  pi>Bmt.  quod  ea  veraatur  in  Octavlani  Angusti  benra<^io 

■liquo  culebrauao  (ef.  v.  6.  »qu,.    imprimi         ■    ■   -      . 

dal«  erat  baec  caruiina  lodcndi;  aiiuul  t 


2  P.  VERGILI  MARONIS 

• 

EclogiB  ordinondis  hanc  rationem  secutus  yìdetnr,  ut,  servato  quantum  fieri 
possct  temporìs  ordine,  amoébaeis*)  carminibus  (I,  III,  Y,  Vii,  IX)  inter- 
poneret  non  amoebaea  (II,  IV,  VI,  Vili),  quod  iam  Wagner,  (ad  Spohnii 
rtolegg.  p.  49.)  intellexit,  qui  Carmen  Vili,  specie  mt^gis,  quam  re,  amoe- 
baeum  esse  memorat,  nonum  autem  Carmen  ideo  nroxime  ante  decimum  et 
ultimum  positum  censet,  quod  ob  commemorata  alia  quaedam  carmina  bu- 
colica (cf.  V.  23—29.  et  39—50.),  ^uae  ab  bac  coUectione  exclusa  sint,  locus 
in  ipso  prope  exitu  operis  ei  maxmie  conyenlret.  *^ 


*)  Gf.  nota  Argomento  Eclogae  IIL  adiecta. 
**)  Praeterea  cf.  qoae  de  huioB  Eelogae  argumento  et  penionis  in  ea  prodeuntlbuB 
dlapatavit  Niedersteln.  in  Qaaest.  Verg.  (Progr.  Emmeric.  1847.)  p.  2  sqq.  De  atro- 
phica  autem,  qnao  aomitur,  hnioa  et  lequentiam  Eclogamm  omnium  ratione  yide  qoae 
Gebauer  de  poCt.  Graec.  buool.  imprimis  Theoor.  carmm.  in  Eclogis  a  Verg.  ezpresaia 
I.  p.  117  sqq.  (et  de  prima  qnidem  p.  133.,  de  IL  p.  120.,  de  lU.  p.  131.,  de  IV.  p.  117., 
de  V.  p.  125.,  de  VI.  p.  118.,  de  VII.  p.  132.,  de  VIU.  p.  124.,  de  IX.  p.  130.,  de  X.  p. 
121.)  centra  Ribbeckinm  (Annal.  phil.  et  paed.  LXXV.  p.  65.  sqq.)  potissimum  docte  dis- 
pntavit.  Nos  hauc  strophicam  rationem  non  nisi  in  Ecl.  Vm.,  ubi  darissime  sub  oculos 
cadit,  accnratius  indicavimus.  De  ceteris,  si  forte  sextam  exceperis,  iudioium  pini  minosyo 
incertum  est  et  Inbricum. 


MELIBOEUS.    TITYEUS. 


MELIBOEUS. 


Tityre,  tu  patulac  recubans  sub  tegmine  fagi 
Silvestrem  tenui  Musam  meditaris  avena: 


1.  patulaCy  late  patentis  ideoque  umbrosum  tegmen  praebentis.  Sic 
Cic.  de  Or.  1,  7,  28.  plaìamis,  quae  ad  opacandum  locum  paìulis  est  diffusa 
ramis.  Cf.  etiam  òvid.  Met.  VII,  622.  patuUs  rarisaima  ramù  qitercus. 
ibid.  I,  106.  qtULe  deciderant  patuLa  lovis  arbore  glandea.  Eleg.  ad  Messal. 
17.  viridi  pótulae  mib  teqmine  quercus  (quos  locos  de  quercu  agentes  accn- 
ratius respondere  llieocnti  XII7  8.  axtsQtj  (ffjy^,  quamVergilii  fagum,  do- 
cet  Gebauer  Progr.  Quatenus  Verg.  in  epith.  imitatus  sit  Theoeritiun  p.  1 1 .) 
Ceterum  cf.  Ecl.  Il,  3.  —  sub  tegmine  /agi,  ut  apud  Lucr.  II,  662.  et 
Cic.  N.  D.  U.  44,  112.  (ex  Ai*ateÌ8)  sub  tegmine  caeU,  Erant  autem  prope 
Mantuam  et  in  agiis  Vergilii  veteres  fagi.  (Cf.  Ecl.  n,  3.  m,  12.  IX,  9.), 
ne^ue  haerendum  esset  in  eo,  si  hodie  post  XVXQ  saecula  nullae  amplius 
fagi  prope  Mantuam  reperirentur,  quod  sunt  qui  temere  sumant.  (Cf.  tamen 
Coningtonis  Exc.  p.  1 1 3.)  Nani  haud  dubie  etiam  Vergilii  aetate  non  admodum 
multae  fa^  in  illa  regione  erant,  quare  veteres  illiw  in  suo  agro  conspicuas 
tamquam  insigne  eius  decus  aliquoties  commemorat  poeta.  Ceterum  hoc 
totius  operis  bucolici  principium  (cf.  Ànpim.  huius  Ecl.  sub  finem)  respexit 
poeta  ipse,  Georgioon  libros  bis  verbis  miiens:  Tityre^  te  pahUae  cecini  sub 
tegmine  fagi,  praeterea  autem  Calpum.  EcL  IV,  62.  et  163.,  auctor  Eleg. 
ad  Messal.  17.  et  poetae  Anth.  Lat.  Burm.  I,  147,  2.  178, 131.  et  U,  197,  1. 
—  2.  silvestrem  Musam,  i.  e.  carmen  pastoricium,  ut  Ecl.  Ili,  84.  rustica 
et  Ecl.  VI,  8.  agrestis  Musa.  (Cf.  etiam  Lucr.  IV,  591.  et  V,  1397.)  Per 
silvas  enim  et  saltus  Itali  aestate  grcges  pascunt  et  propter  umbrarum 
frìgora  et  ob  herbas  pecori  salubres,  quae  in  montibus  sutuosis  provenìuiit. 
Cf.  Ecl.  rV,  2.  sqq.  VI,  2.  et  Àen.  Proocm.  2.  egressus  silvis.  Musam 
autem  prò  cannine  positam  videmus  non  solum  apud  Lucr.  IV,  591.  Fistula 
sihestrem  ne  cessetfundere  Musam,  ex  quo  fonte  omnis  hic  versus  profluxit, 
et  Calpum.  Vm,  27.  Sed  quia  tu  nosirae  Musam  deposcis  avenae,  qui 
Ver^um  imitatur,  sed  etiam  apud  hunc  ipsum  EcL  IQ,  84.  Vili,  I.  et  5. 
apua  Hor.  Sat.  Il,  6,  17  et  alibi.  Quinctil.  IK,  4,  86.  hunc  locum  mcmo- 
liter  tantum  laudans  aprtt^im  -  -  Musam  exhibet.  —  Musam  meditaris, 


BUCOLICA.    ECL.  I. 

Nos  patriae  fines  et  dulcia  Unquiraua  orva; 

Noa  patriam  fugimus:  tu,  Titj-re,  lentua  in  umbra 

PormoBani  resonare  «ìoces  Amaryllida  sìlvaa. 


0  Meliboee,  dcua  nobis  haec  olia  fecit. 


i.  e.  cannioibDs  pan^ndìs  studes.  Meditari  enim  mt  Graee.  fitltrày,  nude 
urinili  TìHetur.  Conf.,  ei  tanti  est,  Wnkef.  ad  Lucr.  VI,  111.  Àptùaime 
Kitem  dici  Ime  foc.  de  pastore,  t|ui  huIuk  isoh  Tagn  'uuxua  uun  camuiia  nota 
cxnat,  «ed  norns  modos  cicogit^t.  vero  docoi  latin,  Cf.  etiam  Eel.  VI, 
8.  rt  Plin.  H.  N.  X,  29.  13.  Matitanha-  alia»  i,)nsciiiiae|  laniore*  vergutnue, 
^uta  imitaitar,  accipimd  etuo  adjoott.  ad  Eel.  V,  14.  Theocr.  VII,  51. 
eodent  mbsh  atitur  verbo  txnorUf.  —  tenui  avena.  Foeront.  qui  tenui  ad 
gBBDB  carminìs  bucolici  htimile  et  tenue  referrent-,  sei  palma  umani  eat 
sveBU  eptùtheton  ei  natura  calami  petitnm,  ut  in  prooomìo  Aeneidoa  v.  ). 
fraaitt  aeaia.  Eandem  aentcntiam  poeta  Eel.  VT,  S.  ita  variavit:  Agrettem 
IWiiii"  tnctUtaboT  arviuHne  Afjuam.  Avena  uru  fistnla  pastorìcia  (qnae  coui- 
nemaratiiT  Eel.  Ili,  22.),  ut  infra  v.  lU.  aUatma,  Ecl.  TI,  9.  armdo.  Bel. 
li,  36.  T.  %5.  cicuta  et  Kcl.  Ili,  27.  cuni  eontemptu  striderla  ttipvia.  [Ct, 
ctiam  Gebaner  de  post.  ete.  I.  p.  14.)  Sic  TìbuU.  II,  1,  53.  araitì  primum 
M  moAiiatiu  avena  Carmen,  id.  UE,  4,  7t.  Sed  ferÌAKentt  cantu»  meditaùar 
onoia,  et  Harlial  Vili,  3.  21.  Aagatéa  cantare  licei  videarie  avena.  Cf.  et- 
iaaa  CÙpum.  EcL  Vili,  27.  ci  epigr.  Antfa.  Lat.  Barm.  II,  Itl3,  t.  Tityru* 
Ofrwtti  modulatiu  Carmen  avena.  Hae  fistnla  anlem  meditari  carmina  recte 
duitiir  paati>r,  qui  ea  ntitnr  ad  proocmia  Tel  etiam  od  embolia  Inter  singulaa 
«trophaa  canenda.  Cf.  deca  Leracit.  Ant.Vir^.  p.  296.  et  Laden.  Praef.  p.  15.— 
3-  pAlriae,  fondi  patemi.  ~  dulcia  linquimv,»  arva.  Cf.  Haheat.  fr. 
in  W«ni»d.  Poet.  L.  min,  1.  p.  t$()  palriae  «ola  didcia  Unquie;  dnleia 
kBtem  i.  u.  nobis  caro  et  dilecta,  quia  ibi  nati  et  educati  sumos.  Cf.  adnutt. 
ad  Qe«.  n,  SII.  —  4-  Noa  patriam  fugimusi  nam  fugere  (ifiòyn») 
ttìaaa  u  dìcnntnr.  qui  vel  spontc  vel  iusiii  in  ejiiilium  mi^ant.  Cf.  Hor. 
Od.  [,  7.  22.  U.  IB.  20.  Quinci.  Inst.  VI,  1,  19.  et  de  subst.  fuga  Cic. 
de  Or.  m.  3.  9.  Ovid.  ex  Pout.  II.  &.  68.  Tac.  Ami.  IH,  24.  JOV,  64. 
C«t«mRi  hac  notione  per  gnulaCioneni  aliquam  repetita  ^egie  dcpingitnr 
sfijctns  houìniB,  qui  patria  ei;cedere  cuactui;  euni  aimunu  Jeeiideria  et  dolore 
patiìns  agrra  rca^iicit  (ci  etiam  infra  od  \.  74.  odnotatai  et  prepterea 
heoe  MiponitTir  pastori,  qni  fcnftu  in  umbra  canit  puellam  amatajii.  — 
/«af»,  otiosns,  securnE.  Cf.  Acn.  XU.  237.  Liv.  XSIl.  14,  7.  Ovid. 
Tr.  n.  SI4.  TibolL  IV,  11.  6.  Mari.  U,  46,  7.  et  auctor  carm.  in  Anth. 
I.at.  Bonn.  V,  46,  I.  (bei  nostri  non  inunemur).  Reiiis.  ad  Ovid.  Her. 
XCC,  SI,  Broukh.  ad  Tib.  I,  S,  45.  Drakenb.  ad  SiliuraSOI,  5tì7.  Orell.  ad 
VU>r.  CM_  li.  16,  26.  -  5.  Cf.  Tlieocr.  Ul,  6.  et  IV,  3H.  yoedoffB  J</.n- 
pDjU/f  «t  vìd.  adnott.  ad  Ecl.  II,  17.    Senaus:   Soepe  in  silvia  cauie  Aina- 

3QUÌ^  ^inifam  toaui  ct  contuberualem.  Nam  acrvìs  fidelibos  sibiqne  caria 
aeeeptis  domini  coninngebant  servaa  covtuliefnaU»,  qniboscom  vtv&> 
r«nt  qnasqne  prò  nioribna  haberent.  Cf.  Varrò  R.  R.  1,  17.  Colmo.  I, 
»,  ft.  XII,  I.  3.  Petron.  e.  57.  70.  a6.  etc.  —  FarmoMam.  Ribbeck.  iquì 
«ani.  tn  Proleg.  p.  434.)  Aspri  p.  115,  I».  Keil.  nuctoritate  scripait  Fot- 
monwam,  qnod  tamen  rectc  reiecerunt  Serv.  et  alii  tiranuu.  Cf.  Bclmeideri 
Or»miti.  IJit.  I.  p.  4A7.  Wagn.  Orth,  Ver^.  p.  45S.  et  Schmitz.  in  Hua. 
Bhoi.  XL  p.  361.  —  resonare  dacet  Am.  silvas,  i.  e.  faeie,  ut  Edio, 
qnae  (reqnens  est  in  silvia,  amicae  nomcn  referat.  —  6.  dea*.  Tityras, 
•cnnu  toti  familiae  in  villa  domini  ^Vergiliii  praetcctns  sive  tìUìcob.  sub  euins 
p«naiM  ipjie  latet  po9ta.  Romani  iviese  lìn^tnr,  nt  a  domino  niann  mitt«' 
retar  simnlune  de  ogrìs  baie  restìtuendis  cum  Octavianu  ogeret  (nt  etiam 
Ttcì.  IX.  HelìboeDB  Vergilii  ben  nomine  alia  agit.).  Patet  i|>itar,  per  tleum 
(St  infra  V.  43.  per  iueaiem)  intelligi  Oetuvianum  Caesarem,  qui  Verifiliu 
p«a«di(im  patemnm  servavorit  vel  restituerit,  poltam  vero,  cnm  ben  et 
4erri  ifcrauiiaa  mire  innxcrìt  et  confoderìt,  etiam  hnnc  deuni  a  domino  Ti'; 
Ijiì  (L  e.,  ri  allioB  in  rem  inquirimns,  se  ìpsol  non  natia  disereviase.  Noli 
•■tflB  (dftitaro  de  Octaviano  lam  pnbliee  in  deorum  niuueram  relato,    in 


i 


4  P.  VERGILI  MARONIS 

Namque  erit  ille  mihi  semper  deus;  illius  aram 

Saepe  tener  nostris  ab  ovuibus  imbuet  agnus. 

nie  meas  errare  boves^  ut  cemis^  et  ipsum 

Ludere^  quae  vellem;  calamo  permisit  agresti.  io 

MELIBOEUS. 

Non  equidem  invìdeo;  miror  magis:  undìque  tons 
Usque  adeo  turbatur  agrìs.    En^  ipse  capellas 


quo  demum  post  mortem  a.  u.  767.  senatus  consulto  collocatus  est  (cf. 
Tac.  Ami.  I,  11.),  quamquam  iam  ab  anno  725.  deus  et  appellar!  et  coli 
coeptus  atque  Pergami  et  Nicomediae  tempia  sibi  extrui  passus  (ut  Spohn. 
ad  V.  43.  docet);  scd  potius  de  satis  noto  veterum  usu,  ex  quo  vir  divmitus 
de  aliquo  meritus  non  solum  deus  ei  nuncupabatur  (cf.  Uor.  Serm.  U,  6» 
52.  Deos  quoniatn  propius  corUingùy  i.  e.  Octavianum,  Maecenatem,  Agrip- 
pam  etc.  Cic.  p.  red.  ad  Quir.  5,  11.  P.  LentiUus,  parens,  deus^  aalua 
nostrae  vitae,  et  adnott.  ad  Ecl.  lY,  15.,  omnino  autem  Aen.  Y,  391.  Cic. 
Or.  I,  23.  in.  II,  42.  Calpum.  Ecl.  I,  46.  Avien.  descr.  603.  et  sìmiles  loci), 
verum  etiam  inter  Ijares  colebatur  (cf.  Hor.  Od.  IV,  5,  33  sgq.  ibique  lani, 
Voss.  ad  h.  1.  et  quae  infra  ad  v.  43.  adnotavimus.)  —  otta,  securitatem 
inter  tantas  turbas  et  tumukus  bellicos.  —  7.  illius,  correpta  penultima. 
Cf.  Geo.  I,  49.  452.  Aen.  I,  16.  114.  V,  534.  VI,  396.  Xll,  648.  —  8.  tener 
agnus.  saepissimc  legitur.  Cf.  Ecl.  (I,  21.)  Ili,  103.  Calpum.  IV,  102. 
Stat.  Theb.  Vili,  577.  Sic  etiam  tener  haedus  Lucr.  VII,  10.  Hor.  Od. 
m,  18,  5.  Ovid.  Met.  Xm,  791.  Calpum.  VII,  10.  (Catull.  XVn,  15.) 
et  tener  vitulus  Hor.  Od.  IV,  2,  54.,  (juos  locos  coUegit  Gebauer  Progr.  p. 
15.  —  nostris  ab  ovilihus  agnus,  i.  e.  ab  ovili  nostro  veniens,  ex  ovili 
nostro  sumptus.  Vide  Geo.  E,  2.  243.  IH,  2.  33.  Aen.  I,  160.  730.  IH,  647. 
VII,  647.  et  similes  locos,  ubi  Praopositio  a,  ab  indicat  locum,  unde  aliquid 
prodiit,  cui  aliquid  est  desumptum.  (Cf.  praeter  alios  imprimis  Hand.  Tur- 
sell.  I.  p.  19.)  Sic  Tibull.  II,  1,  57.  a  pieno  memorctbUe  muims  ovili,  Dux 
pecoris  hircus.  Idem  I,  10,  26.  sine  Praepositione  dixit:  Hostia  erit  piena 
rustica  porcus  hara.  —  nostris.  Sic  secundum  Voss.  et  Spohn.  vulicus 
loquitur  de  iis,  quorum  cura  sibi,  possessio  domino  erat,  ut  Kcl.  IX,  2.  12. 
30.  —  imbuet,  sanguine  suo,  i.  e.  victima  cadet.  Heyn.  laudat  Theocr. 
Epigr.  I,  5.  fìtofiòv  ^alfitt^èt  xnjnòc  xoàyog  ovrog  ò  fiaXlóg.  —  agnus. 
A  pauperrimis  porcellus,  ab  hominibus  in  re  modica  constitutis  agnus,  a 
locupletioribus  vitulus  Larìbus  solebat  immolarì;  ut  iam  ex  agno,  pretio- 
sissima,  quam  posset  offerre,  hostia,  Vergilium  de  praedii  sui  mediocritate 
coniecturam  capi  voluisse  rect«  suspiceris.  Aptissime  comparat  Voss.  Tibulli 
locum  1,  1,  21.  Tunc  vitula  innwneros  hutrabat  coesa  iuvencos:  Nunc 
agna  exi^i  est  hostia  magna  soli.  Ceterum  Calpum.  Ecl.  H,  67.  hunc  lo- 
cum sic  imitatur:  Nec  /ore  grata  minus,  quam  si  caper  imbuet  aras.  Cf. 
etiam  id.  V,  27.  tepidos  tunc  hostia  cultros  InUmat.  —  9.  ipsum  Burm. 
male  coniungit  cum  ludere  (i.  q.  ipsum  lusum);  ad  pastorem  potius  referen- 
dum esse,  qui  ^egi  opponatur,  iam  Heyn.  vidit.  Ludere,  Gr.  JitU^fn',  quod 
dicitur  de  omni  re  non  operosa  et  gravi,  hic  est  animi  causa  cantare.  Cf. 
Ecl.  VI,  1.  Geo.  II,  386.  FV,  565.  Catull.  L,  4.  Ovid.  Trist.  II,  491.  V, 
I,  7.  Calpum.  Ecl.  IV,  20.  etc.  —  calamo.  Vide  supra  ad  v.  2.  ad- 
nott. —  11.  Verba  Non  eqiUdenh  invideo  bine  repetiit  auctor  trag.  ex  ceii- 
tonibus  Verg^.  contiatae  in  hunu.  Anth.  Lat.  I,  178,  11.— magis,  i. e.  po- 
tius, immo.  Spohn.  conferri  iubet  Stat.  Achill.  [ita  enim  prò  Theb.  legendum] 
I,  141.  sed  longum  cunvta  enumerare,  vetorque.  Traete  magis;  cui  loco 
adde  Snet.  Aug.  31.  Sextilem  mensem  e  suo  cognomine  nuncupavit  magis 
quam  Septembirem,  quo  erat  natus.  Sensus  igitur:  Non  tam  invideo,  quam 
miror  tuam  sortem.  —  12.  totis- -turbatur  aqris,  a  militibus  veteranis. 
Minus  commode  Voss.  de  turba  fugientium  accipit,  quem  iure  reprehendit 
Wagn.  Pro  turbatur  aJiquot  Codd.  praebent  turbaimiur.  Sed  vulgatam  lectio- 
nem,  iam  a  Servio  defensam,  connrmat  etiam  Quinct.  Inst.  I,  4,  28.  aucto- 
ritas.  TSirbare  autem  absolute  usurpatum  prò  turbas  ciere  legitur  etiam 
Aen.  VI,  858.  Ter.  Hec.  IV,  4,  12.    Éun.  IV;  3,  7.   ac.  SulL  20,  57.    Varr. 


BUCOLICA.    ECL.  I. 

ProUni»  ae^or  ago;  hanc  ctìam  vix,  Tityrc,  duco, 
Hic  inter  dcnsas  corylus  modo  oaiuaue  gcmellos, 
Spera  gregis,  ahi  silice  in  nuda  conixa  reliquit. 


f 


R.  B.  m.  n.  Tao.  Ann,  111.  47.  IV,  I.  alibi.  (letcrom  Bontentiae  proprie 
fin  nom  vel  nvn  cnnnecti  debebant.  caia  aenaUB  ait:  ntror,  te  barn  mt«  et 
tonqnillc  [igere.  eam  tantoe  nndique  In  noatrìa  agri»  torbaio  et  calamitàtes 
exorue  sint.  rnm  immifisi  in  nostras  pr>aacBSÌoneB  coloni  a^iw  nustrna  oc- 
ciipent  nosqoe  depliant;  vocabnlis  antem  adeo,  (qnod  proprie  initio  periodi 
pnneiidtaiu  erat,  lue  antem  poitamni  more  poatponinit),  tantur,  laUg,  u  (prò 
fanluf  et  tatit)  similibusqDe  (nt  Grece,  rono;,  loTos),  cam  eiplicandi  Tim 
habeant.  band  ran.i  doae  periodi  ita  eoiiiungnntiir ,  ut  non  cimmode  poMÌt 
tnaitti.  Cf.  etiani  Geo.  I,  449.  Aen.  V,  4U4.  S02,  VII,  44".  tX.  132.  XI, 
M8.  Xn.  S;n.  CatnU.  m.  15.  Plaut.  Menaech.  prul.  IB.  CU-,  pr.  Sert.  16. 
J8.  b  Cat.  rv.  U.  24.  Lìv.  XXII.  27.  4.  et  aimiles  locos.  —  É«  respondet 
■Ileoeriti  ivfS,.  Cf.  Infra  v.  71.  Eoi.  V,  65.  TI.  69.  Vin,  7.  cnm  Ecl,  H. 
46.  m.  5«.  T,  6«.  IX,  47..  ubi  eeee  legimns,  et  Gebanor  de  poSt.  etc.  I. 
y>  30.  ^  ip»e.  Non  alti  modo  tolia  sont  passi,  scd  ipee  ago  sani  ex 
■  "*-iibati)rmn  illomm  niunero.  —  13.  protinui,  npónoi,  vortc&rt».  fiir- 
■t  Aen.  X.  340.  prolintu  katta  _fngit.  Cic.  t>ìv.  1,  24,  49.  pergere  pro- 
•to.  Ceteram  Codd.  Hed,.  Rum.  et  Vat.  aoctoritateni  secati  protinui 
^—n».  non  proterms.  cni  atitiqniorì  fOTuiac  (a  Ribb.  et  Haoptio  Bemitae) 

1.  et  Vat.  namquam,  celeri  raro  addicnnt.    (Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p. 

M6.}  Qaoi  enim  a  Servio  ad  h.  1.,  a  Capro  Ortfioer.  y.  2243.  aliisque  Gram- 
■atida  etatuitnT  dìacrimen.  ut  prolemu  rereranir  ad  locuin,  protijiu»  ad 
taniKU,  !d  non  ioTant  inscriplioties  etCodil.  antjqmuimì.  (Cf.  tiiuien  Ribbeòk. 
ProMK.  p.44!.>  —  atgtr  imiirimia  de  aniim  muerore  et  trietitia  ìntell^ndiun 
(rf.  auiott.  ad.ien.  I.  iìo^.i,  utHeliboeQa  afflictua  et  solllcìtiis  opponatorTitjro 
Iranqaillo  et  laeto.  quamquam  non  nego,  de  curpore  qnoqoo  aimnl  cogìurì 
pone,  cnm  anitni  moeror  etiam  in  corpus  viu  snain  nehcat  exsercre,  prae- 
■crtini  obi  acccdnnt  itinerìs  luoleatiae.  Hinus  tameu  recte  Heyn.  de  solo 
«•qMTe  affccto  cogitai,  vel  aeger  uro  aegre  positum  centtet.  qaod  ut  Latinnm 
«ne  JKfgàX  Doerìng.  in  Frogr.  Qothae  1824.  4.  edito,  ita  iam  propter  seqaena 
9ÌM  «t  Kradatiimeni.  qoae  insit  verbia  ago  et  ttix  duco,  probari  non  posse, 
iUn.  oocct.  Nihiloimiiiu  Hildebrand.  in  lalinìi  Nona  Annali.  XXVI.  p.  15S. 
ScTirii  rationem  amplecti  yidetnr,  nt  Meliboens  suam  conditioneni  cnni  gre- 
np  mnparet.  et  qnemadmtidQni  unam  capellamui  vii  ducere  puasit,  itaaemet 
tpamn  córfins  feaaom  vii  trahere  pu^ae  prulit«&tar.  —  duco.  CeteraH  agit, 
hUK  imam,  quae  pauUo  ante  pnìloa  eniia  eat,  fune  ducit,  traliit  propter 
faNtitmlinem.  Lacbinann.  ad  Lucr.  m,  954.  p.  196.,  haerens  in  currepta  ayt- 
llte  aoo,  conL  ago,  et  iam  haiic  vix,  T.,  d.,  qnod  fortasae  vcmin  oensent 
IBbbMa  etGebanerdepoet.  etc.  I.  p.  136.  Coteruni  rcaperithunc  loenni  Cal- 
I.  V,  39  sq.  ^    14.  coryloe.  Sic  prò  vulg.  corwm  (qiiod  Ribbeck.  et 

pt.  BOrrarunt)  ex   Mcd.   aactoritate  scribendìQni.     Cf   Wagn.  Orthopr. 

Ymg^  p.  4S4.  Cetemm  animadverte  Particulara  ttamgwi  a  pnPta  mediae 
MBMtiac  Insertam.  ut  etiam  Aen.  X.  614.  -  In.  Spem  gregi».  Ut 
Uteri  «entem  propagaturì  sren  parcntuni.  aie  hacdi.  vitali,  ogni  «pes  gregis. 
et  Geo.  m.  473.  IV,  162,  -  ah!  Wa^-n.  Vnl.  V.,  Haupt.,  Bibbeck.  et  Co- 
liKgt.  bi  bac  Interìectiune  nbiqne  aspirationcm  omiaenuit,  meliurea  librua 
•eenti.  .Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  381.  Heina.  ad  h.  1.  et  Band.  TnrscU. 
I.  p.  211  sqq.ì  Nos  tamen,  no  quando  ambignitas  oreretnr,  ciini  Wagn,  in 
«Ct.  min..  SQpflio  et  Ladcw.  cam  retinuimua.  —  tilice  in  nuda,  i.  e. 
awB  mb^tratis  herbis  (cr.  infra  v.  47.  et  Geo.  Ili,  297. 1,  non  ninna  ad  nu- 
cxcitaQdam  facìt,  qnam  Beqnens  rrliquit.  (.sccnm  ducere  et 
re  non  potuit).  Silex  autem  non  nisi  a  poitia  feminino  genere 
If.  Schneideri Granun.  Lat.II.  l.p.  112.  Heina.  ad  Ovid.Het.IX. 
et  Tlartb,  a^  8tot.  Silv.  IV,  3,  1.  AfTcrt  bac  de  eanaa  locuni  nostrum 
Onfaiet.  I.  6.  2..  ubi  lid.  Uonn.,  qui  etiam  ad  Ovid.  Met.  IX,  22Ò.  conferen- 
ti^ —  ronìxa.  Cimili  pariendi  significatione  praeter  hunc  locuni naaqaani 
fMetvr  legi  et  hiatua  mudo  vitandi  causa  bic  prò  eviti  posituni  est.  Cete- 
nn  ex  meliciruin  Codd.  aoclj^ritate  altonuit  »  in  hoc  vocabolo  ouiìeìiuds. 
a.  etiam  Oelliua  N.  A.  11,  IT.  Drakenb,  ad  Liv.  IX,  43,  23.  Wagn.  Orlh. 


6  P.  VERGILI  MARONIS 

Saepe  malum  hoc  nobis^  si  mens  non  laeva  fìiisdety 
De  caelo  tactas  memini  praedìcere  quercus. 
Sed  tamen,  iste  deus  qui  sit^  da^  Tilyre;  nobis. 


Verg.  p.  455.  et  Bibbeck.  Proleff.  p.  393.  —  16.  Bene  haec  de  ostento  ob- 
iecto  ad  snperstitionem  talinm  nominnm  dici,  cnm  adversi  aliquid  iis  acddat, 
vere  observat  Heyn.  Pomponios  antem  ex  deperditìs  Grammaticonun  libris 
narrat^  arborea  feraces  falmine  tactas  mali  ominis  foisse  apnd  veteres,  qui 
olea  nilmine  percnssa  sterilitatem  annonae.  quercu  exsilimn  praedixerint  ; 
quod  iam  Yoss.  adnotavit.  —  malum  hoc  expnlsionem  s.  fa^am  ex  patria  v. 
4.  commemoratam  respicere  in  promptu  est.  —  laevoj  stolida,  stupida,  ut 
contra  dexter  i.  q.  ingeniosus,  caUidos.  Iterantur  haec  verba  si  men»  non 
laeva /utsset  Aen.  Il,  54.  Cf.  etiam  Hor.  Art.  301.  O  eoo  laevus!  —  17. 
De  caelo  tangi  prò  fulmine  tangi  band  raro  dicitur.  Ci.  Ciò.  Div.  Il,  21, 
47.  Liv.  XXV, '7,  7.  XXIX,  14,  3.  etc.  Idem  estapud  Plin.  H.N.  XXXVI, 
4,  1.  e  codo  tangi.  De  voce  caeltsm  per  ae  scripta  cf.  Wagn.  Orth.  Verg. 
p.  419.  et  Bibbeck.  Proleg.  p.  393.  --  praedicere,  portenoere.  —  Post  v. 
17.  vulgo  legitur  bic:  Saepe  sinistra  cava  praedixit  ab  ilice  cormx,  qui,  a 
Servio  et  omnibus  fere  Codd.  omissus,  adsutus  et  adumbratus  est  ex  £cL 
IX,  15.  Ante  sinistra  cava  nwnuisset  ah  ilice  comix,  ideoque  ab  recen- 
tioribus  editoribus  iure  meritoque  eiectus.  Et  Spohnius  quiaem  iam  pro- 
pterea  repudiandum  censet,  quod,  cum  praecessisset  praedtcere  et  quercusj 
statim  se^uatur  praedixit  et  ilex,  Cf.  etiam  Weicbert.  de  verss.  Virg.  et 
VaL  FI.  miuria  susp.  p.  60.  et  Ealmus  Exerc.  crit.  in  Verg.  Ecl.  p.  2.  — 
18*  Sed  tamen.  ma  rarticulis  graviorem  oppositionem  indicantibus,  quam 
simplex  sed  aut  tamen,  Bomani  Imud  raro  orationem,  quae  ad  alia  deflexerat, 
revocant  ad  rem  primariam,  de  qua  agitur,  et  ad  urgenda  ea,  quae  antea 
dieta  sunt;  ut  Geo.  I,  99.  Sed  tamen  aUemis  facilis  labor,  auae  verba  ad 
V.  71.  sunt  referenda.  Sic  etiam  hoc  loco  Meliboeus,  antea  ae  se  locutus, 
ledit  ad  Tityri  verba  v.  6.  Ceterum  eadem  ratione  simplex  sed  usurpatur. 
Cf.  Goerenz  ad  Cic.  Legg.  H,  23,  58.  id.  ad  Finn.  IV,  16,  45.  Kritz.  ad 
Sali.  Cat.  23,  1.  Zumpt.  Gramm.  §.  736.  àlii.  —  iste,  i.  e.  iste  tuus,  quem 
tu  deum  vocas  tuum.  Nam  iste  bic  simplicitcr  est  Pron.  demonstr.  secundae 
personae,  eorum  habens  rationem,  quae  pertinent  ad  eum,  quem  adloquor 
(cf.  locos  a  Wagnero  Qu.  Virg.  XIX,  1.  collatos);  quare  vixadducor,  ut  Vos- 
8Ìo  adsentiar,  ad  banc  vocem  adnotanti:  „mi^  fudbspottendem  Tone  dcs 
Unglaubens."  —  qni  sit,  Codd.,  ut  saepissime,  fluctuant  mter  qui  et  qui s, 
ita  tamen,  ut  plurimi  prius  iUud  exhibeant.  Sed  etiam  neglecta  Coda,  au- 
ctoritate,  quae  in  hac  lectionis  varietate,  imprimis  ubi  vox  sequitur  ab  litera 
sibila  incipiens,  minoris  est  habenda,  bic  necessario  qui  recipiendum,  ncque 
quod  antiquius,  ne(}ue  quod  suavius  sit,  (cum  concursus  literarum  sibilantium 
vitetur;  quam  opinionem  defenderunt  Lacbmann.  ad  Prop.  I,  12,  7.  Hand. 
adStat.Silv.p.  292.  Zumpt.  Gramm.  §.  134.  alii),  sed  quia  rectiusest.  Notissi- 
mum  est  enim  discrimcn  illud  inter  quis,  quod  nomen,  et  qui,  quod  naturam, 
mores,  virtutes  personae  requirit;  quare  qtiis  sit  significaret:  die  mibi,  quo 
nomine  nuncupetur  deus  ille,  quem  commemorabas  {wer  der  Gott  sei);  qui 
sit  valet:  apen,  qualis  sit  homo  ille,  quem  tu  deum  dicere  nondubitas  (ìoas 
deu  fUr  ein  Gott  sei);  non  enim  verum  deum,  sed  hominem  immortaliter 
de  rebus  suis  merìtum  se  dicere,  Tityrus  iam  signifìcavit  v.  7.  Quare  non 
adsentior  Wagnero  Qu.  Virg.  XXn.  p.  486.  contendenti,  hancMelìboei  quae- 
stionem  ad  solum  nomen,  non  ad  naturam  Subiecti  spoetare,  quam  senten- 
tiam  repetit  Niederstein.  Qu.  Virg.  p.  14.  Immo,  cum  Meliboeus  bene  per- 
spiciat,  nomen  dei  a  Tityro  consulé)  reticeri,  hoc  et  ipso  non  urget,  sed 
notam  modo  aliquam  comperire  cupit,  unde  naturam  dei  intel%ere  et  ita 
fortasse  nomen  quoque  coniicere  possit.  Cf.  onmino  Cort.  ad  Locan.  VII, 
579.  lahn.  ad  h.  1.  et  Ovid.  Met.  X,  372.  idemque  ad  Hor.  Sat.  I,  4,  41. 
Hand.  ad  Stat.  Silv.  I.  p.  250.  Vir  doct.  in  Seebodii  Bibl.  crit.  a.  1821. 
Fase.  2.  p.  129.  Busch.  in  Ephem.  schol.  Darmst.  a.  1828.  n.  84.  p.  693  sqq. 
Krite.  ad  SaU.  Cat.  44,  5.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  XI,  279.  Obbar.  ad  Hor. 
Ep.  Voi.  I.  p.  346.  Wagner,  quidem  1.  1.  p.  484  sq.  multis  exemplis  probare 
stoduit,  Vergilium,  discrimine  ilio  non  servato,  in  directa,  quam  vocant. 


BUCOLICA.   ECL.  I.  7 

TITYRU8. 

Urbeni;  qnam  dicont  Romam^  Meliboee^  putavi 

Stultos  ego  buie  nostrae  similem,  quo  saepe  solemus  20 

Pastores  ovium  teneros  depellere  fetus. 

Sic  canibuB  catulos  similes^  sic  matrìbus  haedos 

Norani;  sic  parvis  conponere  magna  solebam. 

Vemm  haec  tantum  alias  inter  caput  extulit  urbes^ 

Quantum  lenta  solent  inter  vìbuma  cupressi.  25 


oratone,  quùj  non  qui  (v.  e.  EcL  n,  68.  IX,  39.  Geo.  IV,  315.  494.    Aen. 

I,  459.  615.  n,  594.  m,  317,  etc.),  in  indirecta  vero  interrogatione  qui,  non 
quis  (v.  e.  Ecl.  n,  19.  HI,  8.  Geo.  I,  3.  IV,  537.  Aen.  Ili,  608.  V,  648.  IX, 
723.  etc.)  nsnrpare,  sìve  nomen,  sivc  natura  Subiecti  respiciatnr;  vide  tamen, 
qnae  lahn  ad  h.  1.  in  edit.  U.  contra  eum  dispntat.  —  da.  Dare  haud 
raro  idem  est,  quod  dicere,  narrare,  ut  accipere  saepe  ponitur  prò  au- 
dire. (Cf.  not.  aa  Aen.  n,  65.)  Sic  tiare  legitur  apud  CSc.  Acad.  I,  3, 
10.  Ter.  Heaut.  prol.  10.  Hor.  Serm.  Il,  8,  5.  Ovid.  Fast.  VI,  434.  VaL 
FL  V,  219.  Stat.  Theb.  Vn,  315.  Claud.  de  rapt.  Pros.  IH,  337.  alibi.  ~^. 
19.  Longae  amba^es  narrationis  pastoris  impenti  personae  ottime  conve- 
niunt. —  20.  hutcnostraef  Mantuae,  Andibus  vicmae,  vico  tnbus  passuum 
millibus  ab  illa  urbe  distanti.  —  saepe  solemus,  Eundem  pleonasmum, 
nobis  quoque  usitatum,  invenimus  Aen.  Il,  456.  Ovid.  Met.  I.  639.  VID, 
19.  Xm,  417.  alibi.  —  21.  depellere.  Andes  haud  dubie  in  clivo  et  ager 
Venzilii  ad  eius  radices  situs  erat  (cf.  infra  v.  51  sq.  56.  Ecl.  IX,  7  saq. 
et  Diss.  de  vita  et  carm.  Verg.  not.  2.),  ideoque  pastores,  Mantuam  in  valle 
sitam  petentes,  pecus  ibi  vendendum  ex  editiore  loco  et  nascuis  montanis 
deorsum  abigere  debebant;  unde  intelligitur,  proprie  h.  1.  alci  depellere^  ut 
Plin.  IL  N.  n,  78,  80.  in  inferas  partes  depelti.  Sii.  Ital.  IX,  396.  silicemj 
quem  montibus  altis  DepuUrat  torrens.  sic  etiam  Peerlk.  in  Mnemos.  X. 
p.  2  sq.  locum  intelligit,  qui  adnotat,  Verdlkim  etiam  iledìtcere  potuisse 
scrìbere.  Conington  putat,  Praepositionem  nic  non  significare  desuper ^  deor- 
•un»,  sed  tantum  continere  notionem  abducendi,  abi£^endi.  Si  autem  com- 
parat  locutionem  deducere  j  depellere  navem  (in  poixum),  non  cogitat  hoc 
ipso  exemplo  nostram  potius  ezplicationem  iuvari,  cum  naves  ex  alto 
mari  deducantur.  Alias  depellere  fetus  significat  a  lacte  removere  (vid.  ad 
Ecl.  m,  82.);  quo  sensu  Burm.  et  Wagn.  nic  quoque  vocem  capi  volunt  et 
ille  propterea  v.  20.  quo  in  quoiy  i.  e.  in  cuius  commodum,  gratiam,  mu- 
tandum  esse  temere  suspicatur,  hic  autem  in  edit.  min.  utramque  explicatio- 
nem  sic  studet  coniungere:  ^depellere  breviter  prò:  depulsos  a  lacte  s.  ab 
ubere  materno  vel  agere  vel  portare.'*  —  22.  Aptissima  profecto,  quae  pastori 
subiici  poterat,  comparatio.  —  Sic,  scil.  ut  ego  stultus  Romam  Mantuae 
nostrae  similem  habebam.  —  similes.  Sic  cum  Ribb.  et  Ilaupt.  nunc  scrì- 
psimus.  Wagn.,  Ladew.  et  Coningt.  similis.  De  Accus.  Plur.  apud  Vem- 
Èum  in--»*  et --e*  terminato  via.  Wagneri  Orth.  Verg.  p.382 — 404.  Adde 
Lachin*  ad  Lucr.  I,  744.  p.  50.  —  haedos.  Ribbeck.  edidit  aedos.  Cf.  eius 
Proley.  p.  422.;  sed  vide  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  441.  —  Ceterum  Peerlk.  p.  3. 
ooniioit  ut  canibus  c.s.,  ut  nuUr.  haedos,  ad  Servii  Oomment.  nrovocans,  qui 
tamen  quomodo  hanc  coniecturam  flagitet,  non  video,  cum  potius  diserte  explicet 
verba  „Sic  canibus  caUdos  etc.*'  Cf.  etiam,  quae  contra  eum  disputat 
Ladew.  in  Progr.  Beurth.  d.  Peerlk.  Bemerk.  etc.  p.  6.  — -  23.  parvis  con- 
ponere magna  legitur  etiam  Geo.  IV,  176.  et  Ovid.  Met.  V,  416.  Sic  Cic. 
de  opt.  gen.  or.  6,  17.  ut  cum  maximis  minima  conferam.  Herod.  U,  10,  i&s 
tirai  afjixQà  ravra  fnyaXoiai  OvjLtfiaXùtv.  Thuc.  IV,  36.  tàg  uixqòv  fieyalf 
tixaaat.  Conponere  autem  scnpsimus,  antiquiorem  consuecudinem  secuti, 
quamquam  etiam  optimos  (3odd.  m  scribendis  vocabulis,  quae  a  literis  comp 
incipiunt,  fluctuare  videmus.  Cf.  Schneideri  Gramm.  1,  1.  p.  306.  2.  jp.  541 
Wagn.  Orth.  Verg.  p.  412.  et  Ribbeck.  Prole|?.  p.  394.  —  24.  so.  Cf.Theocr 

II,  45.  114.  et  Sulpic.  sat.  20.  duo  suiU,  muotis  extulit  ingens  Roma  caput 
—  ^.  Viburnum  Billerbeckio  in  Flora  class,  p.  82.  falso  SchneebcUl  vocatur 
Est  potius  secundom  Heyn.  et  Voss.  frutids  ulnd  genus  flexile  et  lentum. 


8  P.  VERGILI  MARONIS 

MELIBOEUS. 

Et  quae  tanta  iuit  Romam  tìbi  causa  videndi? 

TITYRU8. 

LibertaS;  quae  sera  tamen  respexit  inertem^ 
Candidior  postquam  tendenti  barba  cadebat; 
Respexit  tamen  et  longo  post  tempore  venit, 


sepibns  vìendis  et  ligandis  fasciculis  utile,  quod  noe  WcUdrebe,  Schiingbattm, 
WegeschUnge  dicimns.  Francogalli  hmic  fmticem  etiam  nunc  viome  appel- 
lant.  Calpum.  Ecl.  EX,  86.  hunc  locum  respicicns  scripsit:  Si  modo  coni- 
feras  trUer  viì/uma  cupressos,  Avt  inter  pino»  corylum  frondescere  fas  est. 
Cetemm  Peerlk.  haerens  in  voce  solere  post  breve  intervtdlnm  tertmm  re- 
petita,  p.  5.  scribi  volt  lenta  inter  soUdae  vibuma.  —  26.  Et  est  cnriosius 
et  crnn  admiratione  quadam  interrogantis.  Saepins  in  eiusniodi  interrogatio- 
nibas  est  indignantis.  CS".  adnot.  ad  Aen.  IV,  215.  et  Handii  Tursefl.  II. 
p.  492.  Deteriores  quidam  libri  praebent  Ecqjticte,  Vid.  Cort.  ad  Lucan.  IV, 
642.  —  27.  Lihertas  a  domino  Romae  vivente  impetranda.  Poterant  autem 
servi,  quibus  praediorum  domini  fere  solis  utebantur,  ut  agrum  colerent  et 

S:e^e&  pascerent,  pretio  domino  soluto  in  libertatem  se  vindicare,  qua  de  re 
eyn.  conferri  iubet  Lips.  ad  Tac.  Ann.  XTV,  42.  Burm.  ad  Petron.  75.  id. 
ad  Ovid.  Am.  I,  8,  63.  et  Apul.  Met.  M3I,  43.    Hoc  pretium  servis  frugi 

Earcisque  sexennio  nondum  exacto  ex  peculio  (cf.  adnott.  ad  v.  32.)  solvere 
cuit  Cicerone  teste  Phil.  Vili,  11.;  Tityrus  ven) ,  qui  Galateae  amori  in- 
dulgens  per  multos  annos  peculium  neglexerat,  demum  senex  factus,  cuni 
Amaryllidem,  quae  frugalior  et  parcior  erat,  amicani  habcret,  ut  libertatem 
assequeretur,  Uomam  ad  herum  suum  proficisci  potuit.  Nunc  ei  liberto  certa 
mercede  dieta  patroni  gregcs  commissi  erant.  —  sera  tamen  respexit, 
i.  e.  quamquam  sero,  s.  aero  quidem,  aliquando  tamen  mibì  contìgit.  Sera 
prò  sero,  ut  a^ud  Hor.  Od.  I,  15,  lì).  Epist.  Il,  1,  161.  Prop.  HI,  4,  5.  DI, 
15,  35.  et  alibi.  Qitamfptam  autem  vei  quidem  ante  tamen  sacpe  omitti, 
res  satis  nota.  Cf.  Ruhnk.  ad  Ter.  Andr.  prol.  11.  Goerenz.  ad  Cic.  Finn. 
II,  13,  43.  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  61,  3.  Sillig.  ad  Vergil.  Cir.  263.  Orelli  ad 
Hor.  Od.  I,  15,  29.  alii.  Spohn  hic  c^tmparat  locos  simillimos  Propertii  UT, 
4,  5.  SerOy  sed  Ausoniis  reniet  provÌHcia  rirgisy  et  III,  15,  35.  Sera, 
tamen  pietas.  —  respexit,  Vid.  aJinott.  ad  Aen.  I,  603.  —  inerlem  male 
ad  senilem  inertiam  et  tarditatem  rcferunt,  cum  TitjTus  v.  32  6(^.  ipse 
satis  clare  significct,  cur  se  inertem  dicat,  scil.  quod  peculii  antca  rationem 
non  habuerìt.  —  28.  Candidior- -cadebat,  prò  vulvari:  postquam  can- 
didior mihi  barba  erat,  i.  e.  in  senectute  demum.  Similiter  luvenalis  natio- 
nem  olim  tonsor  meus  expressitl,  25.  quo  tondente  gravis  iuveni  mihi  òarha 
sanahatj  juod  Wund.  adnotat.  Ceterum  haec  aetatis  significatio.  quam  coni- 
probat  etiam  v.  46.,  omnium  aptissima,  quia  manumissi  barbam,  quam  servi 
aluerant,  ponere  solebant.  Postquam  autem  hic  cum  Imperfecto  construi- 
tur,  quia  non  de  re  piane  absoluta  agitur,  sed  de  ca,  quae,  postq^uam  in- 
cepta  est,  durat  et  ab  initiis  suis  ulterius  pcrducitur  ;  quo  sensu  otiam  cum 
Praesente  coniungi  aolet  (cf.  statini  post  v.  30.).  Exempla  huius  constru- 
ctionis  collegerunt  Kritz.  ad  Sali.  lug.  13,  5.  et  Boetticher.  in  Lcx.  Tacit.  p. 
365.  —  29.  Hunc  vcrsum,  c^ui  Hcjuio  tam  scaber  visus  est,  ut  vix  eum  a 
poCta  profectum,  sed  e  margine  illatum  esse  putaret,  recto  defcndit  Wagn., 
nequc  in  hoc  genere  fTrttvn(po{)àg,  Vergilio,  ut  omnibus  po(?tÌ8  Latinis,  satis 
familiari  ^de  quo  conferri  iubet  Weicherti  Diss.  de  verss.  iniuria  suspp.  i>. 
94.  et  se  ipsum  ad  Elcg.  ad  Messal.  p.  13.,  quibus  addì  potest  lahn.  ad  ti. 
1.),  ncque  m  verborum  coUocationc  longo  post  tempore  haerenduiu  esse  do- 
cens,  quae  vel  in  pedestri  oratione  solìemnis  sit.  Nihilominua  Kalmus.  Ex- 
ercit.  crit.  in  Verg.  Ecl.  p.  2.  non  solum  hunc,  sed  etiam  antecedentem  ver- 
sum  spurium  censet,  Peerlk.  autem  1.  1.  utrumque  versum  locum  niutarc  et 
V.  27.  quidenh  prò  tamen^  v.  30.  autem  ami  iam  prò  posttptam  Icgi  iubet.  — 
Longo  post  tempore  ( —  de  antiqua  scribendi  ratione  nostempore  vide  quos 
Bibbeck.  eam  secutus  ad  h.  1.  et  in  Proleg.  p.  442.  laudavit  — )  nulla  di  ver- 


BUCOLICA    ECL.  I. 

Post4]U)iin  noB  AmaryllÌE  habet,  OalatoA  rcliquìt. 
N&inqtie,  fatcbor  onim,  dum  me  Galatca  tcncbat, 
Nec  spes  libcrtatia  erat  noe  cura  peculi. 
Quamvìa  multa  mcis  oslret  victlma  sacptis, 
Pinguia  et  ingratac  premerctur  caseue  urbi, 


aonun  tempomiD  c( 
non  erndito  focite  t 
■utfttem  tacite  comnaret  cnin  breviore  Illa  tempore,  quo  elapso  alìi  lib«rtatem 
ocinseùpi  Buktnt.  Ceternin  Terba  tango  post  lempore  renit  reiietit  ftttctor  epigr. 
in  Aotb.  ÌM.  Bnnii.  Ili,  61,  91.  —  80.  Poslqtiiim--  kiiiel,  prò:  ex  qnn 
— habet  ;  acil.  pi>8tqiiaRi  A.  nos  cepìt,  nnae  none  noB  habct.  Eodrói  modo  post- 
^nam  nun  PrMwnfe  coniongitur  Geo.  IH.  431.  Plant.  Bacoh.  Ili,  6,  ) .  et  naad 
raro  iqiad  Salloatlnm.  Cf.  Kriti.  ad  SaU.  Cat.  40,  3.  57,  5,  et  log.  38,  4.  Hor 
bere  Butein  verbam  projirìum  de  fodere  amnriB.    Sic  Cie.  ad  Div.  IX,  2fi. 
Hab«o,  inqiàt  lArÌBtippnaJ,  noti  hiibeor  a  Laide.  Tibiill.  I,  2,  65.  Ferren* 
kit*  fiiU,  qtti,  te  cmti  po&Ht  haben<,  MaUterat  prafdai  atuttiu  et  amut  lequì. 
Aente  ant«m  jienipeiit  Ladow.  (qui  etiam  conf  in  Pro^.  sopra  land.  p.  7.\ 
pnVtaiD  aptiaRime  dìiìBBO  poatqinan  nug  Amaiyllù  habet.  non  potUptam  Amik- 
rflliilem  habto,  cam  Amai^'Uia  probitate  sua  et  modeBtia  effeeerit,  ut  Tityrns 
M  ndimere  poseet.  Peerlk.  totam  buse  TerBiim  spuriain  esse  BtvrpicOitar  et 
dUB  8erv.  in  Comnient.  ntatur  Ablat.  absol.  Oalatea  relieta,  etiam  in  eiemplo 
yng.OalateareiicUieilìegì  posse  oenset.  —  Bl.  Verba  ynmipt  fiUeòeremm 
Um  repetit  ^t»  in  Wernad,  Poet.  I,.  min-  IH,  p.  H9,  11-  —  82.  peculi. 
Peeidinn  Btnotiorì  aensu  aìgnillcat  partein  alìquani  pecorìs,  qaam  re)  dorainQB 
MTVO,  voi  pater  Olio  ad  Bunm  arbitrium  otendam  fraendamqne  pcrmiaiti 
muJea  poendes  proptérea  peculiare»  et  (si  recte  Be  habet  loena  Varr.  L.  L. 
tv,  nApeciatoriae Tocabantur.  Cf.  de servornm  pecolio  Varr.  B.  B.  !,  3, 17. 
etl,  ir.  5.  Plant.  Asin.  HI,  1.  36     Cic.  Parad.  T,  2.  3!).  Inven.  HI,  199. 
Pompon.  Dig.  XV.  tit.  I  ,  de  pecnJio.  Plant.  More.  prol.  94.  Lir.  II,  41,  10. 
(nbj  Tfd-  Dralt.)  Snct.  Tib.  15.  (ubi  vid.  Breniì)  et  5U.  Hìc  oimiino  signifleftt 
IMcnnlani,  qnani  Tityms  h-wtiis  et  caseìs  venditÌB  (v.  33.  34.)  eompendii  fa- 
cere  et  «ina  se  redimere  e  servitute  potuisaet.  niai  oinneni  prò  mnnvBcnlia 
O^ateae  eoae  deferendis  eipendisset  (t.  35.).  De  forma  Qenitivì  peculi  rid.  I 
«vae  conimentattiB  anui  ad  Lucr.  ?,  1004.  et  infra  ad  Aen.  IX.  151.  —   I 
S3.  milita  victima,  i.  o  Titoli  ad  sacrtSeia  destinati.    Sic  antem  tmtUm  ] 
apod  po^taB  Baepe'SÌDfratarì  nomerò  poni,  ree  cat  satis  nota.  Vide,  bì  tanti  I 
Mt,  Aen.  I,  334.  Hor.  Epod.  2,  31-  Ovid.  Fast,  IV,  772..  id.  A.  A.  DI,  5.4.  f 
TlbnU.  I,  3,  28.  Sii.  Ilaf  li,  547.  ete.  Cf.  etiaiu  atlnott.  ad  Ecl.  VH.  SO.  et  1 
qntw  Unger  de  Valg.  Kaf.  p.  376  sq.  landat.  ~  M.  Wakef.  et  alìj  cuii  SerrÌD  I 
eoninngnflt  victìma  pinman,  qneniadnodum  Ecl.  VI,  4.  At  sic  eaneua  tuiBU  1 
fciNM  nbiiteretnr  sine  epitneto.  enm  contra  apte  sibi  apponontnr  rmiUa  mcliiua  I 
tt  pinffttir  eaMtnt,    8ie  iam  Thcocr.  XXV,   106.   oommcniorat   ntova  rfpifc,  1 
qoar»  etiam  Ameifi.  Spìcil.  p.  13.  et  Gebaner  de  post.  ctc.  I.  p.  60.  etProgt.  | 
».  IO.  r«et«  eontra  Serr.  dispntuit.    (Conineton  Buspicatar.  hoc   epitbeto  I 
rartaue  oasearo  e  flore  laetia  ftictom  {eream  eheete)  distingui  a  ralgari  caBeo.)  I 
" — "-rea  etiaBi  copnlani  esae  poetpoBÌtam,  vere  docet  Jahn.  Haud  raro  enim   f 
ila  et  ani  vocabolo  (cf  infra  ?.  67.  Geo,  I.  304.  402.  Il,  73.  383.  43S.  I 

a«B.  I.  35.  y.a.  ili,  430.  ees.  iv,  124.  512.  sia.  vili,  517,  xi,  367,  etc.)  1 

*cl  adea  dnobiu  (at  XII,  381.)  pustponitar,  nbi  illod,   qood  praemittitnr,  I 

TDcabohini  pra^ipnam  «im  habet.    Cf.  etiam  infra  ad  Iv.  <13.  adnott.  —  j 

infratan  comìoa  nioroBìtate  diri  vidtt  ,Spolin,,  nt  sentiiK  sit:  non  tantntt  I 

vnm  dedit  prò  vitnlis  caseisqQO  meia,  quantum  niilii  videbatnr  et  qnaotlò  1 

i^u  erat  ad  oroatoui  Galateae;  qnam   eiplicationem  Wagii.  iore  praefeit  \ 

min  Paldanii  commento  ad  Prop.  p.  XLVl.  prolato:  „ingriiln  wba,  i.  e,  1 

B«g)Ìg*nH  ace«pta  et  moi  oonmniens,  et  iccirco  scraper  nota  poBcens."  Neil  1 

macM  aotem  probanda  Bnrrannni  eiplicatio:    ,,Mantnae,  iam  non  grata*.  I 

poctqoain  occupata  a  voteranis.  norie  colonia."   Bryce  deoiqne  iagratae  non  ' 
male  prò  commnni  habet  omniom  orbinm  epitheto,  qnae  ras  deapicore  nM 
beaeltda  eia»  prò  merito  aeatinmre  aolcant.  -    premeretnr;  vox  propria 
lue  de  re,  easei  enim  sub  pundere  premubantur.    Cf  infra  r.  SI.  Gèo,  TU. 
«I.  PUn.  H.  N.  DE.  43,  97,    Calpnm,  n.  70.  V,  34.  Colum.  VH.  8.  iited. 


h^^ 


10  P.  VERGIU  MARONIS 

Non  umquam  gravis  aere  domum  mihi  dextra  redibat.  35 

MELIBOEUS. 

Mirabar,  quid  maestà  deos,  Amarylli;  vocares^ 
Cui  pendere  sua  patereris  in  arbore  poma: 
Tityrus  bine  aberat.    Ipsae  te,  Tityre,  pinus, 
Ipsi  te  fontes;  ipsa  haec  arbusta  vocabant. 

TITYRUS. 

Quid  facerem?  neque  servitio  me  exire  licebat;  40 


et  Burm.  ad  Nemes.  Ecl.  n,  34.  m,  69,  —  85.  Sensos:  Nihil  pecnniae  ex 
yenditis  iuvencis  et  caseis  partae  ex  urbe  domum  referebam .  quippe  omnem 
in  commendo  ornatu  muliebn  consumere  ab  amica  coactus.  Ceterum  cf.  Moret. 
81.  carm.  Priap.  LXXXYI.  Meisque  pingtus  agnua  ex  ovUibua  Chravem  domùm 
remiUit  aere  dexteram.  Colum.  X.  310.  Aere  stnus  gendua  pieno»  gravis 
aere  reportet  et  Paullin.  Nat.  III.  Felicis  p.  52.  Quia  gravis  aere  einus 
rclevetur,  egente  repleto,  qui  aperte  hunc  locum  ante  oculos  habucrunt. 
Nihilominus  Peerlk.  p.  6.  etiam  hunc  versum  Yergilio  abiudicandum  esse 
Buspicatur,  quem  recte  defendit  Ladew.  Progr.  land.  p.  7.  ad  Peerlkampii 
quaestìonem,  cur  pastor  aes  dextra ,  non  in  zona  gestaverit,  verissime  re- 
spondens,  haud  dubie  etiam  Tityrum  pecuniam  ex  more  pastorum  in  zona 
gestasse  (coli.  Zeitachr.  f  AH.-Wiss,  1842.  p.  1083.),  nihilominus  autem 
poStae  de  manu  loqui  licuisse,  quemadmodum  etiam  nos  dicamus:  mU  voUen, 
mit  leeren  Hànden  eurUckk^ren  et  apud  TibuU.  I,  5,  68.  et  I,  9,  52.  piena 
fnanu  legamus.  —  86.  Nunc  intelligo,  quod  antea  assequT  non  poteram,  cur 
Amaryllis  maestà  deos  invocaverit;  Tityrus  non  aderat.  Vix  autem  opus  est, 
ut  lectores  attentos  faciam,  quanto  vividior  reddatur  oratio  hac  Amaryllidis, 
quasi  praesentis,allocutione.  Bespexit  hunc  locum  Calpum.  VII,  7.  —  maestà. 
Vid.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  453.  —  87.  Non  nisi  de  Tityro  absente  cogitans, 
neglexit  Amaryllis  poma  decerpere.  —  sua  in  arbore,  i.  e.  cui  propria 
sunt,  ut  Serv.  recte  explicat.  Cf.  Ecl.  VII,  54.  Aen.  VI,  206.  Geo.  il,  82. 
et  adnott.  ad  Geo.  IV,  190.  —  88.  aberat,  brevi  syUaba  arseos  et  caesurae 
vi  producta.  Vid.  Wagn.  Qu.  Verg.  Xn.,  ubi  exemplorum  magnam  copiam 
invenies  (v.  e.  Ecl.  UI,  97.  VII,  23.  IX,  66.  X,  69.  Geo.  Il,  5.  211.  HI,  76. 
118.  189.  332.  rV,  92.  453.  Aen.  I,  308.  668.  II,  369.  411.  Ili,  112.  IV,  64. 
V,  284.  337.  etc.)  et  quos  ipse  laudavi  ad  Lucr.  I,  11.,  imprimis  autem 
Schneid.  Gr.  Lat.  I.  p.  664  sqq.  744  sqq.  Weichert.  in  Èpist.  crit.  p.  73. 
Osann.  Annal.  crit.  p.  169.  et  Ì73.  Corssen.  de  pronunt.  etc.  II.  p.  348  sq. 
356.  363  s^q.  et  Geoauer  de  poSt.  I.  p.  140.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  IV, 
51.  Becentiorem  tamen  de  hac  re  sententiam  nondum  ab  omnibus  probatam 
infra  ad  Geo.  II,  211.  et  Aen.  V,  521.  commemorabiraus.  —  Ipsae —pi- 
nus  etc.  Voss.  haec  verba,  quae  tamquam  aliena  ab  hoc  loco  temere  vitu- 
perat  Heyn.,  ita  explicat,  ut  omnia  resonasse  putet  vocibus  maerentis  Ama- 
ryllidis ;  quam  interpretationem  etiam  Wund.  amplectitur.  Sed  longe  dignior 
posta  videtur  Wagneri  explicatio,  ut,  quomadmodnm  a  po6tis  hominum  sensus 
saepe  transferantur  ad  ipsam'.naturam  et  res  inanimatas,  sic  etiam  hic  pinus  et 
fontes  ipsi  eodem  absentis  desiderio  affecti  una  cum  AmaryUide  Tityrum  vocare 
perhibeantur.  Cf.  Ecl.  V,  21.  27  sqq.  62  sqq.  IX,  29.  t,  13  sqq.  Aen.  VII, 
759  sq.  Vm,  91  sq.  ac.  prò  Sext.  60.  de  Fin.  V,  2,  4.  Rutil.  Itin.  I,  31.  etc.  — 
ipsae,  quia  opponuntur  Amaryllìdi,  quae  itidem,  ut  deos,  sic  etiam  Tityrum 
vocasse  putanaa  est.  Pronomen  ipse  autem  rebus  personisve  distinguendis 
opponenoisque  inservire,  pluribus  exemplis  (v.  e.  Ecl.  H,  62.  IV,  16.   Geo. 

IV,  432.  Aen.  I,  42.  IV,  144  sqq.  V,  859.  etc.)  docuit  Wagn.  Quaest.  Verg. 
XV Ili.  2.  p.  457  sqq.  —  89*  arbusta  recte  negat  Spohn.  de  arboreto  cum 
vitibus  capienda  esse,  quod  Voss.  censuit;  nam  fruticeta  significari,  docent 

V,  2.  et  14  sqq.  Ceterum,  ut  Verg.  ipse  Theocritum  Id.  Fv,  12.  (quocum 
Wold.  Bibbeck.  Bionem  I,  33.  et  Moschum  UI,  23.  conferri  iubet),  sic 
eum  imitatus  est  Calpum.  Ecl.  Vili,  72.  Silvestris  te  nunc  platanus, 
Meliboee,    susurrat,    Te  pinus.     Cf.   etiam  similes  loci   Ecl.  V,  27.  62. 

VI,  10  sq.  X,  13.  —  40.  Non  curans  Amaryllidis  querelas  Bomam  prò- 


BUCOUCA.    ECL.  L 

Nec  tam  praesentis  alibi  coenoacere  divoe. 
Hic  illmn  vidi  iuvonem,  Meliboee,  quot  annia 
Bis  eenos  cui  nostra  dìes  altana  fumaDt! 
Hic  mihi  reapoDBum  primus  dedit  ille  petenti: 
,J'aflcÌte,  ut  ante,  boves,  pueri  ;  aubmittito  tauros." 


a  vetoranis  tneri  poteram^  lue  enim  poEta  prorsua  ountniidìt  psstoris  pen 
cara  Bna.  Formnla  Quidfaceremt  (lotu  solite  ich  àam!  toat  blieà  mir  Art' 
<l«i-M  fi7-r^?l  redit  Ed.  VII,  U.  Sic  Gao.  I\',  504.  quxdfacerett  Aen.  IX,  399. 
Oria.  Uet.  I.  61T.  D,  1B7.  m,  204  et  saepiiu  Qmd  faciatT  Cf.  WunderL 
ad  llbiiU.  1.  e.  39.  Matth.  ad  Cic.  proSeit.lt>,  43.  ajii.  —sereilio  emire, 
ì.  V.  libcrarì:  ot  Ciò.  PhU.  XI,  6.  13.  aere  alieno  exirs,  LddìL  apad  Non. 
rV.  0.  164,  «E  aerumm  exire,  Paul,  in  Dig-  XXXVU,  4,  82.  avi  j>ob»tat« 
exire  et  sìioìIÌb.  —  41.  praetentit,  i.  e.  (|iiì  praesto  miiit  aniìlio,  qui 
«fBeocisMiDiuD  affenmt  aiualinm  ideoqne  propitu,  ra?ente8.  Cf.  Geo.  I,  10. 
Acn.  EX.  404.  Ovid.  Met.  V'D,  177.  Cic.  Ime.  I,  12,  28.  ibique  KDhDer. 
Mitficherlich.  ad  Hur.  Od.  I.  35,  2.  Beneck.  ad  Cic.  C^at.  D.  9,  19.  Eritz. 
ad  SaU.  Cst.  51,  19.  alìi,  et  qoae  adnotavimiut  ad  Geo.  U.  127.  De  Accua. 
antem  Plur.  in  it  misso  cf.  adnntt.  ad  Geo.  1 ,  25.  et  saprà  ad  v.  22.  — 
42.  Pro  illuta  PeeiUi.  p.  7.  coniicit  in«r»tum.  —  iuvenem.  Cf.  qnae  v.  fi. 
OrdcemiunmH.  Eondeiu  Octaviantun,  qui  ilio  tempore  XXIII  anniis  natna 
«rat.  tueenem  apucUatnm  videoiUB  Geo.  I.  .iOO.  Hur.  Sat.  II,  5,  62.  Od.  I, 
2.  Jl.  Cf.  Wemsd.  ad  PoEt.  lat.  min.  U.  p.  312.  ot  Obbar.  ad  Hot.  Ep.  Voi. 
n.  f>.  \9.  —  tiuol  anni'a  dÌTisim  BCripsimOH  cnm  recentìssimÌB  editOTibna 
praelet  fìibbect.,  qvàqaodaanis  edidit.  (Cf.  eina  Proleg.  p.  398.)  Vid.  Beneck. 
ad  «e.  Or.  de  Imp.  Poinp.  23,  67.  p.  318.  et  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  487.- 
4&  Seneiu  est:  quem  ut  Larem  domeaticam  colo;  hoic  enim  menatrna  sa- 
oa  fiori  colfibant.  Ceterum  rìd.  adnott.  ad  v.  6.  —  hit  seno*  dita,  non 
eontìlUiM  oaidem,  aed  sin^olìs  inenaibus,  Kalendia  quidem,  aot  Nonù.  ant 
'■«'—1.  cr.  Cato  R,  R.  e.  143,  2.   Kalendia,  Idiòti».  Nani*,  fettit  dia  e— 


'J£ 


,  coronai»  in  focaia  indat;  per  eosdem  die»  hari  familiari  prò  copia 
^ptUti.  De  hai;  auteni  ratìone  numerun  circnniacnlieiidj  vid.  qnae  ad 
Ara.  I,  TI.  adnotavìmus.  —  fvmant  prò  faniabnnt  poBÌtiim  cenaet  Heyn., 
male;  enin  vere  iam  famcnt,  scU.  ab  eo  tempore,  quo  Titjrns,  ab  Octa- 
fìano  benienc  aaditits.  Roma  reversoB  erat,  nt  iiienstraa  iUa  sacra  iam  bi« 
vd  l«r  tDSQtni  potuerìnt,  vel  potins  vere  inatltata  debeant  cogitati.  Tity- 
ras  miai  tempore,  quo  poma  iam  decerp«nda  in  arboribns  pcndebant  (,t. 
ti.),  L  e.  mense  IqIìo  aut  Sentili  ineunte.  Romani  iirofectus  erat,  hoc  col- 
In^pùttm  antem  tempore,  quo  poma  iam  mitia  in  cella  panaria  iacebant  (v. 
^O.)  ideoqne  fere  Octobrì  exeunte  habitnm  tingitar;  id  quod  iam  Spohn. 
I«npeùt.  Unde  etiam  apparet,  infelìcem  esae  Peerlkampil  cuniectarani 
•  AaiMNt.  —  44.  pn'oiu»  Voaa.  eiplicat  per  princepe;  longe  melìns  »ero 
Waea.  Qaaest.  Vlrg.  XXVin.  5,  per  dtmtum,  tandem,  ut  haee  pmdeat 
MMuatia:  Hic,  ape  prope  umni  iam  abiecta,  ille  priffloa,  i.  e.  tandem, 
niniitào  responso  me  cnra  iata  liberavit;  mnnetque,  pn'muni  prò  demtim 
len  etìam  Aen.  Il,  37n.  et  VII,  118.,  ot  prtmtwi  taadam  coniungi  Aen. 
lU.  245.  \Cf.  ctiaui  Hand.  Tursell.  IV.  p.  335.)  Quod  aatem  praetcroa 
ad^  Vir.  doct.,  prtTHUfn  prò  ^acipe  Swgnlari  numero  non  dici,  nisi 
■dieetn  alii|Do  vocabolo  vel  omni  oratione  ita  comparata,  ut  inde  appa- 
T«at.  onae  sit  vis  eins  vocia  (v.  e  primue  genti*  «une),  id  haud  temere 
ia  dnbiam  vocat  Bìldebrand.  in  lahoiì  nona  AnnaU.  XXVI.  p.  156.  coU. 
lucia  Ter.  Eun.  I,  2,  10.  mit  ama  ewn  optui  le  prima*,  et  Iianiprid. 
Se».  28.  Falaentta  prima*  fidi.  (Niederatein.  Qn.  Vìré,  p.  15.  priimis  pni 
primitKt  piisitnm  aceipiens  locmoquc  sic  eiplicoiis:  ,.Hio  ille  tnìhi  petenti 
priuamii,  primo  loco,  responaum  dedit",  hoc  responsmn  ad  agroa  et  paacua 
pertinena  oppunere  quodammodo  videtur  alteri  de  libertate;  addit  enim: 
.Jnde  Gt,  nt  Titynu  mai^  et  fere  unicum  gaodinm  percipiat  ex  Bfris  do- 
n»tis,  libertatia  non  umplius  facìat  mentionem.")  —  45-  *ubmitt\te  tati- 
raa.  Wagn.  cum  Servio  eipllcat:  tauroa  anbniittite  iugo  ad  aranilam:  ut 
da»    ìlla    aie  commemore  ntar ,    qnibns  res    roiitica  raaiime    eontinoatnr, 


L^ 


12  P.  VERGILI  MARONIS 

MELIBOEUS. 

Fortunate  senex,  ergo  tua  rura  manebunt. 
Et  tibi  magna  satis,  quamvis  lapis  omnia  nudus 
Limosoque  palus  obducat  pascua  iunco. 
Non  insueta  gravis  temptabunt  pabula  fetas. 


ree  pecnaria  et  a^ctdtnra.  At,  cum  ne  in  poStae  qnidem  nllo  loco  vocem 
iugo  Tel  aratro  i&  omissam  invenerim  (nam  locns  ab  ipso  Wagn.  allatus, 
Rutil.  Itin.  I,  142.  SubmittarU  troiài  perfida  colla  Getae,  cam  colla  adii- 
ciatnr,  alias  est  generis)  et  in  hac  tota  Ecloga  nnsqnam  agricnltnrae,  sed 
Bolins  rei  pecnariae  mentionem  factam  yiderim,  (cf.  etiam  v.  48  sq.)  potius 
cnm  lahnio  cogito  de  tauris  yaccamm  gregi  ad  admissuram  submissis»  de 
qua  re  aubnuUere  proprie  dicitnr.  Cf.  Geo.  DI,  73.  159.  Varr.  de  R.  R.  E. 
3.  mares  mibmitterc  cm  admtsgfiram  et  ibid.  In  niUrtcatu  haedi  trimestres 
guòmittuntur  et  in  grege  inctpiunt  esse:  Nemes.  Cyn.  114.  huic  parilem 
suhmitte  marem  etc.,  ut  igitnr  sensus  sii:  alite  tauros,  qui  gregem  propa- 
gare possint.  [Video  tamen  Wagnerum  in  edit.  minore  sententia  mutata  vo- 
cem nobiscum  sic  interpretari  :  „alerc  ad  supplendum  propagandumque  gre- 
gem."] Neque  aliter  locum  intelli^unt  Ladcw.,  Bryce  et  Conington  (qui  ad- 
notat,  accuratius  sane  poStam  scnpturum  fuisse  stibmittere  vttuloé,  ut  Geo. 
in,  159.,  sed  tauroé  simul  indicare  consiliuni,  quo  submittantur  (ad  admis- 
suram). Peerlk.  tamen  (simul  Theocriti  Id.  IX,  3.,  qui  locus  ad  defenden- 
dam  nostram  explicationem  soleat  afferri,  nihil  probarc  c^nsens,  ubi  prò 
vnò  ar (Inaiai  oh  ravqtoq  iam  omnes  praeferant  fnì  aTfCgatai),  cum  vac- 
cae  submittantur  tauris,  p.  S.  potius  sffùmtttiie  tauris  coniicit.  Sed  vide  La- 
dew.  Progr.  land.  p.  8.  CJeterum,  ut  Octavianus  tamquam  deus  cogitetur, 
ita  eius  responsum  oraculi  quodam  babitu  vestiri,  bene  animadvertit  voss.  -  - 
46.  tua  rura  manebunt  Wagn.  expUcat:  tibi  restituta  tua  erunt,  ut  an- 
tea  fuerunt;  sed  rectius  Ameis  in  Spicil.  cxpUc.  Verg.  p.  2.:  „fua  manebunt 
i.  e.  tibi  non  eripientur,  ut  aliis."  Tita  igitur  cum  accentii  eiferendum,  ut 
infra  EcL  IX,  4.  Haec  mea  srmt:  reteres  migrate  colonii  Cf.  etiam  Ecl.  Ili, 
23.  Wagn.  memor  est  formulae  in  iudiciis  sollemnis:  meum  est,  coli.  Bris- 
son.  de  Form.  1.  V.  §.  19.  Quisque  autem  vidct,  etiam  hic  beri  et  servi  per- 
sonas  confundi,  cum  non  Tityri,  sed  beri  (Vergilìi)  sint  rura  et  ffreges.  (  onf. 
supra  ad  v.  6.  et  40.  —  47.  Ét^  i.  e.  et  quidem.  Wagn.  Qu.  virj?.  XXXV. 
p.  562.  interpositum  pastoris  iudicium  bene  comparat  cum  iis  locis,  i^i  co- 
pula parenthesin  aliquam  incipit,  qua  de  re  cf.  adnott.  ad  Ecl.  IX,  11.  — 
quamvis—iunco  Heyn.  capit  de  aliorum  agris,  qui,  neglecta  ex  longa  ca- 
lamitate cultura,  saxosi  et  ualustres  sint,  qiiibusquc  opiponantur  Tityri  (i. 
e.  Vergilii)  pascua  intacta  iaeoque  satis  bona  et  toleraoilia.  Rectius  vero 
alii  (inter  quos  etiam  est  Kiederstein.  Qu.  Virg.  p.  16.)  cum  Vossio  de 
ipsius  Vergilii  agris  ea  intelligunt  partim  ad  radices  nioutinm  saxosorum  et 
Silva  tectorum,  partim  ad  rìpam  mncii  fluvii  sitis,  qui  cxundans  et  stagnans 
quaedam  paludosa  fecerit;  et  spohn.  verissime  addit,  attenuari  opes  artinciose 
per  Meliboeum,  ut  absit  invidia,  Vergilius  paucis  contentuK  videatur,  et  militi 
non  larga  possessio,  sed  tennis  etmacer  ageUus  ereptus  videatur. —  omnt  a 
per  hyperbolen  dici  quisque  videt.  —  lajpis  nudus,  ut  supra  v.  15.  wtda 
sHex,  gnmme,  frumentis  non  obsitus.  Sic  Liv.  XXI,  37,  4,  nuda  cacumiun 
(montis).  —  limo  so-- iunco,  qui  in  solo  limoso  nasci  solet.  Sic  limosa  radix 
apud  Plin.  H.  N.  XXVII,  5,  17.  —  49.  Tu  hic  securus  vivens  in  agris  tuis 
non  senties  incommoda  illa,  qnae  me  nunc  premunt  ex  patriis  sedious  ex- 
pulsum.  Tui  greges  non,  ut- mei,  ex  alio  in  ^um  locum  depulsi,  cogentur 
extra  consuetos  nnes  vagari  et  pabulis  insuetis  noxiisque  vesci,  ncque  ex 
vicinia  gregum  morbis  contagiosa  vexatorum  detrimenti  quid  capient.  — 
nraves,  limguidas,  aegras  e  partu.  Cf.  Hor.  Epod.  2,  57,  gravi  nudvae  sa- 
tubres  corpori.  Geo.  lU,  95.  morbo  gravis.  Liv.  XXI,  48,  4.  gravis  vulnere. 
Val.  FI.  VI,  65.  gravior  ile  vulnere  etc.  Ameis  in  Spicil.  p.  3.  potius  ex- 
plicat  per  gravidas  {trdchtige  AfuUerscha/é);  non»  autem  eiìpedit,  quid  sibi 
velit  additum  fetas,  —  temptabunt,  i.  e.  vexabunt,  nocebunt.  Proprie  de 
morbis  dicitur,  ut  h.  1.  (cf.  Ueo.III,  441.  Cic.  Tusc.  IV,  14.  in.  Suet.  Aug. 
81  etc.   Burm.  ad  Samonic.  e.  2.  et  Heindf.  ad  Hor.  Sat.  I,  1,  80.),  interdum 


BUCOLICA.    ECL.  L 

Nec  mala  vicini  pccoris  cuntagia  laedent. 
Fortunate  senex,  hic  ioter  lumina  nuta 
Et  fontiB  aacroa  frigna  captabia  opacum. 
HÌDC  tibi,  quae  semper,  vicino  ab  limite  aaepes 


«tùm  de  vino,  qnod  virea  debilitai  (cf.  Geo.  Il,  93.  Plìn.  H.  N.  XXm,  i, 
M.).  CeUram  prò  vul^ri  lentaùunt  Coi.  Med.  anctorìtat?  cuin  recentùtìmis 
editorìbns  nuDC  scrìpKimuit  Umptabmd,  Cf.  Wagn.  Ortli.  Verg.  |j.  475.  i.>t 
Bilibeck.  Prol^.  p.  441.  — fetae  Spohnio  sont  gravìdae,  in  utero  habentcs,  ut 
EcL  in.  %3.  Dutcf.  —  Utiia  talix  feto  pecari  et  alibi,  mihi  vero  modo  enixae: 
nani  MdiboeuB.  i^neui  liic  Tityrì  capellas  snis  opponere  piit«t,  ìnipmnis  reapicere 
ridetur  capraiu  ill&m  modo  cnixaiii  et  e  partu  debilcm  et  inlìnnain,  quasi  v. 
13.  eonuncmonivit:  idqne  etiiun  dncet  cpitbetoa  grava».  Fetus  autetn  (ab  anti- 
mo/eo,  ipvf).  non /oetut  BCriliendnm  esse,  doccnt  Vobb.  ad  h.  1.  Weber,  in 
Kxenitt  «tili  Lat.  p.  111.  Kriti.  ad  Sali.  Cat  53,  5.  Wagn.  Orth.  VerR.  p. 
tu.  et  Schneid,  Gr.  I^at.  I.  1.  p.  79.  —  V.  51—58.  caloreiii  traiisse  TÌdentur 
«Theiicr.Vil.  136— N2.  Cf.Gebaneri  Pm^r.  p.  6.  -  ^\. /lumtKa  nota  tmt 
da  Hlndti  et  Pado,  aut  de  rivi»  campestrìbuB  intellignnt,  quam  alteram  opi- 
nid&ein  Vobs.  probare  atndet  coli.  Eoi.  V,  84.  et  Geo.  IV,  54.;  Wa^.  vero 
cmn  tnuminerìt,  jiurrÙHa  apud  Vergilium  alìquoties  de  ano  flamine  dici  «Aen- 
VII,  13S.  XI,  6,MI.  Xn,  331.),  hic  quoque  de  uno  Mincio  senniinem  cbbc  su- 
qiÌMtiii',  et  PraepoK.  inter  ad  arboree  inxta  fiumen  poBitas  relata,  locnm  ad- 
modnm  artificione  sic  interpretatnr:  Inter  arborea  ad  flumen.  Mihì  nulla 
pfwmii  diflieiiltas  ridetur  ineiiBD.  Fiumina  eniiu  et  /otOes  siniplicitcr  dupin- 
gODt  amoenam  re^onem  fluioinibus  (sive  Mincio  et  Pado,  sive  uno  Mincio) 
rivisq[tie  eunrìsam  ideoquc  uec  fontìbUB  destitutam.  et  coninieniorantnr.  quia 
do  frignre  senni)  eit.  aqnae  autcni  TÌcinae  eoelì  ardurem  inìtÌKant.  Soiuiib 
igiKat;  pTOBtratus  in  silva  vel  fruticeto  infer  lluinina.  rivos,  font«s  sito  au- 
nin  frigid&in  captabia.  —notti,  ad  quae  venire  TiWrus  et  gregem  coin- 
pdtoe  aolebat  Wa^.  adnotat,  cousuetudinia  trequenÈsque  nsus  atque  inde 
BTtM  carit&tis  notiouem  sUEtiiieri  boc  vocabul».  ut  Àen.  II,  256.  Ili,  lifiT. 
V.  óou.  Geo.  I,  a«3.,  et  praet«rea  Homericuni  illud  ^ata.  Aen.  II,  4GI.  VI, 
HI9.  etEleg.  ad  Messal.  p.  22.  ciinferrì  iubet;  qnae  at  vera  esse  concedamna, 
ara  tamen  iiupecliunt,  quomìnus  cuin  Ameisio  Spicìl.  p.  3.  baec  flamina  Ti- 
^TO  nota  oppoaìts  babeaniui  HuminìLua  1on)finqHÌB  et  reinotis,  quae  Meli' 
boe«a  qoaercre  cogatur.  Vcrlia  hic  Inter  /lumina  nota  bine  re- 
Mtiit  auctor  epigT.  in  Anth.  I,at.  Barm.  I,  147,  11.)  —  bt.  fonti* 
aaeroa,  utpcite  a  Nj-nipfaia  babìtatos.  Cf.  Theocr.  VII,  136.  Aen.  VH, 
n.  Hur.  Od.  I.  1.  22.  Ovìd.  A.  A.  Ili,  688.  Her.  XV,  15^.  ceH.  et  Ge- 
bMCT.  1.  L  —  frignt  apar-ma,  fri^ms  loci  opaci,  nemorlB  umbrosi.  Cf. 
Ed.  n,  ?,  et  ColilDi.  VJ.  22,  Opaciuima  nrmorum  jMucua.  Simititer  8tat. 
HDt.  111.  5,  17.  irpaea  qaiet,  h.  e.  quieti  vitoc  oiubratilii),  et  Silins  I,  3Q5. 
f^Ux,  hoil  liaiiorum,  et  vilat  laudimduf  opttcae,  i.  e.  felix  praedicandna 
ob  tHuìi  in  uiiibrOBÌa  nenioribus  actani.  -~  captabia.  Sic  Ecl.  Il,  S.  pe- 
emdm  witbra*  et  frigora  captant.  —  53.  Lncus  difficiUiinus,  in  quo  Droéter 
VogfBi  edìtoree  etìani  alìi  viri  douti  qnam  maxiiue  hacBeront  (cf.  S(jiìracb. 
Clav.  Virg.  p.  A74.  Markland.  ad  Stat.  Silv.  I,  3,  43.  Doering.  in  Progr. 
«nnt  tà  V.  13.  land.  p.  'A.  et  Lachmann  ad  Prop.  IV,  S,  29.1,  Ne  ad  con- 
ÌBBtmn»  confugiamus,  qnod  oinnìuni  Codd.  et  Prìaciani  XVm,  193.  conHentias 
ÌBtIfdieere  lidetur,  milii  etianmum  inler  varia  pericala  hunc  locoui  eipc- 
fendi  Wi^erì  ratio  niaùnie  proliatur.  ci  qua  loci  sententia  liacc  eBt:  Hinc, 
a  TÌcinn  limita,  soepcs,  qoae  aeniper  Hyblaeia  apibae  florem  salìcti  depSdta 

Set),  aa«pe  tibi  levi  (apnml  sngarro  Boadebit  somniun  inire;  etai  non  n^o, 
mira  verlioruni  tmìectione,  qnam  nec  gratam  nec  abupliuiori  pastonun 
wnnoiii  aptani  cmn  Wagn.  possam  atruoHCore,  iquae  tamen  non  prorsusab- 
horrrt  a  Vergiliano  dicendi  genere:  cf.  Ecl.  IX.  3.  Geo.  n,  227.  Aen.  Vm, 
IBB.J  8ein|>er  aliqnid  reaidere,  qnod  offendere  debeat.  Conitmgo  i^tur  pri- 
miun  ferbu  Hinc  —  vicino  ab  limile;  oui  aBua  Adverbiia  loci  accnra- 
Unntm  eiplieatìunein  per  iippositionein  quandain  addendi  (de  quo  vide  quoa 
Diaaen.  laudai  ad  Tibull.  1,  IO,  37.t  prorsua  eat  Vergìlianus.  Cf.  Ed.  Ili, 
11.    Aen.  1,  231i.  U,  IS.  Ul.  BI6.  VI.  3u5.  VII.  im.  XII.  273.    Sic  aateni 


14  P.  VERGILI  MARONIS 

Hyblaeis  apibus  florem  depasta  Balicii 

Saepe  levi  somnum  suadebit  ìnìre  susurro;  55 

'Bine  alta  sub  rupe  canet  firondator  ad  auras: 


verba  coniongenda  esse,  non  (quemadmodnm  Wiind.,  Spohn.  et  in  prìoribns 
certe  e^tt.  fihn.  et  Ladew.  censuenmt)  vicino  ab  limite  sciepea  (l  e.  qua 
parte  limes  est,  agnini  vicinom  a  tno  disterminans),  quod  eodem  modo  di- 
ctom  pntant,  quo  y.  8.  nottris  ab  ovilibua  agnusj  Geo.  DI,  2.  pastor  ab 
Amfhryao  et  simìliai  ìam  docet  parallelìsmus  membrorum:  Hinc  vicino  ah 
limtte  et  Hinc  alia  suo  rupe.  (Consentit  nobiscum  Ameis.  SpiciL  p.  3.)  Porro 
quae  semper  aaepes  depasta  per  attractionem  positum  prò  saepes.  ^^le 
nemper  depaeUiiest):  ellipsis  autem  Verbi  aoxiliarìs  in  sententiis  relatiyis 
haud  inusitata  Ver^o  (vid.  Ecl.  U,  23.  Vm,  24.  Geo.  IV,  89.  Aen.  I, 
234  sqq.  V,  192.  687.  IX,  675.,  et  cf.  Heind.  ad  Hor.  Sat.  I,  2,  42.  Botìi. 
ad  Hor.  Sat.  Il,  8,  2.  Herz.  ad  Sali.  lug.  71,  1.  et  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I. 
p.  350.).  lam  quae  depasta  est  significant:  quae  depasci  solet  (cf.  adnott.  ad 
Geo.  I,  49.)  et  accuratius  definiuntur  adiecto  Adv.  semper,  ì.  e.  quoties  re- 
centes  flores  proveniunt;  nam  semper  haud  raro  valet:  quoties  tempus  ali- 
quod  certuni  vel  occasio  aliqua  redit.  (Cf.  Ecl.  m,  62.  VII,  50.  Geo.  1,431. 
Aen.  V,  49.)  Quare  non  opus  esse  videtur  coniecturis  Doeriiuni  1.  1.  (guae 
superai,  L  e.  „quae  tua  manet"),  Burmanni  (quae  serpii),  Uildebranoi  in 
lajon.  Novis.  Ann^.  XXVI.  p.  162.  {^uae  eerpet)^  et  Peerlkampi  p.  9.  Hinc 
Obi  aquae  strepita  et  vicino  ab  limite  saepee)^  ncque  verborum  transposi- 
tione,  quam  Hoffmann.  in  Ephem.  gvnm.  Austr.  1853.  p.  411.  suadet:  Hinc 
tilfi,  quae  semper  florem  depasta  saìicti  Hyblaeis  apibus,  vicino  aò  limite 
saepes  etc.  Aui  tamen  fortasse  probabunt  Ladewigii  rationem,  qui  depasta 
prò  Participio  habet  et  ad  quae  semper  ex  sequente  suadebit  supplet  sua- 
sii,  —  saepes  florem  depasta  j^er  notissimam  illam  constructionem  cuin 
Accusativo,  quem  vocant,  remotioris  Obiecti  dictum  (prò:  coi  depasti  sunt 
flores).  Ex  Vergilio  bue  pertinent  inter  alia  Ecl.  IQ,  106.  VI,  75.  Geo.  n, 
131.  m,  383.  IV,  99.  338.  Aen.  I,  228.  658.  V,  608.  VI,  495.  IX,  582.  678. 
X,  283.  324.  869  etc.  —  sali  di  ^  quod  secundum  vulgarem  rationem  e  voc. 
saepes  pendere  debebat,  poétice  lunctum  est  voc.  flores,  Longe  enim  elegan- 
tius  est:  saepes  unde  apes  depascunt  flores  salicti,  quam  tritum  illud  et 
vul^re:  saepes  ex  virgis  sabgneis  contexta,  unde  apes  flores  depascunt. 
Salices  autem  secundum  Geo.  U,  434  sq.  sunt  pabtda  mellis.  —  Hyblaeis 
epith.  onians,  ab  Hybla,  Siciliae  monte  apibus  ob  thymum  (cf.  infra 
Ecl.  Vn,  37.)  maxime  frequentato^  ductum.  Cf.  Ovid.  A.  Am.  Ili,  150. 
id.  Trist.  V,  13,  22.  SU.  XTV,  199  sqq.  Martial.  VII,  87, 8.  Plin.  H.  N.  XI, 
13,  13.;  unde  mella  Hyblaea  &f\id  M&maì,  XI,  43,  3.  Solet  autem  eiusmodi 
epithetis  plerumque  pracstantia  rei  significarì.  Cf.  Ecl.  X,  59.  Geo.  I,  228. 
in,  343.  Aen.  VII,  816.  XI,  773.  —  Ceterum  hunc  versum  imitatus  est  Auson. 
Ep.  XXV,  12.  Hyblaeis  apibus  saepes  depasta  sttsurrat.  —  55.  Animad- 
vertc,  quam  bene  ipso  literarum  sono  res  signifìcetur  et  cf.  Gebauer.  de 

?oet.  I.  p.  35.,  qui  comparat  Ecl.  HI,  28.  et  55  sqq.  V,  46  sq.  82  sqq.  VH, 
3.  EX,  36.  —  levi  susurro,  Cf.  Theocr.  I,  1.  àav  ìpt&vQiOfia  et  Wemsd. 
Poét.  Ijat.  min.  VI,  163,  13.  (tpes  susurro  murmurant  gratae  levi,  — 
somnum  suadebit  inire.  Saepes,  cui  tribuitur  a  poèta,  quod  in  soluta 
oratione  apibus  earumque  susurro  tribuendum  erat,  ad  somnum  te  invitabit. 
Similes  locos  legimus  apud  Hor.  Epod.  n,  27.  Ovid.  Met.  XI,  604.  Stat. 
Silv.  I,  3,  42.  Praeterea  cf.  Aen.  Il,  9.  lahn.  etiam  de  susurro,  quem  ventus 
in  saepe  suscitet,  cogitari  posse  temere  suspicatur.  —  56.  frondator, 
qui  vites  amputat  et  folii^  stringit,  decerpit,  ne  uvae  obumorentur.  Cf. 
6eo.  n,  365.  400.  407.  410.  Ecl.  li,  79.  IX,  60.  Voss.  de  arbustorum  fron- 
datione  mense  Augusto  facta  co^tat  (coli.  Geo.  Il,  400.),  quo  tempore 
gemere  palumbes  incubantes  Plin.  aVEH,  28.  referat.  Ceterum  recte  Spohn. 
adnotat,  ex  eo,  quod  hic  oblectamenta  aestivi  temporis  et  Augusti  quidem 
mensis  commemorentur,  non  sequi,  hanc  Eclogam  eodem  mense  esse  con- 
scriptam.  —  ad  auras  (i.  e.  ià  coelum  s.  coelo:  er  wird  dem  Htmmel 
vorsingen,  quia  nemo  praeterea  eum  audit)  ita  dictum,  ut  Aen.  VI,  561.  qui 
tantus  plangor  ad  aiurasy  et  Ovid.  Met.  X,  11.  C2uam  satis  ad  stiperas  post- 
juam  Ahodopeius  auras  Deflevit  vaies.   Wagn.  Qu.  Virg.  X,  1 .  p.  417.,  udì  de 


BUCOLICA.    ECL.  i.  ir, 

Nec  tamen  interea  raucae.  tua  cura.  paluruU;* 
Nec  gemere  aeria  ce*sabit  turtur  ab  ulrno. 

Ante  leves  ergo  pascettnr  in  a*rth*:re  c^rrvj, 

discrìmine  int^r   TjWS  <Mf  rrirr/u  rt  ó*  ';r'jer'y^  i;ri*.  '/Jil/rrid^f*-  <^*.'J«r*,   oJ  ou 
ras  surgere,  ferri  rV.  ò:/:   ir  r^'.-^.  --'-ì^ì:  ir*  *  Vrrra  '^r  f-Afi^rt*    \*  ^t-m.". 
wàhnc   coDtin^nnt.   fc^*    -.l   :.!..>   ^  vr:»  a;'*-..':^*-':*.      ,.yì   **;.-■  *'i  ;Af*>' 
vena  in  eet.    2^it'.«ir:  'i-:     ìi.-l?  i  :    -*-**•-  -•.;  ri '•-:.';*/■''■.;- r^ -.*'::.,  '-v:  .n 

^ti«jrìblla    r«r^-I^'.-    --L-:-:.*-    --.-:iB      .••     -.  -  i^    '-'^^  '/•'/'/>     ,    -      .;;r.^    *,.•*-■.. 

femntur,    d .ì.  ifc£:i  i'r.r  l- ■  : :« ^ •-    : . :-. ■  * v*     . -.a- ■    . ■. *.     ■  .  '  ■  v/y^  '■.•.;*.•. 
Le    in    ij<*Ai    i.^r*.i    ;-'-:- -i./t      v-i"''    ■*  '-'^      *    5"-      '•■      .'*    '^jt    "A 
IV.  4òó.  *À^.  V.  ?r:  *  V;    '.:.;    --      .'r^r.^   .'/■■..'  '/y  '/   ".'     n  ■■.  ■.        •. ,«, 
r^e  G-r-    II!-  !.•.-.    A-:    JV    :'• .     •     :ì'-'    ',jt     ^-    l.  -.    f.    vr./'/^         T/t 
A"e^  f9i«^«  i"*rf-^j     '''yr:        :  ;.  ì.."ì*  -::.'   '•'-v...     •■■      ...  /•«^.      ■"•"-' 
m«<y<u-     f.raiÌL    Trtir*    i.    j '•  r- .*  ■...     ,/••.•       '.   •     .'  • ,'      ^iic 

VU,  5  Ti-:  VTJbr  tn-.  :i  :t^'-.'--1  ì-f-—  '  •. -v.  . -i*-,  ■;>•  m->.,x  ■;  •  ;.* 
tac  «Tur  te.  ;»t^.rLi-iT.  —  :•  %  r  •  '^  .'..•. w.  •-...--  '.'  •>•.  x  '// 
ìMja.    ntryj    Lf/r .^^t       -    i     . '-     '**      :'i_;-.; -■;•    -r"    .i.../-  •.■i,     «    :■"<.'-.    ?»• 

^ ili.  ?^.  P'' -.  I,  ;.'  :i  -  '-.  t  •  :  '  .  ..  »•  •  .•*..•,  ■  .:•*::.•■  ••  .^ 
El«T  ±>ti.  Il-  11.    -:-'.•>?   '■.ryL.w     :  ■    •  :.•   i.:;.""         ^.     '*^#-vr      "  v 

de-  y   Ti  ^A   -iii-ax    '•'.-..    v  ::  ;■  -.•     :.?j-.:^:.'     ■'•;•;•:         .  ..       .    ■      .^- 

km  h^ni  T'ìr^  r:  !•■:-   "J    ••■  i*..:  -r      -. --  ..     ;■■■'      ".. 

Ti^.  i-ii-     II_  ii-t    --.■      -•  •'    '•'**•:     .;      ■  -'s       .'.'...  ;»     *.# 

y.i  jrcca  tir  !."-;•-:;  -i.:..-i.  -*    •■_*  ■  •■'  .••-•.■'         .;'      •       ,c     ..  •. 

r''La3L     1**    li*"*r;L:'        '.-'■■.  i  ■>•■*     ■<     I ;*'  .'t..     r0'..t^ 

£    Zi»fn»i   ^  i;  Lj*;.    •  j  ■  ■•      .#<'.'St.^tx    ««-  *  .'.':.-.•■:■  > 


• 


^  ■ 


•  ^^j^**-    Z^i      irr^ftt*    ;«i'a:?>- 


•  ■  *' 


JS.-^ 


^       ^'mi-i 


J 


t^ 


16  P,  VERGILI  MARONIS 

Et  freta  destituent  nudos  iu  litore  pìsces,  00 

Ante  pererratia  amborum  finibus  exsul 

Aut  Ararim  Parthus  bibet  aut  Germania  Tigrim^ 

Quam  nostro  illius  labatur  pectore  voltus. 

per  mare  natantes  co^tari  certe  possont,  cum  nandi  facultatèm  habeant,  poSta 
antem  aperte  hic  coniongi  voluit,  miae  coniuncta  cogitar!  omnino  noi)  possuht; 
deinde  vero  Yergilio  obversata  viaetar  Lucretiana  dictio  per  ccteH  caerula 
pasci,  per  caelum  pasci,  Cf.  Lncr.  I,  1089.  V,  526.  Praéterea  Ameis.  Spi- 
cil.  p.  3.1  in  universum  mecum  consentiens,  addit:  „in  aequore  ambigue 
dictum  esset,  cum  saepe  apud  po^tam  dicatur  de  campo*^  et  „cervi  in  ae- 
quore pascentes  cogitari  possunt,  si  quidem  in  mari  pedibus  stantes  potu 
nàusto  nerbas  lìtor^es  decerpunt.*'  Denique  etiam  a  Schenkelio  in  Ephem. 
gymn.  Austr.  a.  1852.  et  Wagnero  in  Pniìol.  Suppl.  I.  p.  311.  lecUonem 
aHhere  defensam  video.  (Omnes  autem  locos,  quos  nic  iterum  tractat  Wagn., 
plerumque  priores  sententias  suas  strenue  defendens,  in  Appendice  buie 
volumini  adiicienda  colleotos  indicabo.)  Quae  non  curantes  etiam  Ribbeek. 
(cf.  eius  Proleg.  p.  165.)  et  Ladew.  (quos  Haupt.  et  Conin|gt.  iure  non  se- 
quuntur)  in  aequore  ediderunt,  quod  lahn.  ex  se^u.  in  litore  ortum  cen- 
suerat.  Portasse  potius  debetur  docto  alieni  librano,  qui  piscibus  in  sicco 
litore  dejE^entibus  cervo»  in  mari  viventes  opponenaos  esse  putabat.  De 
permutatis  autem  bis  vocibus  cf.  viri  docti,  quos  laudat  Unger  de  Yalgio 
Bufo  p.  484.  —  M. /reta  destituent  pisces,  i.  e.  pisces  in  sicco  vì- 
vent,  auMe  nudi  vocantur,  i.  e.  non  amplius  undis  tecti,  ab  a^joA  desti- 
tiiti.  Èodem  modo  Senec.  Oedip.  43.  nuda  vada  dixit.  Cf.  etiam  supra 
adnot.  ad  v.  15.  Destituere  autem  sic  etiam  ap.  Plin.  H.  N.  IX,  5,  4.  legi- 
tur:  Tiberio  principe  contra  Lugdunensis  provinciae  litus  in  insula  simtd 
trecentas  amplius  òelltias  reciprocane  deshtuit  Oceanus,  —  61.  pererra- 
tis  amborum  finibus,  ita  ut  alter  ad  alterius  sedes  pervenerit,  h.  e. 
Parthi  in  Germaniam  et  Germani  in  Partbiam  migrabunt,  quod  (ut  Heyn. 
apte  commemorat)  nisi  victis  et  subactis  Romanis  fieri  non  poterat.  —  erc- 
sul  quisque  est,  qui  non  in  patria  commoratur,  aliqua  causa  ea  excedere 
compulsus.  —  62.  Poètam  hic,  ubi  Germaniae  flumen  exspectaveris,  Ara- 
rim, Galliae  fluvium,  (qui  nunc  Saone  vocatur)  commemorantem  Yoss., 
Heyn.,  alii  ita  defendunt,  ut  dicant,  rusticorum  sententias  ex  certis  ratio- 
i^bus  geographicis  non  posse  iudieari,  immo  banc  ipsam  locorum  inscieii- 
tiaih  indoctum  servulum  non  male  decere,  Gallos  autem  et  Germanos  vid- 
gari  sermone  band  raro  confundi;  quibus  prorsus  adsentior,  fadle  super- 
sedens  Schraderi  coni.,  Albim,  ignotum  isto  tempore  Romania  flumen» 
Arari  substituentis  ;  imprirais  cum  verissima  sint,  quae  IiJin.  in  édit.  II. 
addidit,  ilio  tempore,  ouo  haec  Ecloga  scripta  sit,  Ararim  vere  ftiisse  ter- 
sus  Germaniam  iinperii  Romani  tcrminum,  cum  gentes  inter  Ararim  et  Bhe- 
num  incolentes,  quamquam  iam  a  Caesare  debeliatae,  tamen  ab  Agrìppa  de- 
mum  a.  717.  p.  u.  e.  imperio  Romano  additae  esso  videantur.  Wagnerì  au- 
tem explicationi  paulo  subtiliori:  „Parthi  pererratis  Germaniae  miibus  in 
Galliam  venient,^  Germani  pererratis  Parthorum  finibus  ad  Tigrìm*'  id  obstare 
videtur,  quod  Tigris  non  orient-em,  sed  occidentem  versus  Parthorum  regnum 
térmiUabat.  Ceterum  forma  Ararim  a  Nomili.  Ararìs  est  deducenda;  duplex 
enim  erat  Nominativi  forma  Arar  et  Araris,  ut  Liger  et  Ligcris.  Cf.  Cland. 
in  Ruf.  II,  IH.  in  Eutrop.  I,  405.  Schneid.  Gramm.  Lat.  fi,  1.  p.  214.  et 
liber  mena  Handb,  d,  cài.  Geogr.  111.  p.  121.  —  Ger mania y  i.  e.  Ger- 
mani. Terrarum  autem  nomina  prò  popuiorum  uominibus  non  solnm  poGtis 
(cf.  Ecl.  IV,  58.  Geo.  I,  38.  Aen.  II,  10.^  etc.),  veruni  etilam  optimis  quìbus- 
que  pedestris  orationis  scriptoribus  usirrparì  satis  constat.  Cl  praeter  alios 
Zumpt.  §.  675.  Goerenz.  ad  Cic.  Fin.  In,  1,  4.  et  Scbneider.  in  Novia  An- 
nal.  phil.  LXI.  p.  251.  Nemes.  Cyn.  67.  hunc  locum  sic  imitatur:  Ithenmm 
Tigrtmgue  bibunt  Ararisfjfue  remoium  principium.  ~  ■  63-  Sensus:  Semper 
imago  imperatoris  placidi,  mitis,  benevoli  ante  ociilos  nobis  versabitur,  i.  e. 
numquam  benefìcii  eius  itnmemores  erimus.  Pro  labatur  Cod.  PàL  a  m.  sec. 

Sraebet  labantur,  quod  Ribbeek.  locis  Aen.  I,  684.  IV,  4.  VII,  416.  commen- 
arì  censet.  De  forma  voltus,  quam  nunc  cum  reeentissimis  editt.  rece- 
plmus,  cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  445  sqq.  et  Ribbeek.  Proleg.  p.  438.  Re- 
spexit  hunc  locum  Rutil.  Itin.  I,  53.  Obruerint  citius  scekraia  o6Uvia  soìem^ 


BUCOLICA.  BCL.  I. 


MELIBOECS. 


Ai  DOS  Iiìdc  alìi  BÌtientis  ibìmus  Afros, 

Pars  Scythiam  et  rapiduiii  Cretae  veDÌemiia  Oaxen 

Et  penitus  loto  divìsati  urbe  Britaiiuufi. 


QHam  tutu  KC  aottro  eonie  reetdat  hono».  —    64.  At  dds  per  totnm  terra- 
rum  urbem  dÌ8«i])abimur  ;  hj-perbola  homini  scerbbsima  dolore  alTecto  facile 


DMvdiraanda.    Vuaa.  «iniijarat  Culpurn.  Ed.  IV.  .1&  Hqq,,  «ni  locua  e*  nostro 
«_-!.  r>,  .11.  I,    ii^^,  jm^gj  liistìnctionem:    At  ntaJ    Ilinc  alìi 

1  Meliboens  interrcigare  pergat,  enait  fortaase,    qui  pro- 


Fi.  n;  235.  Tac.  Hiat.  iV,  23,  SaUusV  Cat.  2,  1.  38,  3.  48.  5.  lug,  13,  8. 
18,  I.  32,  4.  51.  I.  57,  4.  etc.  —  titientìt  A/rot,  ob  coeli  ardoreni  et 
aqnanun  jienaritun  ;  qunrc  Plin.  X,  Ti,  94.  et  XXJU,  T,  30.  loquitnr  de  Mtien- 
(M*  ^loowi  Africae.  Do  omiMa  Praepoaitione  apad  Terba  enndi,  veoiendi 
etc  ef.  aduott.  ad  Aen.  I,  a.  -~  et  respoodet  praeoedenti  atii--par*,  ut  etiam 
aliU  oopnlae  distinguendn  inservieuteB  ìaterdnin  prò  iterato  alitu  nsnrpatae 
tDVtnimitnr.    Cf.  Aaen.  Qnaeat  Tirg.  XXXIV,  p.  552.,   qui  coniparat  Aen. 

I.  luì.  et  X.  1^.,  ubi  que  -  -  que  prò  alti  -  -  oÌit  positnin  Bit,  et  Aen.  H. 
iS.,  ubi  Heyuius  ^ue  temare  ia  re  mutaverit.  -  66.  rapidtcm  Cretae 
Onxen.  Cam  nemini  vetenun  scriptomin  (praeter  Vibinin  Sequ.  p,  15,  Oberi., 
fortaase  oi  hoc  ipso  loco  haurientem)  tue  Cretae  iiuulae  fluviun  cuiumemu- 
retur.  alìi  (intcr  qnoa  ctìain  est  Kalmus  Exerc.  crit.  p.  5.Ì  de  Araie,  Arme- 
nÌB<:  inatuna  Hninuie  (quod  etiam  apud  Cland.  B.  Get.  31,  a  librariis  auiii 
Oai«  confhnditur),  saltstituendo.  alìi  du  qaibos  Vow.  et  SalmaB.  ad  Solin. 
e  19.  p.  6<42.  cC.  Tzgcbuck.  ad  Mei.  Ili,  5,  6.  p.  ISl  gq.)  de  Oxo,  Scytbiae 
torio,  qni  per  licentiain  poCticam  liic  Oaiee  diueretur.  ougitaruut,  cretae  an-' 
Icn  (qnaanadmodum  nujter  etiam  Ladew.,  qui  siiuol  ad  Oxam  l^eoduni 
ewe  imapicatnr.  Eacpes  in  Eo*  1.  p.  152  sqq.  et  Ribbeck.,  quibos  recte  ad- 
(enatnr Kabuns.  1.1.)  non  propriam,  aed  appellati?uni,  quodvocant.  noTiien 
babneront,  rapida»  cretae  <quae  conatructiu  exemplis  esBet  comprobanda) 
•atia  artificioae  eiplicantea:  qui  rapit  tenam  albani  radendo  litua,  i.  e.  lu- 

1,  tnrbidus,  coli.  Cute.  VH,  10.  Oxo»,  mia  Umvm  vdiit.  turÒìdai 
eet.  Sed  recte  vulgatani  (in  qua  ne  Peeiu.  quìdem  offenoit)  defen- 
Heyii.,  Wa^,  lahn.,  Bryce,  Conin^.  alìi.  cenaentea,  poStae  ureden- 
me.  in  Sicilia,  cuiua  urbs  Oarua.  pnua  Aiub  Tocata  (quemadmodum 
Aloe  dtcitur:  cf.  Pashle;  TraveU  ih  Crete  I.  p.  146  aqu.),  non 
«B»  «t  (of.  Herod.  IV,  154  ibiqne  Baebr.  Apoll.  Rhod.  1, 1131.  Steph.  Bjra. 
a.  U5.  Pliatbeiies  ap.  Serv.  ad  h.  I.  Eckbel.  Doctr.  noni.  P.  n.  p.  306. 
kenrsii  Creta  p.  92.),  etiaTii  llumeii  huius  nonùniB  fnisse,  do  qua  re  Kal' 
nUB  l.  L  p.  4.  Bine  insta  causa  dubit«t.  Videtur  antem  is  iiuvins  esse,  qui 
Moe  ArvatH  Jùane  appellatar.  Cf.  Hoeck.  Creta  I.  p.  3<)7.  et  Pashley  1.  1. 
y.  145.  ituod  si  vemm  est,  Tidemos  etiam,  a  posta  bic  albi  opponi  extreuUM 
•iWa  Bùnaui  parteb,  Africae.  ocoidontalì  parti,  Scfthiaui,  nltunaiu  regiunem 
ariwtetn  rersua  sitain,  atqueCretani,  meridionalein  insiilaiD,  Urìtuniiìae  aepten- 
*t<fiialj,  Creta auteni  illis  teraporìboB,  cmuAejfyptus  imperio  Romano  nondum 
i4iicta  «Met,  eitrema  eins  Aiit  Terauii  merìdiem  provincia.  Cetcnuii  non  cunve- 
■Ira  psatorì  Mantuano  flaimiuB  tam  incoiti  commemorationeia,  quis  pot«8t 
Bigan?  aed  uum  conveniret  Oli  aut  Araxie  meutio,  fluminom  non  multo  niagin 
MgaHonun,  neane  ad  Rom.  quìdem  iuiperìuni  ìlla  aetate  pertineatiam?  nonne 
imiDiiu  btR  ecI<^ÌB  permulta  insnnt,  in  quibua  non  past/irca.  aed  poStam 
lofiMiitem  audimus?  Piaetorea,  cum  nomìnum  Graec.  maac.  gen.  in  lU  et 
m  dednentium  Accoentivua  a  Verg.  □birìa  terminetnr  in  on  et  «n,  non  Oa^ 
MM  tot  Laden.  edjdìt),  ned  Oaxen  Bcrìbendum  caae,  docet  Walter.  Qnaest. 
Vfag.  IO.  p.  38U.  (quem  Ribbeck.  aecutus  eat.  In  Hauptii  edit.  errore  ty- 
pogT.  lettor  Oaxe.)  —  66.  penitua— Britanno*,  auil.  a  terria  antéa 
MtnnieniuratiK.  Sic  Hor.  Od.  t,  35,  29.  «itivio»  arhit  Britanno»  et  Od.  IV, 

II,  47.  remitloi  Brilannot,  Catnll.  XI,  11.  pariter  ultimoe  Britamiai  etTac. 
4^.  .'(0.    BriMnmi*  lerrarum  extremui.     Quid?  quod  Britanniam,  ante  luL 

RiimaniB  piane  ignotam  (Caea.  fi.  G.  iV,  20.  Suet.  Caes.  35.  Dio 


18  R  VERGILI  MARONIS 

En  umquam  patrios  longo  post  tempore  finis^ 

Paupens  et  tuguri  congestum  caespite  culmen, 

Post  aliquot  mea  regna  videns  mìrabor  aristas? 

Impius  haec  tam  eulta  novalia  miles  habebit?  70 


Casa.  XXXIX,  50.  Strabo  IV.  p.  304.  Plut.  Caes.  23.),  ultra  terminos  orbis 
habitati  promoverunt  (Velici.  II,  46.  Suet.  Claud.  17.  Tac.  Agr.  14.  Eleg. 
ad  Messal.  54.  Senec.  cons.  ad  Marc.  e.  14.  Dio  Cass.  LX,  19.)  Respexenmt 
hunc  locum  Nemes.  Cyn.  124.  divisa  Britannia  mittit  etc.  et  poèta  in  VVemsd. 
Poet.  L.  min.  V,  1358,  1.  semola  et  vasto  disiuncta  Britannia  ponto. 
C^tenim  Peerlk.  1.  1.  ut  post  nos.  ita  etiam  post  Britannos  signum  inter- 
rogandi  vult  posituni.  —  67  sqq.  Sensus  est:  Éritne  ali(^uando  tempus,  quo 
mini  agros  meos  revisere  continget,  in  quibus,  antea  fertilissimi»,  nunc  vero 
a  no  vis  colonis  ne^lectis,  aliquot  modo  aristae  oculis  meis  se  olferent?  Alia 
tamen  est  sententia  Brycei,  qui  dubitans,  agros  veteranis  distributos  ab  iia 
adeo  neglectos  esse,  locum  potius  sic  explicat:  Fietne  aliquando,  ut  revisam 
agellum  meum  cum  paucis  arìstis  suis,  ^ui  tamen  mihi,  qui  numquam  spe- 
rare poteram,  eum  a  me  récuperatum  in,  non  nisi  cum  admiratione  intuen- 
dus  et  instar  regni  habendus  erit;  cui  interpretationi  praeter  alia  (ut  mea 
regna  prò  „to  me  a  kingdom*'  vel  „wy  ivhote  kingdom**^  et  viiìens  mirabor 
prò  ,,look  with  admiring  deligìii^^  posita)  imprimis  v.  70.  videtur  adversari, 
etsi  negari  nequit,  sic  aliquot  aristas  bene  respondere  paupert  tugurio.  — 
En  umciuam.  Spohn.  et  Wagn.  recte  docuerunt,  non  in  voc.  umquam^  sed  in 
voc.  en  vim  inesse  contendentes:  omnium  vero  optiuie  hacde  re  disputavit  Hand. 
in  Tursell.  II.  p.  371  sqq.,  qui  docet,  hac  formula  interrogationis  quemcumque 
vehementiorem  animi  aifectum,  praesertim  desiderium  et  dolorem,  tum  etiam 
iram  et  indignationom  exprimi,  neque  vero  deesse  locos,  in  quibus  interro^tio 
tantum  intendatur  atque  signifìcetur,  si  contrarium  esset,  mirum  viden.  Ex 
locis,  quos  coUegit,  bue  pertinent  imprimis  Plaut.  Trin.  LQ,  1, 189.  en  um- 
Quam  adspiciam  tef  id.  Rud.  IV,  4,  73.  Quaeso,  en  umquam  hodde  licebit  mihi 
toquif  Sii.  Ital.  XVI,  91.  6n  umquam  lucebit  in  orbe  %Ue  diesj  quo  etc.  Liv. 
Ia,  10,  5.  en  umquam  futurum,  tU  congredi  armatis  cum  hoste  liceatf  et 
interposito  uno  vocabulo  infra  £cl.  Vili,  7.  en  erit  umquam  ille  dies  etc.  — 

68.  tuguri.  Vid.  supra  ad  v.  32.  —  congestum  caespite  culmen,  i.  e. 
congesto  caespite  exstructum.  Cf.  Aen.  VI,  178.  aram  sepulcri  congerere 
arboribus.  E  caespite  autem  ubivis  obvio  faciebant  pauperiores  et  pa- 
rietes  et  culmina  tectorum.  Cf.  Hor.  Od.  II,  15, 17.  ibique  interpp.  De  voce 
per  ae  scripta  cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  420.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  393.  — 

69.  Postj  i.  e.  postea,  posthac;  notandum  est  enim,  Particulas  ante  et  post 
optimis  qmbusque  scriptoribus  interdum  etiam  ante  Accusativum  aliquem  ad- 
verbialiterponi,  ubi  perspicuitati  non  officiatur.  Cf.  Veig.  Aen.  11,216.  Cic. 
adFam.XVI,  5.  id.  Part.  39,  137.  Ovid.  Fast.  I,  337.  Val.  FI.  VI,  664.  et 
quae  de  eodem  usu  Adverbii  ante  ad  Geo.  Ili,  552.  disputavimus.  Respondet 
autem  hoc  post  praecedenti  longo  post  tempore  eodem  modo,  quo  Geo.  Il, 
259  sqq.  miuto  ante  —  et —  ante  legunus.  Fallunt  igitur,  qui  coli.  Claud.  IV. 
Cons.  Hon.  372.,  ubi  decimas  emensus  aristas  legitur,  post  aliquot  aristas  con- 
ìungentes  explicant:  post  aliquot  annos,  quasi  numeraret  pastor  per  messes, 
quamquam  etiam  Klotz.  in  Lex.  s.  v.  ansta,  Mcinek.  Anal.  Alex.  193.  et 
ad  Tbeocr.  IQ,  31.  atque,  qui  hunc  laudat,  Ribbeck.  huic  explicationi  fa- 
vent,  cui  nobiscum  recte  adversatur  Conington.  Ceterum  cf.  sunillimus  lo- 
cus  Geo.  m,  476.  et  de  voc.  regna  Lucan.  Il,  458.  Regna  videi  pauper 
Nasamon  errantia  vento  cum  Martial.  X,  013.  regnator  ageUi.  Peerlk.,  qui 
temere  contendit,  longo  post  tempore  et  post  aliquot  aristas  idem  esse  quod 
post  longum  tempus  et  post  alifpiot  annos,  p.  11.  coniicit  Pascuaque ,  et, 
mea  regna,  vitìensy  mirabor  aristas f —    70.  impius ,  sceleratus,  nefarìus; 


fasjue  occupantibi 

kef.  ad  Lucr.  V^  382.  Opponuntur  autem  unpii  mibtes,  quibus  vis  et  ferrum 
prò  lege  est,  piis  agricolis,  i.  e.  pacis  et  iustitiae  amantious  nec  quemquam 
laedentibus;  quod  recte  docet  Wagn.  in  minore  edit,  quamquam  impietas 


Barbaras  has  segetes?  en,  quo  discordia  civia 
Produxit  miBeroe:  liis  Dos  consevimus  Sgrosl 
Insere  nune,  Meliboee,  piroa,  pone  ordine  vitis. 
Ite  meae,  felix  quondam  pecus,  ite  capetlae. 
Non  ego  voa  poBthac  viridi  proiectua  m  antro 
Dumosa  pendere  procul  de  rupe  videbo; 


militam  aimal  in  eo  poteat  quoeri,  quod  ftìrtilÌBsimnin  agrunj  sibi  donntiiiit 
dq;«i)erarc  et  fere  incnltuiu  ìacere  ainunt.  ~  navale,  proprie  ager  tiast 
CMsktiuDeni  aratro  renov&ndnfi,  tuin  ager,  qui  prìmiun  aratur.  Iiic,  ut  Stat. 
TVb.  m,  1.44.  et  Inv.  XIV,  118.  in  oniversuni  prò  agrro  culto  positura.  — 
71.  Barbara.»,  Galli  aliiqne,  qui  in  leginnibuB  Rom.  tuoi  erant.  Cetenun 
lahn.  interru^tionis  BÌgna  post  habelit  et  negetes  auntulìt,  putans,  hia  ver- 
bia  rMpouden  ad  ea,  quae  r.  67  sqq.  legantur.  Sed  recte  Wsgn.  hoc  modo 
rim  etvigareiu  uratioiii  detrahi  ceiiEeE.  Cet«rujn  non  dubitanza,  sed  iudiaiiantis 
«•M  QuacRtiocieni,  nobìB  sic  reddendam:  Eia  ruchloier  Sol^,  ei'n  Barbar 
»oU—6£»ibKnf  gnÌHque  facile  ridet,  —  haa  segete».  Si  vera  annt,  quae 
ÌB&»  ad  T.  SI.  oanntaTiniaB,  de  aatioue  anctumnau  post  meBaeni  facta Tidetur 
COgitaniIiuu.  —  72.  Hubemns  bie  dnaa  lectioDes  Prodiadt  et  Ferdaxit,  quamm 
qoae  praefereiida  ait,  diffiuìle  est  iudicatu,  cum  utraque  sensniu  non  ineptum 
pracMat.  /"riiiluxil  sienlflcat:  quo  progressa  est  discordia  et  ad  quein  gradam 
nriaerìae  jiaullatim  addoilt  eives,  pertmxil antera:  queni  ad  fmeni.  uiitura,  dia- 
awdia  DUBeros  cives  adduxit,  i.  e.  coloni  ex  a^rìa  depnlai  ad  eitrema,  ad  aum- 
DUiD  miseriaiu,  perveoerunt  cìtÌuid  discordia:  nani  et  hanc lectionem  aonunode 
ad  mlonoB  illos  referri  poKse.  neque  neceaaarìo  cum  Wagn.  eiplicandam 
cmm:  „qneni  ad  exitoui  ras  auas  adduxeruut  miseri  cives,"  quia  non  videt? 
Nh  plnrìiuorum,  ut  vidctur,  Codd.  auctorìtatem  secati,  cum  plurìniis  edi- 
tPtiliùs  ri-CL-pimns  Pro^xit;  lahn.  autem  cuui  Wakef.  od  Lucr.  Il,  lllli. 
dafendìt  Vat.,  Gud.,  Longob.  et  unius  Bem.  lectionem  Perdiait.  —  hi»  nut 
ts  Codd.  Pai.  et  Rom.  coni  Ribbecldo,  Ladow.,  Hauptio  et  Coniitgt.  nunc 
*£dìana.  Wagn.  retinoit  volg.  lectionem  eri,  mie,  prò  quibos,  in  quorum 
•omboduni .  de  qoa  autiquiorc  Dativi  forma  via.  adnott.  ad  Aen.  T,  95.  - 
TSi  Itvtàee-  haec  lUcta:  Quid  invai  nunc  inaevisae?  Interere  autem  non  tam 
ie  pìaatMìaao ,  quam  potiua  de  inaitione,  quae  proprie  vocatur,  intelligen- 
àam  Ijtfrwfen,).  Cf.  Varrò  R.  R.  1,  40.  pirum  bonam  in  pinna  ùbtoticam 
nuerere.  Verg.  Geo.  Il,  69,  (per  inrersioneni)  irmerifur  arlmlia  fructii  mi- 
ti*. Prorsas  vodem  mudo  Kcl.  EX,  5U.  Iiiaere,  Dopimi,  j>Ìroii.  Nostro  auteiu 
toeo  DJrUE  tamquani  species  prò  universo  arborum  firoKÌferaruiu  gouere  no- 
minaiiir.  —  pone  ordine  vìtea,  h.  e,  aecundom  Voss.  in  quincuncem 
(V  )-  or.  PBn.  H,  N.  XVII.  11,  15.  et  Geo.  U.  277.  Simplex  antera  Ablat 
onìwe  signìScat:  insta,  legitima  ratione.  Cf.  Geo.  1. 426.  IV.  4.  3TG.  537. 
Acn.  1,  703.  V.  53.  102.  VI,  723.  VD,  276.  cum  adnott.  ad  Ecl.  VH,  M, 
«t  Oso.  m,  -141.  —  74.  Loeua  affectu  plenos  et  qnau  maxiiue  od  miaeriiti- 
«aem  escitsindam  factus,  qui  fluiit  ex  Theocr.  I,  115—118.,  ubi  simillima 
ntìgae  bubulcus  feria,  silvia,  fnntibua  ultimnm  vale  dieit.  f'f.  eliam  eiusd. 
12.  11.  Imprìmia  repetita  vox  ila  inaervit  veheuentiori  animi  comraotianì 
et  hic  quideiD  dolorìa  magnitudini  graviter  aìgnificandae.  Vid.  saprà  not.  ad 
T.  4.  et  Wngii.  ad  Eleg.  ad  Hessal.  p.  13.,  qui  comiiarat  Ecl.  IV,  24.  et 
i8.V,31.  Vn.  70.  Vm,  l.  et  S.  Geo.IV,  465.  (Pro  Ecl  VII,  7U.  autem,  qui 
l^ns  bue  quadrai,  ante  omnia  Ecl.  VII.  44.  et  X,  77.  erant  conferendio 
AKm  dnamodi  loeos  dilìgenter  coUegit  Gebauer.  de  post,  1.  p.  37  sqq.  Cf. 
4tìaai  adnott.  ad  Eoi.  X,  54.  —  felia  quondam.  Ribbeck.  et  Haupt.  Codd. 
?ftL  et  Oad.  Serviiqne  oxempl.  secati  edidemnt  quondam  /elix;  ceterì  re- 
«eatioreo  edifores  nobiacum  (aciunt.  —  75.  viridi,  quod  antram  viridi 
amaca  obdnvtani  est,  vel  potiua  quod  frondcs  eius  ostio  imuiinent,  ut  Ecl. 
V.t.et  IX.  41.  (Cf.  Wagn.  m  min.  edit.  Ameis  Spicil.p.  4.  Fritzacb.  ad  Theocr. 
tlli  13  iq.  et,  qoi  hos  landat.  Gebauer.  Progr.  p.  15.)  —  76.  Dumosa. 
Dmm  maxiuie  in  mpibus  et  montibus;  quare  Geo.  Ili,  315.  kirci--antantei 
arttta  «funi»*,  Colum.  VII.  6.  de  caprino  pecore:  id  gemi»  dumela  potìtu, 
tHM  ea-ip«»lrem  rìtum  deciderai.  Cf.  etiam  Calpum.  V.  a,  et  19.  Avicn. 
Unte  mar.  217..  qaos  locos  Burnì,  laudai  hit  et  ad Ovid.Bom.  17».    -pendere 


20  P.  VERGILI  MARONIS 

Carmina  nulla  canam;  non  me  pascente,  capellae, 
Florentem  cytisum  et  salices  carpetis  amaras. 

TITYRUS. 

Hic  tamen  hanc  mecum  poteras  requiescere  noctem 

Fronde  super  viridi.    Sunt  nobis  mitia  poma,  80 

Castaneae  moUes  et  pressi  copia  lactis; 

Et  iam  summa  procm  villarum  culmina  fumant 

Maioresque  cadunt  altis  de  montibus  umbrae. 


de  rupe^  pasci  in  monte  declivi.  Sic  in  Epit.  Iliados  893.  pendent  in  rupe 
capeUae.  et  Ovid.  ex  P.  I,  8,  51.  pendentea  rupe  capellas.  —  78.  cytiaus 
frutex  albus,  rhamno  similis,  ramos  spargens  cabitales  vel  etiam  maiores, 
iucondo  folìonim  odore  et  sapore,  apìbus  et  caprìs  gratissìmus,  omnìnoque 
pecoris  saluberrimum  pabulum,  quod  vaccis  potissimum  lac  optimum  praebet 
{Geisklee,  Schnc<:kenkìee.)  Cf.  Diosc.  IV,  113.  Plin.  XIII,  24,  47.  Varrò  R.R. 
II,  2.  Cato  R.  R.  43.  Colum.  II,  11.  V,  12.  Verg.  Geo.  II,  431.  et  Ed.  Il, 
64.,  ubi  vid.  Heyn.,  et  Billerb.  Flora  class,  p.  197.  —  79.  Haec  invitatio, 
ut  Meliboeus  pemoctet  in  Tityrì  tugurio,  sumpta  est  ex  Theocr.  XI,  44  saa. 
Cf.  etiam  eiusa.  VII,  134.  —  poteras  etc.  Cf.  locus  nostro  simillimus  Ovia. 
Met.  I,  679.  Hoc  mecum  poteras  considere  saxo  et  Hor.  Sat.  U,  1,  16. 
•  Nos  piane  eadem  ratione:  Du  konntest  ja  diese  Nacht  bei  mir  bUiben. 
Praeterito  autem  tempore  utitur  Tityrus,  quia  iam  protinus  pergentem  videt 
Meliboeum  (cf.  y.  74.),  itaque  iam  abeuntem  bis  verbis  prosequitur.  —  hanc 
--noctem,  i.  e.  per  hanc  totam  noctem,  haud  dubie  praeferendum  alteri 
lectioni  hac--nocte,  (aliquopiam  huius  noctis  tempore.).  Quomodo  differat 
utraque  temporis  definitio,  satis  notum.  Cf.  Tibull.  ili,  6,  53.  Quam  veUem 
longas  tecum  requiescere  noctes.  —  80.  Fronde  super  viridi.  Cf.  Theocr. 
Vn,  134.  —  mitia  poma,  quae  etiam  leguntur  Hor.  Epod.  II,  17.  et  in 
Anth.  Lat.  Burm.  V,  80, 2.,  sunt  matura  ideoque  dulcia.  Sic  Geo.  I,  448.  gni- 
tes  uvae  et  apud  Petron.  e.  135.  mitia  sorba.  Cf.  etiam  Lucr.  V,  1377.  Hor. 
Sat.  II,  5,  12.  Tibull.  I,  5,  31.,  ubi  eodem  sensu  dulcia  poma  commemorantur. 
(Vid.  Gebauer.  Progr.  p.  14.)  —  81.  molles  ad  saporem  referendum  esse 
aocet  Spohn.,  ut  moltissima  vina  Geo.  I,  341.,  moUia  fraga  Ovid.  Met.  XIII, 
816.,  moUe  merum  Horat.  Od.  I,  7, 19.  MoUes  igitur  h.  1.  sunt  suaves,  dul- 
ces,  ut  iam  Schirach.  p.  495.  cxplicuit.  Maturae  autem  sunt  castaneae  men- 
sibus  Octobri  et  Novembri  (cf.  Calpum.  Ecl.  II,  82.)  codemque  tempore 
etiam  poma  iam  sunt  mitia.  Hinc  tempus  esse  defìniendum,  quo  factum  sit 
hoc  Carmen,  bene  perspexit  Spohn.  Vide  supra  ad  v.  43.  adnot.  —  pressi 
copia  lactis,  casci.  Vid.  adnott.  ad  v.  34.  —  83.  fumant,  quia  coena  pa- 
ratur,  ad  quam  veteres  Romanos  sub  vesperum  ire  solitos  esse  constat.  UIo 
autem  ,  quod  modo  indicavimus ,  anni  tempore  cum  sol  inter  quartam  et 
quintam  noram  occidat,  hic  de  tertia  vel  quarta  bora  pomeridiana  videtur 
cogitandum.  —  84.  Maioresque  umbrae.  Conf.  not.  ad  Ecl.  II,  67. 


EGLOGA    IL      ALEXIS. 


ARGUMENTUM. 

Causam  huius  Eclo^^e,  urimae,  quam  Vergilius  composuit,  scribendae 
intulit  amicitia  ab  Asimo  Pollione,  qui  sub  finem  mensis  Nov.  anni  711.  p. 
U.  e.  GaUiae  Cisalpinae  praeesse  coeperat,  cum  poeta  nostro  facta.  Vergilius 
enim,  a  Pollione  ad  coenam  invitatus,  cum  conspexisset  Alexandrum,  pue> 
rum  formosissimum  nec  minus  ingenii  praestantia  excellentem,  qui  domino 
pocula  ministrabat,  ardente  amore  eius  captus  est  et,  iam  ante  a  Pollione 
excitatus,  ut  in  bucolicis  carminibus  condendis  ingenium  exerceret,  in  haìos 


BUCOLICA.    ECL.  U.  21 

poeri  Amati  laades  hoc  caruen  vere  hucolicnni  conacrìpait,  qno  Atiiniiun 
«ina  ftd  bene  volenti  am  erga  se  concOiaret.  Qui  quidem  amor  nnm  prò  teio- 
poroin  illuTDin  pravitate  et  turpitudine  innitinia,  an  potius,  quod  in  Tergi- 
bi  honorem  aomBinuH.  caetns  et  pudicns  fìierìt.  ita  nt  poSta  nnster,  Socra- 
tì»  et  PlafonÌB  aiemplani  aeootiis.  linno  Aleiandnun  uon  ritìandi,  sed  eni- 
diendi  et  rormaudì  cama  dìleiieso  putandna  sit,  nobis  hic  non  est  qnaereii- 
dmn.  Sufficit,  at  Darremns,  PoUionem  hoc  cannine  adeo  delectatniD  esse, 
ut  Vergili»  dunaret  Aleiandrum  et  hunc  poEtae  nostri  institutione  faotiun 
ease  graiuuiatiduu.  In  hai'  autem  Ecloga  Maro  aemet  ipsnm  Coijdonis, 
Alfxuiilnutt  vero  Alexis  Domine  personntos  indaxit  {quod  nititnr  Donati  §. 
30.  et  37.  Servii  ad  Ed.  U,  1.  et  15.  Martialis  V,  !B.  Vn,  26.  Vm,  56. 
in^rimis  antem  Aiinleii  Anni.  e.  1(1.  p.  2*71).  Rlnicnh.  testimonio;  nani  Pro- 
pnt.  11,34,  (111.3^,]  73.  hanc  Edogam  commemorane  tiihil  hac  de  re  pro- 
ffil,    cf.  potiasimom  Spofanii  pTtììeg.  ii.  23  siiq.    Oebaaer  de  poStts  etc.  I. 

{,  J3.  et  Ribbetkii  Proleg,  p.  3.,  qui  illis  locis  addit  Schol.  Beni,  ad  v.  1. 
tàoa  Ed.l  carmenque  sic  institnit:  Corydon.  homo  liber  et  sui  gregis  pa- 
rtor  lef.  T.21.t,  proDOB  omuino  ad  amnres  (cf.v.  H  sq.),  Alexis  pueri,  quent 
ImDm  quidam  in  deliciis  habebat  (v.  hT.),  flagrante  amore  captós,  mìseram 
■nmi  ni  affectnin  prodit,  de  puerì  amati  durìtìe  fastaque  effuse  conqucrens 
(T.  S-"]^.];  deìnde  eom  allicit  commemurandis  opìbus  sois  et  gregnm  mul- 
Ùtvdine  'v.  20.),  canendi  pcrìtia  (v.  23.)  ciirporisque  palchritn&aé  l,v.  25.1, 
et  prnmittit,  8Ì  puer  secum  vivere  velit,  ci  artem  canendi  se  iinpertiturum 
(T.  31  sqq,>  mnneiiqae  datomm  fistolam  egregiam  (v.  36.),  daos  capreolna 
(T.  40,\  oorullasqDe  flunun  cnm  pomis  (v.  45.).  l'ara  venit  ad  landet  vitae 
—  -"'te  IT.  !>*>.).  Deniqne  ad  sanitatem  rediens  ipae  amoris  sui  insaniam 
Lt  (V.  6tì.).  Cam  autem  posta  in  hoc  cannine  pangendo  Theocrìtum  ma- 
lte oonlos  liahaerit,  ei  cuius  IdyU.  XI.  XXni.  et  UL  permnlta  ita 

^. ..,  nt  adeo  singulo»  aliquot  versus  ad  verbum  in  Latìnom  sermonem 

tnaùferrei,  Sicalos  pastore»  ab  eo  produci  (ut.  v.  21. ì.  non  est  qnod  mire- 
am.  Oeteruni  de  tempore,  quo  haec  Ecloga  scripta  videatnr  (aestate  a.  712.: 
rf.  T.  S  sqq.  66.  70.)  vid.  t>is«.  de  Vei^.  vita  et  carro,  not.  19.  et  lìjbbeck. 
pMlep.  p,  4.,  atijne  de  eias  atmotara  Bibbeck.  in  lahnii  Amial.  phil.  LXXV. 
p.  M  «qq.  et  in  Proieg.  p.  157.,  imprimis  autem  Gebaner  de  pojtt.  etc.  1. 
p.  33  «q.  120.  et  142  sqq. 

Ponnosutn  pastor  Corydon  ardebat  Alexim, 
Delicias  domini,  noe  quid  speraret  habebat. 

1,  Imitamr  iio^ta  Theocr.  XXUI,  1.  Cf.  Gebanar  de  poBt.  I.  p.  142  sq. 
Formotwm:  vid.  infra  ad  v.  17.  —  Ardere  aut  iqaemadmodum  hic,  Hur. 
Od.  rV,  9.  13.  8tBt.  Theh.  IV,  337.  et  Geli.  N.  A.  VII,  8.)  cnm  Acous.,  aut 
(Un  Ablat.  vcl  solo  (ut  Hor.  Od.  II.  4,  7.  Ili,  a.  5.  [ubi  tamen  aln  prò 
óomee  ne»  <Uia  magit  Artùtì  legunt  d,  ».  aliain  m.  J.ISil,  Ital.  T,  15.). 
ni  a  Pf»efp,  in  pendente  (nt  Ovid.  Her.  IV,  99.  Met.  VHI.  50.|  haud  raro 
dàcntor  de  amore.  Of.  infra  ad  t.  SS.  adnutt.  Eadem  ratione  apnd  Propert. 
I,  13.  33.  legimuB  fiairran»  amor  Herculie  Hehen.  Wund,  comparat  sinulem 
dictì<m«m  deperire  aÙquem  nmore,  qua  utuntnr  v,  e.  Catull.  XXXV,  12. 
Plaat.  CÌB*.  1,  3,  43.  Ter.  Heaut.  lÙ.  2,  14.  Cf.  etìam  Calpnm.  Ed.  IX, 
70.  —  Alexim.  Ita  acripsimus  cnm  Cod.  Pai..  Atos.  Messi»  p.  209.  et  Pri- 
■dano  XVm,  128.  154.  et  192.,  quamquam  alii  Codd.  letiam  Anth.  Lat. 
Bono,  n,  193,  3.,  nbi  hic  totos  versus  iteratur.  toc.  tantum  ardebat  in  di- 
bnt  mutata)  cnm  Donat.  ad  Ter.  Eun.  V.  S,  23.  et  Sdiol.  Hor.  ad  Od.  IV, 
9-  Atexin  eihibent.  Ei  optimonun  tamen  Codd.  et  Grammatieorum  (vid. 
pTUcian.  \1II,  501  auctoritate  VetgUius  Accus.  Sing.  nominum  propriorum 
in  it  eicanlium  numiinam,  nisì  metro  cogente  (ut  Ecl.  V,  52.),  in  sjllabam 
in  t*rnmia-Hc  censendus  est,  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  DI,  3.  et  lahn.  ad  h.  I. 
Cetenun  hunc  versum  Calpum.  Eoi.  IX,  1.  sic  imitatas  est:  FormoMam 
Domacen  Idui  puer  et  pu«f  Aleon  Arde/ianl.  —  2.  Delìeias.  De  deliciia 
at  ddicatis  pneria  Spohn.  confeiri  iubct  Burm.  ad  Snet  Aug.  83.  Gronov. 
•d  atat.  SUv.  II,  I.  V,  5,  66.  Plut.  Anton,  e.  59.  luven.  VI,  47.  -  do- 
■tJHi,  lollae  (v.  67.1,  qui  tamen  non  utriusque,  Corydonia  et  Aleris,  aed 


22  P.  VERGILI  MARONIS 

Tantum  inter  densas.  umbrosa  cacumìna^  fagos 
Àdsidue  veniebat    Idì  haec  incondita  solus 
Montibus  et  silvis  studio  iactabat  inani: 

O  crudelis  Alexi,  nihil  mea  carmina  curas? 
Nil  nostri  miserere?  mori  me  denique  coges. 


Bolius  Alexis  heros  est  habendus.  Corydon  enim  est  homo  sui  rarìs,  qui  snos 
greges  pasciti  ideoque  infra  v.  19  sqq.  in  opibos  sois  non  temere  glorìatur. 
Ceterum  hnius  eclogaeprincipium,  quod  simile  est  Theocritei  IdylBi  XXIII. 
initio,  respexit  Prop.  lU,  32,  73  sqq.  Felix,  intactum  Corydon  qui  temptat 
Alsxin  Agricolae  domini  carpere  delicias.  —  nec  q.  sp.  habeoat,  h.  e. 
omni  spe  ilUas  amore  potiundi  destitutas  erat,  ita  ut  tantum  (v.  3.)  lamen- 
tari  posset.  Ceterum  Wa^.  et  lahn.  ad  Ecl.  I,  19.  (p.  362.  eait.  II.)  recte 
defendunt  lectionem  quia  sperarci  contra  Brunck.,  ex  coni,  edentem  quod 
speraret.  Si^ficantcm  enim  orationem  illam  non  habebat^  <mid  sperarety 
i.  e.  omnia  ei  circumspicienti  nusquam  apparebat  ulla  spes,  Bruncloi  ratio 
admodum  languide  convertit  in  simplicem  illam  sententiam:  nulla  ei  erat 
gpes,  cui  sequentia  verba  minus  apte  respondent.  Àccedìt,  quod  etiam  in 
Antb.  Lat.  6urm.  I,  146,  2.,  ubi  haec  verba  repetuntur,  legimus  Nec^  qtiid 
speraretj  habebat  et  Vergilio  obversatus  videtur  Theocr.  XiVi,  52  sq.   ;jfc3ri 

TÒ  (ftxQfAaxóv  iati oiix  olia.  Cf.  Gebauer  de  po6t.  I.  p.  144.  —  3.  inter 

verbo  veniendi  eadem  ratione  per  prolepsin  adiicitur  Aen.  X,  710.  postquam 
inter  retia  ventum  est.  Eiusmom  autem  locos  sic  explicandos  esse:  veniebat  ad 
fagos,  ut  inter  eas  esset,  non  est,  quod  commemorem.  —  A  Ladewi^o  edoctus, 
iam  caesuram  interdicere,  ne  umbrosa  cacumina  cum  Spohnio  et  lahnio 

Sro  Accusativo,  quem  dicunt,  remotioris  Obiecti  habeamus  a  voc.  densas  pon- 
ente (densas  cacuminibus  umbrosis),  nunc  rodeo  ad  explicationem  in  prima 
edit.  propositam,  ut  inter  densas.  umorosa  cacumitia,  fagosj  sit  appositionis 
illud  genus  naQévi^enxóv  per  relativum  adsumpto  verbo  temporis  expUcan- 
dum  (nìc:  quae  habcbant  umbrosa  cacumina),  ut  Ecl.  IX,  9.  veteres,  iam  firacta 
cacumina,  fagos,  Martial.  XI,  6,  5.  Si  redeant  veteres,  inaentia  nomina,  patres 
et  in  simifibus  locis.  Omnino  cf.  de  hoc  usu  Wagn.  Qu.  Virg.  XJLaJII,  3, 
d.  p.  675.  Indicant  autem  haec  verba  causam,  cur  Corydon  ad  has  fagos 
(umbrosas  scilicet)  assidue  venerit.  Ceterum  cf.  Culicis  v.  139  et  supra  Ed. 
I,  1.  —  4.  Adsidue  cum  recentissimis  editoribus  scripsimus,  Cod.  Rom.  et 
alios  ouosdam  secuti.  (Cf.  Wagn.  Orth.  Ver^.  p.  408.,  sed  vid.  etiam  Rib- 
beck.  Proleg.  p.  400.) —  incondita,  non  artificiose  et  composite  dieta,  sed 
rudia  et  inomata,  ut  fieri  solet  in  vehementiore  aliquo  animi  alfectu,  qualis 
hic  est  arder  amoris  et  maestitia.  Cf.  Santen.  ad  Ter.  Maur.  p.  180.  EK)dem 
sensu  Geo.  II,  386.  versus  incompti  dicuntur.  —  solus,  DraK.  ad  Sii.  ItaL 
in,  429.  malebat  solis  Montibus.  Sed  praeter  locos  a  Burm.  laudatos  (Aen. 
rV,  462.  Ecl.  IX,  44.  Prop.  I,  13,  30.,  quibus  addo  Aen.  IV,  82.),  ubi  solus 
dicitur  de  iis,  qui  in  locis  solis  versantur,  omnium  Codd.  lectionem  defendit 
etiam  Calpumii  imitatio  Ecl.  XI,  41.  Solus  cano:  me  sonat  omnis  Silva  etc.  — 
5.  Silvosis  in  montibus  conq^aeritur  spretum  amorem  suum.  Cf.  Theocr.  XI, 
17  sq.  —  iactabat,  ut  alibi  verba,  voces  iacere,  i.  e.  simpliciter  ore  emit- 
tere.  Cf.  Ecl.  V,  62.  Aen.  I,  102.  etn,  588.  —  montibus  et  silvis;  nam 
sola  natura  eìus  querelas  audiebat.  Praeter  Ecl.  X,  32.  cf.  Tib.  m,  6, 40.  Fle- 
visti  ignoto  sola  relieta  mari.  Prop.  I,  15,  9.  Desertis  olim  fleoerat  acquo- 
ribus.  Catull.  LXTV,  163.  Sed  quid  ego  ignara  nequidquam  conqueror  aurisf 
Silius  in,  430.  EU  promissa  viri  silvis  narrabat  opacis.  Similiter  Calpum.X[, 
12.  Sic  sua  desertis  nudarunt  vulnera  silvis.  —  studio  inani,  i.  e.  frustra. 
Idem  versus  hemistichion  leg[itur  in  Ciri  208.,  quod  Heynium  non  magis  fu^t, 
quam  Theocritei  loci,  ex  quibus  noster  ductus,  Id.  XI,  17.  18.  et  Id.  HI, 
9.,  unde  v.  7.  haustus.  —  6.  O  crudelis  A.  Cf.  Theocr.  XXIII,  19.  tcyQté 
noi  x«l  axvyvé.  Calpum.  XI,  20.  puer  o  crudelis  loia  et  v.  44.  saevepuer.  — 
nihil  mea  carmina  curasi  Cf.  Theocr.  Ili,  33.  rù  ói  fi(v  lóyov 
ovdiva  noin  et  Gebauer  de  poét.  I.  p.  146.  —  De  voce  nihil  hic  et 
Aen.  n,  287.  ita  usurpata,  ut  incertum  sit,  utrum  natura,  an  posiiione 
producatur,  cf.  Lachm.  ad  Lucr.  I,  159.  p.  28.  —  7.  Nil  nostri  mise- 
reref  Cf.  Theocr.  VII,  119.  ovx  iXteì  fxev;  —  Observandus  hic  rarior  Parti- 


BUCOLICA.    ECL.  U. 

Nunc  etiam  pecudea  umbraa  et  frigora  captaat, 
None  virìdÌB  etiam  oocultant  spiueta  lacertos, 
ThestylÌE  et  rapido  fesnis  messoribne  aestu 
AUia  aerpyllum^uc  liei-bua  contuadit  olontis. 
At  mecum  raucis,  tua  dum  vestigia  lustro, 


esla«  rieuique  nsns,  qoae  hic  id  ipsoiii  resuioit.  ijuad  nltinio  looo  fit  ant 
(ntvnuu  est  \xu  ffoitir  Letti,  am  Éiule  novX):  ut  Verg.  Àen.  II,  70,  quid 
■ÌBB  mùtra  mihi  ikniiriu:  reitatt  Locis  ab  Haiiiìio  TarHell.  C.  p.  266.  ool- 
ìtctì»  Plsnt.  Trin.  IV.  2.  93.  Ter.  Heaut.  Ili,  3,  8.  id.  Phorm.  I,  2.  71. 
n.  2,  II.  nddc  Acn.  U,  296.  Ter.  Hec..  1,  2,  48.  Hor.  Sat.  I.  2,  133.  eitwd. 
A-  P.  267.  et  cf.  Douat.  ad  Ter.  Phorm.  I.  2,  71.  Hand.  Tutb.  III.  p.  121. 
•t  "niiel.  od  Agii.  Il,  7il.  —  coget  recte  defendit  Spohn.  contra  alteram  le- 
v&nem  «Pai.,  Gud.,  dnomm  Bem.)  eogit.  quam  Cerao,  Bnrm.  et  Hcjuins  ab 
■wiareiii  Tini  praefereiidam  iiutarunt.  Dmigtte  enim  hic  indicai  fatnrum  tem- 
ma  et  senens  eet:  non  qniaem  nano  me  cogis  mari,  sed,  si  ita  pergis.  coget, 
AMedit.  qnod  etìam  Thencr.  QI.  9.  dicit  ànaySaa9a(  fit  noiijnoc.  CSffi* 
■  lìbnriis  prB«cedentibtu  formis  miraa,  miaererit  acoummodatnm.  G«baaer  de 
poCt.  8t«.  1.  p,  17.  et  huno  luctun  et  alioB,  ut  infra  *.  fi8.  IH,  107,  IV,  10,39. 
V.  S2.  «1.  64.  Vn,  9.34.  Vili.  67.  75.  M.  IX.  ;i4.  .18.  50.,  yraet«rea  etiam 
in,  104.  et  V,  S9.  i.Qbi  eiofiinudi  BententiaI^  per  parentliesin  reliquia  inae- 
nstni^  Theiicìitì  tisiim  Tel  maiores  vcrstmin  compruhenBÌones,  vel  etiam 
rfagulo«  TersiM  eententiig  nonieriE  paroemtoeiB  coDi^usitis  clandendi  leqni 
dacet.  —  8.  Sammo  aestivi  solia  ardure,  quu  vel  ammalia  omnia  nmbram 
kigUasqae  locoa  unaerunt,  ego  indefessos  tua  eeqsor  vestigia.  —  peeadea 
—«aptant,  calidiorÌH  x'iliti  causa.  Cf.  Geo,  III,  327  oqq.  ~  umhrc%t  et 
frigoria  vólgo  per  flguram  illam,  qnae  tv  Sin  Stuày  dicitur  (de  qoa  cf. 
adnott.  ad  Geo.  ti,  192,1  prò  rtmhrai  frijiidas  poaitum  censent;  non  tamen 
oKOtt  alt,  ut  hic  Old  fìgurum  illam  confuginmns,  omn  ntrninqno  SnbBtantivum 
«tÌBin  per  m  cogitare  pusait:  quaerunt  to«a  omliroga  et  frigida.  —  V.  9. 
a  Theofif.  VII,  22,  rimit.  Cf.  etiam  Gebaner  de  poet,  I.  p.  149,  —  oecul- 
lanJ  tpineta  lacertoa.  Aliqnot  C^idd.  laartia,  at  apHd  Hor.  Od.  I,  23, 
k.  tabi,  ut  hic.  virida  dìanntnr)  Orid.  Met.  V,  4S8.  Inven.  HI.  231.  Onpae  v. 
n.  ete.;  sed  lac»rtua  maaenl.  genere  etiam  Geo.  IV,  13.  legitnr.  (Of.KchoI. 
lofen.  1.  1.:  ..Vit^il.  maaimlino  dliit  lacerton."  Alibi  lacrrtia  piacinm 
qooddaia  marìnornm  genns  sigiiificaTe  solet.  —  fO.  Thestylia,  serva, 
Mteria  cervÌK  in  msmii  occnpatie  campaiat  moretum  illad  a.  alliatam. 
tOe,  «ed  refrìgeraos  et  recreans  ednbum,  qno  mistici,  mìlitea  et  nsu- 
!■■  Bum.  veBcebantnr.  quodque  confìciebatiir  ex  aUio  aliisque  herbis  sto- 
iMihiiiii  Tellìcantibns.  at  mta  et  apio,  onm  caceo,  oleo  et  aceto  in  mar- 
tuio  cunlrìtiB.  Cf.  Vergili!  Moretum.  Colnm.  XII.  57.  Sahol.  Aristoph. 
y«p.  312.  Oierig.  ad  Ovid.  Fast.  IV.  367.  ot  Voss.  ad  h.  1,  —  raptdo 
m*»t*,  L  e.  vehementc,  ut  alibi  sol  vel  Sprint  rnpidua.  Cf.  Geo.  I,  92. 
4X8.  IV,  425.  —  11.  AUia.  Hibbeck  et  Haupt.  Codd.  Hom.  Thoan. 
O.  Moret.  v.  86,  et  Probi  Gramm.  p.  1435.  anctontntem  secnti  cnin  Wagn. 
ToL  V.  Bcrìpserant  Alia.  i't.  Oadend.  ad  Suet.  Veep.  e.  8.  I^tchmann.  ad 
iMcr.  ì.  313.  p.  32  »q.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  416.  et  Bibbeck.  Proleg. 
u.  419.  —  gerp^llitm,  'éonvlloy,  a  Hcrpendo  dietum.  nobis  vocatur 
l^mAI.  Feliìkiimmel,  iniÙer  Tbymian.  Cf.  Diosoor.  121,  40,  Spreng. 
l«jp>  46.1  Plin.  XX,  22,  90.  Verg.  Geo.  IV,  31.  otc.  Waan.  Voi.  V„  Rib- 
htA.  et  llaui't.  ei  Mei  et  Boia,  edidenmt  nerpnlltim.  Cf.  Wagn.  Orth. 
Voi;,  p.  iSi.  et  Bibbeck.  Prol^.  p.  452.  —  olente»  herbae  Wa^ero,  qui 
wmpwat  pnacìui  oleiUia  Ovid.  A.  A.  I,  95.  et  redoleatia  mala  Het.  Vili, 
<75.,  annt  ..gratam  odorem  habenti3g."  Eqnidem  Reynii  ex^licationem  -igra- 
Tit«r  ac  Valdo  olente»"  praefeiendam  dixerim  :  de  hcrbia  eoun  b«De  olentibQB 

mero  non  eaac,  qnisqne  videt,    neqne  foedos  tantum  odores  rnsticis 

»  ewe  pntaverìm.    Cetemm  in  Ciri  360.  hic  versaa  sic  variatori  Nar- 

■  conamntui  kerbas  rotriundit  olente».   —  12.   dm  vestigia  luttro, 

L  •.  obvervo  dilìgenter  et  geqnor.  Aleiiscnini  diiminomalio  comitatns  erat, 
"      "  r  haw  dictjo  Aen.  XI,  763,    Simili  ratione  JEufrareuBnrpaturAen.  11, 


24  P.  VERGILI  MARONIS 

Sole  sub  ardenti  resonant  arbusta  cìcadis. 

Nonne  ftdt  satìus  tristes  Amaryllidis  iras 

Atque  superba  pati  fastidia?  nonne  Menalean'  15 

Quainvis  ille  niger^  quamvis  tu  candidus  esses? 

O  formose  puer,  nimium  ne  crede  colori! 

Alba  ligustra  cadunt^  vaccinia  nigra  leguntur. 

564.  Vni,  153.  et  Petron.  e.  11.  Postquam  lusb'avt  totam  urbem.  —  13. 
Sole  sub  ardenti  legimas  etiam  ap.  Catnll.  LXiV,  354.  —  mecum  reso- 
nani  arbusta  cicadis,  (i.  e.  arbusta  resonant  et  meis  querelìs  etcicadis 
stridentibus)  per  inversionem  poeticam  dictom  prò:  cicadae  meoum  canunt 
arbnstÌB  resonantibus.  Wagn.  simili  accuratiorem  temporis  significationera 
inesse  censet,  cani  cicadae  tempore  meridiano,  ^  bora  quarta,  i.  e.  nostra 
decima  (Geo.  HI,  327  sa.),  cetens  animalibus  qmescentibus,  canant;  ut  icitur 
sententia  sit  haec:  Eo  aiei  tempore  cano,  quo  quiescentibus  ceteris  animalibus 
Bolae  cicadae  canunt.  Cui  expiicationi  postpono  et  Heinsianam,  ut  tocc.  me 
cum  divisim  scriptis  locum  sic  intelligamus:  arbusta  resonant  me,  i.  e.  meam 
Yocem,  (una)  cum  cicadis  (i.  e.  cum  cicadarum  stridore),  quemadmodum  Geo. 
Ili,  338.  litora  halcyonem  resonant,  ì.  e.  vocem  eius  referunt,  et  Handianam 
(TurselL  II.  p.  137.),  qua  docemur,  mecum  hic  i.  q.  ajmd  r/ic,  circa  me  si- 
gnificare, et  locum  tantum  respici,  in  quo  Corydon  et  cicadae  simul  versen- 
tur,  quamque  repetens  Ameis  Spicil.  p.  4.  („cicadae  in  arbustis  canentes  me 
quocumque  incedo  subsequuntur,  a  meo  latere  numauam  discedunt''), 
adinngit  etiam  miram  Haunii  opinionem,  qui  coniungi  velit  mecum  raucaef 
ut  haec  sit  sententia:  „cicadae  ae(}ue  raucae  sunt  atque  ego,  quia  me- 
cum diu  questae  sunt.**  Peerlk.  denique,  contendens  mecum  apua  Vergil. 
(Geo.  I,  41.  Aen.  VI,  718.  al.)  semper  esse  i.  q.ut  egOy  ideoque  haec  verba 
in  hxmc  sensum  ridiculum  detorquens:  arbusta  resonant  cicadis,  sicut  ego 
resono  cicadis,  p.  13.  coniicit  At  mecum  raucae —  resonant  arbusta  cicadae. 
Quid  vero?  num  Aen.  IV,  115.  Mecìvm  erit  iste  labor  etiam  explicat:  iste 
labor  erit,  ut  ego  ero?  Vid.  etiam  Aen.  I,  675.  Praeterea  cf.  quae  Ladew.  in 
Beuriìteil.  etc.  p.  6.  contra  eum  disputat.  Quod  autem  neutralem  attinet  voc. 
resonandi  usum,  cf.  Geo.  I,  486.  U,  328.  Aen.  IV,  668.  et  XII,  607.  et  de 
epitheto  raucae  adnott.  ad  Ecl.  I,  57.  (et  Geo.  IH,  328.)  Gebauer  Progr.  p. 
lo.  praeterCalpum.  locum  mox  Biud.  confert  auct.  carm.Phil.35.  He8.Op.582. 
Scut.  393.  Anth.  Gr.  VE,  201,  3.  196,  l.  213,  3.  (ubi  foC^rrìgai  nx^nq  rixxt^X 
laudans  Zimmerm.  ad  Theocr.  I,  146.  p.  68.  et  Paesi,  ad  Hom.  Ù.  Ili,  151. 
Ceterum  imitatus  est  hunc  locum  ex  Theocr.  VII,  139.  pctitum  Calpum. 
Ecl.  Vin,  2.  raucis  resonant  tua  rura  cicadis  et  EcL  XI,  41  sq.  SoUts 
cano,  me  sonai  omnis  Silva,  nec  aestivis  canili  concedo  cicadis.  —  V.  14.  Vos- 
sium  et  Spohn.  sequens  ita  interpretor:  Nonne  satius  fuit  Amaryllidem  pati 
iracundam,  morosam,  superbam?  nonne  satius  Menalcam  ferro  nigrum? 
cuìus  hoc  unum  vitium,  quod  fuscus  est,  non  tam  candidum  habet,  quam 
tu,  colorem.  —  Amaryllidis  iras.  Cf.  Ecl.  Ili,  80.  —  15.  superba  pati 
fastidia.  Cf.  Calpum.  XI,  50.  qui  ttderit  Mero'ès  fastidia  lonqa  superbae. 
—  nonne  Menalcanf  scil.ferre,  quod  latet  in  praegresso  parì.  De  forma 
autem  Menalcan  cf.  not.  aa  Ecl.  1,  65.  Ceterum  Wagjn.  Voi.  V.  ubìvis 
Adque  ^TO  Atque  scribendum  esse  arbitratus  est.  Cf.  eius  Orth.  Verg.  p. 
427 sq.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  397.  —  16.  Quamvis  etc.  De  repetitione  eiusdem 
vocis  post  penthemimenn  cf.  Gebauer  de  po6t.  I.  p.  39.,  qui  confert  infra 
V.  20.  EcLm,  6.  30.  61.  62.  V,  38.  IX,  16.,  praeterea  autem  V,  66.  111,69. 
60.  IV,  40.  V,  44.  EX.  35.  —  H,  68.  UI,  2.  71.  X,  69.  Geo.  UI,  393.  —  niaer 
(ut  Ecl.  X,  SS.  fuscus)  i.  q.  adustioris  coloris,  sole  infectus.  —  17.  O  for- 
mose puer.  Cf.  V.  45.  Ecl.  I,  5.  Il,  1.  IH,  79.  VII,  67.  Calpum.  IX,  1. 
69.  XI,  38.  72.  Est  Theocriti  HI,  6.  IV,  38.  X,  26.  36.  XI,  30.  /«(»/€£C  et 
XaqUaaa.  Cf.  Gebauer  Progr.  p.  8.  (De  forma  formaiìsus  vid.  not.  ad  Ecl.  I, 
5.)  —  ne  crede  colori,  ne  confide  candori  et  pulchritudini.  Cf.  Calpum. 
XI,  20.  puer  o  crudelis  loia,  Non  eris,  -  -  hoc  semper  Perdii  spina 
rosas,  nec  semper  lilia  candeni  etc.  et  ibid.  v.  44.  Tu  quoque,  S€ieve 
pueTj  niveum  ne  perde  colorem.  —  18.  Sensus  est:  Fuscus  vel  niger 
color  haud  raro  candido  praefertur.    Sic  v.  e.  flores  furvi  coloris  interdum 


BUCOLICA.   ECL.  n. 


Despectns  tibi  suin  nec,  qui  sim,  quaerìs,  Alexi, 
Quam  divea  pecoris,  nirei  quam  lactis  abundans. 
Mille  meae  Siculis  errant  in  montibus  agnae; 
Lac  mibj  non  aeetate  nomiti,  non  frigore  defit. 


rtmidiMÌme  qnaeranCur,  albi  negliguntur.    Cf.  etiam  Eoi.  X,  38.  et  Theocr. 

III.  31  «jq.  X.  26  Huq.  et  XXHI,  30.,  ei  qno  uterqne  looaB  Vergiliami» 
flnxit.  Ct.  Gebaaer  d«-  po^t.  1.  p.  150  sa.  ~  Alia  liguttra.  Vid. 
Ovid.  Met.  XIII.  708.  Ci^ndidior  tùvei  folio  Galatea  liguatri.  Hsrtial. 
I.  116,  3.  Loto  L-andidior  alleila  cygno,  ArgeiUo,  nivé.  lilio,  ligu^ru. 
Que  pianta.  nohÌH  vel  antiqoo  nomine,  voi  ffnrtriegel,  Raimoeide  Tocata 
et  Plinio  H.  N.  XU,  24.  55.  XVI.  18.  31.  XXIT,  li).  45.  deacripta,  a  BU- 
\nh.  Flnr.  rlasa.  p.  1.  aliinqne  temere  coiifmidjtnr  cnm  Graecoraiu  xi'ir^t). 
yid.  Spreneel.  ad  Dinscor.  I.  124.  —  cadant,  non  decerpuntur,  sed  ae- 
glMta  dedaTmt  et  iacent  contempla.  —  vaeeinium  apecies  aliqna delphinii 
I  HiMerrporn),  qaod  Oraecis  etiam  hjacinthns  vocabatnr.  «mare  Vobs.  jntat, 
faetiHÌé  nomen  ci  hyaomtho  esse  corrnptuiii.  Cf.  Dioacor.  Ili,  77.  et  iV.fia. 
PUn.  XVI,  18.  31.  ,tSI.  26.  97.  et  Bilterb.  Plora  class,  p.  14.  ct  HI.  AOii 
■BÌBiu  TMte  de  iride  (gìadioìo,  Schir^rtlilie)  coeitant.  Nigrum,  i.  p.  fDHcnni, 
rHlaMoiii,  etiam  in  loco  parallelo  Ecl.  X,  39.  didtnr.  —  VT  19.  es  Theocr.  lU, 
7.  et  reliqna  t.  20—24.  ei  Theocr.  XI,  34  aqq.  snmpta.  Cf.  Qebaaer  de  poEt. 
I.  p.  153.  Sensos:  Cnr  me  despicia,  cnm  et  locnples  (v.  19 — 22.)  et  canendì 
peritila  123. 24.)  et  fornionns  (25 — 27.)  sim.  —  qai  eim:  qoata  pnloher,  divea 
de.  Ita  antem  meliorca  libri  ;  antiqnloreB  editt.  et  aliqnot  Coda,  (etiam  Gud. 
a.  tn.  wc.  et  unnaBem.)  cnm  Nonio  p.  268.  et  Ama.  Ucrb.  p.  221.  male  itum 
M*.  Vide  adnott.  ad  Rei.  1. 18.  Pnrtasu  hnnc  lociUD  respexit  Calponi.  Ed. 
rX.  TIK  Forsitan  indigiaan  ducit,  qaod  nuHcut  Aleon  Teperenm.  —  20,  De 
■anthon  Q«nn»--gKnm  cf.  Gebaaer  de  poet.  I.  p.  40.,  qui  comparat  Ed. 
Ul.  M.  Geo.  I.  310.  Aen.  H.  554.  IH,  714.  X.  178.  XH,  195.  e^  conferri 
iabet  Haeekermann.  in  Annal.  phil.  et  paed.  Sappi.  XTIII.  p.  310  aqq,  ~ 
die*»  perori».  Sic  Tìlioll.  II.  5.  35.  grigi»  dive*,  ahi  HnBchk.  praeter 
k.  1.  «ompsrat  Hom.  n.  V,  544.  àifvuòs  ftinroio.  Solet  antem  Verg.  divet 
tmnm»  enin  necundu,  quam  seito  Casa  conatmere.  Cf.  Geo.  II,  468.  Aen, 
t,  14.  n. 33. IX, 26.  — ni'cei  etail  jiec'iirùet  ad  kclùpoteat  referrì.  Priorem 
fatioaein  cniu  Servio  seqaitor  Voss.  (cf.  etiam  sdiol.  Rem.  in  Ribbedt.  Proleg. 
p.  WiX  pnsteriorem  relimiì  fereomiiea;  et  inreqnidem,  eam  niWusoUemne 
■it  lactlB  epithetUD  iTibuÙ.  m.  2,  20.  111.  5,34.  Ovid,  Met.  XUI.  82S.FaHt. 

IV.  151.  780.  8en.  Oed.  495,  etc.  et  aie  ism  ap.  Hom.  D.  IV,  424.  V,  902. 
04.  X.  34A.  et  Theocr.  V,  145.  Uuxòy  yala,  qnare  adeo  mveu»  caaeai  ap. 
radiarli.  Il,  70.).  peci»  antem  ntmm  album  an  nignun  fnerit,  nihil  ad  b. 
L  pertineat,  in  qno  tantum  de  magna  copia  pceoris  agitar.  Rccte  etiam 
Gttum  de  po^t.  etc.  I.  p.  153.  contra  Scrr.  diHpntat.  Cf.  praeterea  einsd. 
Vnft.  p.  IIJ.  Cctemm  tic  totna  Tersne  itoratnr  in  Anth.  Lat.  Barm.  I. 
HI,  8,  et  alternm  ein»  hemiatichinm  ap,  Nemesian.  Cyn.  150.  —  21.  Mille 
mieae--agiiae.  Wagn.  ad  Eleg.  ad  Messal.  p.  33.  banc  locom  adnnmerat 
iÌB,  obi  Terbia  nomeralibiu  Pronomina  personalia  ita  aditciantor.  ut  Genitivi 
partitiTi  vice  fnngantur;  v.  e.  Elegiae  iUìub  v.  13.  pauca  tua  rarmina,  ì.e. 
panca  e  tnis  carminibua.  Non  adsentior;  nam  non  video,  nbi  cetcrae  a^ae 
pneter  bai  mille  paaeantnr.  Quare  explico;  mille  agnae,  qnae  meae  aunt. 
Imie  Btitem  agnarum  numems  iaro  aatia  magnun  vide^r.  Conaentiant  mecum 
Bryee  et  Coningtnu.  —  Siculi».  Quamquam  hoc  Carmen  in  Aleiandrum.  Pol- 
lìmÌB  Mrmm,  aoriptum  videtar  icf.  Argiun.l.  nihi!  tamen  impediebat  poBtam, 
qnnininni  et  scenam  in  Sicilia,  jiastomm  carmimbna  celebrata,  ease  vellet, 
rlipnapeiBODiaprodeantibDaGraeca  nomina  daret.  Accedit,  qnud  nhivis  fere 
neuerìti  imitat«rem  se  praebet  Ver^cilins.  Calpam.  Ecl.  U,  H8.  faune  veranm 
àe-  itmtat&r:  MìUe  tub  uòeribtu  halantet  pascitmit  a^na*.  —  22-  nafutn. 
Wwn.  Voi.  V„  Bibbeck.  et  Haupt.  ediderunt  luteom.  Cf,  Wagn.  Orth. 
Vere.  p.  447  «q.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  438.  —  /rigore,  hieme.  Cf.  Ed  V,70. 
X.  65.  Oe».  1,  300.  Tibnll.  I.  8,  39.  tpme  friqorr.  notti  dormiid,  i.  e.  nocte 
kBMrna:  ad  quem  locura  Wnuderl.  comparai  Soph.  Phil.  17.  tv  >irv](u  fiiy  — 
/»  »i^«if  .niistroeiassereaponilentem.  Cf.  etiam  Theocr.  VIII,  1  II,  etGebauer 


ì 


26  P.  VERGILI  MARONIS 

Canto,  quae  solitus;  si  quando  armenta  vocabat, 

Amphìon  Dircaeus  in  Actaeo  Aracyntho. 

Nec  sum  adeo  informis:  nuper  me  in  litore  vidi,  25 

Cum  placidum  ventìs  staret  mare;  non  ego  Daphnim 


I.  p.  154.  —  defit,  i.  e.  incipit  deesse,  quod  sane  hlc  non  mnltnm  differt 
a  aeeat.  Sententia  autem  est:  per  totam  annom  qnotidie  lac  recens  appo- 
nere  possnm.  Theocritns  in  simillimo  loco  Id.  XI,  36.  prò  lacte  caseom  po- 
nit.  (Cf.  etiam  Schirach.  p.  508.  et  Lange  in  Vindice,  tragoed.  Rom.  p.  49.) 
Cetenun  hnìos  loci  memor  foit  Ovid.  Met.  XIII,  829.  Lac  fnihi  aemper 
adest  niveum  etc.  —  28.  armenta  vocabat,  i.  e.  convocabat,  nt  ea  vesperi 
doninm  reduceret.  Heyn.  conferri  iubet  Apollon.  I,  575  sq.  —  24.  Am^hton, 
lovis  et  Antiopae  filius,  Nyctei,  regis  Thebani,  nepos  et  Niobes  coninx,  ci- 
tharìsta  snì  temporis  lon^  praestantissimus ,  malk>rum  fabulis  celebratns. 
Hom.  Od.  XI,  262.  Paus.  TE,  6.  IX,  5.  Apollod.  HI,  5,  5  sqq.  Hyg.  fab.  7.  8. 
Ovid.  Met.  XV,  425.  etc.  —  Dircaeus,  i.  e.  Boeotius  s.  Tnebanus,  a  Dirce. 
Boeotiae  fonte  appellatus  (Ovid.  Met.  Il,  239.  Plin.  H.  N.  IV,  7,  12.  Stat. 
Theb.  II,  322.).  Sic  Stat.  Theb.  II,  142.  Polvnices  vocatnr  heroa  Dircaeus, 
et  Hor.  Od.  IV,  2,  25.  Pindarus  cygnus  Dircaeus.  —  in  Actaeo  Ara- 
cyntho. Actaeus  i.  g.  Atheniensis  s.  Atticas,  ab  Acte  (àxrii),  antiquo  Atti- 
cae  nomine.  (Cf.  Ovid.  Her.  II,  6.  XVIII,  42.  Met.  I,  313.  Stat.  Theb.  IV, 
453.  Silv.  V,  2,  128.  et  Interpp.  ad  Nep.  Thras.  2.)  Aracìfnthtts  autem  hic 
'non  est  Acamaniae  vel  potius  Aetoliae  ille  mons,  de  qjio  Plin.  H.  N.  FV,  2, 
3.  et  Solin.  e.  7.  agunt  et  qui  nunc  simpliciter  ó  C^yog  (das  Bergjoch)  ap- 
pellatur,  sed  mons  Boeotiae,  ita  tamen  in  confìnibus  Atticae  et  Boeotiae 
situB,  ut  iure  etiam  Actaeus  s.  Atticus  vocari  possit.  (Cf.  Stepb.  Byz. 
jioàxvv^ogy  OQog  BotmxlaQy  à(p*  al  ji&ì\và  jiQnxvvdla  et  Vibius  Sequ.  p.  27, 
OberL  Aracvnthus  in  Attica,  quidam  in  Arcadia  dicunt  [ubi  alii  prò  Arca- 
dia rectius  leg.  Acamania.]  Lutat.  ad  Stat.  llieb.  II,  239.  et  Sext.  Empir, 
adv.  Gramm.  I,  12.  p.  270.)  Bursian.  tamen  in  Pauly  Realencycl.  I.  p. 
1405.  ed.  II.  hunc  Atticae  vel  Boeotiae  Aracyntbum  mero  errore  commemo- 
rari  suspicatur.  (Erantne  fortasse  confusa  Actii  et  Actes  nomina  errorìs 
causa?)  Praeterea  HejTi.  adnotat,  omnem  versum  e  Gracco  tanslatum  viderì: 
*AfA<fC9tiv  JiQxaloq  Iv  Idxrttitp  jìqkxv %'&((}.  (Cf.  etiam  Gebauer  de  po€t.  I.  p. 
15.  notai,  et  adnott.  ad  Ecl.VIII,44.etAen.III,74.)  De  hiatu autem  vide,  qua<2 
infra  ad  v.  53.  adnotavimus.  Respiciunt  poetae  verba  prìmam  iuventuiem 
Amphionis,  anteauam  ad  rcjpum  pervenit,  quo  quidem  tempore  simul  cum 
Zetno  fratre,  a  Nycteo  avo  m  Boeotiae  et  Atticae  confinibus  expositus,  inter 
pastores  educabatur.  Cf.  Paus.  I,  38.  et  Appollod.  Ili,  5,  5.  -  V.  25.  e  Theocr. 
VI,  34  sqq.  fluxit.  Cf.  Gebauer  de  poèt.  I.  p.  155.  Heyn.  quidem  censet,  quae 
ibi  commode  de  Cyclope  dicantur,  non  aeque  bic  de  pastore  dici,  qui  melius 
fonte,  rivo,  amni  prò  speculo  utatur;  sed  non  negli^endum,  Sicuhan  loqui 
pastorem,  insulae  nabitatorem.  De  imagine  autem  in  tranquilla  maris  su- 
perficie repraesentata  Wagn.  conferri  iubet  Lucian.  Dìal.  Mar.  T.  I.  p.  239. 
ed.  1687.  ibique  interpp.  Vergilium  imitati  videntur  Calpum.  Ecl.  IL  88. 
Fontibus  in  liquidis  quoties  me  conspicor^  ipse  Admiror  et  Ecl.  IX,  74. 
Quin  etiam  fontis  speculo  me  mane  notavi.  —  adeo,  i.  e.  tam  valde, 
vel  admodum;  ideoque:  Auch  bin  ich  nicht  gar  so  hdssUch.  Cf.  Wagn. 
Qu.  Tirg.  XXVI.  p.  502.  Hand.  Turs.  I.  p.  149.  et  Klotz.  in  Lex.  I.  p.  125. 

—  me  in  litore  vidi,  i.  e.  stans  in  litore  imaginem  meam  in  undis 
conspexi.  —  Respexit  hunc  locum  Ovid.  Met.  XIII,  840.  me  "  HqnUdae- 
qtie  in  imagine  vidi  Nuper  aquae,   placuit^te  mihi   mea  forma  videnti. 

—  26.  Cum.  Ita  Coniunctionem  ubivis  scripsimus,  cum  Vergilius,  Cod. 
Med.  teste,  altera  forma  quwm  piane  abstinuisse  videatur.  Cf.  Wagn. 
Orth.  Verg.  p.  448  so.,  qui  laudat  Schneid.  Gramm.  Lat.  I,  1.  p. 
3gl  soq.  Wunder.  ad  Cic.  j)r.  Piane,  p.  XIV.  Muller.  ad  Vanr.  L.  L.  p. 
XXXVUl.  et  Freund.  ad  Cic.  pr.  Mil.  p.  31  sqq.  —  placidum  ventis 
Spohn.  explicat:  placidum  a  ventis^  coli.  Hirt.  B.  Alex.  1.  nam  incendio 
fere  tuta  est  Alexandria.  Bectius  autem  interpretamur:  placidum  per  ven- 
tos,  i.  e.  ventis  cessantibus  placatum,  stratum;  nam  placidi  venti  stenmnt 
mare  (Aen.  V,  763.),  in  quam  rem  Wunderl.  etiam  Soph.  Ai.  674.  (659.  ed. 


BUroLrCA.  ECL.  IL  27 

Indice  te  inetuam,  bì  nuniquam  f'allit  imago. 

O  tanttun  libeat  mecuni  tibi  Rordìda  rura 

Atque  Lumilis  habitare  casas  et  tigere  cervo» 

Hsedorumque  gregeia  viridi  compellere  hibisco!  :(u 

Berm. I  Suvùiv  3'  nijun  nriviiàioif  txnluiat  mi.iovtit  nóriov  conferri  iu- 
bet,  Waen.  autem  Hor.  Od.  I.  3,  15.  Callistr.  le.  XIV.  p.  906.  et  Anthol, 
Or.  T.  li.  |>.  :iT2,  24,  4.  Panlo  aliter  Umen  de  h.  I.  autuit  Gebauer  de 
poCt.  I.  p.  IS6.,  qni  coli.  Geo.  IT.  484.  coniutiKit  vorba  veniit  starei  etpla- 
eitìitm  proleptic«  dictum  patat.  Vìd.  etiam  Ecl.  IX,  57.  ibiqoe  udnott.,  imprì- 
mis  aatem  Aen.  ni,  69  sq.  —  $lare  interdnm  de  rebtu  dicitur,  qnae  non 
moventnr,  «juat  consistunt.  Piane  codem  modo  apud  0?id.  Met.  vii.  201. 
feela  ttaiUm.  Cf.  etiam  Aen.  XII ,  422.  omnii  atetìt  imo  volnere  $angìù* 
et  Sen.  Ood.  5S5.  gdkbis  iti  cenis  HUtit  Uaegilqne  tangvit.  —  27.  Sensna 
at:  Non  metao  indicium  tnam.  vcl  si  Daphnim,  aliom  pastorem  Siculuin, 
q«i  forma  eicellnìsse  pnlondiu  est,  mcciua  comparasi.  /Japhnim  i^tnr  i. 
a.  DMthnidia  (mlchrìtudjnem.  quacani  certare  possnm.  —  Peerlk.,  qui  putat, 
Cnyooni  Alexidis  iadicìmu  ìpamii  Jespicientifl  potiux  e»ac  reciuandiun  ideo- 
fUC  Vergilinm.  si  lioc  apectaaset,  potius  Bcrìptaruiii  fnisae  net  U),  If:  ipto 
tudàCf.,  coli.  Orid.  Met.  XIII,  640.,  cai  adderò  potait  Anth.  Lat.  Burm. 
V,  149,  in,,  p.  14.  conìicit  Iiuiicr  tilt,  ut  inait  decens  past«rcm  siniplicìtM 
et  iactantia.  Jn  aeqq.  aut«m  pru  n  lesi  iiiavnlt  «io.  —  fallii.  Vnlgail 
teetiuai  faUat.  qoam  Pai.  a  m.  pr.  «imbet,  Vom.  et  fiequentes  editore! 
toM  alt«raiii  jiraetulcmnt,  nani  /iMil  dubitatìoDom  otpriuieret  ab  h.  1.  alio- 
oaa.  8«Dt«ntia  enim  liacc  est:  Noa  inronuin  aiun;  vidi  ima^nem  meam  la 
ana,  et  haec  imago  non  l'allit.  Indicativi  io  Con  ini  ioti  vum  mntaiidi  aoBam 
TMtbur  praeboisse  vicinDa  <;oDÌnDcUvna  melwan.  lii  autem,  nt  etiam  Oraec. 
it,  t%  nntùsima  Tetcnira  urbanitate  poxitum  ]tru  caoaali  cmn,  nt  etiam  Geo. 
I,  1-,  nbi  vid.  adnott.  ~  28  aqq.  Senaua  est:  Libeat  tibi  mecum  rnri  de- 
gtn;  ibi  niim  malta  in  veni  «1)11»  obi  ec  lamenta,  cantus  paat«ralia  (v.  31—39.) 
et  nnnera.  qaae  vel  venatio  (v.  40^4. ì,  vel  liorti  et  prata  offenmt  tv. 
«—SS.).  Vf.  Theocr.  XI.  65.  et  Gebaner  I,  p.  157.  —  »ordida  rum  ut 
Xumilt»  easaa  Ameis.  Spìcìl.  p.  5,  ci  Alciia  aniaiu  dieta  patat:  qnae 
Ubi  aordida  «identar,  coli.  v.  44.  Sed  qnoiiiinus  conianeamus  verba  tAi 
aontitla,  retare  cacsursni  heroicam  docet  Gobnner  I.  1.,  oc  hac  caesara  p. 
IO  aqq.  docte  disputana.  Etiam  Conìnirton  rect*  hnic  verbiirura  conianctioni 
advenatnr.  Cetcnim  ef.  Anth.  Lat.  Burm.  111.  (il.  il.  niea  tordida  rura. 
Ibrtìal.  X.  96.  El  rcpeiani  taiurae  aoriUita  rura  catae.  (.'•alpnin.  VII.  43, 
•omfitfa  ttcta.  cata*  rt  gala  ntapnlia  tiotti.  SoriUdii»  antem  Tnlgare  rerum 
rastlcaram  epitbcton,  quia  carent  urbana  munditia  (v.  e.  Claud.  de  IT. 
Oou.  Hun.  414.  torditb  ttralra  et  Hartlal.  I,  5H.  4.  tordida  olia,  i.  e. 
t  maticatiol.  —  29-  figure  cervo»,  aoil.  telo,  iaculo.  Eodem  modo 

.ÌM  figeri  legitar  Geo.  I,  :108.  Aen.  V,  516.  VI,  8U2.  Ovid.  Met.  X.  131. 

SL  Ital.  1.  305.  Tibull.  II,  I,  71.  Ceterum  de  b.  I.  cF.  etiam  Araeia.  in 
Knvis  Armai,  phìl.  LXII,  p.  6(1.  Heyn.,  eum  venationis  stndium  a  vita  pa- 
stofvm  alìenum  esse  opiuetnr,  cum  iUììh  Servii  eiplicationeiu  amplectittur; 
«Ogitantifl  de  rnrcìci,  quae  flgantar  ad  caaac  suatentationeiii  cerviqne  dictì 
rint  ad  similitudinem  uumuum  cervinorum;  ae*!  rectitntiitie  Spohn.,  VoBBinm 
Mtataa,  coli,  locia  Ecl.  m,  12.  75.  Geo.  III.  404  H|q.  Colum.  VII,  13. 
OeopoD.  XIX,  1—3.  et  Theocr.  V,  lii6.,  runationem  utiqae  ad  vitam  pasto- 
riciam  pcrtìnere  docct,  ncque  ad  laborcm  aliqucm.  qui  sitin  farcia  iìgendia, 
•ed  ad  voluptateni  Alenn  invitarì.  qui  praeterea  ìabeatur  cum  Cor^done 
kaiilnre  iam  stmctait  caaaa.  non  deinum  ciatruenda».  —  30<  hibi$cOt 
L  q.  ad  hibincum;  Ilativua  enim  vcrbia  niotum  aliqnem  imlicantibiu  band 
fwro  a  po^ia  inngitnr  loco  Praenoas.  in  et  ad  cum  Aocns.  Cf.  Ecl.  VHIf 
l«.  Aen.  U,  276.  Vn,  346.  781.  Vili,  178.  X.  683.  XII,  417.  Ovid.  Met 
[T,  Ut.  Ltu  -  -  Fi-aeeàìiliitur  antùt.  Ita  Baepiuime  eaelo  prò  ad  Gaelnm 
lOto.  n.  306  Aen.  D.  186.  6S9,  IH.  678.  V,  151.  TI,  178.  IX,  192.  Ovid. 
Mot  IX.  210  etc.J.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  III,  480.  et  Aen.  n,  85.  Hey- 
aii  alteri  eiplicationi  (quam  seqDÌtur  Schirach.  p.  436.),  ut  hìbiaci  eanlia  et 
firca  intcUifenda  alt,  qua  pastur  ntatur  ad  cumpellendum  gregem,  Tosa. 
twt  oppnnil,  compellere  numquam  significare  i.  q.  aimplex  agere,  ducere, 
■ed  agtrealiqno.  Ut  hìc  neceaBario  locoa  rcqoiratur,  quo  haedi  agaatnr.  Hi- 


1 


28  P.  VERGILI  MARONIS 

Mecum  una  in  silvia  imitabere  Pana  canendo. 

Pan  primus  calamos  cera  coniungere  pluris 

Instituit;  Pan  curat  ovis  oviumque  magistros. 

Nec  te  poeniteat  calamo  trivisse  labellum: 

Haec  eadem  ut  sciret;  quid  non  faciebat  Amyntas?  35 

Est  mihi  disparibus  septem  compacta  cicutis 

biscwn  est  herba  e  malvarnm  agrestiiun  genere,  pastinacae  similis,  quae 
Graecis  Ifiiaxoq  s.  àk(^u(a^  nobia  Eibisch  vocatur,  et  in  depressis  maxime  et 
humidis  locifl  crescit.  (Cf.  Theophr.  h.  pi.  IX,  15.  Plin.  H.  N.XIX,  5,  27.  XX, 
4,  ]4.  et  Billerb.  Fior,  class,  p.  175  so.)  Plantam  escnlentam  et  pabuli  gè- 
nus  esse,  praeter  h.  1.  docet  Calpum.  Ecl.  IV,  32.  viridique  famem  solarer 
hibisco.  —  31*  t^  silvie:  comes  mihi  eris  in  saltibus  gregem  pascenti;  et 
saltos  opponimtur  pratis,  in  <^uibu8  viret  hibiscus.  Cetemm  vid.  adnott.  ad 
Ecl.  I,  2.  —  82.  De  Pane,  synn^is  inventore,  vid.  Hyg.  f.  274.  Ovid.  Met.  I, 
689  sqa.  et  infra  Ecl.  Vili,  24.  Utmmque  Vergilii  locum  a  mnltis,  ut  Ovid. 
Met.  Al,  154.  et  Tibull.  IL  5,  31.,  imitatione  expressum  esse  memorat  He}'n. 
Àdde  Calpum.  Ili,  19.  26.  Vili,  4.  58.  X,  13.  —  calamos  cera  coniun- 
aere.  Vide  infra  ad  v.  36.  et  ad  111,  25.  et  Gebauer  1. 1.  p.  160.  —  88-  Cf. 
Theocr.  Vili,  48.  ovium  post  oves  loco  8Ìmplicis  Pron.  earum  eleganter  re- 
petitum.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  I,  554.  —  ovium  magistri  sunt  pastores, 
uUmókui,  ut  Ecl.  HI,  101.  Geo.  Il,  529.  UI,  445.  Tibull.  II,  5,  35.  Ovid. 
Fast.  IV,  747.  alibi.  Ceterum  Ribbeck.  (cui  adsentitur  Kalmus  1.  1.  p.  2.)  y. 
32.  et  33.,  quos  non  interpretetur  Serv.,  tamquam  ex  Ecl.  VIII,  24.  (et  Ti- 
bull. II,  5^  32.)  interpolatione  additos  e  contcxtu  removit.  Sed  vid.  Gebauer 
de  po6t.  I.  p.  120.  — 84.  A  nemine  nielìus,  quam  a  me,  fistula  canendi  ar- 
tem  poteris  ediscere,  qui  et  peritissimus  sim  artis  et  fistula  utar  longe 
praestantissima.  Nec  te  poeniteat  Wund.  minus  recte  interpretatur:  „nec 
te,  ut  arbitror,  poenitebit.  Tu  artcm  fistula  canendi,  qua  ezceUo,  a  me 
disces.*'  Immo  poeniteat  hic  est  Optativus,  ut  v.  28.  Iweatf  et  significat: 
Nec  te  pi£[eat,  tibi  molestum  videatur,  aut  parum  te  dignum.  Sic  TibnlL 
I,  4,  47.  2fec  te  poeniteat  eluros  ^ttbiisse  labores  etc.;  de  qua  vi  verbi  poe- 
niteiuli  ^^ìm.  conferri  iubet  Hcusing.  ad  Cic.  Off.  I,  1.  et  Lambin.  adHor. 
Sat.  I,  6,  89.  Nec  vetaiidi  avcrsaudique  habere  potestatem,  aut  omnino  gra- 
vius  commotum  pectus  indicare,  multis  exemplis  docet  Wagn.  Qu.  A^rg. 
XXXVI,  15.  p.  719.,  V.  e.  Ecl.  VIU,  89.  102.  X,  46.  Geo.  I,  36.  Aen.  IH,  393. 
IV,  617.  etc,  hic  vero  potius  optantis  esse  (utetiam  Aen.  IV,  617.  X,  32.  et 
aL}  recte  docet  Obbar.  m  Muetzellii  Zeitec^r.  /.  €l  O.  W.  1850.  p.  902.  Cf. 
etiam  idem  Obbar.  ad  Hor.  Epp.  Fase.  V.  p.  I25.  Ceterum  Wagn.  Voi.  V. 
ubique  scripsit  paenitere.  Vid.  eius  Ortli.  Verg.  p.  463  sq.  Ribbeck.  Prolej^. 
p.  386.  et  Corssen.  de  pron.  I.  p.  327.  et  370.  ed.  II.  —  calamo  trt- 
visse  labellum,  ama  calamus  (cf.  adnot.  ad  Ecl.  I,  2.)  ad  labra  canea- 
tis  movetur.  Vid.  ITieocr.  I,  129.  avgiyya  xnXàv,  tkqì  yitlog  iltxrav. 
Cf.  etiam  Anthol.  Gr.  IX,  586,  5.  Lucr.  IV,  588.  V,  1407.  et  Calpum.  HI, 
68.  (=  Nemes.  II,  2.)  Simili  ratione  Martial.  IX,  23,  7.  Nec  labris  msi 
magna  meis  crystaUa  terantur  et  Publilius  Syr.  10.  in  Wernsd.  PoSt.  Lat. 
min.  II.  p.  388.  Et  roseo  terit  ore  tieus  moUique  labeUo.  Gebauer  p.  158. 
totum,  qui  sequitur,  locum  34 — 39.  ex  plurium  Theocriti  versuum  imita- 
tione compositum  esse  docet.  —  85.  quia  non  faciebat^  i.  e.  omnia  fedt, 
nihil  intactnm  reliquit.  Corydon  ieitur  cantu  fìstulae  excellebat  et  Amyntas, 
alius  pastor,  eum  aemulabatur.  —  86-  Syrinx  describitur,  quae  quo  plures  cala- 
mos nabebat,  eo  pluris  aestimabatur.  Trium  fìstularum  syrinx  a  Theocrito 
Id.  n,  3.,  novem  cannarum  ab  eodem  VIU,  18.  commcmoratur;  legimus 
vero  etiam  de  undecim,  ouindecim,  uno  et  viginti  calamis,  unde  hyperbola 
illa  apud  Ovid.  Met.  Xlli,  784.,  ubi  Polyphemi  arundinibus  compatta  est 
fistula  centum.  Syrinx  autem  septem  calamis  compacta  iam  inter  meliores  erat. 
Cf.  Wernsd.  1.  infra  1.  et  Vossius  ad  h.  1.  —  disparibus,  magnitudine.  Cf. 
Tibull.  II,  5.  31.  Fistula,  cui  semper  decrescit  arundinis  orda  Et  calamus 
cera  iungitur  usgue  minor  (ubi  via.  Broukh.),  Ovid.  Met.  I,  711.  Calpum.  IV, 
149.  Pubimus  1.1.  V.  3.  Pollux  IV,  69.  Achill.  Tat.  Vili,  6.  (p.  475.  Salm.)  ot 
quos  viros  doctos  laudat  Werasd.  Po5t.  Lat.  min.  II.  p.  384.  Vid.  etiam  adnott 
ad  Ecl.  IH,  25.  —  cicutis,  i.  e.  cannis.  Cf.Ecl.  V,  85.  Lucret.  V,  1382.  Caldura. 
Ecl.  VII,  12.  Xy  113.  Prorsua  eodem  sensu  apud  Ovid.  Met.  II,  682.  Mpctr 


FUtula.  Damoetas  dono  mUii  quam  dedìt  olini 
Et  dixit  morÌPiia:   Te  mine  habet  ieta  aecuuduui. 
Oizit  Damoetae,  invidit  stultus  Arayntas. 
Praelerea  ddo  nec  tuta  niihi  valle  reperti 
Capreoli,  sparsis  etìam  nunc  pt^llibus  albo; 
Bina  die  siccaat  ovis  ubera;  quos  tibi  servo. 
lam  pridem  a  me  illos  abducere  Thest;lÌB  orat; 


ml^nù  fintala  cannk.  {tespexit  hnnc  Iaconi  Calpnrn.  IT,  59  Bqii.  Experiar 
fcimno»,  hcre  mot  mthi  doctvM  loia»  lionaoit  dintqu^  -  •■  Tityrua  liane  habttit. 
0(.  eiuM.  Ecl.  t,  17,  ~  37.  Damoeta»,  pasterÌB  nomeD,  qui  arringe  perite 
oaebat.  Cf  autem  Theocr.  V,  S.  et  IV,  M.  —  38.  morient.  Nira  pnus  de 
«ne  fi>tiila«  posaessione  poterat  i3iBce<Ìi<re.  —  le  n.  A.  t.  Beeuntlum  Vum. 
nctÌMiiiie  ita  eiplicat:  a  u  iodata  priorein  poEseagorem  non  desiderabit;  #e- 
miAww  igìtiu  i.  q.  cauendi  arte  mihì  proiimom.  Cf.  Ecl.  V,  48  sq.  et 
Hw.  Sat.  Il,  3,  193.  Aiar  heroa  abAchitlii  aeciaubu.  Eiplicat  hiiiic  Tooia 
nam  Nepoa  Pelop.  -1.  Hnec  _fiiit  altera  pergona  Thehi»,  led  lamtn  Mcanda, 
■la   h(  praiiina   ettet  Kpamiaondae.     Ameisii   Spicil.   p.   5.   explicatio    (ni 

1...  -iTipiiciter  sit  ,iqai  in  menni  possidentis  locwn  saccedis,   qoi  me 

eidpiet"!   languidior  videtur.    Cf.  tamen  Oebancr  de  pofit,  I. 


n.  IM.,  ijni  comparat  Theocr.  1,3.  fttTi  Uàva  ih  iiitiQowà^lov 
SS.  Hizit  Damoetaa.  Tosa,  ism  vìdit,  non  temere  numen  hic  esse  repe- 
titniu,  aed  Mcedere  dignitatem  ei  persona  lounentis.  Magna  imitar  cnm  vi 
hiM  Terba  (So  jiproeA  eiH  DamueCtu)  opponuntoi  seqnentibns:  mvidit  ttiilttu 
Ami/itUn,  BcQ.  qaì  me  aeqoare  non  potnit;  neqoe  hic  tantom  habemus  epìcam 
ìDam  ttentinnem  verbi  dicendi.  de  qua  vid.  adnott.  ad  Oeo.  lY,  iVi.  Ribbeck. 
ftian  bano  versnni  nt  spurìum  in  marginem  inferiorem  rel^avit,  quem  et 
ipaiUB  Gebaaer  I.  1.  recte  defendit.  —  V.  40.  e  Theocr.  XI,  40  sqq.  et  III, 
M  M)4.  jNititiu.  Cf.  Gebauer  I.  p.  160  aq.  Verba  nec  tuta  miki  valle 
rtperit  commendant  donam  a  iiifficnltat«;  non  sine  pericolo,  qaud  rei 
ferae.  Tel  ipsìns  vallis  praecipitìa  parnbant,  bos  capreuloa  ei  cubili  suo  ab- 
Italie.  Cf.  Uvid.  Met.  XIII,  ^4  sqq.,  qui  hunc  locum  ante  ocuIob  babuit. 
--  41.  etiam  nunc.  Wagn.  putat,  etiam  nunc  dici  de  re  pra«Benti  \Jetzt 
KM-i  I ,  ttiamiaan  autem  iquod  hic  praebet  bagm.  Mar.)  de  re  prae- 
trrìta  {Atmalt  noch'i.  quod  discrimen  non  magie  prubare  poBanin,  quaio 
Hasdii  Mlil«ntìani,  in  riireell.  II.  p.  581)  sqq.  omnem  inter  etiamitam  et 
cCwM  nwnc  sensua  diveraitatem  tallentia.  Potias  etìnm  nttnc  aìgniJicat 
oKcJt  jelil  noch  ^noo  aoluni  antea,),  etùuimwm  Tero  jeiit  aoeh  (in 
piwtemn  (furtosae)  non  amplius).  Cf.  Krìtz.  ad  Sali  Cat.  2,  1.  et  libelli 
— '    '■'i.  1.  Bild.  d.  lat,  StiU  ed.  6.  p.  63.  not.  tll.    Sensua  igitur  huius 


Imì:  O^rMlì,  nt  ilio  tempore,  quo  eoa  cepi,  sic  etium  nunc  albaa  macnlas 
*  it.  —  albo,  niaculifl  ajbui.  Capreolae  enim  recena  nutae  pellea  alhìs 
diitÌDctas  gerunt,  qnas  macnlas  dentuni  post  aeitiun  fere  menaeni 
■autnmt.  Cf.  Geo.  m,  S6.  et  Seuec.  Q.  N.  Ili,  25.  Altnan,  auteni  praeter  boa 
laOM  mbctantÌTe  Wìtur  etiam  Ond.  Met.  III.  221.  (ubi  vid.  Huupt.)  et  Liv.  IV, 
25.  IS.  (obi  cf.  Weiaaenb.),  quoa  locoa  affert  Oebaaer  I.  p.  161.,  qtii  tamen 
poeCwi  Codd.  Boni,  et  dnonun  Bern.  lectìouem  ambo,  ut  li>cns  aie  distinctiui 
-  •  jurfliftwi  ^nbo  Bilia  die  rìccant  magii  reepondeat  verbia  Theocr.  XI, 
«0.  avq.  ~  42.  die,  qnotidìe,  ut  Ecl.  UT,  34.  Aen.  XI,  397,  Ceb.  I,  1.  et 
3.  POo.  H.  N.  XV,  6,  6.  Qninct.  Inst.  X.  3.,  ubi  vid.  Frotschenia  in  Ad- 
d«id.  p.  UU.  —  ticcaat,  eiaogunt.  Sic  Hor.  Bpod.  2,  46.  dittenta  ticcare 
Klrra.  i.  i{.  umolgere,  quem  locum  imitatur  Lacan.  IT,  314.  (militea  riti 
crodstil  dutenCat  gictxmt  pecade».  Simili  ratione  Hor.  Sat.  II,  6,  SS.  Siccat 
inatqmitln  eelicet  eoneiva.  OvcH  anteni  pniebere  nbera  capreolia.  aecusdani 
Bcjn.  WM  earct  eiemplo.  —  juo»  tibi  nervo.  Cf.  Theoor.  DI,  34.  tot 
ÙHCBi-  -  -  alfK  ifvlàaaai  et  Oebauer  I.  p.  162.  —  43.  Thettyli»  orat 
mhilmecre,  prò:  orat.  nt  aibì  lìceat  abducere:  piane  nt  Aen.  VI,  313.  Sla- 
>^tU  ortmlft  primi  tra-amii'tlere  cursum  SìroiliB  Iocub  est  Tal.  Place.  QI. 
(H  »q.  Huc  Stygiaa  traiwire  mtiuu  iranique  aeeeri  Sangtània,  hi»  orat 
rifitt\f  tucianbere  eara»  oronài,  in  quo  tamen  Infln.  verbo  adiunctna  refer- 
to ad  euta,  tgoi,  ut  aliquid  faciat,  rogatur,  non,  ut  h.  I.,  ad  «uni,  «luì  ro- 


30  P.  VERGILI  MARONIS 

Et  faciet;  quoniam  sordent  tibi  munera  nostra. 
Hac  adeS;  o  formose  paer:  tibi  lilia  plenis 
Ecce  ferunt  Nymphae  calathis,  tibi  candida  Naì'S; 
Pallentis  violas  et  summa  papavera  carpens^ 


n 


at,  ut  aliquid  facere  sibi  permittatur.  Verbornm  autem  petendi  etposh 
indi,  quae  (ut  cupere^  vetlcy  studeré)  interdum  ita  construuntur,  (cf7  v.  < 
Stat.  Àchill.  I,  352  sq.,  vel  Plaut.Rud.  Il,  6,  32.  etc.)  non  prorsus  eandei 
esse  rationem,  quisque  videt.  Ceteruni  cf.  Kriigeri  Untersuck,  Fase.  II 
p.  337.  —  44.  Et  faciet,  i.  e.  abducet;  ex  Theocr.  DI,  36.  Acuì 
Spohn:  .^Faciet;  non  dmt  ikUfo,  ne  voluntas  declarata  amatum  offei 
deret.'^  Copulam  autem  et  interdum  esse  minantis  (ut  alibi  indìgnAntù 
hortantis,  curiose  interrogantis)  docet  Wagn.  Quaest.  Virg.  XXjCV.  ] 
559.  et  in  Diar.  Lit.  Halens.  a.  1827.  nr.  59.  p.  46.  Imprimis  cf.  Handiu 
Turs.  U.  p.  488.  —  sordent  tibi,  a  te  vili  penduntur,  despiciuntu 
()f.  Hor.  Ed.  I,  11,  4.  Ounctane  prae  Campo  et  Tiberino  flumine  sordent 
Catull.  LXl,  132.  Sordeòaut  tibi  villicae.  Concubine.  Calpum.  £c 
VII,  46.  Vtdemus,  et  sordet  qiiidquid  spectavimus  olim.  Anth.  La 
Bunn.  UI,  211,  4.  sordent  hirsutae  tnunera  castaneae  etc.  Of.  Obba 
ad  Hor.  Epp.  Fase.  Y.  p.  100.  Hess,  ad  Tac.  Dial.  23.  p.  161.  et  Hildeb 
ad  Apulei.  Mag.  22.  p.  495.  —  45.  Praeter  alia  munuscula  Corydon  pr( 
mittit  puero  calathos  variis  florìbus  foliisque  repletos,  quibus  sertum  ycI  ce 
ronam  facere  possit.  Heyn.  comparat  Theocr.  Xl,  47. 56. 57.  Huc  ades  foi 
mula  satìs  nota,  quae  redit  v.  e.  Ecl.  VII,  9.  et  IX,  39.  43.  Cf.  etiam  Tibul 

I,  7,  49.  Hor.  Sat.  II,  3,  80.  Ter.  Eun.  I,  2,  19  cett.  et  Geo.  I,  18.  O 
lerìtate  quadam  cogitandi  haud  raro  ab  Uomanis,  ut  a  Graecis,  confnndunti] 
notiones  adventus  et,  quae  eum  sequitur,  uraesentiae,  ita  ut  ctdesse  prò  cu. 
ceiìere^  cuivenire  positum  videatur.  Cf.  aanott.  ad  Geo.  II,  243.  et  Baci 
ad  Ovid.  Met.  Il,  513.  —  46.  Ecce  ferunt  Nymphae,  Flores,  juo 
Aleiis  nullo  negotio  hic  carpere  possit,  poètice  ab  ipsis  Nymphis  et  Naiadi 
bus  suppeditari  dicuntur,  quo  pretium  rei  augeatur.  Respexit  po€ta  Theoci 
Idyll.  XI.  56.  Deos  autem  aeasque  agres^s  lusibus  pastorum  interessi 
carmiuìs  bucolici  naturae  prorsus  consentaneum ,  quod  iam  He^n.  doculi 
Voss.  non  in^eniose  nos  iubet  cogitare  de  borto  Corydonis  fonte  aliano  irrj 
gato,  cuius  Nympha  fiores  a  se  nutritos  et  cultos  (cf.  Catull.  LVII,  2^ 
Calpurn.  IX,  22.)  ipsa  puero  offerat.  Ceterum  haec  non  ita  capienda  snnl 
ac  si  onmia  ista  uno  eodemque  tempore,  ì.  e.  tempore  messis  (v.  10.),  colli 
gantur  ac  parentur  Aleu.  Immo  in  universum  sermo  est  de  rebus,  quae  nu 
nascuntur,  diversis  tamen  temporibus.  --  Ecce.  De  huius  Particulae  (e 
en  et  ce  factae)  vi  et  potestate  cf.  doctissima  Handii  disputatio  in  Tursel 

II.  p.  343  sq.,  unde  etiam  apparcbit,  duplici  commate,  quo  vulgo  solet  in 
ciudi,  non  opus  esse.  — plenis  ferunt  calathis.  Sic  Ambros.  de  obit 
Valent.  56.  (a  Ribbeckio  land.)  spargant  olii  plenis  lilia  calathis.  O 
etiam  Copa  16.  lilia,  quae  nivets  attulit  in  calathis  et  Aen.  VI,  881 
manibus  date  lilia  plenis.  —  candida  Nais,  ì.  e.  eximiae  pulchritudì 
nis.  Candiilus  enim  (ut  Graec.  lafÀngóg)  etiam  de  corporis  formositat 
dictum  vim  suam  retinet,  ut  non  vulgarem  illam,  sed  eximiam,  ei 
ccllentem  pulchrìtudinem  {gliinzeiìtle ,  blendende  Schònheit)  significet.  Ci 
Aen.  V, 571. Vili,  138.  Hor.  Od.  I.  ly,  11.  Epod.  m,9.  Catull.  Xni,  4.XXX\ 
8.  etc,  adnot.  ad  Ecl.  V,  56.  et  Gebauer  Progr.  p.  12.,  Theocr.  XI,  19.  d  levxi 
ralama  aliosque  locos  comparans.  —  47.  Pallentes  violae  eam  pian 
tam  videntur  significare,  quam  nos  Lack,  Lacklevcoje  vocamus.'  Bomaii 
enim  non  solum  purpureum  illum  iiorem,  qui  nobis  etiam  nunc  Veii 
cheti  appellatur,  sed  id  quoque  ilorum  genus,  quod  nos,  Graeco 
secuti  (qui  livxóìov  vocarunt  ob  odorem  violarum  et  foliorum  canni: 
cinereumve  colorem,)  Levcoje  nuncupamus,  cuiusque  species  est  Chei 
ranthus  Cheirì  Linn.  {Lack,  GoUUack),  violarum  nomine  complectebantur 
auare  Plin.  XXI,  6,  14.  violarum  plura  sunt  genera,  purpureae,  ìuteaey  albat 
PaUens  autem  de  flavo  interdum  et  luteo  colore  dici,  apparet  ex  Ovid.  Mei 
XI,  100.  sa,xum  quoque  paUuit  auro,  ibid.  XI,  ^45.  Arva  rigeni  auro  madidi 
palierUia  glebis.    Martial.  VIU,  44,  10.  Superba  densis  arca  paUeat  «ummi 


BUCOLICA.    KCL.  D. 

NitrcÌBsmn  et  florem  iuugit  beoe  olentia  anetbi; 
Tum,  cusia  ntqiie  aliis  iutexens  auavìbus  hfìrbis, 
Mullia  luteolft  pìagit  vacuinia  caltha. 
Ipae  «gu  canu  legatu  tenera  lanugine  mala 
Castaneasqiie  nuces,  mea  quas  Amaryllis  aniabat; 
Addam  cerea  pruna:  honoa  erit  huic  quoque  pomo; 


,  quore  etiam  pallor  aniBiitJniii,  qui  secanduni  'l'ibnll.  I.  S,  52. 
uno  eorpora  Ungil,  ab  alìis  viola  tinctta  voeatnr-  Cf.  Hor.  Ud.  Ili,  111,  14., 
nlnUiair.  enni|iariLt  PetrurcaeSuii.  I.  IS7.  (J-npaUor  di  viola  e  damor  tinto. 
\Ct.  atiaiii  adnutt.  ad  Ecl.  Ili,  39.)  Aucedit.  quod  Theocr.  VII,  63.  sq.  eodeni 
Bado  iviititiuv  ma  iltuxul'ui'  ttifi/nvov  cimiungit.  ^  papavero  Me  aunt  ail- 
TWtria,  tlOTe  rafu.  qnae  in  anis  cnm  bordeo  maxime  luacuntur.  Cf.  Geo.  I,  7S. 
-  48.  &e»e  olenti»  anethi.  Sequitur  Vergilinm  Catnm.  X,  120.  Et  bene 
odorati  fiora  $piifgttntur  mttthi.  Anethnm  autem  noHtnuo  TiUa-DUluma 
pnUtiur.  quod  Ha wu  liabet  calarem.  Uytiitov  etUm  Theocrìto  1.  modo  1.  cam 
(oàs  et  violis  oosinngi,  cmn  malvia  astein  et  apio  Hoscbo  Id.  Ili,  107., 
Bqn.  adnotat.  OeterQin  of.  Dìobc.  Ili,  OD.  ^preog.  (vulgo  67. |    llieophr.  b. 

&I.  18.  VII.  J.  Plin.  XX.  18.  71.  Colum.  Xl,  3,  —  49.  Cf.  Theocr.  lU.  23. 
ti»  atijue  alliiH  intexe-f  ».  herbis,  bcìI.  vaccinia;  quod  postica  di- 
dun  prò:  mtctcoa  easiam  atque  herbos  vaedtiiis.  Cf.  Kol.  V,  31.  Et /o- 
UU  IcKtoM  itUttxtre  moUiliwi  kantat  et  kea.  VII,  iHV.  corrum  MoUihtu  in- 
Itmm»  aruabat  eomua  tertis.  Caaìam  valgo  lanendiUam  uoatram  putant; 
rutlns  Martin,  ad  G*).  II,  213.  (ab  Heynio  landatua)  cneoron  b.  tlig- 
_  lAon  Graeuuniiu  esHC  douet,  quae  tini  Iblm  Imbuat  granaque  cnidia  fcrat, 
timi»  tcatatur  ctiam  PUii.  XXl,  y,  2U.,  qui  «ain  inter  tinres  coronarioa  re- 
bn  et  ibid.  12.  41.  circa  alvearìa  seri  iuLet.  Dv  xvnaoni  g.  .ti-ufiata  cf. 
Otte.  IV,  170.  (valgo  173,)  et  Theophr.  b.  pi.  I,  16.  VI,  2.  -  50.  Motlia, 
tnwTB,  nt  Ed.  V,  3H.  VI,  53.  —  pingit,  vanat,  diatinguit;  nani  caltha 
ot  tot  varìi  ooloria  <vid.  infra).  Cf.  (M.  142.  hederae  -  -  Piiigunt  aurtolot 
■eiridi  ftdiare  t-oryoifius.  Lncr.  Il,  374.  Cimeharwmpie  gemi»  parili  ro- 
tarne ndetiiiu  Piagere  teilurit  gremium.  id.  V.  1395.  anni  Tempora  pin- 
jlAaiJ  ciridatU»!  floribtu  herbat.  Ovìd.  Fast.  IV.  430.  Pictague  ttittinali 
jiore  viretai  Auniw.  —  vaccinia.  Vid.  supra  ad  v.  18.  —  eallìia,  Gr. 
nbw|,  fcf.  Schncid.  ad  Nicandii  Aluiiph.  p.  204.1  die  RingMlìtine  (Calen- 
dola uQlcinalÌB.  Linn.).  quae  in  fragni.  Georg.  Nicandri  apnd.  Athen.  XV, 
r  4lHrte  Inter  Horea  coronarioa  nominatnr.  Cf.  etiam  Plin.  XXl,  6.  15. 
OdUD.  X.  »7.  et  307.  Ribbeck.  cum  Bom.  et  paocis  aliin  Codd.  itemque 
Kaui  p.  SIS.  23.  et  Ptiscianì  p.  617.  P.  eiempl.  scripsit  ealta.  —  51.  cuna 
--  tenera  lanugine  inala,  mala  Cydonia  s.  Cotone»,  a  Cydone  a.  Cj- 
'idu,  auniinata,  uobis  Quitten,  aaae  cana  lanugine  obdncta 
Alcimi  Epigr.  in  Anth.  Lat.  Burm.  IH,  211.  3.  tordetU 
hirauta  cernia  cani».  Catal.  Pctron.  p.  249.  Bip.  ex  hou  loco 
'  -~',aìa  vdUritAi»  hirmta  cydonia  cania.  Calpum.  Ecl.  IJ,  !HI. 
..  _  MKpe  niiUwi  Cerea  eub  tenui  lucere  cydonia  lana.  Martial. 
obi  paeri  lunllìii  lanugo  cumparatur  cmn  f^'donionun  lana.  Vi- 
_Jin  pofita  reapeiiaae  ^^la  xvoònria  Nicandri  ap.  Athen.  111.  p. 
tanen  Lehr».  p.  161.  x'^aaovra  edidlt.  (Cf.  Gebauer  de  po*t.  1, 
Bibbevk.  a  Servio  Jeccptaa  post  hnnc  veranni  alium  eicldisse  su- 
cat  in  Annali,  pliil.  et  paed.  LXXV.  p.  6S.;  aed  vide,  quae  contra 
diapntavit  Gebaner  de  puSt.  etc.  I.  p.  T.  ^  52.  Coetanea»  »uc«« 
'  8al.  IJ.  14.  interitrctatur  Heraoleoticas.  qnae  band  duhìe  ab  Uera- 
pido  Ponti,  nomen  aucepeiaut.  Cetemm  hana  versam  reanici  ab 
A.  II.  267.  aq.  Adferat  oM  ufos  trai  qaae  AmaryUi*  amtilat:  At 
itanfo»  non  amat  iUa  nuctn,   et  III,   US.    Hec  glandet,   AmaryUi, 

.    .      e  amigdala  detunt,  iam  Hojn.  aniinadvertìt.    Aodere  potuit  Alcimi 

bip.  sapm  ELilati  v.  5.  6.  Nolo  nueee,  AinaryUi,  tuae,  nec  cerea  pmna. 
Autit^a  haec  Corydon  munera  maga»  ptUet.  —  53-  cerea  pr«na.  Ut  Cu- 
fM  T.  IS.  et  Uvid.  Het.  XIII,  81 1.  pravaque,  non  soltm  nigro  Uventia 
meeo,  Vtnun  etiam  generosa  novosgue  imitaiUia  cerai.   Adde  careoia  pntita 


,  Cretao  up^ 


32  P.  VERGILI  MARONIS 

Et  voB;  0  lauri;  carpam  et  te^  proxuma  myrte^ 

Sic  positae  quoniam  suavis  miscetis  odores.  5ì 

Rusticus  es;  Coiydon*,  nec  munera  curat  AlexiS; 


apud  Colum  X,  404.  et  cerina  apud  Plin.  XV,  13, 12.,  qui  ea  ceteris  praefen 
docet.  Hoc  autem  epitheto,  quo  nos  Quoque  utimur  (  Wachapflaìtmé),  non  ma 
turìtatem,  (ut  Burm.  ad  Ànthol.  Lat.  T.  U.  p.  522.  censet),  sed  colorem  gìlyai 
vel  Inteum  respicì,  et  cerea  pruna  opponi  nijzrìs  vel  purpureis,  quisque  videi 
Eadem  ratione  cereua  usurpatum  viaetur  a  Martiale  I,  93,  7.  cerea  lacerm 
et  VI,  53,  5.  cerea  aòoUa^  i.  e.  vestutate  et  sordibus  succidis  lutea  facta 
Oeterum  vix  quisquam  probabit  Schiracliii  sententiam  in  Clav.  Viig.  p.  35S 
prolatam,  bis  fructibus  Corydonem  uti  voluisse,  .«nt  coronae  omatus  quosdai 
adderet.**  Cui  enim  placebit  corona  intextis  malis,  prunis,  nucibus  ornata 
Immo  praeter  sertum  e  floribus  agrestibus  faciendumdorydon  amato  pucro  fra 
ctus  quoque  colore  pariter  atque  odore  placentes  se  munerì  daturum  polli 
cetur.  Cf.  etiam  Ovid.  A.  A.  II,  203.  et  Prop.  Ili,  13,  27.  a  Voss.  laudati 
—  pruna:  honos.  Wunderlichio  hic  hiatus  adeo  displicet,  ut,  coli,  loc 
Ovid.  Ed.  XYI,  92.  Addii  et  ad  festos  hunc  tjuoque  Troia  dieniy  paucorui 
quorundam  Codd.  lectionem  et  hanos  reduci  malit,  quam  re  vera  recepi 
Haupt.  Hiatus  autem,  etsi  in  thesin  cadens,  hic  et  Aen.  I»  405.  sensu 
pausa  et  ^raviore  interpunctione  eo  magis  excusandus,  cum  etiam  loci  inve 
niantur,  ubi  vel  sine  eiusmodi  sensus  uausa,  correpta  simul  vocali,  quae  noi 
eliditur,  in  thesi  hiatus  admittitur.  Cf.  infra  v.  65.  (cum  adnot.)  Ècl.  IH 
79.  VI,  44.  Vili,  108.  Geo.  I,  281.  332.  437.  (ubi  tamen  vid.  adnott.)  FV 
461.  Aen.  Ili,  211.  V,  261.  VI,  507.  Aliis  in  locis  a  graviore  interpunction 
cum  caesura  vel  arsi  certe  coniuncta  excusationem  habet,  imprimis  cum  pie 
rumque  inveniatur  in  nominibus  propriis  ex  Graeco  sermone  sum]jtÌ8  vel  ceri 
in  versibus  ad  Graecorum  rationem  factis,  i.  e.  vocabulo  quadnsvllabo  ter 
minatis  aut  spondaicum  cxitum  referentibus  (cf.  adnott.  aa  Ecl.  Vili,  44.] 
Horum  autem  exemplorum  ^uatuor  sunt  genera:  a)  ubi  hiatus  admittitur  il 
prima  sede  quinti  pedis  et  m  Graecis  qmdem  nominibus:  Ecl.  II,  24.  X,  12 
Geo.  I,  437.  Aen.  I,  617.  IH,  74.  IX,  647.  XI,  31.,  in  Latinis  autem  voci 
bus:  Geo.  HI,  60.  Aen.  IV,  667.  VII,  631.  EX,  477.  b)  in  prima  sed* 
tertii  pedis  s.  in  fine  penthemimeris:  Ecl.  UI,  6.  63.  VH,  53.  VIII,  41 
44.  X,  13.  Geo.  I,  221.  281.  341.  H,  86.  Aen.  IH,  74.  IV,  235.  (ubi  vid 
adnott.)  VII,  178.  226.  X,  136.  XI,  480.  XE,  535.  648.  e)  in  prima  sed* 
quarti  pedis:  Eoi.  VI,  44.  Geo.  II,  144.  Ili,  155.  Aen.  I,  16.  V,  735.  IX 
291.  X,  141.  156.  XII,  31.  d)  in  prima  sede  secundi  pedis:  Geo.  I,  4.  IV 
343.  463.  Aen.  IH,  606.  Cf.  de  hac  re  praeter  alios  Heins.  ad  Claud.  IH 
Cons.  Stil.  167.  Cort.  ad  Lucan.  IH,  73.  et  VII,  676.  Burmann.  ad  Prop.  II,  12 
1.  Bentl.  ad  Hor.  Od.  Ili,  14,  11.  Huschk.  ad  Tib.  H,  2,  5.  Bach,  ad  Ovid 
Met.  V,  625.  lahn.  ad  Geo.  Il,  144.  idemque  ad  Ovid.  Met.  IV,  336.  et  ii 
Annali,  phil.  et  paed.  1827.  Voi.  IV.  p.  297  sqq.  Wagn.  Qu.  Virg.  XI.  p 
418  sqa.  Orell.  ad  Hor.  Od.  II.  20.  13.  Lachmann.  Sa  Lucr.  UI,  374.  p 
162.  Geoauer  de  poSt.  I.  p.  136.  alii.  —  honos  erit,  scil.  apud  te;  dum  tib 
placebit,  honoraoitur.  Wund.  male  explicat:  „et  hoc  quoque  pomum  ha 
norabo."  —  54.  Ci.  Theocr.  Epigr.  iV,  7.  prpxima  myrte,  quae  il 
calatho  proxima  laureis  frondibus  ponetur.  Quam  Heynii  exphcationem  unic< 
veram  esse,  evincit  proximus  versus:  quoniam  ttic  positae  etc.  Voss.  intel 
ligit  myrtum  in  hortulo  Corydonis  lauro  proxime  positam,  Spohn.  odori 
suavitate  proximam.  Cum  Heynio  praeter  Wagn.  consentit  etiam  Schirach 
p.  549.,  nisi  quod  cogitat  de  myrto  cum  lauro  in  serto  fioreo  coniuncta 
Ceterum  laurus  et  myrtun  etiam  alibi  sic  iunguntur,  ut  ap.  Hor.  Od.  III 
4,  19.  Voss.  cum  toto  hoc  loco  de  donis  agrestibus  agente  confert  simiUi 
mum  Propertii  III,  13  (11),  27—33.  Cetenim  Wagn.  Voi.  V.  Superlativo! 
trium  syllabarum  ex  Med.  (hic  ibi  etiam  Kom.  et  Vat.)  auctoritaie  ubiqu< 
'm--umu8  mittendos  curavit,  qui  vero  trìbus  syllabis  amplius  constantin--iiiui« 
Cf.  eius  Orth.  Verg.  p.  474.  et  Ribb.  Prolee.  p.  450.  —  56.  Cf.  Theocr.  XX 
3.  et  32.  Calpumii  locus  supra  ad  v.  19.  mud.  et  Alcimi  ad  v.  52.  allatus 
Ceterum  Cod.  Kom.  et  unus  Beni.,  ut  etiam  a.  m.  pr.  Pai.,  exhibent  Ru^cw 
est  Corydon,  quod,  Ribeckio  teste,  probavit  Buecheler  in  Mus.  Rhen.  XII.  p 


BUCOLICA.  ECL.  II. 

}ivv,  bì  mimeribus  t^rtea,  coucedat  lollas, 

Heu  heu,  quid  volui  miseru  mihiV  floribus  AuBtriun 

Perditus  et  liquidis  ìnniisi  l'ontibus  nproa. 

Qoem  fugìs,  ali,  denieus?  Iiabìtarmit  di  quoque  silvas 


S5I.  —  57.  munerilius  post  ntuuera  loco  aimpliciti  Pron.  il*  cnm  vi  repe- 
UUUB.  Vìa.  anpnk  uà  v.33.  —  certe».  Aliì  Oodd.  cura  Serv.  Dresd.  aa^Uu. 
8ad  OioionctìruB  ptaestat,  uum  haec  ait  Bcntóntia:  Alexìs,  urbuiae  ritM  tA- 
netos,  non  curat  dona  rusticB,  quoc  hi  nihiloiuinna  mìttere  velim,  verenduiu 
«at,  ae  I<^m  niihi  obntet,  maiora  et  laatiora  umnera  mittena.  --  eancedat, 
ilnaornm  sniplttudinc.  Cmicedere  nutem  non  idem  est,  quod  simplex  cedert, 
Bt  imlgo  docent  (cf.  Rmk.  ad  !.iv.  U,  47,  3.  Benecke  ad  Cìc,  Cat.  I,  9,  21!., 
abì  OkU,  eoneeda»  restituit,  Hatth.  ad  Oic.  Bosc.  Ani.  40.  tixtr.ì.  BÌqnidem 
tvrba  cumpuiiita  numqunm  sìmplicìom  loco  nanrjiaDtnr  (cf.  Stallbanm.  ad 
Baddini.  Inst.  U.  p.  37T.),  sed  maiore  vi  dietimi.  Cf.  Krìtz.  ad  Sali.  lo^. 
II.  4.     CeU'nun  volgarcm  Icctionem  concedat  Spohn.    ex   pancia    libiÌB    m 

''~1  mntaQdam  censet,  cum  BengUB  non  ait:  tortasse  non  concedat,  fieri 

I  concedat,  ited:  vere  non  concodet;  nos  tamen  ob  ueliomm 
un,  nt  recentiores  editores   omnes,  ConionctivoR  Hervavimiui, 

etiam  Auoìh.  KpicLl.   n.   5.    et    Gehauer   de  poét.    I.    p.   167. 

praestare  cenaent,  et  bìe  quidem,  cnm  Vomio  post  Gorydon 
t  Akxia  gravina  interpnngena  et  cnm  Mor.  I.  Servioqne  Dread. 
■■iiMMw  Icf^ens,  lociuu  aie  expUeat:  ..Fmatra  cipitgnare  copia  amorem 
AletUi»;  nani  non  modo  teniet  ipsrim  nt  niBticiun  aapematur,  sed  etiam 
««■«ti  parvi  facit.  Ac  si  nihilomìnna  eniii  munoribna  capere  atndea,  ob- 
ttat  dnminns  loUas,  qni  iUi  molto  amplioro  et  lautiora  dona  offerre  pus- 
A."  Cr,  rtiam  locna  aimiUiinns  Ecl.  IV,  58  so.  et  Wagn.  Qu.  Virg.  VI, 
3.  4.  —  Inllai,  dominiu  pnerì  huinH  delicati.  Idem  beri  nomen  (de  mio  cf. 
0«ger  de  Valgio  Rnfo  p.  iiO.)  redit  Ecl.  UI.  76.  Hic  Pollionem  inteUiKen- 
dnm  vidcrì,  in  Argamenti  eipoB.  dictnni.  —  58.  59.  Hìs  veraibiu  proTerbiis 
wm  ei  vita  paatorìcia  Buniptia  anuiniae  atnltitiat!  ae  accnaat  Corydon,  qtu, 
mu  Tano  amuri  non  «ine  magno  remm  auarum  detrimento  (cf.  v.  70.)  tn- 
dnl^eKt.  non  minoa  denientcr  cgerìt,  qoaiu  qui  Anatruin,  ventuiu  pemicio- 
riiifimiiiii  (rid.  infra),  fluriboa  \i.  e.  bortuj,  aut  immondoa  aproa  Uqnido  fonti 
nllet  tmiuit(er«.  (Fontea  antem  non  minus  quaiuhorti  arcendamm  ferarum 
•t  peendoiu  causa  aaepiebantttr.i  Idcoque  praevidciis,  au  vix  umquam  voti 
flti  cODitN>t«iu  futumm,  ìam  in  eo  eat,  ut  reaìpìaeat  et  tnaannm  amorem  mit- 
tet;  Wd,  nt  inos  est  mìaere  aiuautium,  qaunun  animi  ad  diverBiaaìma  abri- 
pinalitr,  mix  mreue  furere  incipit  et  iiadem,  quibua  aat«a,  caria  cnidari. 
Amtter,  Graeois  vótnt  apiiellatos.  propter  afrem  graviaaimmn,  qaem  affe- 
rebat  ltalia>!.  pernici Daiaaimua  fuit  et  plantta  et  hominibna.  (CT.  Plin.  n,4S. 
XVI.  46.  XVm,  7fi.,  Ubar  mena  Hantih.  rf.  aU.  Gfogr.  Voi,  I.  p.  60B  b(|. 
et  vtuia  landat  Obbar.  ad  llar.  Gp.  I,  7,  5iìqq.  Voi.  I.  ji.  3G7.).  Qnare  horti, 
A  fieri  p<it«rat,  ita  instituì  aolebant,  ut  ah  Anatro  tuti  eeaent  —  Heu  eo- 
iHo  modi,  ^'l'iiiinatum  videbia  Ed  III,  KM.  Plant.  Paeud.  I,  3,  36.  Hor. 
od.  I.  3').  :<:<.  II,  14.  1.  et  alibi;  quamquam  negari  neqnit,  in  nonnullii 
fiiwBimli  IipcU  gcminabini  Int«riectioneni  aeberì  Buitoribna,  Codd.  leotìonem 
(Am  ob  inaiX'm  de  metro  dubitationeui  tqnasi  ehat  i&mbua  caaet)  ita  mu- 
Untibua;  qua  de  re  cf.  Bandii  Tura,  II.  p.  35S  sq.  et  Burm.  ad  h.  1.  — 
Perdita*,  ì.  e.  pi>rdit«  araana,  amore  quaai  deltrans.  Cf,  Ed.  VIU,  88. 
tiU  TÌd.  sdnott.)  Prop.  1.  Ì3.  7.  et  Plaut.  Ciat.  I.  2.  13.,  ubi  plenina: 
Jmore  haee  perdita  ett.  —  tiipiidit.  fluentibiia  ideoque  limpidia.  Vid. 
Am.  IX.  e7<J.  liqueatia  fiumiim  et  adnott.  ad  Geo.  IT.  1^7.  -  inmiai. 
CMnKmuo  Lìbrorum  auctoritateni  aecutua  Praepua.  in  ante  m  io  Ver- 
M  eorapocitiH  ubiqne  aervavi.  Cf.  Wagiieri  Ortli.  Vei^.  p.  410.  et  Ribbeck. 
I^oki'.  p.  432.  Cetenun  de  bis  locutionibus.  quae  in  proverbio  fuisae  videan- 
Iv,  n.  Lmeie.  SpiciL  p.  5.  —  60.  Sententia  haec  est:  Cur  me  fngia?  an  qnia 
nwìicn  sum?  At  ne  diì  qnidem  et  beroe«  fogemnt  msticomm  conauetn- 
Alnii  et  cum  annima  voluptate  rari  vergati  annt.  Formala  Qnem  fugiaJ 
r«d)t  Aen.  V,  742.  et  VI,  466,  Iniitantnr  bunc  locnm  Prop.  HI,  2S,  I.  Quo 
ftfi»,  oA,  démevtf  et  Oalpum.  XI,  16.  ipiemve  Jugitì  ut  etiam  poEta  in 
\aiau-    PABB  1.    EU.  IV.  3 


34  P.  VERGILI  MARONIS 

Dardaniusque  Paris.    Pallas^  quas  condidit  arces, 

Ipsa  colai;  nobis  placeant  ante  omnia  silvae. 

Torva  leaena  lupum  8e(]^uitur;  lupus  ipse  capellam; 

Florentem  cytisum  sequitur  lasciva  capella^ 

Te  Corydon,  o  Alexi:  trahit  sua  quemque  voluptas.  65 


Wernsd.  Po6t.  Lat.  min.  m.  p.  180,  37.  eum  respexit  scribens  Qnùd  loquor 
ah  dementf  Cf.  etiam  Gebauer  de  po6t.  I.  p.  168.,  qui  tf)éi/yny  et  fifg^^^  naud 
raro  de  iis  1^  docet,  qui  alius  amorem  repudiente  coli.  Theocr.  VI,  17.  XI, 
24.  30.  75.  li&sch.  UI,  60.  Calpum.  Ili,  61.  XI,  30.  —  ah  Gommate  sepa- 
randum  erat  a  Vocativo,   non  enim  nominibus  personarum  iongitur,    sed 
ad  rei  causam  pertìnet.     Gf.  Hand.  Turs.  I.  p.  214.  praeterea  autem  quae 
ad  Ed.  I,  19.   adnotayimus.  —  Habitarunt  di  q.   silvas,    Notum   est 
exemplum  Pboebi  (Ovid.  À.  A.  II,  239.    Tibull.  II,  3,  11.),    minus  notum 
Bacchi  (Theocr.  XX,  33.).  Cf.  etiam  Nonni  Dion.  XV.  p^  428    ed.  a.  1605. 
Longi  Pastor.  IV,   13.  p.  124    Schaef.  (et  Verg.  ipse  Ecl.  X,   18.)  —  De 
Paride  a  Priamo  patre   exposìto  et  inter  pastores  educato   fabula   satis 
nota.    Vid.  Lucian.  D.  D.  16.  Apollod.  Ili,  12.  5.    Hygin.  f.  91.  Ovid.  Her. 
XYI,  359.  etc.  —  61  sq.  Sensus  est:  Siue  tu  Palladem  suas  arces  incolere; 
tu  mecum  silvas  et  vitam  rusticam  ama.    P alias  hic  cogitatur  tamquam 
dea  tutelaris  urbium  et  arcium,  tamquam  nuXia^y  noXioìymg^  quo  cognomine 
Athenis,  Erythris,  Tegeae,  Troezene  m  singularibus  templis   colebatur.    Cf. 
Paus.  I,  15.  VII,  5.  vm,  47.   Il,  30.    Cuperi  Observv.  Ili,  16.    Spanh.  ad 
Callim.  Lav.  Pali.  53.    Boeckh.  ad  Pind.  ól.  V,  20.    Goldast.  ad  Petron.  e. 
5.  Barth.  ad  Claud.   rapt.  Pros.  U,   19.  et  Doerin^.  ad  Catull.  LXIV,  8., 
(ubi  Pallas  vocatur  Diva,  retinentf  in  sttmniis  urbtbus  arces)  et  0.  Miller 
ae  Minerva  Poliadc.    Gottin^.  1820.  —  quas  candiditi  i.  e.  quas  condere 
docuit,  ut  recte  Wagn.  explicat ,  qui  simùl  animadvertit,  arces,  clausas  et 
oircumseptas  urbes,   egregie  opponi  ruri  libero  et  undique  patenti  —    62. 
Ipsa  coiai,  i.  e.  incolat.   Colendi  verbum  ut  omnino  prò  incoUre,  habttare 
haud  raro  ponitur,  (cf.  Ecl.  DI,  59.  Aen.  I,  16.  Cic.  N.  D.  Il,  66,  164.  Ovid. 
Met.  Y,  495.  Fast.  IV,  487.  etc.),  ita  potissimiun  de  diis  usurpatur,  aui  locum 
aliquem  prae  ceteris  frequentant.  (Ct.  Ovid.  Met.  I,  576.  XI V,  331.  5CV,  546.) 
Ceterum  tpsa  adiicitur,  quia  sentcntia  haec  est:  quas  Pallas  condidit  arces, 
Pallas  colat  ipsay  non  tu  cum  illa.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XYIU.  p.  460.  Tenen- 
dum  autem,  Alexidis  nomine  Pollionis  aliquem  puerum,  cum  domino  in  urbe 
ffiventem,  significari.  —  nobis  placeant  etc.    Cf.  Moschus  V,  7,  11.  12. 
yS  èé  fiot  àanaaià  ;^a  Sdaxiog  tvndtv  vkn  et  Geo.  U,  485.  —  De  notissima 
formula  ante  omnia  cf.  Handii  Tursell.  I.  p.  388.  —    63.  Corydonem,  ut 
cupiditatis  suae  vehemcntiam  excuset,  hic  adeo  provocare  ad  impetum  illum, 
quo  duce  natura  sua  bestiae  ferantur,  a  pastoris  persona  et  bucolici  carmi- 
nis  indole  alienum  censeri  non  potest.    Cf.  Theocr.  X,  30  sq.    Sunt  autem 
▼erba  seqq.  ex  Theocr.  XX,  30.  31.  translata.    Cf.  Gebauer  de  po€t.  I.  p. 
169.  —  torva,  truculenta,  ipso  adspectu  terribilis.  Sic  Geo.  Ili,  51.  torva 
bos,  Aen.  VI,  571.  torvi  angues  etc.    De  vocis  etymologia  cf.  Doederl.  Syn. 
I.  p.  42  sq.  —  sequitur,  coéundi  cupiditate  ducta.  —  lupus  ipse  V^agn. 
Graeoe  reddit  Ivxog  cf  av.    Distinguit  ipse  alterum  ab  altero.    Cf.  adnoU. 
ad  EcL  I,  39.    Calpum.  Ecl.  XI,  26.  huno  versum  sic  imitatus  est:   Cerva 
marem  sequitur,    taurum  formosa  iuvenca,  —    64-    De  e  y  ti  so  iam   di- 
otum  ad  Ecl.  I,  78.    sequttur  hic  alio  sensu  capiendum  esse,  quam  supe- 
riore versu,    non  potest  offendere,    cum  omnino  de  omnibus  dicatur,    quae 
quacunque   de   causa   appetimus.    Cf.  Gronov.  ad  Liv.  XXVIU,  18.  —  65. 
o  Alexi.    Unus  hic  est  VergiHi  locus,    ubi  hiatum  iuxta  Interiectionem 
admissum  videmus,   nam  Aen.  VITI,  72.  prò  vulg.  tu  ogenitor  legendum 
tuo  genitor  (vid.  ibi  adnott.),  et  heu  heu  supra  v.  58.  et  Ecl.  X,  100.  panilo 
alius  est  generis.   Cf.  autem  de  hoc  hiatus  genere  Schneid.  Gramm.  I,  1.  p. 
139  sqq.    Kamsh.  Gramm.  §.  221.  not.  p.  1071.   alios,  et  vide  onmino  quae 
supra  ad  v.  53.  adnotavimus.  —  lasciva  capella.    Cf.  Ovid.  Met.  JÙiI, 
791.    tenero  lascivior  haedo.   Martial.  XIII,  39.  lasdvum  pecus  (de  haedis.) 
Gebauer  Progr.  p.  10.  comparat  Theocr.  Y,  145.  ex  Ahrensii  com.  aìyts  m- 
QoùiiésQ,  —  trahit  s.  q,  voluptas,  amor,  libido;  de  qua  vocis  potestate 


BUCOLICA.  ECL.  II. 

ABpice,  aratra  iugo  referuut  auspensa  iucenci 

Et  sol  crescentÌB  decedens  duplicat  umbras: 

Me  tamen  urìt  amor-,  quis  eaiiu  modus  adsìt  amori? 

Ah  Corydon,  Corydoa,  cjuoe  te  demenlia  cepit! 


1 


Bnnu.  conferrì  inbet  Donat.  ad  Ter.  Phono.  I,  2,  36.  Interp}).  ad  Petroli. 
e  61.  et  Salàiii  Epùt.  I,  gO.  Vid.  etiam  Geo.  Ili,  130,  Trahere  dicitur 
de  nbas,  qnse  dm  allicìant  et  teneiit.  imuriuiis  autem  de  m,  ad  qua»,  v«l 
ÌBnti,  natorae  impetu  compeUiiuiir-,  qua  de  re  cf,  QoeTeox.  ad  Cìc.  Fio.  1. 
IG,  M.  ut  Bcier.  ad  Cic.  Off.  I,  6.  1B.  Sic  Iut.  XIV.  37.  tatmttrata  diu 
réterim  trahit  orbita  culpae.  Cic.  Arch.  1 1.  in.  Traliiinur  ornata  atanUo  Imidia. 
Nq>.  Hìlt.  8,  2,  coKtuitudine  a<l  imperii  cupidilatem  trahi  etc.  Ceterum 
PoSia  noQ  Lnimemor  videtnr  fuisse  illios  Lucretiani  loci  II,  258.  volwilaa. 
Ar  ^liiua  progrediìiair,  quo  ducil  queuujae  vo^pla».  Eiuamodi  proYerbialea 
■mteatia*  legimns  etiam  Kcl.  lU,  91.  102.  TU.  23.  43.  VIQ,  63.  X.  6U. 
Cf.  *^Uacr  de  po6t.  I.  p.  8.  —  66.  sqq-  Cf.  Tboocr.  II,  3S  sqq.  et  Gobauer 
d«  po4t  L  p.  "I.  —  Attpice  prò  uaitatiore  Ecce,  De  hac  autem  bctì- 
faoadi  ratioDe,  optimonmi  Codd.  auctoritate  niteute.  quos  cam  recentìssimii 
•dh^nbuB  secati  siuuus,  et.  Wagn.  Orth.  Veig.  p.  408.  et  lUblieck.  Prolt^. 
K.  4lM.  tJeoBiu  secnnduin  Vobb.  et  Spohn.  bic  est:  Prìdem  sol  desiit  aeatnni 
{■cara;  reTtigescmit  omnia:  ego  »)las  adhuc  ardco.  Sed  quid  tnm  aibi  volt 
amili  suspensi  comnienioratìo?  Quare  potins  coni  Wa^ni.  Coq'donem  ^ate 
bD«  dicere:  Nihil  prodest  t«iupus  et  mora  mitigando  meo  amen,  nec  mmus 
oute  Sagro,  i^nam  antea;  uninia  iam  c«sBBDt  et  saae  dant  quieti;  e((o  mIoi 
qnMrtem  noa  mreiiio ,  amercm  meiuu  uon  possum  restingocre.  Idem  fere 
color  eet  huìoa  loci,  qni  Ed.  Vili.  8S.  ntc  «ras  tnenUtut  decedere  noeti. 
Vejn.  aàana  recte:  Arutra  {ex)  ^"J/o  '^spenta,  bveno  vomere,  at  goluin 
fOTiant,  urotTaota,  coli.  Hor,  Epod.  U,  63.  Videre  festot  vomorem  inccrnun 
itffiM  C'ouo  trahatUt  languida.  Inimo  verba  coni  Wnnd,  et  3pobnio  aie  in- 
lcDÌK«:  (t«mpoTe  vespertino,  fiovii-tp)  tWenci  iugo  rcfcrunt,  domutn  (erant, 
let  Orid.  Fast.  V,  497.  Versa  ttigu  re/emntur  aralrai  aratra  rvi^TUa,  i.  e. 
U»  cablata,  nt  hiuonni  dou  tajigant.  Àntiquia  enim  temporibus  aratra  non- 
dnm  Tutis  eraat  ìnatmcta.  Su/ipendere  aut«m  de  rebua .  qnae  vii  temun 
anìne«re  tideantor,  legitnr  etiani  Plin.  H.  N.  XXXIV,  8.  19.  Quìnt.  Innt.  XI, 
3.  alSbi,  eodemqae  spectant  notissimac  illae  louutiones  givtiaua  rnupetidere 
iVqg<t.  de  re  vet.  II.  40,  3.  55,  3.f,  w*p«ii»o  grada  ire  (Ter.  Phurni.V,  6, 
28,,',  aiajirtui}»  gradìut  /erre  (Ovid.  Fast.  VI,  33S.)  et  timiles.  Particolain  | 
«1,  qttae  in  C<h1i1.  qaibnsdam  ante  re/enint  apparet  iqneroadmodnm  Ed.  IT, 
U.  V,  6.  hea.  X,  21).  etc.),  pra«tei  uptimos  C<idd.  etiun  ScM.  Huratii  Od. 
m,  B,  «.  omittit  —  67.  Cf.  Kcl.  I.  83.  —  tol  decedè»»,  de  eoelo,  cara»  ■ 
per  omIiuu  piene  confecto.  Sic  alibi  etiam  <^ec(!d«re  de  asina  diùtor  ad  occasan  ( 
Tcnrestibiu.  Ct.  Geo.  I,  222.  ibiqae  Vose,  fìrookh.  ad  Prop.  II.  14,  II.  Benll.  4 
ad  Hot.  Ep.  I,  16,7.  Bona,  ad  Ovid,  Met,  IV,  91.  Simili  ratione  dita  et  ne»  ! 
iletrder*  dicantat  Geo.  IV,  46fi.  EcL  VOI,  14.  —  duplicai  Vosa.  proprie 
MdpJMidiim  pniat,  anod  diter  frigeat  cretcente*.  Ùmbrae  aatem  secon- 
dmn  Palladiani  VUJ,  10.  et  IX,  14.  per  dies  lungiesimua  UDdecima  bora 
duplo  fere  simt  m&iorea,  qoam  decima.  Ceterum  cf.  Colicie  v.  202  Bq.  — 
48-  We  latnen  urit  ornar.  Vid.  Theoor.  U,  40.  ^IW  Ini  i^iy  Jiòon  «oi- 
KtéiifàB-i  et  Vn,  5t>.  Itiiifiùi  vati  hais  bvtiÙ  ut  xatnOii.  Fraeterea  cf. 
Ea,  n.  I.  Vffl,  83.  Geo.  HI.  215.  Aen.  IV,  101.  Calpum.  U,  56.  ID,  7. 
IX  I.  XI,  66.  aliique  loci  a  Oebauero  I.  p.  171  sq.  mllecti,  ubi  et  Oraeti  ] 
H  Bomani  pi-£tae  vim  et  vchementiam  amorfa  vcrbis  ab  igne  ilammisqiM  1 
daetfe  iipresierunt.  —  Verba  quis  eitit»  tnodua  adsit  amoriì  itcrantai  J 
ti  Aldi.  Lat.  Bnnu.  1,  170,  7u.  —  V.  69- sq.  ex  eodemTbeocr.  XJ,  728qq.  | 
taunuit.  CI',  etiam  Gebaucr  dv  po«t.  1.  p.  148.  et  173.  Qnod  atttnet  A  1 
iraVMn  Corydotiia  cum  vi  Tepetitnm  (per  aaiiXityylny),  cf.  £cl.  Ili,  79.  V,  \ 
H.  VL  44.  et  ei  aliis  scrìptoribuH  aun»  Inven.  IX.  102.,  obi  promu,  nt 
hk:  o  Corydon,  Cori/don.,  a  quibtts  lucis  panlliim  differunt  ii,  ubi  V"»  ge- 
■faiata  addit't  praedicato  aliquu  amplilicatur.  de  quo  anaphorao genere  diii- 
B  ad  Kcl.  Vi,  2U.  —  uuae  fé  demeiitia  cepit'  Cf  praelcr  Tbeocr.  1. 
'     'a  Id.  U,  IB.    Verg.  Eoi.  VI,  47.   Geo.  IV,  4»S.  Aen.  V.  406.  et 


36  P.  VERGILI  MARONIS 

Scrmipatata  libi  frondosa  vitìs  in  olmo  est.  70 

Quin  tu  aliquid  saltem  potìus,  quorum  indiget  usus, 
Viminìbus  mollique  paras  detexere  iunco? 
Invenies  alium^  si  te  hic  fastìdit,  Àlexim. 


Aotb.  Lat.  Bum  I,  170,  47.  178,  45.  135.  262.  Sic  ilnd.  m,  81,99.  quae 
ie  iUfmaUia  fbtciif  Cf.  etiam  Gebaner  I.  p.  174.  Coningtoii  in  ine  Yersas 
ioterro^^di  gigniun  posnit.  —  70.  Animom  ab  amorìB  cura  ad  caras 
d^iinesticaft  reTocans  Còrydon  ipse  se  obmrgat  de  negligentia  operìs  rustici. 
-  Hemiputata.  Cf.  ad  Ecl.  I,  56.  et  Creo.  Q,  410.  Ampatabantur  an- 
tein  Tites  bis  (^aotannis,  primnin  aestate  ante  aequinoctiam  (vid.  Plin.  H. 
N.  XVI]],  26.  ibiqne  Hara.),  deinde  post  Idns  Octobres.  v^.  Colam.  lY, 
17.  27  m.  Pallaa.  EK,  3.  et  X],  4.)  et  de  ratione  nsuqae  pampinationis 
Colam.  V,  5.  Et  hic  qnidem  de  priore  illa  pampinatione  agi,  clare  intel- 
Ugìtnr  ex  ▼.  9.  sqq.  SemimUatiu  antem  praeter  none  locum  nnsquam  yì- 
detnr  legi.  —  vittt  in  uimo.  Arborea,  unprimis  olmi  et  popnii,  apad 
Italo»  maritaìxintur,  i.  e.  alligabantor  yitibiis,  nt  bae  (]^nam  altiràime  tolle- 
rentnr  (rid.  Varr.  R.  R.  ],  8.).  Colam.  XI,  2,  79.  uìmi  vitUnu  maritaniur, 
Hor.  Epod.  ]],  10.  Ergo  ani  a  fluita  vitiwn  propagine  Alias  maritai  pò- 
pulot.  CY.  etiam  Colam.  IV,  22,  6.  Plin.  XvII,  20,  32.  alii  com  adnoU. 
ad  Ecl.  III,  10.  et  IX,  41.  Ceteram  Wagn.  Voi.  V.,  quem  seqnitor  Haapt., 
elisa  Vocali  edidit  idmost.  Cf.  eios  Orthogr.  Verg.  p.  433  sq.  et  qui  ibi 
laodantur,  imprimis  Freand.  ad  Cic.  Mil.  p.  19  sqq.  —  71.  tu  eactem  yì 
adiectam ,  qaa  haad  raro  Imperativo  additar.  Cf.  Loers.  ad  Orid.  Trìst. 
I,  1,  25.  —  Ante  Wagn.  male  sic  distingaebatar:  — Boltem^  potiu»  quO' 
rum  eie.  Sed  recte  perspexit  Wagn.,  hic  non  reqoiri,  qoaram  rerum  maior, 
quarum  minor  sit  usos,  sed  ut  omnino  aliquid  fiat,  quod  utilitatem  àliquam 
alTerat;  ideoque  iungendas  esse  voces.  Quin  pothu:  tom  aliquid  et  umu 
fortius  pronuncianda.  Aliquid  saltem,  i.  e.  quantomyis  enguum,  nur  Et- 
ufos;  SIC  Ecl.  n],  15.  73.,  ubi  vid.  net.,  et  Aen.  X,  84.  luterentes  tamen 
in  coniunctis  verbis  saltem  pottus  Markl.  ad  stat.  Silv.  p.  341.  (s.  251.  SOlig.) 
et  Peerlk.  locum  coniectuns  vexarunt  ;  iUe  enim  potwr  -  -  nsus  ìe^i  Yoloit 
(quod  Heyn.  recte  reiicìt,  comparans  Theocr.  XI,  74.  /làXlov),  hic  autem 
p.  14.  leims  potius  (viminibus).  —  aliquid  (scil.  eorum)  quorum,  quod 
Pron.  demonstr.  hic  facilius  omitti  poterat,  quam  y.  e.  Aen.  XI,  81.  manus 
(eorum),  quos,  ibid.  ▼.  172.  tropaea  (eorum),  quos.  FV,  b91.Jides  (eius), 
qucm.  Ter.  Adelph.  Ili,  2,  9.  partus  {eius),  cui.  luven.  I,  161.  accusaiar 
erit  (eius),  qui.  Geo.  I,  104.  Qutd  iUcam  (de  eo),  qui  eie.  De  qua  brevitate 
dicendi  cf.  Gronov.  et  Drak.  ad  Liv.  XXUI,  15,  4.  Bach,  ad  Ovid.  Met. 
XII,  93.  Ruddim.  II.  p.  21.  not.  49.  Krflger  Unterstich.  cett.  Fase.  III. 
p.  196.  not.  alii.  —  quorum  indiget  usus,  quae  ad  usum  vitae  rusticae 
necesHaria  sunt,  scil.  vas  aliquod,  ut  corbem,  calathum,  qualum.  Usua  enim 
interdum  i.  q.  usus  necossarius,  {^Qda,  Bedùr/niss),  imprimis  ubi  v.  esse 
adiicitur,  ut  usus  est  idem  fere  significet,  quod  opus  est.  Cf.  Geo.  I,  133. 
Aen.  VIII,  441.  Cic.  Tobc.  IV,  3.  in.  id.  Otf.  I,  26,  92.  Cat.  R.  R.  4.  extr. 
Tac.  Ann.  I,  32.  Ter.  Hcaut.  I,  1,  28.  29.  et  plures  comicorum  locoa.  — 
72.  molli  iunco ^  L  e.  flexili.  Cf.  Ecl.  V,  31.  et  Geo.  Ili,  76.  (ubi  vid. 
not.)  -—  detexere,  i.  q.  teiendo  absolvere.  Cf.  Titin.  ap.  Nonium  I,  3. 
Quae  inter  decem  annos  nequisti  unam  togam  detexere.  Hyg.  f.  126.  cum 
telam  tletexuero,  nubam.  Tibull.  U,  3,  15.  Tunc  fiscella  Uvi  detexta  est 
vimine  iund,  oui  locus  non  minus  ad  nostri  exemplum  formatus  est,  quam 
Calpum.  Ecl.  Vin,  1.  Dum  fiscèlla  tibi  fluviali,  Tityre,  iunco  Texitur,  et 
eiusd.  IX,  33.  Ipse  ego  nec  m^Ui  iunco  nec  vimine  lento  Per  feci  calathos.  Cf. 
etiam  Ecl.  X,  71.  In  utroque  loco  poèta  respexisse  videtur  Theocr.  1, 52.  Vid. 
Gebauer  de  po6t.  I.  p.  173  sq.  et  Progr.  Quatenus  Verg.  etc.  p.  1.  —  78. 
alium  Alexim,  alium  formosissimum  puerum,  qui  te  non  spemat;  nomen 
prò  simili  aliano.  Sic  Aen.  VI,  89.  alius  AchiUes,  Tac.  Hist.  IV,  73.  alius 
Ariovistus,  Suet.  Tit.  7.  alius  Nero,  Curt.  IX,  8,  5.  alius  Liber  pater.  Cf. 
etiam  Burm.  ad  Ovid.  A.  A.  IH,  13.  Ruhnken.  ad  Velici.  Il,  82.  Lindem. 
ad  Plwit^apt.  argnm.  v.  2  et  9.  Wagn.  ad  Eleg.  ad  Messal.  p.  77.  et  Qu. 
Virg.  XXV,  10.,  qui  docet,  alterum  in  tali  oratione  spectare  ad  pares,  alinm 


r 


BUCOLICA.  ECL.  IH.  31 

,  nt  git  mistrtuiK  wietier  io  einer  (wie  jelzl  s.  tote  aorwi.ì  Ce- 
temm  non  retìccndnm.  anto  HcIukìiuii  cditom  fuisae:  ù  te  hic  fastidU 
Altsia;  qnA  secuiiil&m  sententìa.  nt  rectìssinie  obseTrat  Wsgn.,  mmaB  bene 
ftniietiir  eannen,  qoain  prìnuuia  iUa:  alittm  ittMaiet  Alexim.  Addo  alteram 
emuta.  Apod  Hicncntum  Td.  IX.  76.,  quem  lorom  Ver^lias  videtnr  snte 
ocviua  habniBse,  legitor:  Eigi,ons  rir^larfiiii'  rauf  unì  xaklfov'  Sliay. 


ECLOGAm.      PAI,  AEMON. 

ARGUMENTUM. 

In  bac  Ecloea,  prìmo.  qnod  scrìpsit,   amoehae.o')  cannine,   VergìlJDB 
"  "'■*   'ItU.   IV.   lìt  V.  ìmitatus  est.     Intruducit    aotoro    duoB    pastorea 
Menalcsm  pneniin.  i:|ui  patrìs  iifre^em  pascìt,  et  Damoetam,  Ae- 
lam  grci^eni  ialMeiit«  fonasHe  d<>minri)  carBiiiem  et  einsdem  Ne- 


B  ouJUHdam 


Pr'Afgg.  p.  2G  sqq.  Riupicatar.  etiani  buìna  Eclogae 
rebus  ad  Titani  poi3tac  pertineiitìbuH  esse  qoaercndam. 
isnujaia  eiuin.  uiunvB  prìorcB  Romancimm  pnétaa  longe  praocedentam,  cnm 
ÌMVÌaiain  mongget  Etano,  Maeno,  Anseiì,  alìis  pudtii  ipso  multo  det^rìorìbaa 
«t  prroterea  obtreetatjaiii  et  oonriciia  eonim  eiposituB  foisset,  iiuportnnoB 
Sm  et  ineptos  obtrectatarea  hoc  oannine  casti^re  simolqQe  PoUìoni,  faa- 
tMi  MO .  blandiii  et  merìtaa  gratiaa  persotvere  vulouHe ,  ei  qua  senteutia 
■dUa  Munendnin  esset,  stib  altercantiuni  pastomui  persoiÙB  obtrectatorea 
ìDm  poCtae  nostri  latere,  Palacmonem  antem  Asinii  Pollionis  partes  agere, 
mini  qnideni  opinionia  veritatem  in  medio  relinquamna,'  qoaniquani  hoc 
tJpofaniu  libenter  conccdiniiis,  od  tale  propnaituii  asaeqnendum  carmìma 
■nioohaci  natoram  fnìsae  aptiaEÌmani.  Scnpta  videtnr  naec  Edoga  sub 
"li  712.  p.  U.  e.  (cf.  Dia»,  de  vita  et  carmm.  Verg.  nota  19.) 


MENALCAS.  DAMOETAS.  PALAEMON. 


HENALCAS. 
Die  nùKi,  Oamoetii,  cuium  pecus?  an  Meliboci? 

AdiectÌTom  cuùu. 


38  P.  VERGIU  MARONIS 

DAMOETAS. 

Non,  verom  Aegonis;  nuper  mihi  tradidit  A^on. 

MENALCAS. 

Infelix  o  semper,  ovis,  pecus  I  ipse  Neaeram 
Dam  fovet  ac,  ne  me  sioi  praef^rat  illa,  veretur, 
Hìe  alienus  ovis  custos  bis  mulget  in  bora; 
Et  sucus  pecori  et  lac  subducitur  agnis. 


aliciiias  rei  relato,  iam  Vergilii  aetate  obsoletum.  non  nisi  vitae  quotidianae 
et  rusticae  sermoni  propriam  manserat.  Cf.  Ed.  V,  87.  (ubi  poSta  haec 
ipsa  verba  iterat)  Ter.  Andr.  IV,  4,  24.  Cedoy  cuium  puerum  hic 
apposutsti.    ibid.  V,  4,  29.  ntamne  esBe  dicehatf  —  non,  —  cuiam  igiturf 

—  fraJtris  filiam.  id.  Eun.  II.  3,  29.  Q^idf  virgo  cuia  estf  Plaut.  Rud. 
ni,  4,  40.    ArgerUum  prò  igtisce  ambabus^  ctùae  erantf  domino  dedi.  etc 

—  an  Meliboeif  Wagn.,  collato  Beiero  ad  Cic.  Off.  I,  15,  48.,  an  Yim 
addubitandi  habere  censet,  floch  nicJUf  cnm  baec  verba  respondeant  Theo- 
criteifi  IV,  1.  tivos  al  fióèg;  {  ^a  'PiXoiv^a;  atque  etiam  jBryce  adnotat: 
„^n  expresses  connderable  iloubt:  It  is  not  that  of  AfeliboeuSf  i»  iit^^ 
Rectius  tamen  Hand.  Tnrs.  I.  p.  353.,  vituperans  Beieri  explicaiionem  dock 
tooìd  nicht  gar,  et  apud  Theocr.  fi  ^a  m  r^òa  mutandum  esse  censens,  bone 
locnm  comparat  cum  Cic.  Sen.  6,  15.  a  rebus  gerendia  senecku  abgtrahUf 
mdbusf  an  tuff  Qwie  in  iuventtUe  gerunkir  et  mribusf  (i.  e.  nnm  aliis,  an 
US,  ouae  — ?)  ef  similibas ,  erplicans:  nnm  est  alius,  an  Moliboei?  Nobn 
YÌx  aliter,  qnam  cnin  Vossio,  ucet  vertere:  We8s  Heerde  daf  wohl  MeU' 
boeenst  Cetemm  ex  bac  ipsa,  puto,  qnaestione,  coData  cnm  ▼.  5.  et  29., 
Yoss.  band  temere  coUigit,  Damoetam  non  esse  servnm  Aegonis,  sed  homi- 
nem sui  iuris,  bubnlcum  Meliboei,  qui  officiosa  voluntate  Aeeonis  absentis 
gregem  ad  tempus  pascendum  susceperit.  Yid.  etiam  quae  ad  v.  16.  et  44. 
adnotavimufi.  Ceterum  cf.  imitatio  buius  loci  ap.  Donat.  vit.  Verg.  16. 
Die  mihi,  Damoeta,  cuium  pecus  f  anne  Latinumf  Non  verum  Aegonù. 
Nostri  sic  rare  lommntur.  —  8.  Cf.  Tbeocr.  IV,  13.  et  Gebauer  I.  p.  188. 
Dum  ipse  Aegon  Neaerae  assidei,  bic  mercede  conductus  {alienus)  gres^em 
eius  absentis  perdit.  Sic  Heyn.,  comparans  Hom.  Od.  XVU,  246.  oXoXimic- 
^vog  aìeì  ^Aarv  xat*  '  aiftàp  u^la  xaxoì  (fd-iigoi^t  vofA^fg.  —  infeiix, 
propter  possessoris  nil  nisi  Neaeram  curantis  negligentiam ,  qui  pecudes 
eìusmodi  pastoris  perfidi  et  inbumani  vexationibus  permìsit.  Quod  ad 
appositionem  attinei,  conf.  Geo.  IV,  168.  ignaoum^  fucos,  pecus  a  praese^ 
pwus  arcenty  EcL  I,  74.  et  adnott.  ad  Ecl.  Il,  3.  —  ovis,  Hanc  tormam 
Accusativi  optimos  Codd.  et  Servium  secuti  cum  aliis  editoribus  nune  resti- 
tuimus.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  25.  —  ipse,  dominus  Aegon.  —  4*  jfp' 
vet,  blandiens  amplectitur.  Cf.  Aen.  I,  718.  FV,  686.  imprimisaue  Vul, 
387.  —  a  e.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXV,  13.  observat,  hanc  Pulicuiam,  ut- 
pote  plenius  auia  et  gravius  sonantem,  exsulare  fere  a  levioris  argumenti 
carmme,  quale  sit  bucolicum,  ideoque  in  Bucolicis  Verg.  bis  tantmn  legì, 
hic,  ubi  serviat  evitando  nimis  exili  sono,  et  IV,  9.,  quo  loco  vel  rei  gravi- 
tati  conveniat,  vel  etiam  sonum  reddat  suaviorem.  —  5.  Cf.  Theocr.  IV,  3. 
hic  alienus  custos.  Pronomen  adiicitur,  quia  Damoetas,  custos  ovium, 
opponitur  Aegoni  possessori  (v.  3.  ipse.  Cf.  v.  e.  Ed.  IX,  16.);  eodemque 
modo  alienus  expucandum  de  homine  mercenario,  qui  ovibus  non  suis  ad 
suam  utilitatem  perfidiose  abutitur,  nihil  curans  earum  valetudinem  domi- 
nique  commodum.  —  bis  mulget,  ut  multum  lactis  in  suum  commodum 
vendere  possit.  —  6.  sucus.  Sic  ubique  antiquiores;  deducitur  enim  voc. 
a  sugendo.  Cf.  Donat.  ad  Ter.  Eun.  U,  3,  25.  Etiam  Codd.  buie  scribendi 
rationi  magis  favent,  quam  alteri,  succus,  Vid.  Heins.  ad  Claud.  in  Ruf. 
I,  208.  Drak.  ad  Sii.  VII,  169.  Burm.  ad  Calpum.  Ecl.  V,  107.  Harles. 
ad  CeUar.  Ortbogr.  p.  365.  Oudend.  ad  Lucan.  IH,  237.  Schneid.  Gr.  Lat. 
I,  2.  p.  402.  et  Wagn.  ad  Geo.  I,  90.  —  De  biatu  cf.  notata  ad  Ecl.  II,  53. 
In  Dativo  3.  Declin.  hiatum  admissum  videmus  Geo.  I,  4.  in,  155.    Aen. 


BUCOLICA-  ECL.  lU. 

D  A  M  O  E  T  A  S. 

Parciue  ista  viris  tamen  obicienda  meraonto. 
Kovìmus  et  qui  te,  transveraa  tuonribuH  lùrcU, 
Et  quo  —  sed  faciles  Nympliae  risere  —  sacello. 

M  E  N  A  L  e  A  8. 

Tum,  credo,  ciim  me  arbustum  videre  Micunìs 

ni,  74.  X.  ise.  Vid.  Wagn.  Qn.  Virg.  XI.  p.  -119.  —  7.  Menalcaa  con?icio. 
Bt  fieri  solet  in  Carmine  atrioebaeu,  Damoetas  maiore  cornicio  respondet. 
patfaicoe  libidinis  infaniiani  ei  eiprobrans.  at  sennus  ait:  etiamsi  illa  inre 
mibì  eiprobrori  poasent,  te  tamen,  cinaoAnn,  non  decebat,  vira  pnrìR 
norìbiu  praeditis  eìuaniodi  oonvicia  facere;  ut  apud  Saet.  Vesp.  13.  (ab 
Hepùo  laad.t  VenpafiianuB  nntoe  impndicitiae  homini  lespondet:  È^  eanùn 
•*•  *«on.  —  viri».  ìgitvi  i.  q.  mihi  viro.  Wagn.  antera  ia  edit.  minore  ra- 
cUmme  ducet.  Pliiraleni  Noininam  liatid  raro  enm  indicare,  ani  git  e  nn- 
M«m  »el  in  eondicione  eormn.  qui  appellcntar  eo  anniine,  cnll.  Aen.  m, 
««.  Vn.  359.  XII,  7911.  876.  947.  —  ohleiriuln  antem  BCripsimna  cuni  Wafrn. 
ToL  V.  et  recentìHsimis  cditorìbna,  ciun  in  einaniiidi  rerbis  (eonieere,  mf- 


^ 


^  reicrri  cott.ì  non  duplex,  sed  ainiplet  ■  ab  antiquie  KCrìptom  ei 
cteL  tt  Quinci.  Inst  I.  ì.  11.  OclliuB  N.  A.  IV,  17.  et  qnoB  praeterea 
tandat  Wa^.  Qn.  Virs:.  p.  445.  Vide  etiam  qnoe  infra  ad  v.  9G.  adnota- 
rinnia.  Cet«nuu  Peerik.  p.  36S.  bog  versuB  parum  probabiliter  aie  Tnlt 
dictinetog:  Parcitu  irta:  viri*  tam«n  ohiieienda.  Memento,  Nvvimiu  tUs, 
—  8-  Cf.  Theocr.  V,  41  aq.  et  Gebaner  I,  p.  189.  -  Noviinm  et  qui 
t»,  M.  eormperit.  Me  non  fa?it.  te  Inter  grege»  et  in  ipso  iiaDelle  Mym- 
pMniiii  caìdam  te  perniisisae  abntendom.  Verbnm  temperie  honeatatia  eattaa 
par  apoviupeein  reticetur,  ut  alibi  Infinitivua  post  v.  taltre,  eonmutfere,  ponte 
et  «inàlia.  Cf.  Rnddim.  U.  p.  2S8.  Wagn.  confeiri  iabet  Theocr.  t,  lOB. 
•tT«r.  Heaat.  V.  I.  40.  V,  4,  18.  —  trangversa  luevlibut  hircit. 
W»ga.  prittit  e»piicnerat:  „ociiln8  ah  ista  tnrpitndine  avertentibua ,  in  min. 
nitein  edit.  rectios,  potn,  cmn  Vosbìo  et  Heynio.  qni  memorea  Bont  Thenct. 
I.  L  t  qnibusqae  adsentirì  videtur  I.adew. ,  tranaversis  oculis  adspioien- 
tiboa  et  invidenIìbuB  lasciria.  qnoniudo  etiam  Bryce  lucani  ìntclli^t.  Nibi- 
lonfaiiia  AmdB  Spie.  p.  5.  ad  iUam  ratinnem  rediil.  qnia  maias  flit.  HenaloBe 
t^pnbriiuii ,  «i  vel  hirci  dicantnr  oeoloB  ab  ista  tarpitadine  avertisse.  et 
Imbk  expliefttioneni  poscat  oppoaitio  |?i  k/vI  Facile»  rjsere  Nymphae.  Vide 
■«tem,  quae  Gebauer  I.  ji.  190.  Terissime  contra  oum  diapntat.  Noa  in  tali 
re  BolninUB  nimis  oarìoai  ease;  aed  adiicìentes,  Vergiliam  band  dnbie  re- 
MMàMe  Tfaeocr,  XX,  Vi.  verba  Sfiunai  InìHi  fflfnoiaa,  comparamoa  patini 
■Im  tueua,  nbi  tmn»v«r$a  absolnte  dìctmn  reperitar  pm  trnnm'ffée:  Verg. 
AoB.  T.  19,  Val.  FI.  li,  1S4.  qtiam  iam  mùero»  triminvrta  tua<tem--eenu>. 
Slat.  Theb.  I.  348.  «end'  trann'erta  fremente».    Moltoe  pnEfanun   locoa,   in 

BÌm»  Neutra  Adiectivomin  ntriusoue  numeri  ex  Graecnnim  more  prò 
r«rbiù  pnnuntnr,  auppeditat  Riiddim.  II.  p.  159,  E  Vergìlio  huc  perti- 
mt  T.  e.  Ecl,  m,  Ii3.  iV.  43.  Geo.  HI,  149.  239.  50(1.  IV,  122.  Aen.  VI, 
MS.  4fi7.  VII.  399.  510.  Vm.  248.  DC.  125.  794.  XI.  854«  XII,  338.  398. 
Ortenni  Bibbeck.  et  Hanpt.  acrìbont  hirguix,  qnae  fonna  ntique  in  Codd. 
^cDKudam  inTenitnr,    \Qt.  Wagn,  Orth.  Verg.  p.  451,  et  Rìbbeck,  Prol^. 

6193,  392.  et  443.1  Nob  tamen  omnea  eiuamodi  archaigmoB  revocare  dnbi- 
rimna.  ae  niioia  cascB  viderentur  nitidisBima  Vei^Uii  carmina.  —  9-  /«• 
eile*  [in  condonanda  liac  laacivia.  iudnlfentes)  Aumjihae  riiere,  cnm 
fTKfiof»  dii  ultnri  fuisBent  aacrìle^om,  Nymphiaenim,  nt  alibi  Satyrìa,  Pa- 
iribiiB,  Fannia  nnminoqne  nominibus  agreBiabna.  panilo  dif^solntìores  trìbunn- 
tv  mare«.  Cf  etiam  Ovid.  Epìat.  IV.  173.  Vitst.  m,  409.  Met.  D,  452.  IH, 
W5,  442  eiuii  Nemeu.  Cynce.  94,  fneiki  Naia/ku  et  Pmp,  HI,  32,  (II,  311, 
7*.  Lautlahir  facile»  inlér  Hanutdryaria».  —  Per  tacellttm  Voss.  recte  Intel- 
1)^  antnim  N}inphia  conseoratuin  earunique  siranlaoTiG  rudi  arte  ex  ligno 
meulptia  omatum.  foraparat  autem  Aen.  I.  168.,  ubi  antrvtn  voe«nr 
SjfUtptutrum  domiu,  et  Luer.  V.  940..  ui>i  »i^e»trvt  tfmpla  ìfympharuin 
d£ll  «lind  ainùficant-  —  10.  Cf.  Theocr.  Vili.  43Bqn.  Tom,  eredo, Tioc  fa- 
rtont,  ornn  Njmpfaae  [non  enim  adBcntior  Wagnera  ad  videre  anpplentt  ,  " 


40  P.  VERGIU  MARONIS 

Atque  mala  vids  incidere  falce  novellas. 

DAMOETAS. 

Aut  hic  ad  veteris  fagos  cum  Daphnidis  arcam 

^ni  erant  in  vìcinia"]  viderunt  me  etc.,  qnod  ironice  dietimi  esse  patet.  Inest 
igitnr  sententìa:  illad,  cniiis  tn  me  accnsas,  flagitinm  non  ma^  vemm, 
qnam  si  quis  dicat,  me  comipisse  Miconis  arbores,  qnas  tu  laesisti.  Aper- 
tom  est  enim,  hic  velie  Menaicam  Damoetae  exprobrare  alind,  quod  commi- 
serìt,  flagitiom,  ideoqne  de  se  dicentem  notare  altemm.  Becte  antem  Ameis. 
Spìe.  p.  6.  reìicit  Vossii  explicationem  (qnam  prins  etiam  Ladew.  secntns 
erat)  poscentis,  ut  ad  Tum  suppleamns:  faciles  risere  Nymphae;  nam,  qnae 
seqamitur,  profecto  rUttm  facilium  Nympbamm  provocare  non  potnenmt. 
Ocxenim  imitatns  est  hunc  locum  Oalpum.  VI,  84  sqq.  —  Tum,  Wagn.  Qu. 
Virg.  XXV.  ostendere  studet ,  Veri^um  interdum  tum  prò  *i*fic  scri- 
psisse,  Adverbìnm  aatem  tunc  non  nisi  ante  vocabolam  a  vocali  incipiens 
posnisse;  qnam  opinionem  nuper  Hanthal.  ad  Persii  Sat.  V,  37.  p.  316  sqq. 
docta  dispntatione  refatavi t,  et  labn.  in  altera  edit.,  ubi  sententia  sua  ma- 
tata  et  ipse  Tum  recepit,  lon^ssimam  de  discrimine  et  asa  atriasqne  Par- 
ticolae  aispatationem  adianxit  (p.  367 — 373.)  Somma  rei  bac  redire  vide- 
tar:  Volgaris  illa  de  discrimine  rarticc.  ttinc^  temporis,  et  tum^  ordinis  Ad- 
▼erbio,  a  Vergilio  ex  Med.  alioramqae  bonoram  Codd.  anctoritate  saepissime 
▼ìolatar,  atqae  omnino  ad  priora  Latinitatis  aareae  tempora,  quibas^empha- 
tìcom  dìcendi  genns  per  Ovidiam  alìosqae  nondam  erat  in  nsom  indu- 
etam,  non  pot^jst  referri.  Qaare  non  miram  est,  apud  Vergiliam,  qui  raro 
fllam  emphasin  sectetur,  q^aae  Particolae  tunc  inesse  possit,  malto  sae- 
pios  tum  qnam  tunc  inveniri.  Priniom  enim  poèta  Part.  tum,  at  ceteri 
omnes,  atilar  in  iis  locis,  abi  idem  signifìcans,  qaod  postea,  aat  indicat, 

?aae  prioribas  tempore  saccedont  (cf.  Geo.  I,  181.  Aen.  I,  214.  357.  505. 
30.  II,  775.  Ili,  153  182.  223.  266.  289.  525.  543.  554.  etcì,  aut  rebos 
plnribas  enamerandis  inservit  (cf  Ecl.  Il,  49.  Geo.  I,  278.  388.  Il,  296. 
IH.  226.  357.  Aen.  I.  104.  164.  U,  489.  697.  Ili,  141.  175.  228.  cett.); 
deinde  in  iis  locis,  abi  vere  vim  correlativam  habet  et  doas  res  ad  idem 
tempas  revocat  (at  tum  —  cum:  Ecl.  Ili,  10.  IX,  67.  Geo  I,  305  sqq.  in, 
198.  335.  435.  IV,  523  etc,  tum  —  ut:  Aen.  I,  485.  XII,  218.,  ubi  —  tum: 
Geo.  IV,  405.  Aen.  VI,  897  sqq.,  dum  —  tum:  Aen.  IX,  540.  et  qnae  sant 
similia);  deniqac  vero  etiam  m  eiasmodi  locis,  quoram  natara  magis  incli- 
nat  ad  demonstrativam  tunc  (v.  e.  abi  sibi  opponantur  nunc — tum,  at  Aen. 
VI,  776.  X,  14.  94.  XD,  135.  etc.,  vel  ante  —  tum:  Aen.  VI,  171.  IX,  649. 
XI,  33.  etc,  tumprimum:  Aen.  II.  559.  Vili,  222.  I,  590.,  tumdemum:  Geo. 
m,  205  Aen.  VI,  330.  573.,  iam  tum:  Geo.  I,  405.  Aen.  I,  18.  148.  VII, 
643.  737.  Vili,  349  sqq.,  fem  quoque:  Geo.  IV,  523.  Aen.  Vm,  379.  IX, 
183  etc.>.  Ita  pauci  tantam  loci  sapersont,  in  qaibas  ob  Codd.  auctoritatem 
tunc  servandam  est,  qaod  rem  certo  aliqao  tempore,  cam  alio  non  confùn- 
dendo,  factam  commemorat  {damala  gerade\  at  Geo.  I,  136.  II,  317.  367. 
Aen.  II,  246.  HI,  234.  TV,  189.  V,  508.  VI,  503.  VIII,  423.  566.  X,  5lY. 
XI,  208.  etc.  Ceteram  de  hac  re  maltos  vario  modo  dispatasse  constat.  Vi- 
ris  doctis  a  W^n.  iam  landatis  ex  iis,  qaos  in  edit.  I.  adianxi,  hic  tantam 
addo,  qui  videntur  rem  optime  expediisse,  Zampt.  Gr.  Lat.  §.  285.  Webe- 
rum  in:  Uebwigttschule  f.  d.  lat,  StiL  P.  I.  p.  93.  Herzog  ad  (^aes.  B.  G. 
V,  33.  p.  273.  et  Kritz.  ad  Sali.  lag.  5,  1.  —  Arbustum  est  arboretnm, 
ubi  vites  in  ramis  arboram,  ulmoram  maxime  et  popalorum,  haerent  (cf. 
adnott.  ad  Ecl.  II,  70.)  ideoqae  fere  i.  q.  vinca  (cf.  Geo.  Il,  416);  vites 
autem  novellae  sant  recens  plantatae,  q^aae  propter  hamilitatem  non- 
dum  se  ad  arbores  Ulas  implicaerant  ;  er^^o  lUe  et  adaltas  et  noveUas  vites 
laesit.  Capitale  aatem  faisse,  arbores  alienas  incidere,  docet  Servìas;  vìd. 
etiam  Caiac.  Obs.  IX,  12  a  Lemario  laad.  —  11.  mala  falce  Burm.,  colL 
Geo.  n,  301.  etColam.  IV,  42.,  docte  magis  qaam  vere  de  falce  obtusa,  ru- 
bigine exesa,  capit,  qualis  ramis  et  vitibas  tanto  ma^s  noceat.  SimpUcius 
Heyn.  ezplicat  nocivam,  pemiciosam,  coli.  Tibnll.  Ili,  5, 20.  Et  modo  nata 
mala  veliere  poma  manu,  ubi  Wand.  addit  Catall.  XX,  5.  malasaue  furia 
arceo  manus,  Ceteram  Gebaaer  I.  p.  191.  cam  hoc  loco  comparai  Theocr. 
V,  109.  —    12.  His  versibas  poStam  in  saum  usam  arcessivisse  Theocr.  V, 


BUCOLICA.  ECL.  IH. 

'   Frusti  et  calamos;  quae  tu,  perverse  Meadca, 
Et'  tnim  TÌdisli  puero  dunata,  dulcbas, 
Et,  si  noD  aliqua  nocuisBcti,  mortuiis  easee. 

MENALCAS- 
Quid  domini  faciant,  audent  cum  talia  furos;' 


Il  cqq.  Aoeet  Gebaucr  I.  p.  192.  —  Dissinmlaiis  Damoetait,  qnaai  non  intelligat 
JlflnMCM  ironiam.  pergil:  Aut  fetìain  tniu,  seiL  factum  est  illad,  de  quo 
■^oat  V.  8.  «t  9.),  CUI»  etc:  (>CTeditqr  tamon  canoellos,  quiboN  Menalcas,  euin 
BM  BDininans,  se  contànnit,  ci  ctarì«  verbis  dicit  /re^ùtÌ,--tjuaelH-itolebag. 
Seonndnai  Wagneram  Btractura  Terli'ironi  haec  est;  Aut  toni,  cum  TÌdcnint, 
fVB  hic  ad  fagos  DaphniiUs  arduni  fremisti  :  ala  tie  tahen.  «ne  du  etc  Sed 
mÓu  i|nidem  siiiiiiliciur  ridetnr  ratio,  qua  ipae  modo  loci  connemni  eiplicni.  — 
kie--aàfagof.  Vid.  ailnott.  ad  lilcl,  I,  53.  Viderat  antem  haud  dubie  Henal- 
caa  antun  a  Uaphnide  in  fago  Hospensnm.  Da  velfriùru  /agii  vid.  Ecl.  I,  1. 
11.  3  «t  n,  9.  —  Arcum  Hejn.  retert  ad  gteges  a  paotonbos  ciintra  feras  ie- 
f«Bd«ndw-.  swl  poting  ad  venatiunem  B[)ectot,  «tnam  a  vita  pastiiricia  ni<a,alie- 
Boa  fnisM,  iam  snpm  ad  EcL  U,2!).  Yidimos.  —  13.  ratamoH,  aagittas.  Hi>r. 
(M.  I.  I&.  17.  calami  tpiftOa  Ónogii.  Ovid.  Het.  Vili,  30  Imponiti»  oda- 
mi»  t'aiuti»  rimtaverat  arai*.  —  qua«,  neutri)  ^(^re  ad  SubalantÌTa  inait- 
aaBai  iv«l  femin.)  ^ncris  relatunt.  ut  saepe,  nbi  non  genus  KTaiDJiiaticQiu, 
KUanB  tantum  et  natio  remiu  praecedeatiuin  reepii:itur.  Multa  exenipla 
aucrant  Rnddiis.  U  p.  25.  Ramati,  g.  158.  e.  p.  549.  et  E).  206,  A.  b. 
ì%.  et  Kritx.  ad  Sali.  lu)^.  41.  1,  —  pervertut  i.  q.  malevolus,  ini~ 
euiia.  qui  alÌÌB  invidet  ahjue  adeo  mrmmpit,  quumm  ipse  com- 
t  pot«at,  pervemam  Buqaitur  ritae  ratìonetn.  Cf.  Cie.  pru  Clu- 
■  in  Cic.  ep  ad  Div.  XI,  lii.  Liv.  XXI,  33.  4.  —  14.  vidiiti 
Daphnidi)  donala,  scìl.  a  me.  —  15.  aliqua,  se.  ratione. 
^^^  .lam,  nt  verisBime  dicit  Hand.  Ture.  I.  p.  242  »q..  certion 
MBmwh  Bubstitnendniii  sit.  nenia  affirmabit,  qui  rej^utaverìt.  in  Uraeca 
I^t,  litucna  Adiectiva  fenun.  eeneriB  pru  SnbstantiviH  ?iam  et  modam 
aite»ntibu«  poni."  Cf.  Ecl.  DC,  14.  Aen.  I,  676.  Plaut.  Marc.  D,  2, 
Eptd.  I.  2.  49.  (ubi  »id.  ìnterpp.l  Ter.  Phonn.  V.  1.  19.  Val.  FI.  I, 
Ci*.  Phil.  VI.  3.  in.  etc.  Hoina.  ad  Ovid,  Triet.  m.  4.  75.  Drak.  ad 
""  alii  —  morlua»  Ks»ft.  Cf  siniilis  locos  Ecl.  VII,  26.  — 
ivieio  Henalou*  petit  Domoetani.  qaeni  furti  adeo  incuaat. 
OQiu  Servi"  niale  eiplicat  per  scrvus.  quo  senau  hoc  voc. 
._  band  raro  legatur.  8ed  recte  advenatur  Spohu.,  c^mten- 
fiiri*  numquam  posse  ad  servuin  deduci,  nisi  quando  iocentur 
peraonae  iwmlcae.  Hinos  recte  nuteni  idem  Spolm,  curo  YoKgio 
""'"-'     ,Cum  liìc  mercenarioB  fuiacissimus  talia  in  me  andeat 


■anditi 
€1-  Bp 


paétfai. 

UcMltl 


1  pateni  dominum  sibi  licitnm  putarc  adveraua  uè,  Aegonìn  il. 

,      I  amamus  uterque.  aemulum?"    Quod  si  dicere  voluiaset  Ver- 

I,  ià  «ribendum  erat:  Quid  domini  faci  r.nt,  audeni  ana  talia  nervi. 
-  •  Jaciant  -  - /arra.    Cum  igitur  non  dominw  et  fcrrus,  ita  domini  et 
Ibra  «iU  opp'inantar,  apertura  eat,  Wagnerura  inulto  propiuB  renisae  veri- 
lati,  enm  Ino  eensiun  sic  fere  cnnstitueret:     cum  tu,  fnr  audacissimag ,    aie 
Ùmidu  viciiiomm  bona,  mnìto  minus  temperabis  a  domini  benis  in  proraptn 
"la.     Qitid  igitne  domini  fiiciant  [leat  toUnn  din  ffcrren  thunf)  ot  Bua 
itnr  adfersos  einsmodi  honiinnm,  qnalìa  tu  ctt.  rapinas?  nibil  habent, 
qvM  beiant.    Gqaidem  in  eu  tantum  non  adeentior  Wagnero.  (^nod  de  ser- 
ri» fiirnciKiiB  Imnc  locura  intelligit.    Danioetam  cnim.  cui  servilia  conditjo 
. .    riHo  juvene,  nusquara  e)[pr<ibTetur,  qui  poti ub  v.  29.  invencam 
..i^  oertaminia  deponere  possit,  et  pocnla  posBÌdeat  non   vul- 
'.t    cf.  V,  44  sq.'i,  bominem  ingeouum  vel  liliertinum  ceneeo. 
;   '~><^sBorem  icf.  adnott.  ad  v.   I.),  et   ilnmìnoa  bic   non    «erro- 
^r,i:uiii  ot  praedionim  ratione  habita  comme morato»  poto,  vqaem- 

1   aj-ud   Oalptmi.  Ti,  2.   Cic.  ad  Att.  XII,  19.  de  Inv.  n,  51.  154. 

S.  D.  I,  2fi.  72.  Liv.  XXII,  41.   Snet.  Caos.  41.  61.  de  gregì»,  praedionim, 
'   •^^'',  tud^ficii,  ituularum,  easlrortun,  equi  dominit,    i  e.  possesaurìbos, 


41  P.  VERGILI  MARONIS 

Non  ego  te  vidi  DamoniS;  pessime;  caprum 

Excipere  ìnsidiis;  multum  latrante  Lycisca? 

Et  cum  clamarem:  Quo  none  se  proripit  ille? 

Tityre;  coge  pecus!  tu  post  carecta  latebas.  20 

DAMOETAS. 

An  mihi  cantando  victus  non  redderet  ille^ 
Quem  mea  carminibus  meruìsset  fistula,  caprum? 
Sì  nescis,  meus  ille  caper  fuit;  et  mihi  Damon 
Ipse  fatebatur;  sed  reddere  posse  negabat. 

MENALCAS. 

Cantando  tu  illum?  aut  umquam  tibi  fistula  cera  25 


86rmo  est);  ut  ieitnr  sensns  sit:  Quid  domini  gregxim  fadant,  si  ne  a  sui 
quidem  ordinis  hominibus  tuti  sunt,  si  vel  vicini  gregum  possessores  forta 
tacere  non  verentur.  Hanc  meam  loci  explicationem  nunc  comprobatam  vi- 
deo ab  Obbario  ad  Hor.  Ep.  I,  6,  46.  Voi.  I.  p.  325.  Bryceo  et  Ladew.  Co- 
nin^n  tamen  et  hìc  et  ap.  Horatinm  1. 1.  {Et  dominwn  faUunt  et  pronmt 
furthus)  fures  (cornice  prò  servis  dictos)  opponi  dominis  censet.  —  17-  De 
simplici  non  gravius  et  nervosius,  quam  nanne,  quaerente  cf .  imprimis  Goe- 
renz.  ad  Cic.  Legg,  HI,  9.  p.  243.  et  30.  p.  285.  Wolf.  ad  Cic.  Tuso.  I,  8, 
17.  (p.  335.  OrelT)  et  Eritz.  ad  Sali.  lug.  31,  17.,  praeterea  veroWalch.  ad 
Tac.  Agr.  p.  346.  Beneck.  ad  Cic.  Cat.  IH,  9,  22.  Thiel.  ad  Aen.  IV,  492. 
aUi.  —  pessime.  Cf.  Theocr.  V,  75.  xaxian  et  iam  v.  12.  ti  xaxi.  —  18- 
Lycisca.  Grammatici  argute  ma^,  quam  vere,  hoc  nomen  referunt  ad  orgì- 
nem  ex  lupo  et  cane,  quides  musimoncs  a  Gallis  maxime  altos  esse,  Plinnu 
Vm,  40,  61.  auctor  est.  Cf.  etiam  Isidor  Orig.  XII,  2.  —  19.  ille,  der  dori; 
refertur  enim  hoc  Pron.  ad  rem  remotam  a  loquente,  sive  locus  spectatur, 
sive  tempus.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXI,  1.,  ubi  (de  loco  quidem)  comparai 
Tir  doctiss.  Aen.  VI,  760  et  767.  809.  837  sqa.  IX,  257.  —  20.  coge  pecus 
(quod  dispersimi  vagabatur)  in  unum  locum.  Hejn.  recte  addit:  „tacite  vero 
60  ipso  indicabat,  furem  adesse,  qui  caprum  ex  grege  dolo  interciperet.*'  — 
Tityrus  est  Damonis  caprarius.  —  Cfarex  (nostrum  Riedgras)  apud  Ca- 
tull.  XGC,  2.  cum  iuncOy  apud  Colum.  XI,  2.  cum  Jìlice  iungitur  et  Geo. 
in,  231.  acuta  apnellatur.  Cf.  Calpum.  ITI,  94.  Ipse  prcwul  siabo  vel 
aaita  carice  tectus  vel  propius  latitane,  —  21.  Non  rurtun  se  feoisse,  sed 
debitum  a  domino  exegisse  profìtetur  Damoetas.  An  —non  redderet  illef 
Omissa  est  prior  pars  sententiae  disiunctivae:  Noli  me  furti  incusare;  nam 
non  nisi  debitum  mihi  vindìcavi.  Cf.  de  hoc  loco  Charis.  p.  203.  et  Hand. 
TurseU.  I.  p.  356 sq.  Pron.  ille,  quod  hic  opponitur  Pron.  nUhi,  saepisaime 
inservitpersonis  et  rebus  distin^uendis  opponendisque,  quod  Wagn.  Qu. 
Virg.  XXI,  3.  multis  exemplis,  etiam  tectioribus,  (v.  e.  Aen.  I,  683.  H,  529. 
V,  358.  m,  49  sqq.  XI,  49.  422.  445.  XII,  398  sqq.)  comprobavit.  Cf.  et- 
iam  quae  de  Pron.  ipse  adnotata  sunt  ad  Ecl.  I,  29.  —  22.  Inter  singnlas 
cantilenae  partes  syrmge  vel  fistula  canebant.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  Vili,  21.  — 
^.  Si  nesciSj  h.  e.  ut  hocscias,  ne  hoc  ignores.  Sic  Ovid.  E^st.  XX,  150. 
8i  nescis,  dominum  res  habet  ista  suum.  Adde  eiusd.  Epist.  XVil,  197.  ex 
Pont,  ni,  3,  28.  Fast.  V,  229.  Martial.  IV,  66,  8.  81,  2.  etc.  Illustravit  hano 
formulam  Passerat.  ad  Prop.  II,  15.  p.  303.  Nos  prorsus  eodem  modo  alto- 
rum  increpamus:  Wenn  du  es  noch  nicht  weisst,  Gebauer  I.  p.  31.  et  193. 
confert  Theocr.  XV.  91.  tic  *Mgffx«à  tovzo.  —  24.  reddere  posse  negO' 
bat,  „quod,  si  readidisset,  paiam  se  victum  et  inferiorem  Damoetaa  esaet 
confessus.  Eij^o  quamquam  se  victum  confitebatur  Damoetae  privatim,  tamen 
signum  victonae  ei  concedere  noluit,  ne  famam  perderei  Sic  Spokn.  ìocam 
explicat,  cui  mecum  adsentitur  Bryce.  Aliter  Ladew.:  aut  simpliciter  quia 
tam  pulchro  capro  carerà  nolebat  aut  (quod  mihi  omnium  minime  proban- 
dum  videtur)  quia  ipsi  idem  accidebat,  quod  Menalcae  secundum  v.  33  sq.  — 
26  sqq.  ex  Theocr.  V,  5 — 7.  translati.  Cf.  Gebauer  I.  p.  193.  Vei^filium  imi- 
tatus  est  Calpum.  VI,  22—24.    Cantando  tu  illumt  scil.  vicisse  te  ak? 


BUCOLICA.  ECL.  HI. 

Inncta  fiiit?  non  tu  in  trÌTÌis,  indocte,  eolebas 
Stridenti  miserum  stipula  disperdere  carmen? 

DAM0ETA9. 

Vìa  ergo,  ìnter  noa,  qiùd  possit  uterque,  vicissìm 
Expenamur?  Ego  hanc  vitolam  —  ne  forte  recusea, 


1 


bitadom  enìm  sìmìlcro  notionem  e  verbo  pr&ejreBHO  rabandirì,  Qt  ineedendi 
ftatwneiii  e  Yetho  etirraidi,  ap.  Hor.  8at.  1.  3,  9—11.,  snpra  Ecl.  II,  15. 
ytiiti  e  Terbo  pali,  et  hk  activnm  nntìonem  vineeniìì  e  passivo  verbo  vicltu 
»,  21..  Teie  adnnt«t  Spohn.  —  Aul  umquam  eie.  Gt.  liieocr,  V,  5.  cnin 
I,  I3S.  —  fitlvla  cera  iuncla,  ajTÌnx  pluribos  flBtalJB  cerne  ope  com- 
paeta.  CfT  not.  ai)  Bel.  II,  16.  et  qnod  ad  ceram  attinet  conglatmandia 
«qfuliB  calamJB  adliihitaiii,  locig  il>i  land,  adde  Tibnll.  U.  5,  32.  nnm  co- 
loMH*  fiera  àuiffitm-  twqite  minor.  Caìnmm.  X,  14.  ciaitat,  Qua»  ego  Mite- 
mttiii  cera  connatgo  rttl-  antri»,  id.  Vili,  58,  7^  calamo»  talare  labri* 
ti  itutgfrt  cera  Horltitia  et  IV,  l!l.  lam  jnterum  ealamot  et  oiìtirae  pwi- 
imla  e«rae  lamiera  non  coliiim.  Codd.  Rom.,  Gud.,  dno  Bem.  et  aliquot 
PriM.  p.  811.  P.  pri)  lunr.ta  Mhibetit  Viaria.  —  26.  in  trivìi».  nhi  igno- 
bOi  p1«>i  canere  soleliaiit  rudes  et  Indoctj  hominea.  Santen.  ad  Terunt. 
■ntr.  p.  161  sqq,.  a  Wagn.  laudatila,  conferri  iubet  luven.  TII,  53.,  abi 
|(|(iiniia  rtwnmuni  /erire  eamint  triviidr  monirta.,  et  Titiam  ad  Netnee.  Ecl. 
IT,  3..  qui  canit:  (Lt/cida»  et  Mopmi)  Pattare»,  calami»  oc  verta  daetui 
ìditrqae,  Nee  trioale  tonan»,  proprio*  contabili  amore».  Adde  Calpum.  I, 
n.  Ncm  ■pagtor,  non  hof  triviali  more  viator,  SrA  deu»  ipte  canit. 
Lad««.  potins  cani  Servio  cogitat  de  carmiiiibus,  quìbue  Recate  in  triviÌB 
poaHa,  qnae  vcl  angere  greges  vel  minuere  crcdebatur,  a  past^rìbns  hano- 
ralianir.  —  indoeto»  Santen.  1.  1.  a  vet«rìlms  imprìmie  mosicae  atqae 
ad«a  mHnprornni  tgnaros  vocatos  esse,  Ìocìh  CÌc.  Tnic.  I,  2.  4.  et  Quinci. 
1,  I«,  18.  prnbat.  rf.  etiam  Orid.  Trist.  IV,  1,  5.  Hoc  est,  ew  cantei  — 
fntvr.  Indorili  numero  cmn  grave  mollit  opti».  —  27.  Cf.  Tbencr. 
¥.  T.  Striiltnti,  adiective  prò  etridida,  non,  qnae  mine  ipsum  atridet.  sed 
fMM  aeinper.  Particìpii  enim  ttrl/len»,  AblatiTUB  in  r.  mittendna  erat, 
qu  et  n>  Spnhn.  oanferri  inbet  Bentl.  ad  Hor.  Od.  I.  2,  31.  25.  IT.  Ce- 
teruiB  tibia  itrUlm»  apnd  Oatoll.  LXIV,  264.  et  tu/,<i  ttridtn*  njmd  Lncan. 
I.  <11.  invftiìtnr.  et  a  ralpnm.  IH,  60.  cornmenioratar  lu-er/me  rtridor 
mtamof.  —  tlipnla  cuoi  contemptn  vocatar  sìmplei  (ìatula.  comparata  cnm 
anfMW,   qnae  ei  pinribua  colamiB  est  composita.     Cf.  adnott.  ad  Ecl.  I,  2. 

?rrdere.  Ubicnnqne  hoc  verbnm  mina»  frequentatola  legitnr  (ut 
rin.  n,  2,  53.  Cas.  D,  3,  32.  Lncr.  II,  380.  Cie.  Agr.  I,  I,  2.1. 
~it  absTuncnda  et  disfdpandn  alìqnam  rem  ita  perdere,  nt  nihil  eius 
itnr,  sed  tota  evanescat;  qnare  bie  quoque  exntieo:  tam  misere  dì- 
tam  corropte  efferre  et  modolarì  carmm,  ni  Carmen  esse  desinai 
_...  radlirethni);  neque  prorsns  reiìclendam  diierìm  Spohnii  senten- 
WÉ*n>etn  improbatam,  ei  qua  mitenim  rnrmen  hic  idem  eat,  ijnod 
_  j  earmen,  quod  cania  non  a  t«  factum,  «ed  e»  alio  auditum  imitari 
et  «iprimere,  cui  vero  male  recantando  illudia.  —  28-  Cf.  Theoer.  VTH, 
II.  14.  et  (ìebaaer  I.  p.  196.  Damoetas.  Menalcae  oonvjciìa  lacessitna, 
ts  luoMe  snae  et  lionorì  conanlat.  ad  certamen  canendi  etim  pTovoeat. 
Vit  crfo.  omìssa  Particola  interragatira  habet  vìm  eicìtandi.  — ftcìssim 
I.  *.  wn  vice»,  ad  amoebaenm  Carmen  referendum  esse  docet  Heyn.  coli. 
Ed.  T,  SO.  Bene  tamen  perapexit  Wa^,,  nostri  loci  non  proraus  eandem 
oa»  rmtionem.  atqnc  illins;  tuiud  enim  ease,  ai  alter  praeeat  Carmine  can- 
'— »  all^T  seqnatur.  at  Ed.  V.,  alind  amoebaenm  Carmen,  quale  hic  ei- 
ir,  ahi  aSemi  cantent,  saepe  pcriclitantes  carminibns  canendin  vires. 

vetbia  vicitsim  intfr  no*  cunfert  Cic.  Ep.  ad  Div.  X,  34.  ttiidia  of- 

^  mm^uo  inler  no*  certatim  con»titerufil.  -  29-  Cf.  Theoer.  Vili,  14.  cnm 
T.  S3.  Vitnla  hic  prò  invenea,  ut  ctìam  Geo.  IV,  299.  mlulu*  bima  cur- 
fOM  MOi  cfrmiHi  fronlt.  Proprie  enìm  '•'ituhx»  et  vìtula  aont  animalia 
Imbd  ^nerÌB,  qnoe  primum  aetatis  annmn  nondnm  eiplevcmnt,  qno  ex- 
flrto  ÙKvncuji  et  Fuonxra  vocabantor.  —  Verba  ne  forte  reeuee»  addit, 


rdtatqost 


»ftrt  . 


44  P.  VERGILI  MARONIS 

Bis  venit  ad  mulctram,  binos  alit  ubere  fetus  —  30 

Depono:  tu  die,  meeum  quo  pignore  certes. 

MENALCAS. 

De  grege  non  ausim  quicquam  deponere  tecum: 
Est  mim  namque  domi  pater,  est  iniusta  noverca, 
Bisquc  die  numerant  ambo  pecus,  alter  et  haedos. 


ne  alter  certamen  detrectet,  quasi  vili  pignore  nec  satis  dìj^o  posito.  Ce- 
terum  Wagn.  Voi.  V.  edidit  recnasea,  com  Latini  Qninctiliano  teste  Inst. 

1,  7,  20.  Giceronis  aetate  literam  s  praegressa  longa  vocali  vel  diphthongo 
geminaverint,  cuins  consuetudinis  etiam  in  Codd.  vestigia  supersmt.  OT. 
eiuB  Orth.  Verg.  fbid.  p.  468  sq.  et  Ribbeck.  Prole^.  p.  445.  —  80.  Ex 
Theocr.  I,  25  sq.  Cf.  etìam  Hor.  Epod.  XVI,  49.  inmsaae  venhmt  ad  mul- 
etra  capellae.  et  Beda  Ven.  in  Wemsd.  Poét.  Lat.  min.  II.  Pv243,  50. 
Uberibus  plenis  veniantqiie  ad  mtdctra  capellae  et  vid.  Ecl.  IV,  21.  — 
binoa  a.  u.  fetus,  qnod,  ciiin  Aristotele  H.  A.  VI,  21.  2.  et  Plin.  H. 
N.  Vili,  45,  70.  testions  vaccae  raro  gignant  geminos,  pignos  positun 
eo  magis  commendaret  necesse  erat.  Ceterom  vaccas  vitolos  adnnc  nu- 
trientes  molgerì  vetat  ipse  Vergilius  Geo.  Ili,  176  saq. ,  cenare  hic  co- 
gitandam  de  vacca  nimia  lactis  copia  abundante,  quoa  et  iDsnm  pretinm 
eius  auget.  —  81.  Depono,  (scil.  ut  victor  deportes),  quoa  infra,  v.  36. 
simplex  ponere,  Graeci  eodem  sensu  {aU  P/and,  KampfpreU  mederlegen) 
dicunt  xarati&^vtti  af&Xov  (Hom.  Od.  XIX,  572.  Theocr.  Vili,  11  sg.)  et 
ÌQf(Sftv  ti  (Theocr.  V,  24.)  —  quo  pignore  scil.  posito.  De  ptgnore 
certaminis  cf.  Calpum.  Il,  7.  22.  Vi,  3.  47.  praeterea  etiam  Theocr.  VUI, 
11  sqa.  XXn,  70.  74.  —  32.  Cf.  Theocrit.  vm,  15  sq.  —  quicquam 
cum  Cod.  Med.,  Wagn.  Voi.  V.,  et  recentissimis  editoribus  scripsimus.  Cf. 
Wagn.  Orth.  Verg.  p.  459.  et  Schneideri  Gramm.  Lat.  Part.  I.  Voi.  n.  p. 
501  sq.  —  tecum  non:  in  certamine  tecum,  ut  Wund.  explicat,  sed:  idi  tu 
pigntis  ponens,  quam  Spohnii  explicationem  veram  esse,  probat  Plaut.  Cas. 
rrol.  V.  75.  Id  ni  fit,  mecumpignn»,  si  qui  volt,  dato,  ubi  vid.  Gro- 
nov.  Ceterum  cf.  Geo.  I,  41.  Il,  8.  Aen.  I,  675.  et  similes  looos.  —  33. 
Patet  ex  hoc  versu,  Menalcam  pucrum  esse  vel  adolescentulum  a  parenti- 
bus  severius  coercitum,  quod,  si  de  amatoria,  cui  deditus  est,  levitate  de- 
que  petulantia,  qua  Damoetam  lacessit,  cogitamus,  mirum  videri  non  potest. 
Patres  autem  apud  Roman  os  multo  maiorem  liberorum  potestatem  habe- 
bant,  quam  apud  nos.  —  Recte  Wa^.  semicolon  vul^o  post  pater  positnm 
in  comma  mutavit,  cum  apertum  sit,  Praedicatum  tniuata  non  nunus  ad 
patrem,  quam  ad  novercam  pertinere,  quod  iam  indicat  Particula  explicativa 
que  in  Bisque;  quare  etìam  post  noverca  cum  Wagn.  comma  posuimus 
prò  semicolo,  qui  praeterea  in  cdit.  min.  vere  addit:  „nempe  filio  peccanti 
videtur  iniustus,  qui  tantum  severus  est.  Cf.  Ter.  [Heautont.]  l,  2,  30 
sqq.*'  Panilo  aliter  Gebauer  I.  p.  198.,  qui  putat,  nomen  pater  ante  cae- 
Buram  gravissimam  positum  et  propterea  sono  efferendum  iam  per  se  id 
significare,  quod  Theocritus  addito  epitheto  yaXinòq  indicare  voluerit,  lo- 
cumque  sic  vertendum  esse:  „Denn  ich  haòe  noch  einen  Valer  zu  HauM 
und  dassu  eine  unmiìtterliche  Stie/mutter.*'  Praeterea  de  hoc  loco  cf.  Ameìa. 
Spicil.  p.  6.  —  84.  Cf.  Theocr.  Vili,  16.  Bisque^  et  mane,  dum  educikur, 
ex  vesperì,  dum  redit  pecus  in  stabula.  De  expbcativa  autem  copulae  po> 
testate  si  quaeritur,  duplex  ratio  discemcnda.  Aut  enim  coniungit  totas 
sententias,  ita  ut  priorem  explicet  et  dcfìnitius  exponat  posterior,  ipsaque 
valeat  et  propterea,  ei  ita,  et  sic,  (quemadmodum  h.  L;  qua  de  re  ef. 
Walch.  Emendd.  Liv.  p.  65  sqa.  Wolf.  ad  Tac.  Ann.  I,  57.  Wyttenb.  BibL 
crit.  m,  3.  p.  103.  Kiibner.  aa  Cic.  Tusc.  I,  34,  82.  (minus  recte  in  eius- 
modi  quoque  locis  «^  per  id  est  explicans)  Erìtz.  ad  Sali.  Cat.  3,  5.  et  19, 

2.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXIII,  10.  et  Hand.  Tursell.  II.  p.  484.);  aut  sin- 
gulis  vocabulis  ita  interponitur,  ut  alterum  altero  accuratius  definiens,  vel 
alio  nomine  declarans,  per  id  est  commode  reddi  possit.  Vid.  Oudend.  ad 
Apul.  Met.  p.  462.  Goerenz.  ad  Cic.  Acad.  I,  5,  21.  p.  35.  id.  ad  Finn.  I, 
10,  34.  p.  47.    Beier.  ad  Cic.  Off.  I,  10,  33.  p.  75.    Beneck.  ad  de.  Cat 


BUCOLICA.  ECL. 

Vemm,  ìd  quod  multo  tute  ipsc  tatebere  maias, 
Insanire  libet  quoniam  libi  —  uocula  ponam 
Fagina,  caelatum  divini  opus  AlciuieduiitÌB  ; 
Lenta  quibus  turno  i'acili  superaddita  vitia 


IV,  I.  2.  Ktitji.  ad  SaU.  Cat.  4,  2.  Hand.  TnnieU.  n.  p.  479.  alii.  — 
—  die.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  II,  42.  —  numerani.  Hinc  dnctnm  ©use  illud: 
i\aÈpirÌM  e»t  nmaerare  pecta,  ap.  Orid.  Met.  XIII,  824,,  docet  Hejn.  Cf. 
rtiam  Ed.  VI,  &5.  et  Cablimi.  Ed.  III,  64.  qtwl  nostri  nameriiiititr  vtmere 
t/mrii  —  alter  cam  seribat  (lofita.  non  Ule,  non  sobim  de  patre,  ned  etiaiu 
da  noverea  volt  iwgitari;  modo  ille,  modi)  liaec,  at  fert  occaaia.  —  Sfì.  Totom, 
<ral  •eqoitnr.  locum  v.  33^7.  exprcssaui  esse  ad  Thcncr- 1.  27— (10.  nv\a- 
MUn,  dvoet  Gebaner  I.  p.  1119  3q<|.  De  Pronomine  id,  relativo,  quixi  od 
wtan  alit^aam  enuntiationeiii  refertar,  jtei  abondantiam  qQ&ndaiii  addito 
In  Mnt«ntus.  qoae,  ut  prìmariae  seotentiae  Terìtatcm  cunfirmcnt,  parenthe- 
titt  iaterponiuitar.  cf.  Ooerenz  ad  Cic.  Legg.  I.  I»,  52.  Beier.  ad  Cic.  OtF. 
Ik  a»,  63.  Beaecb.  ad  Oic.  Cat.  I,  3.  7.  p.  36.  et  H,  3,  IS.  p.  l&l.  Zumpt. 
(.  371.  imprimisqae  Kritz.  ad  Sali.  lug.  56,  I.  —  86-  in*a«i>e, 
KDID  certare;  sed  indicai  etiaiu,  Damoctam  eiMO  stnltum,  qni  tali 
poaito  certamen  iiiire  andeat,  in  quo  se  »ictniu  ili  praevidere  posait. 
.  .Mcmirf  libet  lefe-nntnr  etiam  in  Anth.  Lai.  Burm.  IH.  SI,  13.  Ge- 
I.  p.  !U4.  poStam  Dustrmu  ante  ocolos  tiabuisae  Thoucr.  V,  23.  putat. 
-^Maniam,  da  mm  trimnal.  Vid.  Ftutacheri  ObM.  ad  Salliut.  Part  I. 
».  n,  Henug.  ad  Sali.  Cat.  I,  3.  Krìtx.  ad  BaU.  Cat.  37,  3.  Orvur. 
ntMM«  d.  Uà.  Sta*  p.  572.  et  libellam  meimt:  Aufo.  s.  BOd.  d.  lai.  Slit*. 
A  C  p<,  ST.  not.  IT.  —  pocula  ponam.  Hcjn.  Plaralem  prò  Singnlari 
"  eenaot,  ut  Daiuoetas  v.  44.  tamqaam  maius  aliqtiid  anbiiciat  El 
A(o  pacala;  ned  rectins  Voas.  (quein  Wund.  et  Wagn.  seqnnntur) 
|K>cnlÌH  eoHtat,  pocula  prò  uno  poculo  dici,  rectc  negiuis  et  do- 
pocmlonun  nabcn  etisc  aolita;  bina  autem  aingnlia  convirìH  faiaae 
ftpparet  er  Hor.  Sat.  I,  6.  117.  Cf.  etiam  Sic.  Verr.  II.  2.  19. 
Ixneh.  tamon  Aatiiiq.  Vct|^.  p.  210.  (coli.  Ecl.  n.  4U.  Aen.  V, 
fi.  SOS.  557.  IX,  itili.)  docet,  onuiino  aaepe  dupUcia  esse,  qnae  muneri 
dentar.  —  /agina  aatem  pocula  bene  couTcniant  pastomm  pauiicrtati. 
Se  mad  Ond.  Met.  Vili.  66!).  pauper  Philemon  pruponit  liospitihus  saia 
Jainctìa /ago  poculf.  Cetenim  Wagn.  adnotat.  fi^neurum  imculonuu 
nmn  dndiun  ciolevisse  apad  Roniauoa,  certe  ele^antiorea,  qaod  appareat 
«1  "nbolL  I.  11).  8.  nee  btUafitfrtmt,  Faginm  aiUtaìmt  cam  ncjfphiu  ante 
Jmp*M  [voi  addi  poterai  Plin.  H.  Nat.  XVI,  43,  84..  qui  fagom  non  niai  capaiìi 
se  Krinìis  rabricandia  utilem  eaae  dicit);  bis  autem  Menalcoc  pocnlia  pre- 
tmat  Mwderv  ei  caelatnrae  artificio,  (t.  etiam  Thcocr.  I,  27.  aqq.  -- 
J7.  eatlatuta  upu»  est  anaelì"pbnm  plenunque  in  acre,  argento,  auro, 
nrisa,  ut  b-  L,  in  Iìkuo  factum.  —  Alcitaedonlit.  Fictuni  ridetur  artj- 
Bda  mnen.  Silli^.  tanien  in  Catal.  artif.  p.  36.  haec  scribit:  „Haad  ego 
nsHBTetim,  ai  quis  Alciiucdont«m  Vergilìo  aequalem  fnisae  dicat,  qui  bae 
iiOniiij  artilìcem  eleganter  adulatns  sit."  Wsen.  adnotat,  similiter  apud 
Dwiwr.  V,  105.  paatoreDi  iactare  crateram  a  Fraxitele  factam,  quam  poa- 
rilcat.  Cf.  etiam  Oebauer  I.  u.  204.  —  38-  Stinta-- Diti*,  i.  e.  fieùbtlis, 
WItnr  etiam  Ecl.  IX,  il.  X.  40.  Catnll.  LXI.  106.  Tibull.  IV.  1.  171. 
it  pimetrtca  Ecl.  I.  25.  III.  S3.  V,  16.  31.  IX,  42.  Geo.  U,  12.  IV, 
U.  hi»,  ni.  adnott.  ad  Ecl.  Vn,  4S.  et  Geo.  IV,  170.  —  qitibug.  in  qui- 
Iau  pocnlis,  i.  e.  in  quorum  ora.  —  (orno  facili.  Toraiu  (TÓpi-"!),  pro- 
tute  instmiuentiuD  fabrile,  quo  Ugna,  ebnr  et  buiuamodi  res  rotondantur  ac 
■«11111111»  {rf.  Heine,  ad  Pmdcnt.  e.  Syrnia.  I,  202.  p.  802  aq.  Bentl.  ad 
Bar.  A.  P.44t.  p.  171.  alii),  hic  prò  scalpro,  caelo  poaitua.  Sensus  est  cairn: 
M^tum  jiocnla  tomo  polita  sant,  saperaddita  est  iia  vìtis  per  acalptnram. 
M.  tXaTapiiin  tamen  in  Dits.  delT  ant.  loreui.  p.  43.  pntat,  veterea  etiam, 
•t  reoentioref,  toniandi  artem  ita  calluiaae,  ut  unin«  ope  tomi  pocula  ana- 
(InticiB  euiosque  generis  distinguerent  figorìs.  Heyn.  autem,  qnem  miror, 
W-  ulnutt.  ad  ?.  40.  ujq.)  non  de  Qraeci  alicuiun  artiflcis,  sed  de  pastorìs 
<ipcn  aenaunem  eme  rataa,  pei  lorawn  iutcUigit  scalpcllnm,  quu  et  exca- 


46  P,  VERGILI  MARONIS 

Diffosos  hedera  vestit  pallente  corymbos. 

In  medio  duo  signa^  Conon  et  —  quis  fìiìt  alter^  40 


v<werit  ille  pocnlum  et  caelaverìt,  s.  exscnlpserit  in  pocnli  exteriore  area 
opus  anaglvphumj  ita  ut,  coUocatis  in  medio  duomm  nominum  signis,  oras 
ambiret  vitis  hederae  implicita.  Cetemm  idem  Heyn.  de  tomo  et  caela- 
tura  uberios  egit  in  libro  ArUigwir.  Aufs&tze  P.  II.  p.  145  sqq.  —  facili^ 
h.  e.  ani  docta  et  perita  manu  tractatur,  qoae  alibi  ipsa  facuis  didtor,  ut 
apud  Frop.  II,  1,  10.  et  Tibull.  I,  1,  8.  Cf.  etiam  Bonn,  ad  Ovid.  A.  À. 
1,  160.  et  Heyn.  ad  Tib.  I,  4,  40.  Valet  igitor  epitheton  ad  artificis  peii- 
tiam  et  artem  in  rotnndandis  et  levigandis  poculis  exprimendam.  Fragm. 
Yat.  et  duo  Bem.  a.  m.  pr.  praebent  fcusUis,  quod  a  prima  Vergilii  mana 
foisse  testatur  Serv.  ad  Aen.  LI,  592.  ;  sed  qnamvis  per  se  ferri  possit  haeo 
lectio,  ut  sensus  sit:  ^snperaddita  est  lenta  vitis  molta  cnm  facilitato/' 
recte  tamen  Wagn.  censet  tngere  voc.  torni,  epitheto  ornante  non  addito. 
(Cf.  etiam  Ribbeck.  Prole^.  p.  179.)  —  superaddita,  ut  apud  Prop.  Il,  13, 
{Uly  4,)  33.  Et  sit  in  exigtto  laurus  mperaddita  busto.  Verbnm  superad' 
iiere,  Gr.  iniTiQogti&ivai,  redit  Ecl.  V,  42.  Ribbeck.  divisim  scripsit  super 
addita.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  VI,  81.  atque  Gebauer  I.  p.  74.  et  252.  — 
89.  Vitis  circomplicans  corymbos  hedera  diffusosi  i.  e.  qui  ab  he- 
dera diffusi  pendent,  simal  cnm  hedera  ambit  et  distingoit  dnas  caelataB 
imagines  Cononis  et  (ut  iridetur)  Eddoxi.  Cf.  etiam  Theocr.  I,  29  sqq.,  quem 
locum  Verg.  ante  oculos  habuit,  et  Calpum.  Ecl.  X,  18.  19.  corymàis  Vitea 
serta  plicas.  —  Corymbi  Heynio  teste  sunt  racemi  hederae  in  orbem  cir- 
cumacti  (ut  Plin.  XVI,  34,  62.)  et  acinis  ac  baccis  sive  uvis  hederae  mvea. 
Eiusmodi  autem  corymbos  non  solum  coronis  et  sertis  omandis  adhibebant 
veteres  (cf.  Tibull.  I,  7,  45.  Prop.  Il,  30,  (IH,  28,)  39.  HI,  17,  (IV,  16,)  29. 
luven.  Vi,  52),  sed  etiam  a  sculptore  imitando  effictos  variis  reou  somatus 
causa  addebant.  Yid.  Monum.  inediti  dMlnst.  archeol.  Yol.  Ili,  tab.  5. 
(Nescio,  an  ita  intelligendi  sint  loci  Yal.  FI.  I,  273.,  ubi  vid.  Burm..  IV, 
691.  et  Yin,  194.)  Ceterum  de  corvmbis  vid.  Dissen.  ad.  TibuU.  Li.  — 
heiiera  pallente.  Wagn.  contra  Doering.  disputans  qui  (in  Progr.  Gk>th. 
1824.  edito)  coli.  Plin.  XVl,  34.  Mart.  Y,  79.  et  Ovid.  Med.  fac.  69.  pal- 
lentem  dici  hederam  existimat  eam,  quae  fere  subnigri  sit  coloris,  cumoo- 
lor  hederae  in  tali  opere  distingui  non  potuerit,  pallente  simpUciter  pio 
epitheto  ornante  habet,  ut  supervacaneum  sit  de  colore  quaerere.  Qua  qui- 
dem  in  re  Yiro  doctiss.  non  adsentior;  nam  et  omantia,  quae  vocantur,  epi- 
theta  certam  habeant  significationem  suam  necesse  est.  Pallens  autem  haad 
raro  dicitur  de  virore  in  obacurum  et  fuscum  inclinante,  ut  EcL  V,  16. 
paUens  oliva.  Eicl.  YI,  54.  pallentes  herbat'y  Mart.  Y,  79.  paUens  faba^ 
Ovid.  Med.  fac.  69.  paUeiites  lupini.  Cui.  403.  hederaeque  nitor  pid' 
lente  corynibo  (cf.  etiam  Burm.  ad  Calpum.  VII,  9.,  ubi  pariter  paÙeiu 
corymbus),  et  eiusmodi  color  hic  suaviter  discrepat  a  perviridi  colore  viti». 
Ceterum  Kibbeck.  (non  tamen  sibi  constans:  cf.  Ed.  YIII,  13.  lY,  19.  et 
Geo.  lY,  124.)  scripsit  edera,  (CJf.  eius  Proleg.  p.  422.)  Yide  tamen  Wagn. 
Orth.  Yerg.  p.  44J.  —  40.  Celeberrimorum  virorum  imi^gines  metaUia, 
marmore,  ugno,  cera,  grpso  effictas,  vel  gemmis  incisas,  usitatisaima  vete- 
ribus  fdsse  museorum,  bibliothecarum,  cuoiculorum,  vasorum  et  annulonm 
ornamenta,  bene  adnotat  Yoss.  Rustici  autem  homines  astronomia  inter 
omnes  viros  doctos  plurimum  tribuant  necesse  est.  Conon  fnit  celeberrimiui 
mathematicus  et  astronomus,  qui  circa  Ptolemaei  Philadelphi  tempora  inter 
a.  260.  et  220.  a.  Chr.  n.  vixit,  et  Archimedis  amicus,  qui  aliquoties  emm 
commemorat;  ut  etiam  PtoL,  Senec.  Q.  N.  YU,  3.  et  Catull.  de  coma  Ber. 
V.  7.  eius  mentionem  faciunt.  Cf.  Fabricii  Bibl.  Gr.  lY.  p.  25.  176.  — 
et  quis  fuit  alter  etc.  De  celebri  astronomo  loqui  Menalcam  necesse 
est,  qui  coeli  plagas,  ortus  occasusque  siderum  et  anni  tempora  in  agrìco- 
larum  usum  aescripserat.  Haud  dubie  Eudoxum  Cnidium  significat,  qoi 
secundum  Diog.  L.  Ym,  8.  §.  90.  circa  01.  103.  s.  a.  366.  ante  Chr.  nu 
floruit,  et  de  cuius  Phaenomenis,  agricolarum  usibus  per  Italiam  InBernen- 
tibus,  vid.  Colum.  IX,  14,  12.  (Cf.  etiam  ac.  Rep.  L  15.  de  Div.  H,  42. 
Strab.  n.  p.  119.  XYII.   p.806.  Boehmer.  Diss.  de  Eudoxo  Cnidio.  Hefantt 


DAUUETAS, 

Et  nobia  idem  Alcimedon  duo  pocula  i'ecit, 
Et  molli  circum  est  ansaa  amplexua  acaatlict, 


1712.  F»brioii  Bibl.  Gr.  IV.  p.  lU.  Ulrerti  Geogr.  «att.  Gr.  et  Rum.  1.  p. 
HO^  librum  tueam  goiigi.  I.  p.  Ili  suo.  [ouosijjue  ibi  l&udavi  Dot.  47.1  et 
I^Ól;  itealimegi'lop.  ìli.  y.  2I>4  aq.)  Alìi  ile  alila  coptant.  —  41.  Rauiut 
pfwprìe  geumi^trariini  (hìc  utrununu)  vir^  uNt.  qua  in  mensa  pulrere  ilio 
vìridi  oonaperHa,  ijaem  propterea  Cic.  N.  D.  n,  IH,  4^.  pulcerum  erwiitum 
«tfCM,  funiiw  ilelmeabAiit.  Cf.  etiaui  Cìc.  Tusc.  V,  23,  64.  Atifr(iwictt/u7/i  a 
mtlaiM  ri  ratiiu  excilabo,  ubi  vid.  Wolf.  et  Eubner.,  praeterea  auteui  Aen, 
Vi.  WO.  et  CUnd.  Cons.  Mail.  275.  ManUun  igniferot  radio  desi.ripaerat 
OCM.  - —  Dticrìp*Ìl--orbem,  quae  tempora  pru  vulvari:  ilescr.  orbe/at 
(omU,  niiin<1i,  cf.  Ecl.  VI,  34.),  aefinìena,  t^e  tempora  etc.  D«  mutata 
eanatraetioDe,  qua  ei  uno  eodemque  verbo  pnmum  Aucuaativus  Obiecti,  tum 
k  aliqua  relativa  pendet,  cf.  adnott.  ad  Aen.  Il,  6.  —    42.   Notato 

_u  orta  et  ucoaau  deliniit  tempas,  quo  metendum,  quo  arandntu  eaiiet. 

Cf.  Httsnd.  Op.  et  D.  3S1.  —  curvu*  urator,  ì.  e,  curvato  corpo»  in- 
CKBbeiu  aratro  et  aie  ipso  oorporìa  uondere  vauierem  terrae  altias  iniprì- 
OMiisi  ut  iam  Wagn.  expticuit  (qui  Voi.  V.  eorvoi  scripait  antiquiore  ra- 
quani  utiam  Kibbeck.  et  Hanpt.  secuti  aunt.  Cf.  eiaa  Orth.  Verg. 
I  Bqq.  et  Bìbbeck.  Proleg.  p.  43S.)     De  ipaa   re  vid.  Geop.  II,  2.  et 


hìa. 


XVm,  ly,  49.  iArator,  nui  iitcunnu,  praev 
ibservat.  eiuamodi  vereoa  hetametros  in  auo  arapfaibrachos  poat 
eieuntes  rariua  ìnveniri.  Comparai  infra  r.  &S.  et  Geo.  Ili,  Slt>., 
nfbu  adde  Aen.  I,  113.  m.  477.  goS.  749.  U,  38U.  365.  67U.  744.  Ul, 
fu.  4&*.  IV.  21S.  521.  V,  766.  etc.  —  V.  43.  conversus  ei  Theocr.  1,  59. 
S».  Ot.  de  hoc  locu  Abremt.  in  Pbilol.  Vn.  p.  412.  —  44.  Danioetas  dicit: 
Barn  est,  qood  {locnla  tua  tantopere  iact«s;  snnt  etiani  mihi  pocula  duo  tuia 
'-  "''  eiuàdeiu  pretii  ac  tua,  ned,  ut  ex  seqq.  appnret,  eodem  eiemplo 


Pnwnl  dnbio  respeiit  poEta  winillimuin  loonni  TliBocr.  HI, 

K  II.  22.  Cf.  Geliauer  de  poft.  I.  p.  61.     Ccterum  bis  qaoauu  veraa.  com- 

fvofaari  lidentur.  ijuae  aupra  contenditnus,  non  aervum  esae  Damoetuii,  aed 


inopem.  —    45.    molli--acantho.     lleyn.  adjiotati 

ei  acantbi  lubrica  et  flexnosa  natura  epitbetuo.  Tid. 

apud  Tbeocr.  I,  ó5..  unde  haoc  eipressa,  vyi/òs  axtmSof." 

veruni  esae  concedo,  (cf.  etiani  Ecl.  II.  72.  Geo.  IV,  123., 

jfeii  cttnen  acanthi  legitur.  Plin.  Ep.  V,  6.     Acrmlàtu  in 

.   «l,  paene  ilixerim,  Ugtnibi»  et  Calpum.  IX,  5.    tjt  tnoUi  grt- 

^tleret  acantho),  non  omniuo  tameu  reiiciendam  duco  Sahirachii 

icnttintiaiD,  qui  animadvertit,  uprimi  boc  epitheto  artem  artificia, 

do  firntieea  illos  expresRerit,  ut  oiuneiu  auam  naturam  retinuiase  videren- 
_  Conatat  enim,  in  flneendi  et  aculpendi  arte  moUia  dici,  quae  aingu- 
hii  Hte  ita  aint  efficta,  ut  moUia  quaai  et  tleiibilia  videantór.  Cf.  v.  e. 
Bm.  A-  P.  33.  Bu>lUs  iaiàtabitar  lUire  capìUos,  et  Burmann.  ad  Val.  Flace. 
n,  S33.  Quid  i^tur  inipedit,  ne  poStani  hoc  potiagimum  epitheto  uti  vu- 
talmt  pnteiaDH,  quo  sininl  ad  caelatoria  artem  doete  alluderet?  Conaentit 
■ÉCUI  CoungtoD.  —  Acaatku»  hic  et  Ed.  IV.  2U.  Geo.  IV,  123.  et  137. 
km-  t,  Wi.  et  711.  est  herba  illa  silvestria,  quam  nos  Bàrenkiau  dicìmna. 
DfMtBthn,  arbore  Aegvptia,Hciin.  adnot.  auBm  ad  Geo.  Il,  119-,  Biittiger.  ad 
Xmm  incta  Voi.  1.  p.  8u.  et  C^ofan.  ad  Ovid.  Met.  XUI,  701.  conferri  inbet. 
nwter  Salma».  Eiercitt.  Flìim.  p.  375  aqq.  adde  Sprengel.  ad  Dioacor.  II,  17. 
f,  499  sq.  ut  Billerb.  Fior,  claaa.  p.  164  sq..  qui  recte  duo  acanthi  genera 

.    _..-ii._.  ..  ._.■ ._■ absolute  iMtsituni,  ringdterum, 

Àliua  generìa 
iuointur,  ut  apud 
r.  V,  8S1.    eìrcuia 


£ 


magnili 


48  P.  VERGILI  MARONIS. 

Orpheaque  in  medio  posuit  silvasque  sequentis  ; 

Necdum  illis  labra  adinovi,  sed  condita  servo. 

Si  ad  vitulam  spectas,  nihU  est,  quod  pocula  laudes. 

MENALCAS. 

Numquam  hodie  effugies;  veniain,  c|aocumque  vocarìs. 
Audiat  haec  tantum  —  vel  qui  venit  ecce  Palaemon.  50 


agere,  apud  Ovid.  Met.  XII,  528.  circum  sonare  etc.  De  composito  enim 
verbo  circumamplecti  hic  noU  cogitare.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  1. 1.  Cetemm 
Wagn.  Voi.  V.  scripsit  circuimt,  Vid.  supra  ad  Eoi.  II,  70.  —  anaas  am- 
plexus,  circamdedit,  cinxit  ansas.  Cf.  praeter  Aeneidos  1.  1.  Plaat.  Capt. 
Ili,  4,  120.  coTìipedes  amplectuntur  enéra.  Plin.  Ep.  X,  75.  Engo  cogito-' 
eum  locum  -  -  exedra  et  porticibus  ampUcti.  —  46.  De  silvia  Orpheum 
canentem  secutis  cf.  praeter  Vergilinm  ipsum  (Ecl.  Vili,  55.  et  Geo.  IV, 
453  sqq.)  ApoUon.  I,  26  sqq.  Hor.  Od.  I,  12,  7  sq.  Ovid.  Met.  X,  86  sqq. 
Claud.  de  rapt.  Pros.  praef.  1.  II,  21  sqq.  —  47.  Iteratur  v.  43.,  ut  haud 
raro  in  carmibus  amoebaeis.  Vid.  infra  v.  104.  et  106.  et  anae  de  integrìs 
versibns  apud  Vergiliam  daobus  pluribosve  locis  repetitis  dispatavimns  ad 
Ecl.  V,  37.  Sententia  haec  est:  Etiam  mihi  snnt  duo  pocula  tnìs  simil-c 
lima,  quae  si  voloissem,  certaminis  praemiam  potnissem  proponere.  Sed 
tam  vile  pignas  respnens,  vaccam  deposui,  cum  qua  comparata  pocula  tua 
iacent.  Quare  fortuna  favente  vaccam  rcportaturus,  non  est,  cur  multis  ver- 
bis  illa  praedices.  Si  ad  vitulam  specias,  i.  e.  si  vitulae,  mei  pignoris, 
rationem  habes;  nam  spedare  ad  aliquid  valet  intentis  oculis  aliquid  intu- 
eri,  ideoque  etiam  cogitare  vel  sibi  proponere  aliquid  assequendum  ;  ut  Varr. 
R.  R.  3 ,  6.  Pavones  nauciores  esse  tlebent  mares  quam  feminaej  si  ad 
fructum  spectes\  Cic.  in  Vat.  10,  24.  Ipse  ad  imperatorts  laudes  a  puero  vide- 
licet  spectaras.  Ovid.  Met.  I,  628.  thustiterat  quocunque  modo,  spe-ctabat 
ad  Io;  Ante  ocuLos  Io,  quamvis  avrrsus,  haoeòat,  ^Cf.  etiam  Bach,  ad 
Ovid.  Met.  I,  767.)  Quae  locum  explicandi  ratio  mihi  simnlicior  vìdetur 
altera,  a  Burm.,  Heyn.  Spohn.  et  Wagn.  in  edit.  min.  proiata,  qui  viri 
doeti  panilo  artificiosius  verba  ita  construentes:  si  pocula  spectas  ad  viitt- 
lam,  nihil  est  (juotl  laiuUs  ^Viv^i^.  ad  cum  vi  comparandi  dictam  censent, 
(de  qua  cf.  Gronov.  Obss.  IV,  6.  p.  581.  ed.  Lips.  Barth.  ad  Grati!  Cyneg. 
211.  et  quos  Hand.  in  Tursell.  I.  p.  104  sq.  laudat.)  —  49.  NumquaM 
hodie  effugies,  quasi  Damoetas  contemnens  praemium  a  Menalca  pod- 
tum  certamen  vitare  vellet.  Macrob.  Sat.  VI,  10().  Naevii  locum  huic  compa- 
rati Nvafiuraam  hodie  effugies,  quin  mea  manu  moriare,  quod  Wund.  ob- 
servat,  adaens  Prop.  II,  8,  25.  (7,  87.)  Sed  non  effugies^  mecum  moriaris 
oportet.  —  Numquam,  gravina  simplici  negatione,  i.  q.  nullo  pacto;  ut 
Aen.  II,  670.  Numquam  omnes  hodie  morietnur  inulti,  rlaut.  Asm.  HI,  3, 
40.  Qui  hodie  numquam  ad  vesperum  vir>am.  Ter.  Phorm.  V,  3,  22.  Nvm^ 
quamne  hodie  concedes  mihi,  Neque  intelligesf  eiusd.  Adelph.  IV,  2,  31. 
rerum  hodie  numquam  monstraoo  etc.  Cf.  Handii  Tursell.  EU.  p.  99. 
Gebauer  I.  p.  31.  comparat  Theocr.  Vili,  10.  et  15.  ovnoTi.  —  „ven%am, 
quocumque  vocaris:  descendam  ad  omnia  quavis  conditione  propoaita 
certabo;  modo  arbiter  certaminis  adsit.'*  Heyn.  ocilicet  vìctorìam  certissime 
sperans  audet  et  ipse  vitulam  ponere,  quam  non  sine  summo  periculo  amit- 
teret,  cum  pater  et  iniusta  noverca  bis  die  numerent  pecus  (v.  33  sq.). 
Spohn.  haec  verba  minus  recte  ad  ipsum  certamen,  non  ad  pignus  certa- 
minis refert.  Cetemm  verba  veniam,  quocumque  vocaris  iterantur  in  Anth. 
Lat.  Burm.  I,  147,  37.  et  HI,  81,  70.  Cf.  etiam  Calpum.  I,  13.  quo  me 
cumque  voceSj  sequar,  —  50.  Audiat  haec  tantum  —  volebat  sobiicere 
nomen  pastons  alicuius,  qui  idoneus  arbiter  certaminis  esset,  eumene  dr- 
cumspicienti  se  offerret  Palaemon,  vel  hic  PtUaemon,  pergit,  audmt,  qui 
ecce  venit  Cf.  Theocr.  V,  61  sqq.  (Vili,  25  sqq.)  et  Gebauer  I.  p.  206. 
—  Quem  Spohn.  Palaemonis  nomine  signifìcari  suspicetur,  vidimus  in  Areum. 
(p.  37.)  Wund.  minus  probabiliter  haec  adscripsit:  „Particula  vel  oand 
uubie  notat,  Menalcam  mdicem  aequiorem  vel  perìtiorem  quidem  desiderare, 
sed  vel  hoc  indice  de  Victoria  esse  certum;*'   cui  recte  videtur  Wagn.  op- 


BUCOLICA.    ECL.  IIL 

EfEoi%m,  posthac  ne  queni<^uaui  vuct;  lacessas. 

DAM0KTA9. 
Qoìd  ftge,  si  qiiid  habes;  in  me  mora  uon  crit  ulla, 
Nec  queinquani  fugio:  lantuiu,  vicint;  Palueinun, 
SeuBÌbtts  baec  tmìs  —  rea  eBt  uon  parva  —  reponaa. 

PALAEMON. 

Dicite,  qitMtdoquidem  in  molli  consedimus  lierba. 
El  onnc  omnia  ^^g^r*  mine  omiiiB  [turturit  arboa, 
Nubc  frondent  eilvaL-,  aunc  forinosÌBaimaa  annua. 


|MUt:  Don  esse  probabile,  hiiniinÌB  non  satis  idonei  arbitrio  peimitti  inJi- 
tina,  cnn  de  tanto  praemio  certetur.  luuiio  Part.  vel  omnino  BÌKHific&t. 
m  ipwviw  tndiee  do  ricturìa  esse  certom.  fìc  Particuls  ecce  vid.  aJnot.  ad 
Ed.  Il,  46.  Bespeiìt  hnnc  Icicum  Calpurn.  V],  ^1.  eeràat  licet  arbiter  Mcon, 
iMd  V.  2S.  £cf«  vetiit  Mnatj/Uas;  erti,  aUi  forte  récuses,  arbiter,  ot  v.  92. 
tà  wtmit  acce  Micon.  —  ni.  Ante  Voshìqiu  niiuus  recte  aie  diatinupiebatur: 
BMeùm  jMutìnK,  (M  cett.  Totus  ?erBus  repetittu-  in  Antli.  Lat.  Burm.  1, 
ire,  M7.  et  m.  81,  72.  atqne  etiam  Calpnmio  VI.>6&.  obveraabatur.  Vi- 
d«tar  Sntoui  Vere,  reiipeiiaac  Theocr.  V.  44.  xaì  Ititaia  puxoliàiy  ul>) 
tU.  KùA.ì  Cf.  GebkueT  I.  p.  2(Hisq.  ^  52.  hi  quid  habei,  qnod  caitaa, 
k  A  ijiild  potes  canere.  Redit  liaec  funiiula  dicendi  Kcl.  12,  32..  unm  quo 
ìturn  ef.  £el.  V.  il.  NotisBiniuiu  autein  e«t  hf^>eo  dicere,  ìx"  ('"''fi  i-  e. 
kabM  inat«riam  et  (acnltatem  dicendi,  aive  possum  (licere.  Cetenun  poSt» 
■Uatar  mcmor  TuisBe  llieocr.  V,  78.  (T  Qcbauer  I.  p.  307.  —  in  me 
N«rA  non  erit  uila.  Cf.  Ter.  Andr.  li.  5.  <l.  Ovid.  Met.  XI,  lUO.  eie. 
"       '  a  (Uflitnr  per  me  nulla  nutra  tH.  Cf.  Tur.  Andr.  UI.  4.  U.  Sen.  Thjeat. 


ItCet,  (te  —  f&.  tiec  qaemqaam  fugio,  i.  e.  ntt  te  fngio,  uec  alinm  quem- 
fun,  «un  qno  certeni  Carmine.  Kespicit  autem  Damuetas  verba  Menalcat 
».  tó.  Ntanipiam  hodie  effngiea.  —  Captai  Danioetaa   Palaemonis  benevo- 


85^ 


appclians.    Cf.  Terent.  Heaut.  L  1,  5.    viciniùu,  Quod 

■I  parte  iimifitiae  pitto.  —   54-   Stnaibv»--Tepùiiae,  im- 

ln)>etuT  Pulaeinun  attentissime  andire  canentes.  nt  inatnui 

it  arbitrinui.    Sic   pu^ta  tr^.  in  Antli.  Lat.  Bnrm.  1,  17S,  162. 

■  mtmor  •  ■  Snuàbiit  hic  [haecf)   iniie.     (ìeliauer  1.  p.  207.    eom- 

n«Mr.  V.  BS  gqq.   —  ree  e»t  non  pania,   acil.   vitnlà,   praeminiu 

'"     Be«te  autem  Wa^-  adnotat,  Damuetam  baec  dicentem  digito 

*Ìtalam  Palaemom;  aliter  enim  non  apparere,  qui  scire  hic  po- 

now  1.   1119..  vitotam  case  ab  iis  posìtam.  ~    5o.  dicite,  canile,  nt  sei- 

ettaien.    <Y.  Ecl.  IV.  54.  V,  2.  51.  VI,  5.  VIU,  5.  X.  6.  Geo.  m,  6.  Aen. 

VI.  «4.    Ilor.  Ep.  1.  lì),  h.   Ovid.  Rem.  Am.  3S1.  Calpara.  VUI,  32.  etc. 

CL  Broofcb.  nd  'fibull.  U.  1,  54.    Burm.  ad  Nemea.  I.  b;t.  p.  31.  ad  Cal- 

imrn.  IV,  12&.  p.  I«7.  ad  Ovid.  Trint,  V,  12,  63.  et  Unger  de  Valgo  Rufo 

■i.  ài.  ~  eaneedimu»   fere  i.  q.  nedenius.    <f.  adnott.  ad  Aen.  Ul,  565- 

—  in  Motli  ■  ■  herba,  ir  ftalati  noia   llieocriti  VI,  44.    Cf.  Ed.  VU, 

4».  Mann»  iiuillior  herba.     Ovid.  Met.  IV,  514.  nuflliim»  l'iu-uiat  kerbi»,  et 

X.  itU.  tnolliliu»  herbig   imvomwre.    Lucr.  Q,  2».    V.   1392.  molle  gramen. 

MA.  etiam  aJnon.  ad  Ed.  X.  42.  et  VI.  53.  —   .itt.  Ei  Bionis  IdVll.  VI, 

17.  tluQt  nano  *in,  nivt'  tUnpi  aita  ^laaiù.    Cf.  etiam  Geo.  U,  330. 

*t  U».  ibiqui'  adnott.  —  arb  o».    De  bac  antii^oiore  forma,  poaiis  vel  onlla 

m.-in  nri:t-;,iiate  cogente  frequentata,  cf.  Schneid.  Qramm.  LI,  1.  p.  57  aq. 

.   Piotavi  ad  Lucr.  1.  774.    Arbo*  autem  (et  Aonoo)  Cod.  Meu. 

I..  t.     Cf.  Wa^.  in  Varr.  Lectt.  ad  h.  1.  ot  Geo.  Il,  150. 

l'iriladiì  imitationem  buia»  loel  In  Anth.  Lat.  Unrm.  V,  69, 

■  liii  ager,  praceentit  terra  calorem  Oerminibaeipte  non»  par- 

.,.„,■,  et  cf.  Kcl.  VII,  55.    Ovid.  Met.  XV,  204.    Fast.  1,  151- 

.h.ili'H  l.i>:i.  —  57-  annne  prò  anni  tempore.     Sic  Aen.  VI,  311.  frigi- 
"•«nw,  ap.  Ilur.  Epiid.  11.  29.  oKout  kibirmu  etc.    Hemures  sont  hmns 
:  '  ulpani.  V.  21.  Tuac  Jiorent  nUvae  viridÌMpte  rmumcituir  amtat  et  Co- 
Ti:a«iL.    i-ABb  1.   Eih  IV.  4 


50  P.  VERGILI  MARONIS 

Incipe,  Damoeta;  tu  deinde  sequere,  Menalca. 
Altemìs  dicetis;  amant  alterna  Camenae. 

DAMOETAS. 

Ab  love  principium,  MuBae;  lovìs  omnia  piena;  60 

Ille  colit  terras;  illi  mea  carmina  curae. 


lum.  X,  282.  nunc  est  molUssirmis  annua.  Gebaner  Progr.  p.  12.  confert 
Theocr.  VU,  85.  VI,  16.  XXI,  26.  Bion.  IH,  7.  Ovid.  Fast.  TV,  129.  /or- 
momim  tenipun  et  landat  Fritzsch.  ad.  Theocr.  XXV,  28.  —  58.  Ex  Theocr. 
IX,  ].  2.,  de  qua  Theocrìti  imitatione  temere  dubitasse  Buechelcrom  in 
Annal.  phil.  et  paed.  LXXXI.  p.  342.,  docet  Gebauer  I.  p.  209.  Damoe- 
tam  incipere  iubet  Palaemon,  quia  ille  certamen  proposuerat.  —  59.  Al- 
ternis,  cfi'  àfioifiafatv.  Theocr.  Vili,  61.  coli,  cura  v.  31.  Cf.  Ecl.  VII,  18. 
—  amant  alterna  Camenae,  Cf.  Hom.  U.  I,  604.  MovaàtùV  &\  ai 
ati^ov  àfAdfiófAfvai  ònì  xaXy  et,  qui  illum  imitatur,  locus  Od.  XXTV,  60. 
Movaai  Ivvia  nàacii  àfAéifiófifvm  onì  xalfi  SQrjveov.  Vide  etìam  Ecl.  VII, 
19.  ìbique  adnott.  —  Camenae  (s.  Camoenae,  quae  tamen  scribendi 
ratio  minus  probanda)  Roinanis  yocantur  Musae  a  canendOy  ut  non  insolita 
confusione  hterarum  n  et  m  (de  qua  vid.  Schneid.  Gr.  I.  1.  p.  314.)  Ob- 
nenarum  nomen  in  Camenartim  mutatum  videatur.  (Of.  Festus  s.  v.,  Seir. 
ad  h.  1.  et  Macrob.  Sonni.  Scip.  2,  3.)  Alia  tamen  est  Doederleinii  opinio, 
qui  Synon.  P.  3.  p.  36.,  ut  Adi.  amoenua  ex  animoenua,  ita  nomen  Ca* 
moenae  ex  Canimoenae  per  svncopen  ortum  putat.  Voss.  denique  per 
aliam  syncopen  ex  Carmerui  factum  censet,  cui  opinioni  favere  videtur  com- 
paratio  nominis  Carmentae.  (^eterum  hunc  locum  sic  imitatur  Calpnrn. 
Ecl.  IV,  80.  Dìcite,  ne  mora  sity  vicilfusque  retlucite  Carmen:  Tuqué 
prior,  Corvtlon,  tu  proximiis  ibisj  Amputa,  —  60.  Esse  hunc  versnm  ei 
principio  Pnaenomenoruni  Arati  translatum,  iam  Serv.  observayit;  Heyn. 
autem  praeterea  docet,  Ver^lium  colorem  ex  Theocr.  V,  80 — 83.  mutuata 
esse,  simulque  respexisse  ad  eiusd.  Idyll.  XVII,  1.  Cf.  etiam  Gebauer  I. 
p.  211.  Ab  love  principìum,  Musae,  Ita  distinguendum  esse,  ut 
Musae  sit  Vocativus,  non:  Ah  love  principium  Musae ,  i.  e.  carminis  (ut 
infra  v.  84.  et  Ecl.  1,  2.,  ubi  vid.  adnott.),  docet  Theocriti  locus  XVÙ,  1., 
ex  quo  hic  iiuxit:  *Ex  Jtòg  a^/cu/uéeri^cr^  xaì  fg  Jia  IrjyeTe^  MoTaai,  (Cf. 
etiam  Ovid.  Met.  X,  148.  Ab  love,  musa  parens,  —  cedunt  lavis  omnia 
regno  —  Carmina  nostra  move)\  ncque  video,  cur  Wa^.  hanc  rationem 
non  nisi  „cunctabundus''  sequatur.  Cf.  etiam  Alcman.  Fr.  31.  iytè  ^ 
àeiaofiai  ix  .ftòs  ào^ófAevog,  Pind.  Nem.  V,  25.  (Musae)  ngtirtatov  (ikw 
vuvfjaav  Jiòg  ÙQ^o/Lievat  fff/Livàv  Sdiv  Jlrilia  Té.  Strat.  in  Anthol.  Gr. 
Xn,  1,1.  ^Ex  /liòg  dgyaautad^a^  xa^tSg  eìgrixiv  ^garog,  Cic.  in  Arateis 
(de  Legg.  Il,  3,  7.).  Afj  love  Mnsarum  prinwrdia,  Ovid.  Fast.  X,  111. 
Ab  love  sìirgat  opus,  Calpum.  Ecl.  IV,  82.  Ab  love  principium,  si  ama 
cetnit  aetheruy  sumat  etc.  Cetenuu  non  A  love,  sed  Ab  love  scribendom 
esse,  praeter  alios  pluribus  exemplis  docuerunt  Wagn.  Qu.  Virg.  I,  1.  et 
Band.  Turs.  I.  p.  5.  Cf.  Geo.  Ili,  35.  Aen.  I,  380.  VI,  123.  —  lovis 
omnia  piena  dixerat  Aratus  Phaen.  2.  fiiaraì  dà  Jtòg  nàaai  fièv 
ayviai^  Ttàaai  S*  àv&QtónùìV  àyoQa(^  fiearij  cfè  &aXaa€fa  xaì  XiuivH» 
(Cf:  Geo.  VI,  220  sqq.).  Heyn.  putat,  Aratum  spoetasse  Stoiconun  dogma 
de  anima  mundi,  quae  universum  hoc  permearet.  Sed  quid  iubet  his  ver- 
bis  Stoicorum  illud  dogma  subiici?  quae  hic  quidem  nihil  aliud  significare 
possunt,  quam:  omnia  (rus  quoque)  sunt  piena  documentis  divinae  maiesta- 
tis  et  provideutiae,  et  explicantur  sequentibus:  Ille  colit  terras.  Etiam 
hic  noli  cum  Heynio  de  recondita  philosophorum  doctrina  cogitare  in  eiua» 
modi  levi  idyllio;  quamquam  omne  hoc  principium  carminis  magnificnin  et 
elatum  ad  argumentum  tractatum  minus  quadrare,  quis  negare  poesit? 
Colere  autem  hic  quidem  non  explicuerim  cum  Servio  per  frequentaire  (de 
aua  signif.  cf.  not.  ad  Ecl.  n,  61.),  sed  propter  verba,  quae  sequuntor 
uli  mea  carmina  curae,  prò  curare  positum  dixerim.  Senl^ntia  haec  est: 
Quia  lupiter  terrarum  curam  gerit,  propterea  eidem  grati  et  acceptì  mri- 
colae,  pastores  eommque  carmina;   quod  iam  Wagn.  vidit,  cui  tamen  in 


BUCOLICA.    ECL.  IH. 

MRNALCAS. 
Et  me  Pboebus  amat;  Phoebo  sua  seinper  apuU  me 
Monera  BUnt,  lauri  et  auave  rubens  byacinthus. 

DAHOETAS. 

llaio  me  Qalatea  petit,  lasciva  puella. 

Et  fbgit  ad  salices,  et  se  cupit  ante  videri. 


Mqq.  orai  possam  adaentiri.  V.  62-  enu»  vcrba  Et  me  PkoeLut  amat 
ita  eiplieal,  ut  sìbi  non  uppuuantur  IiipiUr  et  Apollo,  sed  aensiu  ait:  quii 
tàlli  faret  Apollo  soli,  sud  etioiu  mihì;  cum  omnia  caoendì  peritus  a  Phuebu 
aactar  neccMe  ut,  atqae  haec  modesttaK  reapuodeat  Damoetu,  qnod  super- 
hiu  HeniIcaB  dixerit,  levi  grata  eaae,  quae  ipsu  isanat.  8ed,  siai  oiunU 
\  BM  bUant,  loeU8  Theocriteiu,  tjaem  Ver^UB  ante  oculos  haboit,  V,  à<J  8i|q, 
W  Miivvl  ut  mXfvvxt  —  xtù  yàq  f/j'  'ilnólkiuv  ifiXiu  (prò  quo  nulli 
fttiiu  alias  Theocrìti  locng,  V.  1U6.  122.  \X.  15.  et  IV,  9.  afferesdas  fitÙRe, 
■■•et  0«liBuer.  de  poSt.  1.  u.  3(1.,  cetcruiu  mecaui  coniontieus)  coli,  catu 
CUtiun.  EgI.  II.  2b.  Mf-  Sttvattut  wuit  -  -Et  mihi Flora  eomat  tpargit, 
l«W  Glaeteruiu  perperam  edidiaae  Al  mìlii,  tì«bauer  ibid.  rect^  meniurat.) 
IMS  daiins  demoostrat,  queuedo  oaster  iutelligeudaa  ait,  et  falsata  esse 
WagBMÌ  uplìcationeiii ,  qui  quumodo  hseo  iiit«r  se  cuociliare  velit:  Hea 
anmna  loei  ({rata  smjt  -  et  Mihi  qaoqite  favet  Apollo,  eauideni  non 
pcnpleìp.  Kauil  dubie  libi  opponontnr  lapiter  et  Apollo,  copula  et  auteiu 
am  p«r  auc^,  veruni,  ]umter  atqae  in  lucìa  illia  l'heooriti  et  Calpnraii, 
{■r  latd  roddenila  «9t,  ut  hic  Hcnsua  prodeat:  Te  iuvet  per  rae  lupittr  tuas, 
MT  aiaat  Apollo:  et  in  caruiinibns  pant^ndiii  profecta  maius  quii  est,  ab 
ApoUinc  iutnrì,  ipiBin  ah  love.  [Non  taiuen  reticenduiu,  in  minore  edit. 
Wi^neroiii.  matala  aententia,  meoum  viderìoonseutiru,  uoin  adnotet:  „Mude- 
ilÌB*  nwjHindct  llaui.,  cum  Mcn.  an|ierbius  iactawet  levi  piacere  aua  carmina"  ; 
asme  alitar,  atqne  ego.  locuin  eipLcant  Ladew.,  Bryoe  et  Conin^n.)  —  tua, 
-.^    ■...■  !_.  .     .. . . le  volnit.  Via.  not.  ad  Eoi. 


L«-  prit|ina,  uaae  ipsi  «mveniunt,  qoae  ipaesua  eaae  volnit.  Via.  not.  ad  Ecl. 
I.  37.  et  £d.  VII.  el  _  63-  lauri,  et.  Vid.  aunra  ad  v.  ».  Et  bvncinthuni  et 
iHtntm  ia  deJKiatiam  et  honorem  se  colere  ait.  Haec  autem  Phiiebo  grata  erat 
•b  Iktphneu,  ille  ob  Hyaciotbuin.  Daphne  eiiim  njmpha,  qnaui  A|h>11o  depe- 
rib*t,  kìtr  ab  Iute,  aire  •  Penco  patre  io  laornm  malata  (et.  Ovìd.  Met.  l, 


.\nijclàc.  Kgu  Spartani,  et  Dioniedae  tUius,  ab  uodcut  Apulline  et  Zeuhjrr 
"  i>  tempore  amatuB.  cani  diaeo  huius  zelotjpìa  in  iiisiuB  caput  direoto  in 


■ISJ.  aqq.,  iwpriniÌB  v.  548  sqq.  Hjg-  f.  203.  Parthen.  15.),  Hyaciathue 

' ' —    "--rtaui.  et  Diomedae  tUiua,  ab  uodem,'-      —  "' 

a.  cani  diaeo  huius  zelotjpìa  in  ipsii 

tcrf«cliu  esB^t,  ab  iUu  in  tioreiu  illom  eonveTHue  est,  de  uao  et.  Dot.  ad  E«l. 

II.  1».  <«  infra  ad  T.  lUO,    iVid.  Ovid.  Met.  X.  1K2  sqq.  Lncìan.  dial.  deor.  6. 

HSerr.  ad  li.  1.)  —  nuave  rubent  redit  Bel.  IV.  43.  ut  Cìr.  »5.  et.  Cop. 

19.     Calpurn.  antcm  Ed.  IX,  45.  4H.  prò  ea  acrìpsit  ilulce  rubena  hyaein- 

IkKM     Sic  nuare  pTO  mocifnr  etiaui  Hor.  Sat.  I,  4,  T<i.  rumie  ramniat  lontt. 

^pvlfi.  Uet.  11.  p.   Hit.  Klinenh.  leclam  tuave  qualtre  et  alibi.     Of.  etìam 

•dauU.  ad  Eel.  Ili,  %.     HeHpedt  hunc  lucnni  puSta  m  Wemed.  Pofit.  L. 

qua.  IV.  325,  40.    iVuno  laurtu,  ìoatc  myrtat  -  -  kabetU  mia  monera  Uutri, 

Voaa.  et  t^pohn.  ducent.  sequi   quina  carmina  amatoria,  i>4^J.,  quae 

n  <s  ad  ipiios  paatorea  eurumque  amores  referrì  debeant.  aed  quac  fieta  sint 

■    ■    gnt  andita  ab  alila,  nt  IX,  32.  —  V.  64.  65.  ei  Theocr.  V.  8h  bu. 

'  I.  C  «qq.  sumpti.    Cf.  Gebauer  1.  p.  212.   —  malo  -  -  petit.    Mala 

>icm:  quare  malo  potere,  mala  mittere,  mala  diasectu  nna  come- 

..uiuitium    eat.    Cf.  laidor.  XVH,  7,  3.  p.  532    ed.  Lindem.  Barra. 

'.»li    [:    338.  lacobìtz.  ad  Lncian.    Toi.    13.  p.   66.    et  Obbar.   ad 

I     ">).  Vr)l,  I.  u,  86.  —  et  le  eupil.  Barai.  Aothol.  Lat. 

ijl>.   ad  Liv.   bVt.   1.  XLVUI.   legi  volebaat:   ned  te  cupit. 

Ili  VMd.  lectmnem  Wi^.  Qu.  Virg.  XXXV.  p.  56H.  ila- 

1  v-igorem  aSert  orattum.    Adde,  quod  ctìsm  in  Aiith.  Idt. 

.  ^'i-,  obi  liaec  rerba  iterantnr.  len^inius  el  te  cufiit  aiM  videri, 

alia  liniuB  luci  iuiitaUone  ap.  Wemsd.  Po«t.  I..  min.  VI.  2s2. 

lettor  iieii  taaffin  «r  aliipta  ctipiAat  parie  aitici.  —   ante  viiieri. 

-    lalieetu  oocultctur.    Delitescere  autem  esse  luuantinm,  Wagn. 


I      i^riu     i,   i 
m     «Minuaaut 

r 


52  P.  VERGILI  MARONIS 

MENALCAS. 

At  mihi  sese  offerì  uliro  meus  ignis,  Amyntas, 
Notior  ut  iam  Bit  canibus  non  Delia  nostrìs. 

DAMOETAS. 

Parta  meae  Veneri  sunt  munera:  namque  notavi 
Ipse  locum,  aériae  quo  congessere  palumbes. 

•  MENALCAS. 

Quod  potili,  puero  silvestri  ex  arbore  lecta  70 


docet  coli.  Plaut.  Rud.  II,  5,  9.  AmcU  hercle  me^  td  opinar:  delihtU 
mala.  —  66-  Dainoetas  puellae  alicuìns  amore  glonatus  erat.  Menalcas 
respondet:  Nihìl  dicis.  Me  et  puer  et  puella  amat.  Cetemm  malora  qui- 
dem  iactare  MeDalcan,  sed  suaviorem  esse  Damoetae  imaginem,  vere  sensit 
Wagn.  —  sese  offert  ultro.  d.  Tibull.  I,  4,  55.,  ubi  Huschk.,  nostro  loco 
comparato,  iure  defendit  lectionem  (o«cm^)  Rapta  tìabit  primo ^  moz  offeret 
ipse  roganti.  —  meus  ignis,  i.  e.  cuìus  amore  flagro,  paullo  insolentias 
ctictum,  cum  alibi  ignis  (Aen  IV,  2.  Hor.  Od.  I,  13,  8.  Ili,  7.  10.  Ovid. 
Met.  IX,  515.)  et  fiamma  (Geo.  IH,  271.  Hor.  Od.  I,  27,  20.  Catull.  XLIV, 
92  etc.)  de  ipso  amore  usurpetur.  Sed  ita  etiam  Calpum.  XI,  4.  Lycidae 
crinitus  loUas  Ignis  erat,  et  Hor.  Epod.  XIV,  13.  pulchrior  ignis.  Atoae 
etiam  nos  dicimus  meineFlumme  prò:  iler  Gegenstanameiner  Flammen.  Si- 
milis  est  locusEcl.  X,  36.,  ubi  via.  adnott.  —  67.  Sententia  haec  est:  Uter- 
que  tam  saepe  casam  meam  frcquentat,  ut  a  canibus  meis  non  amplins 
allatretur.  Velia  nomen  amicae,  quae  frequenter  pastorem  suum  convenie- 
bat  more  antiquo  (cf.  Eoi.  VII,  40.  Tibull.  Il,  5,  36.  Ovid.  Am.  I,  5,  9.  etc.); 
Burm.  memorat,  utrique  animalia  deabus,  quarum  nomina  habent,  sacra  et  cara 
tribui,  Deliae,  quod  nomen  Dianae  est,  canes,  Veneri  columbas.  Bectias  dizis- 
set,  canibus  cum  hac  Delia,  palumbibus  ciun  hac  Venere  coniunctis  alludi  ad 
dearum  cognomiuum  delicias  ;  nani  Deliae  certe  hic  non  tribuunhir  canes.  — 
68.  69.  ex  Theocr.  V,  96  sq.  Cf.  Oebauer.  I.  p.  214.  Haec  munera  imprimis 
commendantur  diffìcultate,  qua  iuvcnes  amautes  iis  potiuntur  ex  arborum  ca- 
cumine  depromendis.  meae  V eneri ^  Galateae  modo  commemoratae.  Cf. 
Plaut.  Cure.  I,  1,  36.  Tun'  meam  Venerem  vituperasi  Lucr.  FV,  1181,  Cic. 
Coel.  21.  etc.  —  Ipse,  i.  e.  mea  manu,  incidens  aliquod  signum  in  arbore; 
ut  recte  explicat  Wagn.  Qa.  Virg.  XVIÙ,  p.  466.,  comparans  Aen.XII,  90. 
IX,  586.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  Ili,  396.  —  aèriae,  i.  e.  in  alto 
nidiflcantes,  (quo  diffìcultas  potiundi  muneris  indicatur),  ut  aèriae  voìucret 
ap.  Lucr.  1.  12.  et  V,  823.  Sic  Geo.  I,  375.  aJi*riae  grues,  Ovid.  ex  P.  HI, 
3,  19.  aOria  columba^  id.  A.  A.  I,  26.  aeria  avisj  Cic.  Univ.  10.  in.  anùmm-' 
tium  genus  pennigerum  et  aerium,  Calpurn.  XI,  28.  genus  aerium  volucre». 
Cf.  adnott.  ad  Ecl.  I,  58.  Haec  Autem  palumbes  ^ro  hicp.notskYÌt  QjnncL 

I,  6,  2.  Feminino  enim  genere  non  nisi  a  poétis  usurpatur  hoc  vocabnlum. 
Cf.  supra  Ecl.  I,  57.  (ubi  vid.  adnott.)  Hor.  Od.  lÙ,  4,  9.  et  Schneid. 
Gramni.  II,  1.  p.  94  sq.  Cetcrum  columbae.  Veneri  sacrae,  usitatum  erant 
amantium  munusculum.  —  congerere  absolute  dictum  uro  vulgari  mi;to» 
congerere.  Prorsus  similein  locum  non  habeo  in  promptu  ;  absolute  certe  usur- 
patur verbum  a  Mart.  Vili,  44.  Rape,  congere,  aufer,  possitle,  t  e.  dÌTi- 
tias  accumula.  Plenam  dictionem  nulum  congerere  invenimus  apud  Samo- 
nicum  e.  58.  Aut  capii  ex  niilo,  vaga  quem  congessU  hirundOj  cum  quo 
loco  cf.  Hor.  Od.  Ili,  4,  19.,  ubi  collata  myrttis  de  palumbium  nido  dieitiir. 
—  70.  Quod  Damoetas  dcmum  facturus  est,  iam  fecit  Menalcas,  iam  misit 
puero  donura. —  Quod  potui,  i.  e.  quantum  summo  labore  consumpto  con- 
tingere  potui.  (Cf.  adnott.  ad  v.  71.)  Sic  Ovid.  Her.  Vili,  5.  quod  poUd, 
renuL  id  Remea.  167.  tpiod  potuit  Ter.  Eun.  II,  1,  8.  9.  quod  poteris» 
Heaut.  Ili,  1,  7.  V,  4,  15.  yuod  poterò  et  Calpurn.  IX,  68.  (hunc  lociun 
imitatus)  Nuper,  qttae  potai,  silvarum  praemia  misi  etc.  Omnino  antan 
de  Pron.  quod  prò  quantum  posito  et  in  Codd.  haud  raro  cum  quoad  j^et* 
mutato  cf.  Penz.  ad  Sanctii  Min.  UI,  6,   1.  et  IV,  4,  84.  Ruddim.  list. 

II.  p.  354  sq.    Burm.  ad  Ovid.  Her.  1.  1.  Drak.  ad  Liv.  XXVI,  32,  6.  et 


BUCOLICA.    ECL.  m. 
Aure»  nuda  decem  iuìbÌ;  cras  altera  mittsm. 

DAHOETÀS. 

O  qtMrtiena  et  quAo  nobis  Qalatca  locuta  estl 
Partem  aliquam,  venti,  divora  referatis  ad  aurie! 

hlENALCAS. 
Qoid  prodest,  quod  me  ipse  animo  non  Bpomis,  Aniynta, 
&,  dntn  tu  sectaris  aproB.  ego  retia  Bcrvo? 


mi 


XXXU,  «,  7.  —  pvero,  Am^ntac.  Vid.  v.  66.  —  V.  71-  et  Theocrito 
in.  IO.  or.  Oehaoer  1.  v.  215.  Aurea  maln  Ae  malìe  CviloniÌB  (QMttten. 
vid.  od  Ecl.  II.  51.)  meìle  uundirì  solitis.  vel  elàaiu  coni  Murtmi>  de  pomis 
F^lds  »■  ^cnvnAtis  Accipi  paa9c,  Hcynìi  est  senteotia.  Iramo  onrm  tiMiUt 
hìe  naa  mlia  rsse,  qnam  vnlgaria  (ned  palcherriino,  Ift^la  Diminiin).  nniutar 
IliOTcriti  I.  1.  (qui  fif^^"  BÙDulicìter  dìcit,  epitheto  non  uldito)  docct  ctUm 
*"  p.  II.  M,  (111,  26,*  69.  Ulquc  dectm  pountil  corrmapere  mala  paellam. 
Aperte  bone  locnia  rcspf^xit,  «t  Ecl.  Vili,  52.  Ac«cdjt,  qnnd  mala  Oj* 
._  _  ia  Dikirus  in  hortia.  qiiara  in  nUvìb,  et  in  bamilioribQB  arborìhus  naseon- 
lar;  hsec  anteni  mala  ex  alta  arbore  ilecerpta  case,  verba  guuH  poCm  aatia 
(Jan  iDdìcant.  Ceteruni  hic  locus  etiam  oliTereabator  Clandiano  Epith. 
VmJL  ^  &riitanfur  nulo»  oi^nu»,  viti  ro»cu/a  tatti  Maia  leguiU,  domtra 
Fisatrà  et  jHiftae  Anth.  Lat.  Bnrm.  IH,  2U~.  1.  AweamalamÌhi"'Hi.ittU. 
—  aai«i  pru  ilanaTÌ.  Mittere  eniui  proprie  de  muierìbns  die!  tuatatar  Du- 
wt,  ad  Ter.  Pbnmi.  I,  1,  16.  —  72.  Sequnntur  qoerelae  de  voluptate  omo- 
iMÌa  adhtic  denegata,  qnod  Galat«a  blandis  modo  Terhis  Damoetam  Ucta- 
nn*  ot  Bpe  faina  pruduierat.    Cortat  poeta  eom  Thoocr.  V,  131— I2h.  ~ 

Coti*»»  nnnc  Bcrìpaìmns  cani  Wagn.  Voi.  V.  et  recentisBiiuù  editori- 
i;  IbrmaB  enirn  aitotifat  et  totiriu  couatantcr  exhibcre  Cudd.  Med.  et 
Bom..  aaaeverat  Wagn.  Orthogr.  Verg.  p.  457.  Cf.  etiam  Ribbeok.  Proleg. 
a.  «4.  Prise.  XVn,  5.  eitt.  p.  1065.  P.  et  Marina  Viot.  p.  24G9.  P.  — 
riialii  *A.  Ribbeck.  et  Haapt.  in  cinsmodi  loris  ubiqno  Horibont  loaUatt 
■te-  (Y.  Rihbeck.  Prolef;.  p.  419.  ~  78.  .,PaTtem  aliquam  eonuo. 
^aas  locuta  est.  o  venti  ctc.  Vota  irrita  et  verba  ac  promiasa,  qoae 
■d  aiUlitu  reddnnt,  unto  lonncndi  more  ferro  venti  dicantor  (vid.  Tì- 
baD.  L  5.  35.  III.  <'.'.  WX  utt  penuria  amantinm  (ib.  I,  4,  'lì.  III.  6. 
W.^  loin  past'>r  ei  'iiutiìIhih  lis  blande  dìctis  ac  prumÌMÌs  partem  sat- 
ton  ntatn  esse  ti  cvoiitiiMi  Ii:i1">r>?  precatuT,  dnin  addit:  i/ivom  re/eralit 
md  mm-U.  Variavit  'I1i<'<>rri titilli  VII.  <)4.  rii  nav  xa\  Zavòf  tnì  ^tiiSrov 
^fmyt  ififia.''  Beyn.  Se<l  TlieiuTÌti  loona  miDDR  bno  qnadrat;  omneinque 
«gmtiti.  in  quo  ci|ilicanilii  Hejn.  male  confndit  dictìones  vmti  referant 
ffldiIMrtM  lieorum)  et  vrnli  ferant,  melina  iam  interpretatnr  Servins!  „Ita 
atenn  dulc«  lucuta  est  Galatca,  Dt  deonmi  anditu  eiua  digna  sint  verba," 
ittiamiue  antem  Ladew.  et  Wi^.  in  min.  edit.  aensom  aio  constitunnt: 
partem  alìmiata  (ì.  o.  eiìgnam:  cf.  adnott.  ad  Ed.  Il,  'l.^  ìstomm 
ad  d<  '    ""        *   "-'   '-  '-■    ■'-'     '  "  ■  ■ 


.  ì  deoram  aurea  referatia.  nt  hi  tostee  aint  et  Galateam 

a  Ade  i^ntin^ant,  non  vero  (qnemadmoduin  ali!  interpretantur)  ut  poellae 
Bn6diaiu  uleinvantuT,  pertìdiae  enim  nolloiu  bis  verbia  ìneat  veatìgiiun,  sed 
taatam  saevitiae,  quod  etiam  Cunin^m  rcrte  pcrapexit.  Vetcrea  antem  bo- 
■krain  breeea  et  vota  ver  ventoa  diis  adportan  cogitasse,  Vohb.  comprobat 
Mi  Cmd.  Met.  X,  nù.  et  Quint-Siufro.  I.  6SI.  Cetemm  oescio.  an  iure 
Aiatìm  8pici)-  p-  6-  referatU  ciplicet  per:  „nirsus  feratis".  com  amantea 
••laaitt  amuna  Ustes  facere  deos.  —  74-  ife  aeaati  restrictiro  de  oo. 
|>er  ae  apeetatur.    Rectisaime  euim  Wa^rn.  Qn.  Virg.  XVIII.  p.  468. 

:  locmu  Ita  eiplicat:    ..l^cio  eqaidem,  si  animum  tunni  aolum  per  se 

ipteto,  amari  me  a  te:  wt\  si  fraclam  amoria  apecto,  non  eum  inde  eapio. 
Man  velim."  Nani  cupit  Menalcas,  nt  Arnvutaa  scmper  seouiu  verae- 
RT.  Cehrnm  reapctit  imiic  locnn  Calpum.  ^cl.  XI,  62.  (luid  proiiest, 
ftcd  n'  pagnni  trutUr  Aii-t/ntae  et«.  —  75-  Puer  venationi  int«ntna  (qnam 
•  rita  pMtorìcia  non  alienam  esse,  od  Ecl.  11,  29.  vidiinoa)  non  eurat 
— . .1 .._  jjjgjjgrio  ardentem,  dnin  ipae  veoatnr,  iabet  retia 


SLl 


54  P.  VERGILI  MARONIS 

DAHOETAS. 

Phyllida  mitte  mihi:  meus  est  natalis,  lolla; 
Cum  faciam  yìtula  prò  frugibus,  ipso  venito. 

MEKALCAS. 

Phyllida  amo  ante  alias;  nam  me  discedere  flevit 
Et  longum  ^Formose,  vale,  vale",  inquit,  „Iolla." 


observare.  —  ego  retia  (ad  qnae  tn  apros  compellis)  servo  prò  observo, 
ut  saepe,  v.  e.  Geo.  I,  335.  Aen.  V,  25.  VI,  198.  Sii.  Ital.  Vt*384.  Ser- 
vdbam  vultus  ducis  eie  prodentia  senmtm  Ltimina.  Lucan.  IV,  427.  Tunc 
freta  servaniur.  Val.  FI.  I,  18.  Oraiis  HeMce  servanda  magùstris,  Hinc 
verbam  proprìnm  de  Anguribus  et  de  nantis  aliisqne,  qui  sidera  obsenrant. 
Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  335.  Wagn.  docet,  inter  eoa,  qui  venatorìbus  ad- 
esse soleant,  a  Polluce  V,  17,  numerari  Xivonxag  bis  verbis:  hvònxfig,  ó 
rà  èfiTrinrovra  tcTtoaxonovfieyog^  Sic  etiam  Hesychius:  Itvónjtif^  6  iv  rote 
xtfVriyètixot<:  Xivotq  éawtòg^  xaì  ànoaxonéiv  rà  ifinintovra  StiQia,  Retia 
auterm  pueri  venantis  servare  in  amore  fuit  obsequii  genus.    Cf.  Tibull.  I, 

4,  50.  IV,  3,  12.  Ovid.  A.  A.  H,  189.  —  76-  Irnsio  lollae  rivalis.  Heyn. 
(quem  prius  errare  temere  indicavi)  recte  haec  adnotat:  „Intellì^enda  est 
Fnyllis  fuisse  sive  serva  sive  amica  lollae;  quem  Damoetas  quasi  praesen- 
tem  rogat,  ut  Phyllidem  ad  sacrum  natalìtium  venire  iubeat:  alter,  Menal- 
cas,  ut  eius  dictis  obtrectet,  se  etiam  amari  ab  ea  dicit,  quia  se  discedente 
fleverit,  ac,  tamquam  ipsi  comes  adhaesura,  lollae  amatori  vale  dixerìt." 
—  77.  De  sacro  ambarvali  senno  est.  Cf.  Geo.  I,  345.  Tibull.  I,  1,  21. 
Il,  1.  Festus  p.  4  ed.  Lindem.:  Ambarvalis  hosUa  eM^  quae  rei  divinae 
eausa  circum  arva  tiucitur  ab  tis,  qui  prò  frugihus  faciunt.    Tib.  I, 

5,  27  soj.  dea  prò  viHbus  uvam,  Pro  segete  spicas.  prò  grege  ferre  da- 
pem.  Vitula  autem  ditiorum  erat  bostia  ;  mmus  iocupletes  porcum  vel 
agnam  immolabant.  (Cf.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  I,  8.)  Ceterum  Wagn.,  coli. 
Ovid.  Am.  ni,  10,  1  sqq.  et  Tibull.  Il,  1,  11  sq.,  cum  Vossio  recte  intel- 
lexit,  cum  irrisione  baec  dici  a  Damoeta;  cum  die  auidem  natali  genio  at- 
j|ue  amoribus  indulserint  Romani,  in  sacris  autem  aeorum,  ad  quae  loUam 
invitet,  omnia  debuerint  esse  casta.  Facete  autem  et  (apud  po^uas  maxime) 
operari,  utGraec.  ÌQÓéiv  et  ^iC^iv,  hatrd  raro  xat*  i^oxnv  dicnntur  de  uno 
omnium  gravissimo,  quod  bomines  obire  possunt,  negotio,  de  sacro  faciendo. 
Cf.  Colum.  n,  22.  facere  cattilo.  Tibull.  IV,  6,  14.  Ter  tiln  fit  libo,  ter, 
dea  casta,  mero.  Plaut.  Sticb.  I,  3,  97.  quot  agnis  feceratf  Cic.  ad  Brut. 
I,  15.  vos  pontifices  cid  aram  in  Velaf/ro  facere  soletis.  id.  Att.  I,  13,  3. 
eumpro  poptdo  fìeret.  Verg.  Geo.  I,  339.  l(ietis  operatus  in  herbis.  Prop. 
n,  24,  1.  Cynmia  iam  nocte^  est  operata  decem  etc.  Cf .  praeter  alios 
Boetticber  Lei.  Tac.  p.  334.  Heins.  et  Rubnk.  ad  Ov.  Her.  IX,  35.  Orell. 
ad  Hor.  Od.  m,  14,  6.  et  de  Ablativo  adiecto  Schiller  ad  Hor.  Od.  I,  3. 
p.  26.  —  78.  Cf.  Heynii  adnot.  ad  v.  76.,  unde  patet,  post  verba  me  cK»- 
eedere  flevit  tale  quid  subint^lligendum  esse  :  et  ut  discessum  meum  inme- 
diret,  potius  lollae  valedixit,  formosum  autem  loUam  per  summam  ludifi- 
eationem  dici.  Sententia  igitur,  quae  ex  lege  carminis  amoebaei  àlterius 
verba  debet  exsuperare,  baec  est:  Ego  nunc  solus  Phyllida  habeo,  ornus 
tu,  stulte,  tantum  una  cura  lolla  ab  ea  irriso  compos  neri  cupiebas.  (Hinc 
apparebit,  me  non  ampUus  posse  adsentiri  Wagnero,  qui  putat,  aut  ipsom 
Menalcam  lollae  nomine  appellari,  quod  ipsi  verisimilius  vìdetur,  aut  Me- 
nalcam  suscepta  lollae  persona  haec  nro  ilio  respondere,  quae  prius  etiam 
mea  fuit  sententia).  —  lonaum  vulgo  aa  Pbyllidis  verba  trahunt  {Et  Longum^ 
formose,  vale  cett.)  et  explicant  in  longum^  Gnec.  juaxgà  yatgé  comparantes 
(cf.  Claud.  Rapt.  Pros.  n,  234.  et  Huschk.  ad  Tibull.  Ili,  1,  21.)  et  sic  sane 
intelligere  videtur  imitator  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178.,  qui  tragoediara 
suam  maxime  e  verbis  Verg.  conflatam  sic  finit:  Et  longum,  formose,  vaiej 
et  quisquis  amores  Aut  metuat  dnlces  aut  experietur  amaros.  At  vero 
eom  hoc  sensu  longum  valere  iubeantur  in  remotas  terras  abeuntes,  aut 
a  nobis  ipsis   lon^qua  ìtinera  suscepturis   relinquendi,    quos   aut   aero 


BUCOLICA.    ECL.  m. 

DAMOETAB. 
Triste  lupus  BtabuJis,  maturis  frugibus  imbree, 
Arboribue  venti,  nobia  Amaryllidia  irae. 

MENALCAS. 

Dtilce  satis  humor,  dopulsis  arbiitu»  bacdls, 
Lenta  salix  feto  pccon,  nubi  solus  AmyntaE. 


mai  munqnuii  noa  Krìsnros  pntamns,  al>  hoc  loco  nlieDoni  fidetar. 
Qnare  potias  oim  H.  Stephano,  lahn.  ot  Wg^.  (cui  etian)  Coninfrtoii  ad- 
Kotitiirl  loaffim  prò  Adì&jtivo  liabeo  onm  Imperatiso  vale,  qui  prò  Snbst. 
pontn*  est.  couìiuigeiidd.  ut  longttm  vale  ait  vi>ce  (miserabili)  in  longoni 
dneta  pronniitiAtuin  (ut  apud  Apnl.  Hot.  VI.  post  in.  (p.  3S4.  Oiid.)  et 
lomgmH  arclamat  proUnut:  Ah,  F/nfche,  mimranrla'.),  ac  m  PhjllÌB  ìnnta 
•i  ftlnetkng  modo  abirot,  qaod  et  ipsum  ad  cavillanduni  InUam  apectare 
Mi».  Aliter  tamen  Iiadev.  qui  „loìiguia  ut  òfioiottìrvio*  TÌtaretnr,  prò 
MMe  („u>tithin  se.  ru/eiitf^),  ut  digcedens  Henalcas  ipeaio  aadìre  potwet, 
iradamn  wnMt.  Oebaut^r.  ileniqae  Profrr.  p.  8.  coli.  Tfaeoer.  T,  1^0.  et  122. 
pnibmn  «toilet,  Tncatiruni  lolla  non  ad  pneilae,  sed  ad  Menalcae  orationem 
partÌMn,  qoo  sana  omnia,  qnacmodo  dÌNputavimoA,  inrrin^reotar.  Eadem 
HlOH  Anciui  Spie.  p.  7.  vidctur  esse  sentcntia,  qui  tamen,  locnm  aie 
•vBmiu:  Et  LoH^aa  ^Formose,  X'ale'^'  Vale\  inqiut,  —  laUa\  qnid  albi 
velit.  Dun  aatifi  liqnet.  Of.  ctlum.  qaae  cuntra  enm  et  de  toto  luca  Gebauer 
At  wtfU  I.  (•.  45.  disputai  comparans  Orìd.  Met.  in.  501.  lUcl-oipte  „va{«" 
..«we"  ÙHHul  rt  Echo.  —  De  Iiuperativo  l'nfe  jiropter  hiatun  correpto  nd, 
adnntt.  ad  Ed.  U,  53.  Piane  eadem  ratioue  Eoi.  VI,  44.  ìit  litm,  Hylà, 
tlM.  omnd  elamarel.  —  80-  CT.  Thencr.  LI.  Vin,  67  aqq.  „Trislelaput, 
■àbaaimns  Graccismus  vel  oi  Homerico  ilio  II.  II,  204.  oùx  àya^òv  itoXa- 
molfwr^^."  Wagn.  Bquidein  Grai'CÌNiuuni  non  dixerim  bone  uaum  omnibng 
firn  liaguia  communem,  ei  quo  personu  alìqua  tamquain  rea  cogitatar,  vel 
abatneta.  qnam  cuuiidC,  alicnius  rei  notio.  nc^let^to  graminatico  voeabuli 
(tanoR,  jwr  neutrom  ciprimitur,  nt  Acn.  IV,  569.  Varium  et  miitaòile 
iimtf  rrAsmina.  vai  Orid.  Am.  1,  i),  4.  Turpe  etl  tenex  miUa  etc.  Cf.  prae- 
tv  mutoe  olioe  Ruddini.  II.  p.  3  aqq.  et  Zunipt.  g.  36S.  tri»ti»  antem 
l.  q.  IMIÌU8,  nt  apud  Hitr.  Od.  II,  13,  11.  triate  ligman,^  ftp.  8tat.  AcliÙI. 
II.40B.  trittit  uraa  eie.  ~~  tlabvlit  prò  pecorì  stabulis  inetuBo  dictaa  esae 
wrtrt. —  ntalurin  frvt/iòvii  imlire*  rem  esso  tiintcm,  aactor  est  PUn. 
XVZXL  17,  44.  Maiia-ivicentìa  Jrvmaita  imJire  laetbmtur.,  et  kordeuia  magit; 
i|Bm  Tom.  confcrri  inl»et  cam  Cle'>.  1,  31ti  aqq.  —  81.  Xrboribus  ant  flnnuu 
>Bt  frnetaniu'  ubertate  onuntis  veatos  vebemtiotioreB,  iiuprimia  vero  Anstroa, 
«•Ida  Dowre,  Vnsx.  coinprobat  coli.  Ecl.  U.  aHi.  et  (ieo.  I.  44^.;  qnipaDllo 
■uat  «un  mio  Cud.  male  surìbit  AiuaryUiiloa.  CU  not.  ad  Aen.  VUI,  344. 
—  82-  Of.  siniiles  loci  Theocr.  IX,  31  sq.  ai  X,  30.  —  nati»  humor,  ì.  e. 
tgà»  ntiB.  Mfcetibns.  Cf.  Geo.  1, 1U6,  Aen.  II,  306.  etc.  lUbbeck.  et  Haupt. 
Menti  optitnornm   sane   Codd.  aucturitatem    edidenint  umor.    Cf.  Wagn. 


15.   DtUee  uopor  ftsiù.     f!f.  quae  modo  ad  t.  8fi.  adnotavimas. 

I.  p.  218.  oomparat  Theocr.  Vili.  76.  —  depulgis -- haedi».  i.  e. 

ot  materno  ubere  remotie.  ut  apud  Calpnm.  Il,  47.  Ne  depulsa 
■Ma*  qitaeriil  foelara  purenbvi.  Plenunqne  tameo  a  rnatr&ua  (Varrò  B. 
B.II.  3.  17.1,  vel  aO  «ifft  (Geo.  HI,  IBT.),  vel  il  lacte  (Ecl.  VU.  15.)  bo- 
ktauìid.  ('«Uruni  cf.  adnott.  ad  Ecl.  1,21.  —  ..arbulus,  ErMecrhaum, 
m  Italia  *alde  frequens  arbor.  fructom  habet  fra^s  simileni,  ut  tenDÌomm 
ticbu  eaHe  |H>8Mt.  Italin  divi  solent  SorboU  pelote  et  Romae  Cerane  RMirin«. 
FWodM  cìns  ac  folia  ^ata  capellìs  (Geo.  Ili,  300.  Hor.  Carm.  I,  17,  5.). 
MM  iiadem  a  lactia  uiatcmi  desiderio  Icvaiitur.  ^('alpum.  Ecl.  Il,  44  sqq.)" 
Amo  Ba/n.  Graeuig  arlxir  zóud^oe,  baccac  (ufiaUi/la  vocabaótnr.  Cf. 
OiMSes.  J.  175.  ibiqne  SprengeL  et  Bìllerb.  Flora  class,  p.  112.  ~  aS-  Sa- 
ìitÌM  bpadem  Kratoin  esse  capri»  aliisqDC  pecoribuH  pahuiniu,  iam  nuvimmi 
■  Gel.  I.  78.  Vid.  etìaoi  Calpum.  1.  1.    Do  voo,  fetu»  cf.  quae  adnotaTÌ- 


56  P.  VERGILI  MARONIS 


DAMOETAS. 


PoUio  amai  nostrani,  qaamvis  est  rustica,  Musam; 

Pierides,  vitulam  lectori  pascite  vestro.  85 

MENALGAS. 

PoUio  et  ipse  facit  nova  carmina:  pascite  taurum, 


mns  ad  Ecl.  I,  49.  —  solus.  Cf.  Calpura.  Il,  53.  57.  Theocr.  IV,  38.  X, 
27.  et  Gebaner  1.  p.  218.  —  V.  84-  sqq.  po6tam  spectasse  Theocr.  V,  82 
sq.  et  Vni,  33  —  39.  idem  Gebauer  p.  219.  docct.  I)eC.  ksXmct  Politone, 
viro  ut  cìvitatis  regendae  peritissiiuo ,  ita  literarum  stadio  mirifice  dedito, 
qui,  ipse  orator  et  poeta  naud  vul^ris  (tragoediarum  potissimuin  nobili» 
Bcriptor,  cf.  Ecl.  VITI,  10  ibiquc  adnott.),  Vereilium  et  Horatium  sin^pilarì 
favore  amplexus  est,  priinaraque  Romae  bibliotnecam  publicAm  condidìt,  cf. 
Argum.  Ecl.  II.  Interpp.  aa  Hor.  Od.  II,  1.  Weichert.  Poétt.  Lati.  rell. 
p.  293  sqq.  327  sq.  395  ctc,  iinpriiiiis  vero  Thorbeckii  C^mm.  de  C.  Asin. 
Follionis  vita  et  studiis.  Lugd.  Bat.  1820.  Ceterum  Ribbeck.  et  Haupt.,  an- 
tiquiorem  orthographiam  secuti.  ediderunt  PoZio;  et  sane  Serv.  infra  ad  v. 
86.  adnotat,  utramaue  scribendi  rationeni  in  Codd.  inveniri.  Cf.  etiam 
Lachmann.  ad  Lucr.  i,  313.  p.  33.  et  Ribbeck.  Prole^.  p.  429.  —  Musam. 
Vid.  atnott.  ad  Ecl.  I,  2.  —  quamvis  est.  Ita  Heins.  e  nielioribus  libris 
prò  vulg.  qtuimvis  sit.  Particulae  autem  qìiamri»,  cum  proprie  signiiìcet 
wenn  aiich  noch  *o  - ,  a  Cicerone  non  nisi  C!oniunctivum ,  ab  aliis  vero  au- 
reae  aetatis  scriptoribus  (C'Clso  maxime,  Nepote  et  Livio),  ubi  prò  simplìci 
qiLamquam  usurpetur,  interduni  etiam  Indicativum  adiungi,  itaque  factum 
esse,  ut  illa  apua  pofitas  et  posterioris  temporis  prosaicos  haud  raro  hunc  Mo- 
dum  adsciscat,  res  est  satis  nota.  Cf.  Aen.  V,  542.  VH,  492.  et  praeter 
libros  gramm.  Burm.  ad  Ovid.  Her.  VII,  29.  XIII,  119.  Baumg.  Crus.  adSuet. 
Aug.  42.  van  Staveren  et  Daehne  ad  Nep.  Milt.  2.  3.  et  quos  laudat  Stali- 
baum.  ad  Ruddim.  Inst.  II.  p.  352.  —  85*  Mire  hunc  locum  explicuit 
Heyn.,  qui  cogitat  de  vitula  et  iuvenca  Pollioni,  tamquam  indici  car- 
minum,  donanda.  Multo  melius  Voss.  et  Spohn.  haec  ad  sacrum  prò 
salute  Pollionis,  cui  poèta  se  commendare  voluerit,  instituendum  refe- 
runt;  et  Voss.  quidem  comparat  Hor.  Od.  FV,  2,  54.  Cf.  etiam  Obbar. 
ad  Hor.  Enp.  Voi.  I.  p.  221.  Male  autem  Ruaeus  de  sacris  in  trìumpho 
Pollionis  ae  Parthinis  faciendis  cogitat,  quem  ille  tribus  demum  post 
annis  a.  d.  Vili.  Kal.  Nov.  a.  715.  habuit.  —  Pierides  Musao  vo- 
cantur  a  Pieria,  Macedoniae  regione  ad  Olympi  radices  sita,  ubi  a  Mnemo- 
syne  in  lucem  editae  primum  divino  honore  coiebantur.  Cf.  Hesiod.  Th.  53. 
Anton.  Liber.  9.  et  miìlìeT  Orchomenos  p.  381.  Alii  minus  probabiliter  de- 
ducunt  hoc  nomcn  a  Piero  quodam.  Macedone,  qui  primus  Musarum  cultum 
in  Thespia  instituerit.  (C'f.  Paus.  IX,  29,2.  cum  Eur.  Med.  831.  Ovid.  Met. 
V,  294  sqq.  Trist.  V.  3,  10.  et  «e.  N.  D.  Ili,  21,  54.)  —  vitulam  lectori 
pascite  vestrOf  quam  diis  prò  Pollionis,  lectoris  vestri,  salute  sacrìficem. 
Heyn.  non  temere  adnotat:  „QiLod  lectorem  carminum  memoravit,  panim 
apte  fecisse  et  personam  in  hoc  pastoris  male  sustinuisse  videri  debet  Maro  ; 

{>astor  canit  carmina  et  auditur  eius  cantus,  non  vero  scribit  carmina  et 
egitur.  Ferri  poterat  Ecl.  VI,  12.  in  praefatione  ipsius  poetae.  AUnspa- 
stor  in  corticc  ragi  versus  incidit  V,  13.  Multo  mmus  comtum  est,  quod 
Pollionem  lectoretn  Pieridum  facit;  etiamsi  statuere  malim,  lectorem  esse 
h.  1.  qui  carmina  recìtat.''    Etiam  Musae  vitulam  et  taurum  pascentea  vix 

S lacere  possunt.  Ameis.  Spie.  expl.  Verg[.  p.  8.  locum  allegonce  sic  intd- 
gendum  esse  putat:  „effìcite.  ut  vitula,  i.  e.  tennis  mea  Musa  rustica,  laete 
crescat  et  bonum  successum  habeat  in  usum  lectoris,  h.  e.  ut  Pollio  hane 
rusticam  Musam  in  posterum  quoque  dignam  habeat  adspectu  et  lectione;" 
quod  pauUo  inurbanius,  sed  vere  „absurdum"  esse  censet  Ribbeck.,  qui  mi- 
nus offenderet,  si  prò  Irctori  legeretur  cultori,  quod  sane  aptius  esset. 
Ceterum  parum  feliciter  Maro  imitatus  est  Theocr.  V,  82.,  nominum  ApoUinb 
et  Pollionis  similitudine  inductus.  —  86.  Fa  e  ere  carmina  locuno  non 
minus  ingenua,  quam  Graec.  noi  f  Tv  l^7T€a  et  nostrum  Geddchte  schaffen^  ver* 
fertigen,  Cf.  Cic.  in  Pis.  29,  70.  prò  Arch.  10,  25.  ad.  Qu.  fr.  IH,  5.  de  Or. 


BUCOLICA.    ECL.  m. 

I&ni  cornu  petat  et  petlibuB  qiii  apargat  harenam. 
DAMOETAS, 

Sui  te,  PoUio,  amai,  veniat,  quo  te  quoque  gaudet; 
ella  fluant  iltì,  ferat  et  rubus  aspcr  amomum. 


I 


I,  14.  extr-,  nhipoKtnn,  epifiratama,  vermut,  oratioaem facere,  etTer.Andr, 

rL  3..  uhi  fahaUafartTe  Icgitnr.  Simili  mtione  apod  Flaat.  Aain.  IV, 
n.  et  Instili.  XXVII.  2,  6.  lUeraa  facere.  Vid.  ettam  Rmeatii  Lei. 
tadnol.  etc.  p.  164,  —  uova  carmina  rootissimc  Heyn.  elplicat:  ptsè- 
dum,  qUAliii  nnm(|Ulun  antea  Tocta,  comparons  Hor.  Od.  I.  26,  IO.,  uhi  fiden 
marae  ft  Diamine  ante  imlsatae  invcninntur.  iVo Dtim  Qiiim  itmaitatuta  alianid 
•t  tBMlcna  idenque  amnJrtiiidiiii)  si^niifìi'are,  satis  constat.  (Cf.  quuB  Ua- 
4aX  Kritt.  od  Sili.  ('«t.  si,  S.)  Minua  pr'tbabilit«r  Vimb.  et  Wund.  «ora 
ouiDtna  hie  ea  esae  eensent,  qnihaa  res  norao  tract«ntur;  Burm.  aotem  de 
bonids  ».  epida  carmtnJliiiB  cugìtat.  (min  Acroii  ad  Hor.  EjnBt.  I,  3.  nlt. 
tffrieo»  ritiànm,  Trapicoa  hiramn,  nlion  (i.  0.  Rpicos)  pu^tm  Aitirum  inc 
— '-•«  narrrt:  „<it  igitur  pnllio  iaiti  post  Tiyriuft  ad  Epica  se  oorferre  di- 
:,  ideoqne  tpM  tanrnra  esse  paacendum":  qnod  argute  maffia  qnam  vere 
fietBm  imto.  (Cf.  etiam  Obhar.  ad  h.  1.  Hor.  p.  221.)  Imnin  si  haec  in- 
tarprvUtio  aoporam  oamàaum  vera  esset.  potiiin  de  tragoediix  PoUìonìs 
etfnlMdatn  imw  dicerem.  Cf.  adnott.  ad  Evi.  Vili.  '■  sqq.  et  Weichert,  de 
L.  Vani  et  Cassii  Panii.  vita  p.  51.  et  149.  —  In  itcrandu  verbo  piueile 
OthaiWT  I.  p.  219.  patat  po£tani  ante  ocoIor  babnigsc  Theocr.  Vili,  39., 
«bj  prò  nialvtrt  e  Codd.  rcstitnendoni  sit  Ttoifinivui. —  Versala  87-,  qoi 
ntìt  Ani.  ne,  629.,  ntpntc  epim  Carmine  di^orem,  boc  loco  abewe  ma- 
raltHepi,;  cui  recte  adverRator  Ia)in .  etiamai  tantom  omatoB  cautia  addi- 
ta* «it  oie  TeisUB,  tamen  pmpter  anioeba«ì  canninis  le^ces  deaiderari  non 
MMM,  eontetidens.  De  einsnindi  antcni  veraibuB  repetitìs  vid.  ndnott.  ad 
M.  Vj37.  De  ipM  re  cf.  etiam  locns  simiUimns  Geo.  ni,  233  sq.  Ceternm 
naia,  ll«d.  et  Rum.  unctmitatem  secati  cum  WagTi.  Voi.  V.  et  recentisaimia 
eUtoritms  urrii'siniiu  ìinminm,  non  arfnam.  CT.  Grammatici  veterea  a  Rib- 
backio  ProlcK,  p.  422.  land.,  Wagn.  Orth.  Vei^.  p.  441.  Scbneideri  Gramm. 
VtUf.  I,  1.  p.  185.  Osaiin.  ad  Apnl.  de  nota  adspir.  p.  %%.  et  FlcckeÌMn. 
IH.  Ut  p,  18.  —  88.  Q">  te.  Pallio,  amai.  Peerlk.  p.  15.  sine 
!_..-  _ —  — 1  n  ..  .  Pi.ii!,,,  nuHM.  —  veniat.  ano  le  qaa- 
'  '■  '  modo  pntcat  intelligi.  ant  "'  "  " 
qaam  Dami>ctaH  apprecctor 
.0,  Kttì  tS;  fiBixolLixSt  /"ì  T 
tUal^eif  de  poetica  facilitate  eojrtemnB.  et  hono  senanm  orae  statua- 
^u:  d  Mntineat  tam  bonam  pii<>tam  esse,  qnam  Pollio  csti  at  contra,  cjni 
BwigM  non  odit,  i.  e.  carminiboB  cìua  delectatnr,  tam  maina  carminnm  m- 
te  e*ti>,  ut  Haevìom,  peiorem  adeo  Bavio  ponam,  landet.  lUara  rationem 
■■nti  snnt  f^pnhn.  Wafrn.  et  Conin^n.  banc  ego  cnm  Heynio  ampiectcìr:  poii- 
ttae  raiiu  virtntis  praeconinm  magis  blandiretnr  PoUinni,  qnam  felìcìtàtis, 
trervr  rrat  Videtnr  igitar  in  bis  verbia  latcre  blandions  fautori  Bentontia; 
rtinam  mibi  qut<qiie,  qaì  te,  PoUJo,  omninm  maxime  amo  et  colo,  eontin- 
?il  n!i'i'iant)ii  »■)  pervenire  gioriae  pofftioae,  quo  tn  iam  dndnm  pervenisti. 
y.-..  ..r;i.t,i  Tii.j^ttm  l^dew.  et  Gebauer  de  poPt.  I.  p.  220.  accniatc  de  hoc 
89.  SeqQÌtor  altemm  votnm:  sit  tam  felli,  ut  u  omnia 
111.  jaemadmodum  anrea  aetate;  nam  aaream  aaccolnm  hic 
Il  Rei.  IV,  25.  et  30.  inter  ae  collati.    |8ic  nnnc  lonnin  cnm 

■  .   retrnctauE  prii-rem  eiplicationem  meun,  Coningtoni  non 

■  ..-  iir^is>;it;i  miri  pnt-'rat:  Ek  eius  lingua  flnant  niella  po5- 
.    ■ilJ[iL.'.Lt   i;uiin:li  tai-ultaa,  qua  ve!  siccam  et  exileargnraen- 

|i'^KÌt.  ut  Ir,  t.iiis  mirifieam  inde  eapiant  volaptatem.] 
,.  1.-  I...Ì  ■ili.-"-T.  i,  \m.  V,  125  aq.  et  Gehaaer  1.  I,  ìtTrlla 
,1».. Tir  .  iri  ...liii.ll..  a.i  Ki|.  IV,  ki.  —  riifitm.  ^arof  Graeconun,  lUr  Bronir- 
it^ttraui.U,  ctiina  fi'nctiui  mora  vocabantnr  Cf.  Geo.  III.  315.  Dioscor. 
IV,  S7.  Theophr.  b.  pi.  1.  5.  n,  16.  Plin.  XVI.  37.  71.  XXIV,  14.  74.  Pro- 
ftoracnleoa  e.  spinas.  qnibns  canaitos  est,    Bepimentia  hortonuu  aptns.  Cf. 


f«c  gaHtiet.  sdì.  pcrrriii-nr ,  duplici  modo  poteat  intelli^,  ant  Dt  coli, 
*.  tS.  «d  felidtatcm  imiiiiim  n'Iiiiimus.  qaam  DamDctaa  apprecctor  ei,  m' 
'  fareat.  aot  nt  oli.  Tin^nrr.  I,  20,  Knì  tS;  finixalinSt  fnl  rè  nife 


68  P.  VERGILI  MARONIS 

MEHÀLGAB. 

Qui  Bavium  non  odit^  amet  tua  carmina^  Maevi,  90 

Atque  idem  iungat  vulpes  et  mulgeat  hircos. 

DÀMOETAS. 

Qui  legitis  flores  et  humi  nascentia  fraga^ 
FrigiduS;  o  pueri;  fugite  hinc^  latet  anguis  in  herba. 

MENALCAS. 

Farcite,  oves,  nimium  procedere;  non  bene  ripae 

Creditur;  ipse  aries  etiam  nunc  veliera  siccat.  95 


Colura.  XI,  3.  Cdpurn.  Ecl.  IV,  31.  Ovid.  Met.  I,  105.  Ut  hic  asper 
dicitxir,  sic  Geo.  lU,  316.  horrens  et  ap.  Ovid.  ex  P.  IV,  4,  4.  durus.  Cf. 
etiam  dura  niheta  Ovidii  Met.  I,  105.  et  asperi  serUes  Vere.  Aen.  Il,  379. 

—  amomum  fruticis  genns  Indici  fructnm  lerens  uYae  sìinuem  et  laudatis- 
simi  odoris,  nnde  nnguentam  pretiosissimnm  fiebat;  illain  tamen  plantam 
fuisse,  quam  noe  Ingwer  vocamus,  noli  BiUerbeckii  (Fior,  class,  p.  1  sqq.) 
confìdentiae  temere  credere,  cum  ne  Sprengel.  quidem  ad  Dioscor.  I,  14.  p. 
351.  seqq.  certi  quid  definire  audeat.  Praeter  h.  Diosc.  1.  cf.  etiam  Theophr. 
h.  ^.  IX,  7.  Strab.  XVI.  p.  747.  Plin.  XII,  13,  28.  et  XVI,  32, 50.  et  Bernard, 
ad  Theophan.  Nonn.  29.  p.  181  sq.  Po(^tis  tamen  prò  qnovis  aromate  lan- 
tiore  usnrpatur.  Cf.  Ecl.  IV,  25.  Pers.  UI,  104.  Ovid.  exP.  I,  9,  51.  Mar- 
tial.  V,  65.  et  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  284.  —  90.  De  connexu  sententia- 
rum  vid.  adnott.  ad  v.  88.,  de  Bavio  et  Maevio  antem,  obscnrissinÙB 
pessimisone  poétis  et  Vergilii  non  minos  quam  Horatii  osoribns  et  adver- 
sariis,  Weicherti  Diss.  de  Q.  Horatii  Flacci  obtrectatoribas  §.  6.  et  7.,  Rib- 
beckii  Proleg.  p.  96.  et  quae  ad  Ecl.  V,  36.  adnotavimns.  —  91.  Opponitur 
hoc  votum  versoi  89.  hoc  sensu:  Ut  illi  omnia  felicissime  procedant,  aie 
hnic  omnia  ad  irritam  cadant,  nihil  ad  cffectom  adducat.  Mmos  reote  enim 
Wnnd.  proverbiis  iungat  vulpett  ad  arandom  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  VDDE, 
27.)  et  mulgeat  hircos  hoc  tantum  votum  expressum  censet:  mala  ipse  car- 
mina faciat:  rectios  vero  Wagn.  has  proverbiales  locationes  omnino  rem  piane 
ineptam  et  absardam  denotare  docet.  Utraqne  autem  ex  Gracco  sermone  trans- 
lata. Soidas  enim  T.  I.  p.  125.  Kuster.  adfert  })roverbiiim  MtinTji  tòv 
8ovv  iXavvii,  de  quo  cf.  Erasmi  Adagia  p.  19;  et  Lucian.  in  vìtaDemon.  §.  28. 
haec  habet:  Ov  éoxit  v/àÌv,  to  (piloi,  o  /ukv  iregog  tovmv  tgdyov  àuflyuv^ 
ò  Sì  avJtp  xóaxtvov  vnoTi&fytti;  cui  similcm  locum  Nazianzeni  addii  Enuun. 
1.  1.  p.  293:  noifAfiv  àfi^Xyei,  fi  ^iXn,  xaì  rovg  tgéeyovg,  MX*  àvrì  yét" 
Xttxtog  alfjtattav  mjyàs  voéi.  Praetcrea  cf.  Theocr.  V,  27.  —  92.  sqa.  Se- 
quuntur  sententiae  temere  arreptae,  prout  se  certanti  Damoetae  offereoant. 

—  9H'  frigidus  anguis  ex  natura  serpentum,  ut  infra  Ecl.  VHI,  71.  Sic 
iam  Theogn.  602.  et  Theocr.  XV,  58.  (aa  quem  1.  Riessi,  laudat  SchoL  Ni- 
candri  Ther.  291.  xoivtòs  Sì  nàvta  ttt  kgnità  xpvxQo)  x^vxQÒv  o<piv  com- 
memorant.  Oeterum  perturbationem  animi  et  numeris  anapaesticis  et  ipaa 
verborum  positura  (praemisso  Adi.  fri^idfis)  pingi,  iam  Voss.  et  Wund.  mo- 
nuerunt.  —  94.  Menalcas  imitatur  pastorem  aliquem,  qui  oves  ab  extrema 
torrentis  ripa  revocai,  ne  arenoso  solo  friato  et  praerupto  eundem  cum  ariete 
casum  experiantur,  qui,  pauUo  ante  in  undas  praecipitatus,  etiam  nunc  ma- 
deat.  Cf.  Theocr.  V,  100.  ~  Farcite  o.  n,  procedere,  cavete,  ne  proceda- 
tis,  nolite  procedere,  oves.  Cf.  Aen.  UI,  42.  parce  scelerare  maniu.  Hot. 
Od.  m,  8,  26.  parce  nimium  cavere,  Ovid.  Her.  XVI,  279.  parce  contemnere, 
Liv.  XXXrV,  32.  extr.  parce  Mem  iactare  etc.  cum  Aen.  I,  257.  oarc«  me- 
tu,  i.  e.  noli  metuere  (ubi  via.  adnott.)  et  similibus  locis.  Heindt.  ad  Hot. 
Sat.  n,  2,  58.  Dissen.  ad  TibuU.  Ili,  5,  6.  OreU.  ad  Hor.  Od.  ITI,  8,  26. 
Eodem  modo  Graeci  utuntur  verbo  (peiSfad-M,  (v.  e.  tpilSov  ngotX^'iTir). 
Cf.  lacobitz.  ad  Lue.  Char.  e.  5.  —  non  bene  ripae  creditur.  Sic  Hot. 
Serm.  II,  4,  21.  fungis  -  -  aUis  male  creditur.  Ovid.  Met.  TV,  729.  Nee 
àUmlis  ulira  Perseus  talaribus  ausus  Credere  etc.  Cf.  etiam  Aen.  VII, 
42.  et  IX,  92.  —  95.  ipse  aries,  qui  tamen  prudentior  est,  quam  tob,  6t 


BUCOLICA.    ECL.  HI. 

DAH0ETA8. 
Titjre,  pa6cejitÌ8  a  fiuminc  rcice  cjipellaa: 
Ipso,  ubi  tempus  erit,  omuis  in  fonte  lavabo. 

MENALCA8. 
Cogite  ©vis,  pueri;  si  lac  piaeceporit  aestus, 
Ut  oapcr,  &UBtra  prcasabimus  ubera  palmis. 

DAMOETAS. 

Hea  heu,  quam  pingui  maoer  est  miM  taiirus  in  ervo! 
Idem  amor  exitium  pecori  pecorisquc  magistro. 

MENALCàS. 
HÌB  certe  neque  amor  causa  est;  vix  ossibus  haerent. 


^, ._!  (treeiB  caotior  cane  dobubat.  —  V.  96.  et  87-  eiTheocr,  IT, 

M-tiV.  H«.  ^hti.  (rr.  GeUaer  1.  p.  232.  -  pa«ce»l«fi.  i.  e.  qiIM  pa- 
Iter.  Cf.  not.  ad  Ed.  IV,  4.1.  —  re.ce  por  aynaereain  pru  raiÌM,  ut 
.  Tbeb.  IV.  574  mW(.  I.ncr.  Ili,  B90.  et  Iv,  1368.  (ahi  viA.  adnwt.  me») 
mU  DIO  eiicit.  apnil  Tti.  Andr.  Ili,  3,  9.  eiciat  jim  eiiciat  etc,  qnae  syn- 
MttBi  eo  minus  nficndere  potent,  si  memuiiinnB.  ab  atitiqnÌH  bara  ccini- 
■méIb  TerM  iarert.  uno  tantom  i  fuÌHaf  Bcripta.  Vid.  anpra  ad  t.  7.  Oinnìno 
A  Unnep.  atl  Ter.  Maar.  p.  227.  Sahneid.  Gr.  Lai  1.  1.  p.  2S8.  Grotsf. 
OtwniH.  S-  SO.  p.  81.  Laehmann.  ad  Laor.  Q,  1U6I.  p.  134  sq.  et  infra  adnott. 
mi  EeL  Vìi,  T.  Aen.  I.  I.tl.  et  alibi.  Bf,ueere  antem  eapellat  Vobs.  inteipre- 
trtV:  poi"  (de  ano  vid.  adnott.  ad  Bel.  V.  88.)  in  eaa  coniecto  repellere, 
mU.  Hwn.  It.  XXJH.  S45.  Tbeocr.  IV,  44.  Plant.  Pera.  II.  5.  18.  ul  potam 
Amtm)  MI  hniiiletn  rHicerr..  —  98-  eogite  ad  arobrwu  et  frims  eaplan- 
«jn.  —  praeeipil  lair  aestu»,  siocato  nbere,  prinagiiam  emaiggri  powit. 
ftaacHBWf  enim  i.q.  ante  capere,  anferre.  Cf.  Lncr.  vT.  1049.  Caee.  B.  C. 
m,  SI.  nbi  Tid  Davis.  Liv.  XXX.  8,  9.  Bronkh.  ad  Prnp.  IV,  ì,  11.  Oa- 
4wL  ad  <>M».  B.  0.  m,  I.  Boettioh.  Lex.  Tac.  p.  366.  -  100.  Verans 
«nwiu  M  Theoor.  FV,  20.,  ot  102.  ex  IV,  15.  Cf.  etiam  Gcbaner  1.  1. 
Aml,  Ami  ItiiiTn.  ex  nonoTilliB  Codd.  nro  voi?,  A'As»  restitnit-,  qnad  Eervat 
Bnd.  Taravi!.  II.  p.  358.  Cf.  not.  ad  Eoi.  II,  hi.  et  similliDiQH  vergiin  Tì- 
halli  I,  4.  SI.  Hfu,  heu,  qunm  If.iito  Maratìttt»  me  torquft  amorp,  obi  vid. 
HmtIiV  qui  de  noKtru  luco  adnotat:  qiiamvis  potinr  aontentia  eit  taitcer 
t»iwi  iiiiiiiiiltii  tamen  Vergiliiuu  pingta  ante  toc.  nacer  posoÌBao.  Qt  qoe- 
Tsbr  Partieolae  ^eminafa'onem  In^brem  eiciperet  tardigradus  Spondeasi 
ftaà  ne  aliis  quoque  (at  Gehaaero  de  poCt.  1.  )>.  223.1  probare  «idear,  <U- 
aarte  proflteor.  me  boni;  Incuni  non  alitcr  intelligerc  ntquc  Gcbauenun,  scil.: 
%mM  pingue  est  errom.  et  quani  niacer  tAnicD  taarnN  mena,  qui  in  en 
(Mtiter)  Idem  vìr  doctue  Fartienlae  Kcnunationeiii  a  Thener.  IV,  2R. 
>iC,  tftv,  fiaatiivtai  naì  mi  flói(  et«.  rtnniptuni  essi  docot.  —  eream 
Bm.  niniu  recte  fnterpretatnr  per  Wìekr  (qiiae  Romania  eioia  dicitnr.) 
U  F*li*>*  sa  pianta,  quam  Grai-c!  óiioflor  vni'aiit,  frnt«x  eikuiu,  foliia  an- 
mttf,  in  liliquisparva  et  rotmiila  jrert'ns  semina.  (Cf.  iHonoor,  II,  131. 
TKwmK.  h  .,1,  K,  22.  Plin.  XVIII,  15,  38.1  BnhoB  salnberrimum  ease 
^'  «.  1.  1.  Cnìani.  n,  li.  VT.  3.  et  PUut.  Moat.  I,  " 


':,t 


l 


Flora  claaa.  ji.  1B8.  Ceterum  prò  in  ureo  oUm  male 
lod  ei  Ed.  V,  33.  hoc  translatam  videtor.  —  101. pecori 

eul  p'rori,  alii  aatem  mt  Gud.,  in  nno  lamen  est  era- 
.  Minorang.l  peeori  (w(.  (Cf.  Ribbeok.  Proleg.  p.  MS.) 
i  in  optimi»  ubrìa,  sic  incerta  eina  sedes,  in  qnihns  addi- 
sse docet.  NihìIominQB  Ribhock.,  Ladew.  et  <>>ninpt. 
edidenuit.    Cetemm  Ovid.  Fast.  IV,  747.  hnnc  locnin 

Contiàf,  liie,  peeori  pariti  r  ptroriaquc  tininigtri». 


US.  S«iiUi>U;i  haec  rat:  Taums  tniig  amore  tnaecr  est  et  niorbidoB,  sed 
■punun  nuM'rum  maciem  non  iiisi  a  faacinatione  aliqna  poastun  tepetere: 
m  fnim  otnsa  nulla  apparet.    Hcinaìì  igitnr  conieotiùa:    Hi  eerte  (negus 


60  P.  VERGILI  MARONIS 

Nescìo  quis  teneroB  ocolus  mihi  fascinat  agnoB. 

DAHOETAS. 

Die,  quibuB  in  terna  —  et  eris  mihi  ma^us  Apollo  — 

TriB  pateat  caeli  Bpatium  non  amplius  mnas.  J05 

MENALCAS. 

Die,  quibus  in  tcrris  inseripti  nomina  rcgum 


mnar  caiisa  est)  vix  ossihìis  haerent,  quam  recepere  Cuningh.  et  Bnmck., 
facile  supersedemus.  Verissime  enim  contendit  Voss.,  neque  h.  1.  dictnm 
esse  prò  ne  —  quùleni,  ut  haec  sit  sententia:  tuus  quìdem  tauras  malo  la- 
borat,  cui  tamen  occurri  potcst:  sed  raeis  agnis  nereniedium  quidem  malo- 
rum  exstat  uUum.  Ita  autcni  nec  ab  optimis  scriptoribus  usurparì,  res  est 
satis  nota.  CX  Wunderl.  ad  Tibull.  I,  2,  95.  Beier  ad  Cic.  Off.  I,  45,  J59. 
Goercnz.  ad  Cic.  Finn.  II,  8,  25.  et  quos  laudant  Beneck.  ad  Cic.  Cat.  H, 
4,  8.  et  Kritz.  ad  Sali.  lug.  44,  5.  Spohn.  locum  ita  explicat:  Agnis  meis 
nefitie  pabulum  —  quod  supplendum  —  iieque  amor  causa  est:  quam  ex- 
plicationem  nemo  facile  probabit.  (Donatus  ad  Ter.  Eun.  II,  2,  38.  verba 
neqtte  amor  causa  est  parenthesin  ci  his  Nom.  Plur.  esse  male  arbitrator. 
Cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  184.)  —  vix  ossihus  haerent.  Nos  piane  eodem 
modo:  Akifim  s.  nur  noch  in  ilen  Knochen  hangen.  Haec  Gratius  Qr».  290. 
sic  imitatus  est:  teneris  vix  artnbus  haeret.  Ceterum  cf.  Theocr.  n,  90. 
IV,  15.  Plaut.  Aul.  m,  6,  28.  et  Capt.  I,  2,  32.  —  103.  Oculorum  in 
fascinando  non  infìmae  partes.  Opinabantur  enim  Yeteres,  solum  adspe- 
ctum  hominis  invidiosi  et  maligni  aliis,  infantibus  potissimum  et  tener is 
pecoribuB,  nondum  firmo  et  robusto  corpore  gaudentibus,  noxium  et  pestife- 
rum  esse;  imprimis  autem  qui  duplices  pupiUas  habebant,  oculis  fucinare 
putabantur.  Cf.  Plutarch.  conviv.  disp.  V,  7.  et  XXtX,  4.  Gellius  XVI, 
12.  Hanc  autem  antiquam  Graecorum  et  Romanorum  superstitionem,  (][uam 
etiam  ad  malam  linguam  pertinuisse,  infra  ad  Eoi.  VII,  28.  videbimuB, 
ne  nunc  auidem  ex  Italia  esse  depulsam,  docet  Nìcol.  Valettae  libellus:  Ci- 
calata stU  fascino.  Neap.  1812.  Omnino  autem  de  fascinatione  vetemm  of. 
loci  ab  Obbario  in  Exc.  ad  Hor.  Epist.  I,  14,  37.  sq.  Fase.  VL  p.  226  sqq. 
congesti.  Gratius  Cyneg.  406.  commemorat  oculi  venena  mahgni  et  Gè- 
bauer  I.  p.  224.  conferri  iubct  Theocr.  VI,  39.  Ceterum  Nescio  quis  non 
positum  prò  Nescio  qui,  ut  statuit  Voss.;  nescio  q-tds  enim  valet  aUquis^ 
nescio  qui  idem  fere  quod  nescio  qiudis.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  1, 18.  — 104. 
Damoetas  intelligens,  sic  Menalcam  vinci  non  posse,  subito  transit  ad  aliam 
rem,  in  qua  eum  sibi  inferiorem  mansurum  esse  sperat:  aenigma  proponit. 
Optimum  videtur  in  hoc  aenigmate  solvendo  cum  Vossio  (^ui  multus  est  ad 
h.  1.)  et  aliis  Servium  segui  et  Philargyrium ,  qui  Ascomum  Pedianum  et 
C/omificium  ex  ipso  Vergilio  audisse  referunt,  Coeiium  quendam,  decoctorem 
Mantuanuni,  omnibus,  quae  possederat,  divenditis,  nihil  nisi  locum,  quo  se- 
peliretur,  sibi  rescrvasse;  idque  sepulcrum,  spatium  fere  trium  ulnanun  ca- 
piens,  designari  a  Damocta,  ut  totum  aenigma  versetur  in  nomine  Coeli  8. 
Caeli  (cf.  adnott.  ad  Aen.  IX,  151.);  Vergilium  autem  de  industria  haec 
scripsisse,  ut  Grammatici  torquercntur,  de  caelo  cogitantes.  Quare  Ribbeek. 
Caeli  grandi  litera  scripsit.  (Cf.  etiam  Lachmann.  ad  Lucr.  V,  993.  p. 
328.).  Heynii  cxplicationem,  de  cuiuslibet  loci  puteo  cogitantis,  in  quem  qui 
descendent,  tantum  caeli  prospiciat  spatium,  quantum  puteus  pateat,  iam 
verbis  quibus  in  terris  repudian,  bene  observat  Wund.  Verba  et  eris  mihi 
maanns  Apollo  (quibuscum  cf.  Ecl.  VII,  70.  ibique  adnott.)  iterantur  in 
Antn.  Lat.  Hurm.  I,  172,  60.  De  hoc  copulae  usu  post  Imperatìvum  yel 
Coniunctivum  aliauid  iubentem,  ubi  signifìcatur,  iusso  effecto  statim  et  certo 
aliquìd  esse  eventurum,  cf.  Cort.  ad  Lucan.  IV,  487.  Hand.  Tursell.  II.  p. 
485.  et  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXV.  12.  p.  562.  -  105.  De  ellipsi  Partìculae 
5?4am  post  amplius  cf.  \em.  Geo.  IV,  207.  Aen.  I,  683.  Cic.  Rose.  Com. 
3,  8.  Caes.  B.  G.  HI,  6.  Vili,  4.  B.  C.  m,  99.  Sali.  lu^.  58,  3.  etc.  Kritx. 
ad  Sali.  Cat.  56,  2.  (et  (]^uos  hic  laudat)  Ruddim.  Inst.  II.  p.  106.  et  Hand. 
Turs.  I.  p.  228  sqc|.,  qui  eiusmodi  locos,  qualis  hic  est,  ita  distmgoi  iubet:  tris 
pateat  caeli  spatium,  non  amplius,  ulnas,  —  106*  Hyadnthum  (s.  vaccàniom: 


Nascantnr  florcs'  et  Phyllida  solua  habeto. 

P4LAEM0N. 
Non  Doetnun  inter  tob  tantae  uonponere  liteii. 
El  vitiJa  tu  dignua  et  liic.  —  Et  quiaquis  amorea 
Haod  iDetuet  dulcis,  haud  experietur  amaroa. 


vid.  aapm  ad  Ecl.  Il,  Ih.)  ìiit«lli^t  (cf.  ^^titr  vaity-tos  Thei>cr.  X,  2».), 
ìa  cnitu  foliis  reterai  litcraa  Al  iiiBcirijitas  lecere  sibi  lideLantnr,  qiuu  ant 
itft  iat«Tpretabantiu',  ut  Interiectione  Jft,  Ai,  hea!  keu!  lamentationes  Apol- 
Bbìb,  Hjacìnlliam  sibi  ereptom  complarantis,  iiotareDtar,  ant  ut  Mavioi  a. 
AìaÓM  nomea  iqood  apud  Sophoclem  Ai.  446.  gqq.  et  ipsara  ab  oi",  tri  deri- 
nt«r)  eipreasom  esset.  Nam  ci  Aiaci»  quoque  Telamonìi  sanguiue  hanc 
fl«M«ni  ^rueenninaaae  fabulabantur.  AJìi  in  ima  foltia  liteTam  Y  cunapicare 
<t  ByBcintlii  Dotnen  Bignificarì  putabant.  Of.  umnino  Orìd,  Met.  XIII,  3S!>. 
«■m  X,  3UG.  Aenìgnia  eipUcandnm  propunens,  de  indnatrìa  ambigue  loqoitiir 
■analcas.  Per  nu  min  a  regata  enim  non  minas  ad  Aiacem,  dncem  aive 
(a  Homerica  sermonis  omBDetudine)  regcm  Graoiwrmu,  qnam  ad  Hvacin- 
thim,  Uebali  ani  Amyclae  (vid.  ad  v.  tì'i.),  k^h  Lacedaemoniornm,  nlinm, 
allndi  pot«st.  —  De  cunstmctiune  ineeripti  nomina,  i.  e.  nomina  in- 
Mmta  h«hentes.  cf,  wlnott.  ad  Ecl.  I,  64.  —  107-  el  PhylUda  solvi 
(«otflf,  uuaui  ttterqne  amioani  sibi  Tindicaverat  v.  7li.  Bqi].    Danioetas  ai' 


ICB  eum  lolla  aimol  poBsìdere  cupierat,  dnni  Menolcas  putioB  eam  a  se  solo 
W>Ql  iactavi^rat.  Cf.  adnott.  ad  t.  TH.  et  78.  —  108.  Aon  noslrum. 
Dniiar  bic  Mt  verbi  substantivi  ellipsis,  qnod  in  ciuemodi  fonnollB,  at  mernn 
nt,  ofqumn  ritt,  laultum  ««1,  longitm  eul  etc.  laro  omittitiir.  Cf.  Wagn. 
Qn.  Verg.  XV.  5.  p.  439.  Eu;;.  ail  Heasal.  55.  Non  nottrum  Mt,  inqruan, 
tUttoM  tittitigere  latuleu  et  Antli.  Lat.  Barm.  V,  ]43>.  3.  Non  iwìlrian, 
fauor,  tantiis  ilùeentare  voce».  —  1(19.  LocuB  diffidlliiuiis  et  impeditiasimaB, 
In  qnci  eiplic&ndo  multoni  degadarunt  viri  docti.  Prima  verba  Et  vituln 
tu  dignut  et  hie  nihil  babcnt  offenBionis,  nt  Heynio  visnm  est,  qni  cen- 
Wt,  HDD  atrumqne  vitnla,  sed  alterum  poculo  reniunerandiun  esse;  nam 
ettàin  HvnolciLs  ad  vitolain  ponendaiu  ))aratas  erat  (ef.  v.  49.  ìbiqae  adnott.i. 
Quare  ne  opns  quideni.  ut  cnm  Vokhìo  locnm  sic  capiamns:  l'n.  HeDal(^a, 
cu  aU  alteriuB  Ktrophaa  reapondenti  cnm  maioiibnB  difiicultatibuB  cunfli- 
cUadnm  erat,  utiqne  digauB  es  vìtula;  aed  etiam  Damoetaa  tanta  inveniendi 
Klc  cecinit,  ut  qni.  poma  i^aìdeu)  tna  non  accipiens,  vitnlam  tamen  snani 
tft^wat  sìt  dignoB.  Scquenlia  anteui,  qime  Coda,  iiìc  oxhìbent:  Aut  mttuel 
{ÌL  wttti'nO  thUcet,  avt  ej^erìetur  \&\.  luperiatu»')  amaroBet  qiiae,  ut  anpra 
il  V.  7S.  ridimus,  repetnntur  in  Anth.  Lat.  Bnrm.,  lare  toreemnt  interpre- 
hB.  Et  TViedeburg,  quidam  Atum*  3iir  Aufklànuig  eiiiiger  Stellen  in  Vir- 
fih  Soltd/ergediehlen.  Helinat.  ITTH.  p.  16,  quittpu»  ad  ipsoa  pueroa  refert 
■tqne  <nt  molti  atiit  prò  ipiinque  dictum  iintat,  ut  loci  aententia  haee  sit: 
ijW»  Bintio  aut  Phjllida  et  Neaeram  habebitia  et  duici  amore  fnieminì,  ant 
iBl*  privati  amaritndinem  experìemini,"  Sed  nomqnam  in  enontiati  alieuins 
■riaapio  Teteres  Pron.  relat.  qaiaqais  usi  sont  pru  qiatt[ue,  et  quos,  nt 
wae  nama  comprobent,  loeos  afferunt  Furcell.  in  Lexicu,  Hanut.  ad  Cic. 
fin.  kd  Div.  VI,  1.  VosB.  in  Deultchen  Mmeuiii  1TS6.  1.  p.  34.  et  Doerin^. 
H  CMoll.  XLVUl,  2b..  iì  omnea  annt  olioa  ^nerìa,  utpote  b  quibns  quig- 
IpA  Mlt  pTODOnunibns  Tel  Particolis  relativia  {ipiìcuaque,  gtd  —  vii,  ut), 
Ht  Pnmumini  puHs.  «uiu  ita  anbiiciatur ,  at  prò  inaiqve  posituu  Tidcrì 
piMÌt.    (Cf-  Wagn.  ad  h  I.  et  in  Pliilol.  Snpplem.  I,  3.  (a.  18511.)  u.  365 

K>  Qnare  etiam  Voaaii  ratio  (cf.  Dealfch.  Miu.  L  1.  p.  16.),  qui  ita  ei- 
t  Ina  Verena:  „At  quùquù  amarai  AiU  mttiiat  dviìxtj  aut  ej^erietw 
nwnrn»."  et  Bothii  eiplicatio  reiicienda,  qui  in  Vii^ilio  Viiviliano  p.  7.  hsec 
iVÌ|»Mt:  .,Palacinon  •-  dicit  opus  esse,  nt  qnieque  amori  aulcidimdat,  niai 
aaaroni  eum  eiperirì  velìt.  empiei  orat[n,  aimplei  homo;  lìitnra  poaita 
yn  ÌBip«mtivis.'-  (Cf.  etiam  Anna).  Heidelb.  IB24.  faac.  III.  p.  2tf2.)  Doe- 
iitat.  In  Prvigramn).  a<l  Ed.  1,  ì'i.  land,  sic  scrìliendum  censet:  ita  ^uù- 
fUM  amarti  Aat  metuat  ttidea.  atti  experialar  —-■••"•'••  !>«••  "nKianto 
QpUcatlolie:  „Vos  ambo  digtù  eatis  poaita  pignore; 


L 


62  P.  VERGILI  MARONIS 

Claudite  ìam  rivos;  pueri;  sai  prata  biberant. 


vitate,  qnivis  alias  aat  metam  et  sollicitudinem  in  amore  felice  etc.  (cf.  r. 
74.),  aat  amaritiem  et  coras  in  amore  infelice  (cf.  v.  80.)  canendo  exprimat.'* 
Spoim.  reiectam  iam  ab  Heynio  et  Vossio  retractat  explicationem:  „Digni 
estis  praemio;  dignas  hic,  aignas  alter;  dignos,  qaiconqne  iam  sapit  etab- 
stinet  ab  amore,  aut  alieno  Sioctos  dolore,  aat  sao,  ali^uando  rcsipiscens." 
lahn.  cum  Servio  sic  interpretatori  „Sammo  praemio  digni  estis  et  ta,  et 
ille,  et  omnis,  qui  amoris  aut  dulcedinem  aut  amarìtudinem  cannine  cele- 
brabit.*'  Sed  quam  mira  haec  sit  circomlocutio  {jnrutMre  dulcea  amoresj  ex- 
perivi  canoro*  prò:  canere  dulcedinem  et  amantudinem  amoris),  quisque 
videt;  ad  quam  excusandam  non  sufticiunt,  quae  lahn.  in  edit.  II.  adiunxit: 
„£am  vero  amoris  experientiam  ad  solum  cantum  referri,  ex  ipsis  verbis 
per  se  non  sequitur,  sed  ex  cantantium  conditione  et  totius  carmìnis  ratione 
coUigitur.*'  Quid?  quod  vel  probata  hac  explicatione  mira  tamen  restat 
sententia:  praemio  di^us  est,  quÌ8(juis  amorem  canit  aut  dulcem  aut  ama- 
rum:  cum  profecto  hic  non  sufnciat,  ut  omnino  canat  aliquis,  sed  quaera- 
tur,  quomodo  canat.  Quare  nisi  versus  insto  sensu  destitutos  (nam  etiam, 
quae  «aegelsbach.  LcU^Styl.  ed.  U.  p.  451.  profert,  ut  vulg.  lectioncm  de- 
fendat,  non  sufficiunt,  multo  minus  autcm  quisquam  probabit  miram  Ameisii 
Spie.  p.  8.  explicationem,  quam  repetere  me  pudet:  cf.  etiam  Ribbeck.  ad 
h.  1.  et  Gebauer  de  poét.  I.  p.  25.)  tamquam  spurios  piane  reiicere  velimns 
'vid  quod  Heyn.  suasit  atque  etiam  Br}'ce  probare  videt ur  hos  versus  uncia 
includens)  et  ita  carmen  apta  clausula  privare,  quod  iam  Arus.  Messii  au- 
ctoritas  dissuadet,  qui  p.  232.  priora  v.  lOi).  verba  affert,  ad  coniectoram 
confu^endum  esse  videtur  ;  et  Wagn.  quidem  sane  lenissima  mutatione  facta 
prò  priore  aut  scripsit  haut,  cum  haec  negandi  Particula  in  ipso  lied,  sae- 
pissime  dempta  adspiratione  legatur;  praeterea  autem  ita  singula  distinxit: 
'  '  et  hic.  Et  quisquis  amores  Haut  mettiet,  dulces  aut  experietur  amaroi, 
ut  sententia  haec  sit:  Quicunque  amores  non  metuit,  i.  e.  non  fugit,  non 
spemit,  is  eos  aut  dulces  experietur,  aut  amaros,  i.  e.  paratus  esse  debet, 
ut  aut  dulces  experiatur,  aut  amaros;  idcoque  haec  verba  cum  antecedenti- 
bus  non  arcte  cooaereant,  sed  novam  sententiam  constituant,  in  qua  verba 
/iaut  metuet  gravius  pronuntianda  sint,  non  quisquis  aut  amores.  Ordinem 
vero  verborum  panilo  imneditiorem  dulces  aut  experietur  amaros  Wagn. 
excusare  studet  similium  locorum  comparatione,  ut  Geo.  II,  447.  Ne  anis 
autem  haereat  in  Particala  aut  semel  posila  prò  a^U  —  atU,  adnotat,  alte- 
ram  Particulam  haud  raro  omitti,  v.  e.  apud  Frop.  II,  8,  8.  Vincerisy  aut 
vincis;  haec  in  amare  rota  est.  ((^f .  tamen  Hana.  in  Tursell.  I.  p.  535  sqq.) 
Kquidem  nunc  praefero  Wagneri  coniecturae  aliam  similem,  quam  jprotmit 
Graser.  in  Ephem.  lìt.  Halens.  a.  1S35.  ni.  Oct.  eh.  185.  p.  256.:  Et  quis- 
quis amores  Haut  tnetuet  ibdces,  haut  experietur  amaros^  qua  non  soluiii 
vitatur  impeditiur  illa  verborum  coUocatio,  sed  etiam  sententia  efficitur  longe 
luelior,  haec  nimirum:  Qui  non  metuit  dulcem  amorem,  i.  e.  non  timidna 
est  in  amore,  sed  audacter  puellam  amatam  aggreditur,  is  amorem  non 
sentiet  amarum,  sed  felici  amore  fruetur.  Eadcm  fere  ratione  Ribbeck.  oon- 
iecit  Et  quisquis  amores  Haut  tetnnet  dulces,  haut  experietur  amaroM, 
quam  coniecturam  etiam,  a  Gebauero  1.  1.  Graserianae  praelatam,  ego  quo- 
que cum  Ladew.  recepissein,  nisi  illa  (^odd.  lecti<mi  magis  responderet.  Ce- 
terum  de  scribendi  ratione  haut,  vid.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  423.  et  Rib- 
beckii  Proleg.  p.  397.  ('um  bis  coniecturis  comparatae  lacent  profecto 
Ebertiana,  quam,  a  Wakcf.  iam  receptam,  huius  immemor  tamquam 
suam  repetit  Pecrlk.  1.  1.:  et  quisquis  amaros  aut  metuet,  tbdces  aut  éa> 
perietur  amores.  et  temeraria  Kaunusii  (Exerc.  crit.  p.  5.  sqq.  multa  de 
n.  1.  disputantis)  et  quisque  canendo  Haut  metuat  dfdces  magnasque 
exponere  amores.  ('etenim  non  praetermittenda  est  similitudo  soni  in  voce. 
ainoresy  amaros,  de  qua  re  vid.  adnott.  ad  Ecl.  VII,  5.  et  Vili,  79.  —  111. 
Claudite  iam  rivos.  Palaemon  qui  existimandus  est  exisse  servis  impe- 
ratum,  ut  rivos  scu  canales  ad  irriganda  prata  aperirent,  (nam  secnndum 
Digest.  XlilU,  21,  1.  2.,  quem  locum  (/oningtoni  debeo,  Rivus  est  locut 
per  longituiUnem  depressus,  quo  aqwi  tlecurrat)  nunc,  finito  certamine» 
cuius    arbiter   advocatus    erat,    ad    servos   suos    iterum    conversuB    riroa 


tendi  hibet.    VWetur  poSta  resueiiflae  i^attiUoni  LXI.  Sai.     Oau- 
ia,  nrjfinM:  Lutimia  tatù.     Cf.  ('tdpQrn.   U.  !)6.  prinattn  reclude 
£t  nW  iam  diulum  gitimtet  irriga  horlos,  praetereu  auteiii  Geo.  I. 
Mie.  et  M9.  —  biberunt.    Vi.  not.  ad  Ed.  X,  13. 


EGLOGA    IV.      POLLI  0. 


ARGUMENTUM. 

Inter  Sibylliaa  oraeula  fait  unniii,  <jquiì  congrucbat  cum  Actulemica- 
nun  el  Bbncorum  dogmate  de  annu  allindi  i,of.  sdnDt.  ad  t.  S.i,  csoens 
■diìcet,  deceni  raensibua  saecnlarìbus  eioctis  biioc  aiiDimi  denuo  exorBunuD 
MM  tot  CtuBuriD.  e.  1".  PM.  in  Sulla  e.  7.  et  Serv.  ad  Ed,  K,  47.i.  laio 
mo  cntn  primo  horum  menaium  Saturno  regnante  aureum  Baecoluui  homl- 
Boi  bewsfl.  in  Italia  obllni^bat  opinio,  hanc  aaream  aetatem  mot  eane  re- 
dltnnun,  eamuue  stella  iUa  crinita,  qnae  a.  710.  p.  U.  C.  s.  44.  a.  Chr.  n. 
tn»r<i)t  lcf.  KiJ.  IX. I,  magiB  etiam  coniiniiaierat.  Prununtiubant  t^tur 
vmitioes,  Inlii  Cueaaris  morte  Donnni  nienseni  saecularem  et  Dionae  re- 
paua  finitam  esse  et  decìmuin,  Apollìne  regnante,  iam  incupitiBe.  |0f.  Au- 
fDstns  in  1.  IL  de  memurìa  TÌtae  iinac  ap.  Serv.  Eid  Ecl.  Ut,  47.)  Cum  au- 
teiB  spatiuni  homm  mensìaiu  gaecularìum  non  eneet  certia  terminis  circuni- 
Krìptmn.  Eomaui,  dinturula  bvlloniui  oiTiliuni  iiialia.  iinprimis  belli)  Pcru- 
mo  anctumno  a.  713.  exorto  at^ue  insuper  fame  atrocissima,  interctuau  a 
8eit«  Pumpeio  et  L.  Dom.  Ahennbarbn  omni  cnmmeatu.  qnam  maxime 
sifiicti  ili»  tempore,  qno  haec  Kcloga  ounecrìpta  est  (auatnnmo  a.  714.:  ef. 
r.  II.  et  Ì'I.)  nihU  magia  in  Totis  nabnenuit.  quam  at  hic  decimns  menBiB 
necvluis  quam  prìmnm  tinìretur  et  cum  noTO  anno  mundi  aurea  aetas  re- 
f«tcr«tnr.  Iam  auctumnuB  a.  714.  attulerat  fuedns  BrundiBÌnam,  quo.  re- 
ftlMt»  inter  Antoniuni  et  Octaviannm  concordia,  Italiae  mìseriao  ad  iìnem 
addnctM  vìdebantnr,  quare  Vergilius  in  ilio  foedere  deeimi  mensis  Ba«e. 
aitam  et  initinm  melioris  rerum  conditionÌB  agnoacere  sibi  licitum  pntavit. 
teod  ftirv  AntoDiUB  ad  componondam  illam  pacem  Asinium  Pollionem  ad- 
limiierat*),  Italia  huiua  potìsaimum  opera  mìscriis  hqìs  liberata  videbatar.  et 
CUI  ideni  Tir  ueiitissimua  einsdeni  anni  Septembri  m.  ciennte  out  ineunte 
Odofcvi  Consulatnm  iniisset  (,qiiem  quuminn»  legitimo  tempore  iogrederetur, 
tute  publicis  impeditoB  fuerat),  VergìLux  hac  Ecloga  non  aolnm  ei  gratu- 
Itfir  bnno  Conanlatum.  aed  euni  etiam  tamquam  auapìcem  et  ducem  norie 
Irti  ti  I  aureae  praedicat;  cnm  autem  eodem  fero  tempore,  quo  Conanlatum 
Ult,  FoUio  (ilio  nato  auctus  esiet,")  non  mirum  Tiderì  potest,  poStam  in  eu 
■■n  ignara  aliqaod  novae  rerum  conditionis  adApieere  ìdeoque  bone  apeni 
tedotii  at^tatia  rediturac  cimnecteri'  cum  PoUioniB  lìliolo.  ac  si  bominea 
eiB  eo  snccreaccnte  quaai  gradatim  ad  moiorem  felicitatem  proceHaori  eoque 
■Agita  (uiumuni  eiaa  faatiginm  assecatorì  easent.  Ita  igitur  omnia,  quae 
k»  mateenlc  pucro  pofta  canit  ad  illum  Aaiuiuni  Gallum,  PoUionia  filiun, 
nfacads  Tidentnr.  iniprìmiB  cum  etiam  Aeconius  Pcdianua  (aine  dnbio  in 
Skrv  de  Vernlii  obtrectateribusl  ah  iUo  Aainio  se  audisae  retulerit,  batic 
Idagun  in  honorem  suam  eue  factam  iberr.  ad  Ecl.  IT,  11.)  pariterqae 


.  AiiDi»  Dillo  RilDDiooD  (et.  (Irulari  TbH.  p.  1SG.  1  aqq.  MooimM 
[.  p.  17».  Harv.  kd  balm  Ecl.  lu<I.  Arra  od  Sor.  Od.  U,  I,  IS.)  -rU 
a  Punì!  Reofncfi:!,  1.   (ed    11,)  p,  166$  ai).  M  DnmmliD.  IL  p,  13  « 


64  P.  VERGILI  MARONIS 

Cass.  XLVIII,  61.)»  alii  antem  de  exspectato  Octavianì  et  Scriboniae  filio.*) 
Heymos  vero  (in  Argum.  suo  compluries  errana  atque  iam  satis  refatatus 
a  Vossio  et  Spohnio)  hoc  Carmen  non  refert  ad  certuni  aliquem  pnenun, 
sed  omnino  ad  eum,  qui  primus  in  novi  saeculi  auspiciis  erat  nascitums, 
collato  vaticinio  ilio  de  rege  sive  heroS  nascituro,  quod  sub  Augusto  et  postea 
iterum  sub  Nerone  increbruerit  (^Suet.  Au^.  94.  et  Vesp.  4.**)  Denique 
non  mirum  videri  potest,  Theologos  christianos  {ni  Augustinum  £p.  155. 
et  Lactantium  Inst.  YUy  24,  9.  10.)  atque  etiam  Constantinum  M.  {in  (h*. 
ad  Sanctorum  coetum  Eusebii  libris  de  vita  Oonstantini  adiuncta  e.  19  sqq.) 
in  hac  Eclo^a  invenisse  vaticinium  de  Jesu  Christo  et  totius  mundi  permu- 
tatione  religione  Christiana  effecta;  magis  mireris,  eandem  opinionem  etiam 
a  Wemsdorao  (PoCt.  Lat.  min.  T.  IV.  p.  767.)  esse  probatsun  atque  adeo 
nuperrime  a  Renanio  {Renan  Vie  de  Jesus.  Beri.  1863.  eh.  1.  p.  12.  et 
eh.  4.  p.  34  sq.)  et  Michaéli  in  Proer.  Gymn.  Zittav.  (^Praestantissimum 
Romanorum  oraculum.  Brevissima  de  Virg.  Ecl.  IV.  expositio.**  2iitt.  1864.) 
repetitam. 

Ceterum  magnam  huius  Eclogae  partem  imitatione  expressit  Calpumins 
Ecl.  I,  36  sqq. 


*)  Sed  abgonum  est  cogitare  de  puero  nondam  nato  et  fortaate  ne  naacituro  qoidem, 
imprìmiB  cam  apertam  sit,  po6tam  loqui  de  puero  vere  iam  nato  (cf.  adnot.  ad  ▼.  8.) 
et  mirom  esset,  Pollioni  dedicari  carmen  in  laudem  filii  alius  patria  scriptom.  Octaviano 
antem  tane  non  fllium,  sed  demum  a.  715.  laliam  fliiam  natam  esse  scimos. 

**)  Qua  opinione  decoptas  adeo  patria*  rirtutei  ▼.  17.  commemoratas  refert  ad  demo 
aliqaem,  oaius  fllius  heros  ille  &€oyiWTis  sumendos  esset. 


Sicelides  MusaC;  paullo  malora  canamus! 

Non  omnia  arbusta  iuvant  humilesque  myricae; 

Si  canimus  silvaS;  silvae  sint  Consule  dignae. 


1  sqq.  Po^ta  pronuntiat,  se  malora  canturum,  quam  quae  reliquia  car- 
minibus  bucolicis  soleat,  cum  hoc  Carmen  l'ollioni  Óonsuli  dedicet.  —  Si  celi- 
fles  Musae,  Movaat  ^ixikldtey  pastoricii  carminis  pracsides,  Theocriteae 
omninoque  bucolicae.  Nam  Sìciliae,  Theocriti  patriae,  carminis  bucolici 
erigo  aUscribitur.  Hcyn.  conici t  ^txiXòv  fiéloq  Bionis  Id.  VII,  1.  et  J^ìxì" 
kixàs  A/o/ffaj  Moschi  Id.  HI,  8.,  quem  sic  scribentem  ^(//é ré,  JiixéXixal-- 
Aluioai  Verg.  hic  imitatur.  {Ci.  etiam  Ecl.  VI,  1.  Syracosius  versus.) 
Sicelis  autem,  quae  proprie  est  Substantivi  t'orma  (cf.  Ovid.  Her.  XV,  52. 
Sicdis  esse  volo) t  prò  iSicula  non  nisi  apud  poetas  legitur,  v.  e.  Ovid,  Her. 
XV,  51.  piieZlae  JSìcelùies,  Metani.  V,  412.  Siceliiles  Nìpnphae,  et  eodem 
modo  cum  altero  Substantivo  per  appositionem  coniimgitur,  quo  Aen.  V, 
37.  et  Vili,  3t)b.  Lihystis  ursiiy  apud  Ovid.  Met.  XIll,  412.  Dardanide* 
fìuUt'es,  ibid.  I,  369.  (Je2)hisiile^  und(ie,  Heroid.  11,  6.  Sithonis  unda<.  XV, 
154.  Daidias  ales  et  similia.  (*f.  Kuddim.  Inst.  11.  p.  4.  et  adnott.  ad  EcL 
Vni,  13.  et  Aen.  1,  21.  —  2.  Arbusta^  fnyricaej  «ilvae  bucolicum  carminum 

genus  exi)rimunt.  Myrica,  fiìjoCxri^  i.  q.  tamarix,  (tamaricum  apud  Scrib. 
arg.  128.,  tamariscus  apud  Pallad.  in  Novembr.  8.  in.)  Tamarix  Gallica 
Linn.y  arbor  satis  nota,  in  regioiiibus  australibus  ad  ripas  tluiuinum  paiu- 
dumque  crescens  et  fructuiii  t'ereus  gallae  simillimum,  quae  etiam  Ecl.  VI, 
10.  Vili,  54.  et  X,  13.  commemoratur.  01".  Diosc.  I,  116.  ITieoph.  h.  pi.  I, 
16.  Plin.  Xm,  21.  37.  XVI,  21,  33.  XXIV,  9,  41.  etc.  Schreber.  ad  Theocr. 
I,  13.  Sprengel.  ad  Diosc.  1.  1.  et  Billerb.  Fior,  class,  p.  83  sq.  Ut  hic  Àn- 
niileSf  sic  Ovidio  Met.  X,  97.  teniies  dicmitur.  —  3.  Silvae  sint  Conr 
su  le  dignae,  respoudeat  hoc  carmen  bucolicmu  dignitati  PoUionis  Cos. 
Noli  autem  cum  \o8sio  et  Doeringio  in  Prog.  aliquoties  land,  humile  et 
tenue  genus  bucolici  carmhiis  per  ar1)usta  et  myricas,  per  silvas  autem 
altas  et  proceras  elatmu  et  graudius  iutelligere;  immo  sensus  hic  est:  Non 
onmes  iuvat'hoc  bucolici  carudnis  genus  {arlmsta  et  mwrica^),  et  si  nihilo- 
minus  tale  carmen  [silv<is)  cane  tantoque  nomine  inscrlDO,  sit  certe  Ckmfiuk 


BUCOLTCA.  ECL.  IV. 

Ultima  Cymaeì  venit  iara  carminis  actaa; 
Uagtiiis  ab  integro  saeclurum  naecitur  ordo. 
Iara  redit  et  Virgo,  redeunt  SAturoia  regna; 


dlgMun  et  «apra  vnlgarem  modmn  elatniu.  Calpurn.  Eoi.  IV,  77.  Imnc  rer- 
Mn  KBpìeieuB  conit:  Kt  prane,  yii  lUgmu  cecin«runl  confile  nUva».  — 
4.  Vit*mu  ('umani  rarminig  aelax,  decima  illa  a.  aarea  aetas,  qoani 
ancalnm  &liqui>d  SihyUae  Cum&nae  (de  ijuii  vid.  udnutt  ad  Àen.  VI,  10.) 
adrentorun  pmuiserat  (cf.  Argam.  praemiBBom.).  Recte  enim  Heyn.  docet, 
fAanaewiit  Carmen  nt  de  Ileniodeo,  a  Dio,  eioB  iiatre,  Clima  uriondo  (vid. 
O.  et  D.  V.  fi36.  sq.)  aecundum  Valer.  Probnm  mteijiganiiiti  (cnni  Fabricin 
Blu.  tìf.  L  30.  14.  et  (iraeiio  Lectt.  Hesiod.  e.  5.)  non  licere,  cnm  ali  ilio 
mnlwritilios  se  ac  reditnris  aetatibue  meliorìbus  nihil  eumineniaratnni  ait. 
Otcmni  cura  Wagn.  (Voi.  V.  et  in  min,  edìt.)  Cffmaei  gcripaimns  proynW, 
Ohmici.  Scilicct  nrbs  ab  initio  dicebatur  Kvfiij,  post  Kovfiai,  Ctaaae  (via. 
Ubcr  metiH  Handh.  d.  alt.  Geogr.  111.  p.  731.);  ab  illa  forma  dedacitnr 
14).  Kvftoìor.  Cumaeiu  (quvd  apud  Verg.  Med.  praebet  Acn.  IH,  441.  «t 
VI.  98.).  ab  hac  t\uno«<u>,  non  Ottmatm.  Cf.  Drak.  ad  Liv.  XXXVUI,  39. 
«t«d  SU.  It.  Vm,  533.  et  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  184.  Ladew.  tanien  et 
Ifibfcedt.    Vumaei  edidenmt,  oiim  Rom.  praebeat  Cumei  (cf.  Bibbeek.  Pro- 

Mp.  <53.).  Haopt  antem  et  Cimington  (qai  mtJtos  est  in  h.  1.1  Wagnero 
ne  adsentiuntnr.  — -  5.  MitgutiB--ordo.  Agitar  de  magno  ìlio  Astr<>- 
H^niio  mnnilanii  s.  ploriniu  milliam  annornm  compleiu.  giù,  ut  Ci- 
wKp'  D.  Il,  20.  51.  Tcrbis  utar,  Una  e/fieilw,  eunt  tolù  et  Uinae  et 
wmtnaativm  tul  ttiiut/tii  rnter  «e  nomparationem  ctmfecti»  omnitait 
^nK  faela  converrio,  i.  e.  cnui  sidera  omnia  in  ortos  bqob  redeunt  et 
Bf  Ternm  fit  àvuKixlmait  et  è-noxaràaTaai^.  Cf.  Macrob.  Somnìuni 
M^lonis  U.  17.  Ha«c  enim  opinio.  inter  Graeeos  a  PlatiTOCis  maxime  et 
Stoieìs  jibiloaophis  exculto,  etiamapud  Romanosobtinebat,  et  in  librìs  qaìdem 
iOfUinia  liìc  magnua  annua  in  decem  inenaet  (i.  e.  saecola,  rei  potius  più- 
vnm  aacculnnun  series)  incci-tae  longitndinis  descriptns  erat,  quorum  qui»- 
«W  fBBJgnibiu  portentis  indicari  et  sai  dei  impeno  regi  credebatnr.  (Cf. 
OoMUr.  de  die  nat.  e.  17.  et  IH.  et  infra  od  \.  10.  adnoH.)  PaEta  igitui-, 
kae  «fnoione  osob.  moi  nuvnm  annam  niundaniini  etursnmni  et  cnm  eo 
mttaaat  aetatem  reditnratn  pronuntìat,  eiuiqne  iiiitiuni  confert  cani  puerl, 
«auit,  i.  e.  fllii  PoUioiùs,  natalibos,  progressom  et  incrementom  umn 
—  pnerìtìa  (v.  18 — 25.)  et  adoleacentia  (v.  26—30.),  anmmiuu  denigoe 
■  et  pletiam  felicitatem  eum  eiua  virili  aetat«  (v.  37 — 15.).     Vide 


«udcim  , 


BO  Ar^n.  huins  Eclogae.  ~-  ah  integro  itatcitur,  incipit  ni 
titìo;  iterum  procedent  aaecnla,  qnae  lani  olim  faemnt.  Ab  inU 
.  Uhi  li»  integro  et  ex  Ì7ite.gro)  legifnr  etiam  apnd  Cic.  Veir.  1,  56, 
Band.  Tara.  1.  ji.  24.    De  inaoleutiore  antem  in  thesi  prudoctiiin 


S'  al^i  tU  integro  et  ex  ìntegro)  legifnr  etiam  apnd  Cic.  Veir.  1,  56,  117. 
Band.  Tara.  1.  ji.  24.    De  inaoleutiore  antem  in  thesi  prudoctiiine  in- 
"  Loci.  I.  9M.  Hor.  Sat.  U.  2,  113.  Schneid.  Ufamm.  Lat.  I,  2.  p. 

!_..«. f    *"'_    1  ..*    IT     I.    j.     ._     Il,     ™.i    iir  >  *i[t  o      T retiti 


m  «L  Ototef.  Gr.  Lat.  II.   §.  a.   |p.  10.   ed.  IV.)  alli.  -     f 

H  ri  wtdina  illa  aetaa  iam  eiacta  esaet.    PoCtae  laetabondi 

MB  fUnnun  se  offert  tamqnam  prueaens.     Virgo.  J(*'\,  ».  luslitia,  etiam 

b||;aae  appellata,  Iovìb  et  Tlienudia  tilia,  ona  iriom  Horanun,  quae  anrea 

nmidl  aetaìr  inter  homìnes  viiit  in  t^ira,  sod  ferreo  hominum  genere  arto 

-'  i— "-  -.— -^  in  eoelnin  avolavit,  uhi  Astracae  s.  Virginia  nomine  inter 

"iil>ri  recopta  est.    W.  Heaiod.  Th.  9U2.  eiuad.  0.  etD.  20U. 

\^lron.  IL  2h.  Arat.  Pbaen.  96.  sq<i.  Verg.  Geo.  I,  33.  (ubi 

.1    iU.   Ovid.  Met.  I,  UH.    Pnat.  I.  249  sq.    luvcn.  VI,  19. 

•<iq.  422  aqq.  —    Satarniri  regnn.   Éi  antiqnia  enim  Ita- 

'^--  illa  aetate  SatomuB  Italiaui  rexìt  eiuRquc  incolas  gnber- 

-nare  omnia  ti'rra  otiam  Saturnia  vocabatar,  Satuniali- 

.-lebratis  felicium  illonun  tempornm  memoria  quotaouis 

Jeo.  I,  125  sqq.   U,  536  aqq.   Aen.  Vm,  319  aqq.   THbnll. 

I.  j,  .V-..  <f.  iij,  --tm.  in,  8.  35.  Fast.  1. 235  ituq.  ete,  —  W^n.  prò  Seraicolo, 

^w4  tul|!u  p'i"i  Virgo  apparct,  reote  poeiut  Cununa,  cum  liie  Verbnra  re- 

Mlitinil  TÌm  habeut  repetcndae  copulaei  et  Virgo  et  Satnmia  regrut  redeunt. 

IflHat  aat«ni  imprìmin  p'if^tae  hoc  rivldiua  dieendi  genna.    Sic  apud  Verg.. 

TEBOIL.      PARS    1.     ED.    IV.  5 


i.r'celeh 


A 


66  P.  VERGILI  MARONIS 

lani  uova  progenies  caelo  demittitur  alto. 

Tu  modo  nascenti  puero,  quo  ferrea  primum 

Desinet  ac  toto  surget  gens  aurea  mundo. 

Casta  fave  Lucina:  tuus  iam  regnat  Apollo.  io 


ut  in  nostro  loco,  Verbam  repetitur  v.  e.  Ed.  lY,  24.  X,  19  sa.  Aen.  I, 
709.  Vn,  75.  327.  616.  Vm,  91.  X,429.;  Adiectivnm:  Ed.  IV,  6.  IX,  103. 
Geo.  n,  294  sq.  Aen.  I,  222.  IV,  169.  VIE,  649.  718.  X,  568.  708.  XII, 
549.;  Adverbium:  Ed.  VIII,  23.  IX,  23.  40.  Aen.  IX,  127.  X,  756.;  Prae- 
positiones  et  aliae  Particolae:  Aen.  II,  358.  364.  527.  664.  IX,  557.  X,  313. 
XI,  497.  696.  XII,  293.  682.  etc.  Getenun  hnnc  locnm  respexit  Calpom. 
Ecl.  I,  64.  S(Uumt  rtferd  Latialia  reffna^  —  7.  nova  progenies,  noTam 
hominum  genus,  quod  snccedat,  nssdtor,  h.  e.  meliores  et  iustiores.  Ea- 
dem  mox  v.  9.  gens  aurea.  —  caelo  demittitur,  divìnitos,  deoram  bene- 
tido  nasdtur.  Sic  apud  Graecos  »f69(v  yiwàa&ai.  Potest  confeni  C&c. 
Manil.  14,  41.  Cn.  Pompeium  sicut  alùjuem  de  caelo  delapnun  intuentur; 
idem  ad  Qu.  fr.  I,  1,2.  Neon  Oraeci  eie  te  ita  viventem  intuebuntWt  ut 
(piendam  ex  annalimn  memoria,  aut  etiam  de  caelo  divinum  hominem  eme 
«n  provinciam  delapsum  ptUent,  et  ainùles  lod.  Caelo  autem  prò  caelo 
nunc  scripsimus  CaA.  Med.  et  recentìssimos  editores  secati.  Ci.  Wagn. 
Orth.  Verg.  p.  419.  et  Bibbeck.  Proleg.  p.  393.  —  8.  nascenti  puero^ 
GaUo,  Asinii  Pollionis  filio.  (Cf.  Argnm.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  9.)  Ao- 
scens  autem  vocatur,  qui  hoc  ipso  tempore  nascitur  vd  recens  natns  est 
(cf.  Geo.  m.  389.  1,  441.  Hor.  Od.  111,23,2.  et  lod,  ubi  translate  de  rebus 
modo  Ortis  dicitur,  ut  Cic.  Cat.  I,  12,  30.  id.  Brut.  7,  27.  Hor.  Sai.  II, 
4,  30.);  de  eo  vero,  cuìus  partus  adhuc  ezspectatur,  Yeteres  usurpant  fiofom- 
dfis  vel  nasciturus.  —  qho,  cuìus  ortu.  —  9.  surget,  procedet,  ortaxa  et 
iiìitium  habebit.  Ut  Geo.  I,  161.  nec  potuere  seri  nec  swrgere  messee  et  d- 
milia.  —  gens  aurea,  aurea  aetate  (vid.  supra)  vivens.  Cf.  Cic.  N-  D. 
li,  63,  159.  aò  iUo  aureo  genere,  lUpoètae  loqwuntur.  Hesiod. ''Cpv.  lOO^^t;- 

etiam  Geo.  Il,  538.  aureus  Satumus,  Cf.  v.  6.  —  mundo.  Ita  muneUu, 
ut  nostrum  Welt,  haud  raro  de  orbe  terrarum  et  hominum  genere  didtnr, 
V.  e.  Hor.  Od.  ni,  3,  53.  Ovid.  Tr.  IV,  4,  83.  Lucan.  I,  160.  V,  469.  Sii. 
Ital.  m,  611.,  ubi  vid.  Drakenb.;  quare  etiam  eodem  sensu  DU  et  mimclua 
sibi  opponuntur:  Sen.  Herc.  Oet.  541.  Claud.  in  Rufin.  I,  87.  Saepe  etiam 
de  Romano  imperio  usurpatur,  quod  Romanorum  arroganza  orbem  terrarum 
vocare  non  verebatur.  Cf.  Weber,  ad.  Lucan.  T.  II.  p.  578.,  qui  laa^ 
Lucan.  IV,  393.  V,  329.  VI,  6.  —  10.  Lucina,  EUfi&via^fvinxìeii^Taaàm, 
quae  modo  cum  lunone,  modo  (ut  hic)  cum  Diana  confunditor,  dunsqne 
nomen  vel  a  luce,  in  auam  producit  homines  (Donat.  ad  Ter.  Andr,  IH,  2, 
15.  Festus  y.  Supercilia  p.  142  ed.  Lindem.  cf.  Dion.  HaL  Ant,  IV,  IJ. 
"Jfnn  (ftoffff  ÓQof),  vd  a  mcoy  in  quo  antiquitus  Romae  colebatur  (Plin. 
XVI,  44,  85.  Ovid.  Fast,  fl,  449.)  deducitur.  Cf.  CatuU.  XXÙV,  13  sqq. 
ibique  interpp.  Ovid.  Fast.  U,  449  sq.  Brisson.  de  formulis  I.  p.  59.  et 
Boettigeri  llithyia.  Vimar.  1199. —  fave  recens  nato.  Nam  Lucina  non  so» 
lum  adiuvabat  parturientes.  sed  tuebatur  etiam  recens  natos.  CI  Hor. 
Carm.  saec.  14 — 17.  llithyia,  tuere  matres,  -  -  diva,  prodiucas  eutoìem^  — 
tuus—Apollo,  i.  e.  frat^r  tuus;  nam  Diana  Lucina  cogitatur.  de  qpa  d, 
Hor.  Od.  m,  22,  1  sqq.  ibique  Ordì.,  Apollo  autem  prò  Phoepo,  Sole  pò* 
8Ìtus.  —  inm  regnat.  Ultimum  saeculum  sijrnificat,  quod  SibvUa  SoÙ$ 
s.  Apollinis)  esse  memoravit.  (Cf.  Nigid.  ap.  §erv.  ad  h.  1.)  QuaqAor  enim» 
quae  vulgo  statuuntur,  mundi  aetates,  auream  (sub  Saturno),  ajge^ieaia» 
aèneam  et  ferream  (sub  love;  aut  secundam  modo  sub  love,  tei^&am  N^ 
ptuno,  quartam  Plutone  regnante,)  Sibylla  in  decem  saecula  videtór  diri* 
sisse,  ita  quidem  ut  decimo,  i.  e.  sub  flnem  aetatis  ferreae,  Solem  (s.  A|^ 
\mem)  regnaturum,  et  post  eius  regnum  auream  aetatem  sub  Satwii  im- 
peiio  denuo  exorsuram  pracdiceret.  Cf.  Vossii  ad  v.  5  sqq.  et  8  sq^.  dispn* 
tatio.  Vulgo  hunc  locum  de  Octaviano  AujErusto  interpretantur,  quem  sana 
et  ipsum  Apollinem  vocatum  et  ApoUinis  mium  habitum  esse  conatat  (ef. 
nin  CasR.  TUiV,  1.  Snet.  Octav.  04.  ab  Heynin  laud.ì;  qnare  etiam  in  niun- 


j 


BTTCXJLICA.  ECL.  IV. 

Teque  adeo  decus  hoc  aeri,  te  Coasule>  inibii, 
Pollio  et  incipient  nia§[ni  procedere  luensea; 
Te  dace,  ai  qua  manent  sceleria  vestigia  nostri, 
inrila  perpetua  Bolvent  t'ormidine  terras. 
llle  deum  vit«m  accipiet  divisque  videbit 


■aia  OotavÌMii  Apollo  a.  ^ol  apparet.  Rtict«  tameti  Hejn.  adiiutat, 
p«te,  qsu  lut«a  Écliwa  scripta  sit.  bunurcs  illos  in  Caesaceu  uondi 
oattatiM.  (X  etiam  Wagner!  uot.  ad  v.  Ì3.  ~  U.  A.b  lioc  ipso 
■aiatoa  toi  procedei  novuin  Boeculnm  aureum,  guod  rìncui  hoc  aevi,  se- 
TBm  ustoria  omnibus  preostantin»,  vocatnr.  Aevi  àtum»  hinu  repetitur  in 
W«ni«d.  Poil.  L,  min.  IV,  220,  IO.  —  Adea  se«undiiu  Wujtn,  Qu.  Virjr. 
XXVI..  ot  alibi  itaa  fuieo,  nunc  tideo  {ci.  sdnutt.  od  Aen,  li,  5t>7.),  biu  vul 
àa»  «JQsniodi  Adverbiu  de  teoipure  dictum;  reatine  reto  Hnnd.  Turs.  I.  p. 
Ittt  kiiao  locum  iia  adnaiuerat.  ubi  adeo  i,eodem  fere  seiuu.  quo  autem'i 
Praoaminjbas  personalibus  additur,  quando  iiratio  ab  alia  perooDs  od  olìaui 
Qiaait  et  in  eam  maùum  aniniuui  cduvertit:  t.  c.  Ueo.  I,  21.  Cir.  IfiH. 
Htaaii  lied.  fr.  i-I.  Plaut.  Bud.  HI,  4.  25.  etc.  -  iniùit  abeoluto  poiitniu 
Tiil«tiu  giro:  <!xurdiniu  habebit,  inci|iiet-,  ut  alibi  certe  Farticipìniu  huius 
FmU  bùd  raro  Dsoi^atnr:  ineuale  aimù,  mettte,  iniqua  artas  eio,.  et  Qeo. 
1,  61.  labi  vid.  adoott.l  terbnin  ingredi.  CooMatìt  mecam  Cunington;  Ladew. 
ulMD  iqut  etiain  cf.  in  Progr.  sua  p.  SI.)  ineuiidi  verhum  mn  nisi  Part, 
Powa.  intnuuttive  oBnrparì  contendeas  rectìue  fortaase,  liecua  pru  Aocua. 
faahet  «t  Snliìeutiim  (scil.  tiaeccns  ptier)  ut  connexu  HUppJeri  iobct  |itt  Aea. 
VII.  Ma.  Vm.  271.  alibi.).  Ceterum  Pesrlk.  p.  16.  coni.  Trune  -  - .  ini- 
!**.  —  12.  l'olito:  vid.  adnott.  ad  Ed.  UI,  64.  Uira  est  SchafKrl  fin 
Sm.  Annali,  phìl.  Voi.  LXXXIX.  p.  T»2  si^q.)  Mmtentìa,  qui  prò  Pallw 
■•daetar  eoniioiens  orlnt.  haec  ad  AuKUsb  potins  runealatuin  anno  25. 
Mie  diruluu  natoin  refert ,  quo  inlia  Marcello  nnpserit.  <Cf.  quae 
umtm  mm  dispatat  Kibbeck.  Proleg.  p.  il  sq.  et  [lira,  mea  de  Verg.  vita 
eie.  nota  19.)  —  inagHi  mettiei,  illustres,  metuorabileB,  utpota  Baecoli  aurai; 
•IMe  eaptìcatìi»  aols  coovenit  praegveBsiii  decm  hoc  atei.  Vota,  proprie  ma- 
KMM.  i.  •.  liiagufi,  nostris  nuuorea,  dietoa  aodpit.  Cogittt  euìm  de  magiiO 
ìUa  anmo  mandano  vvid.  anpra  a<l  v.  5.).  —  proceiiere,  ì.  q.  oriri.  Cf. 
Ed.  VI,  86.  IX,  47.  ibique  adnott  —  ]3.  Te  due.,  anapice,  a  tno  inde 
i^awnlktB,  eipiabittu  ninne  scela»,  qno  coutaininatiun  est  honiinoin  geniw: 
KiHeet  al  aonctior  «t  ca«tior  aetas  succedere  possit.  Sic  Heyu.  Ceteram 
ian  Vooa.  aensit.  cuniparata  inter  se  Octaviaui  ac  Pollionis  pei-Hona,  viderì 

aVwxiliiuii  niniiB  luagiiilics  de  PoUione  loqui.  Cui  rei  occnrrit  ila,  at 
ìDu  («nipore  RumaBoa  minime  exiatmiasse.  oiiiBÌa  in  nniua,  Ootaviani, 
!■«*«■  tatei  cesaora  esse,  sed  prlMlinam  »ibì  liberlateiii  reatitutam  iii  epe- 
rtMe:  qoibas  Wa)^  adiun^l,  Coniiulatoti  di^tatem  illia  temporibnB  non- 
iam  ite  immìnntam  fnixse,  ut  pestea.  X«dew.  cmn  Peertlt.  dìstiDCtioDem 
bd  aif  luuUvit:  -  •  pTOceiigre  ineHtea  T»  duce.  Si  q^a  etc.  Scelerit 
f  ligia  «'litri,  i.  e.  reliqujae  acelenun  et  belli  eivilis,  qnod  nondum 
j>ninu»  (tiHiiiiutum  et  auppresunm  erat,  uuin  eliam  post  Brunilaeinani  paeem 
.vit.  Poinpeius  adirne  maria  Italiae  infcitaret  et  coiniueata  liomam  inter- 
'lultret,  duini'  aeuueute  demuui  anno  \7l5.'i  etiam  cuni  e»  apad  Patoolos 
pu  est  racla.  iVid.  Dio  Caa^j.  XIATU.  3B.)  Cetnam  bella  oiviliu  etiam 
•icia.  I.  Wl.  Hor.  Ol.  1.  2,  2!l.  et  Epod.  VII.  ÌB.  tamqiuu»  instae  priomm 
iWliliiin  DuodDiu  oxpiatonuu  uoenae  proponuntor.  —  14-  ìnrita,  abolita, 
-nWtr  Ut  apud  Tae.  Aud.  XIII,  14.  facMora  inrila.  Sìu  autem  prò  irrita 
nB«  Mrqieiiaas  cam  Cod.  Med.  ot  reeentieaimie  cditoribas.  Of,  Wagn.  Ortb. 
Vng.  p.  41U.  et  lUbbeck.  Prolef^.  p.  433.  Feerlk.  p.  17.  coni.  OhnUa.  - 
/»rmttla  de  sommo  timore  dieitur,  ubi  animus  in^'cntis  alicuius  mali  coeì- 
-ilÌMir  rUoe  pertnUtar.  iCf.  Doederl.  Syn.  Voi.  11.  p.  2ui.  $.  23.  et  Eriti. 
ai  Ball.  ìng.  72.  2.);  iuterdam  vero  etiam  de  ipaa  illa  re  nsurpatar,  qaae 
■■twin  et  f-irmidioeni  cieìtat  tcf.  Geo.  IV,  4G7.  Aen.  MI,  G07.  »il.  Ital.  1.  »2. 
7iL  PI-  IL  2tì7.  Sali  lug.  33,  1.,  ubi  vid.  Kritz.,  et  S6,  I.  2.1.  —  15.  Illa, 
fwr.  «ueui  hie  Vets,  ranit,  i.  e.  Aainiu^  riallus,  Pollionis  Jìlins.  lahn. 
kvd  cmm  in  Nnv.  Annali.  phiL  et  paed,  Snpplem.  Voi.  H.  p,  G39  aq.  de 


68  P.  VERGILI  MARONIS 

Permixtos  heroas  et  ipse  videbitur  illis 
Pacatumque  reget  patrìis  virtutibus  orbem. 
At  libi  prima;  puer^  nullo  munuscula  cultu 
Errantìs  hederas  passim  cum  bacchare  tellus 


h.  1.  disputavit,)  minos  recte  de  Octaviano,  divi  Caesaris  iilio,  cogitata  coìub 
commemoratio  quomodo  qnadret  ad  hunc  sententiarain  connexum,  eqnidem 
fateor  me  non  perspicere.  Non  enim  opposita  esse  bis  yerbìs  sequentia  Ai 
Ubi  primay  puer,  quod  lahn.  censet,  Particolamque  at  bic  non  esse  altenmi 
alien  ouponentis,  sed  transemitis  ad  novam  rem  (de  quo  Particulae  nsn,  in 
cannìnioos  potissimum  conspicuo,  cf.  Hand.  Tursell.  I.  p.  422  sq.)»  icun  Wagn. 
docuerat,  quamquam  (quoa  recte  observat  I^adew.)  bic  non  tam  ad  novam 
rem  transit  poèta,  qnam  potius  post  deverticulnm  ad  rem  redit.  —  deùm 
vitam  accipiety  aget  vitam  deorum  et  versabitur  inter  deos  beroaiqne; 
ana  de  re  Heyn.  conferri  iubet  Hesiod.  ^'Egy.  112  so.  wg  ri  Stoì  Hf>ow, 
axfiSéa  ^vuòv  ?/ovref,  Nofiwtv  areg  t«  nóvtov  etc.  Ovid.  Fast.  I,  247.  et 
Catull.  liXiV.  sub  fin.  —  16.  heroes  vocantur,  qui  ex  altero  parente  Deo, 
altero  bomine  nati,  non  solum  ob  origìnem  divinam,  sed  magis  etiam  pro- 
pter  praeclara  facinora  sua  post  mortem  inter  deos  relati  sunt,  ut  Hercules, 
Castor  et  PoUux,  Acbilles,  Aeneas,  Romulus,  ali!  (cf^  Lucìan.  dial.  mort.  3.  et 
Serv.  ad  Aen.  1, 196.},  iidemque  rifi^déoty  semidei  appellantur.  (Hesiod.  "Eity. 
159.)  —  et  tpae  videbitur  illis ,  se.  permixtus,  b.  e.  iis  admixtus  ent. 
Sic  Aratus  Pnaen.  104.  (quem  Verg.  ante  oculos  habuit)  de  Astraea  aurea 
aetate  inter  bomines  versata  cecinit  :  ovSk  no%*  àg^aUov  ^vi/rctro  <pùXa  yy^ 
vaixùiv,  lill*  dvafÀÌ^^  ixtt&riTo^  xaì  àd-avarrj  mg  ioCan.  Ceterum  de  passiTO 
verbi  videndi  usu  vid.  adnott.  ad  Aen.  I,  494.  —  17.  Heynium  aut  de  Mar- 
cello, Octaviae  fìlio,  aut  de  exspectato  aliquo  Octaviani  et  Scribonìae  filio 
cogitantem,  Pollionis  vero  prolem  obstinat^  recusantem  boc  versu  ad  inci- 
tas  redactum  videmus.  Omnis  autem  difficultas  evanescit,  si  per  puemm 
illum  Asinium  Gallum  intelligimus.  Sententìa  baec  est:  Puer  lUe,  in  oa- 
caia  (per  patrem  maxime  et  foedus  Brundusinum)  civitate  ad  summos  no- 
nores  evectus,  iisdem,  quae  patrem  omant,  virtutibus  reget  orbem,  i.  e.  Ckm- 
sul  factus  administrabit  imperium  Romanum.  Of.  adnott.  ad  v.  9 — 18.  Ameis. 
Spicil.  p.  9.  coniungit  verba  pacatum  patriis  virtutibus,  ut  indicetur  foedns 
Brundusinum  Pollione  suasore  et  adiutore  ictum,  de  quo  sane  po6ta  vide- 
tur  cogitasse;  nihilominus  verba  patriis  virtutibus  rectius  cum  reget  con- 
iunguntur.  —  At.  Vid.  ad  v.  15.  — prima  munuscula,  Herbis  et  flo- 
ribus  sua  sponte  nascentibus  primum  quasi  gradum,  prima  commoda  aureae 
aetatis  sensini  adventantis  describit  poèta,  quae  incidunt  in  pueritiam  Asi- 
nii  Galli;  ut  infra  v.  28.  cum  adolescentia  eius  fruges  sponte  provenientes 
et  V.  37  sqq.  cum  virili  aetate  omnia  aureae  aetatis  bona  consummata  con- 
iungit. He}Ti.  suspicatur,  Vergilio  bic  obversatos  esse  versus  Hesiod.  "E^. 
130  sqq.  —  nullo  cultu  (vid.  ad  Geo.  I,  102.),  uti  omnia  saeeulo  aureo 
nascebantur.   Cf.  Hesiod.  1. 1.  v.  118.  xagnòv  à*  f(f(Qé  C^létoQog  agovfìa  Aòio^ 

ScTi;  nolXóv  Té  xaì  atf&ovor,  Heyn.  praeterea  adnotat,  eodem  sensu  Ovid. 
et.  1, 108.  natos  sine  semine  Jlores  dixisse.  Ceterum  cf.  etiam  Geo.  I,  128. 
tellus  Omnia  liberius,  nullo  pò scente^  ferebaL  —  19.  errantes  hederas^ 
i.  e.  bue  iUuc  va^ntes,  prò  natura  plantarum  luxuriantìum ,  vel,  ut  otbi 
Cicerone  Cat.  Mai.  15,  52.  loquar,  serpentes  multiplici  lapsu  et  erratico, 
Cf.  Catull.  LXl,  34.  (ibique  Doering.)  Hor.  Od.  I,  36,  20.  et  Epod.  XV,  5. 
6.  Ovid.  Met.  X,  99.  Vid.  etiam  EcL  Vili,  12.  et  Gebauer  Progr.  p.  14.,  qui 
comparat  Antb.  Pai.  VI,  154,  4.  xiaaòg  nolvnlavrjg.  Eadem  fere  ratimie 
(lumina,  fiammae,  capilìi  quoque  soluti  ac  fiuitantes,  errare  dicnntnr.  CL 
adnott.  ad  Geo.  IH,  14.  —  baccharis  s.  baccaris,  ^óxxuQig  et  /9air/a^c 
(cf.  adnott.  ad  Hesych.  T.  I.  p.  680.)  describitur  a  Dioscor.  HI,  44.  (vn^o 
51.)  et  Plin.  XXI,  6,  16.  Parabatur  inde  nobile  unguentum,  cnina  apud 
veteres  saepe  fit  mentio  (Athen.  XV,  41.  p.  690.  Lucian.  Lexiph.  p.  187. 
PUn.  XU,  12,  26.  XXI,  6,  16.);  et  ex  Ecl.  Aai,  27.  discimus,  berbMn  Mm 
babitam,  quae  fascinum  depelleret.  Vocabatur  etiam  nar€htm  ruetieum  (Plia. 
1.1.)  et  „in  medicinae  usu  perpressa'*  (Plin.  XXI,  19,  77.).  Quaenam  autem 
sit  pianta,  inter  recentiores  nondum  constat.    (Cf.  Sprengel.  ad  Diosc.  1.  L) 


i 


BUCOLICA.    ECL  IV. 

Uìxtaque  ridenl!  colocaaia  fundct  acantho. 
Ipsae  lacte  domum  referent  dìstenta  capcllau 
Uber^  nec  magnos  metuent  armenta  leonee. 
Ipsa  ubi  blaiidoa  fimdcnt  ciinabula  flores. 
Occidet  et  serpena  et  fallax  herba  veneni: 


Stenudun  Billerb.  Flur.  clami,  p.  2ìh.  eadem  est  cnm  Gnaphniio  aongnineo 
tjaa.  Cett^rniii  funnani  bacchare  cam  Wagn.  ex  Mcd.  |Gud.  et  danniin 
Bcm.)  tmctnritato  Kcripaimus.  Cf.  Wagn.  Orth.  Ver^.  p.  118.  Ei  reeentìo- 
fSas  «dìturìbus  anut  Bihheck.  vnlj^rcm  lertionem  haccare  servavit.  —  20. 
rmlttfatium  Hejii.  coli.  Schneidero  ad  Pallail.  Ili,  24, 14.  habet  plantaiu 
EDan  palurtreni  in  A^ijiitu  nsscentem.  qnam  Aeg7i>tii  etiam  nnnu  Culcas 
i«d  potìna  Kullcaa*)  appellant.  Voss.  tainen  p.  lyj.  eonset,  hanc  non  esue 
«idacaalaiii  ih.  --Dm)  vut«niui,  aed  Arum  Coloauitim  Linn..  illaui  vero  non  di- 
vcTMiti  esse  ab  Indoram  Nelnnibiu  ;,Nvniphaea  Nolunibii  Linn.l,  atque  etiom 
Sftreni^.  ad  IliuscDr.  n.  128.  Anun  Colocasiam  indi;  a  Plinii  tenipuribiu  (ei 
RÌoa  XXI,  15.  31.  eoUigenduin  ridetur,  colocasium  tnm  detDnia  in  Italia  aeri 
eeset  sacpieBÙne  cnm  Nelumbio  commntatani  esse  aftlnnat.  CT  etìani 

1.  1.  p.  139.  et  189.  —  fandet.    magna  copia  pniferct.    Cf.  Ciò.  . 

S.  D.  n.  62.  ise.  Plin.  XVn,  aa,  35.  XVIII,  m,  ai.  E-jdem  modo  do  ho- 
■isam  et  uiiroaliam  urucrestione:  Aen.  Vili,  131).  Geo.  1, 13.  PUn.  Tin,  30, 
n.  Lncr.  V,  821.  (nbi  cid.  Wak.1  et  91^.  —  acanthu*  oom  hic  coIoeoMo, 
Acnptf  plantae,  iangatnr,  de  arbore  illa  Aegyptia  mtelligundani,  qnae  CW. 
Q.  119.  oommemoratar.  ubi  vid.  adnott.  De  nerba  bniuH  uiirnhiis  diximns 
ad  Ed.  ni,  45.  ^  ritieni  est  pulchrìtndine  sua  ocnloa  delectaiis;  didtur 
aaiin  bue  verbnm  de  omnibug,  qnae  iucnndnni,  hilarem  odspectnu  praebent. 
Ot  Ed.  VII.  55.  Cir.  103.  Lncr.  II.  502.  HI.  2a.  IV,  1125.  Hnr.  Od.  IV,  11, 
8.  Ovid.  M«t.  XV,  284.  ete.  Gebaner  Proiir.  ji.  13.  uonipsrat  Helsatrr.  in 
AiUl  Pai.  V,  H7.  3.  TÒ  ydtìcin  xntva,  Hom.  11.  XIX.  362,  y^noo*  iì  nàan 
Mt^  3(iiàv.  atioB.  Cf.  idem  depoEt.  et«.  I.  p.  246.  —  Cetenini  anctor  rann. 
■a  AmK  Lat.  Bum.  II.  18l>,  26.  hnnc  Incanì  xic  imitatar:  Terra  mmittrn- 
A  farm  et  manere  verno  Herhida  suppomàt  puero  Jidmenta  viracmi.  — 
Q.  tpine,  trpontc.  nnllo  ducente.  Sic  avrat  prò  aùtótiatui  ap.  Theoer,  Id. 
D.  12.  (Cf.  Gebaner  1.  p.  233.)  Cf.  infra  v.  23.  Ed,  VII.  11.  Geo.  I,  127.  U. 
1«.  Kl-  111.  316.  Aen.  VH,  492.  etc.  Wagn.  Qu.  Virg.  XVm.  m.  p.  466  iu]a. 
ft  adnott.  ad  Ecl.  VTII,  IflS.  —  Vobb.,  vefsnm  seunentem  respiciena  et  Sybil- 
W  Brj'Uitai-ae  verenfl  graece  acriptoB,  e  qnibos  hos  Vergìlii  Bnmptos  ceuset 
I««teat.  Inst.  VH.  24.,  panilo  artitìciosiiu  etplieat:  qnia  nnllns  a  lapis  me- 
tu.  faiieUftc  neinine  ducente  domnni  redennt.  Cf.  potiuB  aimiUìmoH  Hora- 
tii  laeoB  Gpod.  XVI.  49.  ma.  —  distentn  ubera,  piena,  turgentia.  Of. 
Ed.  Vn.  3.  K,  31.  Geo.  lU,  396.  Lncret.  I,  259.  lactna  fttmor  Vbaribat 
mmat  tUalfntU  (unde  hic  floiìt).  Hor.  Epod.  D,  46.  XVI,  50.  ìd.  Sat.  I,  1. 
IH.  Aotb.  I^t.  Bonn.  I,  U7.  9.  ilùtenlae  l/tcte  etmeÙM  ìdiera.  Praei- 
»it  Th««cr-  Vm.  42.  69.  Cf.  Gebaucr  de  poet.  1.  p.  229.  -  22.  nec  ma- 
■•»■  «B.  a.  leones.  Praeter  Lactantii  1.  1.  cf.  Ecl.  V,  6n.  Senec.  Bere.  Oet. 
nM.  In^taipit  imparidian  perni»  Sedil  Marmaricua  Uo,  Nec  damoe  Irre- 
pihill  lupo*.  Et  terpene  Uitebrn*  ftigit  Tmic  oUita  vmetù.  Cland.  rapt. 
rraa.  n.  piaef.  25.  sqq.  Seewitm  blandi  leporaafovere  Molati  VieinumqM 
jMpd  pnu/mt  agna  iatru.     Concorda   varia   aidiinl   ivm   ti^de.   danute. 


itibam.     Cetenim  ut  tue  magni  lei. 


vn,  18.  ìitaitni  lupi.  -    23.   Similes  blanditìae  dicttntnr  Anthemio  Au- 

nila  tb  Sidon.  .^poll.  in  Pan.  1U5.  aqq.  et  Serenoe  a  Claudìano  land.  Ser. 
n>aM.  —  Ipin,  aemìne  gerente.  Vid!  enpra  ad  (.21,  —  blando»  iinprì- 
ari>  w  t>d<»e  fidetnr  capiendum.  quo  flore»  pneri  narìbuB  quatit  blandieDiur. 
Vi.  Loor.  n.  846.  (ibiqno  Waitef.)  et  Prop.  IV,  (, V)  6,  5.  ibiqne  Uronkh,  Qnam- 
■■OB  nnin  est,  etiam  rebutt,  quae  ocuIìh  blandiantnr.  interdani  hoc  epi- 
tìMbn  adtangi.  ut  aj>.  PUn.  XXXV',  lU.  .17  XXXVll,  9,  40.  8tat.  8ì1t.  IU,  5. 
tL  etc  Possoiniis  igitiir  hic  de  utroqne  scnau  cogitare  et  aimpliciter  cura 
Vaano  yeiitre  tehmeiehelndc  Bhtmett.  Oninino  antem  hic  conf.  Hom.  B, 
TIV,  34J-  —  24.  Prins,  ut  orane»  tecentiorefi  cditores,  locnin  ita  diatìnii- 
■V,  Qt  Mhaererent  vevba  herba  foxeni  Occidet  et  ratio  huiu»  loci  eadem 


J 


70  P.  VERGILI  MARONIS 

Occidet,  Assyrium  vulgo  nascetur  amomum.  25 

At  siinul  heroum  laudes  et  facta  parentìs 

lam  legere  et  quae  sit  poteris  cognoscere  virtus: 

Molli  paulatim  flavescet  campus  arista, 

Incultisque  rubens  pendebit  sentibus  uva 


esset,  de  qua  ad  y.  6.  dixinins;  si  enim  cnm  Vossio  post  veneni  interpoli- 
fferetar,  afienam  ab  hoc  loco  g^vìtatem  induci  Wagnero  credidimus;  nnnc 
lamen,  Gebauero  suasore  de  poét.  I.  p.  49.,  qui  strophicam  carminis  ratìo- 
nem  hoc  flaeìtare  docet,  Yossianam  distinctionem  secuii  sunius.  Qnod  autem 
ad  hanc  Verbi  repetitionem  attinet,  cf.  infra  t.  60  sqq.  VI,  20  sqq.  55  sq. 
et  quos  Gebauer  I.  1.  comparat  Hieocriti  locos.  Praeterea  vide  aicmott.  wi 
Eoi.  If  74.  et  X,  54.  —  herba  veneniy  i.  e.  herba  venenata,  quasi  continens 
venenum;  ut  Solin.  e.  43.  poculmn  veiienif  Tibull.  HI,  5,  34.  poculum  la- 
ctisy  id.  I,  3,  46.  lacth  ubera y  Verg.  Ecl.  V,  68.  cratereB  olivi ^  Aen.  HI, 
67.  sangtànin  paterne  et  similia.  Eodem  modo  Graecos  dicere  constat.  Cf. 
praeter  Bernhardy  Svntax.  p.  163  sq.  Krtiger.  ad  Xen.  Anab.  IV,  3,  11. 
{^KQOinnnq  ifjn<r(uìv)  et  lacobitz.  ad  Lucian.  Char.  e.  13.  (iv  ànxip  ntun^ 
Toi).  Epitheton /a/iaa;  illustratur  loco  Geo.  II,  152.  nec  miseros  faÙiunt 
aconita  legentes.  Ita  enim  dicuntur  illae  herbae,  quia  facile  cum  àiiis  in- 
noxiis  confunduntur  et  una  coni  iÌ8  evelluntur  a  legentibus.  —  25.  Amo- 
mum, pianta  nunc  tantum  in  oriente  proveniens,  ubique  nascetur.  De 
atti  omo  cf.  not.  ad  Ecl.  UI,  89.  Optimum  in  Armenia,  vilius  in  Media  et 
Ponto  nascebatur;  hic  autem  Assyrium  vocatur  ex  notissimo  poétarum  uso, 
ani  terras  vicinas  intcr  se  permutantes,  Assyriam,  Mediam,  Arabiam,  In- 
aiam  latiori  sensu  prò  orientalibus  re^onibus  in  universum  dicere  solent; 
ut  Lucan.  Vili,  292.  Etpolua  Attsyrtas  alter  noctesque  diesque  Vertit^  L 
e.  Orientem.  Cf.  Voss.  aa  h.  1.  et  quae  ad  Geo.  Il,  116.  adnotavimos.  — 
26.  Sententia  est:  ubi  adoleveris,  ita  ut  iam  historias  et  carmina  legere 
possis  (cf.  not.  ad  v.  6.),  non  solum  fiores,  sed  etiam  fructus  sponte  t«rra 
proferet.  —  simul  prò  simul  atque.  Vid.  ad  Aen.  XI,  908.  —  heroum 
laxides  sunt  facta  laude  digna,  ut  xXin  àréotòv  fiQtitov  apud  Hom.  IL  IX, 
524.  XXn,  520.  — facta  parentis,  Heynio,  qui  parentem  falso  ant  de 
ipso  Octaviano,  aut  de  C.  Marcello  intelligendum  esse  putat,  amplectanda 
videtur  ìectìo  facta  narerdum,  i.  e.  maiorum.  Sed  ninil  est  mutandum; 
parena  est  Pollio  (via.  ad  v.  17.);  paucorum  autem  Codd.  (Rom.,  Gud.)  le- 
etio  paretitum  accommodata  est  antecedenti  voc.  heroum,  —  V.  2(1.  sìgni- 
ficatur  poSsis  et  historia,  utraque  clarorum  virorum  egregia  facinora  ode- 
brans  et  ita  certissimam  viam  virtutis  aemulatione  ulorum  assequendae 
demonstrans.  Vulgo  de  virtut^  sive  sapientia  ex  philosophomm  praeceptìs 
haurienda  cogitant  ;  tum  vero  non  ^tae  (i.  e.  qualis,  quanta)  Bit  virtù»  (wSL 
heroum  et  parentis)  scribendum  fuisse,  sed  quid  sit  virtus^  iam  Wagn.  do- 
cuit.  Acceait,  quod  homini  adolescentulo  carminum  et  historiamm  lectio 
multo  magis  convenit,  quam  philosophicarum  disquisitionum  perscmtatio.  — 
28—90.  Ubi  puer  adoleverit,  maior  iam  terrae  cultus  et  felicitas  erìt  (cf. 
ad  V.  18.);  nascentur  sponte  f rumenta,  uvae,  mei.  Heyn.  conferri  vMt 
Hor.  Epod.  XVI,  43.  Jteddit  ubi  Cererem  teUua  tv  arata  quotannù  Et 
imputata  floret  usque  viuea,  Adde  Geo.  I,  127.  Ovid.  Met.  I,  101.  sqq. 
et  similes  locos.  —  Quomodo  molli s  arista  intelligenda  sit,  ambigit  Hejii., 
nesciens,  utrum  aristam,  quae  adhuc  in  herba  sit,  an,  cum  diserà  dioator 
flavescere,  levem,  acutis  acubus  non  obsitam,  an  denique  teneram,  flod- 
lem  significet,  (ut  alibi  mollis  acanthus^  mollis  inncus  et  similia  dieantor; 
(^uae  Schirachii  p.  494.  et  Coningtonis  est  sententia);  qoibus  explicaadt  nr 
tionibus  quartam  adde,  Cerdae  probatam,  qui,  pomum  molle  oomparana* 
temere  maturam  aristam  oogitat  ;  sed  harum  omnium  interpretationiun  nnk^ 
vera  est  altera,  ex  qua  haec  prodlt  sententia:  novo  miraculo  aristae,  onae 
nunc  horrent  acutis  acubus  tamquani  vallis  obsitae,  tunc  leves  et  glame 
erunt.  Cf.  Voss.  et  Wagn.  ad  h.  1.,  qui  docet,  iam  ex  Adiectivo  in  piìnei* 
pio  versus  posito  apparere,  novum  quid  poStam  afferre  voluisse.  Ceterun 
videtur  hunc  locum  respexisse  Colum.  X,  311.  Sed  cum  maturis  JUwehit 
meme  ariitis.  *~  29.  Incultis  sentibusy  ut  Hor.  Ep.  I,  2,  45.  incuUaeeil- 


BUCOLICA.  ECL.  IV. 

Et  durae  quercus  Budabunt  roBcida  mclla. 
Pauca  tamen  subenint  priscae  l'estigìa  fraudis, 
Qoae  templare  Thptim  ratibus,  quae  cingere  tnuris 
Oppida,  quae  iubcant  tL'lhiri  ìnfindere  BuTcoa 

it  tulli  TipLvB  et  altera  qtiap  vehal  Arpo 


SII 


nw,  ubi  ni.  ObUr.  ij.  174.  —  ruóens  uva,  ut  apud  CatuU.  XDC,  U.^ 
aeqae  aliWr  Hor.  EpoA.  II,  20.  uva  ceriaii$  purpurae.  Cf.  etiam  Geo.  n, 
35.  Gebwier  Prugr.  p.  'i.  canfert  Theocr.  I,  4ii.  ex  Alirensii  cuni.  nvopnlmi 
orm^ulB^o:  Fortasae  hnnc  locnm  respeiit  Calparn.  XI,  48.  rfeprarfènt  vi- 
Cttwf  MVOf.  —  30.  VoaiiiaH  temere  coDiecit  Kdiirae  qnfreii»,  ut  Qeo.  IV.  145. 
Edmtmtp^  pyram.  Vid.  etiaiu  nnt.  ad  Oeu.  II.  6£>.  Cetenun  durae.  ifuerctu 
Mtis  ereCro  commemorantur.  Vid.  Kcl.  Vili.  52.  Orìd.  Post.  IV,  400.  etc. 
Se  Am.  vai.  31S.  rfui-iiTR  robur  et  Eeì.  VI.  28.  rigidae  qiierctu.  —  auda- 
tmul,  etìllabunt,  ut  apud  Ovìd.  Met.  1,  112.  Flirvaom  de  viridi  ttillabant 
Oiem  ndUi.  Cf.  Ecl-  \11I,  54.  Geo.  Il,  US.  et  Calpiim.  Ed.  VID.  176. 
émida  tnella  Suda!»iac  taxi.  —  Videotur  ftutem  antiqui  {qnod  iam  Hejn. 
■dtwtaTit)  hi)C  aetatÌE  aurea«  bonuu  duplici  modo  cagitasee,  aat  at  mei  ab 
apìbaK  in  qnercubiu  fac-tum  tam  copiogiun  esset,    ut  in  terrsm  deflneret, 

Sa.  Besiod.^Key.  233.  Ovid.  Am,  In.  8.  40.  Hor,  Od.  11.  ly,  11.  Epod. 
tVI,  *.1.  LncU.  Aetn.  13.  Tiball.  I,  3,  ih.  et  Claad.  in  Huf.  I,  383.);  ant 
tf  fotia  ilii^nea  mei  elìqoaTeiit  et  Kndarent  prò  fintine,  lof.  Orid.  Met.  1,  I. 
0«».  I.  131.  mtUaque  tlecitasil  fulii*.  de  Iona  astate,  et  Senec.  Ep.  84. 
QiiÌt»ÈMlam  placet,  iwnfticinuli  mellia  aeientiani  utilhits  eatt;  urti  eoUi>f€ndi.) 
Roaeida  nella  imitar  snnt  quae  roris  mure  in  fuliia  pittatiiii  se  coUignnt. 
Con  aotem  folio  arbornm  qoBrundam  urieiitaliuin  eiEndent  eioRmodi  sucenm, 
Mn  minun  Tìderì  poteat.  teterrimi»  GrMros  et  RunianoB  mei  habnisse  prò 
aethare  deUpao.  Of.  Geo.  IV,  I.  Plin.  H.  N.  XI.  12.  12.  ScSol. 
Aleiiyh.  118.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  1.  1.  —  81.  .,vegttgia  frau- 
di», Kelerìii,  miiijiaas  &jiti,  nt  v.  13.  icfierit  feitigia  nottri,  h.  e,  m^ 
et  vitia  uonniilla,  qnae  emù  aamniu  felicìnm  tempuriiin  iiiniplicitate  et  in- 
nnemtia  non  satiÉ  conveniuiit:  ut  navigatio,  nrbiom  mmiitio,  aratio;  qoae 
aurata  t-um  adulta  puerì  aetate  cossabuut,  t,  3T."  Hryn.  ■—  32.  templare 
fvid.  ad  Kcl.  1.  i9.)  Thetim,  i.  e.  mare  adire,  ndiuncta  tamcn  pericnlomm 
wtMBC,  nuibos  navigantea  sunt  obnniiì.  Sic  Gro.  III.  S.  iiVnn  Aen.  II, 
».  ÌaltJ/r<u.  IV,  293.  et  tX.  97.  aditi<s,  ib.  XI.  012.  nroAìa.  TibuU.  I,  2, 
li.  moM  livUna,  (3aad.  I,  135.  Inlmtn,  Tac.  Oerut.  114.  Ocennmit  tfiajitare. 
et  Wanderl.  ad  Tibolll  1.  1.  Barm.  ad  Val.  FL  1,  197.  et  529.  Hit^cherl. 
tt  OrtU.  ad  Hot.  Od.  I.  28.  S.  Rodem  fere  Mman  Geo.  □,  a03.  tegiiniu 
i/rfta.  Thetie  pn>  mari  eodem  modo  legitnr  apnd  Ovid.  Met.  I, 
l.  l.  3.  SI.  Martial.  X.  30,  31.  et  Oland.  de  rant.  Pros.  I,  148.,  ut 
_  Ow.  IV,  29.  Ovid.  Am.  D,  26.  27.  Lucr.  U,  470.  alibi.  Eadem 
'FnloimM  at  VenUi  pri>  iinie  (vid.  ad  Geo,  I,  295,  et  IV.  384.t  /u- 
^D  «alo  et  aCre  Ivid,  ad  Rei.  VII.  flO.I.  Cere»  prò  fi^mento  et  pane, 
nw  prò  vino  (vld.  ad  Kcl.  V,  69.),  Minerva  prò  tela  (vid.  ad  Aen. 
WB.h  Lucina  prò  parta  (vid.  Geo.  IH,  60.1  ete.    Temere  antem  Wund. 

ejfttt  paucrirnm  Codd.  Wtionem  Thetin,  quam  Aeconativi  formam  Verpi- 
Biuuiuuu  videtur  adraisiBie.  Vid.  adnott.  ad  Etl,  V.  52.  Cet«rani  of. 
ImI  àndeia  argumenti.  Ovid.  Met.  I,  94.  8<{q.  et  Tibull.  I.  3,  37.  sqq.  ~ 
n.  imfindrrr  talro»,  i.  e.  arate:  larabonem  autem  argentea  dcmum 
■«tata  ineepiue,  dÌMÌinne  etìaiii  ex  Geo.  1,  122  «qq.)  Simili  ratinile  dicitnr 
!<(&.  V,  142,  mleos  infiwUre  mari  prò  navicare.  Quare  non  opas  est,  ut 
n  ma  Gad.  Rata,  cum  Vuss.  tcribammt  lellurem  iufimlcre  milri'.  unt  Wake- 
""" —  «eqnamur.  qni  pariWr  ex  uno  tantum  libro  Vat.  recepii  tellitrem 
tJcii.  Cetenira  memorabilis  est  hic  locos,  qui  offeiat  rerbnm 
■■»—ini  -.u^  Infìn.  Activi  eonstmetuin  Ac^osativo  Obiecti  non  adinncto;  d« 
^■a  n  diiifflu:!  ad  Ect.  VI,  So.  —  34.  Locum  ex  Heniodi  \.  "E?}'.  161  aqq, 
atenbntun  mse.  iani  Heyn,  mem-irat.  Senno  eat  de  expeditionibnB  bellieia, 
iMvieorui»  t^mpomm.  qtiìbuscnm  poEta  adulei'iwutiaiii  pneri  eonrert.  cele- 
taiiliniii  bellis,  Ai^onautoirum  navigationi  et  Tcoiac  oppnffnationi,  graritali.' 
•t  gloria  giniililmiH.    Tijihii»,  Argns  navin  gubemator,  qni  in  ipea  iUa  ex- 


72  P.  VERGILI  MARONIS 

Dclectos  heroas;  erunt  etiam  altera  bella,  35 

Atque  iterum  ad  Troiam  magnus  mittetur  Achilles. 

Hinc^  ubi  iam  firmata  vìrum  te  fecerìt  aetas, 

Cedet  et  ipse  mari  vector  nec  nautica  pinus 

Mutabit  merces;  omnia  feret  omnia  tcllus. 

Non  rastros  patietur  humus,  non  vinca  falcem;  4o 

Robustus  quoque  iam  tauris  iuga  solvet  arator; 


?editione  apud  Mariandynos  morbo  absumptus  est.  Cf.  Orph.  ÀrgoiL  120. 
21.  ApoUon.  I,  105.  Apollod.  I,  9, 16.  23.  Paus.  IX,  92.  Hygin.  f.  14.  Ovid. 
Her.  VI,  48.  Trist.  IV,  3,  77.  et  multi  alii.  —  35.  Delectos  heroas^ 
Herculem,  Peleum,  lasonem,  Telamonem,  Lynceum  etc.,  quorum  Argon&u- 
tarum  catalogum  a  se  confectum  Petr.  Burmannus  editionì  Valerii  Flacci 
praemisit.  Videtur  po?ta  ante  oculos  habuisse  Ennii  Med.  fr.  I.  p.  125. 
Vahl.  Argo^  qidn  Argivi  in  eu  delecti  viri  Vecti.  Praeterea  cf.  Theocr. 
Xm,  16  sqq.  —  36-  maantiH  Achillesy  ut  Aen.  VI,  122.  nuianus  Thesetut, 
Aen.  V,  371.  iruìOiimus  Hector  etc.  Cf.  de  hoc  usìtatissimo  dfeorum  et  he- 
roum  epitheto  Thiel.  ad  Aen.  IX,  208.  p.  340.  et  Gebauer  Progr.  p.  10.  — 
87.  ,,rum  virili  aetatc  perfectum  ab  omni  parte  succedet  saeculum  Sa- 
tumium,  aurea  aetas.  Ab  hac  itaque  aberunt  omnes  pestes  et  mala  vitae, 
quae  per  cupiditates  hominum  inferuntur.  Centra  omnium  rerum  ubique 
per  terrarum  orbem  copia  erit  summa,  ut  navisratione  extema  bona  pe- 
tere  necesse  non  sit.  Ita  omat  poèta  illud,  quod  simpliciter  erat:  tolleiur 
navigatio.*'  Heìpi.  Cf.  Hesiod.  "Eoy.  236.  oi5d*  ini  vriùiv  NCaaovraiy 
xagnòv  ék  (f^Qft  ^é/cfiu^of  agovga  et  Arat.  110.  — firmata  aetas.  Cf. 
Silius  ni,  84.  Inde  uhi  flore  novo  pubescet  Jirmior  aetas.  Omnino  firmus 
et  firmare  haud  raro  dicitur  de  corporis  viribus.  Cf.  Geo.  CI,  209.  Cic. 
ad  Div.  XI,  27.  XVI,  5.  8.  Nep.  Eum.  11.  Cic.  Tusc.  II,  15,  36.  etc.  — 
38.  Vector,  nauta,  ipse,  i.  e.  sponte  (cf.  supra  ad  v.  21.)  cedet  mari, 
relinquet  mare,  quia  omnibus  domi  nascentibus  non  amplius  opus  erit  navi- 
gatìone,  qua  merces  peregrinae  importentur.  —  nec  nautica  pinus  m.  m. 
Kandem  scntentiam  proferunt  TibuU.  I,  3,  37.  Ovid.  Met.  I,  94.  sq.  id.  Am. 
Ili,  8,  43.  atque  Verg.  ipse  Geo.  I,  130.  et  136.  De  pina  autem  prò  nave 
posita  praeterea  cf.  Aen.  X,  206.  Hor.  Od.  I,  14,  11.  Epod.  XVI,  59. 
CatuU.  LXIV,  1.  Tibull.  I,  3,  37.  Ovid.  Met.  H,  185.  Her.  XVm,  158.  A.  A. 
n,  9.  —  39.  mutare  merces  legitur  etiara  apud  Hor.  Serm.  I,  4,  29.  — 
omnis  feret  omnia  tellus.  Cf.  Geo.  II,  109.  Lucr.  I,  167. /crr«  omneis 
omnia  possent  (de  arboribus.).  —  40.  Nulla  opera  humana  indigebunt  nec 
agri  nec  vineae.  Heyn.  conferri  iubet  Arat.  Fhaen.  110.  IH.  ncque  eum 
fugit,  ut  j)o6ta  noster  Catiillum  LXIU,  39  sqq.  respexerit,  sic  nostrum  ante 
oculos  fuisse  Ovidio  Met.  I,  101.  —  Rastrum.  instrumentum  nisticum 
dentatura,  pleruraque  ferreum,  interdum  etiam  ligneura,  sarculo  et  lìgoni 
siraile,  quo  glebae  confringebantur  et  terra  eruebatur  {der  Karst).  Est  an- 
tera hoc  vocabulura  in  ter  Substantiva  abundantia,  quae  Pluralem  dupUei 
ratione  forraant,  ita  quidera  ut  rostro  rarius  inveniantur  (v.  e.  Stat.  Tneb. 
Ili,  589.  luven.  XV,  166.  Isidor.  Origg.  XX,  14,  6.  p.  632.  ed.  Lindem.), 
saepius  vero  rostri  (Varrò  L.  L.  IV,  31.  Geo.  I,  164.  Ovid.  Met  XI,  36. 
Ter.  Heaut.  I,  1,  36.  V,  1,  58.  Plin.  XV,  1,  2.  XVII,  5.  in.).  Cf.  Schneid. 
Grarara.  Il,  1.  p.  475.  et  Ruddira.  I.  p.  110.  —  falcem  (Hippe),  qua  vìtes 
araputantur,  quamque  Colum.  V,  2b.  falcem  vimtoriam^  Cato  K.  R.  lì.  fal- 
cem vineaticam  vocat.  Cf.  etiam  Plin.  XVII,  22,  35.  §.  10.  ritem  falce 
curare  et  Hor.  Od.  I,  31,  9.  falce  vitem  premere.  Amputatio  autem  m  vi- 
tiura  cura  imprirais  spectanda.    Quod  attinet  ad  numeri  varietatem  {rcuiiros 

—  falcem) ,  tenendum  est ,  Vergiliura  aliosque  poétas ,  ut  gratior  eidstat 
Bonus,  saepissirae  duo  Substantiva  ita  coniungere,  ut  alterum  Plurali,  aite- 
rum  SingxQari  numero  ponatur.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  IX.  p.  407.,  qui  col- 
legit  hos  locos:  Ecl.  IV,  40.  Geo.  I,  157.  H,  443.  III,  82.  416.  560.  Aen. 
I,  455.  562.  673.  IV,  269.  427.  VI,  724.  VII,  571.  VHI,  60.  98.  XI,  99.  911. 

—  41.  Non  amplius  aratione  opus  erit.  Robustus  arator,  ut  ap.  Lucr. 
V,  931.    Nec  robustus  erat  curvi  moderator  aratri  et  VI,  1252.    É^  roòif- 


BUCOLICA.  ECL.  IV. 

Nec  varìoB  discct  mentiri  lana  colores, 

Sfte  sed  iu  pratÌB  aries  iara  siiave  ruDenti 
orice,  iam  croceo  mutabit  veliera  luto; 
Sponte  sua  sanily^  pascenti^  vestiet  agtios. 


I  moderator  aratri.  [Prìns  deterìoTea  qnosdam  rndd.  sccutuB 
e  odidi  robuttù,  quia  tamia  mma  convenire  hoc  epithetno.  qoatn  ara- 
tori pntahaiD.    Sed  optimoB  potins  Codd.  audiendos  esse,  iam  Lucretii  illì 
Iixd  deb^bant  me  dooerej  —  lauri»  antem  est  Cmob  tertina,  non  sertna, 
ot  eemmt  Wanderl.  od  llbnll.  II,  1,  7.  et  Bpnhn.    Nam  tolvere  tiuu  tantom 
MKwtrnitnt  coni  Ablat.,  nbt  est  ì.  q,  liberare,  ubi  vero  aignificat  tohieudo 
1  Dativo:   ut  Prop.  C.  !l,  311.    FigiU  eertaatea  atque  hane  mìhi 
»,  i.  e.  vitam  niihi  erìpìtc,  ubi  solvile  me  vita  signifioaret:  ]ibe- 
■  vita  Itiunqaam  onere).    Quamqnam  negari  neqnìt,   interdom  per 
~*^*i  atiquam  ntramque  cosstrnaionem  ita  oonfnndì,  nt  pm  tolvtre 
_,  unirai  aliqaa  re   aat  toU^ere  cordi  etc.  aliqùid  dicatur  *ol- 
a  oltgutVZ  {Ut  Acn.  1 ,  562.    Solvile  cortle  metum),  in  quìbuB  locii) 

, g^AH^timm  noD  a  verbo  pendere.  Ked  ita  aolvendum  esse  censct;  qand 

Mt  iB  corde,  pectore.    Cetenun  reapicitur  hic  lociu  in  Anth.  I.at,  Bonn.  I, 

m  63.  fktma  tuga  aohil  arator.  —  42.  „NoTum  ac  mimni  phantaema  in 

"   nio!    pecDilis   color  nativuB  erit  purimreoa,   croceua  ac  roaeos.   ita  ut 

.1   tiiig«Ddì  necessitatem  abfure   dicat  [loSta.     Mentiri   lana    dicltur, 

a  fBenm  imbibit,  alicuo  colore  tingitur."  Heyn.    SimoJat  enim  specìem 

Tvtotis.  qnac  ipsi  non  nativa  est,  sed  rnsiticia.    Sic  Plin.  XXXV,  6,  Z9.  Co- 

lor,  fw   ehrynocoUam  rnenfitw,   et  poSta  apnd  Werasd.  PoSt.  L.  min.  FV, 

ìGI ,  2.    a»rt  ntentita  colorem.    Cf.  etiam  ^alding.  ad  Qninct.  Vili.  3,  6. 

•t  nlBOtt.  ad  Aen.  n,  422.  —  43.  Ovea,  feliciorìbu»  herbis  vescentes,  intcr 

pÉseendam  aponte  trabent  eoa  colores,  qni  somme  in  pretio  habentnr,  ne- 

foe  aniilìiu  opoa  erìt,  nt  deramu  luna  uetonaa  variis  coloribns  fucctur.  Pro 

a^ribu*  aatem  poftae  materìas,  nnde  conflciuntur,  placnit  commoniorare  ; 

al  Hor.  Od.  IU,  10,  14.  canit:   tiiKbia  viola  paUor  amanliicm,  i.  o.  colore 

Twlamo,  Bnbt<iilÌido.  —  in  prati»  ì.  q.  v.  45.  paicentM. -~  Suave  rnbena 

iam  adhiit  1^1.  DI,  63..  nni  vid.  adoott.  ~  44-  margx,  concha  pnrpurea, 

idr  qua  cf.  Plin.  tX,  33,  52.  et  36,  60.)   prò  ipaa  parpara.   colore   vel  pi- 

nnento  purpureo  leptar  etiam  Aen.  IV.  462.   IX,  614.  et  Ovid.  Het.  Vi, 

I.  -    „imitafiil  veliera  murice,  luto,  permntabit  natnralciii  vellerìs  co- 

iMem.  ip*'.  spnnte,  natnrae  beneficio,  non  opera  hominnni,  parpnra  et  luto, 

nt  naitaralis  lanae  color  iam  purpnreiu  ait  et  aurens."  Heyn.    ,.Ita  apud  Ti- 

boO.  I.S,  13.  coma  mutatar  prò:  color  comae  mutatnr.    Ad  constractionem 

I   hàit  iW.  Ann.  II,  6.   Rhomu  id  vocabulum  vcuba  Mota  jUutàns."   Wvnd, 

^^■^''^"  "■"'«I»  ac  lutea,  herbae  genus,  qua  tincta  lana  flavo  et  crocco  co- 

(Reaeda  Inteola,  Limi.,  vulgo  Wan.  Waude.)    Cf.  l'itiua  ad 

;.  319.  Bectroann  Beitr.  r.  Getch.  d.  Erjind.  IV.  1.  p.  44.  et 

nll.  I,  8,  52.    Victoriua  Var.  Lect.  XIX,  3.  hiteum,  ijuod  oum 

i  B.  G.  V,  14.  coroniemoratu,  cunfnndit,  minua  recte  prò  Isa- 

._  .  ..         jn  habet;  ei  hac  enim  pianta,  a  nobia  Waid  vocata  Icr.Spren- 

'    «L  ma  Diusc.  n,  215  I   caertdeaia,   non  arnceoffl,  pig-mentnin  confici eoatnr. 

I    SeeWidiltii  Billerb.  autem  Fior,   claas.  p.  ISI.    lidum  Plìmi  XXXIII,  5.  26. 

VKTnvìi  VH.  14.  eadem  est  pianta,  qnam  Colnm.  IV,  31.  qenisUcm  vocat 

'é  geièe  Schnrte).    Ceteram  iniitatna  eat  hnnc  locum  Claud.  in  laud.  3e- 

._j«e   TI.    rotei*  formngiui  Daria   ripie  Veliera  purpureo  panaim  mutavit 

I   »rtU.  ~    45.    Hic    totuH  versus   iteratur  in   Anth.   Ut.   Burm.   I.   147.  12. 

Sitmdifrem  cnm  murice  et  luto  eoninnctam  Vergilins  prò  herbae  tinctoriae 

cmcra  TÌdetur  habniBse.  unae  Plinii  XXXV,  6. 23.  quoquecat  opinio:  et.  ctiam 

Senb.   ap.  Heajch.  v.  aav3v(;   q^ua   de  caosa  etiam  apud  Grat.  Cyne^.  86. 

•t  Votike.  in  Aurei.  29.  quidam  mterpp.  sandyeem  de  piantai  hnìOB  nomìnia 

inlall^iuit-     Aliaa   umdi/r.  est  facticium  illad  pigmenti  renos  rubri  culoris, 

aoiij  niM  Meiinig,  Mènitige  vocaTiiiu,  quia  cuici  iniju'o  velerum  inciatro  Zìh- 

r)  ounfandimoH.    Cf.  poliasimum  Griwkurd.  ad  Strab.  XII,  2,  10.    Voi. 

I  IL  it.  tiT.  praeterea  auteiu  Tumebi  Advore.  XV,  20.   Sahnos.  ad  Solin.  p. 

I  IM.  «t  Ìli(«rpp.  ad  Prop.  II,  25,  (in,  20),  45.  —  patcentig.  Beutl.  ad  Lnoan. 


74  P.  VERGILI  MARONIS 

^,Talia  saecla",  suis  dixerunt;  „ctirrite^',  fuaÌB 

Concordes  stabilì  fatoram  numine  Parcae. 

Adgredere  o  magnos  —  aderii  iam  tempus  —  honores; 

rv,  125.  et  in  Bibl.  Angl.  I.  p.  186.,  contra  anem  iam  Bonn,  disputavit  ad  h. 
L,  ad  Ovìd.  A.  A.  m,  25.  et  ad  Calpurn.  Eci.  n,  37.,  proposuit  conieotaram 
neucentesj  coi  cnm  omnis  sententia,  tam  verba  in  prati»  adveraantor.  Po- 
9cente»  autem  ^ro  se  pascentes.  Notam  est  enim,  plnra  verba  transitiTa, 
omisso  Pronomme  reAexìvo,  Medii,  quod  diciUir,  Graecornm  s.  neutrali  si* 
ffnificatione  asnrpari.  Ita  Particip.  pascentes  leeitor  etiam  Eoi.  ni,  96.  Y,  12. 
Geo.  DI,  467.  Aen.  VI,  199.;  nnm  vero  verbum  nnitom  eadem  ratione  usurpa- 
tnm  faerit,  valde  dabium:  quare  praestare  videtnr,  ut  hoc  Partioipium  potius 
ad  Deponens  rerbum  pasci  referamus.  (Vid.  adnott.  ad  Geo.  HI,  143.)  Cete- 
rum  CI.  adnot.  mea  ad  Lncr.  I,  398.  et  ad  Aen.  I,  234.  —  46.  nTale  saeeu- 
lum  fato  decretum  succedet.  Hoc  ornate:  DixerurU  Parcae  suis  /usisi  0 
talia  saecla^  currite!  prò  vulgari:  0  fila,  currìte  fusis  deroluto,  talia, 
i.  e.,  tam  felicia,  saecula  ducentes.  Habuit  autem,  quod  iam  Macrob.  YI, 
1.  vidit,  Maro  ante  oculos  Catull.  LX,  320  sqq.  Sed  vos,  quaefata  seqmm- 
tur,  Ourrite  ducentes  subtemina;  currite  f^,"  Ita  fere  Heyn,,  j[ui,  sic 
distinguens:  talia  saecla,  currite  et  Interiectionem  praemittens,  tahasaeda 
prò  Vocativo  videtur  babere  (ut  etiam  Conington,  qui  comparans  usum  Pron. 
oi/rof,  e.  ^.  apud  Soph.  Oed.  Col.  1627.,  UUia  explicat:  cum  talia  sitìs.). 
Sed  ut  nihil  dicam  de  insolentiore  Vocativo  talia  (cf.  Ruddim.  I.  p.  135.), 
Illa  opimo  iam  eo  redarguitur,  quod  Parcae  sermonem  ad  fosos  suos,  non 
ad  saecula,  dirigunt,  ouodque  in  parallelo  Catulli  loco  (cum  quo  cf.  Silius 
Vn,  479.  currit  imfnooile  nlum,  i.  e.  series  fatorum  non  movetnr,  mutatur) 
etiam  fusi  ipsi  currere  dicuntur.  Ouare  prius  cum  Corda  et  Vossio  inter- 
pretatus  sum:  0  fasi,  currite  per  tiJia  saecla!  ut  insit  non  interrupti  cursus 
ideoque  numquam  turbatae  et  interceptae  felicitatis  notio,  et  currere  sae- 
cla eadem  ratione  dictum  habeatur,  qua  Aen.  III,  191.  et  V,  235.  currere 
aequora  et  ap.  Cic.  Off.  m,  10,  42.  currere  stadium.  Nesoìo  tamen,  aa 
recidus  statuant  Steinmetz.  et  Dietsch.,  quorum  ille  in  Pi^ogr.  Merseb.  a. 
1846.  p.  4.,  comparans  dictionem  societatem  coire,  Geo.  Il,  39.  decurrere 
labarem  et  simiua,  coli.  Madvigii  Gramm.  Lat.  §.  223. ,  currere  saecla  in- 
terpretatnr  per:  saecla  efficere  currendo,  ut  currere  fere  transitivam  vim 
adsciscat;  hic  autem  Theol.  Verg.  p.  14.,  cum  fila  currentia  Parcarum  sint 
labentium  temporum  imagines,  currite  saecla  idem  esse  putat,  quod  currite 
fila,  i.  e.  currendo  fila  ducite  ;  ut  in  ilio  Ciceronis  loco  stadium  currere  non 
sit  per  stadium  currere,  sed  currendo  genus  certaminis,  quod  stadium  ap- 

Selletur,  exeroere.  —  fusus  secundum  Isidor.  Or^.  XlX  292.  p.  608.  Ijn* 
em.  a  fundentU  vocabolo  deductum,  „quod  per  ipsum  fundittur,  quod  ne- 
tur."  Cetemm  cf.  Anth.  Lat.  Burm.  V,  69,  21.  tunc  jUa  recurrite  fusis,  — 
47.  Fata  sunt  stabilia,  immutabilia,  iisque  numen,  h.  e.  poiestas  ae 
voluntas  divina  tribuitur.  Parcae  concordes  fatis,  non  tam  in  fiatis 
hominum  rerumque  defìniendis  et  constitnendis ,  ut  Heyn.  explical,  quam 
potius  propter  stabilem  certamque  fati  voluntatem,  ut  causa  concordiae  in 
ratorum  stabili  numine  inesse  dicatur.  Vid.  Dietsch.  1.  1.  De  Fafois 
autem.  Èrebi  et  Nootis  (Cic.  N.  D.  ni,  17,  44.  Hygin.  praef.),  aat  ex 
alio  mytho  minus  vulgari  (Hesiod.  Theog.  904.  Apollod.  I,  3,  1.)  Iotìb 
et  Themidos  filiabus ,  quarum  Graeca  nomina  sunt  Clotho ,  LaoheBis, 
Atropos  (Hyg.  f.  171.),  Romana  Nona,  Decima,  Morta  (CaeselL  Ymdex 
ap.  Gellium  ni,  16.)  earumque  officiis  vario  modo  oonstitutis  cf.  Klopforì 
Lex.  mvtii.  II.  p.  412  sqq.  et  Preller  in  Pauly  RealencycL  v.  Fainm. 
VoL  III.  p.  435  sq.  Dici  eas  nut*  àvrttfQttatv  a  parcendo,  quod  nemiai 
parcant,  omnes  fere  grammatici  contendunt;  qui  non  erraates  in  ipsa  voeii 
etymologia  emenda,  veram  tamen  appeUatioms  causam  non  jMsrpexetlnit. 
Non  enim  xcer'  àvxdfgnaiv.  sed  propterea  Parcae  nominatae  vidennur,  quod 
ab  hominibus  invocantnr,  ut  vitae  ipsorum  velint  parcere.  Varrò  alitttn 
apud  Geli.  IQ,  16.  a  partu  et  pariendo  appellatas  esse  censet,  eui  adsentif- 
tnr  Preller  loco  modo  land.  Ceterum  bic  totus  versus  repetitur  in  Anttu 
Lat.  Burm.  I,  172,  108.  et  paucis  rautatis  le^tur  in  Ciri  123.  regmamqué 
futurum  Concordes  stabili  firmarunt  mtmine  Parcae.  —  48.  >iDioere  baee 


ì 

a 
Pi 


BDCOLICA.  ECL.  IV. 

Cara  deura  suboles,  magnum  lovis  mc^ementuin  I 
ÀBpice  convoxo  nutantem  pontiere  muadum 


ii-#av«><à*  de  pnero.  iaiu  ad  virilem  aetatem  adulti),  existimandns  est  poEta, 
Inpitieiiter  ferens  moram,  et  tam  anunu  pracTidens  preeaagìa  ac  prcidigia, 
qnàe  mi^iiam  fftuiii  iniitationem  gortendant."  Heyn.  Cf.  etiani  adnott. 
u  T.  0.  —  49.  Hic  cjuiMjue  Tcrsua  in  Oirìn  tranalatiu.  ubi  t.  397.  legitnr: 
Oar«  lovit  tuòalfi,  mni/niim  Toni*  incremmitum.  —  deSm.  ì.  e.  dei  alico- 
ìHK,  nt  Acn.  VI.  .122.  de  Aenea  oanitur:  Aiichùia  generate,  deSm  (i.  e.  Ve- 
BCÀI  eertwinta  proln.  Sic  ctiam  alibi  Plnralis  prò  Singularì  de  aliqaa 
tawrto  ponitor.  Cf.  Eoi.  VI.  43.  Aen.  VII.  99.  Vm,  803.  5.  79.  XII.  60. 
«te.  Qnoeiitur  uutem;  cuitu  dei?  ..Invis"  reepondendiim  videtur,  ri  seqnen- 
Uk  lespicimni  nt  coinparamliB  loos  Aen.  I,  i.  vi  mperum.  «Mene  tarrmo- 
rmi  lunonit  ab  tram  et  Aen.  XI.  7M  sq,  tuperos  Arrvìm  aie  voc«  pre- 
ettttr:  Surame  lìeAm,  taiieti  natog  Soractit,  Apollo,  Non  prorsne  1»* 
aen  veeli^enduin  videtnr.  qnod  PomponiuB  snpra  ad  e.  10.  adnotat,  Poi- 
Iwflff  m>  numinù  ainiiitadineni  ^renerò  ab  Apolllnc  repetendo  irlariatos  esse, 
qa4re  Verplinm  ad  hanc  ipsani - divinam  gentie  orìgiuem  aUndere.  non  te- 
nar«  fortosne  snspiceris;  qoae  nninio  moribus  et  superbiae  Bomanonun 
(^Ime  npQ^at.  Aliia  furtasse  ae  certo  alìqno  doo  omninu  non  contare 
•t  iìetm  oAhoUm  ctun  AoieÌBio  Spie.  p.  9.  simplieitcr  per  GottertpriSttiiig 
nddcre  plaeeliit.  Anctoreni  Cirìs,  (|iu  de  TyndarìdÌB  loquitur.  ex  deBm  «U' 
Me  fe«ime  lofit  tahnUm.  iam  ridiniHB.  —  nin^nuni  loci»  ineretatn- 
fun  H<yn.  ìnterpretatar  per  aluninnni.  qoi  quasi  increvit  Iotìì  cura,  a^uf" 
jAà<.  iiiirpuin,  Spohn.  autem  niinua  reote  per  lionvm,  manta  lovi»,  land. 
OMWib.  «d  Ael.  Spartiani  Hadr.  7.;  at  non  simpliciter  prò  monere  oici  hi- 
arcueatam.  sed  ita,  nt  addendi  8U)rendinne  notio  involvatar,  rect*  conten- 
dit  Wa^..  cui  increm^Uimt  lorU  est,  qnt  per  lovem  incrementnm  eapit,  eni 
Ihvtt  Inpiler.    Sed  rim^ilivior  videtnr  haee  eiplicatio  t.  7.  respidens;  nova 


prolM. 


.  qQ&  nimierns  tUioruni  Invis  egr^ia  accensione  aiuretnr;  quom  etiam 
r*gti.  natalA  seutentin  in  edit.  minore  secntna  est,  coli,  loco  Curt.  V,  I, 
■  '•—  incraiietttant  de  novaram  militnin  accessione  dieitar.  (Mnoro  in 
0/  rhilot.  IV.  p.  Ì92  aq.,  a  Coningt.  land.,  coli.  Cnrt.  V.  I,  «. 
—  pra«fectofnm  et  lìtkmin  incrementa  et  ntdimenta  expUcat  per 
,^M  grrm  iif  -i  future  litpiter'*,  et  Meinek.  ad  8nph.  Eel.  1146.  eipreamm 
pétat  draet'.  .-f'òf  fityn  òiftlos  Tel  Jiòi  fify  órmto.).  Voci»  antera  qnadri- 
nlU'«e.  dnplicem  spondeom  efflcientes,  a  VereUlo  non  niai  cara  ringnlari 
H  et  «sviUte  in  Une  vereunm  ponQntnr,  ut  Oe».  I.  231.  Aen,  II.  m.  VUI, 
ICT.  rf.  Bach,  ad  Ovid.  Het.  1,  G2.  ~  TlU.  Muniiu»  nutam  cen^er,o 
p»Mdtr*  i.  e.  caelo  eonveio,  qnod  caniera  sua  omnia  couiplectìtnr;  pondua 
■atei  v«l  molcs  bene  tribni^  immenso  eaelo.  d.  Lneret.  V,  9T.  rusl 
Mole*  tt  utachina  mimtli.  Go  ipso  antem,  qnod  imtat,  inuTetnr,  eoncnti- 
ter.  nrandDa  laetitiam  anam  prodit.  qnemàdmoduin  in  dei  alìcnioR  «dventa 
Wn  moveri  et  gnosi  eifinltana  tripadiare  aolct.  De  locntione  mimAi»  nu- 
MoanTerrì  pol#at  Locan.  IV.  Ì93.  Felix,  qaipnUtit,  m'indi  untante  mina, 
f«»  iaetat,  i.<m.  tci're,  loco,  ubi  tsraen.  ut  annd  enndeni  VI.  136..  qtutmae 
mUattl  lurrni  et  in  similibuij  loeia,  mttare  de  vrhementiore  motn  et  con- 
OBwiMie  dicitur,  qnam  hìc  videtnr  «vitanda.    Qnarc  Vuaa.  non  inepte  cum- 

C»t  wulanfeni  piataman  apnd  OatnU.  I.XIV,  201..  nitlrmtia  i\.  e.  conucu- 
)  tkUra  Bp.  Calpum.  I.  79.  nt  in  Ciri  2IS..  et  calathtit  nutanU  taele 
ntK*M  ap.  eondem  Calp.  II.  77.,  qnibns  adde  locam  OTidii  A.  A.  11.  136. 
!«■■(  pomlcrr  mUant.  Prarterea  non  adnentior  Heynio,  WunderL  et  Wag- 
Mn.  qui  verini  »lc  mniangunt;  ArUpicc  tiumdum  mitantem  termaqHe  eie. 
•^ta  lartantiir  •àc  enim  lefrendani  eaae  atatjro  ridehlmna).  ae  ai  per  attra- 
iUam  OraecÌE  imprìmia  frequentatam  dieta  ernent  pni:  Adtptee.,  ut 
m'Inna  terrtieqtie  et«,  Uiriantitr.     Iramo  et  anapbora  verbi  Arltpice 

, ^ rid.  ad  Ecl.  1,  74.  et  alibi)  et  itcratnni  Snbiectnin  aententìae  om- 

■Ga.  et  IndieatiTOB  /«i-iairfT  mihi  ridentnr  demonslrare,  locum  sic  eaae 
MwfiKMidani:  Addice  nubivlem  intindum,  i.  e.  adtpìec,  ut  nidai  hmtmAu, 
f|Aw  ijaàe  addnntnr  lii-ratqtie  ■  -  -  profundma  pertinent  ad  solam  toc, 
■Mrit   explientìonem  1    Adupice,   nt  omnia   (i.  e.   totna   mundoe)  UMantnr, 


76  P.  VERGILI  MARONIS 

Terrasque  tractusque  maris  caelumque  Drofìindum; 
AspicO;  venturo  laetantur  ut  omnia  saeclo! 
O  mihi  tam  longae  maneat  pars  ultima  vitae 


qnam  nìmirum  laetitìam  nntando  significant;  ut  igitur  v.  52.  accnratias 
explicet  dao  antecedentes  yersos.  Ita  imitar,  si  sammam  rei  Bpectamns, 
sensos  loci  sane  eodem  redit,  (]no  viri  im  doctivoltmt;  sed  grammatica  ra- 
tio aliter  se  habet.  Diserte  mihi  adsentitur  Conington,  neque  aliter  locum 
intelligere  videntnr  Ladew.  et  Haupt.,  quorum  ille  post  j^rofundum  semi- 
colo, nic  adeo  puncto  distinguit.  (jeterum  de  forma  Aspi  e  e  vid.  supra  ad 
Ecl.  n,  66.  —  V.  61.  iteratur  Geo.  IV,  222.  Quod  attinet  ad  noXvavréta- 
fiov  {-que-^ue-gue)  poétis  satis  usitatum,  cf.  Ecl.  V,  59.  78.  Geo.  I,  t30. 
152.  163  sq.  etc.  Oeterum  animadvertas  gcminatam  Particulam  que,  in  altero 
hezametri  pedo  non  consona  muta  cum  liquida,  quae  sequitur,  sed  sola  ar- 
seos  vi  productam.  Nam  praeter  locos  Geo.  I,  153.  164.  352.  Aen.  IV,  146. 
Vn,  186.  IX,  767.  XII,  89.  181.  et  alios,  ubi  copulam  sequitur  mata  cum 
liquida,  legimus  etiam  Aen.  Ili,  91.  Liminaoue  uturusquej  XII,  363.  Chlo- 
reaque  Syoarimque,  Ovid.  Met.  I,  193.  Faunique  Saiyrique,  V,  484. 
Siiteraque  ventique.    V,  225.  Othryèque  Pindttsmie  etc.    Araeterea  vid.  Ecl. 

IX,  66. ^X,  69.  Geo.  m,  76.  118.  IV,  92.  al.  et  cf.  Wagn.  Qu.  Vinj.  XII. 
p.  423  sq.  Schneid.  Gr.  Lat.  I,  2.  p.  691.  et  752  sq.,  a  quibus  multa  col- 
lecta  videbis  esempla,  Lachm.  ad  Lucr.  II ,  27.  p.  75.  et  Gebauer  de  poSt. 

I.  p.  141.,  qui  docet  Paldamo  Praef.  p.  XIII.  auctore  in  producenda  Parti- 
cula praeivisse  Vergilio  Attium  (v.  612.  ed.  Ribbeck.).  —  tractus  marti,  i.  e. 
mare  longe  tractum,  s.  amplum,  latum.  Eadem  ratione  de  cacio:  Aen.  Ili, 
138.  corrupto  caeli  tractu,  Hor.  Od.  IV,  2,  26.  cygnut  tendtt  in  uUimos 
mdfium  tractus^  et  de  terrae  regionibus  Lucan.  II,  630.  cum  mediae  iacent 
immenaù  trcLctiìnia  Alpes.  —  caelum  profundum,  i.  e.  altum,  habes 
etiam  apud  Manil.  V,  720.  et  apud  Val.  FI.  VII,  478.  —  62.  laetantur. 
Hanc  Cod.  Rom.  lectionem  utpote  difiìciliorem  et  aptiorem  cum  Heyn.  et 
seauentibus  editoribus  praeter  Spohn.,  lahn.  (qui  tamen  in  edit.  II.  et  ipse 
Inoicativum  recepit)  Ladew.  et  Kibbeck.  praetuli  vulgatae  laetentur.  Sd- 
licet  cum  praecedant  verba:  Aspice  nutnnlem  mundum,  sequi  etiam  debe- 
bat:  Atptce,  ut  omnia  laetantur,  i.  e.  Adspice  omnia  laietantia  {Siehe! 
toie  fireut  sich  AUesì),  non:  As^ice^  ut  omnia  laetentur,  i.  e.  reputa,  quo- 
modo  omnia  laetentur  {Stehe^  une  sich  AUes  freuet^  In  eiusmodi  enim  lo- 
cis,  quamvis  natura  orationis  indirectae  proprie  Coniunctivum  postulet,  band 
raro  etiam  post  Adspice  ut  vel  Viden^  ut  empbatica  quadam  dioendi  ratione 
sequitur  Inoicativus,  ubi  scriptor  rem,  quam  ipse  non  addubitat,  non  ad 
cogitationem  aliquam  vult  relatam,  sed  tamquam  porsus  certam  ideoque 
quasi  praesentem  et  revera  accidentem  ipsoque  adspectu  testificatam  pro- 
ponit;  quo  fit,  ut  etiam  Viden*  ut  cum  Indicativo  constructum  magis  ad- 
monitionis  et  exhortationis,  quam  interrogationis  naturam  induat.  Cf.  bac 
de  re  praeter  Wagn.  ad  h.  1.  et  quos  S&llbaum.  ad  Ruddim.  II.  p.  347. 
not.  14.  laudavit,  SiUig  ad  CatuJl.  LXI,  77.  Beier.  ad  Cic.  Off.  I,  7,  23. 
Lachm.  ad  Prop.  I,  2,  9.,  Lòhrs.  ad  Ovid.  Her.  X,  86,  Bach,  ad  Ovid.  Met. 

X,  637.  Ochsner.  ad  Cic.  Ecl.  p.  28.  Haas,  ad  Reisi^.  Inst.  Gramm.  §.  329. 
adnot.  504.  lahn.  et  Orell.  ad  Hor.  Od.  I,  14,  6.  alii.  Ex  Vergilio  huc  per- 
tinent  Ecl.  V,  7.  Geo.  I,  57.  (ubi  tamen  Cod.  Med.  mittat)  m,  250  sq.  Aen. 

II,  738.  VI,  779.  Vni,  190sqq.,  fortasse  etiam  X,  20.,  ubi  vid.  adnott.  Con- 
ìunctivus  autem  legitur  Geo.  ni,  250.  et  Aen.  VIH,  385.  Ameis.  Spicil.  p. 
10.  non  longe  recedens  a  nostra  explicatione  et  comparans  Ecl.  II,  66.  et 
IX,  58.  (ubi  tamen  non  sequitur  ut)  aspice  (prò  ecce  positum)  habet  j[>rae- 
missam  exhortationem  animi  attendendi  et  ut  per  quam,  quantopere  mter- 
pretatur.  —  63.  Locus  adumbratus  ex  Hesiod.  '^Em^.  174.  sqq.  Sensus  est: 
Sit  mihi  tam  longa  vita!  quae  sententia  per  abunoantiam  quandam  po^- 
cam  effertur.  Simile  est  iÙud  Ovid.  Met.  VI,  675.:  Hic  dolor  ante  diem 
longaeque  extrema  senectae  Tempora  Tartareas  Pandiona  misit  ad 
umbras.  Cf.  I^achm.  ad  Prop.  p.  146.  —  tam  longae  lahn.  recte  explicat: 
„quae  usque  ad  tuam  aetatem  virilem  pervenìat.'*  Vergilius  autem,  tunc 
30.  annos  natus,  senem  demum  sexagenarium  illorum  temporum  felicitatem 


BUCOLICA.    ECL.  IV. 


Spiritus  et,  quantum  sat  erit  tua  (libere  f'»cta: 
Non  me  carniiaibus  viucet  nec  Thracius  Orphcus, 
Nec  Linus,  huic  mater  qiiamvìs  atque  buie  pater  adait, 
Orpbei  Calliopea,  Lino  formoaus  Apollo. 


•e  nsiinun  poterei  spererò,  ('cterum  edltt.  quacdain  antiqoiores  praebent 
lactioiiein  ^'*9f  maneat,  qiuiii,  a  S]iohiiìi>  temere  defcnsom.  rect«  impugnat 
Wagii.>  COBI  P'wilivas  haiua  AiWerbii  ousqnam  Itaboat  tempuralem  pot«at»- 
t««i.  —  54.  Spiritu»,  ìiì^emi  vis  vigli rque _ poBticoB.  Quare  Cicetooem  pr. 
Aldi-  h,  16.  ibcentein  videmua  poetai  quasi  divino  QUodam  ipirilu  injtari, 
Of.  ttìMta  Hot.  (W.  IV.  li,  29.  Pmp.  m,  (iVi  IB,  40.  et  Veli,  I.  16.  —  De  copula 
«I  postinMÌta  vid.  adniitt.  kd  Éeì.  I,  34.  —  Male  anteni  S^hn.  coniun^ 
ìvbet  iipirittu,  facla  tua  rticere:  ut  quatUvm  gat  erit  prò  fiuto  mcdo  eit 
liMìtititi  :  ùnino  Sat  t»t  cuiu  Innoitivu  more  Graecoram  conBtmctiun.  De 
awi  Infinitivi  Dta,  Consilio  alicui  eignificaDdu  sdhibiti  et  ab  Adìectivia  pen- 
dcatia,  prò  quo  pedestri^  uretioniB  scriptures,  aureae  certe  aetatis,  pleiiun- 
qae  ad  cnu  Genuid.,  ant  Dativuiu  Geruid.,  &aX  ut  vel  ^i  e.  Coni,  ponunt, 
et.  Hùns.  ad  Ovid.  Met.  V,  660.  Drak.  ad  SU.  IV.  795.  Rubnk.  ad  Ter. 
Emi.  Ul.  .1,  n.  Bentl.  od  Hot.  Od.  1.  1,  18.  Ucrzog.  ad  8&U.  0»t.  52,  3. 
KtHx.  ad  Sali.  Oat.  a2,  lA.  et  luir.  4G.  5.  Beneck.  ad  lastin.  XXXVn,  3, 
».  et  Bnddiin.  U.  p.  325.  Vid.  oUam  infra  adnott.  ad  Eel.  V,  1.  Geo.  I, 
Uo.  Aen.  L  11.  et  .^27.  —  dicert,  uf.  not.  od  Ecl.  Ili,  i%.  Cetenun  fd- 
tmiUB  esclamandi,  quud  vulgo  in  fine  hoiOH  veran^  pooitur,  roctc  suatnlìt 
Wwa^  qni  V.  55.  tamqua»)  apodosin  ad  v.  5^  eq.  referendum  esse  docens, 
qood  genuB  orationis  uè  a  pedestri  qnìdem  BCrìbendi  genere  &lienum  sit, 
QMUIMret  Lìv,  VI.  IH,  7.  OgtàuUte  'nodo  beUiaatjpacem,  habebitis.  VùUtmt 
ro*  parato*  lui  vita:  iua  ipei  remiUent.  --  r)5.  Taiu  magnifica  erit  materia 
lOM  landis,  ut  ingeuiom  meum  quamquam  seni»  graudacvi  ab  ea  inflaiQ- 
mtniii  MlebratissimoB  vatee  atqau  adeo  deos  canendo  vincere  possit.  -- 
eimett.  Ribbeck.  ei  (tod.  Pai.  (qui  tamen  E  BuperHcriptaiu  habet)  re- 
cnpit  vmeoi,  quiid  dabitationem  atiquam  proderet  ab  hoc  luco  alienam. 
Am  rea  est  inin  v.  59..  ubi  de  deo  eiusque  iadicio  agitar.  Recte  ceterì 
rMcatìnrea  editores  Futuram  retinent.  —  nec  —  nec.  Cf.  not.  ad  Eoi.  V, 
a.  —  56-  huic— huic.  Eadem  licentia  postica  prò  hic  —  iUe  s.  alter  — 

njnatur  pron.  hic  Geo,  IV.  84.   Aen.  VIT,  472  sqq.  5f)tì  sqq.   VIU, 

573.  X,  H  sqq.  XII.  510  sq.    Stat.  Tb.  VID.  454.    hwu  laudai  ab 

— ■'—     Anne  (orifua   fruttm  miteratur  Apollo  et  alibi.     Cf,  Burm. 

.1.  p.255.  Baco.  Geint  d,  Róm.  EUg.  p.  117.  idemqne  ad  Ovid. 

53B.  Lohrs  a<l  Ovid.  Her.  It.  WS.  Goarenz.  ad  Cic.  Acad.  1.  4,  Iti. 

■  "nbttlL  (PoUd.  1844.)  p.  XV.  Bòtticher  in  Lei.  Tacit  p.  387.  'rhiel. 
Ann-  Et,  572.  p.  396.  et  Wogu.  Qu.  Virg.  XX.  tì.  —  adsil.  ut  invo- 

Isunt,  operam  ferunt  poCtis.  Cf.  Geo.  1,  18.  Aen.  IV,  578.  Hor.  Epud. 
],  Met.  IH.  613.  Tibull.  1,  7,  49.  et  innumeri  aliì  loci,  quua  Lenca 
_  ...  —  «7-  OrpA«i  (Dativi  graeci  formai  quamquam  per  versum  liceret 
m  dActjrlo  habere,  rectiiis  tamen  3iaauÌ).u^ioi  pronnntiatur.  (,'am  puStae 
ijttM,  ootuinain  ijllalia  eiur  terminatoruni  Dativo  Graeco  nteutes,  non  luni- 
OBB  CanBam  ti',  sed  Atticain  ti  secuti  videuntur;  qnare  Prisc,  VII,  2,  8. 
IB.  7M.  P.)  ot  VII.  4,  14.  (p.  736.  P.)  diserte  dicit,  hoc  loco  Orphti 
dram  efEcere,  (^.  "  '  "  "  "  "  ^  n-  i.-  ,  -^  a. 
~    t.  II.  1.  p.  2Ì 

Epist.  Il,  33.  —  Calliopea  Uusa.  quae  tirpheum   peperìt  aut 


rfEcere.    (^.  Macrob.  Sat.  V.  17.  ertr.  Ruddim.  1.  p,  7 

ih.  Ut.  II.  I.  p.  289.    Kodem  modo  Orphei  Icgitur  Geo.  iV.  545.  553.  et 


fi' 


„. Oeiei^,  Tliraciae  rege  et  fluvio.    Cf.  Apollon.  1.24.  ibique 

Uinili-  Argon.  76.  Apollod.  I.  3.  2.  ildque  Hejn.  p-  13.  Scbol.  Pind. 

ÌV,al3.  et  de.  N.  D.  III.  18.  45.  Calllopeat.  Kaiiianilat  (prò  Cal- 

—- Mffl  U^tur  etiam  Ovid.  Fast.  V,  so.  et  Prop.  I,  2,  28.  Eibbeclt. 

,  PbL  (qni  tante»  alterum  I.  Buperseriptum  eihibet)  et  uno  Pri- 

732.  P.  scripsit  Caliopea.    iVid.  ad  Ecl.  III.  84.)  --  Linut,  ce- 

._■  ìBe  et  antiqnissimOB  Graeeorum  vates  ab  Hercnle,   qoem,    ut 

Il  ìpsuui  (IMod.  III,  67.)  et  lliBmyriii,  musicam  docuit,  iraenndìa 

_    interfoctn^,  modo  Apollinia  et  Urauiae  iHyg.  f.  Ifit-).  modo  Oeagrì 

«ft  OaliJopes  filius.  Ortibei  frater  natu  luaior  (Apollod.  I.  3,  2.)  pei^ 


78  P.  VERGILI  MARONIS 

Pan  etìam^  Arcadia  mecum  si  iudice  certet^ 

Pan  etiam  Arcadia  dicat  se  iudice  victum. 

IncipC;  parve  puer^  risa  cognoscere  matrem:  tìO 

Matri  longa  decem  tulerunt  fastidia  menses. 

IncipC;  parve  puer:  cui  non  risere  parentes. 


hibetiir.  —  /ormosus  Apollo,  Vid.  ad  Aen.  DI,  119.  Ceterom  honc 
locnm  respent  Calpam.  YIII,  24.  sq.  —  58.  De  Pane,  Arcadiae  deo,  df. 
adnott.  ad  Ed.  a,  26.  —  Arcadia  indice,  i.  e.  pastorìbus  Arcadicis 
indicibiiR.  Vid.  adnott.  ad  £el.  I,  62.  —  59.  I>e  iisdeni  verbis  in  versibos 
se  excipientibuB  cum  8in£^ulaii  vi  et  robore  iteratis  cf.  Weicberti  Diss.  de 
vena,  aliqnot  Virv.  et  Val.  Flacci  etc.  p.  93  sqq.  Gebauer  de  i>oet.  I.  p. 
62  sqq.  et  quae  aonotavimus  ad  £cl.  VI,  20.  Macrob.  Sat.  V,  14.  locom  no- 
strum in  amoenÌ9  repetUionilnu  refert  et  conl'ert  Hom.  IL  XXII,  127  sq. 

—  dicat  Vo88.,  qui  comparat  £cl.  VI,  9.  si  legai  -  -  canet  (ubi  tamen 
vii.  adnott.),  e  nonnullis  Heinsii  Ood.  recepit  dìcet,  Sed  foitins  diccU, 
i.  e.  non  poterìt  non  Tictom  se  fateri.  —  ialÙ.  „Incipe  p.  p,  risu  cogno- 
scere matrerriy  h.  e.  ex  eo,  quod  tìbi  arrìdet,  matrem  agnosoere.  roSta 
lyi^ovanàVt  exoptati  saecoli  fausta  initia  nondom  videns,  morae  impatiens 
baec  didt  prò  vnlgaiì:  nascere  puer!  nam  decimos  iam  mensis  agitar,  in* 
atunqae  matri  nterum  gerenti  tempos  expletum ,  at  satis  iam  magna  one- 
ris  sm  taedia  ei  sint.  Exprimit  rem  valde  iucnndo  signo,  volu^tate  et  lae* 
titia  matris,  cum  qua  receus  natum  infantem  intuetur,  nt  eo  nsa  se  quasi 
matrem  probare  videri  possit.  -  -  -  Vnlt  igitur  poèta:  Incipe  in  dias  annui 
prodire,  et  ocolos  in  matrem  coniicere,  eamque  quasi  ex  boc,  quod  Ubi  ar^ 
ridet,  agnoscere."  Ita  fere  Heyn,,  neque  aliter  Voss.,  quorum  explicatào- 
nem  amplexus  Wund.  constructionem  nsu  cognoscere  prò  e  risu  cogn.  pro- 
bare studet  nonnullis  Taciti  locis,  ubi  similia  verba,  ut  Ann.  I,  61.  intelli- 
^erey  I,  12.  coniectare^  Germ.  3.  augurari,  cum  simplici  Ablativo  iun^ 
mveniantur.  Equidem  potius  cum  Servio  et  Wagn.  risu  ad  puemm  refeio 
matri  arridentem.  Nam  cum  omnia  in  toto  carmino  ad  puenun  istom  re- 
tnlerit  poèta,  extrema  pars  non  debet  a  summa  argumenti  aberrare,  ne  apta 
desit  Elegiae  clausula.  Porro  si  de  matris  risu  cogitamus,  cum  otìoaa  sunt 
verba:  McUri  longa  decem  tulerunt  fastidia  menses,  tum  maxime  languent 
ultima:  età  non  risere  parentes  et  offendunt  verba:  Incipe,  parve  puer, 
magna  cum  vi  iterata.  Sensus  igitur  hic  est:  Incipe  matrem  risu  agnoscere, 
i.  e.  rìdendo  matrì  significare,  eam  a  te  cognosci.  Digna  est  enim,  quam 
risu  tuo  exhilares,  quippe  cui  decem  menses  longa  tuferiut  fastidia.  (Con- 
sentiunt  mecum  Ladew.,  Brye  et  Conington,  quorum  iUe  in  appendice  caa- 
sis  a  me  prolatis  banc  adiungit,  quod,  si  riaus  ad  matrem  referretur,  pri- 
maria notio,  pueri  rìsus,  tantam  ex  connexu  coniectanda  esset),  neaue  in 
summa  re  differt  Ameis.  Spicil.  p.  10.,  qui  verba  sic  cohaerere  putat:  Incipe 
modo,  puer,  risu  significare  matrem  a  te  amabili  ter  cognosci,  tum  etia^n 
sequentur  parentes  et  tibi  mutuo  risu  suo  amorem  prodent.  Quod  vero 
cognoscere  scriptum  est,  non  agnoscere^  id  in  Carmine  eo  ndnus  potest  of- 
fendere, cum  vel  pedestris  orationis  scriptores  baud  raro  cognoscemU  vo- 
cabulo  utantur,  ubi  agnoscendi  exspectaveris.  Cf.  (>ic.  Cat.  Ili,  5,  10.  12. 
(ubi  vid.  Beneck.)  Sali.  Cat.  47,  3.  et  61,  8.  (cum  Kritzii  adnot.)  Liv.  II, 
40,  4.  (ubi  vid.  Drak.)  Gernh.  ad  Cic.  Lael.  2,  5.  Goerenx.  ad  Oic  Acad. 
Il,  26,  86.  Hotting.  ad  Cic.  P^cl.  p.  48.  Daebne  ad  Nep.  Dat.  3,  3.  aliique. 

—  61.  decem  menses  tempus  mdicant,  quo  exacto  gravidae  parere  so- 
lent.  —  tul(èrunt,  correpta  penultima,  ut  saepissime.  Cf.  Geo  II,  129. 
m,  283.  IV,  393.  Aen.  II,  774.  III,  48.  681.  X,  334.  et  alia  exempLa  a 
Burmanno  ad  Antbol.  Lat.  I.  p.  538.,  Drak.  ad  Sii.  V,  264.,  Wagnero  ad 
Geo.  IV,  393.,  Ochsnero  ad  Ovid.  Met.  X,  55.  ed.  Bacb.,  Schmid,  et  Obba- 
rio  ad  Hor.  £p.  I,  4,  7.  et  me  ipso  ad  Lucr.  V,  876.  collata.  Non  tamen 
mirandum,  ex  vulgari  in  eiusmoui  locis  corruptione  et  bic  Codd.  fiuctuare 
inter  iuLerant,  ttUerint  et  tulenmt.  (Cf.  adnott.  ad  Geo.  IV,  393.  et  Aea. 
II,  774.)  Veram  lectionem  tuentur  etiam  Probus  I.  p.  93.  land.  (]>.  1434. 
P.)  et  Donat.  ad  Ter.  Eun.  prol.  —  62.  fastidia,  molestiae  graviditatì% 
qm  tandem  fastidii  mulier  pra^gnans.    Cf.  not.  ad  v.  60.   Ce  loeutioofl 


Sfic  (leuH  hunt-  mcitaa,  dea  nec  di^uaU  cubili 


/a*tidia  ferre  Cuuin^.  conferri  ìabcl'  Quinci.  V,  )4.  et  Cic.  Mnr.  9,  11. 
—  Incipe,  parve  puer.  Cf.  «iiini  ad  v.  tìu.  ad  EpI.  1.  28.  et  VI.  60.  sqq. 
£u>dein  vocis  lm.-q>t  repetitioneni  habes  Ed.  V,  lu.  et  12.  —  cut  non 
ritere  partnlee,  i.  e.  arrÌHero,  (nt  apnd  Avien.  DesoT.  tl21.  nascenti 
Bareko  rùit  palfr)  et  qoidem  ijisias  rian  provocati.  Vid.  snpra  ad  v.  60- 
SententU  igitiir  liaec  est:  Qui  non  iam  priniiB  vltae  menslbus  diilui  et 
bltHodk  amani1itat«  parentum  amorem  fibi  DoncilJat.  h  ipsis  diis  invisOH  fst, 
itMoe  Ad  duomni  TÌtom  et  consortinni  admitti  non  poterit,  qnod  tameti 
pofta  pa«r<i  promiserat  v.  15  ut  v.  4U.  Dexi^arì  antcm  ab  antiqnia  rece- 
nti int«r  deos  heroÌB  vitam  duabns  rebus,  convictu  cqj»  love  «t  deae  allca- 
m  coniugio.  HejTi.  doeet  coli,  locia  Hor.  Od.  IV,  8,  29.  lovù  iuteretì  opt/aig 
«Wù,  et  Verg.  Geo.  1,  31.  Teqae  «ifii  gener-um  TeOty»  emat  omnfbii»  itn- 
dii.  <%teraiii  non  proraUH  rettcere  poBsnm  mìram  direraìtatem  lectionis,  iaiD 
ViMrio  reclisuine  explosam.  Quiuct.  enìia  Inst.  IX.  3,  %.  legit:  qui  non 
ruMV,  taac  addita  eiplieatione:  ex  iUi»,  giti  non  rieere,  hunc  non  dignatu* 
dMu,  *ee  eka  datata;  qnam.  licet  satin  durani  et  contArtam.  ut  jiroba- 
reiù,  quid  facies  voci  parentai*  qnae  nec  Nominativus  esse  potent  cqiq  qvi 
««BÌiUi^eDdua,  nec  Accusati VQB,  cnni  ridere  aliqutrn  non  hignilìcet  aatScheln. 
aeà  amlachen.  Nibil  igìtnr  sapereat,  iiiai  ut  uro  Vocativo  habeamns,  qui 
ttaicn  quam  ineptnH  sit  hoc  loco,  ipiaqae  ridct.  Quibos  de  canais  Vosa. 
admodnm  probatìiliter  cenaet,  QtunctiliaDain  libM  unim  ease,  qui  antiqnam 
Dativi  fonnam  rjuoi  in  qai  comptam  eihìberet,  quamquam  de  coTra]>tcla 
«vmn  tate  vix  poteat.  cuin  qaoi,  ^i.  cui  variae  tantum  aint  BCrìbendi  ra- 
tioDe*,  quod  Quinctilianoiu  non  intcUeiiasc,  sane  minim  est.  i,Cf.  auteni 
8dinei4.  Oramm.  I.  p.  324.  Wagn.  Orth.  Verp.  p.  452.  et  Eibbeck.  Prolee. 
9.  441.  Idemque  ibid.  p.  2Ul.  cootra  Quinctil.  diapatans.)  Eis  aatem  ca<Gt 
rtiun  Scfaraderi  ooni.  ipii  non  risere  parenti.  Kalmas  1.  1.  p.  11.,  qna  est 
tsdMÌft  in  coniectandu,  loctun  aie  vult  anppletum:  Incipe,  parve  pver,  ri- 
ém.  Mi  larUi  tricittim  Rideai  ipna  purea»:  cui  non  rism-e  par^Uen  etc; 
qsid  mtem  Naekina  RpicU.  phil.  p.  6.  de  hoc  loco  statnat.  qui  Ribbecldo 
U*Ui  et  ipee  1^  volt  mii  nim  ritere  parentes,  die«Te  non  p(«Bnni,  duo 
dna  lilwthM  milii  non  aìf  ad  manus.  —  63.  Verbonun  ooUocatione  dea  «te 
fn  ««e  dea  magna  vocabulu  dea  via  additur.  Sic  Inien.  XIV,  43.  Sed 
mar  Srutta  erit,  tìrtiti  nec  avunaibtt  utquam  et  Aen.  IV.  69B.  Nam  quia 
wc  faio,   merita  nec  morte  perihat.     Oninino   antem   de  Farticalia  et,  at- 

a.  mec,  nequie,  ned,  pel,  aut  aliisque  a  puCtia  haud  raro  poBtjHiiiìtìa  cf. 
din.  I.  p  324.  Cort,  ad  t.ucnn.  vi.  12.  Wnnderl.  ad  Tibtdl.  I,  3,  18. 
9tA.  od  tmd.  Met  VI.  701.  E  Veriiilio  bnopertineut  v.  e.  Geo.  I,  274  sq. 
Oe».  U.  321.  in.  M4.  Aen.  1,  369.  il.  1114.  iV,  1S7.  .117.  tìI9.  Vid.  etiam 
id  Bel.  I,  34.  ut  quae  de  Praepusitionibus  Caauì  auu  postpoaitta  ad  Ecl. 
TI,  19,  adnotaviiiiua.  Ccteram  Wagn.  Voi.  V.  et  Haupt.  ednnt  cubìlint 
«I  Sibbeck.  nMieùt.    Vid.  sapra  ad  Eri.  Il,  T(i..  ubi  adde  Ribbeck.  Proleg. 

^4». 


ECL  OGAV.      DAPHNIS. 


ARGUMENTUM. 

In  principio  hnius  Eclogae.  in  qua  uunscrìbenda  auctor  Theocritj  Id.  1. 
■■le  oon]'»  nabnit.  magna  ttaavitate  describitur  locna  (antrum  ecil.  vìtìa 
agnati»  painùtìbus  obductumi,  quo  ao  cmtcrunt  Hopana  et  Menaleas,  duo 
fMtoras.  et  ille  quideni  fìstula.  hic  cantn  eicellena,  qui  fortuito  Inter  ae 

ressi  ad  canendum  nfttnu  ae  invitant  (v.  1—19.1,   et  nt  Eulo^  III. 

(MatorcE  a  cooviciia  mutuia  ad  cantnm  progressoa  vidimns.  !iic  bic  mn- 


80  P.  VERGILI  MARONIS 

tra  multo  elegantius  et  carminis  argumento  aptius  a  mutuis  laudìbus  ad 
canendnm  prcNcedunt.  Carminis  autem  amoebaei*)  argomentnm  sant  Daph- 
nidifi  laades,  quem  Mercurii  et  Nymphae  alicuius  fUiom  antiqoissima  fabula 
ìnter  pastores  herois  loco  babitam,  cantu  celebrem  et  a  Nympha  quadam 
amatiun  fuisse,  sed  praematuram  occabnisse  mortem  refert,  nt  non  mirom 
sit,  enm  vetustissimis  carminibus  pastoriciis  saepe  esse  celebratnm.  ^Cf. 
Theocriti  Id.  I.  et  VII,  73  sq^.)  rrimum  autem  Mopsus  luget  Daphmdis 
in  ipso  iuventutis  flore  defuncti  mortem  (v.  20—44.),  deinde  post  mutuas 
utriusque  pastoris  laudes  (v.  45—55.)  Menalcas  celebrat  Dapnnidem  Inter 
diyos  relatum  (v.  56—80.).  Denique  mutuis  munerìbus  sìbi  datis  pastores 
discedunt  (v.  81 — 90.)-  Hoc  simplex  est  carminis  argumentum,  quoa  tamen 
et  ipsum  aile^orice  interprctandum  esse,  vii  potest  dubitari.  Si  enim  tem- 
pus,  quo  scriptum  videtur  (i.  e.  aestatem  a.  712.  p.  U.  C:  cf.  Diss.  de 
vita  et  cann.  Verg.  nota  19.),**)  et  eventus  nuperrimos  nec  non  epicum  fere 
totius  carminis  omatum  et  naturam  respicimus,  admodum  probabilis  est 
vulgaris  fere  opinio,  Dapbnidis  nomine  C.  lulium  Caesarem  a  poèta  cele- 
brari.  Exeunte  enim  m.  Quinctili  (nunc  lulio  aopellato)  a.  712.  instabant 
feriae  maxima  soUenmitate  celebrandae,  quas  Triumviri  in  honorem  lulìi 
Caesaris,  iam  inde  ab  a.  710.,  cum  non  multo  post  eius  necem  stella  illa 
crinita  apparuiset,  quam  populus  animam  esse  Caesaris  inter  deos  recepti 
sibi  persuasit***),  prò  deo  naberi  coepti  decreverant,  ita  ut,  statua  Caesaris 
cum  stella  crinita  su^er  capite  et  titulo  Kalaagi  tifiid^iq)  in  Veneris  tempio 
ab  Octaviano  iam  posita  et  sacello  eius  in  eo  fori  loco,  ubi  crematus  fuerat, 
extrui  coepto,  omnes  diem  natalem  divi  Caesaris  summa  cum  laetitia  cele- 
brare iuberentur,  et  quidem  iam  d.  IV.  Non.  lulii,  cum  ilio  i^so  anno  in 
verum  Caesaris  natalem  (III.  Id.  Quinctil.)  ludi  Apollinares  inciderent,  li- 
bris  autem  Sibyllinis  vetitum  esset,  ne  aHi  deo  praeter  Apollinem  eo  die 
sacra  fierent.  Haec  autem  sacra  in  Gallia  Cisalpina  laetius  etiam  acta 
fuisse,  ^uam  alibi,  mirum  videri  non  potest,  cum  Caesar  din  praefuisset 
illi  provmciae  et  incolarum  animos  vanis  beneiiciis  sibi  devinxisset.  Quid 
igitur  Vergilio  inter  populares  suos  viventi  propius  fuit,  quam  ut  banc  op- 
portunitatem  arripiens  carmen  aliquod  in  Caesaris  laudem  conscriberet,  quo 
etiam  Octaviano  gratum  facere  eumque  magis  sibi  conciliare  posset?  Quod 
si  voluit  posta,  sane  vix  ullum  aptiorem  deligerc  potuit,  cuìus  nomine  lui. 
Caesarem  celebraret,  quam  Daphnidem  illum,  pa^rem  nobilissimum,  cpd 
non  minus  quam  Caesar  (Venens  filius  habitus)  et  ipse  dei  filius  atque  m- 
ter  deos  receptus  fuerat.  Admodum  ingeniose  autem  ita  instituit,  ut  necem 
Caesaris  ab  alio  (Mopso)  Ingerì  faceret,  apothcosin  autem  ispe  celebraret, 
nam  sub  Menalcae  persona  se  ipsum  latere,  prìorìbus  carminibus  suis  v. 
86  sq.  commemoratis  satis  dare  significat.  Non  tamen  in  eiusmodi  allego- 
rìa smania  ad  amussim  exigenda  esse,  iam  in  Argum.  Kcl.  I.  vidimus,  quod 
imprimis  de  hoc  cannine  valet,  in  quo  consulto  poeta  onmia  involucro  ali- 
quo  velasse  censendus  estf). 

Nihilominus  fuerunt  etiam,  qui  in  Daphnide  alium  potius  quaererent, 
aut  Flaccum,  Maronis  fratrem  praemature  mortuum  (Don.  §.  25.) ff),  aut 
Quinctilium  Cremonensem  {&.  demum  730.  defunctum),  aut  adeo  Quinctilium 
Varum  (qui  demum  a.  762.  ideo(jue  a.  27.  post  ipsius  Vergilii  mortem  interìit) 
aut  denique  Saloninum,  Pollionis  tìlium.ttt) 


*)  De  eu!aa  ratione  cf.  nota  Argum.  Ed.  in.  adiecta. 
**)  Qaamqoam  Ribbeck.  Prolog,  p.  2  aq.  de   verltate   haint   coniectarae  Spohnianae 
(de  qua  cf.  etiam  Kiaunen.  do  Aenea  et  pon.itibuii  I.  p.  530iqq.)  quam  maxime  dabitat. 
♦**)  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  IX,  47 

f)  Cf.  Spohnll  Prolegg.  p.  29  sqq.,  quem  liio  potisiiuum  aecutus  aum. 
tt)  Cui  opinioni  iam  verba  Menalcae  (i.  e.  Vergilii  ipsius)  ▼.  61  sqq.  adveraantar. 
ttt)  Quem  non  diveraum    fuisse  ab  Asinio  Gallo,  a.  demum  786.  mortuo,  iam  in  Ar* 
gum.  Ed.  IV.  vldimus. 


BDCOLICA.  ECL.  V, 


MENALCAS.    MOPSUS. 


HGNALCAS. 


Cut  non,  Mupse,  boni  quonìam  conTeDÌmua  ambo, 
Ta  calaoius  iuflare  levis,  ego  dicere  versus, 
Hic  corytÌH  mixtas  inter  conaidimus  ulmosV 


Tn  maior;  tibi  me  eat  aequum  parere,  Mnnalca, 
Sire  Mub  iacertas  Zephyrìs  iitotEiiitìbus  umbraa, 


e  latet  VergiliuH  tcf.  \.  S6.J,  qui  kIìììi  qno- 

niiiuitie  se  toqnentem  inducit  umninugiie 

am  ìis  vetBfttor  et  unendo  wrtat.     lEcl. 

cnnsida- 


„;_ 3  persona  ipse 

PiBd  a,  lU.  18.1  eodeni 
^  pMtorìbiu  se  tanerit,   i 

. E,  8.)     Cf.  Voga.   —   C'ur  non   -  -  eonsiilimim,    mi': 

|'^V|,tÌ  tibi  placet.  Ladew.  (qui  cumparat  Oraec.  ri  vv  cam  Indila.  Aorìiiti) 

I    <t  Bìbbeck.  èdiilenmt  coiiaedimus ,  qnae   lectio  non  niai  Sahol.  Sem,  ao- 

I   curitele  aiti  videtor.    |0f.  Ribbeck.  Proleg.  p.  195. )  Conis^n.  Fraesena 

>   nde  defeadeUB.  cunfert  Plaut.  Auiph.  I,  1,  233.     Cur  non   ìntroeo  in  no- 

~m  ttonttmf  ci  Cic.  odFBiD.  Il,  T,   Òiir  ego  non  admimt  —  boni,  i.  e. 

ì,   dricti;    at  Aen.  IX,   5T2.     Hic  iacalo  boiai»,  hic  longe  fallente  «a- 

«Ba,  Val  FI.  I,  438.  gladio  bonus  ire  per  koaUt,  et  Sii.  XIV,  453.  bonua 

utà  ffr   artem  Crudo   lactari  pelago  aU^  exìre   vnicelloi,    ubi  eandem 

.    kabaa  euiUitrnctioneD.    Cf.  etìam   lac.   Ann.  1,  3.  bonut  mìlitia    etc.     De 

IpH  antem  constrnctione  CJraeca  fieni  —  in/lare  —  dicere,  oum  qua 

pefn.    COlnpHrat   (ìj'iido),    taSioi    ovgtim-,    aflStt»    et  Tbeocr.   Vili,    3. 

I    'Jmta  aofCaStr  étJuiifiivBi,  Suifu  àMtr,  cf.  Buddim.  II.  p.  129,  laniAra 

^  ~^^    -p.  160  i.Qq.  Vechn.  Hellenol.  p.  311.  lahu.  ad  Ovid.  Tritt.  V.  3,  44. 

■  ifnid  Verg.  bornia,  felix,  neritut,  parotut,  couivroifu  eie.  hand  raro 

T-ttMurtmantur.  iTia.Ecl.VlI.5.  X,32.Geo.I,284.Aeu.IX.7T2.eto.lCf. 

L  Sily.  II,  3.  6y.  optirmu  Conderedivitiae.  Eie?.  adHe«sal.  7.  expro- 

'  it  Maeimut  eie.  lahn.  adnotat,  sic  etiani  apad  historiuus  Adiectiris 

I,  ferox  et  ainiilibiu,  praeterea  autem  apnd  pe^eatrea  aerit^rea 

, RìectJTis  Cam  Prwp.  aij  comi>ositÌB,  Inflnitimin  adiuiui.  Cf.Kritz. 

td  SbQ.  Ing.  46,  a.  m,  3.  et  52,  4.  —  convenimug,  in  osoin  fucum.  Borni. 

«BBpant  Aen.  1,  7(i7.  et  U,  799.  —  2.  Cf.  Theocr.  I,  I.  ..Calamo*  leni», 

Imum  tenni  arandine  compactam  (qnare  etiam  poeta  Plurali  ntitur  salamoi: 

d.mixaU  ad  Ecl.  n,  3li.];  ita  iange,  quia  huic  voci  epithetoa  conieiiientiua. 

jAltU   Oliai,   cuinmate   post  inflare   poaìtu,    male  coDiongiUit  leve  vermut.] 

anadini  calamus  letìa  Moret.   G2.   trìbuìtur.     In  v.  3.  6.  12.  color  dnctni 

a  neocr.  Id.  I.    12   sqq,"     Heyn.  Cetemm  cf.  Culpurn.  Ecl.  Vili,  4.  Te 

I  rainmc»   infiare  labdlo   Pan   docuit.   —   tlictre  eertu*.     Cf.   adnott.  ad 

B(L  m,   !i5.  —  3.   i-orglia.  Vid.   ad  Ecl.  1.    14.  Ceterum   cf.  similea  ìoà 

TfceMCT.    I.  21.  et  V,   32.  —  4.  maior,  aoil.  nata.     lU  taaior  nun  addito 

i  <MlM  ni  latut  leeitar  v.  e.  apnd  Hor.  Od.  IV,  4.  14.  et  A.  P.  366.  CaesB. 

I  C  OL  lOS,  3   Bell.  Alex.  33.  2.  Snet.  Apg.  17.  Tit.  13.  Vit.  3.  Lìt.  XLV, 

\  li,  !..  moj-i'niui  antem  Acn.  VII,  531,  Liv.XXm.  3(1,  11.  let  flirtasse  etiaw 

~«T.  Ep.  I,  2,  I.,  ubi  vid,  Obbar.l    Cf.  Eremi  ad  Nap.  Reg.  2.  3.  Matth. 

_l  Ci<.  Rose.  Aai.  14.   39.  —  aeqvuìn.   Wagii.   VuL  V.  (iiuein    aeqanntQr 

RJUicd.   «t  Haapt.)  nbiqae  edìdit  a«ciu,  antit^m.  praptncu»,   oblicua,  eeìte 

*e.Ct  cias  Orth.  Vere.  p.  449  aq,  tubi  landat  de  hac  re   disaerenteB  Ma- 

itCrouz.  ad  Cic.  Re^.  T,  21.  et  Beier.  ad  Cic   prò  Tuli.  %.  6.)  et  Rib- 


82  P.  VERGILI  MARONIS 

Sive  antro  potius  succedìmus.    Aspice^  ut  antrum 
Silvestris  raris  sparsit  labrusca  racemis. 

MENALCAS. 

Montibus  in  nostris  solus  tibi  certat  Amyntas. 

^  MOPSUS. 

Quid,  si  idem  certet  Phoebum  superare  canendo? 

nem  adiectì  incertas^  quod  non  prò  vituperio  umbrae  haberi  debebat,  com 
sit  longe  elegantissima  rerum  imago.  Sic  umbrae  tremulae  apud  Oalpam.Eel. 
V,  101.**  Ncque  aliter  apud  Rutil.  Itin.  I,  283.  fluctuat  umbra,  Sensus  igitures- 
set  :  Chim  foliis  vento  agitatis  umbrae  quoque  locum  mutant,  non  immotae  ma- 
nent,  sed  lluitant.  Incertua  autem  eadem  fere  rationeintelligendum  apud  Ovid. 
Am.  I,  11,  1 .  colligere  iiicerto8{i.  e.  fluitantes^  et  in  ordineponere  crinet,  etapud 
Martial.  II,  G6.  comanim  Annulus  incerta  non  benefixus  acu,  i.  e.  non  stabili 
Pro  miUantibus  autem  (cjuod  Lachmann.  ad  Prop.  Il,  10  (9),  33.  tueri  videtur), 
quae  lectio  multo  facilius  in  alteram  mutari  potuit  a  lìbrariis,  quam  Illa, 
et  saepe  mutata  est  (cf.  Ecl.  VI,  28.  Aen.  Ili,  581.  Ovid.  Met.  XI,  674.), 
recentiores  editores  onines  cum  Wakef.  ad  Lucr.  IV,  78.  et  Schìrach.  p.  497. 
sq.  ex  plurimis  Codd.  et  Servio  restituerunt  lectionem  motantilmst  quod 
frequentativnm  verbi  movendi  indicat  motum  saepius  repetitum.  De  utrios- 
que  vocis  permutatone  agunt  etiam  Gronov.  Obss.  Ili,  1.  Heine,  ad  Orid* 
Met.  XIU,  937.  et  Cort.  ad  Lucan.  Vili,  217.  Ceterum  non  opus  e«t,  ut 
cum  Wakef.  motantibua  neutrali  sensu  accipiamus  prò  se  moventibu»\  faci- 
lius enini  supplemus  eas,  —  6.  antro  succedimus.  Cf.  Creo.  EU,  418.464. 
Calpuni  I,  6.  cur  non  mcccdimus  umbrae  f  ibid.  v.  19.  captatae — tuccet- 
simus  umf/rae.  —  Aapice,  ut—sparsit.  Cf.  not.  ad  Ecl.  II,  66.  et  IV,  52.  — 
7.  Antrum  vitibus  silvestribus  obductum  est,  ut  apud  Hom.  Od.  V,  68.  an- 
trum Calypsus,  quod  auget  loci  amoenitatem.  Labrusca  enim  est  vitis  ùl- 
vestris,  ayoiafinéXog,  Cf.  Plin.  XXUI,  1,  14.  XIV,  16,  18.  Billerb.  Flor.daBB. 
p.  57.  et  Voss.  ad  h.  1.  —  raris  autem,  auod  aliter  in  vitibus  vitiosum 
esset,  hic  satis  aptum,  ut  racemis  passim  moao  antri  ostio  inipendentibas  dies 
per  intervalla  intrare  j)0S8Ìt,  quod  iam  Heyn.  adnotavit.  Ita  £cL  VII,  46. 
Et  qiiae  vos  rara  vtridis  tegit  arhutus  umbra;  eadem^ue  ratione  Lena. 
aliique  interpretantur  Ovid.  Met.  VII,  622.  patuiis  rarissima  retmis —quer^ 
cus,  ubi  tamen  vid.  Bach.  —  Spargere  autem,  quod  optime  convenit  raris 
racemis,  hic  signifìcat  sparsis  racemis  obducere  et  circum vestire.  Cf.  infra 
V.  40.  II,  41.  IX,  19.  Aen.  IV,  584.  et  VH,  191.  —  8.  Montibus  in  nostris. 
Ci.  Ecl.  VII,  56  et  X,  51  sq.  Gebauer  de  poét.  I.  p.  154.  comparat  Theocr.  DI,  1 
sq.  46.  XX,  35.  VII,  87.  imprimis  autem  VII,  91  sq.  et  Vili,  1  sq.  —  certat. 
Ita  antiquiores  libri  fere  omnes  et  Scr\'ius  Dresd,,  quos  (ut  omnes  recentiores 
editores)  cum  Womi.  secati  sumus,  cum  Coniunctivus  certet^  quem  a  Palat., 
Gud.  aliisque  C^dd.,  Arus.  Messio  p.  218.,  Rufìn.  p.  259.  et  SchoL  Crucq. 
ad  Hor.  Epod.  XI.  et  Sat.  Il,  5.  exhibitum  lahn  defendit,  e  versu  sequ. 
huc  translatus  videatur.  Per  se  autem  utraque  lectio  ferri  potest;  certat 
enim  est  simpliciter  affirmantis  et  signiticat:  ccrtare  audet,  certet  autem 
iudicantis  et  valet:  meo  iudicio  solus  Amyntas  certamen  tecum  inire  aadeat 
(es  diirfte  kdmpfen,);  neutrum  vero  ab  hoc  loco  alienum.  De  constroctione 
certare  alicvi,  fjLaytaihal  rivi,  cf.  Ruddim.  II.  p.  149.  Burm.  ad  Aen.  XI, 
600.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  I,  19.  Obbar.  in  Seebodii  ^rcAw  etc.  1825.  II.  p. 
374.  alii.  Sic  certare  e.  Dat.  etiam  Ecl.  Vili,  55.  Geo.  II,  99.  Hor.  Od.  tì, 
6,  15.  Epod.  Il,  20.  eademque  ratione  ap.  Ovid.  Her.  XVII,  189.  pugnart 
amori,  Prop.  I,  14,  7.  contendere  amori,  Stat.  Theb.  Vili,  505.  bellore  pa- 
retiti,  Sii.  X,  296.  luctari  morti  etc.  Certare  de  certamine  postico  (Écl. 
VII,  16.)  legitur  etiam  Ecl.  VUL  3.Calpum.  II,  19.  VI,  2.  31.  90.  VH,  12., 
eodemque  sensu  contendere  Ecl.  VII,  18.  69.  et  Calpum.  U,  6.  VI,  60.  Cf. 
Gebauer  de  poèt.  I.  p.  177.  not.  1.  —  Amyntae  nomen  in  bucolicis  carmi- 
nibus  satis  frequentatum.  Fingit  poèta  pastorem  aliquem  fistula  canendi 
peritissimum ,  qui  solus  cum  Mopso  de  palma  certare  audeat.  —  9. 
Qui  li  f    si   idem    etc.    Sensus.    iam   a  Burm.    recte  expositus,    hic  est: 


Incìpe,  Mopae,  prìor,  si  quas  aut  Phyllidia  ignea 
Aut  AJcoDis  habes  laudee  aut  iurgia  Codri. 
Incìpe;  paeceotis  servabìt  Tityrus  haodoa. 


„lAffl  temeraria  est  buec  prnviHntìn  Aiajntae,    ac  bì  Phoebiun  prorocoret; 
•"' —  ""'"~  ego  praestantior  iUu  anni,    ut  nihil  inde  tnihi  landis  i" 


<Ut,  ri  ctuii  eo  compartir,  noti  niui»  ac  PboebiiH  ideo  eicellere  diceretnr. 
mira  Amyntas  ne  illi  contulerit,"  Cunt  irrìBionc  enim  et  caTÌllatioiie  h&cc 
dici,  iam  ex  Conionctivo  cerisi  raanifestuni  est.  VeiÌRKime  enim  Wagii. 
Adnótftt,  si  bEMC  confirmantìs  eMent,  (nt  alii  min  Hevnio  iiut&nt.)  Hcrìben- 
éua  ftoNe:  Quid,  ti  efrtalf  i.  e.  immo  ccrtat.  Ceterùm  iilein  Wagn.,  queui 
Mteriom  omnes  secuti  snnt.  iare  praefert  vulg.  Terbo/um  ordinem  alteri 
n«cAian  pfTtH.  Casa  post  nnOifiijitg^  fortior  sit  sedes,  coli.  Geo.  I,  287. 
M*.  IV,  174,  43fl.  ete.  Poterai  etiam  pMTiivare  ad  Vergilii  imìtabirem  in 
Aitili.  Lat.  Burnì.  I,  178,  1.17.  Pfioebitmimperarf  earumdo.  —  lO.Siunpttuhic 
*—  ~  Thcocr.  1,  !9.  sq.  et  resperit  enm  Ovid.  Trist.  II,  537.  /"Ayi- 
ùlem  teti«raeipie  AmaryUidiii  ianeii  (cf.  Ed.  II,  14.  et  HI,  81.) 
iuvmiié  liuerat  anlf  modi».  HeyniDK.  ut  Phyllidie.  ita  etiam  Al- 
..drìnoTOine  vulgares  paatoreHsigniìicare  ceuaet;  qnod  alii  iure  addu- 
_  Gt  B««andiun  M^ieherti  qnìdeni  ide  larbita  Tima^nia  aemulu  g,  i. 
il*tt.  Beli.  p.  -102.  Hgq.l  coniBeturam  hic  Cot/rut  Vergilianns  non 
nD«n  t,h  tpio  ilio  Tarbita  mratiano  lEpiat,  [,  18.  15.).  quo  nomine  Cor- 
lAm  qaendani  Mannni  signifirarì  S«hol.  Crncq.  et  Porph^rion  aaaererant  ^cf. 
tTo^ert.  I.  1.  g.  3.  p.  3'J9.);  ut  Teriairoìllininiu  videatar,  bone  baminein 
ora  mini»  quam  Badum  intani  et  Hacvìam  (Gol.  EU,  9().)  et  Vergilii  et 
HoTCtiì  obtTvctati^reiD  fuisae,  vemin  autem  Cùtìri  nomen  in  Scboliastonuii 
Hontiannnim  eoninieDiarìis  conuptum  apparare.  Qiiae  si  vera  essent,  hic 
Codna  vii  imua  idemqoe  e»iie  poEset  cnm  Codro  Ecl.  VII.  22.  26.  comimi- 
BOTSto.  pi>Sta  prsestantÌKsiiuo,  qoein  Corydon  ìjihÌqb  Vergilii  personam  su- 
«tinnu  *Qain  dicit  et  quem  adverearins  valt  invidia  rampi;  nihilominQB  au- 
tem DOD  mt  Terisiinile.  poCtani.  side  diversi»  hominiboa  oogìtari  voluÌBaet. 
■Ihn  additimtiii  fnjssc,  qno  uterque  diati n^eretur:  atque  etiam  Calp uni.,  qui 
Bd-  TI.  SO.  utrumque  vergilii  locom  sit  coninngit;  Rumpor  enim  meritu: 
wAU  hic  niti  iurgia  miaerit,  vateres  de  uno  endemqne  homine  cogitasBC 
bue  darioB  ostenait.  Quare  none  prnrsus  ailseotior  Ungerò  de  Vaigli  Bnii 
Min.  p-  tl3  sqq.  Weicherti  et  Rcholìastomni  cammentiun  reiicienti  et  Cu- 
mm  Tenun  nomen  esse  (ìraeci  pofltae  bucolici  illa  aetate  haad  ignobitia. 
«Menti  qui  lovenalì  qnoque  I,  2.111.  2u7.et  Valgio  laerv.adEcl.  TH,  22.  p. 
MS.  Lkm.  et  Unger  1.  1.  p  235.1,  fortasae  etiam  Martiali  11.  57.  3.  HI,  15. 
I.  at  V,  27,  1.  (cf.  Unger,  p.  112.)  comraenioretnr  icf.  Unger,  p.  66.  78.  98. 
107  «q,  IH.  119.  234.  303.  414.)  iurijia  autera  non  significare  pato 
amnoa  tn  Vergilinm  prolata,  sed  certaiaina  bucolica  et  riiae  faurainis  (fur- 
knllo  iracnndiorÌBi  cum  alila  qnìbuacunque  |)Ot!tÌH  in»tituta«.  Ct. 
'~"**,  ad  Eoi.  VII,  26.  Si  antem  Codnui  vemm  OBt  juetae  alìcuins 
obatat.  ^uominuK  nec  Atconetn  pantoiem  aliquem .  sed  arti- 

(itatnanum  et  caelatoremi  intelligendnni  censeamus,  qui  in 

.  apod  Athen.  XL  p.  461).  A.,  Ovid.  Met.  Xlll,    68  3.    et  Plln. 

"     40.  commcinoratiir.  (Of.   Sillig.  Cat.  artif,  p.  37.  et  Bruna 

'.  KQnstl.  I.  p,  4G6.  II.  p.  4(12.)  Wugn.  tamen  et  Ladew. 

.   liabcnt  nomen.  —  Incipe.    acil.  canere,  nt  Ed.  IX,  32. 

e.  ri  ^itt  hahe».    et  luven.  IV,  34.  Incipe,  OaiUojie.   —  Pkyllidis 
t,    i.  e.    ainorem.    Vid.   adnott.    ad  Ed.   iti,  66.    rbyllia   iam    Ed, 

,    7B.  commemorata  redit  Kcl,  VII,  59,    —  Ìl.    knbee.  Vid.   not.    ad 

Kd.     ni.    52.    —    12.    Incipt.     Pe   hac   repetilionia  tìjmra   vid.    ad   Ed, 

IT.  U.  —  trrmbit.  obaervabit,  cugtodiet.     Vid.  adnott.  ad  Rei.  IS,  7.S. 

eli  Tlieuer.    I.    14.  —    l'itt/ru/i,    ani    interea  prò  Mopso  baedos    pa- 

tc  fnbctur.  servns  patri»  oÌhb  e«t  baiiendns.  Pilioa  autem  iauiores  durai- 

rtuB  et  ipe»3  ^reges  pavìcse.  Spohn.  oomiirobat  loeia  Tib.  I,  10,  41-  IfiM 

la  metMur  .we*,  nt  fitiu»  agno*  et  iMirip.  (lyd.  37.     IToiSts  fiiv  ovv 

fàm  Mltjvti-  (y  ta^ùioit  Nf/ioum  f'''^"  ''^'   *'''"  ^KfxÓTtt,    Voss  con- 


^tam   li! 


84  P.  VERGILI  MARONIS 

MOPSUS. 

Immo  haec;  in  viridi  nuper  quae  cortice  fagi 

Carmina  descripsi  et  modulans  alterna  notarvi, 

Experiar;  tu  deinde  iubeto  ut  certet  Amyntas.  15 

MENALCAS. 

Lenta  salix  (]|uantum  pallenti  cedit  olivae^ 
Puniceis  humilis  quantum  saliunca  rosetis^ 
ludicio  nostro  tantum  tibi  cedit  Amyntas. 


ferri  iubet  Ecl.  U,  30.  —  13.  Immo  haec,  non  illa,  qoae  tu  me  canere 
iubes;  ut  etlani  hic  Pronomen  demonstr.  inservìat  oppositìoni.  Cf.  Wagn« 
Qu.  Virg.  £X,  7.  —  in  cortice  fagi.  Cf.  Calpum.  Ecl.  I,  20.  Sed  quaenam 
sacra  descripta  est  pagina  fagoì  et  v.  24.  ta  potes  alto  Cortice  descriptos 
citiua  percurrere  versus,  id.  VUlf  29.  Continet  inciso  servans  mea  carmina 
libro.  —  14.  alterna  notavi,  altematim  canens  et  fistula  modulans  ver- 
sìculum ,  eundemque  mox  incidens  in  corticem  (ut  Schirach.  p.  329.  et  Heyn. 
recte  h.  1.  explicant);  nemo  enim  simul  voce  canere  et  fistulam  iniflare  pot- 
es t.  Cf.  autem  adnot  ad  Ecl.  1,  2.  Heynio  quidem  non  levis  opera  vldetur 
totum  hoc,  quod  sequitur  a  v.  20.,  carmen  incidere  cortici,  quare  etìam 
Voss.  haec  in  deducto  cortice  scripta  putat.  Sed  apud  Calpum.  1,  33.  sqq. 
vei*8U8  LVl  properanti  falce  notati  in  cortice  leguntur.  Cf.  etiarnV^^. 
Ecl,  X,  53.  tener Uque  mcos  incidere  amores  Aròoriòus,  et  Tit.  ad  Calp.  ifl, 
43.,  a  Spohnio  lau^.  Ladew.  tamen  alterna  tantum  ad  carmen  amoebaeum 
refert  coli.  Ecl.  UT,  59.  et  VII,  19.  et  putat  Plurali  carmina  sinpdas  eius  stro- 

Shas  indicari,  quae  hic  in  uuuiuconiunctae  infra  v.  45.  CbrmenSmgulari numero 
icantur,  ut  efìam  v.  55.  et  SI.  Numerus  varietur.  Similiter  Ameis  SpidL  p. 
11.:    ,,Periculum  se  facturum  dicìt,    an  ipsi  contin^at,  ut  carmina  alterna 
ex  tempore  convertat  in  carmen  jìernetuum.    Et  id  ipsi  contigisse,  monstrat 
responsuni  Menalcae:    tale  tuum  noois  carmen  etc.**;    quam  tamen  senten- 
tiam  ex  Verg.  verbis  erui  posse  dubito.  —  modulans.   modos  s.  numeros 
musicos  faciens,  unde  moauUttores  sunt  Componisten,  Tonsetzer,  Cf.  £cL  X, 
51.  Cui.  1.  et  99    Calpum.  I,    92.    carmina  -  -  Dicamus  teretique    taman 
modtUabor  avena.  Val.  Fi.  IV,  386  leni  modtdatur  carmefi  avena.  — 15- Haec 
cum  irrÌBione  arrogantis  Am>iitae  dicuntur.    Nam  sensus  est:    Meiua    cum 
audiverìs  camien.  ipse  iudicabis,    utruin  Amyntas  iste,  qui  mecum  certet, 
dignus  sii,  nec  ne.  —  Vulgo   legitur    iubeto   certet  Amyntas^    et   quarnvis 
Bacchius   uno  vocabulo  compreheusus  i^iiibeto)  in  hac  sede  versus  et  gra- 
viore   intcrpunctìonc  non  scquente  dcfendì  possit  aliis  quibusdam  locis,   ut 
Prop.  in,  31,  (li,  33,)  9.  Cum  te  inssit  habere  puellam  comualuno^  praestat 
tamen  optimorum  Codd.  Icctio  iubeto^  ut,  quam,  suadente  etiam  Lacnmanno 
ad  Prop.  Ili,  6,  (II,  15,ì  43.,  cum  Wa^'n.  recepì,  quem  etiam  ceteri  recen- 
tiores  editores  secuti  sunt.    Sic  autem  lubere,  ut  -  -  legitur  etiam  ap.  Hor. 
Sat.   I,    4,    122.  Lucan.  IX,  896.    Apulei.  Fior.  IV.  extr.  p.  364.  tìmenli. 
Suet.    Vesp.    23.    (ubi    tamen    alii    legunt  ivssit  ponere^)  alibi.  —  16.  Cf. 
Theocr.  V,  92 — 95.  et  XU,  3  sqq.  Postremis  Mopsi  verbis  commotus,  fate- 
tur  Menalcas,    non  serio,    sed  per  ludibrium  se  dixisse  illa:    Montibus   in 
nostris  solus  tibi  certat  Amyntas  v.  8.  —  pallenti-'olivae,  frondem  sub- 
viridem  habenti.  Vid.  not.  ad  Ecl.  lU,  39.  Idem  sibi  vult  canens  oliva  ap. 
Ovid.  Met.  VI,  81.  —  17.  sa  li  une  am  Voss.  docet  esse   nardum  Celticam 
(Valerianam  Celticam  Linn.).    Est  autem  ea  herba,  auctore  Plinio  XXIj  7, 
21.  (^cui  adde  Scrib.  Larg.  195.  258.),    odore  quidem  suavi,    tanta   autem 
bre vitate,  ut  necti  non  possit.    Ceterum  in  hac  comparatione  magia  species 
uulchra,    quam  usus  spoctatur,   nam  etiam  ex  nardo  oleum  odoratum  oon- 
lectum  esse  constat.    Cf.  Plin.  XII,   12,  26.  Voss.  ad  h.  1.  et  Mitscherl. 
ad  Hor.  Od.  II,   11,  16.  —  18-  Peerlk.  cui  itulieio  nostro  nimis  pedestre 
videtur,  p.  17.  coni.  Indice  me  no8ter-"A3nyrUas^  ut  v.  51.  Daphnim  tuum.  — 


desine  plora,  puer  ;  auccesaimuB  antro. 
Extinctuni  Nympnae  crudeli  funere  Daplinim 
Flebaiit  —  vos  coryli  tastee  et  flumina  Nyinphis  - 
Cum  complexa  sui  corpus  miserabile  uati 

19.      «008 

mintu  nti, 

lebniHla  pergat.  Bibbccfc.  et  I^a^ew.  vero  hanc  veraom  adscribiuit  Henal- 
OK,  coni  aptiuB  maiur  natn  irniinrem  tamqiiani  pnernm  appdlet  et  cnm 
Tnba  giux«>rìmv»  antro  et  ipsa  mogia  cimvenianc  Menalcae,  cui  Hopeni 
Imi  eligendi  optiooem  dederit.  Sed  nonne  mirtun  ujwiet,  bì.  qai  modo  ipse 
dbentt,  tklterum  tacere  iaberet?  et  nonne  HopHUs  fnit,  qiii  Menulcae  od- 
tnun  osttjndit,  in  qm)  considere  [wissent?  R«;te  igitnr  celeri  recentiores 
«Ittoree  a  Tnlgari  ratione  non  diacadTmt.  —  desine  plura,  se.  dioere. 
(^Umqit&m  ne  opofi  qoidem  est,  ut  ellipun  statuamns.  cun  Terbam  de- 
apnd  po£t«s  luaiìme.  haait  raro  cam  «impliei  Accqb.  Obiectj  con- 
II  etioa*.  aufhÓTfn  mit  etwaa.).  Cf.  Ecl.  Vili,  61. 
SiliOB  Xll,  725.  degÌTU  bcUn.  Anth.  I.st.  Barm. 
T,  M,  45.  tkfine  plura  tiieru.  Beda  Ven.  in  Werasd.  PoBt.  L.  nùn. 
n,  213,  45.  detine  plura,  hiems.  Ita  Cicero  ipiie  ad  Fam.  VII,  1,  4. 
A  mai  M  Snet.  Tit.  36.  artem  dem'vtrf,  GeU.  II,  12.  >editionem  dntinere 
«e.  et.  Heina.  ad  Ovid.  A.  A.  U.  725.  —  mcceagimat  antro.  Cf.Cal- 
pun.  Ecl.  1.  0.  et  tM.  niiecetlitniia  tanhria  et  ìitcccanmug  itmbrae.  —  2(). 
tiiOMVB  ingenti,  mm  vents  affectris  ei  funere  vero  camunin  argnmentnin 
fiidtr  Inettu  ex  Daphnìditi  morte,  qneiu  et  amienta  et  fcrae  (v,  25 — 29.) 
ft  ipai  agri  a*  «rata  sentire  dicontor."  Ita  fere  HKyn.,  qnj  in  Argum.  hniiw 
Bcli^B«  de  naplinide,  celeberrimo  ilio  Sicillae  jiastore.  Mereurii  et  Nymphae 
enaodam  filiu,  ab  ipsis  Nvmphis  educato  et  a  Tane  fiatnlae  eantam  etìocto 
wnfem  inbet  Serv.  ad  Ecl.  Vili,  68.  Diod.IV,  84.  Aelian.  V.  H.  X.  18.  h. 
aun.  XI,  13.  Schol.  Theocr.  Id.  Vili.  f.  Parthen.  e.  29.  Sii.  Ital.  XIV, 
M8.  Orid.  Hct.  IV,  ITS.  sqq.  alioamie.  Voauiia,  quem  nequitnr  Spohn.  in 
Pntow.  (cf.  ArgQm.  p.  80.  Tiaec  satis  j)robabiliter  ad  tntentum  CBeattrÌB  re- 
fereoa»  ena»  doeet;  nt  igitnr  sub  DapJinidìn  pentona,  pastori»  in  ipso  iuven- 
tee  flore  mnrtni,  laleat  Ini.  Caesar,  Njmphae  autem  {t.  21.)  et  mater  (t. 
13.)  d«M  tntelarea  Romanomni  et  Venerem,  uorentem  gentili  Inliae,  pasto- 
ni porro  cnin  gregibns  |v.  24  sqq.)  magistratus  popolnmque  Romauum. 
IktM  (ieniqne  hestiae  (v.  27  aqq.)  domìtas  nationes  BignitÌGent ,  qni  omnea 
mmtaa  «he  logeant.  Sic  antem  ìam  Acrnn  ad  Ror.  Od.  I.  2.  hnnc  locum 
tetdl«tit.  r«teniiu  Wagn.  in  edit.  min.  adnotat.  esse  qnaedam  in  bnc  car- 


L  q.  acerba  morte,  nil  smplins.  Sic  etiam  Aen.  IV,  306.  moritura- -crwfeÙ 
'  *—~t  Dido.     Anthol.  I*t.  Bnrm.  IV.    129,    5.  erttdeli  funere  rapii,    et 
~  \i  /vmrr.  redeunt  ibid.  61,  3.  163,   1.  184,  1.  266,  3.,  nt  erìiddi 
^    -se.,   flmiTc  acerbo  Aen.  VI,   429.  —  Daphnim.  Cf.  not. 
l  infra  ad  ¥.  52.  —  21.   Flebaat.  Obeerves  voeem  biayl- 
iqne  Rpondenni  efficientem  in  principio  versna  cnnii  singolari  vi  et 
noBitam.    Of.  Wagn.  Qu.  Virg.  Xni.  p.  539.,  qni  comiiarat  v.  e. 
635.  VI,  590.  VII,  80.  IX,  728.  X.  879.  Geo.  I,  477.  alioaqne  lo- 

,Jpàa  antera  contcrendns  erat  locn»  Aen,  VI,  213.  Vid.  etiam  adnott. 

I  rfKd.VlI,  50.  —  lettèt.  Vid.  de  hac  prodnctione  adnott,  ad  Ecl.  I.  38. 

~ì,  nati.    Ita  pm  vulg.  gnati  scribenduni  esse,  docct  Wagn.  Qu.  Virg. 

VUI.,  qni  antiquìiirem  et  gr«TÌorera  formam  gnalns.  non  nisi  svbgtan- 

lietaiu.    coni  in  i>t  ili  ri   tentuni  et  alfectna  plenae  orationi  ronvenientem 

I  (nt  Aen.  Il,  (ii;:i.  y\.  ne.  869.  VII,  36«,  X,  470,  52.Ì,  XI.   167    178- 

■j  qnibuH  luria    omnibus  Vir    doct,    ex  Med     auctorìtate    edidit 

ique  a  Bucidii'is  et  Oenrgicia  prorsn-t  eiaolare  iubet.    Eqnidcm 

mu^ae  fonnae  uno  non  tam  varia  po&iis  genera,  quam  nnin« 

mìniB  argnnientuni  et  naturam  respiciendam  dnco:   qoare  li'ic 

ne  aUqnid  et  tragicms  spirante  magisqnc  ad  epici ,  qnam  baci'- 


86  P.  VERGILI  MARONIS 

Atque  deos  atque  astra  vocat  crudelia  mater. 

Non  ulli  pastos  illis  egere  diebus 

Frigida^  Danbui,  boves  ad  flumina,  nulla  nec  amnem  25 

Libavit  quadrupes  nec  graminis  attigit  berbam. 


liei,  carminis  indolem  accedente,  dummodo  Codd.  addicerent,  in  forma  gnati 
non  offénderem.  Sed  omnes  C43dd.,  de  quorum  lectionibns  certi  quid  constat,  et 
Serv.  Dresd.  commonem  et  vulpu-em  formam  twi^i  exhibent.  —  23.  atque- ^ 
atque  aperte  prò  et  -  -  et  maiore  tamen  emphasi  positnm,  quemadmodum 
Geo.  I,  182.  in,  434.  et  Aen.  Vili,  486.  que  -  -  aUjue  legnntur.  '  Non  enim 
adsentior  Wnnderlichio  Praef.  p.  IV.  sq.,  Wagnero  ad  Geo.  Ili,  257.  et 
Qu.  Virp.XXXV,  23.  p.  567.,  Lachmanno  ad  Prop.  I,  8,  11.  p.  39.  et  Tah- 
nio  ad  n.  1.,  (qoibuscuni  etiam  Naek.  ad  Cat.  carm.  p.  299.  et  Ribbeck. 
facere  videntur)  hunc  usum  geminati  ataue  Vergilianum  esse  negantibus 
nostmmqae  locnm  ita  intelligentibus,  ut,  Commate  post  Coniunctionem  cum 
Hublato,  coniungant:  citm  compleura  (est)  atque  vocat  deos  atque  astra. 
Nam  ut  verbum  substantivum  in  j)riore  membro  commode  omitti  potuissc 
(cf.  adnott.  ad  Ecl.  I,  52.  et  Wagn.  Qu.  Virg.  XXV.),  contra  veroLatinos, 
ubi  Participio  posito  copulam  evitare  possent.  illam  non  semper  vitasse 
concedam;  quem  non  oifenderct  eiusmodi  verborum  coniunctio,  qua  non 
sine  maxima  ambiguitate  duo  Verba  (quorum  alterum  prò  Participio  ba- 
beri  potest)  et  duo  Accusativi  Obiecti  ab  altero  eorum  pendentes  prorsos 
eodeni  modo  per  atqtie  copularentur  V  (^um  autem  v.  e.  Silius  I,  93.  sq. 
canai:  Hic  crine  effuso  atque  ffennaeae  nuinina  divae  Atque  Acheroiita 
vocat  Stygla  cum  veste  saccrths,  ubi  de  polysjTideto,  quod  Wagn.  Geo.  Ili, 
257.  (cni'us  loci  alia  ac  nostri  est  ratio)  IV,  343.  463.  Tibull.  II.  5,  73.,  pro- 
cul  dubio  etiam  (?atull.  LXVIII,  152.  et  alibi  statuit,  profecto  cogitali  ne- 
guit  ;  cur,  quod  alii  poétae  sibi  indulserunt,  id  Vergilio  strenue  abiudicemu»  ? 
(^uare  cum  Gronovio  ad  Geli.  VII,  14.  Drakenb.  ad  Silii  1.  1.  Dissenio  ad 
Tibull.  1.  1.  et  Handio  Tursell.  I.  p.  510.  etiam  boc  loco  atque  -  -  cU^ìie  prò 
et  -  '  et  U8ur])atum  censeo.  (^onsentiunt  mecum  Ladew.,  Bryce  et  Conm^ton. 
—  vocat  crudelia,  Heyn.  per  invocat  interpretatur.  Sed  invocandi  no- 
tionem  ab  boc  loco  alienam  esse,  quisque  videt  ;  incusandi  autem  vim  inesse 
verbo  vacare y  exemplis  est  probandum,  quae  num  usquam  inveniantur  du- 
bito. Quare  cum  Wagn.  subsisto  in  vulgari  explicati(me  :  astra  crudelia  esse 
dicit,  (ut  Geo.  IV,  356.  legimus  crudeletn  nomine  dicit.)  Provocat  Wagn. 
ad  Ter.  Ad.  V,  7,  13.  Placet,  pat<T  lepidissime.  -  -  Kugel  iam  lepiduM 
vocor.  Quod  autem  astra  vocat  crudelia,  hoc  ex  Cbaldaeonim  doctrìna 
explicandum,  de  gua  Wagn.  conferri  iubet  Interpp.  ad  Hor.  Od.  I,  11,  2. 
Astra  enim  in  fatis  hominum,  imprimis  nascentiunì,  magnam  vim  habcre 
veteres  censebant.  Unde  Hor.  Od.  II,  17,  21.  Utrimujue  nostrum  incredibili 
modo  Consentit  astrufn,  Petron.  Sat.  44.  malo  astro  natum  esse^  Prop.  I, 
6,  36.  duro  siviere  vivere,  Ovid.  Trist.  V,  10,  45.  grave  sidus  habere  et  si- 
milia.  Hic  igitur  mater  accusat  deos  atque  astra,  quod  fata  fìlii  accelera- 
veriut.  Mater  autem  Danbnidis  (cuius  nomen  ignoramus)  in  hac  allegorìa 
estVenns,  parens  gentis  luliac:  cf.  Ecl.  IX,  47.  —  24.  Pastores  prae  mctu 
neque  armenta  ad  pascendnm,  neque  post  uastum  ad  Humina  egerunt.  H^n. 
conferri  iubet  Mosch.  Ili,  23.  24.  et  Nemes.  II,  29.  («  Calpum.  IX,  29.)  Vid. 
etiam  infraEcl.IX,  24.-25.  Frigida  flumina.\uhdA  Ed.  X,  42.  —  nulla 
nec  amnem  Libavit  quadrupes  etc.  Cf.  quae  Suet.  Caes.  81.  de  pro- 
diffiis  Caesaris  necem  praegressis  narrat.  CJeterum  cf.  similes  loci  Tbeocr. 
rV,  14.  et  Moschi  III,  24.  —  nulla  nec  -  -  nec,  ut  apud  Graecos  olèfìq 
ouTt  '  -  ovtf.  Cf.  Ecl.  IV,  55.  Geo.  II,  83.  sa.  Aen.  IX,  428.  XI,  801. 
Drakenb.  ad  Liv.  III,  26,  5.  Heusing.  ad  Cic.  Ott.  I,  20,  1.  Duker.  ad  Fior. 
III,  17.  extr.  Schwarz.  ad  Plin.  Pan.  3.  p.  579.  Dàhne  ad  Nep.  Iphicr.  2, 
1.  alii.  nec  autem  prò  vulgari  ne^jue.  Wagn.  recepit,  et  plurimos  Codd.  et 
rationem  secutus,  cum,  ,,ubi  ad  augendam  negationis  vim  pleonastice  praece- 
denti  negationi  altera  subiiciatur,  etiam  priore  loco  nec,  non  neqiie,  scriben- 
dum  videatur."  Cf.  doctissima  eius  disj).  de  copula  ì^ec,  neque  m  Qu.  Virg. 
XXXII,  11.  p.  535  sq.  Kecentiorum  editorum  unus  Ribbeck.  ncque  amnem 
edidit.  —  26.    libare  amnem ^    i.  q.  gustare,    a  quo  tamen  ita  differt, 


BUCOLICA.  ECL.  V. 

Oaphni,  tuwn  Poenos  etiam  ingennùsae  leone» 
Intmtam  mootesquc  feri  silvaeque  loquuntur. 
Dspbnis  et  Armenias  curru  Bubiungere  tigrìs 

ut  Ubare  siuiplicìter  Hietiifitet  rem  aliqnan  ore  k-vitor  attingere,  giatnresxiteTa 
Mpori»  notionem  sìmulinvolval.  (Vid.  Doederl.  Syn.  Ili,  p.  1^7.1  Cf.  Geo.  iV, 
M.  .\en.  111.  354.  etc.  Prosaici  scriptores  gustu  sulent  addere,  Qt  Tac. 
Aaa.  XiU,  16,  2.  Uhatu  gmtu  puUo.  —  De  Adiectivo  iiuadrupr»,  imiA, 
s  genen  sabauditj  Subst^tiTi  pendens,  tripUci  (genere  oBQrpatar.  cf.  Bod- 
èixa.  I.JI.  22.  —  araminig  kerbam  i.  e.  reoentia  et  tenera  germìnAgra- 
ninii.  et  0?id.  Met.  X,  87.  et  Liv.  I,  24.  5.  Sic  Geo.  I.  134.  frumenti 
kertat.  Ccliuu.  Vili,  17.  Iierbae  algae  et  Hiioilia.  Cet«rum  Calpum.  tX,  2H. 
Indila  loci  inemni'  scrìpsit:  mUla  mfas--tetigenatt  grOaaina  vacearf,  —  27. 
Leone»  adeo  poatorcm  exstinctum  doQero,  ((UKin  grave  Bit.  quisque  videt. 
Cimi  aulOBi  leones  Daiiiquani  fuerint  in  Sicilia,  Daphnidis  pstna.  Voss.  non 
dvhitat,  qujn  ipsa  Africa  hh  verbis  designetur:  Anicam  qiuiqae  InFemniMie 
Cbmvm  derideriu,  qui  Cartha«iiiem  colonia  a.  708.  eo  dedncta  reflcere  yo- 
iMvtt.  8pohn.  vero,  hanc  eipucatioiieni  iure  vitupemns,  leonwn  mentiiinem 
n  Hwoci.  1,  72. ,  qui  et  i|iBe  leones  Daphnidis  niartem  deplorantes  fìnnt, 
■  TMgilin  traDftlatam  cennet.  Tcnondnm  anteui,  his  bestils  aaepe  in  abu- 
lia et  caiminibuH  veterum  ^cf.  Geo.  IV,  510,  ibiqne  adnott.ì  sedes  aas^narì, 
qjua  ant  munquam,  aut  iis  cert«  tempurìboH  non  habucmnt,  ([uoram  nobis 
«rt  MCoratiur  ooguitiu.  ande  tamcn  non  seqnitur,  prioriliatt  temporibnii,  ubi 
tciTM  tninuii  erant  coltae  et  incolie  frequcntatae,  eiasmodi  fera  animalja  hi 
Uà  fton  fnìasi;.  Ut  enini  patria  nostra  olini  amia  abandabat,  qui  none  niu- 
i|BkB)  fere  b  en  inveniuniur,  ita  etiam  Siniliain,  Graecìnm  ^Nemeaotim  leo- 
Mtn  spwto)  aliasqno  Enropae  regioneB  antiqnisBimìs  t«in()onbDB  leanes  oon- 
tnmÌBM,  non  onininu  est  imiirobabile  ;  quamquam  etiam  tiil  nbsiat,  quominns 
«m  Hernio  Pot.no»,  i.  e.  Àfros,  U>on  uinus  quam,flr»MDitusT.  29.)  prò  sim- 
pliei  ejittlieto  ornante  babearous  (ut  Ed.  X,  59.,  ubi  lìbH  Pnrtìia  torqfterè  Cy- 
thmùt  eomii  Spicida),  imprimia  xì  enm  Wagn.  in  min,  edit.  anmimui!,  po*- 
tiiB  Daplinidì  HUo  ocrtam  aedem  osaigDare  nuluiHae,  ut  perìnde  ait.  atmm 
in  SieOia.  an  in  Africa  voi  Àaia  rea  geBserit.  Ut  antem  bit,  in  Otri  135. 
H  »p.  Otid.  Tr.  rv,  e,  5.  Fornii  feoiuw,  sic  Aen.  V.  351.  et  Hor.  Od.  I, 
23,  IO.  Gaetuliu  leo  et  Ovid.  A.  k.  IL  tS3.  Mwiiirfne  ^iwnu  commemoran- 
Iw.  Cf.  Qebaatir  Progr.  p.  19,  Cetemm  Vergilina  in  hoc  looo  scribendo  ante 
OWklp»  habuitMoBChom  io  epicedio Binnis,  ipaum  antem  VergÌIininC'Al)inrn.Ecl. 
Villi  73 — 74.  ~  ingemuitne  interitum.  Karior  baec  conatructio  mvenitnr 
tUBin  Aen.  IV,  692.  Stat.  Tbe1>.  IX,  2.  .Senec.  Bere.  Oet.  1785.  Val.  Mu. 
T.  IO.  2.  ApoL  Met.  EX.  p.  235.  Elnienli.  Cf.  Ruddim.  11.  p.  141  oq.  CeUmm 
PMrik.  p.  17.  foni.  Poeid  etiam  inafruuci-':  leonfK,  nt  biatua  comiptplam 
Pmmm  {«perisse  anmendus  sit.  —  28.  t.'f.  Rion  I.  32.  et  Minchus  111,  !:i 
iq.  monttéque  feri  titraeqtte,  AJii  liliriyVw'iw.  Nihil  intercBt,  utnun 
mmttifm  frri  au  nbeae  ferae,  ì.  e.  inciUtae,  dicatitur;  cnni  ^>lurimis  tanien 
Cbd4.  feri  rctinendam.  MarkI.  a4l_  Stat.  SìIy,  II,  5,  13.  legi  inhet  montfK- 
^uéij/enu,  nlvtutme  loimmilur,  scil,  boniìnca:  iia«  «agt,  ikm  tte..;  qiiani 
WBtMtnnun  meriui  reiicmnt  Bnrm.  etHajn,  —  Ìoo«wn(ur.  aot  aimpliuiter 
(Mtaatnr.  ut  aaepe  (cf.  v.  e,  Cie.  prò  Dom.  32.  Uè  anHaU*  popnU  R.  ri 
wuMÈgmtttta  rriastatit  luqtmTitm'),  aut  pothu  quasi  logentes  nieniurant.  Of. 
(lUpnnt.  Vni,  74.  lietpondent  silvae.  Te  nostra  armrnta  loqtmatitr. 
Ctunia  inonlibus  et  silvia  ommnoque  rebos  inanìniatis  aenaom  et  voeem 
dari.  aaU*  notuiu  est.  Cf.  infra  v.  62  sq.  Ed.  VIU.  22.  fiu».  II,  a»,  2I&. 
J6».  *iatnll    IV.   Il      Cgtonttm    ivgum  loaueaa.     Petron.   e.    120.     WoHm 

S"       '■    "      ita  oirgìiUa  loquuiUur  etc.  Bibbeck,  et  Ranpt.  edidenuit  In- 
not.  ad.  V.  4,  —  29,  Si  Daphnia  vitinm  cnlturani,  qnam  cnin 
t  eoniunrfaxn  fuisse  eonstat,  ì.  e.  omnem  agricnlturani .   euins 
PUH  romnieuioratnr  (cf.  v.  35  sqq.).  apnd  euos  inslìtiii«ae  dì- 
WÈgatro  iudice,  „ìta  spectat  Caeaareni,  nt  ip»a  natnra  per  eioa 
Min  nomen  Imbuisse  pnWdns  est,  per  qnem  talia  posNunt  fieri  ~ 
._.  .  _.H  indniHBe  vnltnm,  acd  enndem,  ilio  eistincto,  mutasse  dicatnr."^ 
Dmjfhni»  et  (.etiam)  Armenia»  etc.,  ì,  e.  praeter  alia  merita,  quae  reti- 
—  'jiiingere  tigre».    Baccham    curru    tigribus  innoto 


SSH^. 


88  P.  VERGILI  MARONIS 

Instituit,  Daphnis  thiasos  inducere  Bacchi  30 

Et  foliis  lentas  intexere  mollibus  hastas. 

Vitìs  ut  arboribus  decori  est,  ut  vitibus  uvae, 

Ut  gregibus  tauri,  segetes  ut  pinguibus  arvis: 

Tu  decus  orane  tuia.    Postquam  te  fata  tulerunt, 

Ipsa  Pales  agros  atque  ipso  reliquit  Apollo.  35 


vehi,  ex  monumentis  antiquis  satis  notum.  Cf.  Montfaucon  Ant.  expl.  Voi. 
I.tab.l58.,  abHeynìo  laud.  Curru  autem  antiquior Dativi  forma  prò  currui, 
quam  optimi  quique  scriptores  vnl^ri  haud  raro  practulerxmt.  Cf.  Priscian. 
Vn,  18,  88.  (p.  778.  P.)  Gellius  N.  A.  IV,  10.  Kuddim.  Inst.  I.  p.  103. 
not.  47.  Ramsh.  §.  30.  2.  Schneid.  Gr.  Lat.  II.  p.  332.  sq.  et  qui  hic  lau- 
dantur.  E  Vergilio  cf.  v.  e.  Geo.  lY,  158.  198.  Aen.  1,  156.  257.  261.  Ili, 
541.  692.  IV,  369.  —  30.  thiasoH  indvcere  Bacchi  Heyn.  male  et  con- 
tra  usom  loqnendi  accipit  prò  simplici  rfuccr*  choros  baccbantium.  (Cf.  <]^uae 
ad  Ecl.  II,  57.  adnotavimus.).  Immo  iìulucere  yii  Graec.  tìaàyfiv)  dicitur 
de  iÌ8,  qui  novum  morera  introducunt,  primi  aliqoid  facixmt.  Cf.  Scbwarz. 
ad  Plin.  Pan.  e.  11.  Heins.  temere  coni,  thiasos  indicere  Bacchi.  -- 
Thiasiis  (^/«aof),  qnae  vox  apud  Graecos  ad  cuiuscunque  dfei  caltum  refer- 
tur,  a  Romania  (v.  e.  Aen.  VII,  581.  Catull.  LXIII,  27.  LXIV,  251.  Stat. 
Silv.  Ili,  1,  41.)  non  nisi  de  saltatione  b.  chorea  in  bonorem  Baccbi  insti- 
tuta  dicitur;  quo  decenti  quidam  male  scribunt  thyasHs,  quasi  a  tìiyafU 
{S-vài)  s.  Baccba  descenaeret.  —  Bacchi  :  Brunck.  altcram  recepit  lectio- 
ncm  Bacchoj  quam  exquisitiorem  dicit.  Immo  Dativus  si^ficaret,  thiasos 
antea  nondum  inventos  fuisse,  Genitivus  autem  indicat,  tniasorum  iam  in- 
ventorum  unum  aliquo  introductum  esse,  quod  bic  aptius  est.  —  31-  Tbyr- 
Bum  describit,  s.  hastam  aculeatam.  bederis  et  pampinis  cinctam,  quam 
baccbantes  gcstabant.  ^  foliis  igitur  viteis  et  nederaceis;  mollibus j  ut 
Aen.  VII,  390.  molles  thi/rsi.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  Il,  72.  —  lentas  hastas, 
stipites  teretes  et  flexilès.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  ni,  38.  et  Geo.  FV,  170. 
■—  32-  t,Ex  Theocr.  VIE,  79.  Poèta  de  ulnais  et  populis  cogitavit,  quìbus 
iunctae  sunt  vites,  Omat  ulmum  vitis,  vitem  uva."  Hem.  Cf.  not.  ad 
Ecl.  n,  70.  et  III,  10.  —  33.  Ut  gregibus  tauri.  Cf.  0\id.  A.  A.  I,  290. 
armenti  gloria  taurus  et  TibuU.  ÌV,  1,  208.  seu  tardi  pecoris  sim  gloria 
taurtu.  —  pinguibus  arvis.  Cf.  Hom.  II.  XXI li,  832.  Od.  FV,  757. 
Theocr.  XXV,  97.  153.  ITiovtg  ayQoì.  Lucr.  V,  1248.  pingues  apri.  Ovid. 
A.  A.  I,  360.  ping^ds  humus  etc.  Vid.  Gebaueri  Progr.  p.  6.  idemque  de 
poèt.  I.  p.  223.,  ubi  Maro  Theocr.  X^^II ,  29.  spectassc  perbibetur.  —  84. 
Incipit  hoc  versu  apodosis:  Ut  vitibus  arbor  etc.  decori  est,  sic  tu  decus 
omne  tuis.  Male  efiim  Wakef.  ad  Soph.  Philoct.  p.  255.  Érf.  etiam  ad 
verba  Tu  decus  omne  tuis  subintelligit  ut^  et  a  voce po^^TtMzm  apodosin 
incipit.  Immo  ante  postijuam  gravius  distin^uatur  necesse  est.  Ceterum 
hunc  locum  ante  oculos  habuit  Auson.  Prof.  XXIV,  11.  tam  decìis  omne 
tuis,  quam  mox  dolor.  —  ,yfata  tulerunt,  abstulerunt.  Apollon.  IV,  1485. 
2Ì  fT*  oO.ófÀiVtti  xriQtg  ?Aoj'to.  Hom.  II.  Il,  302.  ovf  ftri  xrjgeg  ffiav  i^av«- 
Toio  (fénovotti.^*  Heyn.  Eadem  rationc  Ecl.  EX,  51.  Omnia  fert  aetas.  No- 
strum imitatus  est  auctor  carm.  in  Anth.  Lat.  Burm.  IV,  123,  8.  itwida 
Domitium  fata  tulere  sibi.  Pro  tulerunt  tres  Codd.  deterioris  notae  ttdere, 
Vid.  adnott.  ad  Ecl.  X,  13.  Ceterum  Pronomen  te  gra\'ius  pronuntiandum, 
auia  Daphnis  opponitur  diis  agrestibus,  ut  patet  ex  Pron.  ipsa  —  ipse. 
oensus  est  enim:  Tu  reliquisti  agros,  ideo  etiam  Pales  et  Auollo.  Cf.  Wagn. 
Qu.  Virg.  XVIII,  2.  p.  457.  -35.  ,,Pales  et  Apollo  Noniius  agros 
reli(iueruntj  deliciis  sms,  Daphnide  inquam,  sibi  ereptis  et  ablatis,  ut  soli- 
tudinem  agiorum  fugerent.  [Deos  cum  iis,  quos  fovent,  venire  et  abire, 
poétae  fingere  solent.  Tibull.  n,  3,  3.  4.  et  U,  6,  2.  4.  Wund.]  Cum  ea 
morte  inque  deorum  agrestium  discessu  agros  suinma  sterilitas  occupare 
debuìt;  ita  versuum  sequentium  sententia  exoritur."  Hei/n.  Pales  autem, 
dea  domestica  Italorum,  reique  pccuariae  praeposita,  cui  a.  d.  XII.  Cai. 
Maias,  quo  die  Roma  condita  esse  ferebatur,  quotannis  solemnia  celebra- 
bantur,  Falilia  dieta,  a  mj'tbograpbis  male  cum  Vesta  aut  Cybele  Graeco- 
rum  confundebatur.  Cf.  Serv.  ad  Geo.  UI,   1.  Ovid.  Fast.  IV,    723.  TibuU. 


BUCOLICA.    ECL.V. 

Ormndìa  sacpe  quibus  tnandavìnius  hordea  sulcìs, 
Infelix  lolium  et  steriles  nascuntar  avenae; 


tamuvntn 


I,  I,  14.  n,  5,  38.  Fior.  I,  iti.  Ocll.  XIII.  23.  Colcbatnr  eti&m  deos  huias 
nminù.  Tarro  ap.  Serr.  sA  Geo.  111.  I.  Aniob.  m.  23.  40.  Mart.  Gap.  I. 
p.  17.  De  Apoltìne  ab  eo  iiide  teinpnre,  quo  Admeto  regi  parit  armcnta, 
Scttiov  (Menomine  ajastiriboB  cnltn  tf.  Honi,  II.  U,  7li6.  Hes.  Th.  347. 
Aprflod.  m,  40.  4.  Ht'TU.  h.  in  Apoll.  412  ut].  CftUii».  h.  in  Apoll.  47.  ibi- 
qoe  Spanh.  Geo.  Ili,  2.  CDm  adnott.  nostre  et  8erv.  ad  h.  1.,  qui  pntat, 
nJia  oammemoratiuneia  ad  pabuli,  ApoUinìs  ad  pecorum  defectam  spectare. 
Eadem  raUooe  Calpam  Kd.  VII,  22.  coniun^rit /if^u"**"»  Pni'm  et  noato- 
raltm  ApoUinem.  Cetemm  Gobauer  I.  p.  2481  pntet,  Maroneni  hic  imitatam 
MM  MoBchwn  III,  n  sq.  ot  6fi  so.  —  36.87.  -iln  i"  anlcis,  qnibite  iorrfen, 
quod  hic  omnino  prò  qaorifi  frumenti  geneie  dictnm,  «ereliamii!).  loliam  in- 
ftlix  (ìnfvFundnm)  Lolch,  et  avenae,  vani  ealmi  viticmi  frumenti,  Fluit- 
httftr.  aaacmitnr."    Ueijii,  Rordeam  enim  in  loliam  et  nvenam  fatriam  de- 

Setare,  reteres  pntabant.  Of.  Geo.  I,  154.  et  Plin.  XVm.  44,  1.  gran- 
v-hardta,  ad  serendum  selecta.  Cf.  Geo,  I,  197.,  ibiqne  adnott.  Inao- 
I  PlunJem  hor<iea  (ibtrcctatores  iati  Vergilii,  Bavius  et  HaevÌDa 
B  Tid.  not.  ad  Ed.  Ili,  90.1,  Servio  aactore  ad  Geo.  I,  210.  hoc 
lerunt;  Hnrdea  qui  <!i.rlt,  tiinerett  vi  tritìca  lUnaf,  (cuius  tnmen 
Corniflcins  OalJus  fdit.  Cf!  CledoniuB  p.  1898,  et  ttibbeck. 
!,p.  %.>  Utuntnr  aulem  hoi-  l'Iurall,  qneni  sane  Qninct.  Inat.  1,  &, 
IH  fàln  Tid.  Spald.)  TÌtiosmii  dicit.  nracter  Vei>.'ilium  (Geo.  I,  210.  317.) 
Plin.  XVIU  7,  10.  et  RaHl.  ltin.  I.  149.  —  37.  De  ipsa  re  cf. 
>-.  de  pi.  Vili,  7.  et  Plin.  XVni,  17.  44.  Lolium.  i.  e.  Loliom 
•Kununiitrnn  Linn..  algu  Ciraecomtn .  nobis  Tmimellaìrh,  Tolikom,  etiam 
Tram  Tocatum.  Cf.  Pio«cnr.  II.  122.  Theophr.  1,  7,  14.  Pinot.  Mi!.  Il,  3. 
SO;  ikijae  Lindem.  OTÌd.  Fast.  I,  K91.  (ubi,  ut  hìc.  cara  avena  coniun^hiTi 
«■B  Giengii  adnot.  Serv.  ad  h.  I.  et  Geo.  I,  154.  'obi  idem  fere  legitur 
•mwm).  Hardain.  ad  Plin  XXII.  25,  77.  Billerb.  Flora  clasa.  p.  26.  —  Id 
imftlix  dici  VosB.  et  Sp.  patant,  qnod  tìtabanteB  et  trementea  reddat,  qni 
■Hidneariat.  aut  raec«B,  teste  Servio,  Pianto  et  Ovidio  11.  11.  ;  reetina  au- 
^eya.  et  Wa^  cenaent  hoc  cpitbetnn  eaae  i.  tj,  ìnftcundum.  ad  ve- 
»—  Inutile.  Ut  enim  Mir,  quod  de«cendere  yidetur  ab  obsoleto  feo, 
u  e.  rano,  procreo,  hau»i  raro  prò  fecnnduB  diciter  iv.  e.  Acn.  VI,  230. 
oUfnfiiix,  Geo  H.  81.  rami  feltce»,  Liv.  V,  24,  2.  arlcn- felix.  tSait  Xm, 
Ul  hoT^  f flirti  eti-,  onde  etjain  Àrahiae  fAicit  nomen  repetendum  vide- 
tir),  ite  mftlix  interdiun  i.  q.  infecondna  le.  p.  Geo,  n,  239.  UUi'g  fnigi- 
^é^fìUx.  MA.  314.  oleatler  in/elur.  Plin.  XXIV.  9,  41.  arbor  ■r/M'^O 

1  Calpurn.  IT,  115.  loliioa  videtur    nutUgnum  dicere.  —   iterili* 

L  a.  avena  fatua  Linnaeo  dieta,  ioil4*r  Hnftr,    eadem  ratione  ab 

'■t.1.1  onmioh'oeoniuHgitor.— Pro  ■naieunltir.  optimonim librorura 

'Tolgo  edebatnr  fìtominonA»-,  quod  e  Geo.  I,   154.  huc  tnuulatam, 

.  JOtna  versus  iteratur  ;  ut  etiam  alibi  librari!  in  taliboa  veranitm  repe- 

„_  MB  alterum  locum  ei  altero  intcrdum  coireierunt.    (Cf.  adnott.  ad 

G*o.  m,  «ti.  ly,  173,  Aen.  I.IOO.  DC.  613.  etc.)  Solet  antem  Vergiliua 
Ift  ttumodi  versibna  ad  I.ucrctii  eiemplum.  cnìas  perpetunm  fere  imitab)- 
rem  Msé  praebet,  alio  looo  repetitis  unam  alteramqne  vocem  inunutare; 
(etOto  I.  291.  cumAen.  VII.  14..  Geo.  I,  494.  cumGeo.lI,  513.,  Geo  U.  1S8. 
ma  Aen.  Vili.  149..  Geo.  II,  535.  onm  Aen.  VI.  7S4.,  Geo.  IH,  103.  cum 
Aan.  V.  144..  Geo.  m.  220.  cum  .\en.  XJI.  720.,  Geo.  m,  421.  cum  Aen. 
0,  181..  Geo.  m.  42e.  cum  Aen.  H,  474.,  Geo.  in,  437.  cum  Aen.  H,  473., 
OeoL  in.  439.  cum  Aen.  H.  475.,  Geo.  FV,  162  aq.  cum  Aen.  I,  438  aq.. 
Geo.  IV,  173.  cum  Aen.  VIII.  451,,  Aen.  I,  101.  cum  VIU,  539..  Aen.T, 
ai*.  (UBI  III,  229..  I.  462.  cum  VI,  469.,  HI,  65.  cnin  XI.  35.,  HI,  193—195. 
con  V.  9—11..  in,  .390-393.  cura  EX,  43—46.,  m,  393.  cum  VI, 
U..  m.  467.  cum  V.  259.,  Ili,  471.  cnm  Vin,  80.,  IH.  557.  wim  IX. 
IIX,  IT.  219.  cum  VI,  124..  IV,  232  sqq.  curo  IV,  271  aq.,  IV,  528. 
on  n,  223..  rV.  587.  cura  IX,  fi.lO.  IV.  701,.  mm  V,  89.,  V.  432. 
«■  IX,  814..  V,  665.  cnm  K.  49..  V,  657,  aq.  unm  IX,  14  so.,  VI,  403. 
cm  TI,  769.,  TU,  749.  cnm  IX,  613.,  IX,  126.  cum  X,  276.,  IX,  294.  cnm 


90  P.  VERGILI  MARONIS 

Pro  molli  viola,  prò  purpureo  narcisso 

Garduus  et  spinis  surgit  paliurus  acutis; 

Spargile  humum  foliis,  inducite  fontibus  umbras,  40 

Pastores  —  mandai  fieri  sibi  talia  Daphnis  — 


X,  824.  etc.);  ^nam^uam  venun  est,  interdilla  etiam  integros  versus  sine 
olla  mutatìone  iteran.  (Cf.  Ecl.  Ili,  87.  cum  Àen.  IX,  629.,  Geo,  I,  304. 
cum  Aen.  IV.  418.,  Geo.  II,  43.  cum  Aen.  VI,  625.,  Geo.  Il,  291  sq.  cmn 
Aen.  IV,  445  sq.,  Geo.  Ili,  233  sqq.  cum  Aen.  XII,  105  sq..  Geo.  Ili,  391. 
cum  Aen.  VI,  173.,  Geo.  IV,  167  sqq.  cum  Aen.  I,  434  sqq.,  Geo.  IV,  171  — 
175.  cum  Aen.  Vm,  449-453.,  Geo.  IV,  338.  cum  Aen.  V,  826.,  Geo.  IV, 
475—477.  cum  Aen.  VI,  306—308.,  Aen.  I,  73.  cum  IV,  126.,  Il,  76.  cum 
m,  612.,  n,  774.  cum  DI,  48.,  II,  775.  cum  m,  153.,  II,  792—794.  cum 
VI,  700—702.,  Aen.  IH,  390—93.  cum  Vili,  43—46.,  IH,  725.  cum  VOI, 
680.,  Ili,  589.  cum  IV,  7.,  IV,  177.  cum  X.  767.,  IV,  285.  86.  cum  Vm, 
20.  21.,  IV,  482.  cum  VI,  798.,  VI,  429.  cura  XI,  28.,  VII,  641.  cum  X, 
163.,  Vn,  645.  cum  IX,  529.,  VII,  804.  cum  IX,  433.,  IX,  122.  cum  X,  223., 

XI,  832.  cum  XII,  952.)  Alii  versus  etiam  invito  auctore  a  Ubrariis  viden- 
tur  repetiti,  ut  Geo.  IV,  338.  ex  Aen.  V,  826.,  Aen.  IT,  285  sq.  ex  Vm, 
20  sq.,  rX,  29.  ex  VH,  784.,  IX,  122.  ex  X,  223.,  X,  278.  ex  tt,  127.,  X, 
872.  ex  XII,  668.  XII,  612.  sg.  ex  XI.  471  sq.  etc,  ad  quos  locos  vide  ad- 
nott.  Praeter  ea,  quae  ipse  de  hoc  poétarum  usu  disputavi  in  Comm.  mea 
de  Lucretii  carm.  p.  10  sqq.  cf.  Heins.  ad  h.  ipsum  1.,  Weichert.  de  verss. 
^quot  Virg.  et  Val.  FI.  p.  65  sqq.  Weber,  ad  Lucan.  Voli.  II.  p.  604  sqq., 
lahn.  ad  Geo.  II,  129.  Obbar.  ad.  Hor.  Ep.  I,  1 ,  56.  p.  73.  et  I.  6,  28.  p. 
276.  et  qui  ibi  laudantur  viri  docti.  —  38.  Cf.  Theocr.  I,  132  sq.  Iteratur  hic 
versus  in  Antb.  Lat.  Burm.  I,  170,  26.  et  ibid.  178,  330.  sic  variatur:  Pro 
moUi  viola  casicique  crocoque  rubcìiti.  —  molila  violaWtLgnero  est,  „quae 
coloris  teneritate  sensum  mollitcr  afficit.''  Scilicet  molila  omnino  dicuntur, 
quae  nobis  sunt  grata,  iucunda,  cum  efficiant,  ut  nobis  sit  moUiter.  Sic 
Geo.  Ili,  464.  mollis  umbra,  ap.  Gellium  I,  2.  amhulacra  moUia  etc.  Viola 
autem  etiam  hic,  ut  Ecl.  n,  47.,  videtur  esse  rò  Ifvxòv  tov  s,^€vx6'ioy, — 
purpureus  narcissua,  propter  purpureum  calycem.  Cf.  Plin.  XXI,  5,  12. 
Narcissi  alierum  genus  flore  caiuUdOf  calyce  purpureo,  id.  XXI,  19,  75. 
Narcisei  duo  genera  in  usu  medici  recipiunt.  Unum  purpureo  flore  etc, 
(nam  calycem  et  florem  confundebant  veteres.ì  Dioscor.  IVT 158.  ^r.  (v^go 
161.)  Theophr.  b.  pi.  V,  6.  VE,  12.  Billerb.  Flora  class,  p.  86  sq.  Woc 
autem  genus  narcissi,  quod  pur})ureo  calyce  ornatura  est,  aequinootiì  au- 
ctumnaus  tcrapore  florere,  Voss.  docet  ad  h.  1.  et  ad  Ecl.  Il,  47.  Ceterum 
qui  hoc  loco  purpureus y  in  Cir.  95.  suave  rubens  narciasus  dicitur.  Bibbeck. 
recte  fortasse  ex  Diomede  p.  449.  P.  recepit  purpurea  narcisso^  quod  etiam 
Gebauer.  Progr.  p.  1.  defendit  coli.  Theocr.  I,  131.  a  d^  xalà  vagxtaao^f 
qvLcm  hic  poCtae  nostro  obversatum  fuisse  pateat.  —  39.  ,^alinrua  fru- 
ticis  spinei  et  rubi  seu  rharani  genus,  Chriatdom  \Judendorn,  WegedornL 
Rbamnus  Paliurus  Linn.  Vid.  Martin,  ad  h.  1.  et  Scnreber.  ad  Theocr.  XXTV, 
87.**  Heyn,  Sprengel.  ad  Dioscor.  II.  p.  397.  naUovQov  et  fcifivor,  a  Diosc 
I,  121.  et  119.  descriptas,  unam  eanderaque  plantara  babet.  Cf.  etiam 
Theophr.  h.  pi.  I,  6.  17.  Plin.  XVI,  30,  53.  XXIV,  13,  71.  Billerb.  p.  53. 
et  55.  Ceterum  respexerunt  hunc  locum  Colura.  X,  22.  apinisque  ferat  pa- 
liuron  acutia  et  Sedul.  carm.  pasch.  1 ,  262.  Cardmia  et  apinia  aurgat  pa- 
liurua  acutia.  —  40 — 41.  Funeorera  honorem  et  tumulum  Daphnidis  indicit. 
Spargile  (i.  e.  conspergite,  ut  etiam  Ecl.  IX,  19.  et  alibi)  humum  (circa 
tumulum)  foliia  (frondibus  et  floribus.)  —  inducile  ^ontibua  wm- 
braa,  i.  e.  obducite  fontcs  umbra  arborum  circum  positarum,  eadem 
fere  ratione  dictum,  qua  metaph.  apud  Vellei.  II,  36,  1.  Omnibu»  ommi' 
um  gentiwm  viria  nuignittidine  aua  caliginem  inducere,  (ubi  vid.  Ruhnk.) 
et  proprie  apud  Plin.  XXXV,  10.  35.  indìtcere  pieturcte  colorem,  XXXm, 
7,  40.  inducere  parieti  cn'am  lique/actam  et  similia.  Panilo  aliter  EJcl. 
IX,  20.  viridi  fontes  induceret  umbra,  ubi  non  solum  constructionem ,  sed 
etiam  nuraerura  mutatum  videmus.  Nostro  enim  loco  Pluralis  umbrae  mul- 
tAra,  densam  umbram  complurium  arborum  videtur  significare,  qualisdecet 


BUCOLICA.  ECL.  V. 

Et  tumolum  facite  et  tumulo  fiuperaddite  < 
DftplinÌB  ego  in  eilvis,  hÌDc  usqiie  ad  sidera  notus, 
FormoBÌ  pecoris  custos,  formosior  ipae. 

UENÌ.LCA8. 

T&le  tuum  carmen  nobis,  divine  poeta,  l'i 

Qosle  Bopor  fessis  in  gramine,  quale  per  aestum 

tunnlnm.  Cf.  ynae  ad  Ed.  X,  76.  adnotaTÌratia.  Ceterum  de  tomolo  ioito 
fonteiu  condita  cojritandwn.  Circa  tumuloB  aotem  arborea  seri,  iam  Ho- 
(UTÌfa  retate  usitstiim  fuit  icf.  II.  VI.  419,).  Rostìeos  Tem  homines  «Ibi 
'  a»s  ad  funtfs  valdc  freqnt'ntatmi  arborìbusmie  circnmdatoe  aepelire 
foisse.  ut  ornnes  mtorea  ibi  qniesc«ntca  vet  bibeotcs,  coni  titoloni 
t,  defoncti  recordarentor,  Voss.  probat  Niciae  Hiles.  epigi.  in  An- 
tbtL  (il.  I.  j).  248.  (8.  I.  p.  182.  lacobs.ì  Cf.  etiam  Culioia  v,  387  sqq.. 
Sprim.  Uodaf  GoSneioui  de  Cenotaph.  p.  170  eq.  i?t  Lnterpj>.  ad  Saet.  Aué. 
e.  IS.  —  mandai  fieri  gihi  prr)  vulgari  mandat  siti  facienda,  velot  sibi 
tlaat.  Cf.  B«ddira.lI.p.230.Znmpt.!5  617  alii  Cetcriunhftec  verbaparentbetico 
iattrìfeU  etiam  ad  scqaentia  pcrtinere,  in  pmniptu  crt.  —  42-  Itepetìtor  hio 
ntmu.  qui  tiuiiteiTlieocr.  XXII!,  43.  (?t  46..  ìnÀDth.Lat.  Borni.!.  179.  440. 
—tMpptradflite.  Ribbeck.  diviaim  »cn^nit  gti.per  aMite.  C{.  adoott.  ad.  tSd. 
TI.  81.  De  iterato  vou.  lumalopni  ei  cL  adnott.  ad  Ei'l.  Il,  33.  et  Aen.  I, 
iU. — oarmeii,  i,  q,  tttulom,  ìnscrìptioneni  rarminc  concentmo.  Cf.  Aen.  m, 
m.  0»id.  H«.  ri.  Ufi.  VII,  194.  Met  U,  326.  XIV,  442,  —  48.  Etiam 
haM  i^aerìptJo  ex  Theocr.  I.  120  sq.  petita:  ^àtpvts  ty^v^  óJi  lijvot  à  rat 
fimt  ttit  voutiiav,  Jnifvis  à  rn)c  Tifiìpoic  «iti  n-opTioc  ndi  naiCaiav.  - 
in  *ilvi%.  Vid.  ad  Ei^l.  1,2.—  hiìic  utqne  ad  fiderà  nodi»  ntpote 
eptnia  H«yniu  in  cannine  bocolieo  non  placet:  ot  sane  cobr  boias  lod  non 
•uint  ft  celeberrimi  illiu»  versos  Aen.  I,  379.  Siitn  p™  Aeneag  -  -fama 
aner  oeAora  iwtut.  Cf.  tamcn  net.  ad  t.  22.  ut  aimileni  Theocrìtì  locom 
VÙ^it.  U3.  fa»là,  ró  nov  xbì  Zarùc  t>iì  »QÓror  Synyt  ifàfia  cnm  Hom. 
Od.lX.  30.  xai  fitv  «Uat  t/ì-aavAv  Ikh.  —  44-  Iterator  hiu  terBos  in  Anth. 
Ut.  Bnnii.  X.  147,  2a.—Formoium  peca».  Cf.  Hom.  Od.  XU.  402.  Xm, 
1».  MS.  355,  Theocr-  Id.  V,  82.  VII.  87.  Ep.  IV,  Ih.  VI,  3.  a  Gebauero 
Pnrr.  p.  ti.  land.  Sic  Geo.  m,  219.  etCalporn  XI.  26.  formosa  ùinenea, 
iWiri.A^  A  I,  ìm./rrrntotae  (lovet  fen.  ~ formoKiiir  ipte.  Alludit  poeta  ad 
Uii  C'at^aaris  f<>nnoBÌtat«ni.  cai,  cnm  excelsa  statura,  colore  candido,  tere- 
lìliaa  membrìa,  nigrig  vegetjaque  oimlia  eBset  (ef.  Soet.  Caes.  46.),  Venne 
ipM,  «tirpis  aactor,  fomiae  quandam  f^ratiaiu  triboisse  CT«debatnr.  Cf.  Voea. 
H  b.  [.  unitati  aant  bone  lociuiiCato  Dir.  31.  formotaeqae  cadent  vmhrae, 
/ofwrfw  ipta  Cada  et  Coloni.  X,  299.  Fonnoto  Xait  piiero  formonor 
«MA.  Snnilrs  autem  locos,  ubi  idem  vocabnlom  cnm  tì  qoailam  vcl  in  gra- 
At^DM  iterator  lut  Ecl.  IV.  1&.  Aen.  VII.  706  aq.  IX,  462.  Sali.  lur.  44, 
I.  7fl.  t.  Orid.  Met  XH.  236.  Am.  I,  2,  42.  in,  2.  32.  cett.i  coUeRit  Gè- 
tMivr  I.  1.  —  45.  Menalcae  laodat  Hopai  Carmen  tamqoam  perfectìaHimum 
aitii  oposcoloiu  SDoqDc  culti  ilio  c<}mmitteiid<)  modeate  praefatur,  Yìd. 
Ikaocr.  1,  7,  sitq.  Vili.  78— S3.  —  Tale-qtiale.  i.  e.  tam  ;^tiUD — 
Probo  1,6.    3.  et  Cod.  Bafii.  adidit 


J 


eannen,  qoun  rerbunun  poaituram  etiam  Heynins  auribns  anaviorem 
I  gt  Lachmonn.  ad  Prop.  1,  6,  25.  atqne  Bibbeck.  cnm  Wundcrl.  prse- 


, ._.  volgari  ratione  toc.  nobie  [ter  metrum  pecnliaria  ™  addator. 

Btà  qoamqnaro  aane  maiima  aententìae  via  ineat  tocc.  camici  et  aopiir, 
«nm  hoc  lector  per  ae  iotelljgat,  gnidni  etiam  poStae  licaerit  aihi 
(  rncc.  nohìs  et  ftMÙÌ  Cnr  igìtor  aimpliciasimum  verbornm  ordinem 

ras,  qnera  Ctìteri  Codd.  oninee  cura  Priau,  p.  761.  P.  et  Rnfln.  p,  266. 

Imtar?  Oéteri  reeentiorea  edibitee  nubiacain  faciunt.  --  divine  poèta. 
Ot  Kcl.  X.  17.  VI,  87.  et  I,acr.  I.  731.  carmi<ui  divini  peelori».  Sic  etiam 
4i  artiflee  Ed.  m.  37.  divini  opta  Alàmtdontvi.  —  4è-  Cf.  Theocr.  VIU, 
IT.  fkal<  topor.  Cf,  not.  ad  Ecl.  HI,  SO.  Sic  in  Anth.  Lat.  Borm.  V, 
II),  IS.  Adce  topor  feaia.   Rom.  et  onna  Bcm.  prò  featit  exhibent  latria 


gwaam 
Aasfanns 


92  P.  VERGILI  MARONIS 

Dulcis  aquae  saliente  sitim  restin^ere  rivo. 

Nec  calamìs  solum  aequiparas,  sed  voce  magistrum. 

Fortunate  puer,  tu  nunc  eris  alter  ab  ilio. 

Nos  tamen  haec  quocumque  modo  tibi  nostra  vicissim  50 

Dicemus  Daphnimque  tuum  tollemus  ad  astra; 

Daphnim  ad  astra  feremus:  amavit  nos  quoque  Daphnis. 


—  47.  restinguere.  Infin.  Graecorum  ratione  loco  Nomin.  Sabiecti  positas 
et  per  copolam  (prò  qua  Pron  relat.  iteratur:  vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  6.) 
com  antecedente  sopor  conìnnctnR.  Hic  antem  transitus  a  Snbstantivo  ad 
Infinitivnm  Vergili©  satis  usitatus.  Cf.  Geo.  I,  25.  in,  180.  Aen.  I,  124. 
VI,  60.  VII,  421.  X,  759.  XI,  180  etc.  et  quae  de  simili  ratione  nennntatae 
stracturae  disputavimus  ad  Ecl.  VI,  74.  — aquae-'VivOy  per  pleonasmom 
po^tis  satis  frequentatuin.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  Vili,  87.  De  dtdci  aqua 
salsae  opposita  vid.  Geo.  IV,  61.  Aen.  I,  167.  etc.  et  cf.  Reines.  Var.  Lect. 
ni,  4.  cum  Atben.  Il,  5.  I.  p.  160.  Schweigb.  —  48.  sed  voce.  i.  e. 
sedj  quod  maios  est,  voce,  Ninumm  Non  solum  -  -  sed  etiam  est  simpliciter 
enumerantis  nec  discementis  inter  ntrinsque  membri  vim  et  grayitatem, 
Non  solum  -  -  sed  antem  comparantis  et  posteriori  membro  maiorem  qnan- 
dam  vim  tribuentis,  qnam  priori.  Cf.  Goerenz.  ad  Cic.  Legg.  I,  14,  41.  et 
m,  11,  25.  Matth.  et  Beneck.  ad  Cic.  Cat.  LQ,  10,  24.  Bremi  et  Daehnead 
Nep.  Cim.  4,  1.  Passov.  ad  Tac.  Germ.  15.  extr.  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  18,7. 
alii.  —  Per  magistrum  Wagn.  in  edit.  min.  ipsom  Dapbnidem  signìficarì 
pntat,  coli.  V.  51  sq.  (ncque  aliter  Ladew.  et  Conin^ton.)  Sed  si  vera  snnt, 
quae  supra  vidimus,  Dapbnidis  nomine  ipsum  fui.  Caesarem  celebrar!, 
qnomodo  buie  explicationi  conveniunt  verba  adiecta,  imprimis  illa:  tu  nunc 
eris  alter  ab  itlof  ad  quae  excusanda  profecto  non  sufficiunt,  quae  Vìr 
doct.  V.  20.  adscripsit.  Quare  mibi  magister  alius  quis  pastor  videtnr,  a 
quo  Mopsum  canendi  artem  didicisse  Menalcas  sciebat.  Consentiunt  mecum 
Brjce  et  Ameis.  p.  11.  Gebauer.  I.  p.  126  sq.  autem,  probans  quidem  ea, 
quae  contra  Wagn.  disputaverim,  cum  nibil  perversius  cogitari  possit,  quam 
personato  Caesari  bumucm  pastorem  comparari,  tamen  meam  quoque  expli- 
cationem  reiiciens,  (}uae  tum  demum  probari  possit.  si  po6ta  in  superioribus 
commemorasset,  quis  Mopsum  canendi  artem  oocuisset,  potius  totum  versum 
tamquam  spurium  eiiciendum  et  sequente  versu  prò  alter  ab  iUo  cum  Cod. 
Rom.  et  uno  Bem.  a  m.  pr.  scribendum  censet  alter  Apollo.  —  49.  Cf. 
Theocr.  I,  3 — 5.  —  alter  ab  ilio,  i.  e.  post  illum.  Vid.  Hand.  in  TnrBelL 
I.  p.  43.,  qui  comparat  v.  e.  Cic.  Acad.  I,  12,  46.  (Cameades)  ^t  quartus 
ab  Ar cesila  fuit.  Liv.  VII,  1,  10.  dignus  habitus^  guem  secundum  a  Ro- 
mido  conditorem  urbis  Romana^  terrent.  Hor.  Sat.  U,  3,  193.  Aias  heros 
ab  Achille  secundus  etc.  Alter  ab  ilio  legitur  etiam  in  Antb.  Lat.  Burm. 
Ili,  81,  51.  Interdum  a  et  post  in  uno  eodemque  loco  coniunguntnr,  ut 
Curt.  V,  2,  5.  post  hos  Antigonus  et  ab  eo  Lyncestes  Amyntasfuit.  Cete- 
rum  Ribbeck.  hunc  versum  exsulare  iussit,  quem  ad  exemplum  Ecl.  U,  38. 
interpolatum  censet,  quod  invitis  omnibus  libris  panilo  audacius  videtur, 
impnmis  si  probantur,  quae  de  stropbica  buius  Eclogae  ratione  contra  Bib- 
beckium  disputat  Gebauer  de  poSt.  ì   p.  126. —  50.  nostra^  scil.  carmina. 

—  vicissim.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  lU,  28.  —  51.  Dicemus.  Vid.  ad  Ed. 
in,  55.  et  supra  v.  2.  —  Daphnim  tuum,  i.  e.  Carmine  tuo  celebratom. 
(Wagn.  et  Ladew.  potius  explicare  videntur  per  magistrunf  tuum.) — tolle- 
mus ad  astra,  i.  e.  summis  laudibus  cclcorabimus,  ut  EcL  IX,  29.  Vare^ 
tuum  nomea  -  -  Cantantes  sublime,  ferent  ad  sidera  cjfgni,  et  supra  v.  43. 
hinc  usque  ad  sidera  notus.  Wagn.  Qu.  Virg.  X,  2.  ferre,  ereherej  toUere 
ad  aethera  s.  cui  astra  et  in  astra  ita  diflferre  docet,  ut  illud  improprie 
dicatur  et  significet  laudibtis  estollere,  celebrare  (v.  e.  Ecl.  EX,  29.  Aen. 
in,  462.  VI,  130.),  hoc  proprie  valeatque  in  Deorum  numerum  re/erre  (e. 
g.  Aen.  m,  158.  VU,  99.  272.),  quamquam  etiam  ad  interdum  ponatur, 
ubi  in  ^ropriam  habeat  sedem  (ut  Aen.  1,  259.  Xn,  794.).  Peerlk,  p,  18. 
locum  sic  distinguit:  D.  tuum  tollemus.  Adastra^  Daphnim  cui  astra  fere- 
mus.  —  52.  Vu^o  Daphnin.  Cum  autem  non  ereditile  sit,  jpoCtam,  qui 
alias  semper  atque  adeo  antecedente  versu  Daphnim  scripserit,  hoc  uno  loco, 


BUCOLICA.  ECL.  V. 


Àn  qaicquam  nobiB  tali  sit  munere  maiue? 

Et  puer  ipBe  fuit  cantari  digmis  et  iata 

lam  pridem  Stimicoii  lauduvit  canuina  nobis. 

MENALCAS. 
Candidos  inBuetum  miratnr  limeu  Olympi 
Sab  pedibusque  videt  nubes  et  eidera  DaphnÌB. 

rui  metri  neceeaitate  coactam,  posuisse  DaphiUa,  Wagnero  Qa.  Virg.  IH, 
snisore,  qui  provocat  ad  Herm.  Eleni,  doctr.  metr.  p.  61  sq.  ot  comparat 
Aoi.  TI,  334.  Leaciupim  et  Lyeiae  ductoran  cUusù  Oronten,  et  VII,  242. 
da  7%iibrim  et  fonili  vatla  aacra  Ntanid,  etiam  liic  edidimns  Dc^hnim, 
(Cf.  etiam  Lachmann.  ad  Laer.  n.  yai.  p.  13U  sq.  dooto  disputans  de  li- 
im  finali  m  in  einsmodi  locis  non  pronnntiata.)  Peerlk.  contra,  et  ipse 
hurens  in  duplici  Aeciis.  forma,  sed  „Qoae»tioT)e8  istas  se  inspicere  non 
profiteuB  (!*  in   ntroq_ne  Tersa  Daphnia  scribi  voloìt.  Cetcnim  de 

_, .Jiira.  qtinnj  hic  invenimna,  cf.  Gehaner  de  poBt.  I.  p.  SI.  et  62.  ^ 

amarli  nm  quoque  Uaphnit.  Daplinidis  aniarem,  ad  Menalcam  adeo 
pertiiientero ,  nihiT  alittd  esse,  qnaiu  Ini.  CaesarÌB  erga  Galliam  citeriorein 
Mavrolentiani .  qua  factum  sit,  ut  omnea  eins  incula  civitatc  donarentar 
iti,  not.  ad  T.  34,).  docet  Tomi.  —  1)3  aqq.  Coni  hoc  loro  Geli aner  de  poSt. 
I,  p.  la.  cnferri  inbet  Theocr.  I.  1«  sq.  TH.  27  sqq.  et  X,  23.  -  64. 
D^bni»  tamquam  ìqtbiiìs  jiatitor  pncr  vocatur,  nt  Henalcas  v.  IH.  et  Ho- 
pnu  T.  4tl.,  quamquam  ilio  certe  iam  aetate  maior  orat  (cf.  t.  4.)  —  ipse, 
per  K  sjwctatiiB,  un  tieh.  (,Cf.  nut.  ad  Ed.  m,  74.)  Sententia  baec  est: 
Cnpidiiaatme  eiqiecto  Carmen  tuum,  quo  niilii  niìiil  acceptioa  potest  aontin- 
Mtii.  Ilaphnì»  enim  com  iam  per  se  dignus  sit,  cnios  laades  a  poEtÌB  ce- 
Uirentar,  cannen  in  eioe  hiiitorcm  compoKitum  ea  pIorÌB  faciendoni,  bì  tale 
Mt.  qoale  tuum  esse  iam  ab  aliìs  andivi.  —  cantari  dignns,  Graeca 
enutructione,  qua  poetae  Bom.  haud  raro,  pedestres  aureae  aetatìg  seri- 
|t«i«a  niuuquani  ntantur.  Sic  riignu»  infra  t.  99.  ap.  Tal.  FI.  li,  241. 
(jpiimet.  X,  1,  116.  Plin.  Pan.  7.  Ovid.  Met.  I,  241.  Tib.  n.  B,  43.,  iiuUgwua 

SOrid.  Met.  1,  508.  A.  A.  I,  681,  Hor.  Ep.  1,  3.  35.  aUbi  construitur. 
Wanderl.  ad  Tib.  tV,  5,  10.  Frotseber.  ad  Qiunrtil.  1.  1.  Bach,  ad  Orid. 
Ibt.  n.  ce.  Rnddim.  U.  p.  230.  alii.  —  55-  laiì  pridem  Tosa,  ita  capit. 
Bt  MOBUB  Bit:  iam  tum.  cnm  Carmen  recene  compoeitmn  amicis  namnulie 
tadtarea,  lande  dinùanimom  erat^  quanto  igitur  maiore  none  erit,  tam  dia 
cUauttan  et  uerpolitum.  —  Stirmcon,  tictam  pastoria  alicoius  nomeu. 
tajcw.  et  Gilbedc  cuni  Pai.,  Boni,  aliisqae  Codd.  ticribant  Stimivhan;  sed 
fltbn  »pnd  Cal;ittra.  TI.  S4.  TD,  9.  et  13.  Oodd.  praebeot  Stimicon.  — 
fiC  Iam  Daphnw  inter  deoe  TeceptUB  celebratur.  ..DapbnÌE  none  in  Olym- 
Mn  receptua  est  155—57.1;  qao  eventu  laetatnr  omnia  rerum  natura  (58 — 
M.)  dqtte.  tamqnam  deo.  sacnun  indicìtnr  (62  -80.)."  Hfyn.  -  Candi- 
«faw  Scrvina  per  bcnigmta,  bomin  ei])licat,  quod  non  probandum,  cnm  in 
^MHBodi  lucie,  ot  Hor.  Ep.  I,  6,  62.  ri  quid  luiviati  reetiug  iati».  Candidila 
^ipmti  et  similibuB,  non  tani  bisnignuni,  quam  BÌnceruro,  apertum  signifi- 
«H.  mod  in  hunc  locam  non  qnadrat.  Heyn.  et  Schiracb.  p.  351.  inter- 
pntnrar:  ..splendens  et  micans.  ut  Bidos,'*  Spohu:  ..BOrenas,  ut  ne  le?ÌB~ 
' —  iiiidem  nubocola  moestitiae  doloriave  adiiit;''  ut  alibi  camliili  die*, 
_)a  fata,  candida  Fan  et  similia.  Significai  potius  splendentem,  exi- 
palchritndìnem  in  nniveraiun,  qnare  saepe  est  deonun  et  hominnm 
aaet  deus  relatorum  cpitheton.  quod  Ladew.  docet  coU.  locis  Aen.  Vili, 
in.  (e.  Wnini.  Ovid.  Met.  XV,  30.  (<■.  Soi).  Tibnll.  IH.  6,  1.  le.  Bacchili) 
et  Bd.  U.  46.  ic.  Naifi).  ubi  vide  aduot.  Adde  AeB.V.  b^{.  candida  Dido. 
Cvtvnun  de  re  ipaa  cf.  Argam.  boins  Ecl.  p.  80.  --  Olumpus  h.  1.  ari 
omIÌ.  obi  Dii  habitare  putabantur.  Cf.  Voas.  ad  h.  1.  OljTnpum  antem  et 
cadtnn  a  p^ietis  Baepisnime  confnndi.  rea  est  notisBima.  Ci.  Ed.  V,  60- 
Qeo.  I,  450.  Àen.  I,  374.  VI,  57!).  IX.  106.  Ovid.  Met.  H,  60.  ixuti 
r*c*or   Olytiipi.    Sen.  Herc.  Oet.    1907.  itelligeri   veclor   Oltpnpi  --  Alìat. 


94  P.  VERGILI  MARONIS 

Ergo  alacris  silvas  et  cetera  rura  voluptas 

Panaque  pastoresque  tenet  Drjadasque  puellas. 

Nec  lupus  insidias  pecori  nec  retia  cervia  60 

Ulla  dolum  medìtaojtur  ;  amat  bonus  otia  Daphnìs. 

Ipsi  laetitia  voces  ad  sidera  ìactant 

Intonsi  montes;  ipsae  iam  carmina  runes, 

Ipsa  sonant  arbusta:  ;,deus,  deus  ille,  Menalca!^^ 


Cic.  Div.  I,  12,  19.  etc.  —  68.  Ergo  prò  t^itur  h.  1.  positmn  esse,  orobat 
Lachm.  ad  Prop.  p.  236.,  cui  Wagn.  adsentiri  videtur.    Àccuratias  dixerìs 
causam  efficientem  indicare  et  sensiim  esse:   inde  factum  est ^  ut;  qua  ex 
rCf  qua  de  causa;  €Uiher.   desskalb.    Cf.  Perizon.  ad  Sanct.  Min.  lY,   14. 
p.   431.  Hand.  Tursell.  11.  p.  443.  et  Dietsch  Theol.  Verg.  p.  4.  nota  21. 
Vid.  simillimas  locns  Geo.  U,  393.  et  praeter  mnltos  alios  EcL  I,  46.  59. 
Geo.  II,  293.  m,  229.    318.  IV,    139.  etc.  —  Alacris  voluptas  dicitnr, 
quia  laetitia  affectos  non  sinit  qniescere,  sed  ipsam  laetitiam  soam  yoce  et 
gestn  prodere  cogit.    Qoare  apud  Phaedr.  n,  5,  21.  (ubi  yid.  Bnrm.)  legi- 
mus  alacer  gaumo,  et  interdum  alacer  idem  fere  est,  quod  laetus,  ut  Ter. 
Eun.  n,  3,  12,  quid  tu  es  tristisf   quidve  es  alacris  f   cf.  etiam  Aen.  VI, 
685.  et  Tac.  Ann.  XI,  17.   Coniungit  alacer  atque  laetus  Cic.  Mar.  24,  49. 
—  cetera  bene  adiectmn,  quia  rus  etiam  silvas  et  pascna  complectitnr.  Cf. 
etiam  adnott.  ad  EcL  I,  2.    Schrader.  tamen  haerens  in  voce  cetera  le^ 
Yoluit  secretaque  vel  securaque,  neque  minus  Peerlk.  p.  19.  hanc  proposmt 
coniectnram  silvas^  ecce,  et  per  rura  voluptas,   quod  dictum  sit  prò  per 
silvas  et  rura,  ut  Aen.  vi,  692.  Quas  ego  te  terras  et  quanta  per  aequora 
vectum,    Yocem  autem  ecce  cum  Servio  ad  Aen.  U,  270.  prò  subito  positam 
censet.  —  59.  Dryadesy  arbornm  Nymphae,  qnae,  simul  cnm  arbore  soa 
et  viventes  et  pereuntes,  etiam  Hamadryades  vocantur.    Cf.  SchoL  Apol- 
lonii  n,   479.  et  Voss.  ad  Eoi.  X,  62.    Drjades  etiam  Geo.  I,  11.  lU,  40. 
lY,  460.  commemorantur.  Ceterum  in  bis  nominibus  Graecis  ex  Med.  Cod. 
anctoritate  Yergilius  constanter  secatus  est  Graecam  Accusativi  formam,  ut 
Geo.  1,  138.  PUiadas,  Hyadas,  Aen.  I,  744.  Ili,  516.  pluviasqtte  HyadaSy 
Ecl.  VI,  62.  Phaethontiadas  etc.    Wagn.  simul  adnotat,  Nominativum  quo- 
que horum  nominum  ultimam  ubique  babere  brevem,  ut  Ecl.  VII,    21.  X, 
40.  Geo.  IV,  341.  Aen.  1,  500.  V,  613.  —  V.  60-,  quo  significatur,  cum  iUa 
silvarum  et  agrorum  laetitia  etiam  summam  securitatem  esse  coniunctam,  Heynio, 
ex  Theocr.  XXIV,  84.  85.  petitus  videtur,  ubi,  Hercule  inter  deos  recejpto, 
lupus  non  amplius  insidiatur  hinnulo.  Voss.  de  lupis  conferrì  iubet  ureo, 
ni,  537.,    de  retibua  cervorum  autem  eiusd.  libri  v.  371.  —  61-  bonus,  L 
q.  benignus,  ut  saepc  de  diis;  infra  v.  65.  iSts  bonus  o  felixque  tuis.  Aen. 
Ali,  647.     Vo8  o  mthiy  Manes,  este  boni,  Hor.  Od.  IV,  2,  38.    Paia  dona- 
vere  boni  divi,  id.  IV,  5,  1.  Divis  orte  bonis  etc.  —  otia.  Cf.  Ecl.  I,  6.— 
62.  ipsi,  i.  e.  etiam,  adeo,  ja  auch,   segar.    Cf.  Wagn.  Qu.  Yirg.  XV IH. 
2.  g.  —  Verba  vocesque  ad  sidera  iactant  ex  hoc  loco  sumpsit  auctor 
carm.  in  Anth.  Lat.  Burm.  1,  170,  135.    Verg[ilio  obversatus  videtur  Lucr. 
U,  327.  clamoreque  montes  leti  reiectant  voces  ad  sidera  mundi.  Qi.  etiam 
Ecl.  VII,  84.  —  63.  Intonsi  montes  sunt  silvosi,  incaedui.  Simili  ratione 
de  arboribus  frondosis:    cf.  Aen.  IX.  681.  quercus  intonsa  caelo  AttoUunt 
capita,    Stat.  Silv.  IV,  7,  JO.     Nane  ab  intonsa  capienda  myrto  Serta.  — 
sonant  carmina,    h.   e.  edunt  cantus,   auibus  Daphnidem  venerentur  et 
laetitiam  suam  prodant,  ut  v.  62.  montes  laetitia   voces  iactare  dicuntnr. 
Cf.  Hor.  Epod.  1a,  5.  sonante  mixtis  tibiis  Carmen  lyra.  Prop. Ili,  29,  (II,  31), 
16.  Pythiusin  longa  carmina  veste  sonai,  etTibuD.  1,  3,  60.  Lhdce  sonant 
tenui  gutture  carnien  aves.    Aliter  apud  Ovid.  Met.  X,    205.   te  carmina 
nostra  soìiaòunt;  significat  enim  hoc  verbuni,  ut  ipsum  canere,  non  minus 
besingen.({Xi!àvi  singen  iertbnen  lassen.).    Ceterum   cf.  su^ra  ad.  v.  28.  ad- 
Bcripta.  Peerlk.  tamcn  1.  1.  coni.  Carmine,  cum  panca,  quae  seauantur,  verba 
deitS"  Mena  Ica!  non  cannina,  sed  carnien  constituant.  —  64.  Heyn.  hunc 
locum  ita  intelligit,  ut  Mopsum  Vocativo  Menalca  sodalem   suum  alloqui 
putet:    0  Menalca,    ipsa  arousta  resonant:    Deus,  deus  ille!    Sed  rectiua, 
Wagnero  quoque  indice,  Wund.:   „Laetitiam  illam  animadvertit  Menaleas; 


BUCOLICA.  ECL.  V. 

Sia  bonus  u  felixque  tiiitt  !  eu  quattuor  aras  : 
Ecce  duas  tibì,  Daphni,  duas  aitarla  Phoebo. 


«i  igìtur  rapes  et  arhiuta  acclamare  lii^rQDtar;  detu,  rfeur  i^,  Menalca!" 

Siuu  rationcm  poEta  lunge  digniurciu  eue,  qnisque  videt  Poterat  quidem 
ejn.  proT'icarc  ad  Lucr.  V,  H.  tlem  ille  fuit,  iteua.  taciute  Memmi^  ei  qoo 
loco  nostniiu  flniuae  siupicur;  ncque  tamen  diversa  utrìusnae  loci  natura 
VfnjgjUiqoe  ìogeniiUD,  qui  dou  pertinebat  ad  imitatoram  iUaif  serrimi  peuiu, 
nnlCiia  est  momenti.  Cctenun  cf.  aimUea  loci  Cic.  Tiuc.  I,  21,  48.  poat 
nd.  in  Sen.  1.  in.  Colum.  I,  1,  30.  Orat.  Cyn^.  t)6.  et  Amob.  1.  p.  34., 
in  qnilina  umiiibua  lerum  salaberriinaniiu  ìnvL'ntorcs  et  principe^  dei  nunou' 
paator.  —  ^.  felìx  est  pri)pitìu8,  qui  faoit  folices,  ut  Aen.  1,  330.  Si» 
/tiix  Hcetrumqat  Uve»  quaecunque  lahurem.  Respeiit  bone  loeum  poEta 
Antfc.  Lttt.  Dumi.  1,  120,  ìb.  ut  si»  ftlixtjue  botuaque.  —  en  ciuu  ecce  cun- 
HDctam  habca  etiam  in  fragm.  Pianti  apnd  Vair.  h.  L.  VT,  3,  ^'2.  ubi  ro- 
foni  tJUùt  eti  »aat.  ubi  tuat  accenni f  ecce;  qund  affertHand.  Tura.  II.  p. 
3S1.  —  quattuor  (ut  none  curaUed.,  Vat.  et  Rim.  au  recentissimi^  editt. 


•Btit,  qna».  cuni  dies  eiua  natatia  (a.  d.  HI.  Id.  Ini.  a.  6àa.l  in  ipsus  ludoe 
Affoninarea  incideret,  quii  die  alii  aumini  praeter  Apollinem  sacra  institoi 
In  Sbris  Stbjlliius  vetitum  erat,  pridie  etus  diei,  quo  lodi  Apuli,  initiam  OV 
-'-" — '    -.  R.  Non.  lui.  celebrabantnr  (cf.  Liv.  XXVn,  *"'    ^"—  ~-'  *■   ' 


«t  Voìlg.  Lozii  Besp.  Boiu.  X,  B..  a  Wagn.  laud.).  Qaare  | 
Dmhnim»  inter  tiarcs  recepii  nomine  Coesarem  canit  i,vid. 
*,3U-),  et  hunr  ■  -  --  '  --  -" —  '-"  -—■'=---  -'  -'^- 
6l  U  *q.)  ibiqu« 

aria  nuBitas  osse  di,„ , 

sqq.    et  Aen,   111,  .      . 

lena  ageOB  docet ,  cumino  duplioes  rea 
nait!."uiiae  ad'morl«in  pcrtineant.  Distineuìt  tamen  Vergìlins  Inter  ara* 
Vmfbsuaì,  ut  heroi.  poBitoa  et  affanti  pWbo.  tamqaam  deu.  eutruota; 
in  aria  euini  thua.  froires  et  libationes  diia  oflferebautur,  in  altarìbos  ricti- 
DtM  CTemabantor;  de  quo  discrimine  (quod  hjc  a  poEta  factum  temere 
litapMant  He;rn.  et  8<:hirach.  p.  335.)  cf.  etiam  Bach,  ad  Orìd.  Met.  V,  36. 
Ara*  et  allaria  eadem  ratione  coniungontur  a  Lucr.  IV,  123U.  et  Flin.  X, 
il,  IT.  XV,  .'lU.  40.;  aitarla  autem  in  aris  eutructa  conunemonuit  I.ucau. 
m,  4U4.  ci  Solin.  e.  14.  (non  9.'f,  quos  locos  Vobh.  afiert.  Daplinidi  igitur, 
Bt  bcroL  (acmoi  tit  lacte,  eleo,  vino,  i.  e.  loi^à^anoiàn,  non  victima  caesa; 
idnni|iu)  NjmpluB  et  Pani  fieri  apud  Theocr.  T,  j3.  54,  et  5S.  39.,  onde 
bue  «preH&a  sunt,  iam  HeTn.  adnotavit.  ^Cf.  etiam,  quae  Oebaner  de  poit. 
L  p.  Isti  sq.  de  hoc  loco  dis^atavit,  recte  reliciens  miram  Lerechii  Ant. 
Verg.  p.  lei.  opinioDem.  ac  si  ,,DaphnÌB  quasi  Da|>hne  qnaedam  eiaiatat 
auu  ApoUine  cooìunctìor.")  Cetenuu  iam  ali!  bene  mtelleienint,  Dapbnìdì 
hir  pract^  libationca  sin^ulis  luensibuA  domi  instituendas  (v.  TU,  sqq.)  bina 
^«nùiuila  sarra  pobUca  promitri,  altera  verno  tempore,  quod  lac  novum 
mdjeet.  fortas^e  mter  na^^ra  Anibarvalia  celobranda,  quae  m.  Aprili  extremo 
Aeb«Dt  (TÌd.  a<l  Ow.  I.  339.),  altera  auctumno.  ad  qucm  oteam  spectct. 
bftkis»  intfr  .liraUi.  Moe  enim  nomine  Vose,  Wa^.  et  laha  utì  debe- 
bt4it  pr>)  LiirralUiua.  Nam  Liberalia,  a.  d.  XVi.  Cai.  AuriL  celebrata  (cf. 
Uvìd.  Fast.  111.  T13  sqq.  et  Cic.  ad  Fam.  'Èil,  25.  I.i,  ab  his  Bollemnibua 
tladeinia  facia  iostitutls  Uivo^'ufc  Graeeorum,  de  qiiibiia  vide  BaniUHtark. 
■■  I'biJt  lìfoJrjifycl.  IV.  p.  913.)  probe  diseemenda.  De  variis  autem  fe- 
Uài  in  tfocclii  bonurem  eclcbratia  ef,  praeter  alioH  Boeokh.  Diss.  de  Lenaeis 
la  ('«lamenti.  Acad,  Berol.  ci.  pbil.  1816.  17.  p.  7o.  et  Preller  in  Pauly 
RttiUnevcl.  11.  p,  10^0  sqq.  et  IV.  p.  1U24,  Laribos  aulem  suaa  in  ntiaquu 
«lUancllatf  fiiissc  partes.  intelligitur  ex  Tib.  I,  1,  19  sqq.  et  n.  1,  17., 
alii  vid.  Wuuderl.  Cf.  etiam  Heyn.  Obss.  ad  Tibnll,  II,  1,  21.  et  Suot. 
Aag.  31.  Ctiiupilalea  Lare»  oniari  bit  aano  it<4titiul,  verni»  fioribta  et 
atttivi»,  coni  quo  luco  comparari  potest  einsd,  Ner.  hi.  Et  tamen  non 
ifi/ii*'i<iif.  qai  lonffum  per  tempo»  verni»  aettiviique  fioribut  tumuhtnt 
_i.-  „_«»f     jjg  qnjg  auteiu  veri»»  lac  noviim  ad  vemuni  iuodi>  teinpns 


96  P.  VERGILI  MÀRONIS 

Pocula  bina  novo  spumantia  lacte  quot  annis 

Craterasque  duos  statuam  tibì  pinguis  olivi; 

Et  multo  in  primis  hilarans  convivia  Baccbo, 

Ante  focum;  si  frigus  erit,  si  messis,  in  umbra,  70 

Vina  novum  fundam  calathis  Ariusia  nectar. 


relatis  opponat  locum  £cl.  II,  21.  Lac  mìhi  non  aestate  novum,  non 
friffore  defit^  Spohn.  verissime  adnotat,  ibi  in  Sicilia  rem  agi,  hic  sub 
frìgidiore  Galliae  Cisalpinae  caelo. —  duaa  altaria  Fhoebo,  i.  e.  duas 
aras,  quae  sint  altaria Thoebo,  i.  e.  Apollini  NofA(t^.  Codd.  quidam  et  edit. 
deteriores  duo  altaria.  De  iteratione  voc.  duas  vid.  adnott.  ad  Eoi.  II,  16. 

—  67.  Cf.  Theocr.  V,  53  sqq.  Pocula  bina  novo  spum.  lacte.  De 
novo  lacte  cf.  not.  ad.  Ecl.  il,  22.  Voss.  interpretatur  ae  lacte  pecudum 
post  partom  primo  mulctarum,  ut  sint  primitiae  aliquae,  quales  Daphnidis 
et  Cnloés  in  Longi  IQ.  p.  82.  Schaef.  Bina  in  singulis  aris,  ut  in  epulis 
Bolebant  singulis  convivis  bina  poni  (vid.  adnott.  ad  Ecl.  lU,  36.);  duoM 
autem  craterasy  i.  e.  in  singulis  aris  singulos.  Crater  enim  {x^arrut  a 
xiQttto,  xifjttì'vvui)  propr.  vocabatur  vas,  in  quo  vinum  cum  aqua  misceba- 
tur,  ut  inde  diffundi  posset  in  pocula,  deinde  omnino  genus  poculi  maioris, 
ex  quo  in  minora  pocula  diffunaebant  non  modo  vinum  (cf.  Aen.  I,  728.  II, 
765.  IX,  165.),  verum  etiam  oleum  (\id.  Aen.  VI,  225.  et  Martial  XII, 
32,  12.).  Ceterum  Vergilius  ex  Cod.  Med.  auctoritate  in  huius  voc.  Accus. 
Sing.  et  Plur.  ubivis  Graecam  formam  serva vit  cratera,  crateras  (cf.  Geo. 
Il,  528.  Aen.  m,  525.  V,  536.  IX,  266.  346.  —  Aen.  I,  724.  VII,  147.  IX, 
165.  358.  Xn,  285.)  atque  etiam  Nom.  Plur.  Aen.  VI,  225.  ultimam  sylla- 
bam  corripit.  —  duos,  quod  Heins.  in  duo  mutavei-at,  Wa^.  ex  plurimis 
libris  revocavit.  Cf.  eius  Quaest.  Virg.  XII,  12.  et  adnott.  ad  Aen.  XI, 
285.  Nihilominus  etiam  Ribbeck.  duo  rursus  edidit.  (Cf.  eius  Proleg.  p.  175.) 
Ceteri  recentiores  editores  nobiscum  faciunt.  De  voce  <pwt  annis  aivisim 
Bcripta  vid.  ad  Ecl.  I,  42.  Oraterett  olivi  autem  eadem  ratione  dictum,  qua 
locis  ad  Ecl.  IV,  24.  allatis  poculum  lactisy  venenì  et  similia.  —pinguis 
olivi,  a.  Geo.  n,  425.  Aen.  VI,  254.  Ovid.  Met.  X,  176.  etc.  Videtur 
esse  Theocriti  XV,  117.  v^gòv  ìkctiov.  Cf.  etiam  Gebaueri  Progr.  p.  4. 
Maiorem  autem  distinguendi  notam  prò  ('ommate,  quod  ceteri  recentiorea 
editores  posuerunt,  in  fine  versus  me  re  tinnisse  probat  Gebauer  de  po€t.  I. 
p.  129.  ob  strophicam  huius  carminis  rationem,  quam  hic  comparat  cum 
Theocr.  VII,  63 — 72.  Olivum  prò  olco  olivis  expresso  vox  est  poètica  (cL 
Lucr.  II,  391.  Hor.  Sat.  II,  4,  50.  Ovid.  Met.  X,  176.  Pers.  Il,  64  etc), 
quam  prosaicorum  scriptorum  nemo  videtur  usurpare  praeter  Apulei.  Mei. 
LX.  p.  232.  Elm.  —  V.  69—73.  ex  Theocr.  VII,  63  sqq.  fiuxerunt.  De  sensu 
vid.  ad  V.  65.  adnott.  —  convivia  intellige  de  epulis  post  sacrìficia  appa- 
randis.  —  multo  Baccho.  Conington  parum  probabifiter  suspicatur,  prò 
multo  f  quod  ex  Geo.  II,  190.  bue  translatum  videatur.  fortasse  legendum 
esse  muùo.  —  Bacchus  prò  vino,  ut  saepe  (Cf.  Geo.  I,  344.  IV,  279.  Aen. 
I,  215.  Hor.  Od.  Ili,  16,  34.  Ter.  Eun.  IV,  5,  6.  Ovid.  Met.  XIU,  637. 
Tibull.  Ili,  6,  5.)  Sic  Cn-es  prò  frumento  (Geo.  I,  397.  Aen.  I,  177.  Ovid. 
Am.  III.  7,  31.  Hor.  Od.  Ul,  24,  13.  Epod.  XVI,  43.  Tibull.  II,  5,  84.)  et 
pane  (Ter.  1.  1.  Verg.  Aen.  I,  802.  VII,  113.).  Cf.  not.  ad  Ecl.  IV,  32.  — 
70.  Ante  focum.  Cf.  Theocr.  VII,  66.  iiàQ  tivqì  xixhu^vog,  —  jS«— 
*t"pro  sive—sivej  ut  ap.  Plaut.  Capt.  I,  2,  5.  Gellium  li,  28.   et   alibi. 

—  si  frigus  erit,  hieme  (vid.  not.  ad  Ecl.  II,  22.),  ai  messis,  ae- 
state. Messis  vocabulum  aestivo  (messis)  tempori  significando  adhibet  etiam 
Plin.  XXrV,  14,  74.  fio8  mori  per  messes  couigitur.  etXXU,  13,  15.  semen. 
colligi  messibus  oportet.  Cf.  etiam  Geo.  1,  314  sqq.  Ceterum  haec  spe- 
ctare  ad  bina  illa  sacra  vario  anni  tempore  celebranda  (v.  67  sq.)  mani- 
festum  est.  —  71.  fundam,  eff'undam,  ut  Aen.  II,  532.  IH,  348.  IV,  61. 
y,  78.  98.  et  sexcentis  aliis  locis.  Vinum  Ariuaium  ex  regione  Ariusia 
in  Chio  insula  pretiosissimum  erat  et  optimum  omnium  Graecorum  vinorum; 
de  QUO  cf.  Strabo  XIV.  p.  (^637.)  645.  (et  057.)  Cas.  Athen.  I,  20.  p.  32.  Più- 
tarch.  (non  posse  suav.  vivi  sec.  Epic.  17.)  T.  XIV.  p.  113.  Hutten. 
Clem.  Alex.  Paedag.  II,  2.    Galenus  de  meth.  med.  XII,  4.  p.  280.  Chart 


BUCOLICA.    ECL.  V. 

Contabunt  miti  Damoetas  et  Lyctiiis  Aegon; 
Saltaotìs  Satyros  imitabitur  Alplieaiboeus. 
Hftec  tibi  seinper  enint,  et  cum  aollemiiia  vota 
Rt^ddemus  Nymphia  et  cum  lustrabimus  &gros. 
Dum  ìuga  inootia  apcr,  fluvios  dum  piscia  amabit, 


».  p.  ( 
VII.  : 


__,  210.  Vid.  Heìns.  ad  h.  1.  Victor.  Varr.  Icctt.  XV,  24.  Harduin.  ad 
Plin.  L  l.  et  lilBJr  meua  geogr,  U.  p.  I«l*.  not.  55.  Idem  vinnin  etiam 
tita.  n,  m.  <ubj  vid.  adnutt.)  aigniflcatur  Phanaei  regia  nomine.  Vobb. 
doeat,  Tini  peregrini  n^nm  apud  Bomanos  ab  a.  7U0.  U.  C.  iucrebmisse, 
(tiumodì  aat^ni  vinum  genetusins  in  mensÌB  Becundis  libatani  etise,  coU. 
Gm.  U.  Ih)  sq.  —  Hovum  uectar  vìdetur  esse  RomaniB  antea  non  no- 
tnm,  et  lahti.  Haspicatur.  vit«H  ArìaBi&s  fortowe  nupcr  demnm  in  Italiani 
tnaalatas  ibìque  seri  cocptas  esse,  Neetar  anten)  per  trarslatioDeni  de 
noqne  vino  duldore  (Stai.  Silv,  II.  2, 'JH.),  qnin  etiam  de  melle  (Geo.  IV, 
tH.  Aen.  I,  433.)  et  Iact«  (Ovid.  Met.  XV,  116,)  uanqtatnri  et  Toumefort. 
tojsgc  dn  Lovant  T.  II.  p.  63  ti^q.  refert,  etiam  nane,  qnnd  in  r^une 
AnouB  ex  vvìa  mediocrìtcr  tiiccatia  preniatur  vinam,  ab  eioa  incolis  noctar 
raaui.  Cetemui  praeter  Cerdani  ad  h.  1.  cf.  Ouwena.  Noct.  K^.  Ili,  2. 
f.  361.  Go«ns.  ad  PorpbjT.  de  antr.  Nympli.  p.  11)5  sq.  Bnmiaun.  ad  Anth. 
Ut.  n,2eo.  3.  p.  447.  et  ad  111,  211,  12.  p.  646.  et,  qoi  boa  landat,  UngeT 
de  Vtìg.  RuTu  p.  68.  —  calalhum  hic  non  flecellani  seu  ras  et  muni- 
ba>  Gaiitettiim.  sed  vuBuriuu  vinanomni  s.  calìcnm  qiioddam  gena»  HÌgniil- 
«an  (de  qnu  etiam  Hart.  IX,  liu,  15.  et  XIV,  tUT.  usnrpatur),  qnisqae  vi- 
dint.  Etiani  apad  GtaecoH  sccandnm  Hesrch.  tiilB.toi  interdam  eodem 
Man  diMbfttnr,  quo  v.ujn^».  —  72.  Cf.  Tbeocr.  VII.  71.  miki.  se.  sacra 
bàentì.  Inter  sacra  a  me  iuatitata  (uf.  v.  68.  TI.)  in  honorum  tnnro  cnr- 
i^B  CWicnt  pastorcH  illi  od  banc  ìpsani  EollemniCateni  mitai  vocati;  uea 
aen  carminibag  sdìh  coneelchrabnot.  Itecte  ìgìtar  lalin.  Tnlgatam  defen- 
dft  MOtra  FrenieL  in  Seebodii  TabnL  phU.  e^  paed.  Voi.  I.  p.  13».  Ubi 
oonìgenb-'m.  Lyctiu»  antcni  A^on  vuuatur  a  Lycto,  Cretae  opjiido  ad 
Metal  raontem  sito  (Hom.  11.  Il,  647.  Strab.  X.  p.  476.  Caa.  Mela  lì,  7, 
ti.  Plin.  IV.  12.  20.),  onde  etiam  IdomeneOB  Aen.  m.  401.  Lyetiwi.  et 
fnà  Orid.  Het.  VII,  4ì>U.  cIobbÌb  Cretensis  Lijetin  appcllatnr.  --  73.  Sal- 
tanti* Satyrot  imitaliitar:  BÌmplidt«i'  prò  saltabit  Satyroram  more, 
h,  e.  ineonditv,  ut  Geo.  I,  3aO.  Det  motu»  ìncitmpontoa  et  carmina  diait. 
liter  epulas  enim  BaltationcB  nisticae  habebantor.  Commodc  autem  Sa- 
tmrani  muntioneia  fieri  in  sacria  ad  duos  agreates,  imprimìs  vero  ad  Bac- 
cnm  (,cf.  T.  79.)  pertinentìbua,  docet  Vobs.,  qui  conforri  iubet  Nonuom 
IV,  10.  Plot.  Symp.  VII,  8.  et  Anaer.  37.  Ceteraui  Kibbect.  cnm  Cod. 
Bon.  Mripait  laturot.  Sed  ride  Wagn.  Ortb.  Vere.  p.  462.  —  74.  75. 
Bmte  tibi  iiemper  erant:  ita  niemunnm  tni  Eollemniter  celebrabimns, 
«t  enn  Njtnphifl  vota  reddemns.  et  cum  lustrabimns  b^ob;  hoec  aoUeninia 
psagODlM,  te  simnl  quanti»  maiimiE  honoribns  omabintus.  Haec  Terfaa 
OMmatnr  in  Anth.  Lat.  Burnì.  I,  147,  11.  additin  verbiE  EcL  I,  bt.  et  Ecl. 
IV.  K.  Soltemnia  vtiln  Nj/mphi»  reildere  quid  hic  aignifioet,  du- 
Uam;  «ira  singnlarc  quoddam  featum  Nymphia  Romac  inatitutom  fnisse, 

I  afimde  non  conutet,  at  recte  ducet  Hoyn.,  qui  ex  t.  70.  eonclndit,  fortasae 
BMMw  taetn  id  ueroctuni  esse.  Sed  bì  vera  sunt,  quoe  Wavn.  ad  v.  67.  ad- 
mAwU,  Dionraia  fi'st  vindcmiam  celebrata  hic  sunt  inteUìgenda,  in  ^ni- 

I  bu.  ttt  untnibas  dita  agrestibas,  ita  etiam  Njmpbb,  qoae  et  ipsae  pcrtuie- 
imX  ad  Baccbi  comitatiim,  sacra  fa«ta  esae  aatis  eat  probabile.  De  Nym- 
^Hknai  coltn  agnnt  Tbeocr.  V,  12.  53.  Ni).  Hor.  Od.  lU.  13.  Ovid.  Fkat. 
ut,  3M).  a  VoiiB.  laudati.  —  vota  reddere.  prò  oaitatiore  vota  Bolvore,  pei- 
>,  ewolvcre,  legitnr  etiam  Ciò.  Ujsg.  li,  7,  22.  et  Ovid.  Triat.  m,  12, 
higtraliimitg  agro».  Lantruri-,  |irojirìo  ì.  q.  ambire,  drcomire, 
munì  haic  rei  voeàt>Dliuii,  quia  aullemnis  pompa  circnm  agroe  dnce- 

Do  ipsa  autvm  lustrutiune  a^mm  r.  ambarvalibos  cf.  adoott.  ad 

Sta.  I.  33S  E<iq.  —    76.  77-  -Ot^  iuga  etu.    SenBUB  est:  dnm  renuu  na- 

*~in  tkdeiu  erit.  h.  e.  sumper.    Vid.  Bimilca  locoa  Ecl,  I,  SD  sqq.    Aen,  I. 

riaai]-    pars  i.   fj>.  iv.  7 


98  P.  VERGILI  MARONIS 

Dumque  thymo  pascentur  apes,  dum  rore  cicadae^ 

Semper  honos  nomenque  tuum  laudesque  manebant. 

Ut  Baccho  Cererique,  tìbi  sic  vota  quot  annis. 

Agricolae  facient;  damnabis  tu  quoque  votis.  So 

M0P8US. 

Quae  tibi;  quae  tali  reddam  prò  Carmine  dona? 
Nam  ncque  me  tantum  yenientis  sibilus  Austri 
Nec  percussa  iuvant  fluctu  tam  iitora  nec  quae 
Saxosas  inter  decurrunt  flumìna  valles. 

MENALCAS. 

Hac  te  nos  fragili  donabimus  ante  cicuta.  85 

Haec  nos  ,;Formosum  Corydon  ardebat  Alexim," 


607  sqq.  Hor.  Epod.  XV,  7  sqq.  et  Tibnll.  I,  4,  65.  —  amahit,  tamqnam 
sedem,    doroicilium ,  ideoque:   dum  apri  in  saltibus,  pisces  in  fluviis  versa- 
buntur,  vivent.  —  77.   thymus,  pianta  notissima,  de  qua  cf.  Dioscor.  in, 
44.  Theophr.  b.  pi.  IV,  7.  et  VI,  2.    Apibus  gratum  esse  pabulum,  discimus 
etiam  ex  Geo.  Fv,  112.    Plutarcho  de  audit.  e.  6.  Plin.  aI,  15,  15.  Colum. 
rX,  4.  XI,  3.    Pallad.  I,  37.   Sidon.  Ep.  Vili,  4.    Hor.  Ep.  I,  3.  21.  etc.; 
quare  apud  Colum.  VI,  33.  mei  thyminum  commemoratur.    Ne^ue  oves  eam 
sprevisse,  auctor  est  Plaut.  Bacon.  V,  3,  11.,  qui  oves  thymiamas  Tocat. 
—  pasci,   prò  vesci,  ali,  de  quibuscunque  animalibus  dicitur,   etiam  iis, 
quae  non  in  pascua  aguntur,  v.  e.  de  corvis  aliisque  avibus  Hor.  Ep.  I,  17, 
50.  Cic.  N.  D.  n,  3,  7.  de  Div.  Il,  34,  72.  Liv.  Vi,  41,  8.;  de  apibus  etiam 
Geo.  rV,  181.  —  rore  cicadas  pascti  antiqua  erat  opinio.    Vid.  Hesiod. 
se.  Herc.  395.  Anacr.  XLEI,  3.  et  Theocr.  Id.  IV,  17.    Ceterum  Wund. 
obserrat,  dum "  dumque --^m  eodem  modo  dictum  esse,  quo  Ecl.  VH,  65 
sqq.   tU-'Vtque  —  tU.    Ceterum  Calpurn.  Ecl.  IX,  50.  hunc  iocum  sic  imita- 
tur:  Nam  dum  PaUas  amai  turgeiUes  unguine  bacas^  Lhim  Bacchus  viteSf 
Deo  saia  poma  Priatms^  Pascua  laeta  Pales,  Idas   te  diliget  unam.  — 
y.  78.  iteratur  Aen.  I,  609.  Ci.  etiam  Gratius  Cyn.  251  sq.  huius  loci  non 
immemor:    Ergo  semper  eris,  dum  carmina  dumque  manebunt  Silvarum 
dotes  etc.  —    79.  80.   Daphnis  in  deorum  agrestium   numerum   referetur, 
quorum  hic  principes  commemorantur,  ut  Geo.  I,  7.  Tibull.  II,  1,  3  sq.  et 
alibi.  —   80.  damnabis  tu  quoque  votis,  h.  e.  si  agricolis  contigerit, 
quod  a  te  precati  sunt,  obli^abis  eos  ad  vota,  quae  ea  conditione  tibì  fece- 
rant,  sol  venda.    Formiila  sollemnis  est  damnatus  voti  (v.  e.  Nep.  Tùnol. 
6.  3.,  ubi  vid.  Dàhuc.  Liv.  V,  25,  4.   VII,  28,  4.  X,  37.);  quamquam  etiam 
aamn,  voto  dicitur  (ut  in  fra^m.  Sisennae  ap.  Nonium  277,  11.  et  ap.  Liv. 
XXVn,  45,  8.).    Cf.  adnott.  ad  Aen.  V,  237.  —  82.  sibilus   Austri,  ut 
apud  Lucr.  V,  1381.   sibila  Zephyri,  ubi  vid.  Wakef.    Nam  duplici  forma 
dicitur  sibilus  et  sibilum;  Pluralis  tamen  sibila  po^tis  usitatior.  Cf.  Scbnei- 
deri  Gr.  Lat.  Il,  1.  p.  475.    Coningt.  confort  Tbeocr.  I,  1.  ^n^vQiafiu.  — 
veniens  Auster  est  oriens,  flai*e  mcipiens.    Cf.  Aen.  X,  99.  venturi  venti. 
Ovid.  Met.  VII,  837.    Aura  veni,  dixi,  nostroque  medere  labori,  et  A.  A. 
m,  698.  Accipienda  sinu,  mobilia  aura,  veni.    Eodem  sensu  Aen.  IQ,  481. 
surgentes  Austri  et  Hor.  Od.  Ili,  27,  22.    oriens  Auster.  —    88.  84.    Cf. 
Theocr.  I,  7  sq.  !kótoVy  tu  noifjiàVf  tò  tìòv  u^Xog,  n  io  xaraaxh  Trjv   ano 
Tttc  nfxQag  xatttlii fidai  ìfxpód-iv  vSmq.  —  Iitora  nic  non  marìs,  sed,  cum 
Mantuani  confabulentur  pastores,  Benaci  lacus  intelligenda  esse,  docet  Voss. 
comparans  Plin.  Ep.  IX,  7.,   ubi  de  Larii  lacus   litore  sermo  sit.  —    85. 
Cf.  Theocr.  VI,  43.  et  VII,  43.,  ex  quo  hunc  Iocum  adumbratum  esse  do- 
cet Gebauer  de  poCt.  I.  p.  77.  —  ante,  quam  tu  me  dono  omes.  Cf.  v.  81. 
Pro  ante  Schrader.  temere  coni,  ecce,  laudans  Ecl.  VI,  69.    Hos  tibi  dant 
calamos,  en  accipe,  Musae;  quam  coniecturam  vel  propter  ingratum  ver- 
borum  sonum  ecce  cicuta  merito  vìtuperat  Wagn.  —  De  cicuta  cf.  not. 
ad  Ecl.  n,  36.  —  86.  Ut  fistulam  commendet,  se  ad  eam  modulatum  esse 
dicit  Ecl.  n.  et  III.,  quorum  exordia  hic  ponit;   unde  apparet,  Vergilinm 


BUCOLICA.    ECL.  V. 

Haec  e&dein  doctiit  „Cuiuin  petiua?  aii  Meiiboei?" 

M0P8US. 

At  ta  sume  pedum,  quod,  me  cum  saepe  rogaret, 
Non  tulit  Anti^eiiea  —  et  erat  Imu  dignuo  amari  - 
FormoBum  paribas  notia  atque  aere,  Meiialca. 


ìmdid  mb  Henaleoe  peraona  latere.  Cetenim  Heyn.  eadeni  ratìone  Aenei- 
dem  a  Uartàale  Vili,  56,  19.  exordiu  Arma  virummte  posito  laudari  com- 
oneiDorat  (Cf.  etiaoi  adnott.  ad  Ed.  I,  1.  et  Ed.  IX.  10.)  —  87.  doeuit 
tidetni  EÌgnìflrare:  sonia  et  modis  auia  iu  praelndio,  qaod  nane  dicìtnr,  editÌK 
(tf.  adnott.  V.  M.)  nos  deduiit  i(Daai  in  illk  oannina:  quod,  et  Hununa  rei  spc- 
ctatnr.  tiihil  alÌQd  est.  qnani:  noa  adiuvit  in  caneDdi»  canuinibuB,  vel  ad 
«km  ìUa  carmina  modulati  sumiia.  CI',  Ed.  X,  ;i4.  51.  Bimili  quadam  ra- 
tione  doc^r  carmina  prò  praccinero  legìiuiu  apud  Hor.  Od.  11,  19,2.  Vidi 
Btìt«faan  earaàna  doventem  Nyjnpltasque  ditcenUs.  —  S8.  Vid.  HÙnileni 
dDOdram  pennatatiouem  ap.  Th«ocr.  VI,  43.  (rciv  toi,  fifa,  xoixlfRt'  «fnipur- 
iifwi)  et  VII,  43.  et  cf.  einsdem  VII.  128.  Pedum  erat  pàatonim  bacu- 
'~~  I  Bodoaum  et   recarvnm    (xitXuvitf^i  Graecorum)   plerumque  ei  iuoiperì 


vel  oUrae  li^o  eonfectiun  et  ferrea  cuapide  annoio  aereo  lìgno  aflka  instni- 
etOBL  Cf.  SchoL  Veron.  p.  72.  Kcil.  —  89.  («ii(,  i.  q.  sectun  abstulit, 
•  est  aocepit;  ut  apud  Ter.  Eun.  V.  9,  27.    Hur.  8at.  U,  j,  11. 


i.  3.  &.  praemium/errt.  Cie.  Att.  IV,  15.  med.  paimamferre.  Plant.  Mere. 
U.  3,  Iw.  <luod  poace»,  fera  etc.  Cf.  WeHterh.  ad  Ter.  1.  1.  Brauckh.  ad 
TìbaU.  I,  1.  24.  Drak.  ad  Lic.  XXVI,  2.  4.  aliique.  -  et  erat.  i  j,  et  ta- 
meB  a.  qoaniquaiu  eiat;  de  qua  simpÙds  copolae  puteatate  cf.  Walcb.  ad 
Tm.  Agi.  15.  p.  225.  et  quos  laodat  Hand.  Tura.  II.  p  496.  —  tum.  Kib- 
bwk.  C-Mld.  deterioria  notae  et  Serv.  Dread.  aecotua  edidit  (une.  (Cf.  ad- 
nott. ad  Bi^l.  QI,  10.)  Voaa.  tam  diurna  vel  condipiia  scribi  marult,  per- 
nnaiD;  senaos  eniin  eat:  tane,  in  pruno  ìnventatia  (iure,  dìgnils  erat;  ounc 
luTtawe  non  ampliua.  ilignu»  amari,  ut  v.  54.  cantari  dìgiam,  ubi  vid. 
vàmatt.   —  (^un  t,  90.  cf,  Theoor.  X\'II,  31.   aiiàen.n-  aiurnkpv  "'/«t'ay- 


iCLOGAVI.      VARU  S.*) 


AEflUMENTUM. 

buìna  Edogae.  ut  primae,  Muscribendne  causam  intnlit  airroruin 
_..ani  diviaio.  Alfeous  Varua"t  m.  Aprili  a,  U.C.  714.  post  nnitum 
PernsÌDum  in  PoUionis  fugati  Incanì  ab  Uctariana  Gallìae  Ciaalpiuae 
et  igrOTuni  divisioni  praefectu«  erat,  eiqae  Vergiliua.  ai  Mantnom  servaret, 
eannm  aliquod  promiserat  icf.  Ecl.  IX,  26.  cura  huiua  Ed.  v.  3.  «t  Servio 
ad  atranqae  locuin).  lam  Uantnania  qnidem  Vania  non  pepercerat.  Vergili» 
tamen  praediani  snum  erat  redditum.  quare  po^ta  coactna  promiaso  aatis- 
bMn.    amiate  a,  715.  hanc  Eclogam  aarìpait,  sKtia  astute  auteiii  rem  ita 


I 


")« 


hac  EeU  p.  19li 
■U  yonadabli,  < 


100  P.  VERGILI  MARONIS 

instituìt,  ut  Varo  qoidem  inscrìberet  carmeii)  in  eo  tamen  non  ipsom  rea- 
qne  ab  eo  in  bello  civili  gestas  celebrare! ,  sed  potine  Silennm  de  mnndi 
origine  et  antiqnissimis  qoibnsdam  fabnlis  canentem  indnceret,  sic  callide 
praecavcns,  ne  Vams,  quamquam  vere  se  fmstratum  videbat,  poStae  snc- 
censere  posset,  imprimis  cum  ille  Sileni  persona  nsos  Svronis  commnnis 
magistri  memoriam  veteri  sodali  resuscitaret  (cf.  Donat.  Vita  §.  79.  Serr. 
ad  Ecl.  VI,  13.  et  Schol.  Veron.  p.  74,  5.  Eeil.)  et  Epicnri  philosopbiun, 
Varo  band  dubie  nnice  probatam,  seqni  videretnr  (cf.  v.  31  s^q.)***).  Pnit 
autem  antiquissima  aliqna  fabula  de  arcana  Sileni  philosophia  et  divina- 
tone f)  qua  usus  Verguius  hoc  Carmen  ita  disposuit,  ut  mciperet  a  sen- 
tentia  illa:  Periculum  quidem  feci  te,  Vare,  et  facta  tua  canendi,  sed  statìm 
intellexi,  tenuia  tantum  me  posse  ludere,  quare  alii  potius  te  digno  modo 
praedicent,  me  hoc  tamen  tibi  dedicasse  satis  habeas  \^v.  ] — 12.).  Tum  nar- 
rat,  duos  Satyros  una  cum  Àegle  Nympha  Silenum  dormientem  adgressos 
coSgisse,  ut  Carmen  din  promissum  sibi  caneret  (v.  13 — 30.).  Hoc  ipsnm 
autem,  quod  se^uitur,  Carmen  primum  agit  de  rerum  omnium  origine  secundum 
Epicuri  disciphnam  (v.  31 — 40.),  deinde  brevi  ter  commemorat  antiquissimas 
faoulas  Deucalionis  et  Promethei  (v.  41.  42.)  et  transiens  ad  heroum  aeta- 
tem  canit  Argonautarum  expeditionem  (v.  43.  44.),  Pasiphaés  infelicem  amo- 
rem  (45-60.),  Hesperidum  poma  et  PhaSthontem  (v.  01 — 63),  Gryiiei  lucis 
originem  et  Galli  poètae  laudem  (v.  64—73.),  Scyllam  (v.  74 — 77.),  denique 
Tereum  et  Philomelam  (v.  78 — 81.).  Vespera  iam  ingruente  Silenus  canendi 
finem  facit  (v.  82—86.). 

Hinc  apparet,  neque  hoc  Carmen,  pulcherrimis  sane  rerum  imaginibus 
distinctum  et  poetico  omatu  splendidissimum,  vere  esse  bucolicum,  quamvis 
eius  argumentum  a  poési  bucolica  non  prorsus  deflectat. 

*—)  Cf.  Imprimis  Spohnii  Proleg.  p.  46  sqq.  —  Vergiliiu  cnm  Varo  eliudem  philo* 
■ophi  Epicurei,  SyroDls,  (Ii«clpliua  luaa  et  poctea  agris  suii  expolsoa  in  eioa  viUa  ver- 
satui  erat  (cf.  Diss.  de  Verg.  vita  et  carm.  p.  XIII.  et  XVni.),  unde  tamen  non  lequltar, 
eom  ipsom  faisse  pamm  putum  Eplcureum,  etiamsi  fortasse  singola  quaedam  Epicori  dog- 
mata  probavit,  qood  certe  qai  Cirio  ab  eo  scriptam  esse  censent,  in  dobiom  vocare  ne- 
qoeont. 

t)  Vid.  Aelian.  V.  H.  ITI,  18.  Pind.  fr.  15.  ed.  DUsen.  Cie.  Tose.  1,48, 114.  Cren- 
xer  Slud.  II.  p.  234  sqq.  238  sqq.  et  Sjfmbol.  III.  p.  215.  Propterea  foeront  adeo,  qui  eom 
Apollinis  vel  patrem  vel  filium  esse  fingerent.  (Cf.  Clem.  Alex.  Coh.  ad  g.  p.  24.  Por- 
pbyr.  p.  18  sq.  Creuzer  ad  Cic.  N.  D.  Ili,  23.  ot  ad  Ilerod.  I.  p.  258  sqq.  et  (qui  hos 
landat)  Scbeiffelo  in  Pauly  Realencpel.  VI,  1.  p.  1186. 


Prima  Syracosio  dignata  est  ludere  versu 
Nostra  neque  erubuit  silvas  habitare  Thalia. 


1.  Prima  omnes  fere  interpretes  ita  explicant,  ac  si  Vergilius  dicere 
voluerìt,  se  primum  interRomanos  carmina  bucolica  fecisse,  quemadmodnm 
Hor.  Ep.  I,  19,  23.  de  se  pracdicet:  Parios  ego  primos  iambos  Ostendi 
Latto,  (Cf.  Unger  de  Valgio  Rufo  p.  297.  et  320.)  Sed  Wa^.,  quem  se- 
cutus  et  lahn.,  bene  perspcxit,  hunc  potius  esse  sensum:  Pnmum  (ab  ini- 
tio)  mea  Musa,  natura  ipsa  ducente,  haud  infeliciter  in  cannine  bucolico 
versata  est;  cum  vero  (a  Varo  excitatus?  cf.  v.  9  sqq.)  epica  carmina  fa- 
cere  inciperem,  Phoebus  abnuit  et  ad  bucolica,  naturae  meae  aptiora,  me 
revocavit  ;  nunc  igitur  ad  hos  lusus  bucolicos  revertor.  Adiectivnm  prinms 
autem  prò  Adverbio  «rwmwi  vel  primo  le^itur  etiam  Ecl.  I,  44.  Geo.  I,  12. 
Aen.  I,  442.  613.  Vi,  811.  VUI,  59.  alibi.  Syracosius  {ZvQaxóaioq) ,  prò 
Svracusius,  forma  poStis  epico  et  elegiaco  metro  utentibus  acceptissima. 
Cf.  Ovid.  Fast.  VI,  277.  (ubi  vid.  Conrad.)  id.  ex  Pont.  IV,  3,  39.  et  in 
Ibide  549.  Auson.  Mos.  394.  Claud.  Epigr.  XVIII,  6.  Syracosia  autem 
carmina  sunt  Theocritea  sive  bucolica.  {Ct.  etiam  Sicelideft' Mtuae  EcL  IV, 
1.  ibique  adnott.)  Ceterum  respexit  hunc  locum  po€ta  in  Wemsd.  Po6t.  L. 
min.  V,  514,  127.  Prima  St/racosii  mens  proditlit  alta  magistri.  —  2.  sil- 
vas habitare  j  silvas  et  rura  canere;  bucolicis  carmiiiibus  stndere.  Vid. ad 


Cum  canereni  re^es  et  proelia,  Cynttiius  aurem 
VeUit  et  admonuit:  „PaBtoreni,  Tiljre,  pinguia 
Pascere  oportet  ovis,  doductum  dicere  Carmen." 
Nunc  ego  —  namque  Buper  tibi  erunt,  qui  dicere  laudcB, 
Vare,  tuas  cupiant  et  tristia  condere  bella  — 
Agrestcm  tenui  mcditabor  harimdine  Musam. 


Sei.  I.  2.  et  IV,  2,  —  neqtte.  Wagn.,  Hatipt.  et  Cnningt.  nec.  Sed  vide  Lachm. 
ad  Laer.  Ul.  853.  p.  197.  coU.  cum  Wagn.  Qn.  Verg.  XXXn.  2.  p.  654.  — 
Tkalia  non  omnino  prò  Mnsa,  sed  taingunin  piaeses  carminio  bDcolici  oam- 
nraioratar.  Cf.  Sehol.  ApoU.  Rliod.  lU.  1.  ealun  St  (ifyfra,  léeiiiifna) 
Y»mfYtav  Jfol  li^v  tiiqì  ta  ifmà  ngayfinTflrry,  (ah  Heyn.  land.)  et  Culicis 
».  I.  Kihbock.  saripHit  Thalea  coli.  Servio  et  Prisc,  p.  5B3.  587.  P.  (cf.  eràe 
Proli»,  p.  418.1  -  8,  Of.  loci  aimUlimi  Hor,  Od.  IV.  15,  1.  et  Prop.  IV,  2, 
(in,  3,1  1 3.  Orìdion)  oontra  Apollo  ad  perficiendnni  opus  eihortator  A.  A.  II, 
M9.  rtget  et  proelia,  i.  e.  carmcD  epicum.  Heins.  ad  Ovìd,  ex  P.  IV,  2, 
t.  ndnas  recto  de  tntgoedia  vnlt  intellìgi.  Noli  tamen  ita  omnia  ad  tìtuiii 
rwMsre,  ut  rei/ai  cnm  Voseio  de  Pompeiananuu  partinm  rìris  prìncipibus 
intcrpretcris .    adversoa   qnns  Vams   in    bello    civili  militaTcrit,    —' 


(qni  conferri  ìubet  Weichert.  de  L.  Varii  TJta  p.  150.)  per  proelia 
uKtm  civilia,  per  reijti  principes  civitatis  BÌgnilìcari  canBeas,  inuno  regen  ri 
prtflìji  oiimino  Carmen  neroicnm  indicant,  qnemadmodum  apnd  Hor.  A.  P. 
73,  et  .\t>[i.  Vn,  41..  qnoB  Imos  Coningt,  comparat.  —  Cynlliiug  vocatur 
A|H>lI<i  ■  C'yntbo.  Deli  insnlae  monte  (Hom.  hymn,  I,  18.  26.  J4I.  CaUim. 
in  Uri  a05.  Plin.  D,  10.1.  lOB.  IT,  12,  22.,  nunc  Castro  appeilatol.  in  goo 
nun  Diana  natns  porhibehatnr.  Cf.  Hor.  Od.  I,  21.  2.  —  aurem  vallil, 
ontna  adinonendi  mos,  nos  alianid  ncgleiinHC.  alicnia»  rei  oblitos  esso,  (cf. 
Varif.  Oopa  38.  et  Calpum.  Ecl.  FV,  l.-SS.i;  nam  secnndom  PUn.  N.  H.  XI. 
t&,  IU3.  In  imK  aure  scdcs  erat  meniorìao;  ohlitua  aatem  erat  poEta,  quid 
nbi  bucolici)  pnStoe  eonTcnirct.  —  pingnit  oves,  niorafiìjin  Theocriti  XXV. 
».  et  Hom.  Od.  X.  217.  237.  312.  ete.  Cf.  etiam  Hor.  Od.  IV,  12.  9.  — 
5.  ilttluclHm  Carmen,  irafl^ne  a  lana,  qnae  in  filnu  dedacitnr.  snmpta. 
barn  dicltnr  cannen  tenne,  i.  e.  paat4>riciiini,  qnod  grandiorì,  epico,  oppo- 
BÌtiiT:  naia  dedocendo  ot  eitendendo  fila  attennantnr.  (Cf.  Colnut.  X,  338. 
Odptun.  Ed.  IX,  II.  Aason.  Mosella  396,1  Poterat  etiam  <e>iut  ^o  adinnd, 
nt  apnd  Hor.  Ep.  II.  1,  225,   tenui  deAtcta  pofmcUa  /Ilo,  quociun  cf.  Cai- 

Gim.  X,  4U,  Pieri<leg  tenvi  de^ktcìte  earmine,  hfasne  et  Anth.  Lat.  Borni. 
.  139.  4.  jmrtonanmie  melos  focili  dediwit  avena.  Ex  Pomponio,  Afra- 
oio  et  Comificio  illtui'fcrat  nsnm  hnios  voc.  Macrob.  VI,  4.  p.  55)5  sq.  Vid. 
ttìmat  Qnìnct.  Inst.  Vm,  2,  0.    Eodem  sensa  tenvatuta  earmen  ap.  Prop.  VI, 

g'tL.)  1,  5.  et  Stat.  Silv.  IV.  7,  9.  dici  videtur.  (Cf.  Hertsberp.  Qnaeit.Troj. 
,  T.  et  qui  liane  laadat,  Coningt.  ad  h.  1.)  Ameie  tamen  Spio.  p.  13, 
cwn  liia  non,  nt  ap.  Hor.,  tenni  Jilo  adiiciatnr,  reiicit  opinionem  de  ima- 
^M  a  filis  tcnnibQB  de  colo  dedactis  petcnda  et  potine  cogitat  de  cannine 
ViHe  dedncta  cantato  (ein  hcrahgatìmmteÈ  Lied),  qnae  Eontcntia  iuvatnr 
^nodammodo  Propertii  loco  m,  31.(11.33,)  38.  (aLadcw.  cnllsta),  ^ìdalueta 
«0M  i.  q.  voce  depressa  et  attennata  (tnit  aedàmp/Ur  Sfamine).  Òeternm  cum 
osmi  loco  compares  simiUimum  Horatii  Od-  IV.  15.  ab  initio  et  Anaereoa- 
tia  Od.  I,  prìncipinm.  —  6.  t«per--erHnl  (i.  e.  nnmqnam  deficienti  per 
tscstn.  Cr.  Geo.  n,  351.  Aen.  II.  567.  VI,  254.  VII.  559.  ceti,  et  adnott. 
■d  Qfo.  111.381.  Aen.  11.567.  al.  —  nui  dicere  laudes  tvag  cupiant, 
f^  Carmen  epicmu  de  rebus  a  te  gestis  condant.  —  7.  et  condere  bella, 
tamtn  de  bellis  a  te  gestis.  Eadem  raijone  apad  Orid.  Trìst.  Il,  336.  aetn 
CbtaariM  eomlfre.  et  apud  Plin.  XII,  13,  15.  taudet  alieuiut  cotukre  logì- 
tv.  Carmen.,  poèma  covderc  satls  notnni.  (Cetenim  cf.  Arguto.)  —  8. 
Aarettit  Musa  et  Lucr,  V,  1398.  petita.  Sic  Ecl.  I.  2.  tilretlria  Muaa. 
et  omnino  hic  Iocor  noetm  Bimillimus.  —  Med.  Vat.  et  Roni.  anctoritatem 
weatì  enm  Wagn.  Voi.  V..  Ribbeckio  et  Hanptio  edidimn»  hanmdo  (nt 
alIU  harifna  et  hulv*\  Vid.  Wagn.  Orthogr.  vcrg.  p.  441..  (ubi  conforro 
Menur  Schneid,  Gramm.  Lat.  I,  I.  p.  186.  et  Osann.  ad  Apuleì.  da  Nota 


kfeÉ 


102  P.  VERGILI  MARONIS 

Non  inìussa  cano.    Si  quia  tamen  haec  quoque,  si  quis 
Captus  amore  leget:  te  nostrae;  Vare,  myricae,  io 

Te  nemus  omne  canet*,  nec  Phoebo  gratior  ulla  est, 
Quam  sibi  quae  Vari  praescripsit  pagina  nomen. 

Pergite,  Pierides.     Chromis  et  Mnasylos  in  antro 
Silenum  pueri  somno  videro  iacentem, 

Inflatum  nestemo  venas,  ut  semper,  lacche;  15 

Serta  procul,  tantum  capiti  delapsa,  iacebant, 


Adspir.  p.  91.)  et  Ribbeck.  Proleg.  P- 421.  —  9.  Non  iniussa  cano,  sed  ab 
Apol^e  iussa  (cf.  supra  v.  4.  et  Ecl.  Vni,  11.).  —  8%  quis  tamen  etc. 
i.  e.  Sed  si  quis  eiusmodi  tennioribus  canninibus  delectatos  haec  leget,  in- 
yeniet  vel  hoc  bucolico  cannine  te,  cui  dedicatum  est,  celebratum.  De  re- 
petitis  verbis  Si  quis  cf.  adqott.  ad  Ecl.  IV,  59.  et  infra  ad  v.  20.  —  10. 
eaptus  amore  (ut  Geo.  ITI,  285.)  leget,  tali  carminum  genere  delectabi- 
tur.  Voss.  (qui  comparai  Ecl.  II,  57.  IV,  59.  et  X,  33.)  et  Spohn.  praetu- 
lerunt  duorum  librorum  et  Prìsciani  VTII,  10,  87.  lectìonem  tegat^  qui  ta- 
men Coniunctivus  non  convenit  verbis  captus  amore,  quae  poStam  non 
dubitare  fore,  ut  carmina  sua  lectores  inveniant,  immo  hoc  certissime  spe- 
rare, satis  clare  significant.  Wagn.  conferri  iubet  Eleg.  ad  Messal.  p.  59 
sq.  —  myricae'-nemus  mo  rure  et  pastoribus,  qui  carmen  repetunt.  Cf. 
Ecl.  IV,  2.  et  adnott.  ad  Ecl.  I,  2.  —  12.  pagina  prò  Carmine,  ut  charta 
Horatio  Epist.  II,  1,  161.  Cf.  v.  o.  Culicis  v.  26.  Ciris  v.  41.  et  Martial. 
I,  5,  8.  lasciva  est  nobis  pagiìia,  vita  proba.  —  Pagina  autem  sibi  prae- 
scripsit  prò  vulvari:  pagina,  cui  praescriptum  est.  —  13.  Pergite, 
Pierides,  ì.  e.  agite;  vox  hortantis.  Wam  secundum  Wolf.  ad  Tao.  Ann.  I, 
28,  1.  (ubi  legitur:  prospere  cessura,  quae  pergerent)  pergere  rem  antiquo 
usu  est  studiose  tractare,  in  re  raolicnda  et  persequenda  cum  maxime  oe- 
cupari.  Cf.  etiam  Wonkens.  Lectt.  Tuli.  HI,  2.  De  Pieridibus  ad  Ed.  IH, 
85.  dictum.  —  Hunc  ae  Sileno  locum  a  Theopompo  translatum  refert  Ser- 
vius.  Chromis  et  Mnasylos  Satyri  aut  Fauni  habendi  sunt.  Ribbeck. 
oum  Bom.,  Pai.  (in  quo  tamen  alterum  L  inductum)  et  aliis  quibusdam 
libris  scrìbit  Mnasyllos.  Ceterum  rarae  apud  Vergilium  in  hominum  nomì- 
nibus  Graecae  formae.  Wagn.  Qu.  Virg.  IV.  praeter  hunc  locum,  ubi  etiam  Val. 
ProbusI,  4,  15.  Graecam  &rminationem  tuetur,  non  nisi  duo  affert  exempla, 
Aen.  II,  264.  et  VI,  595.;  nam  Accusativum  Talon  Aen.  XII,  513.  in  suspi- 
donem  vocandum  censet.  Addere  autem  debebat  Aen.  V,  265.  et  Vili,  506. 
Saepius  terrarum  (Geo.  I,  59.  IV,  210.),  montium  (Ecl.  Vm,  44.  Geo.  IH, 
94.),  fluminum  (Aen.  VI,  132.  X,  142.)  et  siderum  (Geo.  I,  35.  138.)  nomina 
Gràece  terminantur;  et  insulas  quidem  Graecas  ubique  fere  Graeco  nomine 
dicere  solet  Vergilius.  Cf.  Geo.  U,  90.  Ili,  6.  Aen.  Il,  21.  IH,  325.  271. 
VII,  208.  (quos  wcoa  omnes  coneessit  Wf^.  1. 1.)  —  14.  iacentem.  PeerDt. 
offendens  in  iacentem  ante  iacwanJt  (v.  16.),  p.  20.  audacter  coni.  sepaUmn, 
ut  yersu  sequente  transposi tis  verbis  Hestemo  infiitum  et  v.  17.  18.  Seria 

S'avi — ,  Et  procul  attrita;  cum  gravi  (ymo)  captte  comparans  verba  Ovid. 
et.  ni,  608.  lUe  mero  somnoque  gravis  titubare  videtur  et  Calpum.  X, 
61  sq.  imitationem  loci  nostri  Ex  iuo  venas  inflatus  nectare  dtdct  ffester- 
noque  foravie  semper  videtur  Taccilo,  Praeterea  hunc  locum  respexit  auctor 
earm.  m  Anth.  Lat.  Burm.  Il,  193,  3.  Silenumque  sinem  sertisque  meroaue 
ligavit,  —  15.  laccho,  vino.  Cf.  adnott.  ad  v.  69.  et  Ecl.  IV,  32.  Imitetos 
est  Vergilium  etiam  Colum.  X,  309.  Et  titubante  gradu  multo  madefactus 
laccho,  Graecum  hoc  Bacchi  nomen,  in  mysteriis  maxime  usurpatun,  et 
ab  iaxfi'V,  laetos  clamores  toUere,  derivatum  (de  quo  cf.  Valck.  ad  Herod. 
Vin,^5.  et  Interpp.  ad  Ovid.  Met.  Vf,  15.)  redit  Ecl.  Vn,61.  —  16.  Mul- 
tum  desudarunt  viri  docti  in  explicando  voc.  tantum;  ita  ut  Heynius,  quo 
se  vertat  omnino  nesciens,  totum  versum  in  suspicionem  vocet.  Omisds 
exnlicationibus  quibusdam  piane  non  ferendis,  commemoro  tantum  eaa,  qoae 
hanent  aliquam  probabilitatis  speciem.  Doering.  in  Pro^.  saepe  land,  ita 
explicat  locum:  ,,Non  ita  procul  a  Sileno  serta,  sed  capiti  tantummodo  de- 
lapsa, non  discissa  et  discerpta,  ideoque  adhuc  integra."    Vobsìilb  tantum 


BUCOLICA.    ECL.  VI. 


Et  gravis  attrita  pendebat  caulhar 
AdgreBsi  —  nam  saepc  senex  ape 


ad  tcmpiiB  referene  reddit;  ntir  rben  don  Haupt  entolilien;  quem  Partictt- 
ìm  àgiiAfataia  probant  atiqne  loci  Cic.  ad  Uiv.  VU,  23.  'J'anttan  ej:  Ar- 
piviti  rentrma,  eam  mthi  a  te  lita-ae  redditne  twU,  et  Val.  FI.  Vili.  288. 
QwM^nut  itÌK  jìierat  raptim  formala  sub  uno.  Et  tantum  ileieeta  euia  e 
Monli/nu  arhar.  Sed  cam  lectorìs  nihil  intereit  seire.  utnuu  tempore  lon^ 
■n  brevi  ante  sarta  capite  duciderint  iquod  bene  poiBpcint  Weiohert.  Epiat. 
mt.  p.  39.,  qoi  taiDen  pro]iterea  non  débebat  lacam  iiac  coniectara  aouioi- 
tBre:  tactlum  capili  tleUijìnd),  hod  adaentirì  poasmu  lahnìo,  eandein  ej^li- 
artiamem  repelenti.  Imma  coni  Silenus  cngitetnr  «edens  vel  iaaens  bibiBse 
et  ÌDt«r  bibendom  cbdimÙTÌBBe,  i^nni  Wagn.  rerba  tantum  capiti  dela- 
pta  tauiiuani  egexegeein  Adverbiì  procvl  adiecta  pnto,  ut  locus  eie  verten- 
diu  sit:  S'còen  ihm  lari,  nur  dem  Haupt  eiU<jllUen,  der  Lavòkraia.  Ser* 
trai  nun  ism  haerebat  qoidcm  in  ipso  capite,  iacebat  tamen  prope  capot. 
Don  enbito  praeupitatnin .  sed  sensim  deUgsnm.  Procul  enim,  qaod  lam 
Serr.  recte  jier  ituia  eiplicat,  interdum  etinm  parvam  distantiam  signifl- 
cmre,  patet  v.  e.  ex  Geo.  IV.  124.  Aen.  ^^,  10.  X,  835.  Ovid.  Mei.  V,  114. 

Qium  proeut  adutanlem Pettalae  irridet,  et  Ter.  Hec.  IV,  3,  I.    Quem 

— —  M(oe  aermonem  kabu«ri»,  procul  hiitc  attìsì»  accepi.     Ct.  Orell.  ad  Hor. 

.  H,  6,  105.  et  Epist.  I,  7,  32.  CoDBentìt  mcciim  Conington,  qui  com- 

"ìt  Keocr.  I.  45.   Tui»òv  &"  Sùaov  aaoUtv  verba  tantum  capiti  ààa- 

:    tantum  capiti  non  haerentia  et  poStae  statoam  aliquam 

non  male  snspicatar.    Ameie.  tamen,  cui  haec  non  BaÈgfa- 

_^_!.  p.  12.  tane  proferì  explicationem,  quam  iiemo  facile  probabit: 

Silina  conspiciebatar  vinom,  quod  integrum  banserat:  tantummodo 
«Btemae  potionis  (aerta  et  cantharosT  supererant.  Vocula  autem 
pivaut  indicar!  videtnr,  SUenuni  eo  qaod  praeceps  ruerit  loiige  provolatum 
«■w  ab  eo  loco,  nbi  ebrius  humi  prucubiierat  et  eerta  ìacebant."  —  ca- 
piti, prò  a  rapite,  (Iraece  dictum,  at  Sii.  XVI,  168.  veluli  delapta  coroita 
Vidoru  capiti  font.  Ita  Ovid.  Met.  \1,  592.  lato-i  veliera  dependeat.  id, 
Am.  m,  lo.  DR.  Decideratit  tongat  tpicea  «erta  comae.  -  iacfbant,  quod 
Hfffnfo  post  verba  t.  14.  RiVfen*  iaretUem  admodam  ieinnom  videtar.  mnl- 
"l  lo^  Bimilibas  potest  defendi,  ubi  idem  vocabulum  per  negliffentiam 
"*"■  — '■••— ÌB  post  breve  intervallum  redit.  Cf.  infra  v.  S4  eq.  ien.  H, 
344  sqq.  IV.  151.  15-5.  159.  V,  780  Bqq,  TI,  m.  17.  23. 
b  AtfTM  quater  repetitiiiD  lcg:itUT,l  VUI,  282.  284.  IX,  216  sa.  XI, 
^  Xll,  85-1  sqq.  et  praetcr  Verg.  ipsiua  interpretes  ìmprimis  luin.  in 
Annal.  phil.  et  paed.  XV111.  p.  343  aqq.  Weicbert.  de  versB.  iniu- 
«p.  p.  97  sqq.  idemqne  in  Episf.  crit.  p.  45.  Wunderl.  ad  TibnU.  I, 
Bach,  ad  Tib.  I.  1,6.  Corte  ad  Lncan.  I,  24.  Hand.  ad  Stat.  I. 
■.  3A9  sq.  et  de  proBaicis  acrìpterìbus  Drak.  ad  Liv.  1,  3,  9.  Walt,  ad  Suet. 
l^Mff.  73.  Heind.  ad  Cic.  N.  D.  p.  B9.  Brami  ad  Nep.  Them.  3,  3.  Kritz. 
^^*^i^  Cat,  9,  4.  etc.  omnino  autem  Paldami  Diss.  de  repetitione  vocam 
— «  Gr.  et  Lat.  Grj-pWsvald.  1836.  Ceterum  hie  non  agi  de  eiua- 
,  ubi  idem  vocabùluin  consulto  ct  cum  vi  qoadam  iteratnr  (nt 
"1.  retpexìt,  VI,  61.  64.  Tum  canit.  X,  16.  18.  ava,  Aen.  V, 
fi  brachili  -  -  intenti,  X.  705,  Parim;  Pari»,  XII.  853.  et  855. 
.  H'- Mferi  etcì,  per  «e  patet,  quamquam  etiam  ex  Iocìe  aupra  lau- 
B  n&iuu  alterumve  fortasae  band  temere  bue  revocaveris.  —  17.  gravi» 
tharH»  Burmanno  videtnr  vino  plenus:  Bed  si  adbQC  plenus  esaetcan- 
iu,  non  crapulam  edormiret  Silenna  ;  immo  gravi»  aaWo  magnitudinem 
«t  CMiBcitatem  canthari  spectat.  Cantharvs  autem  {xóySaqoi)  genoa  est 
poonn  cajiacis  et  ansati,  quod  dictum  pntant  a  Cantbaro  quodam  Sicvonio 
M^M  einaque  inventore.  iPollui  Onom.  VI,  96.  Atben.  II.  6.  et  Pllu. 
rXXIV.  8,  19.  Cr.  Wagn,  ad  Val.  FI.  II,  2711.1  -  pendehax.  Silenna  enim 
p(«auDbens  canthanim  e  mauu  non  dimiscrat,  ut  ìlle  ansa  retentuB  semi- 
MpÌDiu  penderei.  Sic  poeta  hune  lociim  imìtatus  in  .Inth,  Lat.  Bnrm.  VI. 
8B,  II.  <et  WemBd.  PoEt.  L.  min.  T.  IV.  p.  481,1  reculain  SileiaK  a»eUo. 
OJi  ladr  a  tnmmo  pttidebat  eantharu»  armo.    Peqieram  Bnrm.  ad  Prap. 


4 


104  P.  VERGILI  MARONIS 

Luserat  —  iniciont  ipsis  ex  vincula  sertis. 

Addii  se  sociam  tìmidisque  supervenit  Aegle,  20 

Aegle,  Naìadum  pulcherrima,  lamque  vìdenti 

Sanguineis  frontem  moris  et  tempora  pingit. 

Ule  dolum  ridens  ^^Quo  vincula  nectitis?''  inquit. 

^^Solvite  me^  pueri;  satis  est  potuisse  videri. 


m,  2,  28.  de  cantharo  in  antro  pendente  cogìtavit.  —  attrita  anta,  fre- 
quenti osn.  Minus  recte  Schirach.  p.  321.  cxplicat  fracta,  mutilata,  Cf. 
etiam  Geo.  I,  46.  —  18.  sne  luserat.  Cf.  Aen.  I,  352.  et  praeterea  ibid. 
V.  408.  XI,  427.  sirailesque  loci.  —  ambo.  Ita  plurimi  optimique  libri:  alii 
ambos,  quod  Ribbcck.  Proleg.  P-  ^5.  videtur  pracferre.  Cf.  ibid.  p.  196. 
De  utraque  forma  Accus.  vid.  CJharis^p.  96.  P.  Heins.  ad  h.  1.  Corte  ad 
Cic.  Kpp.  IX,  13,  3.  Drak.  ad  Liv.  XXaV,  21,  5.  Goercnz.  ad  Cic.  I-»egg. 
ni,  13,  30.  Gemh.  ad  cinsd.  Lacl.  5,  20.  alii.  19.  iniciunt  prò  iniiciùnt 
cnm  Wagn.  Voi.  V.  et  reccntis8Ìmis  editt.  scripsimus.  Cf.  Wagn.  Orth. 
Vei^.  p.  445.  Lachm.  ad  Lucr.  Il,  1061.  p.  136.  et  III,  863.  p.  188.  Rib- 
beck.  Proleg.  p.  174.  alii.  —  ipsis  ex  vive  ni  a  sertis.  Eodem  modo  Prae- 
po8.  coUocatam  vides  Eoi.  IX,  36.  arfftUos  iiUer  streftere  atiser  olores^ 
Lucr.  Ili,  10.  tuis  exy  incìute^  ehartis,  Pn)p.  Ili,  1,  (II,  10,)  26.  Perni- 
twr  hic  imos  ante  corona  'pedes,  Ovid.  ex  P.  I,  2.  150.  Iure  venit  cujUos 
cui  siòi  quisque  deos  et  alibi  haud  raro.  PraepositioniH  Casui  tantum  suo 
po6t])08Ìtac  multa  exempla  c(dlegerunt  Kuddim.  II.  p.  335  sq.  et  Ramsh. 
§.  151.  3.  et  4.  C'f.  adnott.  ad  Geo.  I,  161.  —  ipsis  ex  sertis,  scil.  quae  ille 
gesscrat.  Cf.  v.  16.  Quod  attinct  ad  notam  antiquitatis  opinionem,  vates, 
qui  canere  recusent,  per  vincula  ad  id  cogi  posse,  Heyn.  confcrri  iubet  Pro- 
teum  a  Menelao  vinctum  (Hom.  Od.  IV,  414  sjiq.  et  Geo.  FV,  396.)  et  hunc 
ipsum  Silenum  ita  ad  Midam  olim  perductum  (Fiut.  Cons.  ad  Apollon.  T.  II. 
p.  115.  D.  et  Aelian.  V.  H.  Ili,  18.).  Prorsus  eadem  ratione  Silenus  a  pa- 
storibus  Pbrygiis  apud  Ovid.  Met.  XI,  91.  sertis  vincitur.  —  20.  Aegie^ 
AeglCy  NnYadum  pulcherrima.  Uaec  àvcc^tnlMOig  imprìmis  in  noml- 
nibus  propriis  locum  habct  optimisc[uo  po^tis  usitata  est;  solet  antem  ite- 
rato nommi  plerumque  aliquid  adiici,  quod  vcl  gratiam  vel  robur  infcrat 
orationi.  Cf.  infra  v.  56.  Ecl.  VII,  2.  Vili,  55.  X,  31  sqq.  72.  Geo.  I,  245. 
Aen.  IV,  247.  V,  493.  568.  VI,  162  sqq.  IX,  774.  X,  180.  200.  778.  XII, 
857.  Vide  etiam,  quae  supra  adnotavimus  ad  Ecl.  IV,  59.  et  cf.,  qui  optime 
de  hac  àvaitnltónft  vanisque  eius  causis  egit,  Weicbert.  de  verss.  mìur. 
susp.  p.  93.  sqq.  et  quos  ibi  laudatos  videbis,  praeterea  autem  Gebauer  de 
poét.  I.  p.  41.  Ceterum  recentiores  editores  recte  omittunt  Comma»  vulgo 
post  sociam  additum,  nam  verbum  fìnitum  sunervenit,  per  copulam  prae- 
gresso  verbo  iunctum,  positum  est  prò  simplici  Participio  superveniens; 
qua  de  re  cf.  Wagn.  Qu.  Vir^.  XXXIV,  3.  —  21.  iamque  videnti,  ex- 
pergefacto.  Causa  pingendi  m  sola  Nymphae  petulantia  auaerenda.  —  22. 
Sanguineis  moris.  Vid.  ad  Ecl.  X,  27.  —  23.  Quo.  Detenores  quidam  libri 
Quia.  Cf.  Corte  ad  Lucan.  I,  681.,  qui  utramque  voculam  haud  raro  con- 
fusam  esse  docet.  —  24.  satis  est  potuisse  videri,  satis  est,  ut  videa- 
mini  me  vincire  potuisse,  quod  vinciendi  verbum  ex  antecedente  sohnte  fa- 
cile potest  subintelligi.  (Cf.  Aen.  V,  231.  possunt,  quia  posse  videniur. 
Minus  enim  probabile  est,  videri  passive  usurpatam  esse  prò:  satis  est, 
quod  potui  videri,  quemadmodum  Ecl.  IV,  16.  Aen.  U,  461.  Vili,  604.  alibi.) 
sententia  haec  est:  Canere  paratus  sum  etiam  vinculis  solutus,  si  vero  pu- 
tatis,  vinculis  me  cogi  posse,  in  errore  versamini.  Wund.  conferri  iuoet 
locum  similiter  conformatum  Ovid.  Her.  XII,  76.  Perdere  posse  sat  est,  si 
quem  iuvet  ipsa  potestas.  Peerlk.  autem  p.  22.  ingeniose  quidem,  sed  tamen 
praeter  necessitatem  coni,  viere^  provocans  ad  Varr.  de  L.  L.  V.  p.  68. 
ed.  Speng.  Viere  est  vincire,  a  quo  est  in  Soia  Ennii  [fr.  I.  p.  164.  ed. 
Vahlen.]  j^Ibant  molaci  viere  Veneriam  corollam**  et  eundem  ae  R.  R.  I, 
23,  5.  --ut  habeas  vimina,  unde  vietulo  aliquid  facias,  ut  sirpeas,  vtd/as, 
erates.  Mirum  tamen  est,  in  eandem  coniecruram  etiam  Coningtonem  ind- 
disse,  quem  omnes  Peerlkampii  coniecturae  in  Mnemosync  proiatae  vìden- 


BUCOLICA.    ECL.  VL 

Carmloft,  quae  voltis,  cognoscìte;  carmÌDa  vobis, 
Hnic  aliud  merccdis  erit."     Simul  incipit  ipse. 
Twin  vero  in  Dumemm  Faunoaqne  ferasque  videres 
Lmlere,  tiim  rigidas  molare  ^acumina  quercus; 
N«c  tantum  Phoebo  gaudet  Parnasia  nipes, 
Nec  tantum  Rliodope  miratiir  el  Isniarus  Orphea. 


Hit  fngiMe.    C*tenuu  do  h.  1,  cf.  Ladpw.  Progr.  n.  IO,,  contra  Pcerlk.  din- 

(intaiu 25.2fl.  Carmina,  —caijnotrile.  Cf.  Arjnm.  ibiqne  notam*"). 

"  '    V&gn.  Vili.  T.  et  recentisBunOB  editt.  secati  scripaiinoB.    Cf.  Wag^n. 


loattantora.  non  aperte  indicat.  —  Sintut 

'  lit.  Pust  vertia  enim  diceadi  timiU  idem  fere  si^licat, 
id.  Geo.  IV,  35!).  ;t81.  Aen.  IX.  221.  303.  324.  423.  56!. 
.  .  et  cf.  Wapi.  ad  Aen.  Vni.  3.  et  in  Qtuwst.  Vìtr.  XXIX.  5. 
-  *p*«  (UstingnemliB  portioniH  insenit:  vohin  -  -  hiiie  -  -  ipte.  Cf.  Aen. 
X<  5.  Comiitliint  iDei)  tedia  hipatentUms.  laripit  ivse,  et  qnae  ad  Ed. 
Ipjft  •dnotsTÌmos.  —  27.  >n  nunierum  htdere,  ad  rhythniDiu  qacndam 
Of.  Lner.  II.  G3il.  do  (htrctibos:  l'ufar  *e  --lAidunt  in  mtmenim- 
Mt.  Similiter  Veri».  Geo.  IV.  174.  de  ('yilojjibuK;  lUi  ini^r  >ie»e 
_  bwo&Hi  toUvat  tu  «iimenim,  —  Fa'tni.  ttiimanornin  dii  agre- 
^  eam  SaUris  et  Paiiilms  Graoconini  saepe  confunduntar.  iCf.  Orell, 
i'Od.  I,  n.  I.ì  Artiflces  tainen  postenonuii  tempornm  Fannnnun 
nnora  hnnianae  formae  «irailinra  finfrfl'ant,  qaam  Satjrronira.  ita  at  breri 
taanua  caada  caprina,  anribns  acaniÌBatia  et  rìiius  narìbas  ab  hainana  npo- 
óe  darwrcnt.  Cf.  Heyne  AtOt^iar.  Aufy.  T.  II.  p.  .S3,  et  Vobs.  Mytìiol. 
Brirfe  T.  n.  p.  252.  —  .,Fiaam  tnUanahta  adinngit  frras  naltanUK,  et  snb- 
iieit  qiitrctai  nurerutt»  cacunùna,  aut  omnino,  ant  nioTonteB  in  nnmenuii. 
Tanta  Miltui't  e  canta  andito  est  rnlaptaa,  tanta  (»rminÌ8  dulcedo:  nnn  an- 
toH  haec  iu  niiHlonun  concentn  quaercnda,  sed  in  armamenti  mythici  nori- 
tMe  «t  fabnlanun  «naritate."  Heipi.  —  molare.  Of.  adnott.  ad  Gel.  V. 
i.  Vwaà  ()DÌdani  Cndd.  luUare,  ot  'ait  Oraniianina,  nutrire  cnctaaina  prò  ca- 
mninAHM,  qaemadmndnm  Ai'n.  II.  li2T.  (Y.  etjam  Aen.  tX.  681.  —  29. 
See  tantum,  quantum  Fanni.  ferae,  [|netrna  cantu  Sileni.  In  nonnallis 
Cndti.  bnnr  Tersmu  eeqoitor  hicee  BnppoRititiaa,  ei  Servii  rerbia  consarci- 
nato*:  Hitantutn  (mini*  nainàu»  gauilH  eraitanie  Sileno,  qoi  in  ano  ita  mn- 
Uttu  Iqritnr:    Qfumtvm  SUmo  filvar  laelnatur  ovarAe,    8ed  rccte  Heyn.. 


rt  oontn.     Burm., 

vn..  et  Wajm.  laudat  Lachmann.  ad  Prop.  II,  6,  e.    (Cf.  etiaui,  qnae  de 

boe  additamentodis  pntavit  KalmoB  I-  I-  p.  *'  '        *■ '''       ■'■' '"'- 

Die  Paweentg  prò  Perfectu  in  comparationilit 
L  »I8.  —  P<.r«o«Ìa  rupe».  Ita  celoheri 
n*a  rmtiiu  Bcribitnr.  qaaiii  litera  sibila  geminata.  Cf.  Qoinct.  Inst.  I.  T. 
Sohaef.  Helet.  p.  1.  Boecl<h.  ad  Find.  01.  IX.  66.  Bloinf.  od  Acach.  Ch<>eph. 
&^  Hdns.  ad  Ovid.  Met.  I.  467.  Brooiih.  ad  Prop.  II,  23.  13.  Drakenb. 
a4  80».  XV.  311.  idemque  ad  Lìy.  XIJI.  16.  I.  Back  ad  Ovid.  Met.  I,  317. 
rt  Schcidd.  Gr.  Lat.  I.  p.  441.  In  Vergilio  nostro  Cod.  Hed.  nhiqae  (Ed. 
X.  11.  Geo.  II,  IS.  Ili.  291.)  tostar  fomiam  Famamt.  Ceteram  de  ipso 
nonte,  qui  etiainnani  antiqao  nomine  appcllatar,  cf.  liber  ineua  geoj^.  III. 
p- H9  M.  —  30.  Rhodnpe.  altissimua  Tbradae  menB.  ab  ApoUoma  nrbe 
twfiv  ad  Fontani  Emdniuii  pertinens,  in  non  OrpbcuH  Earydiees  mnrtcni 
dt^rahat.  Vid.  Ovid.  Met.  Ù.  222.  X,  77.  Cf.  de  eo.  qui  et^am  Ed.  Vili, 
■U.  Geo.  I,  3.'(2.  m,  3.Ì1.  462.  IV.  461.  conimcmoratar  et  nnnc  Despota  s. 
Tm^an  Dagh  vocatnr,  liber  meas  modo  coinra.  HI.  p.  1052.  —  miratur. 
^M(a  Coil.  Roni.  aliommqQP  et  Inlii  Rafiiiiani  p_.  245.  anctoritatc  Cod. 
Sud.  nptnmpcrana  cani  receotiaHimia  editt.  revocavi  banc  lectionera,  cai  in 


106  P.  VERGILI  MARONIS 

Namque  canebat,  uti  magnum  per  inane  coacta 
Semina  terrarumque  anim aeque  marisque  fuissent 
Et  liquidi  simul  ignis;  ut  bis  exordia  primis 
Omnia  et  ipse  tener  mundi  concreverit  orbis; 


edit.  n.  alteram  mirantur  praetnleram,  qua  in  re  Bryce  me  secutns  est. 
(Cf.  etiam  Ribbeck.  Proleg.  p.  207. ì  Nihil  autem  hic  tribuo  discrimini  iUi, 
qnod  lahn.  in  edit.  II.  ad  Aen.  V,  825.  statoit,  contendens  in  einsmodi 
fi>cis  Plurali  opus  esse,  ubi  plura  nomina  (s.  Subiecta)  coniuncta  opera  eam 
rem,  quae  Verbo  significetur,  egisse  existimanda  sint,  Sin^ulari  autem,  ubi 
plures  eandem  rem  diversi  singuliq^ue,  suo  quisque  loco  et  tempore  suìsque 
tantum  viribus  egisse  cogitentor:  id  enim  pedestris  quidem  orationis  scri- 
ptores  meliores  servare  solent,  Vergilius  autem  cum  aliis  pogtis  haud  raro 
neplexit.  —  Ismarus  (s.  Ismara),  alius  mons  Thraciae,  haud  procul  ab  He- 
bn  ostiis  et  Maronea  urbe  situs.  Cf.  Geo.  Il,  37.  (ibique  adnott.)  Lucr.  V, 
30.  Prop.  m,  4,  (n,  13,)  6.  IV,  11,  (IH,  12,)  25.  De  urbe  eiusdem  nomi- 
nis  ad  eius  radices  sita  cf.  Aen.  X,  351.  ibique  adnott.  De  Orpheo  vid. 
not.  ad  Ecl.  IV,  57.  et  de  forma  Accus.  Orphea  duabus  syllaois  profe- 
renda  ad  Geo.  I,  279.  —  31.  „Primum  canit  Silenus,  quomodo  atomi 
coniunctae  fuerint  in  ma^o  inani  et  ex  quatuor  elementis  onmia  exstite- 
rint.  Ex  Apollonii  Arg.  I,  490  sqq.  aduraoratum  hoc  exordium,  ut  iam 
notavit  Ursmus.  Macrob.  VI,  2.  p.  586.  laudat  locum  Lucretii  V,  453  sqq., 
quem  Maroni  ante  oculos  fuisse  manifestum  est.*'  Heyn.  Nimirum  ad 
Epicureorum  doctrinam,  cui  addictum  fuisse  Vergilium,  iam  Grammatici 
veteres  non  improbabiliter  contenderunt  (cf.  Argum.  huius  Ecl.  p.  100.  cum 
nota***),  haec  omnia  exigenda  sunt.  Semina  igitur  coacta  sunt  atomi  ita 
coniunctae  et  collectae,  ut  quatuor  illa  rerum  dementa  efficerent,  inane 
vero  vacuum  illud  spatium,  quod  Epicurus  ante  mundi  originem  fuisse  sta- 
tuebat.  Ceterum  de  rerum  primoraiis  in  auatuor,  quae  vocantur,  dementa 
discretis  praeter  Lucretii  1.  1.  cf.  Ovid.  Mei.  I,  21  sqq.  id.  Fast.  V.  11  sqq. 
Manil.  I,  149  sqq.  Eleg.  ad  Messal.  19—23.  Claud.  Kapt.  Pros.  I,  246  sqq. 
et  plures  alii  iìs  similes,  quos  coUegit  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  12,  16  sqq. 
Omnes  autem,  quibus  hic  Verg.  utitur,  dictiones  ex  Lucretio  petitae;  ma- 
gnum  inane  legitur  Lucr.  I,  1017.  1096.  Il,  121.,  semina  rerum  I,  177. 
502.  894.  et  sexcenties,  animae  prò  aere  I,  716.  V,  237.  etc.,  liquidus 
igni»  (i-  e.  diffusilis,  vqyòv  ttvq  Arati  utpote  ex  tenerrimis  atomis  ortos), 
VI,  205.  et  prima  prò  elementis  I,  53  sqq.  IV,  187.  Imprimis  vero  cf. 
Lucr.  I,  715.  Et  qui  quattuor  ex  rebus  posse  omnia  rentttr.  Ex  igni,  terrai 
atque  anima  procrescere  et  imhri  et  Cic.  Univ.  5.  inter  ignem  et  terram 
aquam  Deus  animamque  posuit.  De  Adiectivo  inane  prò  Substantivo  pò- 
sito  cf.  adnott.  ad  G«o.  i,  393.  —  Restat,  ut  commemorem,  Peerlk.  p.  23. 
prò  terrarum  scribi  velie  terrai,  cum  hic  de  terra  tamquam  elemento  aga- 
tur,  quod  non  possit  Plurali. exprimi.  —  38.  exordia  omnia  sunt  singii- 
lae  res  ex  atomorum  concursu  post  dementorum  discretionem  natae.  Cf. 
Lucr.  n,  333.  HI,  31.  IV,  26.  113.  V,  431.  472.  Ladew.  tamen,  qui  putat 
exordia  etiam  atomos  ipsas  posse  significare  (?),  recepit  Peerlkampii  coni. 
uti  his  ex  omnia  primis^  cui  sane  favet  unius  cod.  Pai.  auctoritas  et  quod 
ad  verborum  collocationem  attinet,  supra  v.  19.  iniciunt  ipsis  ex  vineula 
sertis.  —  84.  tener  mundi  orbis  ex  Vossii  sententia  esi  caelum,  ex  te- 
nerrimis scilicet  atomis  conflatum  ;  secundum  Wagn.  vero  totum  università- 
tis  corpus  s.  universus  mundus,  qui  tamquam  novus  et  quasi  nondnm  adul- 
tus  tener  appelletur  (cf.  adnott.  ad  Geo.  Il,  343.).  Equidem  Vossii  inter- 
pretationem  praefero  (qua  in  re  mecum  consentit  Ladew.).  Quomodo  enim 
notio  universi  mundi,  quem  ipsa  exordia  omnia  coniunctione  sua  ^ciunt, 
cum  illis  per  voce,  et  ipse  apte  coniungi  potuerit,  non  perspicio;  contim 
vero  erat  utique,  cur  caelum  (quod  iam  Ecl.  IV,  50.  mundum  appellatum 
vidimus)  diserte  commemoraretur  et  e  ceteris  eximeretur,  cum  vel  noe,  tam 
tenemm,  ut  vix  ad  res  corporeas  referri  posse  videatur,  ex  einsmodi  eie- 
mentis  concrevisse,  mira  sane  sententia  censerì  posset.  [Quibus  pensitatia 
^tiam  Wagnerum  in  edit.  min.  mundum  orbis  nobiscum  de  caelo  interpie- 


BUCOLICA.    ECL.  VI.  107 

Tum  durare  aolum  et  discluderc  Nerea  ponto  .15 

Coeperit  et  rerum  paullatim  sumere  fornaas; 
lamque  novum  terrae  atupeant  luoc-Bcero  solem, 
Altios  atque  cadant  submotis  nubìtius  iiubrea; 

tatnm  ettse  video.]  ^  35.  Tiun  cecinit,  t«TrBm  oocpii^Be  condeuBtiri  et  ìnda- 
nacere.  aanas  attl«m  a  se  dìacrctaa  niarìa  litore  inclnsisBe  ot  paullntim  her- 
Ua  arborìDQsqac  Tostitam  esB^.  (CT.  Lacr.  V,  139  sqq,  impriiiiis  v.  448. 
(Si  wjq.  4!)S  sqq.t  ^  durare  neutrali  sensi]  prò  se  durare  s.  dureecere 
pcMitiun  (i-f.  adDott.  ad  Acn.  I,  234.  et  Ueina,  uà  SM.  Silv.  Il,  463.),  quo 
goidem  MHsu  me  alibi  lecere  huc  vocabulum  non  memini.  Nìbiloniinm 
Be^nij  rationem.  qui  verba  rio  coniungi  lualit;  orbia  igundi  cocpit  durare 
•otim.  nullo  pacto  probare  posanni.  -~  diacludere  Nerta  potilo.  Sulnm 
4iuatani  nnepit  Nata.  ì.  e.  aqnas  marinaB  tamquam  elementum  nogitataa 
(rtd.  ad  r.  Is.  et  Ovid.  Her.  1X7  H.  Qf"  latàn  Nereut  caemlns  ambii 
hanmn.  eoli,  com  Metam.  I,  187.  TibnU.  TV,  t.  56.  Val.  FI.  I.  450.  aliis- 
«M  lodai,  dÌBcladere  a  terra  continente  et  conclndere  ponto  certis  flniboa 
dirtnnierìpt^.  Ponto  eniin  est  AblatiTUS.  quem  dicont,  instrumenti.  (Cf. 
ettftm  Ladew.  Progr.  10, t  Ealmiia  tamen  1.  1.  p.  12.,  cui  haec  eiplieatio 
non  satisfacit.  BÌniplicÌt«r  coni.  dUchulere  Nereo  lerrit  (!)  atqne  etiam 
Peerlk.  g.  24.  prò  Nerea  ponto  coni,  eaenda  ponti,  mlgarì  leotioni  Hanam 
■cnctUD  mesee  nc^ans.  Ncreos  auteiu.  Ponti  et  Terrae  filjaa,  Doridis  con- 
tila Nereidamque  pater,  post  Noptunum  deorum  marinomni  fuit  celeherri- 
mu.     Cr.  Hesiod.  TbeoK.  233  aqq.  Orphei  b.  XSIl.  Apollod.  11,5,  ti.  Da- 


M.  So.  Varrò  L.  L.  IV,  7.  et  Caes.  B.  G.  VU,  8.  co  utnntnr.  -  ,_ 
rum  Kumere  forma*,  qiiae.  aqtiU  exclnsis,  in  superflcie  tcllurie  apparile- 
nnt.  Cf.  Lncr.  V,  781  sq;).  —  87  «mq.  Cf.  Lncr.  V,  472  «qq.  Hac«m 
*oÌ«in,  qtù  antea,  elenjentis  nondum  diseretis  mondoque  nondoni  creato, 
lacere  uon  puterat,  itnmo  ne  aderat  qnidem.  „ttupeant  --cadant  -  -  in- 
eipiant.  TempaB  ureeeens  prò  praeterìto:  caiiebat.  nt  stapuerint,  eeoide- 
riat  «te.;  «ed  valel  aoc  ad  nridiorem  orationem,  ut  quasi  tu  rom  praesen- 
tcn  addncaronr."  Heipi.  —  novum.  Haant.  oum  Wa^.  Voi.  V.  Bcnpsit 
uovom;  (cf.  Wagu.  Ortb.  Vei^.  p.  447.)  Vide  tamen  adnot.  ad  Ecl.  m.  8. 
—  S8.  Soubu!  est;  tanebat,  qnomodo  Tapores  et  nebulae  levitale  goa  a  terra 
■anam  Tersne  elatae  atmoBpbaeratn  eneeerint,  unde  in  pluvias  mutatae 
BOX  ttenuu  in  terram  deciderent.    Wagn.,  qui  prins  rectiuB.  pato,  cenion- 

nìio  eadimt,   poutea  ad   Aen.  IH,  250., 
uro  veran  praecedente  conituipeuduni  et 

alibi  nusquam  VergiUns  copolani  atqae 
ileat.  eandemqne  rationein  etiam  in 


veni  Terba  altiiu  cadant, 
■ntans  sententiaia  anam,  allùt» 
aate  fii^ue  incidendum  statoit.  n 
mi  Iti  plaribufl  vocibus  — ' 


Im  de  totn  loco  mecom  consentit  Ameta.  Spie.  p.  12  so.-,  languet  enìm 
t  prioribns  verbia  adìectum,  quorum  tìb  meet  voeabnto  nomim,  ita  ut 

ani  caiua  appareat,  cur  cura  aununa  vocìb  aublatioce  addatnr  il- 

,    (Cf.  ad  Ecl.  rv,  24.  et  V.  21.)   Quod  autem  ad  copulam  post^ 

ttìnet,  etsi  locos  Aen.  Il,  -113.  III.  250.  et  X,  104.  nibil  probare 

,   onr,    qnod   optimi   poStae  interdiun  sibi   indulserunt   {ci.   Lncr. 

_  .  ,  qoera  quanti  fecerit  Vergilias,   Inter  omnes  oonstat,    Hor.   Epod. 

,  11.   SVU,  4.    Sat.  I.  5,  4.  6,   131.  7,  12.    Priac.  p.  10Z4.    Wopkena. 

Lwt.  Toll.  p.  45.  et  Hand.  Turaell.  I.  p.  194.  et  512.  et  ti.  p.  538..  quem 
MB*  refatat  Laehm.  p.  IT3.,  Lueretio  coniectura  Buccurrena  et  prorocanii  ad 
Hnptli  Obaerrv.  d.  45aqq,),  ìd  ani  Ver^o  non  cancedamoa?  Vid.  etiam 
H'aat  ad  Ecl.  IV.  65.  adnotàvimns,  (Bryce  et  Ladew,  mecam  facinnt,  Coningt. 
fflin  Wapiero.l  Unns  Roni.  praebet  uiquc,  de  qaa  verborum  pennntatione  ef. 
Teaa.  ad  t.  t>6.  ì/Sm  Eil..  l)nnn.  ad  Aen.  I.  29S.  et  Prop.  n,2,21.  Broukh. 
■d  Ubali.  I.  S.  igT  Heina.  ad  SU.  V.  592.  X.  40!l.  idcmque  ad  Otid.  Tr.  IV. 
l  «9.  Diak.  ad  Liv.  1, 18. 9.  Oodend.  ad  Apul.  Met.  IV.  p.  218.  Hild.  Unger 
«Talg.  p.  456.  alii.  —  ca/]erf.  nabibu».  at  Ovid.  Met.  XI,  516.  cadurU 
«M&dtM  àubre».  Alia  Verborum,  quae  aliqnid  prodìre  ei  aliqna  re  aigniflaant, 
(■BCant  aeito  a  poCtis  constructomin  eiempla  vide  apud  Wnnderl.  M  Tibull. 


108  P.  VERGILI  MARONIS 

Incipiant  silvae  cam  prìmum  surgere  cumque 
Rara  per  ignaros  errent  ammalia  mentis.  40 

Hinc  fapides  Pyrrhae  iactos,  Saturnia  regna, 
Caucasiasque  refert  volucres  fìirtumque  Promethei. 


I,  6,  53.  —  39.  Cf.  ApoU.  Rhod.  I,  501.  aurgere  band  raro  de  rebus  e 
terra  enascentibus.  Cf.  Geo.  I,  161.  Hor.  Sat.  Il,  2,  124.  Ovid.  Met.  I,  44. 
Vn,  284.  Vm,  192.  Xm,  891.  Colum.  Il,  8,  5.  VI,  23,  2.  etc.  —  40. 
Rara  Ooningtoni  vìdetur  indicare,  ammalia  paullatim,  aliud  post  alind 
esse  procreata,  ne  statini  ab  initio  montes  eonmi  nimia  freqnentia  snper- 
flnerent.  —  ignaros,  quod  Rom.  praebet,  utpote  aptiorem  et  mffìciliorem  le- 
ctionem  cnm  Heinsio  et  Wa|[^.  praetuli  vn^ri  tgnotos,  qnae  facile  a  11- 
brariis  illì  potnerit  substitni.  Secnti  sunt  omnes  recentiores  editores.  Igna- 
ros antem  active  ei^licandnm:  montes,  qui  animalia  modo  recens  creata 
antea  non  viderant  ideoque  adspectum  eomm  mirabantur;  non  sensa  pas- 
sivo: animalia  pererrant  montes  sibi  ignaros  (s.  ignotos,  incognitos),  quam- 
Quam  tgnanis  ita  interdum  nsurparì  satis  notum.  (Cif.  adnot.  nostra  ad 
Aen.  X,  706.  De  confnsione  antem  w.  ignarus  et  ignotus  cf.  Bonn,  ad  h. 
1.  et  ad  Quinct.  Deci.  VI,  2.  p.  128.)  Ceterum  Voss.  animalia  non  de 
bestiis  tantnm,  vemm  etiam  de  bominibus  recens  creatis  inteUigit,  quod 
propter  seqnontia  minns  probabile.  Cf.  etiam  Conington,  qui  putat  poétae 
ante  oculos  fuisse  Lucr.  V,  822.  Terra"  animai  prope  certo  tempore  fu^ 
(Ut  Omne.  quod  in  niagnis  hojcchnJbwr  montihis  passim  et  montes  naturale 
feramm  domicilium  esse  probat  locis  Sopb.  Ant.  550.  Lucr.  I,  404.  et  II, 
1081.  (montivagae  ferae.)  —  41.  „Hommum  originem  iam  enarrare  debe- 
bat;  sed,  et  poSticam  rationcm  et  vctustissimorum  pbilosopborum  morem 
sccutus,  fabuus  eam  involutam  cxponit.  Delectare  enim  narratione  pueros 
et  Aeglen  puellam  instituerat.  **    Sic   fere  Heyn.  —    lapi€les    Pyrrhae 


iactos.  Cf.  ApoUod.  I,  7,  2.  ApoUon.  LQ,  1087.  Ovid.  Met.  I,  313  sqq. 
ìmprimis  v.  348 — 415.  —  y,Saturnia  regna  [cf.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  6.1 
etTromcthei  poena  prò  igne  surrepto  sunt  diluvio  Deucalioneo  priora;  sed 


in  tali  enumeratione  ordinem  temporum  servare  necesse  non  erat."  Heyn. 
Nec  pedestre»  scriptores  in  factis  breviter  enumerandis  ordinem  accurate 
servasse  docent  Wund.  et  Spobn.  (coli.  Tac.  Ann.  I,  10.  Antonium  Taren^ 
tino  Bntndisinoque  foedere  et  nupttis  sororis  iUectum,  eiusd.  Hist.  I,  50. 
Pharsaliam,  PhUippos,  Perusiam,  MuHnam),  Wolf.  ad  Suet.  Caes.  44.) 
Lips.  ad  Tac.  Ann.  1.1.  Wunderl.  Obss.  ad  Tibull.  I,  3,47.  Cf.  etiam  adnott. 
ad  Aen.  X,  36  sqq.  Ceterum  Wagn.  in  boc  versu  temere  baesìt,  quem,  cum 
verba  Saturnia  regna,  nulla  copula  a  praegressis  disiuncta,  ex  usu  Vei^- 
liano  apposi tionis  loco  ad  lapidcs  a  P^rrha  iactos  pertinentis  babenda  sint, 
corruptum  et  coniectura  emendandum  censet,  ut  aut  Titanio  r^rria  (1.  e.  ho- 
mincs  ex  istis  lapidibus,  quos  iecerant  Dcucalion  et  Pyrrba,  Titania jproles 
utraque,  ortos),  aut  Satumjaque  regna  (cf.  adnott.  ad  Aen.  I,  2.  Geo.  I, 
397.  IV,  243.  etc.)  legamus.  Et  sane,  si  qua  opus  esset  medicina,  hanc 
leniorcm  praeferrem  iÙi  satis  violentae.  Sed  nibil  omnino  mutandum, 
omnium  minime  autem  audax  Kalmusii  (p.  13.)  coni,  fatis  nova  regna  am- 
plectenda  est;  immo  bic  locus,  quod  iam  labn.  perspexit,  non  aLter  con- 
formatus  est,  atque  Geo.  I,  138.  Pleiadas,  HyadaSj  claramque  Lycaonis 
Arcton,  Aen.  IX,  270.  ipstim  illum,  clypeum,  cristasque  rtibmtea  exeipiam 
et  alii,  ubi  ex  trìbus  rebus  coniunctis  tertiae  tantum  copula  additur;  nam 
quao  adiiciuntur  verba  furtum  Promethei,  ea  non  quartam  continent  rem, 
sed  cum  antecedentibus  verbi  s  Caucasias  volucres  unum  Obiectum  efficinnt. 
De  Prometheo  autem,  qui  ignem  Io  vi  furatus  dederat  bominibus,  lovis 
iussu  in  Caucaso  monte  rupi  alligato  et  a  vulture  cruciato  (unde  poSta, 
Plurali  prò  Singulari  posito  [cf.  adnot.  ad  Ecl.  I,  52.]  Caucasias  volu^ 
cres  commemorat;  non  enim  cum  Amcisio  Spie.  p.  13.  p9to,  bausisse  haee 
poStam  ex  imaginibus,  in  quibus  vere  duae  vel  plures  aquilae  repraesenta- 
tae  fucrint)  cf.  Hes.  Theog.  521  saq.  Aescb.  Prom.  vinctus.  Hyg.  fab.  54. 
et  144.  ApoUon.  Il,  1253.  ibique  Scnol.  Ceterum  Ribbeck.  e  C^d.  Bem. 
recepìt  formam  Caucaseas,  Quod  autem  attinct  ad  synizesin  Prometìieif 
cf.  infra  v.  42.  Aen.  I,  41.  120.  VII,  249.  XH,  541.  et  adnott.  ad  Ed.  IH, 


BUCOLICA.    ECL.  VI. 

Uia  adiiuigit,  Hylaa  nautac  quo  fonte  rialictum 
ClatnaBsent,  ut  Ctus  „Hyla,  Hjla"  omne  sonai'et; 
£t  fortunatam,  si  nutnquam  armenta  faÌBaent, 
Pasipfaaen  nivei  solatur  amore  iuvenci. 
Ah,  virgo  infelix,  quae  te  dementia  cepit! 
Proetìdee  inplerunt  falsia  mugitibua  agroa: 


9A-  —  43'  F^x  Aivoiuiuticis  fabulis  unam  moda  iteli^t  poeta,  HerculiB  lu- 
etam  ex  Hylu  u  NymiiliU  in  Hynia  «ibi  rnpto  pcrcoptum.  Cf.  AiMllan. 
H.  IJOT  sq'i  Val.  PI-  TU.  522  sqq.  ibiqne  ìnterpp.  Hyg.  f.  U.  Thei.cr.  Id. 
Xlll.  ^  qua  fonte,  ad  qttem  Eontem.  Hylaa  autem,  b.  Ascanium,  Bì- 
tbrniM  flnTiiim  fìiiase,  niytliDgraipU  tradnnt.  Cf.  etiam  Strab.  XII.  u.  388. 
Steuh.  Bn.  u.  ni.  Plìn.  V.  32,  4U.  et  SuUn.  e.  42.  —  44-  elamantent, 
Baaùne  vocassent.  Cf.  Aen.  IV,  674.  Plaut.  Asin.  II,  3,  10.  Pera.  U,  23. 
Olii.  Met.  UI.  244.  VI.  loe.  525.  id.  A.  A.  I.  531.  Prop.  1,  17,  23.  — 
„Hplà,  t/ylà.  Vid.  adnott.  ad  Ed.  lU,  7».  Cetenun  Wnnd.  eomparat 
S»pfa.  Electr.  148.  'A  'Iruf.  allr'ljvv  dlov'it'"'"  et  Val.  FL  III,  5%.  fl«r- 
NW  Hi/tan  et  rurmu  Hylan  reelamat  Ama.  —  45.  46.  Nota  est  fabala  de 
^npBBl,  Solis  tìììa  et  Mìhoìb,  regie  Cretcnsù,  coninge,  quae  monatroBo  tauri 
amore  capta  Hinotaaroiu  peperìt.  Cf.  Apnllod,  III,  1.  iuiqae  Heyn.  p.  215. 
Dwd.  IV.  79.  Hjg.  f.  40.  Ovid.  Met.  VUi;  136.  ot  Vew.  ipse  Aen.  VI,  24.  - 
farlmuilam,  si  ete.  1.  e.  qnae  fortunata  foìsset,  n.  CS.  Geo.  II.  45S.  et  Aen. 
IV.  657.  ^-  46.  lolatur  amor»  iunenei  poStioe  prò  ainijdici  iUa  notione: 
nait  amore  m  Pasipbaes.  Eoe  enim  dum  faeìt,  comnuaemns  eius  fortuuam,  so- 
btitr  qauJamiuodo  et  kvat  eam  prapter  isaauuin  illimi  amorem;  quamqoant 
etiam  cud  Wugn.  in  edit.  min.  simplicius  eiplicare  poBsnmns:  canit  Pasi- 
jhato  M  amore  tauri  solantem,  i.  e.  solationi  anlorìs  ani  ei  amore  tauri 
euàtnbtta;  interdum  cniiii  poEtae  ipai  lacere  dictmtur.  qnae  facto  casuiit. 
Ct  ».  62  Bij.  et  Ed.  IX,  19.  Sic  tolari  anwrem  legitur  etiaiu  Oeu.  IV, 
4S4..  nbl  vid-  adnott.,  et  similiter  Geo.  1,  293.  longum  canta  *olari  btbo- 
fOM.    Ladew.  (amen,  coi  haec  eiplicatìo  non  aatistacit,  ]>robandani  censet 

Pecrlkampìi  coniectiuam  Te  fortunatam l Paàphae,  in  aivei  misera- 

tmr  amore  ìuvenci,  quam  vir  ille  doct.  multa  de  bue  loco  acute  disputans 
p.  36.  (irntulit.  Nomin.  Paeiphae  sane  exhibet  Cod.  Pai.  ^  «irci  ìunenci. 
Ubata  oulorem  eidem  tooro  etiam  Philostr.  1, 10.  Prop.  III,  30,  (II,  32,)  18. 
«1  Ansoii.  Cnp.  crac.  30.  (Panipkac  nivei  teqttitur  vestìgìa  taarì)  trìbuuot, 
Uqoe  imitator  hoius  loci  in  Anth.  Lat.  Bonn.  I,  14,  3.  transfert  ad  Enru- 
_..  t___n..  K.'..-.»„_  fltVei  tolatar  amore  imenei.  '^■■•'■"■■"  "'  ■n.™™- 
,  Tibnll.  lU,  4,  67.  niceos  it 


oauaiav, 
et  Calpnm.  XI,  34.  nieea  vacca  et  nd.  Gebaneri  Progr.  p.  IO.  —  virgo 
no  prò  fcmina;  Paaij>ha£  enim  niur  erat  Minoia,  regia  Cretenaia.  Ita 
a  alibi  rirgo  de  fommis  invenilibns.  podidtiae  eervatae  nulla  ratione 
'  ,  legìtnj.    Cf.  Ovid.  Ber.  VI,  133.,  ubi  Medea  virgo  adultera,  et  Sii. 

_».,  obi  "-  "        '        ' -" '—    ""'■-■ 

■dlL  L)   Aen    -,   .__     .„ .. 

«iMtar;  nec  minse  a[<ud  laMin.  I,  3,  2.  et  Curt.  V.  3,  39.  paellac  corro- 
^H  virgiae»  viicari  vìdcntur;  uuare  etiam  apnd  Hor.  Od.  II.  H,  22.  tiiVoi- 
M>  wp«r  nnpiae  appDrcDt.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  IV,  ih».  —  48. 
Prati  (ifm  Acrìaii,  Argivonun  regis,  frater  erat  et  Tiryntha  eandidiase  fer- 


Hdampiu  sanitntem  i; 

JOL   Faa».  Vili,  18,  3.  et  Strab.  Vili,   p-  . 

bM  malum  referendum  potai  Heyn.  coli.  fCìirt  Spreni/eì,  Bestrdge  sur  Gradi. 

dir  Uediein  I.  2.   ii.  37.  ^  agro».    Dna  Ciidd.  aura»;   ned  agro»,  quod 

tfBB  taetar  Maerobu  Sat.  IV,  6.  et  Scliol.  Stat.  Theb.  V,  590.  aactoritan. 

knge  si^iflcantiuB  dictoni;   involvit  enim  notioncm  furoria,   quo  corrcptae 

Pra^tdes,   in  vaccaa  niutatae.    ^ros  pererrant.    Non   tamen   reticendam, 

CUfOnùam  in  suo  eiemplu  atiran  TÌderi  ìnvenìsse,  eum  hunc  locuni  imita' 

In  Rfl.  IX,  32.  acripaent  Stmit  vìluti  et  tenerii  inngitibtu  aera  compUiit, 


no  P.  VERGILI  MARONIS 

At  non  tam  turpìs  pecudum  tamen  olla  secuta  est 

Concubitus,  quamvis  collo  timuisset  aratrum  50 

Et  saepe  in  levi  quaesisset  comua  fronte. 

Ah,  virgo  infelix,  tu  nunc  in  montibus  erras: 

Ule  latus  niveum  molli  fultus  hyacintho 

Ilice  sub  nigra  pallentis  ruminat  herbas, 

Aut  aliquam  in  magno  sequitur  grege.  Claudite,  Nymphae,  55 

Dictaeae  Nymphae,  nemorum  iam  claudite  saltus. 


anocum  etiam  conf.  fipit.  Iliad.  299.  vastisque  replerU  mugitibue  auraa.  — 
49*  secuta  est^  i.  e.  appetiit;  nostrum  nackgehen.  Of.  Aen.  Ili,  327.  IV, 
361.  VI,  457.  IX,  490.  492.  Ita  Ter.  Hec.  Ili,  5,  31.  commodum  matrxB, 
Cic.  Mar.  27,  55.  otium  et  tranquiUitatem  vitae^  id.  li^gg.  II,  1,  3.  amoe- 
nttatem  et  aalubritatem,  Hor.  Sat.  I,  6,  87.  mercedes,  Nep.  Epam.  6.  àU' 
cuiìia  amicitiam  sequi  etc.  Sensas  est:  Ne  Proetides  quidem,  qoamvìs  in 
vaccas  mntatae  (hoc  enim  sibi  vult  collo  timere  aratrum^  cf.  Geo.  lU, 
166  sqq.)  omquam  cum  tauro  coire  concupiverunt.  Collo  autem  est  Dati- 
VUB.  Cf.  Aen.  Il,  130.  729.  Ter.  Andr.  II,  5,  S.  Heaut.  Ili,  2,  20.  Caes. 
B.  0.  111,27.  Sali.  lug.  39.  etc. —  51-  quaesisset  comua,  niirans  con- 
trectasset  nova  et  insueta  comua.  Ribbeck.  ex  (Jod.  Pai.  recepit  quaesis- 
sent,  —  52.  j.erras,  vagaris  per  montes  tauri  amati  inveniendi  causa.  At 
ille,  spreto  tuo  amore  tamquam  superbus  aliquis  puer,  inter  herbas  acftores 
recubans  etc.*'  Heyn.  —  53.  latus  niveum  fultus.  Cf.  adnott.  ad  £cl.  1, 
54.  ('eterum  observa  brevem  syllabam  arsis  vi  in  quinto  hexametri  pede 
productam,  ubi  haec  productio,  in  t^rtio  pede  et  post  brevem  syllabam 
frequentatissima  (cf.  v.  e.  Ecl.  I,  38.  111.  97.  VII,  23.  IX,  66.  X,  69.  etc.), 
ranus  invenitur.  Cf.  tamen  Geo.  II,  5.  et  Aen.  XI,  69.  Brevis  sjUabae 
post  praegressam  longam  arsis  vi  productae  (qua  de  re,  quod  attinet  ad 
Particulam  que,  iam  diximus  ad  Lei.  lY,  51.)  Wagn.  Qu.  Virg.  XII,  8. 
praeter  Aen.  1.  1.  haec  contulit  exempla:  Geo.  IV,  137.  453.  Aen.  I,  478. 
IX,  610.  XI.  111.  XII,  772.  ^quibus  adde  Aen.  VII,  398.  et  X,  720.);  acu- 
tissime docens,  hanc  rationem  Vergilium  e  Graecis  poétis  assumpsisse,  vel 
ex  eo  probari,  quod  omnes  fere  hi  versus  voce,  hyacinthus  et  hf/menaeuM 
claudantur.  (Cf.  etiam  Catull.  LXIV,  20.  Tum  Thetis  humanos  non  despe" 
xit  hymenaeos.  id.  LXVI,  11.  Qua  rex  tempestate  novo  auctus  hymenaeo. 
Val.  Fi.  Vm,  259.  Uuùt  novus  inceptos  timor  impecUit  hymenaeos.  Schneid. 
Gramm.  Lat.  I,  2.  p.  747  saq.  Corssen  de  pronunt.  p.  363.  et  Gebauer  de 
poét.  I.  p.  141.)  Ceterum  Scnrader.,  quaerens,  an  in  silvis  hyacintho  locos 
sit,  et  an  tam  parvo  fiore  fulciatur  bos  ?  temere  coniecit  suffuUus  acantho. 
Sed  rectissime  Wagn.  ait,  stultum  profecto  luisse  bovem,  om  adeo  dumm 
cubile  molliori  praetulerit.  Ceterum  cf.  locus  similis  Aen.  Vili,  368.  Ae^ 
neam  stratis  -  -  locavit  Effultum  foliis.  —  molli  hyacintho.  Qi,  Geo. 
IV,  137.  Sic  Ecl.  II,  50.  moUia  vaccinia,  Ecl.  V,  38.  et  Aen.  XI,  69. 
moUis  viola.'^  Cf.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  lÙ,  55.  et  X,  42.  —  64.  pai' 
lentes  '  -herbas^  /Xw^^ac,  subvirides  [blassgrUn),  quae  suaviter  confligont 
cum  nigra  (acriter  viridi)  ilice,  ut  etiam  Ecl.  DI,  39.  (ubi  vid.  adnot.) 
hederam  pallmiem  cum  vite  perviridi  coniunctam  vidimus.  Ladew.  panilo 
artificiosius  explicat:  quibus  umbra  ilicis  impertit  colorem  e  viridi  nigri- 
cantem.  {„L)ie  Gràser  haben  die  gelblichgraue  Farbe  nicht  an  sich,  san'- 
dem  nur  im  dichten  Schatten  der  JLiche,*')  et  Peerlk.  adeo  p.  27.  (coli. 
Geo.  in,  126.)  coni,  pubentes.  — ilex  vero  nigra  a  nigricante  virore.  Vid. 
Geo.  n,  258.  nigrae  hefierae.  Ovid.  A.  A.  Ili,  690.  nigra  myrtus.  Hor.  Od. 
I,  21,  7.  nigrae  silvae.  id.  IV^,  12,  11.  Nigri  coUes  Arcadiae^  ì.  e.  silvosi. 
Cf.  etiam  Geo.  HI,  333.  IV,  126.  Aen.  VI,  238.  IX,  381.  Hor.  Od.  IV,  4,  58. 
Silius  V,  484.  etc.  —  ruminat  herbas,  ut  ap.  Ovid.  Amor.  IH,  5,  17.  — 
55*  ,<,Claudite  Nymphae.  Ut  concitatior  et  acrior  reddatur  narratio,  in- 
^eniosa  orationis  conversione  Pasiphae  exclamans  inducitur.  Observari  iUa 
lubet  silvae  exitus,  ne  taurus,  quem  quaerìt,  ad  stabulum  armentorum  ela- 
batur."  Heyn.  —  56.  Dictaeae  Nymphae^  i.  e.  Cretenses,  a  Diete,  Cre- 
tae  monte.    Cf.  Geo.  H,  536.  (ibique  adnott.)  IV,  152.   Aen.  III,  171.   IV, 


BUCOLICA.    ECL.  VI. 

Si  qua  forte  feraat  ocuJia  seae  obvia  uostrìa 
Errabunda  bovis  vestigia;  forsitan  illuin, 
Aat  herba  captura  viridi  aut  armenta  aecutum 
Perducant  aliquae  stabula  ad  Gortyiiìa  vacuue. 
Tarn  caoit  Hes^eridum  miratam  mala  puellaiu; 
Tuoi  Phaelboutiadas  niuscu  circumdat  umarae 
Corticis  atqae  solo  proceras  erigit  ulnos. 


._.  De  iterata  Njmphamm  appellatione  vide  quae  saprà  ad  t.  30.  adnu- 
UTimoa.  Cf.  eliara  adnott.  ad  Eel.  Vn,  2.  —  nemorum  saltut  Heynìo 
■nnt  aditOE  ai)  ailvaa.  augusti  fere,  astierì  et  confragosi.  Cf.  A«n.  XI.  D04. 
905.  Ut.  SXU,  6,  8,  XXKV.  11.  2.  XXXVl.  15,  7.  etc.  —  57.  Sì  qua 
età.,  i.  e.  nt  ejpcriar.  ai  {ob  etica)  etc.  Vid.  adnot.  ad  Aen.  I,  151.  —  58. 
ErraiuHtia    ouvi»   ve$tigia,  h.  e.   ffreasua  bovis  enuntis.    Ci'.  Bel.  Il, 

IX.  Ueyn.  liumpamt  nlayòillag  fioCc  Synmi  Humer.  in  Hero.  75.  Ulrot, 
Oawiigtiitu  dubiom  esse,  atruni  vedtigia  eie  capienda.  an  prò  ipsìa  pedibos 
miU  HDt,  ut  Aea.  V.  SHG.  —  59.  herha  eaptum  viridi.  Cf.  Tbeocr. 
Si.  W.  XX\'.  m.  Ovid.  Met.  m,  502.  Calpum.  VID,  32.  etc.  -  60. 
0»rlgHÌa  utal'ala  u  Gurtjne  a.  Gortyria.  Ctetae  orbe,  de  qua  lìf.  Hom. 
XL  D.  53.  CJ».  Strab.  X.  p.  47S.  Cati.  Pliu.  IV,  13,  2U.  MeU  U,  17.  olii 
et  liber  meua  ^eogr.  UI.  y.  1041  sq.  Servius  autein  ad  h.  1.  trodit,  apud 
btBC  nrbem  aliqaando  Solis  armenta  fnisBe:  quare  cogitate  bue  putiEsimiim 
epjthcto  ornante  naus  videtar  VergiliUB.  Gorlyiuu»  prò  CrutensU  legitor 
«bui  Abd.  XI.  773.  in  Ciri  114.  Gè.  Phil.  V,  5,  la.  Stat.  Theb.  IV,  330. 
et  aBbi.  —  61.  Atalantem  canit,  Schueuei  filiam,  quam  Hippomenea 
nalù  aoreia  in  «tadiuiu  coniectia  in  cnrsua  certamine  vicit.  Via.  Ovid. 
M«t  X,  560.  Apoll.  Rhod.  I,  7611.  coU.  cura  Hjgin.  lab.  1S5.  Sohol.  Theocr. 
m,  40.  et  0.  Moller  Oetch.  heUfu.  StUitam  I.  p.  214.  tCet«nun  haac 
Beaotica  A  telante  non  confnndenda  videtur  cura  Arcàdica,  lasonii  filia.  Cf. 
Stali,  in  Panlj  Rtaleacycl.  Voi.  I.  p.  1950  sq.  ed.  II.)  —  Hetperidum 
mala  umnlnu  prò  anreis  dieta  videntur  (cf.  Ecl.  IH.  71.1;  nara  vulgata 
fiuna  cat,  mala  illa  ab  Hipponiene  inter  decursmn  proiecta  ex  agro  ve- 
Hli  ia  Cj'pru  sacro  (non  ex  HeBperìdnm  hurtisl  fìiJBse  aliata.  ('!.  Ovid.  1.  L 
'  Mi.  K}'^.  f.  1S5.  et  Heyn.  ad  .Apullod.  p.  tì78.  —  Panilo  negligentiorem 

D  bamiD  versaum  iuncturam  per  Fort.  Tum  ter  reputitam,  neuio  potest 
aerare,  ^otunquani  apud  optimus  quoiique  Bcrìpturea  eiusraudì  luoos  inve- 
nìn,  Particnlam  aul«ra  tum  inservire  plurinm  rerum  enumerationi  (vid.  ad- 
nstt.  ad  Ecl.  Ili,  lO.i.  me  non  fngit,  Schradcri  tainen  rationi,  qui  v.  Bl. 
retnliit  saprà  ante  v,  45.,  adversarì  repetitam  canit,  recte  senait  labn. 
eoO.  adoot.  sua  ad  Hor  Od.  I,  3,  3».  et  Aen.  Y,  2S1.  —  62.  Pha£thontÌB 

iTM.  quae  utpot«  Solis  et  Cl^menea  filiae,  etiam  Heliades  vocantur,  dnm 
t«  fratrii)  fatìuu  deflebant,  sive  in  alnos,  sive  in  popnios  tcf.  Verg.  Aen. 

X,  190.,  qui  ipse  sibi  ano  constai,  ApoUon.  Rbod.  XTV,  604.  Ovid.  ex 
Font.  I,  2,  33.).  sive  in  alias  arborea  converaae  sunt,  ei:  qoibus  quae  la- 
a&nuiun  instar  proliuont  gattAe.  in  eleutnun  durantur.  Cf.  Ovid.  Uet. 
U.  346  sqq.  Hoec  forma  nontìnla  Phattìnmtiaiiea  legitnr  etiam  Sen.  Herc. 
Ovt,  1S5.1  noqne  opus  est,  nt  ad  latiurem  patronymicorum  qbuui  confu- 
^^tc«  (d«  quo  cf.  Ituddim.  Inst.  I.  p.  168  sq.)  pnellas  illaa  a  fratrc  ita 

atu  esae  dicamiu,  nueniadmoduiu  v.  e.  Ovidiua  Fast.  V,  %\.  Tethipì, 
anis  corureiii.  Titaniiìa  appcilat.  uam  Pha^thon  apud  posterioris  aetatis 
semtom  ìpalua  Solia  cugiioraen  fuerlt,  qua  de  re  Voss.  conferri  iubet  Ovuli. 
tt  TO-  Verg.  Aen.  V,  105.  Sii.  XI.  3TI.  et  Val-  FI.  IH,  213.  -  musco 
fir-eumdat  eie.  poètice  prò:  oartat,  quoiuodo  PbaSthontia  sorures  cortice 
(Umndatac  et  in  alnos  luutatae  fnerìoii  de  quo  poStaram  osa  Wagn,  coii- 
fctii  iubet  fironoT.  Diatr.  p.  110.  Vid.  etiam  supra  v.  48.  ibique  adnott. — 
tt-  amarae  corlicia.  De  duplici  boius  vocu  genere  cf.  Buddim.  Inst. 
f,  39.  Schncid.  Gramm.  U,  1.  u.  112.  et  quae  de  Biniìllimo  tUioiii  vocabulu 
nd  Ed.  I,  15.  adnotaviraUB.  EWiin.  gen.  usurpatur  etiam  in  Calice  281. 
i  in  Moreto  93.,  ut  apud  Lucr.  IV.  48.  Ovid.  Met.  IV.  375.  Vili.  7(J2. 
Ffcaedr.  II,  6,  12.  et  saepius:  mascul.  autem,  ul  vulgo.  Geo,  II,  74.  et  Aen. 


112  P.  VERGILI  MARONIS 

Tum  canit;  errantem  Permessi  ad  flumina  Gallum 

Àonas  in  montis  ut  duxerit  una  sororum,  65 

Utque  viro  Phoebi  chorus  adsurrexerit  omnis; 

Ut  Linus  haec  illi  divino  Carmine  pastor 

Floribus  atque  apio  crinis  ornatus  amaro 


VII,  742.  —  atque.  Unos  Cod.  Gud.  aque^  quam  lectionem  non  improbat 
Heyn.,  et  unice  veram  censet  Wakef.  ad  Lucr.  V,  1454.,  quod  fogisse  vide- 
tur  Vereilii  editores.  Sed  recte  Wagn.  centra  Heyn.  docet,,  non  a,  sed  »ii 
sapplendmn  esse;  solo  enim  fixas  cogitar!  in  arbores  matatas  PhaSthontia- 
das,  qnae  antea  libere  incessissent,  non  a  solo  ad  tantam  proceritatem  sno- 
crescentes.  —  64.  Com.  Gallum  ^de  ^uo  vid.  Argum.  Ecl.  X.)  ut  celebret, 
posta,  cui  obvcrsabatur  locus  Hesiodi  Theog.  22  sqq^.  (quocum  cf.  Nicand. 
Thcr.  11.  12.),  fingit  eum  a  Musa  in  Hcliconem  duci,  ubi  totus  Musarom 
chorus  ei  assurgit  et  Linus  fistulam  Hesiodi  donat.  He^nius,  cai  hoc  Galli 
praeconium  niediis  antiquitatis  fabulis  insertum  imuortunum  et  molestum 
Yidetur,  suadet  transpositionem,  ut  v.  74—81.  retranantur  in  aptiorem  lo- 
cum  ante  hunc  y.  64.;  et  sane  negari  non  potcst,  aliquam  difficultatem  in- 
esse buie  loco,  quam  Voss.  ita  removere  studet,  ut  v.  74  sqq.  ex  ipsius 
Galli  canuinibus  omandi  amici  causa  bue  traductos  esse  ^utet;  sed  nane 
ipsam  Vossii  opinionem  ea,  quae  ad  v.  74.  disputabimus,  mmus  probabilem 
reddent.  Transpositioni  autem  versuum,  quam  Heyn.  nobis  suadet,  ut  iam 
Wagn.  adnotavit,  adversari  videtur  formula  Quid  loquar  v.  74.,  qua  uti- 
mur  ad  fìnem  properantes.  Fermesaus  erat  Boeotiae  ilumen,  ex  Helicone 
monte  descendens  et  in  Copaidem  paludem  intiuens,  quod  hodie  Kef alari 
vocari  videtur.  [CL  Hes.  Th.  5.  Strab.  IX.  n.  407.  Cas.  Paus.  IX,  29,  3. 
et  liber  meus  geogr.  III.  p.  917.)  Ob  eundcm  connexum  cum  Helicone, 
Musarum  sede,  commemoratur  etiam  Prop.  III,  1,  (H,  10,)  25.  et  Martiali  I, 
77, 1 1.  et  Vili,  70,  3.  Si  ^tur  Gallus  per  eius  ripas  errare  perhibetur,  iam  eo 
ipso  tamquam  po^ta  inducitur.  —  65.  Aonas  proAonios,  quod  etiam  plures 
Codd.  et  Lutat.  ad  Stat.  Theb.  I,  314.  (qui  tamenad  II,  657.  veram  quoque 
lectionem  affert)  ex  interprctamento  praebent.  Nomen  habebant  hi  montes, 
qui  ipsum  Heliconcm  in  se  complectuntur,  ab  Àonibus,  primis  Boeotiae  in- 
colis  (Strab.  IX.  u.  615.),  unde  etiam  tota  Boeotia,  imprimis  vero  montuosa 
eius  pars,  quae  Pnocidi  adiacebat,  Aonia  vocabatur.  (Geli.  XIV,  6.  Serv.  ad 
h.  1.  et  quos  Spohn.  laudavit  ad  Nicepb.  Blemm.  p.  22.  Cf.  etiam  Ecl.  X, 
12.)  —  una  sororum,  i.  e.  Musarum,  quao  saepe  sororum  nomine  appel- 
lantur.  Cf.  Pro^>.  IH,  28.  (H,  30,j  27.  et  Ovid.  Tnst.  V,  12,  45.  Apud  Tibull. 
m,  4,  45.  (ubi  vid.  Huschk.)  et  Ovid.  Met.  V,  235.  doctae  sorores  vocantur, 
quo  epitheto  distinguuntur  a  Parcis  et  a  Furiis,  quae  et  ipsac  interdum 
xaT  fio;^t]v  sorores  dicuiitur.  —  66.  Phoebi  chorus^  Musae.  Sic  apud 
Ovid.  Tnst.  V,  3,  10.  Pierùlum  chorus ^  ex  P.  I,  5,  58.  chori  Pieni,  et 
Fast.  V,  80.  prima  sui  co^it  CaUiopea  chori.  Saepius  de  Nymphaxum 
choro  sermo  est.  Cf.  Geo.  IV,  400.  Aen.  V,  240.  Hor.  Od.  I,  1,  31.  IV, 
7,  5.  Ovid.  Fast.  I,  512.  etc.  —  adsurrexerit,  honoris  causa,  ut  apud 
Hom.  II.  I,  533  sqq.  lovi  venienti  assurgunt  dii.  Cf.  etiam  quae  ad  Ueo. 
II,  98.  adnotavimus.  —  67.  De  coniunctione  versuum  per  Ut  —  Utque  — 
Ut  cf.  adnot.  ad  Ecl.  V,  77.,  de  Lino  autem  ad  Ecl.  IV,  57.  —  Verba  di- 
vino Carmine  pastor  prius,  Wund.  et  Wagn.  secuti,  Commatis  a  cete- 
ris  seiunximus,  ut  sensus  sit:  pastor  divini  carminis;  sed  re  accuratius  pen- 
sitata,  cum  verisimile  sit,  Vergilium,  ut  ambiguitatom  vitaret,  hoc  aììter 
dicturum  fuisse,  simplex  autem  vox  pastor  sequentibus  \qy\à%  floribus- '(fr- 
natus  offendere  non  possìt,  imprimis  si  comparamus  Ecl.  Vili,  1.,  nunc  pò* 
tius  cum  Heynio  coniungimus  verba  divino  Carmine  dixerit.  Ceterum  re- 
spexit  hunc  locum  potata  trag.  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178,  132.  Recubans 
sìib  tetjmine  fagi  Divino  Carmine  pastor  Vocat  in  certavnna  flivos.  De 
constructionc  autem  crincs  ornatus  vid.  adnott.  ad  Ecl.  I,  54.  —  68. 
„Cur  Linum  apio  coronatum  dixerit,  causa  non  constat:  nisi  ad  argumen- 
tum  lu^bris  cantus  in  eius  mortem  s}>ectat:  de  ^uo  cantu  multa  vel  apud 
Pausaniam  inveniuntur.**  Heyn.  Eadeni  est  Vossii  sentcntia;  sed  nihil  re- 
conditae  causae  quaerendum,  cnm  apio  {ntXfrrpy  Eppi^-h)  ob  pulchram  vi- 


BUCOLICA.  ECL.  VI. 

Dixerit:  „Hos  tibt  daut  ealamoe,  cn  accise,  Musae, 

Atcraeo  quos  ante  acni,  quìbua  lìln  solebat 

C&ntando  rigidas  Jeducere  looittibus  ornoR, 

His  Ubi  Gryiiei  iiemorìs  dicatur  origo, 

Ne  quia  ait  lucus,  quo  se  plua  iactet  ApoUo." 

Quid  loqiiar,  aut  ScyUam  Nisi,  quam  (ama  secata  eat 


ridiUtem,  qnam  din  cuuservat.  haud  raro  in  curonamontts,  vel  convitalibus, 
•eterea  dbì  rideantor.  Of.  Hor.  Od.  I.  .Ì6,  IB.  II.  ",  24.  IV,  II,  3.  ut 
Atlien.  XIV.  7.  XV,  4.  Theocr.  Ili,  22.,  a  Vudh.  landatj.  qui  cunf.  ctiaiii 
td  Geo.  IV,  121.  —  69.  Fingit  po^ta,  Gallani  a,  Linu  Mnaanun  iiusu  tistu- 
tuu,  qnae  antea  Hesìuilì  fuerat.  acc«pÌBBe,  ijua  (jiTiieum  neniiu  (rid.  ad 
*.  13.)  caaeret.  A  Serviu  auteni  ducemnr.  GaUnni  Eaphorìonis  Chàtoìdeii- 
•It  canuen  ìUÌdh  fani  lucique  originem  celebrana  tu  ijitinnin  sennuDCiu 
tnaetnlùse  «cf.  etiain  adnoit.  ad  Ed.  X,  óO.i,  uaod  vidctur  ad  Hesiodi  inii- 
Utioneni  conacriptnm  fuissu.  —  calamox.  Ct.  Ecl.  I,  lo.  et  adnott.  ad 
Ì.3.  —  70.  A^craetti  *eti«2  (cf.  Ovid.  Am.  I,  15,  11.  et  Verg.  Geo.  D, 
1T8.)  eat  Hesiodus.  tnìns  patria  fuit  Asora,  Boeotiaa  vions,  non  vero,  ut 
Bpbor.  rr.  p.  268,  Man.  Strabu  XUI.  p.  622.  et  Steph.  Byt.  r.  Xvm  p. 
3»6.  refeniiit,  Cyrae,  Aeolidie  oppidnra.  Cf,  Hes.  Op.  et  D.  64B.  et  PaM. 
tX,  9S.  9.  Normn  aatem  est,  uued  hic  Heaiodo  trìbuit  pi>eta.  rjuae  tuI^ 
de  Orpheo  narrantur  (.cf.  Ed.  IH.  46  sqq.).  ailraa  dna  cantam  esse  aecn- 
taa.  Neaciu,  ijuo  iure  Cunington  lenem  non  ad  aetatem,  aed  ad  antiquita- 
tem  referendiun  censeat,  coli.  Hor.  Sat.  II,  1,  W.  Ep.  II.  1,56.  et  Pere.  I, 
IW.  —  71.  Verha  dedii cere  moniihu»  orno»  rapetit  idem  Ole  poeta  tra^. 
in  Atrtb.  Lat.  Bnrm.  v.  1T5.  —  72,  Gryatum,  tA  Fpvvuoy,  aea  Grynia, 
gppidam  Aeolidia.  fané  et  oracoli)  Apollinia,  quod  in  luco  amoenissiiuo  si- 
«un  erat.  nobile.  Vid.  Strab.  Xlll.  p.  632.  Paua.  I,  21.  f.  alio*  et  libr. 
Benm  grngt.  II.  p.  154.  Inde  Apollo  ipse  Gryiietu  focatnr  Aen.  IV,  345., 
*d  qBem  VMwn  vid.  Bum.  CT.  etiam  Silina  IX.  57.  XIH.  400.  et  alii.  - 
73- «uo  «e  plìi»  iaclet  Apollo,  qno  ms^  slorietar,  qnem  magia  aniet. 
-  74-  Fonnnla  Quid  loquar,  quae  eat  ad  Snem  propcrantìa  et  reliijua 
tiRTitcr  modo  attingentis.  pergit  pojita  ad  Scvllae  fabalam,  confluì dit  autetu, 
Bt  alii  poftae.  daaa  Scjilaa.  (Cf.  Perizon.  Animadv.  hist.  a.  B.  Heina.  ad 
Orid.  Her,  I.  13.  et  Kalmna  Eierc.  crit.  p.  14.)  Qoao  enim  hic  narrantur, 
•MCtant  ad  Phorci,  non  ad  Ntai  filiaio  (de  qua  Ovid.  Met.  Vili,  1  aqu.  agit). 
De  aoeiis  auteni  Ulvasis  aScylIa  devoratia  nota  est  fabula.  Vid.  Hom.Od.  XII. 
M5  MO.  Orid.  Het.  XIV.  1  aqq.  Cirin  54  sqq.  ibiqne  Serv.  Heins.  ad  Sabini 
Bpbl.  I.  33.  Muncker.  ad  Hygìn.  f.  199.  Voga.  M;/th.  Br.  !.  p.  219.  Klopfer. 
'~  " — *■■  "        ""-   alii.  (Sterom  in  prima  editione  cura  Heynio  et  Wagn. 

Quid  loquar,    ut   Scpllam   practnU   altflri  Q»irf 

I  SeyUam,  qiiain  a  Cod.  Meil.  cetenaqne  Ubria  eiliibitaiu  Burnì. 
.__  defendunt,  non  videbam  enim,  quomodo  Vergilina,  qui  non  ipso  hic 
ScyUam  et  Terenni,  sed  tantum  carminia  Silenìi  argnmentum  refert, 
«gribere  potucrit:  itail  loquar  (ego)  aut  SeyUam  -  -,  avi  ut  (Sileniisì  mw 
IMm  T*rei  aarravtrit  arttiaj  quod  ne  tom  qaidem  ei  lìcebat,  si  rr.  74 — 77. 
nre  erant  ipeins  Galli,  quoui  ease  Vosaii  aententiani  aapra  ad  v.  M.  vidi- 
maa.  None  vero,  ab  Hildebrando,  Cenaore  Vergili!  primam  a  me  editi  in 
bimii  Annal.  L  1.  p.  164.  veriora  edoctua,  revocavi  alt«ram  Icetionem.  qoam 
rteentjorea  editores  omnea  amplectimtnr,  et  (,'omniBte  post  loquar  pomtg 
Imbuì  aliter,  atque  lahnio  placuit.  conatrnctnm  aie  eiplic^i:  Quid  lottar, 
«  aut  SeyUam  niutatam  narraverit,  qnae  verba  ei  v.  i8.  supplcndu  aunt; 
aeqoe  aliwr  Ladew.  ati^ue  udhc  etiam  Wagn.  ipae  in  min.  cdit.  loctim  ca- 
fnat.  Non  igitsr  erat,  vnr  Doerìngius  im  Progr.  aliquotiea  iam  land.) 
pr^iDiieret  &iniectarani  neqne  novam  (utpote  dndiuii  a  Catroeo  prolatam, 
ttqoe  adeo  dnornm  Codd.  et  I.ntatìi  ad  Stat.  lln-b.  I,  ;133.  auctiintate  quo- 
datumodo  fnltam,  qui  hiinc  versum  aie  exhibent:  Quid  loquar,  aut  oc^l- 
lof  Niti,  avi  ovarnV.  a.  ftt)  neqne  admodnni  feliuem:  uE  Seyllaia  Nui, 
Mf  qutuu  etc.,  Ccet  Wagncro  prìna  veleria  ouinibaa  leetionibua  jiraeferend» 
A  fcnic  loco  aptissinta  naa  ait.  Peerlk.  deniqne  p.  27.  servata  rari,  ut  pio 
/•■M  eeni.  forma  et  verba  ipiam  ■  -  -  muialriM  parentbesi  indndit,  et  Kal- 


rtlbto.' 


114  P.  VERGILI  MARONIS 

Candida  succinctam  latrantibus  ìnguina  monBtris  75 

Dulichìas  vexasse  ratea  et  gurgite  in  alto 

Ahi  tìmidos  nautas  canibus  lacerasse  marinis, 

Aut  ut  mutatos  Terei  narraverit  artus, 

Quas  illi  Philomela  dapes,   quae  dona  pararit. 

Quo  cursu  deserta  petiverit  et  quibus  ante  80 


masio  L  1.  p.  15.  omnes  honc  locum  ezpediendi  conataa  irriti  videntor. 
Ipse  antem  in  omni  hoc  loco  emendando  (?)  tanta  licentia  versatas  est,  ut 
eios  audacia  incepta  afferre  sapervacaneom  videatur.  —  quam  fama  se- 
cuta  esty  i.  e.  quam  fama  feix,  ^nam  ferunt. —  75*  „Formam  monatroBam 
Scyllae  illustrant  nomi,  gemmae  m  Dactyl.  Lippert.  Mill.  I,  1,  127.  128.  et 
alia  vetenim  monumenta.  In  verbis  praeivit  Lucr.  Y,  890.  [raòidù  canibus 
Muccinctaa  seimmarinia  Corporibus  ScyUas]."^  Heun.  De  constructione  swc- 
cinctam  ìnguina  vide  Hupra  v.  68.  ibique  aoiott.  Ceterum  cf.  Ovid. 
(?)  Halieut.  in  Wernsd.  Poèt.  L.  min.  I.  p.  178.  v.  51.  Atque  obseua  aerai 
latitantibus  inguiìia  monstris.  —  76.  Vulichias  ratea,  Plur.  prò  Sing., 
ut  apud  Hor.  Od.  I,  14,  7.  (ubi  vid.  Orell.)  cartnae  etc.  ;  nam  una  tantum 
navis  Ulyssi  tum  supererat  secundum  Hom.  Od.  XII,  205.  Dulichium  autem 
8.  Dulicliia  una  erat  Echinadum  (vid.  Aen.  Ili,  271.),  Ulyssis  regno  subie- 
cta  et  saene  cum  ipsa  Ithaca  confusa  (cf.  Strab.  X.  p.  458.  Cas.  Plin.  IV, 
12,  19.  Mela  II,  7.  et  liber  meus  geogr-  IH.  p.  1013.),  quare  Djdichim 
saepe  dicitur  de  rebus  ad  Ulyssem  pertinentibus.  Cf.  Ohrìd.  Met.  Xtll,  425. 
XIV,  226.  Rem.  am.  272.  Stat.  Silv.  Y,  1,  58.  et  imprinds  Ovid.  in  Ibìn 
387.  Ut  quoa  ScyUa  vorax  Scyllaeque  adveraa  Charybdia  Dulichiaepa- 
vidoa  eripuere  rati.  —  yyvexaaae.  Uabuisse  hoc  vocabulum  pauUo  maiorìs 
atrocitatis  significatum  apud  veteres  coutendunt  et  defendunt  Yei^g^um 
Geli.  N.  A.  II,  6.  Macrob.  YI,  7.  Serv.  ex  Probo  h.  1.  Yidetur  pofita© 
animo  insedisse  Homericum  ^Xaniéiv.*'  Heyn,  Ceterum  v.  76 — 77.  etiam 
in  Ciri  leguntur  v.  59 — 61.,  verbis  modo  JUil  timidoa  (quibus  Peerlk.,  cum 
timidoa  parum  sit  in  re  t^  atroci,  vult  substitui  Attonttoa)  in  Deprenaos 
mutatìs.  Kalmus  1.  1.  p.  14.  versus  75.  et  76.,  ouamvis  in  Cirin  translatì 
sint,  tamen  vindicat  interpolatori,  qui  loci  Ovid.  Met.  XIY,  60  et71.memor 
fuerit.  —  78  sqq.  Nota  vel  ex  Ovid.  Met.  YI,  424  sqq.  fabula.  Cf.  etiam 
Muncker.  ad  Hygin.  f.  45.  Yalcken.  Diatr.  p.  16.  Heyn.  adÀpoUod.  p.  311. 
331.  et  Elopfer.  Lex.  mvth.  s.  v.  Procne.  Ueynius  censet,  poStam  hic  sequi 
eos,  qui  Phuomelam  in  nirundinem  mutatam  esse  memorent,  v.  e.  ApoUod. 
Ili,  14,  8.;  sed  nullam  esse  causam,  cur  Yergilium  a  vulgarì  Bomanorum 
opinione,  Philomelam  in  Insci niam  (Procnen  vero  in  hirunoinem)  mutatam 
esse,  discessisse  iudicemus,  bene  docuit  Wagn.,  ostendens  deaerta  multo 
magis  convenire  lusciniae  in  silvis  degenti,  quam  hirundini  sub  tectis  nidi* 
Acanti.  ^Conin^n  de  ambiguitate  loci  conquestus  confusionem  lusciniae  et 
hirundinis  suspicatur,  cum  verba  tecta  aua  supervolitaverit  aptius  conveniant 
ad  hanc,  quam  ad  iUam.)  —  Terei  per  synizesin  pronuntiandum.  Yid. 
supra  ad  v.  42.  —  dapes  -  -  dona,  epulae  Tereo  ex  Ityis  filii  membria 
paratae,  quibus  appositis  Philomela  cum  Procne  sorore  statim  profogit  in 
sìlvas,  insequente  cum  ferro  Tereo;  unde  illud  v.  80.  quo  curati  deaerta 
petiverit.  Ceterum  Heynius  quo  curau  et  quibua  alia  eleganter  di- 
ctum  putat  prò  quomodo;  sed  rectius  Wagnerus  verba  quo  curau^  L  e. 
quali  cursu,  vel  quomodo  cursu  (qua  de  re  vid.  adnot.  ad  Aen.  I,  8.),  indi* 
care  dicit  ipsam  mutationem,  quam  subierit  Philomela  (Wagn.  peiperam 
Tereum  conunemorat),  quae  non  iam  solito  cursu,  sed  novo,  ut  yolueriiy 
ferretur.  Curaua  autem  interdum  prò  volatu  dicitur,  ut  apud  ipsnm  Yeig. 
Aen.  YI,  194.    Cf.  Heins.  ad  Ovid.  Am.  II,  6,  11.    Langius  in  Vindic.  T«r 

Soediae  Bom.  p.  50.  illud  q^o,  quibua  gravius  interro^antis  esse  conten* 
it,  coli.  Aen.  Ili,  337.  Sed  praestarc  videtur  simplìcior  ratio,  ut  haec 
verba  a  narraverit  pendere  statuamus.  —  80.  Heyn.  male  coniungìt  ante 
tecta  aua,  cui  rationi  iam  locus  adversatur,  quem  Particula  ante  obtinet; 
inuno  Philomela,  in  lusciniam  mutata,  tecta  sua  supervoUtavit  ante,  quam 
deserta  petiit.  Tam  egre^a  autem  haec  imago  avis  pristinae  sedia  aesi- 
derìo  aedes  circunivoliUintis  et  aegrc  tantum  ab  iis  discedentis,  ut  ab  aliia 


BUCOLICA.  ECL.  VI. 

Infelìx  sua   teda  b  uperv  olita  veri  t  oIìb? 

Omnia,  quae  Pnoebo  cjuondam  meditante  beatUB 
Audiit  Eurotas  iussitque  ediacere  lauriiB, 
Ille  coDÌt  —  pulaae  retbrimt  ad  sidera  vallea  — 
Cogere   donec  ovis    Btabulia  numerumque  referri 
lusait  et  invito  processit  Vesper  Olympo. 


videri  poHsit.  Cf.  Stat.  Sìlv.  HI,  5. 
&.  tieni  tic  Philumda  penate»  Cimtit  amplrcUn»  aniatanupie  in  piffnorii 
tnau/ffrt,  Ciiìa  v.  51,.  aìii  du  altera  Scilla  in  sveni  mutata:  ut  tatui  cmi- 
•eawÀnut  tùlera  neiwiii  Caeruleù  min  tevta  mtpervolitavtril  ali»,  et  Ovid. 
Het.  n.  490.  ^1^  quoties  \mea,.   in  qUam  f'altiBto  mutata)  aola  r. 


,  Mftllemin  de  r.  metr.  p.  185  aq.  secutuB,  ot  Ribbeok.  divÌBun  ai .. 
mi  «vper  voiilaverit.   (Cf.  ad  Ed.  Ili,  38.  et  alibi  adnott.)     Ceternsi 


«mietcere  tilvn.    Ante  lior/tutn  uaondamtnié   tua  erravit  in  nari». 

Uìbn..V- -.....■■ 

Cnml  #1 
dk.,  qiù  (Qt  Wagn.)  v.  SU.  de  Tereo  intelli^t  ideoqoe  necessario  haetet 
ìb  TMe  aitte,  p.  29.  totani  loeum  ad  libidinetn  sic  rult  inuttttum  :  ri  quibtu 

atù   In/. inmervoliiaverit.    Ante   Omnia  et«     8ed    TeriMime  opponit 

Lftdew..  liane  coUocatìoneiQ  PraepositioDiE,  qoani  Imcrctìiu  qitideui  intérdniu 
^n  indiUgeat,  adversarì  usai  VerKilianD,  Eibbecli.  denique  et  ipte  liaec  de 
Terew  tntdligenda  esse  ratos  ìdeuqne  oflendens  in  Adverbio  ante,  prò  eo 
tot  eoniectoTB  edìdit  aite.  (Of.  eius  Froleg.  p.  363.)  Ealmiu  denii^ne  t.  1. 
p,  14.  T.  78-  81.  post  V.  t)3.  valt  tranaposìtos.  —  82.  Silenus  omnia  oanit,  quae 
dia  Pboebiu  Hyftcìnthu  suo.  Spartano,  (de  quo  vid.  udnot.  ad  Eoi.  m,  63.) 
ti  Burotae  rìpaa  ceoinerat.  Eumta»  autem  notiesimus  Laconicae  fluTiua, 
■  it.  iid  Aen.  I,  4!I8.  —  nuuHiante.  Cf.  not.  ad  Ecl.  I.  1.  — 
n  ripia  aiiia  posìtas.   ReirioDcui  autem  ÀmTclBnun  ad  Eu- 

•  -  -     •■  'b.V.  ■"    '"    ■ 


de  qotf  1 


optiniia  ttrboribu8  tonaitaiu  ftiiase,  retert  ctiftin  Pohb.  V,  19.  a  Wnnd. 

kad.  Fonna  laumn  nilitur  auctoritate  Ood.  Med.  hic.  Ed.  VTll,  82.  et  Aen. 
m.  303.  Semel  tantum  Cod.  Med.  lavroa  cxhibet.  Kd,  Vili,  13..  ubi  tamen 
Qisnrins  alteram  formam  agnoacit;  unde  videtar  concladendum  esBe.  Ver- 
pUnm.  uui  in  reliquia  Casibua  hoc  vocaboluni  ad  secundae  DeclinationiB 
(kornikm  neierit,  in  Aecus.  constanter  qnartam  aecutom  eaae.  Caosani  vero, 
OH  lutea  forma  tam  raro  in  Codd,  ajipareat.  Wagn.  Qu.  Viiv.  XVI,  i. 
^uierìt  in  Servii  aliquo  loco,  od  Ecl.  il,  54.  liaee  auribcntis:  „LicHt  Hura- 
tn»  diierìt:  U^one  »>th  ^uni  mra:  meliua  tamen  est,  ìnita  aemndani 
fuimam  inflectere,  nani  meliuH  sonati"  qui  sane  librarioa  muvure  potuit,  ut 
iMmw  saepe  ìn  Unirò»  mutarent,  Cf.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  \1I,  fi.  Broakb. 
ad  lìb.  U,  S.  63.  Huschk.  ad  Tib.  D,  5,  HI.  et  Schnad.  Gr.  Lat,  il,  1. 
p-  471  «qq.  NihiJominus  Eibbeck.  edidit  lauro»,    guoJ  sane  EoL  VID.  13. 

Sibj  lamen  idem  Ribb.  laura»  in  cunteitn  servavit)  et  bi.  etiani  in  Pai., 
ad.  et  tribns  Beru.  IcBitur,  -  84.  piil»ae  vocibua.  aonia,  (ut  Aen,  VII. 
Tal,!  —  vallea,  quaa  perUnit  Eurotas,  rf/erunt  carmina  ad  fiderà,  i. 
e.  Twmant  Sivcui  cantu.  Wagn.  taudst  Hasuhk.  ad  libali.  LI.  I,  66.  — 
8S.  ..SOeniK  naqie  ad  nocteni  casit.  8ed  qiuun  poEt^ce  ìuk  exfr«eatitnl" 
fli§m.  —  cogere--  iu»iit,  se.  nos  pastori».  De  Infinitivo  Aétivi  verbo 
iu&miti.  Tel  omiaso  Accusativo  Obiectì,  a  poEtis  inaiime  iuncto  (uf.  Gel.  IV, 
Ucqq.  Aen.  I.  047.  11,  3.  IH,  14.^.  472,  V.  38&.  772.  VIU.  646.)  vìd  Duker. 
»d  aV.  XXIV.  là,  .'..  Drak  ad  SiL  Ital.  VI.  413,  Oudend,  ad  Caes.  B.  G. 
V,  a»,  ad  B.  e.  I.  tìl,  et  ad  Luca»,  X.  :y7.  Emesti  ad  Tao.  Hìst.  I,  38. 
SaUc.  Ep.  crit  de  Ctttull.  p.  25.  Bcnouke  od  Cic-  Cat,  lU,  &.  M.  Krita.  ad 
*1L  lug.  46,  4.  Fabri  ad  Liv.  XXIl .  51,  7.  -  uumerum  re/erri,  Cf. 
Ed.  U£  34.  Optimi  Cwld.  (Med,  et  Pai.  a,  ni,  aec.  et  G«d.)  praebent  le- 
(tlimeiii  ix/ern',  quam  cuni  Wagn.  praetuli  vuleatae  reftrre,  a  Med.  et  Pai. 
&  n,  pr..  Eum.  nnoone  Bem.  eihibitae  et  a  Vi>ssio  labmnqne,  nt  ab  anti- 
*ÌÈ  anminatids.  Nonio  p.  381.  et  Anu.  Messio  p.  218.,  dcfensae.  Nam 
Uà.  Aeti*i  a  librariia  aceommodatus  vìdetur  praegrenwi  cogrre.  Eandein 
wiUiKtionJB  oonversioDem  inventmus  Geo,  I.  130.  Aen,  CI.  61,  V.  772  sq. 
*Ì1,  84.  4X>nsentinnt  oobiscum  omnes  recentittres  editore», —  86- focen- 
rìt  Of.  »A  Ecl  DC,  47,  —  Ve»per  aat  Hesperus,  VeneiÌB  stella.  Cf.  Geo. 
I.  JiJ.  PUu.  U,  S,  6.  Hor.  Od.  U,  9,  10.  III.  18.  28.  Varr.  B,  B,  m,  5, 


116  P.  VERGILI  MARONIS 

17.  imprìmis  antem  Colicis  v.  201.  Et  piger  auraiaprocédU  Vtner  ab 
Oeta.  —  invito  Olympo,  caelo  (vid.  adnott.  ad  EcL  V,  56.)  aegre  ferente, 
qiiod  noeta  iam  ingmente  cannini  finis  esset  imponendns.  Vobs.  confort 
Hom.  IL  XVUI,  239.  Non  ìgitur  erat,  cur  Conington,  comparans  EcL  Yin, 
30.  et  Aen.  n,  801.,  dubitaret,  m^m  Olympus  de  caeto,  an  de  monte  intel- 
ligendns  esset. 


EGLOGA    Vn.    MELIBOEUS. 


ARGUMENTUM. 

Hac  Ecloga  vere  bucolici  generis,  qua  poèta  imitatns  est  Theociiti  Id. 
VI.,  MeUboens  pastor  narrat,  quomodo  capmm  aberrantem  qnaerens  ìndde- 
rit  in  duos  alios  pastores,  Corydonem  caprarimn  et  Thyrsin  opilionem,  Daph- 
nide  indice  assidente  cantu  certatnros,  et  Daphnidis  precibns  obtemperans 
ipse  inter  eos  assederit,  nt  cantentes  audiret  (v.  1 — 20.)  Inde  Corydon  pri- 
mas  et  Thyrsis  secnndas  partes  carminis  amoebaei  snscipientes  ita  facìnnt, 
ut,  qnemadmodnm  EcL  III.  distichis,  sic  hic  tetrastichis  sena  carmina  di- 
versissimi argumenti,  sed  qùae  ex  amoebaei  carminis  legibus  sibi  responde- 
ant,*)  decantent.  Scena  antem,  in  qua  res  agitnr,  est  amoenisBima;  conae- 
derunt  enim  sub  umbrosa  (jnercu  inter  apum  snsnrros  a  Favonio  leniter 
agitata,  in  Mincii  fluminis  npa  band  procm  ab  eo  loco,  quo  armentaaqna- 
tum  dncebantur. 

Scripta  videtur  haec  Ecloga  simplici  snavitate  se  commendans  eo  tem- 
pore, quo  Vergilius  adhuc  versabatur  in  GalUa  Cisalpina,  quod  ex  Mincio 
V.  13.  commemorato  concludere  possumus,  ideoque  ineunte  vere  a.  716.  (vere 
enim  Eclogam  conscriptam  esse,  v.  6.  et  ]  3.  emcitur)  ;  nam  Danilo  poat,  m. 
Aprili  a.  716.,  poSta  se  comitem  adiunxit  Maecenati  Brunoisium  profici- 
scenti  et  deinde  r^eapolin  concessit,  ubi  septem  annos  commorans  Graorgica 
scripsit.  •*) 

Ceterum  non  defnerunt,  qui  etiam  in  hac  Ecloga,  (quam  mira  arte  ex- 
pressit  et  variavit  Gesnerus  noster  in  Lìfca  et  Mlóne)  et  qnam  respexit 
Propert.  in,  32,  (II,  34,)  67.,  allegorice  mterpretanda  se  torquerent. 


*)  Cf.  adnot.  ad  Artam.  Eoi.  IH. 

**)  Cf.  Spohnii  Proleg.  p.  48  iq.  «t  DIm.  nostram  d«  V«rg.  rita  «t  cann.  noi.  19. 
Ribbtek.  sane  ,  qui  Baoolica  a.  716.  abiolata  patat,  Proleg.  p.  4.  lume  Eelogam  laai 
priiu  loriptam  omo  arbitratur,  eertam  tempai  indicare  non  aoaiu. 


MELIBOEUS.  CORYDON.  THYRSIS. 


MELIBOEUS. 

Forte  sub  arguta  consederat  ilice  Daphnis^ 
Compulerantque  greges  Corydon  et  Tnyrsis  in  animi; 

1.  tjarguta  —  ilice,  levi  cum  susurro  ac  murmure,  sen  sibilo  veliti, 
agitata.  Sic  Graecis  arbor  qdn,  avgéCètai,  /jieXCCerai,  i/;»^i/^/C<«*  [Of.  Ed. 
vtn,  22.  nemus  argtUuniy  non  tamen  prorsus  eodem  sensu  dictum,  garrula 
pmu«  ap.  Calpum.  vili,  30.  etsimilia.]  Èjroressum  vero  hoc  initium  carmiiiia  ex 
Theocr.  Id.  Vi,  1  sq.  et  Vili,  1  sqa."  tìeyn.  Cf.  Gebauer.  de  poeti,  p.226 
sgq^,  qui  etiam  Theocr.  I,  1.  etMosch.  Y,  8.  comparat.  —consederat.  Duo 

d.  conaiderat,  ut  etiam  Medie.  Aen.  X,  780.;   quod  reprobudnm.  Cf. 


TTiyreÌB  ovìb,  Corydon  distentas  lacte  capellaa, 

Ainbo  florentes  aetatìbuB,  Arcades  ambo. 

Et  cantare  pares  et  reapondere  parati. 

Huc  mihi,   dum  tcneras  dci'eado   a  frigore  myrtOB, 


•dnott.  tA  Acn,  HI.  565.    Ce 

Duhniiii  cottfnndere  cum  alte  ,  ,  ...      

Cfthiiim.  Gel.  X,  t)T.  -~  8.  Qnod  attinct  ad  nomina  per  epeie^sin  repetita 
et.  loeotn  8Ìinilit«r  foruiatnm  Ecl.  Vili,  5S  sq.  et  adnott.  ad  Ecl.  VI,  55.  — 
dittenlat  lactf.  BCil.  nbera,  8k  Ed.  tV.  21.  dùlenta  uhrra.  nbi  rid.  ad- 
nott. EcB  igitor  sab  vespemm  agi  ridetnr.  —  4.  Ajnbo,  quia  eodem  tem- 
piwt  in  eunilcm  locmn  convenerant  et  coniunotì  speotantar.  Vid.  Bsinsli.  %. 
I5«.  not.  7.  CJrrssr.  Theor.  d.  lai.  StOs.  a.  132  Bq.  et  lihnm  meum:  Auf- 
wUm  air  Bild.  d.  lai.  SliU  p.  4.  ed.  6.  De  iterata  Toce  amòo  (a/iuu) 
ri.  Gee.  IV,  342.  Theocr.  Vili.  3.  et  XXn,  23.  -  fiorente»  aetatibat. 
amho  llorente  aetate.  De  naminiun  abstractoram  Plnroli  Latìnis  asitatù- 
nmii  ef.  Bnddim.  I.  p.  I4(i.  Gtodot.  ad  Senec.  Cons.  ad  Polyb.  36.  Hensìnff. 
ad  CJc.  Off.  I.  22.  15,  et  28.  7.  Qarat.  ad  Cic.  Mil.  8.  eitt.  Brami  ad  Ciò. 
Fimi.  I,  S.  27.  Krìtz.  ad  Sall.Cat.  U,  5.  t5,  4.  Wnnderl.  ad  Aen.  I,  463. 
alii.  —  Clini  hi  putores  gre^a  bdob  in  agro  Hantnano  pascere  dicantnr  r. 
ti  b^-,  hic  Areadet  eos  Tncari.  possit  offendere.  Vobbìd  qnìdem  Aroades 
serri  post  deletam  Carinthnni  in  ItaJiam  TeniMe  videntur.  a  qdbos  bos 
pMtorea  ortos  faisse  etiom  Wagn.  pntat.  Rectins  taoien  ciiU.  Ecl.  X,  31  sqq. 
ranLadvw.  metaphorice  interpretens  reri,  genuini  Arcade».  ì.  e.  Arcadibus 
non  deteiiores  ;  quae  etiam  Fritzechii  est  nententia  ab  Ameioio  Spìe.  p.  13 
«q.  proposita.  impagnata  aatem  a  Gebanero  I.  p.  230.,  uni  pntat,  liberiate 
quaain  p<)#tÌoa  Arcade»  in  bant  Eclogain  inferre  Vergilio  IÌciubm.  Cete- 
rum  de  Arcadibns  eantos  peritisBÌmiB  cf.  Ecl.  X.  32.  AUien.  XTV,  5.  Tbeocr. 
XXn.  157.  Poljb.  IV.  20.  alii.  —  5.  cantare  pare».  po«tice  et  ei  Grae- 
oaram  mure  dietnm  prò  pares  cantando.  Cf.  noi.  ad  Ecl.  V.  t.  etCalporn. 
Ed.  DC,  16.  ambo  aeco  cantuqur  paree,  ideniqne  XI,  2.  calamit  et  verta 
doftia  uterque.  Peerllc.  tamen  p.  30.  coni.  Kt  paràer  cantare.  C/etenun 
Evniare  ad  cootinnam,  rftpomlere  ad  amijebaeunt  Carmen  epectat.  —  et  re- 
tponder'  parali,  prò:  ad  respondendnm,  nt  ap.  Calpam.  V.  42.  notwftim 
-'--e  parati.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  280.  Reapondere  aatem  in  amoebaeo 
aine  lignìfìcat  alterani  strophani  adiicere,  chìqb  sententia  priori  stropliae. 
ab  alter»  edltae.  reapondeat;  qnod  in  eo  genere  difficili intnm.  SimilcB  iri- 
Isr  rant  past.ures  amoebaeo  cannine  oertantei)  iis  poetis.  qui  nnnc  ab  Ita- 
li* litipromialori  appoUantttr.  Cetemm  Sctiradcr.  coni,  regpondere  periti 
21  Ed.  X,  32.  et  ap.  Theocr.  Vili,  4.  Sfiifoi  avQfnSiy  Steitif/ifni,  tifiipu 
f$nv\,  sed  praestat  parati,  qnod  promptam  facnltatem  erprimit  et  cnm 
tot,  pares  pnlchrani  effìait  aJlitcrationem  (de  una  dliimns  ad  Ecl.  DI,  1 10. 
et  Vili,  79.1.  Cetenra»,  etsi  Thjrsis  tandem  vincitur  (t.  69  sq.).  ambota- 
nea  eanta  aeqne  eicellere,  etiam  ex  t.  16.  apparet.  —  6.  Occasio  descrìbi- 
tar,  qni  iactnm  rit,  nt  Meliboeus  ad  illos  pastore»  veniret.  —  dum  --rfe- 
/tndo.  Praeaens  prò  praeterito  nsurpatnm  rem  rividios  depingit:  dnm 
adhac  occnpatns  sum  in  defendendo,  ideoqac  gre?em  obaerrare  non  poseum, 
iam  deerraverat  caper.  Cf.  etiam  Rand.  Tnrs.  II.  p.  306  sqq.,  qoi  molta 
«oumcnt  eiempla  noie  similia,  et  praeter  tiros  doctos  iann  ab  hoc  landatos 
On&Dd.  ad  8aet.  Aog.  99.  Heindorf.  ad  Hor.  Epist.  n.  1,7.  et  Sat  I,  5, 
"a.  Beier.  ad  Cic.  pr.  Tnlliii  IS.  Frutscher.  ad  Quinct.  Inat.  X.  1,  125.  lahn. 
«1  0»id.  Trist.  iv;  1,  60.  Bereck.  ad  lustin.  IX,  6.  3.  Hnc  pertinent  Geo. 
in,  «87.  IV, -ìig.  559.  Aen.  II.  737.  m,  616.  VI.  171.etc.  —  de/flnrfo  a  fri- 
gore  myrto»,  stramento  eas  circumTolvena  vel  tegens;  in  qno  non  haejebi- 
■wa  cogitantes,  rem  inenote  vere  agì  i,cf.  Argum.),  qaod  etiam  probare  viden- 
tar  ùta»ra  harando  1.  12.  et  agni  alaètedepuUi  1.  Ih;  si  enim  in  ipso  Carmine 
_ .  u  V.  47.  de  aoUtUia  sermo  est,  id  nun  magia  valet  ad  tempus  dellnien- 

van  baec  a  pasturibus  cannntur.  quara  hiemis  commemoratio  ».  (9.  aqq. 

FWle  igitnr  anpersedemne  coniectaris  Bnnnnoni  rfiim  tmero»  de^,  afir./elH*, 
i.  t.  haedoB,  qna  piane  nihii  lucramur.  Vnssii  de/./rigore  m.  (omwBa  Praepoa.), 
h.  «.  ombra,  ne  aeatu  nrantur,  et  Schraderi  de/,  a  ridere  m.,  i.  e.  sole.  Ce- 


118  P.  VERGILI  MARONIS 

Vir  gregis  ipse  caper  deerravcrat,  atque  ego  Daphnim 
Aspicio.     lUe  libi  me  centra  videi:  „0ciu8,    inquit, 
^JIuc  ades,  o  Meliboee  !  caper  tibi  salvus  et  haedi  ; 
Et,  si  quid  cessare  potes,  requiesce  sub  umbra. 
Huc  ipsi  potum  venient  per  prata  iuvenci, 


10 


teram  Wakef.  ad  Lucr.  V,  640.  scribendum  censet  ah /rigore,  temere  ;  cum 
Vergiliua  liane  formam  Praepositionis  (quae  apud  eum  semper  respondet 
Graecoram  ànó  ^  numquam  autem  Passìvis  iimgitur,  ut  sit  vn6,)  non  niai 
ante  consonas  i,  ly  r,  s  et  t  U8uri)et,  quod  nmltìs  cxemplis  probat  Wagn. 
Qu.  Virg.  I,  1.  Cf.  etiam  quae  ad  Eoi.  Ili,  60.  adnotavuuus.  —  myrtos, 
Hic  et  Geo.  II,  64.  pauci  quidam  Codd.  mi/rttut;  sed  Geo.  IV,  124.  omnes 
tnentur  formam  myrtoH,  ut  alibi  omos,  Uurosy  ciipre^os  etc.  Uno  tantum 
loco  Aen.  IX,  116.  omnes  libri  plmut  exhibent,  quemadmodum  etiam  for- 
mam ùiiarutf  Vergilio  vindicavimus  ad  Ecl.  VI,  83.  Cf.  etiam  Wagn.  ad 
Aen.  XI,  135.  —  7.  vtr  gregis  ipse  caper  ex  Theocr.  VTII,  49.  'ii 
joayi,  ràv  Xfvxàv  aìyàv  arto.  Cf.  etiam  Leonidae  Tar.  Ep.  61,  1.  T^aXo^ 
fvntóytov  aìyòg  nóatg.  Ovid.  Fast.  I,  334.  lunigerae  coniuge  ovis,  Hor. 
Od.  I,  17,  7.  oleniis  uxores  muriti,  Sever.  in  Wemsd.  Poi^t.  L.  min.  II, 
225,  81.  Hinc  taurus,  solidi  vir  gregis  et  pater.  Cf.  etiam  Geo.  DI,  125. 
Calpum.  n,  37.  Colum.  VII,  6,  4.  et  Gebauer  de  po€t.  I.  p.  183.  —  ipse 
caper  deerraverat,  ideoque  etiam  haedi  totusque  grex  capellarum  ;  qnare  v. 
9.  caper  tibi  saiviis  et  naeflij  ubi  vid.  adnott.  Wagn.  Qu.  Vire.  XvXII,  1. 
6.  hmc  loco  coniparat  Ecl.  I,  12.,  ubi  vide  adnott.,  Aen.  Vili,  111.  vokU 
obvius  ipse,  i.  e.  cum  aliis,  ut  e  v.  110.  intelligitur,  similesque  locos. — 
deerraverat  eadem  contractione,  qua  Lucr.  I,  712.  lonpei  deerrasse  (ubi 
vid.  adnot.  mea)  et  III,  873.  Deerranmt  passim  atque  ipse  Vergilins  Geo. 
Il,  200.  deerunt  et  Aen.  X,  378.  deest  scnpsit.  Alia  exempla  praebent  Hor. 
Epist.  I,  12,  24.  Ovid.  Met.  I,  77.  Silius  VII,  186.  etc.  Cf.  Barth.  ad  Stai. 
Theb.  X,  230.  Heins.  ad  Claud.  R.  Pros.  II,  287.  Axt.  ad  Spurinn.  p.  45. 
et,  qui  hos  laudat,  Unger  de  Valg.  Rufo.  p.  29.  cum  iis,  quae  ad  Ecl.  IH, 
96.  Aen.  I,  131.  X,  378.  et  alioi  adnotavimus.  —  atque,  capnun  quae- 
rens,  ego  Daphnim  aspicio.  Particulam  Atque,  cui  singularìs  est 
giavitas,  etiam  in  re  inexspectata,  necopinata,  repente  oculis  stfbiecte,  vel 
mira  ac  memorabili  crebro  usurpari,  aocet  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXV,  22. 
coli,  locis  Aen.  IV,  261.  663.  VI,  162.  494.  VII.  29.  X,  219.  Vid.  etiam  Hand. 
Tura.  L  p.  504.  coli,  cum  I.  p.  484.  Gebauer  de  poét.  I.  p.  31.  eodem  modo 
apud  Theocr.  VII,  11.  xai  legi  memorat.  —  8.  Pecudes  Meliboei  devagatas 
animadverterat  Daphnis  et  in  tutum  locum  compulerat.  Burm.  pntax  fin- 
gendum  esse,  in  primo  congrcssu  narrasse  Meliboeum  de  capro  Daphnìdi  et 
Corydoni,  vel  stati m  ut  adspexerit  eos  rogasse,  num  capnun  vidissent,  Daph- 
nim  vero,  videntem  curam  et  sollicituainem  circa  haedos,  dixisse:  caper 
tibi  salvus,  iU  haedi,  (sic  enim  vult  legi)  i.  e.  aeque  tibi  salvus  est,  ut  haedi, 
quos  tu  a  frigore  tam  sollicite  defendis.  (Burm.  enim  v.  6.  coni,  /etus  prò 
myrtos.)  Immo,  vel  nihil  prorsus  loquente  Meliboeo,  Daphnis  coniectuia 
facDe  potest  assequi,  cur  ille  veniat;  omnisque  loci  color  talis  est,  ut  de 
Bupnlenda  aliqua  Meliboei  quaestione  non  cogitandum  esse  facile  perspicias. 
—  9.  Huc  ades,  prò:  huc  veni.  Cf.  not.  ad  Ecl.  Il,  45.  et  vid.  etiam  IX, 
37.  43.  Geo.  II,  39.  44.  —  haedi  (ita  enim,  non  hoedi  scribendum  esse, 
diserte  docet  Varrò  L.  L.  IV,  19.)  de  capellis  inteUigendum,  quae  fairoum 
aberrantem  secutae  erant.  Cf.  not.  ad  v.  7.  et  11.  Ceterum  docet  Voss., 
capras,  postquam  Novembri  conceperint,  Martio  mense  parere  solere,  et 
tribus  post  mensibus  a  lacte  depeliere  fetus  :  sed  quae  bis  conciperent.  Geo. 
n,  150.,  auctumnali  etiam  tempore  gignere,  Ecl.  I,  14,  et  eiusmodi  haedos 
hic  et  Ecl.  m,  34.  commemorari.  —  10.  si  quid  cessare  potes,  n  in- 
termittens  negotia  tua  paullulum  temporis  hic  potes  commorarì  otiosoB. 
Cessare  enim  naud  raro  absolute  dicitur  prò  otian,  nihil  ^ere.  Prop.  IT, 
23,  (in,  22,)  15.  venias  hodie:  cessabimus  una.  id.  I,  11,  1.  Écqwid  te  medUs 
cessantem,  Ognthia,  Baiis  —  Nostri  cura  suòit.  Cic.  N.  D.  m,  39,  93. 
Cut  tam  muUos  Deos  nihil  agere  et  cessare  patiturf  etc.  —  requiesce  sub 
umbra.    Sic  etiam  Copae  y.  31.  et  Calpum.  Ed.  XI,  46.  —  li.  JEtue  ipsi 


BUCOLICA.    ECL.  VH. 

Hìc  virìdig  tenera  praetexit  harundine  rìpas 

Hincius  equo  sacra  resonant  examina  quercu." 

Quid  facerem?  ncque  ego  Alcippen  nee  Phyllida  habebai 

Depiilaos  a  laele  dumi  quae   cfaudcret  agnos; 

Et  certame»  erat,   Corydon  cuni  Thyrside,  magmim. 

Postliabui  tamen   illonin]  niea  scria  ludo. 

AltenuH  igitnr  contendere  verBÌbu8  ambo 

Coepero,   altemos  Mueae  meminisse  volebant. 


(ma  apODte:  ei.  adnott.  od  Ecl.  IV,  21.  Daphnia  enim  a  gre^  dMoeuerat) 
potmm  veniénl  -  -  iurtnei;  qood  non  poterat  non  soave  et  lucnndnm  esae 
Matori  spertaciiliiiD  :  qnare  hnnc  putissi miun  lo«ain,  ubi  cancado  certarent, 
Ooijdon  et  ITirrsiB  elegenmt.  Cetemm  ut  per  haedor  etìam  capellao  intel- 
1wenda«.  aie  ttivend  etiara  prò  tbccìh  positi.  Cf.  Buschi,  ad  Tili.  IH,  *, 
a?.  Toss  et  Spohn  Daphnidis,  non  Meliboeì,  iuvencoa  int«11ignint,  qnod  sin* 
«nli  ii»strtrea  unius  lantiiin  generis  (rrcgeui  pascere  aoUtì  sint.  Sed  etaam 
Ed.  IH.  3.  6.  antia  idemque  fiastor  et  i>vium  agnortunque  et  bonin  gre^em 
pasdt:  et  Hcliboei  invencos  hic  intelligenilos  esse,  totns  locns  docere  vide- 
Cai.  CetOTTun  Peerlt.  1.  1.  coni.  Haec  prata.)  —  12-  Vcrba  tenera 
praetetit  harundine  ripa»  de  Mincio  iterantur  Geo.  Ili,  la.  Cf.  etiam 
Aca.  X.  205.  et  adnott.  ad  Aeu.  VI.  5.  et  de  forma  hanindo  ad  Ecl.  VI,  8. 
—  IS'  Uinriu»,  qui  ei  Alpihus  ortua,  hand  procnl  a  Hantua,  quam  cir- 
ennfhut,  lacnn  Benacnm  (Lagn  ili  Garda)  efficit.  et  in  Padam  eSnnditnr, 
Irato  eursn  promoretnr  paWtreitqiie  habet  rìpas.  Cf.  Ed.  I,  47.  Oeo.  lU, 
la  aqq.  Aen.  X  206.  De  ipso  antem  Anvio,  qui  etiam  none  Mincio  voca- 
tnr,  Tld.  libnun  meuni  (ftogr.  ni.  p.  506.  ~  aaera--quercti,  quia  lori 
Dodouaeo  Barrata  erat.  Cf.  Geo.  II,  i6.  et  III,  332.  Hejn.  ornamenta  huius 
loel  fi  Theocr.  I.  106.  101.  (qnoouai  cf.  ciusd.  V,  46.1  petita  esse  docet. 
CctMum  cf.  infra  t.  24.  mera  pinta,  Ennìì  fr.  Atham.  p.  264.  Heaael.  et  Hor. 
Od.  I,  IB.  I.  «aera  rAiJctc.  —  examtn,  i.  e.  exagnten.  id  quod  eiigitnr,  pro- 
prie didturdefetibnsanimaijnm  inaectonun.  qui  a  parentibun  eiiguntnr.  inipri- 
mS*  nom.  sed  etiam  vespamni  <I.iv.  XXXV,  9,  4.),  Incustarnm  tlAv.  XLII, 
W,  7,>  etc.  —  U.  quid  facerfmf  Vid.  noi.  ad  Ed.  I,  10.  Cnrae  do- 
MMtìeaA  nrgebant;  at  dno  praedarì  pastores  canta  certsbant.  —  neque 
tgo  Alcippen  ctc.  Smnendnm  est,  haec  nomina  eaae  amìcanuns.  eontn- 
b«niàIfii)D  (cf-  Dot.  ad  Ed.  I,  S.t  pastomm  canentdnm.  ut  «ententìa  Bit  baec  : 
Sute  non  fatile  iKtteram  domo  abesse,  quia  mihi  non  erat  amica,  qualie  Al- 
eippe  Corydoni  vel  Phyllia  Thyraidi,  quae  interea,  dum  bic  auscultarem 
eanentlbus.  negotìa  domestica  obiret,  et  tamcu  non  poteram  Daphnidis  in- 
rìtationem  reciiaare,  qnoniain  certatnen  dnlcÌBSimnm  et  iucundisaimum  erat 
eu^Mtandum.  Nec  Phyllida  optimorum  Oodd.  auctoritatc  cum  recentìs- 
nmis  editoribuB.  etiam  Wagncni  ipao  |in  min.  cdit,),  qui  prìna  ei  fragni. 
Kn.  et  Si^rr.  Dresd.  ob  numeronim  el^antiani  nr^jne-  eiuderat.  reatitaimas. 
IBnd  tainen  Kcrvanduni  esse  censct  Gebaner  I.  p.  77-  et  235.,  ne  caesura 
hemica  eraneRcat.  —  16.  dtpuUo»  a  laete  Icf.  adnott.  ad  Ed.  IH,  82.). 
L  e.  a  tnatruiu  ubere:  quia  modo  dcpulsi  crant  et  diligentiore  cura  egebanc 
ifM  adhni;  infirmi  et  teneri.  Ceterum  cf.  quae  supra  ad  t.  7.  Voss.  adno-, 
tlrtt.  —  elnuderH,  ne  frigna  Teapertinuia  iis  noceret.  —  16.  .,Et  cer- 
ia««n  eraì,  h.  e.  certantea,  qui  contendebant  int«r  se,  ut  Aen.  V,  339. 
tvfta  palmii  Dìore»,  i.  e.  viotor."  Heyn.  Red  tum  potius  eispeetateris 
tnmt,  tmoA  sane  Peerlk.  p.  30.  unniicit:  niclìns  nomina  pastonun  duobus 
ÌDclBdQntur  r^mniatìs,  utnie  seneus  prodeat:  niagnnm  eertajnen,  quale  a 
CBrydone  et  Thyrside  erat  eispcctandum.  Nos  ad  vertnun  poasomus  red- 
4n«:  ein  ttmuter  Kampf.  Corydon  mit  dem  Thjp'giii!  Reepeiit  hunc  locmn 
CU^m.  Efì.  lì,  fl.  hi  magnwa  ctrlamrn  erat  mA  ituiice  Thyrti.  ~-  17- 
nv«  »r.ria.  negotia  rustica  et  domestica.  Àuson.  Mos.  t.  206.  haec  ita  imi- 
tMnr:  mia  teria  ludo  Poethaltt.  —  19-  a  Itrmoi  Mvnae  mcminifte  ro- 
Itbanl,  scil.  eniì  (de  quo  .Xccnsativo  Snbiccti  saenius  omìeco  cf.  adnf^t.  ad 
im.  n,  26.):  Musae  (quae  mnant  alterna:  cf.  Ed,  IH,  5H.)  rolehant,  ut 
ilfla  pMtoribua  alterni  versna  in  mentem  Tenirent,  ut  verBÌl>ns  altemis  ca- 


120  P.  VERGILI  MARONIS 

Ho8  Corydon,  illos  referebat  in  ordine  ThyrsÌB.  JO 

CORTDON. 

Nymphae^  noster  amor^  Libethrides,  aut  mihi  Carmen^ 
Quale  meo  Codro^  concedite  —  proxima  Phoebi 

nerent.  Cnm  autem  po6tae,  quae  canerent,  se  a  Mnsis  docerì  profiterentnry 
canentes  etiam  meminisse  ea,  aaae  quasi  didicerint,  dici  possunt.  Sic  com 
plnrimis  editoribus  etiam  Scheiler.  óbserrv.  in  priscos  script,  auofidam  p. 
314.  Schirach.  p.  328.  alii  hnnc  locum  intellexerunt.  Wnnd.  tejAwarrnemi' 
nisse,  at  saepe  Graec.  /iffjirfia&at,  prò  aggredì,  tractare  positmnpntat,  coli. 
Hom.  Od.  lU,  141.  Spohn.  vero,  Wideburg.  in  Progr.  adEcl.  Hi,  110  land, 
p.  10  sqq.,  lahn.  (in  edit  n.)  et  Gebaaer  I.  p.  234.  Pron.  me  snpplentes, 
enm  ita  explicnemnt  :  Musae  volebant,  me  recordarì  illomm  versnam,  i.  e. 
efficiebant,  nt  illos  versus  memoria  tenerem  ;  cui  tamen  rationi  vis,  qua  voc. 
aUemos  in  principio  sententiae  iteratur,  obstare  videtur.  Yoss.  lectioni  o. 
M.  m.  volebant,  quam  praeter  optimos  Codd.  etiam  Nonii  p.  499.  et  524. 
et  Arus.  Messii  p.  245.  auctoritas  tuetur,  temere  praetulit  alteram  volebam 
(quam  etiam  lann.  in  priore  edit.  receperat);  nam  bic  Indicati vns,  qnem 
voss.  antique  (!ì  prò  veUern  posìtum  opinatur,  significaret:  utinam  memi- 
nerim  {ich  wollte.  flastt  ich  mtch  erinnerte)!  revera  enim  non  memini  (cf. 
lahn.  ad  Ovid.  Trist.  II,  97.  idemque  in  Annal.  phil.  et  paed.  1827.  Voi. 
IV.  n.  410.  et  quae  supra  ad  Eoi.  I.  79.  adnotavimus)  ;  quod  non  cadere  in 
Meliooeum,  qm  tam  multa  ex  illorum  carminibus  referat,  quisqne  videt. 
Aroeis.  Spicil.  p.  14.,  (cui  adsentitur  Conington)  comparans  Tneocr.  VII,  93. 
cum  Fritzschii  adnot. ,  locum  sic  ezplicat:  „Musae  volebant^  i.  e.  decerne- 
bant,  meminisse ^  b.  e.  memoria  servare,  altemos,'*  ut  sententia  baec  sit: 
„talia  erant  baec  carmina  amoebaea,  ut  Musae  non  ilio  tantum  tempore  iis 
delectarentur,  sed  etiam  in  posterum  memoriam  eorum  retinere  decemerent.*' 
Peerlk.  et  ad  lectionem  illam  volebam  et  ad  Calpum.  Ecl.  II,  25.  provocana, 

Ì|ui  sic  canens  :  Et  nunc  aUemos  magùt  ut  distinguere  cantua  PoMttis^  fanno 
ocum  ante  oculos  babuisse  videatur,  coli.  Ecl.  uL,  57.  prò  volebant  potlna 
raleòam  le^endum  esse  putat  et  Ealmus  1.  1.  p.  17.  coniicit  altenuis  Mu- 
SOS  memimsse  iuvabit,  Heynius  denique  omnem  versum  spurium  esse  sn- 
spicatur,  quo  quis  voluerit  supplere,  quod  prò  vide  Maro  omisisset:  AUerrUt 
iqitur  contendere  versibus  ambo;  Hos  Corytlon  etc.,  ut  igitur  contendere 
sit  Infinitivus,  qui  dicitur,  bistoricus.  Sed  hoc  versu  omisso  quemque,  qui 
Verjrìlii  morcm  calleat,  aliquid  desideraturum  esse,  verissime  monet  Wagn. 
—  20.  Cf.  TTieocr.  IX.  14.  —  in  or  dine  y  deinceps,  der  Reihe  nach,  ut 
etiam  Aen.  Vm,  629.,  quod  quomodo  differat  ab  ordine  et  ex  ordine  LsAew. 
ad  h.  1.  docet.  —  21.  „Quae  sequuntur,  parva  sunt  carmina  quatemomm 
versuum  {QucUrair^s  dixeris),  diversi  singula  ar^menti.  Cf.  Argom.  Ed. 
m."  Heyn,  In  hoc  autem  certamine  „poétam  nimia  fortasse  diligentia  cu- 
rasse, ut  Tbjrsìdis  strophae  fastus.  arrogantiae,  rusticitatis  plenae  esseni, 
sed  Corydoms  cantus  commendaretur  modestia,  suavitate,  simplicitate,"  ve- 
rissime observavit  Gebauer  de  poét.  I.  p.  185.,  qui  p.  235  sq.  Maronemin 
sequentibus  Theocr.  VII,  91  sq.  Vm,  33.  37.  39.  X,  24.  VII,  100  sq.  ante 
oculos  babuisse  putat.  Nymphae,  noster  amor.  De  eiusmodi  appositio- 
nibus,  in  quibus  numerus  variat,  cf.  Ramsb.  §.  96.  2.  —  Libethrides t 
Libethrus  fons  est  cum  antro  in  Helicone.  Vid.  Strab.  IX.  p.  410.  Cas.  rò 
Tùv  u^eifirid^gidiov  vvfKfùiv  avTQov,  eundemque  X.  p.  471.  et  de  monte 
Libethrio,  Heliconis  parte,  ex  quo  manabat  fons  ille,  Paus.  IX,  34,  4. 
Omnino  cf.  ouae  exposui  in  Pauly  Realencycl.  IV.  p.  1034  sq.  voc.  lA- 
bethrius.  j/Videri  possunt  Musae  b.  1.  inter  Nympbas  referri;  ut  vulgo 
statuunt.  rossunt  tamen  deae  loci,  Nymphae,  non  minus  a  pastore  fa.  i. 
invQcari,  quam  Arethusa  Ecl.  X.  pr."  Hejfn.  Voss.,  qui  comparai  etiaiii 
Theocr.  V,  149.  et  VH,  92.,  ubi  pastores  eadem  ratione  afflatimi  iUum  di- 
vinum,  qui  poCtas  faciat,  a  Nymphis  repetant,  et  Wagn.,  qui  laudai  Her- 
manni  Diss.  de  Musis  flnv.  Epich.  et  Eumeli  p.  6..  docent,  Musas  qoidem 
Nympbas  esse,  non  omnes  vero  Nympbas  Musas,  et  Nymphas  fontium,  ut 
^uae  mentes  divino  afflatu  impleant.  nonnumquam  Musarum  loco  a  poSiia 
invocari.    Cf.  Ecl.  X.  in.  et  Culicis  v.  18  sq.  —  22.  Codrus.  Vid.  aonott 


BUCOUCA.  ECL.  VE. 

Versibus  ille  f&dt  —  aut,  bÌ  non  possumiiB  omnes, 
Hìc  arguta  eacra   pendebit  fistula  pinu. 

THYRRIS, 

Pastores,  hedera  naBcentem  ornate  pogtam, 
ArcadeB,  invidia  rutnpantur  ut  ilia  Codro; 


ad  E«l.  V.  II.  et  infra  ad  v.  36.  -  Proirima  Phorhi  etc.  Vid.  Theopr. 
Tn.  100  Bq.  Aon.  VI.  mt.  et  SUiua  Xltl.  538  nq.  a  GebauoTo  I.  p.  23ii. 
collkti.  Ei  praecedentibnn  ¥aihi  earmen  cottcedìte  ad  prorina  HnppieDdnin 
rìdetnr  carminn.  aoùd  Sabst.  omnino  gaepe  omittjtur.  Cf.  Doering.  ad  da- 
toli. LX.  6.  SimiliB  eat  lot-ns  Aen.  Tm.  427.  fulmen  rrat:  loto  Gmitor 
qua*  plurima  raflo  Deiìcìt.  Saepe  autem  rofeiri  Plaralem  ad  prae^tres- 
•vm  Sin^larem,  uDltiB  eiemplìs  oocet  Bonn,  ad  Quini't,  Inat.  IX,  2.  p. 
790.;  Hryn.  antera,  Wund.  et  Wagn.  absolntc  paaitiun  accìpiunt  {ftwan gant 
■aA«  Koimmdfii).  ut  snpra  Ed.  Ili,  SO.  92.  TrùU;  htptui itahulis  et  Duler 
nBti*  himor.  Ceternin  prnxw^tt  hic  sipiifii^t:  pretìo,  praestantia,  virtute 
iifn  Miqnaiis  Tel  sìiiiìJlìniUB ;  ut  Cic.  l'C^.  n,  16.  40.  iil  ileo  proàmum 
iaieluiutn.  Val,  Mai,  II.  6.  ili.  pro^ima  maiorum  grafitati  Spartanonim 
eitUe^.  QnÌQctìl,  X,  2.  16.  proxìtna  virUitifm»  pitia.  Cf.  Wnnderl.  ObsB. 
•d  Tibull.  m.  5.  3.  —  23.  facit.  Cf.  adnott.  ad  Ed.  I,  38.  —  ai  nnn 
pctAimuK  omnt».  einamodi  veraus  fatere.  Cf.  Eel.  Vili,  63.  ihiqne  ad- 
notl.  -  24.  arguta  fittula,  ut  ap.  Calpnrn.  VII.  12.  arguita  cicala  et 
■{1.  SQÌQIii  Vn,  439.  arguta  eatiiui.  Cf.  Gebaner  Progr.  n.  17..  qni  prae- 
ten*  conparat  Iiyirpiìi-  et  Ifyniir  aio-yy"  ap.  Hea.  acuì,  278,  CaHim.  in 
fKati.  242.  etApoU.  Rhod.  I,  577.,  ìn  libro  de  pò».  1.  p.  237.  antem  poe- 
tai jHit«  ocolos  faisne  Theoor.  Ep.  U.  1—3.  di)i;et.  —p^ndi-liit.  Nam  qui 
■fc  aliAiia  arte  discedebant.  eina  ìnatramenta  Itìia  anapendebant  aacrabant- 
qw;  nt  docel  Cerda  Iona  TibuU.  II.  5.  29  sqq.  Hor.  Od.  in,  26,  3  aq.  Nf- 
IBM.  Ed,  I.  14.  (vid.  infra)  alii-ique  ei  Antbol,  Graera  deanmptie.  P/rcm antem 
non  soltun  Cjbelae  {cf.  Ovid.  Met.  X,  103.  104.  ab  Heyn.  land.),  aed  etiam 
Fuii  »Mra  (Prop.  I,  18,  20.),  qoare  hic  Dena  pinn  Cflrnnatns  indncitnr  (Ovid. 
Met.  I.  tìM.  XIV.  633.  Sii.  Xra.  331.1.  Cf.  etiam  Geopon.  XI,  10.  De 
Pane  ifjtvr  hic  «ogitandam.  Cetemm  hnnc  locnm  ante  ocnloa  habait  Cal- 
prn.  Ed.  Vni,  14.  Inm  m^a  rurinolae  dependet  JitCìila  Fatino.  —  25. 
Con  (^OTTdnn  de  ae  diiisaet.  ex  le^re  carminìa  amncbaei  nunc  etiam  Thfr- 
■W  de  se  dicendom  eat,  et  nt  ille  Codmm  Tiilt  aeqnare,  ita  hiir,  qni  ei 
adeoi  Uffe  maina  aliquid  proferrc  debet.  ÌBctant«r  auperare  se  Codram 
flMUItiat,  Tel  cnm  eius  uiTidia.  Verba  ìgitìii  naternlem  poStam  jit 
T.  38,  vali  fiitaro  Tbjrsin  significare  patet.  Pro  natcìtiOem,  ì.  e.  prima 
eanahik  temptantem,  qnod  cam  W^n.  recepi.  vnlgo  (ex  plurimia  aane  Codd. 
rt  Bebol.  Hot.  Od.  I,  l.l  editar  crrneadem.  scil.  faenltate  jioStica  (nt  alibi 
iignitate,  eratia.  fortnna  cresi^ere  dieitur);  ergo;  qni  indpit  poSta  esse. 
(BBraa.  eontert  Ter.  Heant.  prol.  58.  date  erewndi  copiam.)  Bei nagemtiya 
(ama  lahiiio  nìmia  arirutuin  videtnr)  eat  prior  Medicei  aliommmie  bonomni 
(Md.  leetdo,  qnam  etiam  praeatantiaaimae  Servii  editt.  cnm  Serr.  nread. 
cdiibmt,  et  optìme  respondet  rati  fiOure  t.  28.  Praeterea  etiam  Wa^. 
«BlMime  doc^t,  mains  hoc  esse,  qnod  vel  nascena  pofta  tantam  Codrì  ui- 
tUiam  in  se  convertcrc  potnerìt.  Nihilominas  omnea  recentiorea  edltoren 
fttfier  00»  ft  Hanpt.  retinnemnt  lectionem  aretcentem.  Cetemm  ef.  ad- 
ni*l.  ad  Eoi.  IV,  8.  ^  baderà  non  Bolnm  Bacehantes,  ned  etiam  poftas, 
Baecfai  ìnntinHn  percit/is.  foisae  cornnatos,  patet  ei  loda  Ed.  Viti,  13.  Hor, 
Od.  1,  1.  29.  Ovid.  Met.  V,  338,  Fast,  T.  79.  A.  A.  m,  41).  Triat.  I.  7.  2. 
ln»eii.  Vn,  23,  8tat.  Silr.  I,  2,  248.  Cf.  etiam  Mitadiorl.  et  Ordì,  ad  Hot. 
L  1.  et  lacoba.  ad  Delect.  Epizr.  I,  101,  4.  Daplicem  antem  hnina  morìa 
omBiam  affert  Serrina,  vcl  qn<3  poètae  insaniant,  nt  Bacehantefi,  vel  qnod 
Naper  vivanl  et  vireant  hederae,  aicnt  etiam  cannina  aetemitatem  mere- 
Htair.  —  i6.  inridiit  rumpanlitr  ilia.  Proverbidia  fere  loontio,  enina 
«IM»  *tt:  iDTidia  pereat,  Nns  prorsns  endem  modo;  ror Nrid tfrolaboi. 
tthrrtttn.  SimillteT  alibi  cachinni/^  rìm,  lntCitia,  dolore  noapi  eie.  fCf. 
b««  ab  Unsero  de  Valg.  Rnfi  poEm.  p.  7S  sq.  et  p.  90  aq.  colleotos,  un- 


m 


122  P.  VERGILI  MARONIS 

Aut,  si  ultra  placitum  laadarit,  bacchare  frontem 
Cingite^  ne  vati  noceat  mala  lingua  futuro. 

CORYDON. 

Saetosi  caput  hoc  aprì  tibi^  Delia^  paryns 

Et  ramosa  Micon   vivacis  comua  cervi.  30 


prìiniB  antem  Miirtiiil.  IX,  98,  12.  Rumpaiur,  quUquis  rumpikir  inmdia.) 
Gebauero  de  poSt.  I.  p.  237.  poSta  videtnr  saperare  voluisse  Theocriti  V, 
12.  itdxfv  pttaitn(vtùv,  Weichert.  loco  ad  Ecl.  V,  11.  allato  pntat,  poètam 
alludere  ad  larbitae  Mauri,  de  quo  ad  1.  1.  diximus,  fatum  satis  memora- 
bile, qui  et  ipse  invidia,  vel  potius  nimia  virium  intentione,  dum  Timage- 
nem  imitaretur,  ruptus  esse  perhibetur  a  Scholiastis  Hor.  Ep.  I,  19,  15., 
Aerone  et  Porphyrione.  Nititur  autem  eius  opinio  additamento  ali^uo,  quod 
Schol.  Crucquii  in  Auct.  Comm.  vet.  p.  694.  narrationi  illi  bis  verbis  adiecit: 
nam  hw  larhita  Maura»  regione  fuit  Cordus,  quare  Vir  doct.  adeo  de 
Codrt  nomine  inter  Mauros  non  minus  quam  inter  Komanos  prorsus  inaudito 
dubitat  idque  fortasse  cum  Cordi  nomine  apud  Bomanos  frequentissimo 
permutandum,  invitis  tamem  Codd.  iure  nihii  novandum  esse  censet.  Sed 
non  temere  Unger  de  Yalgii  Ruf.  poèm.  p.  95  sqq.  de  ventate  IDius  addi- 
tamenti  dubitat,  quod  quomodo  ortum  videatur,  p.  104.  ingeniose  demon- 
strat,  sdì.  bis  verois  margini  adscriptis:  Similiter  Cordtts  quidam  invidia 
ruptus  eH  et  postea  Propbvrionis  scnolio  ex  parte  insertis.  Quae  si  proba- 
mus,  ut  mibi  quidem  probanda  videntur,  cadit  omnis  illa  Weicherra  con- 
iectura.  De  confusis  autem  Codri  et  Cordi  nominibus  cf.  Cortius  ad  Lu- 
can.  Vili,  715.  et  Unger  1.  1.  p.  405  sq.  Ceterum  quod  ad  ipsam  senten- 
tiam  attinet,  cf.  similis  locus  Ecl.  UI,  15.  —  27.  ^^ultra  placitum^  si 
plus,  quam  ipsi  placet,  laudamur  ab  eo;  si  Codrus  nos  immodice  et  prae- 
ter  veritatem  laudat.  Est  autem  fascini  genus  notum,  ut  immodica  laude 
eiferantur  ea,  quibus  quis  invideat.-*  Heyn,  —  De  bacchare  vid.  ad  Ed. 

IV,  19.  Putabatur  haec  herba  fascinum  depellere.  —  28.  Cf.  Theocr.  VI, 
39.  mg  futi}  fiaaxnv&à,  —  vati.  „Nomen  t^cUis  venerandum  esse,  et  superare 
nomen  poètae,  et  bic  locus,  (}uo  vatem  futurttm  se  iactat  Thyrsis,  nomine 
autem  poetae  se  nunc  iam  dignatur,  demonstrat,  et  Voss.  ad  IX,  32.  34. 
recte  notavit.'*  Wund.  Quibus  Wagn.  opponit,  wUem  bic  non  differrea  poSta; 
si  enim  maius  quiddam  et  sanctius  significare  voluisset  Vergilius  b.  L,  mu- 
tato verborum  ordine  scribendum  ei  fuisse:  ne  noceat  vati  m.  L  /.  Quae 
causa  quamquam  panilo  subtilior  vìdetur,  in  ipsa  tamen  re  Wagnero  ad- 
sentior;  utrumque  enim,  et  poeta  naacens  et  vates  Jvturvs,  significat  po6tam 
nondum  perfoctum,  sed  se  formantem  adbuc  et  flngentem.  —  mala  Itnaua, 
invida  et  fascinans  (beschreiend).  Cf.  supra  ad  Ecl.  Ili,  103.  Sic  apud  Ca- 
tull.  VII,  12.  (basia)  Quae  nec  pemunwrare  ctirtosi  Po89Ìnty  nec  moia  fa- 
scinare lingìéa.  Cumino  autem  maltis,  ut  Graec.  xaxóg,  saepe  de  reoua 
magicis  et  veneficis  usurpatur.  Cf.  Broukh.  ad  Tib.  I,  2,  51.  Burm.  ad 
Petron.  63.  p.  318.  Heins.  et  Drak.  ad  Sii.  Vm,  500.  Doering.  ad  Catull. 

V,  12.  et  adnott.  ad  Aen.  n,  471.  Ceterum  Peerlk.,  non  pu&ns,  ThyTinn 
bic  de  se  loqui,  p.  32.  prò  vatt'-futuro  coni,  vatis- -futuri,  scQ.  Coiy- 
donis.  Sed  vide,  quae  verissime  contra  eum  disputat  Ladew.  Progr.  p.  10 
sq.  —  29.  Post  breve  exordium  iam  incipit  ipsum  Carmen.  Venator  in- 
venis  Dianae  dedicat  venationis  primitias  et,  si  tam  felici  venatu  perpetw) 
uti  sibi  contigerit,  marmoream  statuam  vovet.  „Mirantur,  quod  ae  alieno 
pastore  agat  Corydon,  non  de  se.  Sed  fert  carminis  amoenaei  ratio,  ut 
etiam  aliorum  facta  ac  dieta  exponantur.  Cf.  Ecl.  m,  90  sa.  96  sQq*" 
Heyn,  —  Saetosi,  Sic  (non  «eto,  setosus,  «^^^er)con8tanterMed.  etVat.y 
auae  scribendi  ratio  magis  convenit  etymologiae  (a  Gracco  yttfr^),  Cf. 
Scbneideri  Gr.  Lat.  I,  1.  p.  55.  —  Ubi,  scil.  dedicat,  quod  ven>um  in  efn- 

Srammatis'  band  raro  omittitur.  Cf.  Aen.  ni,  288.  —  Delia,  Diana,  in 
elo  insula  nata  (Hor.  Od.  IV,  6,  33.  et  Ovid.  Met.  VI,  332  sqq.);  ut 
Apollo  saepe  Délitm  deus,  ratea  (Aen.  Ili,  161.  VI,  12.  Cic.  Verr.  II,  1, 
18.  §.  47.)  vel  etiam  simpliciter  Delius  (Val.  FI.  I,  445.)  vocatur.  —  (Pio 
par  VHS  (i.  e.  iuvenis)  Bibbeck.  et  Haupt.  ediderunt  parvo^.   Sed  vide  ad- 


BUCOLICA.  ECL.  VH. 


Si  proprium  hoc  fuerit,   levi  de 
Puniceo  stabis  euras   evincta  cothumo. 


THYKSIS. 

Sinum  lactis  et  haec   te  liba,  Prìape,  quot  annis 


nat.  ad  Ecl.  Ili,  8.)  Micon.  Ood.  Henag.  Mieo,  de  qua  DumìniB  forma 
<i.  Heindorf.  et  Botli.  ad  Hot.  Sat.  n,  9,  254.  et  gchneid.  Gr.  Lat.  D.  t. 
II.  375.  8«d  VergiliQB.  uno  Apnllim»  nonuae  excepto,  utpote  qnod  Geni- 
(ifiuu  Latìnnu  tiabeat.  Graecorum  Daminain  in  on  eieontiiiiii  {Laocoan, 
H/ècJiaiM,  PlutoTi.  Sinoii  etc.)  Numinatjvum  Graecnm  Herrure  et  Latìnam 
formaro  u  non  niRÌ  Latinia  nouinibiiB  {Almo,  Rapi),  Uinòro  etc.)  rindicare 
Miet.  Semel  taBlum.  Aen.  Vili.  GU3.,  metro  cogente  Graecnin  nomem  Tar- 
(JUnù  (qaod  .Kea.  VOI,  506.  TnrrAon  sorìbitur)  in  Romairam  Tareha  mo- 
tarit.  Ci.  S«rv.  ad  Aen.TUI,  61)3.  et  X.  153.  imprimiBquc  Wagn.  ad  Aen. 
VUL  5M.  -<  ramo»a  cornua.  Cf.  Phaedr.  I,  li,  5.  (&wn  (cerriiB)  ramosa 
wUeama  lanAit  eonwa  tt  Verg.  ipnc  Aen.  I,  190  sq.  Calpurn.  VI,  42.  cormia 
0  nonota  Umpora  commeinurat.  —  vivaois.  LongJBStma  enim  cerri  aetas 
ncM  Ml^bratar  a  pi>£l4S.  Cf.  Invon.  XIV.  251.  Umga  et  eereiita  umaetu», 
nàa  Imbuì  affert  Sohirach.  p.  «41.  Adde  Cic  TnsP.  HI.  28,  69.  Plin.  Vin, 
32,  So.  Unprunisqua  Ovid.  Mei.  ni.  194.  et  VU.  273..  ulii  eadem  de  oansa 
rJMX  TOCaW  centv*.  Coternm  de  prolomu  ferarnm  Dianoe  consecTatis  et 
a  arbore  gUBpenslB  rea  satis  nota.  Cf.  Aen.  IX,  407,  4U8.  et  Spanhem.  ad 
Cilliin.  in  Dion.  t.  104.  ^-  31.  „ii  propriur»  hoc  fuerit  iiieertam  ha- 
bet  ìnterprcitatJODeDi,  qaia  ex  verbia  non  diserto  apparef,  qnid  sitillad,  qnod 
pCT  hiie  dcBignotor.  Cnni  dedicentur  spolia  ferae  et  felici  venatiane,  illnd 
•MI  anttoedentibus  annexaia  ad  felicem  venatum  referas,  qoi  prìorìbaa  ve  ' 

'     " ifetinB:  sì  tam  f 

,  ^  ^.. r interpret«B  locnm  te- 

e>}>lieant;  band  raro  enim  Pronomina  ad  rcs  refemntur  in  ante- 
--  magìa  BÌgruflcatas,  qnam  certia  verbis  nomìnatas.  Alii  apnd  Sen. 
mac  Butau  recie  ad  grii^eni.  qaeni  Corydun  pasoebat  (cf.  v.  36.  «i  Jetwa 
fr$fffm  tappl/Terit),  referant;  alii  non  magiti  probabilitèr  de  voto  «igltant, 
nt  aìbi  eariuen,  qnale  Codro,  eontìngeret,  ».  21  aq.  —  Proprium  perpe- 
tmm  et  stabile,  (ita  ut  perpetuo  mihi  muneat)  ut  Aen.  I,  73.  VI,  872. 
Sor.  Sat  B.  6.  5.  Cic. Marni.  )6.  48.  Plaut.  Mere.  Il,  3.  4.  etc.  Cf.  imprània 
!((p.  Tbras.  4.  2.  parva  launera  lìivtina,  locupìeiia  non  propria  ente 
etmimeveriat  et  Daehne  ad  Nep.  Lya.  I,  5.  —  levi  de  marmare  atabi* 
tata,  non  berma  {BSsU'i  tantuoJ:  i.  e.  atataatoa  ponetnr,  dedìoalutiir  mar- 
Dtna.  ..Similis  est  nsns  Graed  mbi  taxtii/C  ni'ayevaoSr.  Fìat.  Phaedr. 
B.  US.  atfu^iiaxof  h'Oivuniif  (TrnffijTi,  ohi  vid.  ifiind."  Wanrl.  Of.  Hor. 
tllL  n.   3.   1S3.  aenea»   ut  *tfj.  -^  iìb  marmore,  i.  e.  ex  materia  facta, 

re  dunptii  est  de  rape  marmorea.  Cf.  Geo.  IH,  13.  Aen.  IV,  457.  VI, 
fttid.  Met.  XIV,  313.  niveo  factum  dn  marmore  rignim.  Fast.  Ili,  184. 
mmi€€  de  c.ìnaa  ttaminiòasque  ditmnm  et  alia  eiempla  ab  Handio  collecta 
TvacU.  II.  p.  199.  -  32.  Funicto  evincta  cothumo.  „AntìqnÌMÌino 
mue  In  statnla  etìam  niarmoreis  veetitne  aoloribas  pingi  solitna:  ita  h.  L 
jfdnm  indniuentnm.  In  Rpigr.  in  Aeneidem:  Mamwreusque  libi,  dea.  rer- 
$ìnloritKt  alin  In  mortm  ftiftet  nUtliit  Amor  pharflra."  Sic  Heyn.  qni 
tnat.  m  eeincta  prò  stmplici  viucta  poaitiun  cenaet,  quod  in  loco  Himillimo 
koL  I,  337.  Purpureoqàe.  alte  miro»  vincire  cothumo  legatar-  Signiflcat 
Ntias  bene,  arcte  vinata.  Vìd.  adnott.  ad  Ecl.  n,  57.  Cetenun  of  l.iv. 
Wron.  »p-  Terent.  Manr.  de  metr.  v.  1935.  {p.  88.  Lcnnep.l  lam  «une 
reo  mnu  ineiude  cothttmo,  nnde  hic  locns  videtnr  auniptnB.  De  oonatm- 
Katem turat  fteincla  cothimo  vid.  adnott.ad^cl.Ul.  ìW.etàe  cfithnmo, 
.. ..      vcnatorìo,  adnott.  adEcL  Vm,  lO.Bihbeci.  ciun  Codd.  Med.,  Pai., 

et  Qnd.  Bcripait  coturno.   (Of  eiua  Proleg.  p.  424.)   Eipreuemnt  hnnc 

itmta  Statina  Theb.  Il,  725  «qq.  Nemea.  Cyn.  90.  Candidajpuniceia  apten- 
kr  crura  colhamié  et  anettr  carro,  in  Anth.  Lat.  Bonn.  VI.  89,  13.  jnir- 
ftrrae  rrocfo  mira»  evincla  cothitnm.  —  33.  Ut  Corydon  Mìconia  nonune  Dia- 
>M,  ita  TbfnU  Priapo  vota  facit.  Cf.  locoa  hnia  BiBullimna  Ecl.  V,  6T.  —  8Ì- 


114  P.  VERGIU 

ExspecUre  sat  est:  costos  es  paaperÌB 

None  te  nuumorenin  prò  tempore  fedmiiB;  al  tn,  35 

Si  fetara  gregem  suppleverìty  aareas  esto. 

COBTDON. 

Nerine  Oalatea,  thymo  milii  dolcior  Hyblae, 


nu§  Tel  sinum  est  tm  amplnm  Tino  Tel  laeti  redpieiido  destmatom  et  se- 
dmduB  YàiT.  L.  L.  lY.  26.  ita  Tocatmn,  ..qnod  suùomn  caTationem  ha- 
bet,  gnam  poeiila."    Sinus  aittem  prìmnm  qiukmctiiiiqiie  caTationem  signifi- 
eat,  ideoqne  etiam  tm  sinnoenm  (cf.  Nonins  XV,  34.Ì,    quo  sensn  ronna 
smus  legìtnr  t.  c.  in  Anthol.  Lat.  Bnnn.    U,    363,   2^    noi  mw  lactist 
nt  hie,  eommemoratnr.  et  Flaat.  Core.  I,  1,  %S.  Bad.  Y,  2,  31.,  altera  an- 
tem  forma  sinum  Vaironis  1.  L  et  YIII,  16.  Plant.  Core.  I,  2,  13.  aUbi.  — 
haee  liba,  i.  e.  haec  ipsa,  qnae  tibi  nirnc  offero,  s.  qnae  tibi  oiferre  con- 
wieTL    Cf.  Aen.  I,  262  sq.  Il,  445  soq.  IV,  46.  237.  242.  419.  614.  V,  417. 
TI,  142  etc.  cam  Waen.  Qn.  Viig.  JJL,  1.    Liba  e  ùurina  ailiginea,  caseo 
Tel  laete  oleoqne  oonneiebantnr,  et  meUe  illinebantnr  (cf.  Cato  K.  B.  75.); 
nomen  antem  nabebant  a  Ubando,  qnia  praecipniiB  eonmi  nsos  erat  in  sa- 
cria  &dendia  (cf.  Varr.  L.  L.  IV,  22.);   ant  secnndnm  OTÌd.  Fast  m,  733. 
a  Libero  patre,   eni  prìmnm  offerrì  eoepta  sint  (Creo.  U,  394.  Hor.  £p.  I, 
10,  10.  Tibnll.  I,  8,  54.  InTen.  XYI,  38.).    De  Tarìo  antem  liboram  nsn  cf. 
onos  landat  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  10,  11.  Fase.  V.  p.  60.  —  Ceteram  prò 
naec  té  Uba  mnlti  Codd.   etiam  Prisciani  p.  714.  P.  haec  tibi  Uba,  qnod 
Bnnn.  defendere  videtnr  loco  Prop.  IH,  (IV,)  3,  22.  Miaatent  sacratUaudere 
posse  via.  nbi  parìter  lectio  flnctnat  inter  me  et  mi.    Sed  recte  Wagn.  me- 
morat,  tioi  ex  Priapi,  te  ex  loqnentis  persona  dictnm  esse  idone  solnin  hnic 
loco  conTenire.    De  Priapo,  Veneris  et  Baccbi  monstroso  mio,  bortonun 
et  agromm  deo,  TÌde,  si  ae  origine  et  natnra  qnaeris,  Pans.  IX,  31, 2.  Diod. 
rv,  6.  Schol.  ApoUon.  Bhod.  I,  932.  (a  qnibus  tamen  dilTemnt  Strab.  JULU. 
p.  587.  Schol.  Theocr.  I,  21.  Hvg.  fab.  160.  alii),  de  forma  Geo.  IV,  110. 
Hor.  Sat.  I,  8.  in.  Orid.  Fast.  1,  415.  Tibnll.  I,  1,  22.  I,  4,  1.  8.  et  Pria- 
peia  mnltis  iocis,   de  cnltn  Anthol.  Pai.  VI,  102.  X,  14.  SchoL  Theocr.  I, 
21.  OTÌd.  Fast.  VI,  345.  Calpnm.  Eoi.  II,  64.  multosqne  alios,  omninoqne 
Voss.  MythoL  Brie/e  II.  p.  346  sqq.  Hirt.  Mytìi.  BUderb.  p.  172.  Hartnng. 
Rei,  d.  Rdm,  II.  p.  257  sqq.  alii.  —  84.  Exspectare  sat  est:  non  poi- 
es  maiora  dona  a  me  exspeciare  :  satis  est,  haec  tibi  a  me  qnotannis  offerri. 
Hejn.  comparat  similem  Tibnllì  locnm  I,  1 ,   19  sqq.  Cetemm  Bibbeok.  et 
Hanpt.  contra  Med.,  Veron.  alionunqne  libromm  anctorìtatem  scrìbnnt  ea> 
pectare.  Cf.  Wagn.  Orth.  Ver^.  p.  436.  —  S5.  Cnm  ante  de  panpertate  sna 
Thyrsis  locntus  sit,  haec  festiTa  tantum  ironia  dici  in  promptn  est.    Piiapi 
enim   statnae  ligneae  esse  solebant.    Einsmodi  igitnr  statuam,    oaTÌll«M 
Corvdonis  marmoreom  simnlacmm,  Thyrsis  marmoream  prò  tempore  (L  e. 
ut  tempns  et  res  ferebat,  ix  rdiv  nagóvrav,  vnaQgót'Twv)  dicit.  Kectisaime 
enim  reerlk.  p.  33.  sic  explicat:    „Nos  te  nnnc  fecimas  ex  tali  marmore, 
qnale  res  nostrae  et  tempus  ferebant,  hoc  est  ex  liano  :  nostrum  iUnd  mar- 
mor  est  lignnm."    Cnm  antem  iam  Mico  Dianae  admodnm  magnnm  promi- 
serìt  donnm,  fla^tat  lex  carminis  amoebaei,  nt  Thyrsis  mnlta  maiora  et  in 
rìdicnlnm  anctaPriapo  voveat,   qnare  adeo  t.  36.  auretts  esto,     Imitatos 
est  hunc  locnm  (qnem  etiam  Silins  VII,  82  sqq.  respexit)  Anson.  Epigr.  Y. 
Nnnc  te  marmoreum  prò  ttwtnptu  fecimus,  at  cnm  Augwtus  fraier  remeor 
rerit,  aureus  esto.    (Jebauer  I.  p.  238.  comparat  Theocr.  Id.  a,  33.  et  Ep. 
XVII,  3.  et  XX,  6.  —  37.  sqq.  Gebaner  1.  1.   ex  Iocis  Theocr.  XI,  19—21. 
42.  et  63.  compositoB  arbitratnr.   ,,N crine  Galateo.  Nerei  et  Doridis  fiBa 
fnit  Nvmpha  illa  manna,  a  Polyphemo  adamata,  qnam  tamen  hic  Corydoiit 
N^pnam  pastor,  tamqnam  snam  amicam,  nt  Tesperì  ad  se  Teniat,  appeQai. 
Scilicet  posta  tantum  in  hoc  elaboravit,  ut  Theocrìteum  Carmen  exprìmeret  Id. 
XI,  19  sq.,  ut  etiam  fecit  Ecl.  IX,  39  sq.".  Heyn.  Cf.  Gebaner  1.1.  DeSicala 
GMateae  fabula  cf.  Hesiod.  Theog.  250.  Ovìà.  Met.  XIII,  738.  OSom.  II.  XVlil, 
45.)  et  Serr.  ad  h.  L  Graeca  forma  Nerine  prò  Nereide  non  nisi  hoc  loco  ri- 


BUCOLICA.  ECL,  VII. 

Cuidìdior  cycuis,  bedcra  furmt>»ior  alba, 
Cqiq  primuni    p&atì    rtìpetCDt    praeaaepia  tauri, 
Si  qua  tui  Curydonis  Iiabet  te  cura,  vemto. 


Immu  ego  Sarduniis   videar  tibi  amarior  herbis, 
Horridìor  rusco,  proiecta  vilìor  alga, 
Si  mihi  non  Itaec  lux  toto   iam  lougior  anno  est. 
Ite  doinum  pasti,  si  quis  pudur,   ite  i 


detnr  mTenirì.  —  Ihymo  mihi  dulcior  Hyblat 
■tons  bk  cMieie,  qnibus  eioaniudi  oomparatio  iuiiica«  ciim  ptantis  doloibu. 
et  pnkbrii  ODuùam  aptissima.  De  Aymo  cf.  not.  tA  Eoi.  V.  77.,  de  Hyhla 
tA  £el.  I,  34.  Gebauer  1.  u.  34(1.  cmn  hoc  loco  compstat  Tbei>cr.  IX,  34  sq. 
~  88.  eandidior  cycnia.  Vid.  odnott.  wt  Ed,  11,  IS.  et  46.  et  imi- 
taliOIlM  huitis  luci  ap.  Ond.  Met.  XIII,  769.  Candidior  folio  iiivet  Galalea 
lùurfn'  et  Martial.  I.  116,  3.  Loto  candidior  puella  eycnti,  Argento,  nivt, 
loia,  Uatutro.  Cycnus  auten  rectius  Bcrìbitm,  quBm  cu^mu,  Ucet  Cod.  Med. 
Ed.  Vili,  55.  Acn.  I,  3^3.  et  XII,  26U.  banc  serìbendi  ratiouem  aequ&tur, 

rWigneto  teste  orla  est  ei  mollioie  fronimtia tiene,  qua  luoe  eaee  c«d- 
BomanoB  in  iunctiH  litcm  cn.  Vid.  etiam  Suhneid.  Gr.  Lut.  I,  1.  p.  Ì3H. 
Grotef.  Or.  Ut.  Voi.  U.  p.  198.  g.  182.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  391  «q. 
—  k»dtra  alba.  Nam  Plinio  anctore  N.  H.  XVI,  34,  U2.  doo  hederae 
gcneta  distinguebantuT ,  varulida  et  nigra  (qnìboB  etiam  teitìum,  helice», 
adiuunt.)  —  40.  Uabet  te  cura.  i.  e.  tenet.  Cf.  Aen.  IH,  147.  IV, 
»1.  V.  734.  VI.  521.  Ovid.  Met  VII.  329.  cvutodea  xonmm  habtbat 
tu.  G«baaer  I.  p.  146.  cumparat  Theucr.  HI,  hi.  XI,  39.  XIV,  48.  XXIX, 
1*.  —  41.  aqq.  Corrdonia  sensus  et  cogitationeB  cxcipit  ThyrHÌB  et  suus  fa- 
tit,  iiù  ^Qoque  desiderii  impaticntiani  declaru&B.  „Ve,t  Sardonia»  herbat 
batncliii  a.  ranunculi  {Hahnen/ii»*)  genus  Intelligunt,  cuiue  lua^us  ìs  Sar- 
dinia erat  proventua.  Snceus  eios  putaa  iniiaiiire  facit,  et  Inter  alias  oem- 
bmnun  cootractiuneB  eoa  uria  spasmus  eCBcit,  nt  rìdere  Tideontor.  Hiue 
de  riiiii  Saidonio  res  notiasìina  (cf.  Tzetz.  ad  Heaiod.  p.  26.  ed.  Heina.). 
uvem  male  in  ìpanm  Homenun  intulerant  Od.  XX,  302.'-  Haec  fere  Heyn. 
TA.  Eostath.  et  interpu.  ad  Hum.  1  1.  Psusan.  X,  17.  Ciò.  Fam.  VII.  25. 
Vfta.  Opiuc.  iiliil.  T.  1.  p,  275.  et  MUnter  Sendichreiben  an  Oaner  A£«r 
tmig»  lardisene  I<ioU.  {C'openJi.  IS22.}  p.  3.  De  herba  Sardonia  b.  Sor- 
dp9,  qnae  TÌdetur  esse  fiannncDlus  aceleratua  Lina.,  agimt  Plìn.  XX,  11, 
15.  XXV,  13,  10<l.  Calpnm.  Ed.  XI,  52.  Sereo.  Sam.  25.  Solili,  e.  4.ApiileL 
de  li«rbis  e.  8.  —  Ceterum  qna  auctorìtate  nitatur  ?TilgiuÌB  lectio  Sardoi», 
da  Oodd.  Bafìtienas.  diacesucria,  non  liqnet.  Plurìmi  libri  Haa  ,  pneatan- 
IJMimae  Servii  editt.  et  Serv.  Dread.  consentiant  in  acrìptnia  Sardtmiii, 
qHBiD  ibaud  dnbie  ei  Tbeocr,  XVI,  86.  petitam)  recte  revocavìt  Wagn.  De 
«tiaqtie  Adìeetivi  forma  in  Codd.  band  raro  confnsa  cf,  Heins.  ad  Cland. 
BelL  Gild  50S.  Barin,  aliìqae  ad  Calpum.  1.  I  et  UntìL  1,  354.  —  42.  ru- 
tena,  it«rDin  memorataB  Geo.  II,  413.,  est  herba  epinosa,  cniue  folia  muree 
Iigare  peihibentur.  Ct.  Dioac  IV.  146.  Theophr.  h.  pi.  lU,  17.  Plìn.  XSI, 
17,  100.  XXm.  9,  83.  -  alga,  herba  marina,  quam  botanici  non  audent 
■MuatÌDa  definire,  fortasse  fucus  veHÌcnlosna  Linn.  Quia  ex  mari  eiecta  in 
litoK  aolet  putiescere,  coni  oec  ad  comburendiuu ,  nec  ad  atramen  inde 
bckndDni  ntilia  ait,  im^o  est  rei  tìIìs,  doUìqs  pretii;  qna  de  causa  apnd 
Bnr.  Od.  Ili,  17.  10.  alga  inutilli  Tocator.  C^f.  etiam  Hor.  Sat.  II,  h,  8. 
Q  gtmt*  et  rirttu,  niri  cìim  re,  vHior  alga  est,  et  MOlleri  Spìoil.  AnìióadVT. 
d  4:ktttU.  p.  16.  -  43,  Cf.  Theocr.  XU.  2.  al  Hi  notHHvttt  tv  V"" 
nfiarotrat,  et  Ovid.  Her.  XI,  29.  Et  nox  eroA  annua  nohia.  Senténtia 
MK  est:  Siuonio  cQm  desìdeno  eiapecto  tenebraa,  heu  nitnìnm  cuuctantea, 
fBM  Be  ei  agro  domum  reducent,  ahi  amatam  paellam  renBani.  —  44.  <>' 
fH)«  pudur.  Increpat  bovea:  pndeat  tob  bene  paittoe  tam  tarde  domain 
nocadere,  ac  «i  nondiun  satiati  sitiB,  et  me  ab  ainicae  ampleia  distìnere. 
Ooutat,  banc  formnlaiu  interponi,  ai  quem  ad  recte  agenauiu  indtauduiu 


. 


126  P.  VERGILI  MARONIS 

CORTDON. 

Muscosi  fontes  et  somno  mollior  herba  45 

Et  quae   vos  rara  viridis  tegit  arbutus  umbra, 
Solstitium  pecori  defendite;  iam  venit  aestas 
Torrida,  iam  laeto  turgent  in  palmite  gemmae. 


esse  putamus.  Yid.  Inveii.  IH,  154.  YaL  Max.  U,  9,  1.  Martial.  U,  97,  10. 
Ovid.  Am.  ni,  2,  23.  Prop.  I,  9,  33.   Ceterum  cf.  similis  locus  Ed.  X,  77. 

—  pasti  iuvenci.  Cf.  Calpurn.  IX,  90.  pasti  tauri  et  adnott.  ad  Ecl.  X,  77. 

—  45-  Cf.  Theocr.  YIII,  37.  sqq.  et  Gebauer  I.  p.  242.  „Corydon  nmbrae 
«e  frigoria  iuconditatem  aestivo  tempore,  alter  hyemÌB  lenimenta  ex  foco 
accenso  praedlcat.'*  Heyn,  —  muscosi  fontes,  ut apud  Yarr.  R.  R.  I,  9,  5. 
muscosa  prata,  Cf.  etiiun  Catull.  LXYIII,  5S.  Rivus  muscoso  prosilit  e  la- 
piàe,  Hor.  £p.  I,  10,  7.  ego  laudo  -  -  Rivos  et  musco  circumlita  saxa. 
tJalponi.  YI,  67.  Scuca,  quUms  viridis  stillaruU  veliere  muscus  Dependei.  — 
fysomno  mollior  herba^  ex  Theocr.  expressum  Id.  Y,  50.  tìqia  vnv^ 
^aXaxcijifìa,  Adda  XY,  125.  lónnitg  vnpqt  fÀalaxtÓT6(joi  [et  Antip.  Ep.  32. 
»  TttxiQaìs  livaaovaa  xÓQaig  fiaXaxtajfQov  vnvovi  ci.  Gebauer  L  l.J  Cf. 
Yalck.  p.  405.  406.  moUis  somims  soUemui  epitheto.  Geo.  II,  470.,  non 
mìnos  ac  mollis  herba  [cf.  not.  ad  Ecl.  Ili,  55.];  mnc  comparatio  dacia. 
Ceterum  v.  45  —  60.  cum  Theocrito  certavit  Id.  YIII,  3S  sqq."  Hejfn.  — 
46.  Ji^t  quae  vos  rara  etc.  prò:  et  o  arbute,  quae  tegis  etc.,  i.  e.  oarbnti, 
quae  tegitia  fontes  etc.  De  Nominativo  vortice  prò  Yocativo  posito  vìd.  ad- 
nott. ad  Aen.  XI,  464.  —  arbutus.  Vid.  not.  ad  Ecl.  Ili,  82.  viridis 
etiam  Horatio  Od.  I,  1,  21.  dicitur.  Cf.  etiam  Ecl.   X,  74.  viridis  alnus. 

—  rara  umbra,  quia  rami  huius  arborìs  non  densi  et  folla  minuta  soni 
(cf.  Schirach.  p.  335.  et  Ecl.  Y,  7.);  Yossii  enim  et  Heynii  explicatio  , .ar- 
bore nondum  adulta  prò  anni  tempore  verno''  non  potest  conciliari  cum 
solstitio  V.  47.  commemorato.  Wagn.  etiam  arbutos  per  intervalla  positas, 
raras  igitur  ipsas  intelligì  posse  censet.  Ladew.  autem  (rectissime  fortasse) 
docet,  arbutum  solstitii  tempore  frondem  mutare,  quae  tunc  nondum  ita 
densa  sit,  ut  solis  ardorem  arcere  queat.  Peerlk.  denique,  cum  rara  ambi» 
non  faciat  ad  defendendum  calorem,  p.  33.  coni,  grata  aut  gelida.  —  47. 
solstitium  pecori  defendite,  calorem  ac  vim  solis  in  sols^tio  constitatì, 
h.  e.  simpliciter  aestivi,  a  pecore  prohibete.  Sic  Hor.  Od.  I,  17,  3.  Faumm 
igneam  defentiUt  aestatem  capellis.  De  constructione  cf.  etiam  Sii.  Y,  490. 
aefendere  nescia  morti  Dedecus,  et  XYU,  431.  gloria  Fellae  Haud  vabsit 
misero  de  fendere  Daunia  tela,  Heins.  ad  Ovid.  Her.  Y,  16.  et  ad  Claud. 
de  land.  Stil.  Ili,  171.  Di-ak.  ad  Sii.  V,  490.  Kuddim.  Inst.  U.  p.  150.  et 
adnott.  ad  Geo.  Ili,  155.  et  Aen.  Y,  727.  Si  autem  quaeris,  auomodo  fon- 
tes muscosi  et  molles  herbae  vim  solis  aestivi  a  pecore  prohioere  possint, 
tenendum  est,  illos  semper  praebere  frìgidiusculam  aquam,  bas  autem  ni- 
pote succo  plenas  refrigerare  pastu  et  recreare,  dum  pecus  eo  sese  proster- 
nat.  Cf.  Schirach.  p.  591  sq.  —  aestas  torrida,  Theocriti  lY,  12.  ^i^o^ 
ifovyov.  ('f.  eiusd.  VI,  16.  XII,  9.  atque  Gebauer  de  poét.  I.  p.  243.  (et 
trogr.  p.  7.)  —  Yergilium  iraitatus  videtur  Calpurn.  Il,  80.  quos  praetcr^ 
rida  munerat  aestas.  —  venire  de  anni  tempore  dictum,  ut  il^éìv  sp. 
Theocr.  XXY,  28.  et  Sion.  Ili,  2.  CT  Gebauer  1.  1.  —  48.  laeto  in  pal- 
mite. Cum  alibi  frondentes  uuidem  arbores  laetae  dìcantur  (cf.  Hosdik. 
ad  Tibull.  II,  3,  3.,  ut  Geo.  Il,  363.  rectissime  scriptum  sit:  dtum  prima 
novis  adolescit  frondibus  aetas,  -  -  et  dum  se  laetus  ad  aures  PtUmes  agit), 
pahnes  autem  gemmas  agens  nullìsdum  frondibus  vestitus  sit,  Wagn.  prae- 
ferendam  censet  alteram  loctìonem  lento  in  palmite,  quam  praebeat  Med.  a 
manu  sec,  quam  etiam  Servius  invenerit  haec  adnotans:  „et  bene  tanh 
frondere  vites  commemorat  in  Yenetia/'  quamque  praeterea  uterque  Lipc 
et  alii  Codd.  corrupta  lectione  leto  com  probare  videantur.  Hanc  tamm 
scripturam,  quae  et  k^to  et  l&nto  legi  possit,  nihil  omuino  probare  niaai- 
festum  est,  quare,  cum  etiam  Geo.  II,  262.  legamus:  ante  quam  laetum  m- 
fodias  vitis  genus,  inter  laetum  autem  vUis  genus  et  laetum  palmiUm  non 
tantum   interesse  putem,  quantum  Wagnero  videtur,  et  Unto  facile  a  li- 


BCCOLIOA.  ECL.  VII. 


r 

'     Hic  focus  et   taedae  pingues.  hic  plurìmus  ignis 
I     Scraper  et  adaìdua  poates  fuligine  nigri; 

Hic  tantimi   Boreae  curamus  Irigora,    quantum 
Aut  numerum  lupus  aut  torrcntia  flumina  ripaa. 

COETDON. 

Htant  et   iuDÌpcri  et  caataneae  hirsutae, 


bmìu  iliquu  ex  Ecl.  HI,  3S.  ssbatitDÌ  potnerit,  a  pliuimornin  Codd.  le- 
etùne  non  recedeadum  esse  duco.  Vidou  duo  Bulnni  Brjceuia,  qui  feic  seiu- 
pcr  me  seasitnr,  sed  etiam  Haupt.  et  Coningtoneni  Tetinoisae  lecUunem 
UiM>,  doffl  WBtfii.  in  edit.  min..  Ladew.  et  Ribbeck.  lento  ediderant.  -  tur- 
f  «re.  it/yr"'!  ^dtar  de  oninibus  rebus,  qoac  bimiore  aliqou  eitenduatar  et 
tmMent.  Ct.  Geo.  I,  315.  Frmneata  in  viridi  itipida  tactenlia  tiirgeat. 
Pia.  XII,  17,  37.  cavia  praedulci  liqiiore  turgenlai.  Martia)  XIII,  68.  uva 
mero  turgau.  ibid.  47.  accÉj^ta  tponyia  lurget  aqiia.  Plìn.  XX,  13,  51. 
mmnmae  turgeiite»  etc.  Incipiebat  antein  BomanÌB  tLetttoB  ab  ortu  Fleiadum 
nb  Huaiu  uensem,  quo  tempore  etiam  vite»  geminas  agere  solebant.  (Qei>. 
H,  335.  Ovìd.  Fast  iV,  128.)  In  VerKÌliì  vero  patria,  ubi  Àlpes  Ticinae 
pMìQo  (rigidius  reddebant  caeluiii.  seritu  etiam  videntur  genimasBC  —  49- 
tatdae,  ligna  e  picca  seu  pinu.  Versuu  ei  Theocr.  XI,  51.  aimiptua,  et 
pimgH^  laeiiae  ei  Lucr.  V.  2U6.  Cuiri  s«qq.  cf.  Theucr.  IX,  1^  si^q.  Ce- 
tenun  baec  non  bene  cunvenìre  videntar  Buperioribus;  eed  in  eiusmudì 
amiiubiu  auiiMìbaels  caaentes  qod  semper  ìd  ipsuni  anni  t«mpus  spcctant, 

}(w  csmut.  Etiam  Ocbuucr  I.  p.  243.  hanc  antistrophani,  quae  colorem 
Bwrit  ei  llieucr.  IX.  15—21.  12.  13.  et  XI.  51-,  cum  stropha  antsce- 
dcnte  minore  sententiarim  acquabilitate  et  coDzmentìa  cohaerere  iudicat, 
(pam  cantufl  amoebaei  leges  postulare  TÌdeantar.  —  50.  temper  coni 
tmgOA  ri  in  principio  TenuD  pogitum.    Cf.  adnott.  ad  Ecl.  V,  21.  TibnU.  J 

I,  5,  &1.  Hanc  coUtenl  aniiiiae.  circum.  sua  fata  querentet  Semper,  et  HI,  il 

t.l.  tic  tit  tihi  myttica  vitit   Sempa-  tubi  vid.  Huactik.)  lahn.  in   adnot.  ! 

M  Qw.  I.  477.  huac  locuin  iis  adDumerat,  ubi  AdiaotÌTa  et  Adverbia  pro- 
ftoiea  io  fine  enontiati  et  principio,  bcxamctti  pununtur  quod  aituul  ad  prìus 
d  wqiiaiii  enuntiatam  referenda  sunt  ivelat  Geo.  I,  2S2.  11,  25H.  534.  Aen. 
L  IK.  in,  430.  IV,  190.  T,  587.  VI,  Ì72.  717.  75t.eta.);  cuitamen  rationi 
«Mtve  Tidetur,  qno<d  scquitor,  epitheton  aiUidua.    CI.  etiam  lacob.  in  Qu. 

S.  p.  Ili)  aqq.  —  poste»  /uligine  nigri,  ntpote  in  paupere  tugniia 
jianrodòxij.  Canale»  enini  illoa,  foino  dednc«nda  cxatruuWa,  quos  Qer- 
i  Eàaeii,  Raachfdnge  Tocamus,  et  ijui  nane  Latine  scribunt  male  per 
— '-  fiolent  redaere.  Romani  plano  noTi  novernnt;  apnd  quo»  fanius  vai 
fa  ijBkMiii.  voi  per  feneatraa,  ve!  per  foramen  teoti  (quod  Grae«Ì  xttnmJoriiy 
k  mtari'oóóxn*  appellabanti  eiibat.  --  51.  Sentcntia  haec  est:  Pastur  ad 
fatun  acdens  ita  curat  frigora,  ut  lupus  numerum  pecormu,  i.  e.  ut  lupus 
jfUtìX  nomerato  a  domino  pecorì,  sive  deterretar  eo,  quod  grc^em  acit  nu' 
■tntHini  vel  nt  torrens.  imbribua  auctua  et  eiundans,  corat  npaa,  qnibos 
etlneri  debet:  ideoqnc  omnino  non  curat,  spemit  Trigora.  —  5a  aqq.  Pro 
Mira  carminiti  ami>ebaei.  cuius  aingula  tetrastìcba  sìogulas  et  mter  se 
£ntiBa  sentdutiaa  cuntìnent,  a  varìis  rebus  et  locis  petitas,  aeqnitur  piane 
■MB  MDt«Dtia,  cui  nihil  codi  saperiorìbus  commune  est.  Heynio  eoim  in- 
..Corjdon  paatoricia  unagine,  petita  ei  Tlieocr.  VIII,  41—49.,  |c(. 
1.  p.  245  sqq.J  hoc  tantom  eloijai  volt;  esse  quideui  eius  bei  ac 
iocundissimam  naturam,  cum  sit  arboribiu  cunsitun  iiaquc  friwuiu 
^...  .  at  Alciidia  disceasa  omnem  istam  rerum  suavitatem  IaIIì."  (Cf.EcL 
',  si  »ni-)  —  QnemadDiodum  ituu  Wakef.  liic  transpoaitionem  versuoni  aua- 


noatàa  i 
ikniia.  : 

V,   »M 


;  {ut  post  V.  53,  ponerentor  v.  57—60.1,  contra  quem  vere  diaputat 
ioa.  sic  etdam  wagn.  concinniareni  fore  nrdinem  censet,  si  tetra- 
\  53 — Sfi.  et  65— 6S.,  tum  57— fio.  et  61-114.  albi  respooderent,  ne  U- 
we  tiaosponenda  iudicemus,  vetare  reliquau  oppositorum  rationem. 


128  P.  VERGILI  MARONIS 

Strata  iacent  passim  sua  quaeque  sub  arbore  poma. 

Omnia  nunc  ndent:  at  si  formosus  Alexis  55 

Montibus  bis  abeat,  videas  et  flumina  sicca. 

THTB8I8. 

Aret  ager^  vitìo  moriens  sitit  aéris  herba; 
Liber  pampi]^eas  invidit  collibus  umbras: 


—  staninoli  siinpliciter  i.  q.  sunt,  atHeynìo  videtor,  sed:  fiructibiiBy  bac- 
eÌ8  et  echinifl  horrent.  Sic  stare  aaepe  de  rebus  horrìdis  aut  rì^dis.  Aen. 
n,  333.  774.  in,  48.  VI,  652.  Geo.  Ul,  368.  (Cf.  etiam  Orell.  ad  Hor.  Od. 
I,  9,  1.)  Videtor  etiam  poeta  inniperos  et  castaneas  com  fractibiLS  stantes 
opponere  pomìs  sub  arbore  streUis,  —  castaneae  hirsutae  exteriore  cor- 
tice  seu  echino.  Vid.  Calpum.  Ecl.  E,  83.  et  Anth.  Lat.  Burm.  Ul,  207,  2, 
et  211,  4.  Gebaner  I.  p.  247.  coli.  Theocr.  XXYI,  3.  aliisque  locis  epitheton 
potine  foliomm  densitatem  spìsctare  arbitratnr,   qnod  probare  non  posanm. 

—  64.  Vid.  Theocr.  VE,  144.  et  Gebauer  de  poSt.  I.  p.  246.  Eestitni  nunc 
cum  recentissimis  editoribus  (praeter  Wagn.),   suadente  etiam  Lachmanno 
ad  Lucr.  II ,  371.  p.  94.,  ommum  Codd.  et  Nonii  p.  326.  et  389.  lectìonem 
sua  quache  suo  arbore  poma,  prò  qua  prius  (non  tamen  sinecuncta- 
tione)  cum  Heynio  et  Wa^.  receperam  emenoationem  ab  Heinsio,  Gronovio 
ad  Liv.  m,  22.  etBentleio  adMimil.  U,  253.  propositam,  sua  quaquesuò 
arbore  poma.    Retractans  simul  omnia,  quae  de  synized  non  prorsus  im- 
probabili sua  {Vii  sit  Ablativus)  adscripseram,  locum  cum  Oryatae  m  ZeiU^r, 
f.  d,  Oestr.  Oymn.  VI.  (1855.)  p.  926.,  quem  etiam  Ladew.  sequitur,  sk 
capio,  ut  quas^iue  adiectum  putem,  quia  plures  simt  arbores,  quarum  quae- 
vis  sua^  i.  e.  sibi  nativa,  habet  poma:  „e«  liegen  jedesmal  {quaequi)  die 
zu  einem  Baume  gehorigen  {sua)  Aepfel  unter  demselben."    roterat  Giy- 
sar  praeter  locum  Cicer.  de  Finn.  V,  17,  46.  quia  cuiusque  parOs  natwrae 
et  in  carpare  et  in  animo  sua  quaeque  vis  est,  ibid.  HI,  20,  67.  non  ad' 
versatur  ius,  quo  minus  suum  quidque  cuiusque  sit,  de  N.  D.  HI,  34.  extr. 
ut  quod  quisque  a  sacris  haberet,  ia  -  -  in  suum  quodque  fanum  rtferrét 
et  similes  in  rem  suam  afferre.    De  Pron.  autem  swus  ilio  sensu  osuiMito 
cf.  adnott.  ad  Geo.  n,  82.  {arbos  Miratur  -  -  non  sua  poma)  et  EcL  1, 
37.  Ceterum  hunc  locum  respicere  videtur  Calpum.  n,  72.    Qui  nvmerarf 
velit  quam  multa  sub  arbore  nostra  Poma  legam,  —  65<  Omnia  nune  ri' 
dent,  Cf.  Theocr.  VIE,  41.  Anth.  Lat.  Burm.  V,  62,  1.  vere  omnia  ridemi 
et  vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,   20.     Montibus  his.  Vid.  Ecl.  V,  8.  ihl- 
que  adnott.  X,  31  sq.  Calpum.  IV,  63.  88.  127.  153.  —  56.  videat  etflu-^ 
mina  sicca.     Unum   tantum  commemorat  e  multis,    quae  commemonri 
poterant:  sensus  enim  est:  tunc  omnis  naturae  habitus  mutetur,  mhil  ride» 
at,  omnia  sint  moesta  et  tristia.  —  57.  moriens  herba.  Cf.  Ecl.  X,  67. 
moriens  alta  liber  aret  in  ulmo.  Aen.  IX,  435  sq.    Purpureus  veitdi 
fios  succisus  aratro  Latiouescit  moriens.  Ovid.  Met.  V,    482.  primis 
tes  moriuntur  in  herbis.  Senec.  Oed.  50.  arente  culmo  sterilis  emoriUsr 
etc.  Gebauer  I.  p.  248.  comparat  Bion.  I,   11  sq.  31.  et  Mosch.  DI,  11  aq. 
33  sq.  et  65  sq.  et  de  verbo  ^vjaxtiv  etiam  Hermann,  et  Pflu^k.  ad  £«r. 
Hec.  244.  conferri  iubet.  —  vitio  aèris,  propter  aestum  et  nimium  «al»- 
rem.    Cf.  adnott.  ad  Ecl.  Il,  58.  vitium  i.  c[.  vitiositas,  vitiosa  natura,  it 
Geo.  I,   88.  Susmcor  Vergilio  obversatum  fmsse  Lucretii  locum  de  Mitii 
causa  et  origine  VI,  1089  sqq.,  ubi  de  morbido  aere,  de  corrupto  eada^èà 
mortifero  aestu  etc.  sermo  est.    Cf.    etiam  Geo.   m,  478.  morbo  cadi  €A 
Aen.  In,  138.  corrupto  ceieli  tractu.  —  58.  Liber  p.  i.  e.  umbras  SaiV. 
recte  explicat:  „arer  vinea:  exsiccatae  simt  nimio  aestu  vites,  etfoUaaBi- 
serunt;*'  invidere  enim  iJicuì  aUquid  (ut  apud  Graecos  (pSxtvtty)  inteidm 
idem  est,  <^uod  habere  non  sinere.    Prorsus  eodem  modo  loquitur  Flin.  Xl^ 
2,  3.    Afrtcae  solo  oleum  et  vinum  natura  invidit,    Cf.  etiam  adnott.  ad   i 
Aen.  rv,  349.  et  Vm,  509.    Ceterum  Liber  vocatur  vini  inventor  et  «rm- 
ses  aut,   quod  verisimiUimum  est,  a  liberando,  ut  sit  Graeoomm  jiwmsf 
8.  ^EXtvd'éQivs,  quod  vinum  liberat  servitio  corarum  animnm  (8en.  TnatfL 


BUCOLICA.  ECL.  VII. 

PhjlUdis  adventu  nostrae  iiemuB  oinae  virebit, 
lappiter  et  laeto   desccndnt  pluriniuR  iinbri. 

CORYDON. 

Populns  Alcidae  gratiaaiiua,  vitis  lacche, 
Fonaosae  myrtuB  Veneri,  Bua  laiu'ea  Phoebo; 


ì 


sa.  IS,  15.,  culi,  cura  Pftula  OUc.  p.  IIK.),  vel  uecsadom  Featuin  s.  v.  Li- 
bcr  p.  86.  ed.  Lindem.1  quoA  Tino  niiuio  nsi  oniaU  libure  loquimtar  lef. 
Sen.  1.  1.),  Tel  etiiun  qaod  ille  prò  BoeotJKe  liberiate  pugnasse  fertor,  rei 
qnod  Ubcr  et  ragus  est  iHacio^.  Sat.  I.  18.):  ant  a  libando  tlifptir.  loifi^, 
a.  Plut.  QoaeBt.  Roui.  §.  lOI.  et.  qui  cuin  eo  consentire  vìdentur.  Aa);iiat. 
C  D.  VI,  y.,  et  Serr.  ad  Gou,  I,  ".),  ut  BiVnifleet  antiqumn  Italiae  deuni. 
qsi  auoeaiii  vitaleni  per  oinnein  natumiu  enundens  omnia  foecundet;  gnam 
dtcnm  etymolo^iam  seqonattir  Vow.  ad  b.  1.  et  Crenier.  Sjmb.  111.  p. 
yn  Mjq.  4H3  Hqq.  514  eai\-  Hirani  proponit  Cicero  N.  D.  U,  24,  63.  hulos 
appaluttunis  causar        '"^    '"    ••■'-     -' — ■      ™  "-'  "•  --     ■  "  ■" 

Scsans  est:  Tunc  nnmia  ridebunt  et  virebunt  per  plnviain.  .Jappiter  de 
>ir0>  nt  Geo.  II,  325.,  ex  inytbÌB  pbyeiciE,  in  quibas  luppitcr  et  nino  aerem 
•qiarlaTein  et  inferiureni  d'cRiguant;  ouod  et  ipaum  vereor  nt  pastorìs  io- 
yraio  aocnnuQoitatain  ait.'*  Bej/n.  8ed  tn^ipiter  Pluviue  vaiqaa  pasturi  satis 
Mktu  erat;  qaidni  igitor  piriHae,  pastona  personam  ìndaenti,  licuerìt  de 
bra  loqni  p«r  plnviam  descendenter  De  love,  aFris  tempestatisque  reetore 
et  noderatore,  cf.  etìam  Geo.  I,  418,  n,  419.  Quod  anteia  Vosb.  adootat, 
adreniente  PbjUide  lovein,  quasi  DaiiaC  aliqna  conspecta,  per  imbrem  Be 
denlU«re.  boc  mibi  niagis  ingeniose  qaain  vere  dìctóm  ridetar.  Cetentin 
bram  uraninu  prò  aaelii  et  aCre  dici,  notisdinuin.  Cf.  Ennine  apnd  <^c. 
H.  V.  n,  io,  65.  Hor.  Od.  1.  1,  25,  I,  22,  19.  Epod.  Xm,  1,  Orid.  Met. 
IT.  260.  Fast.  n.  297,  ni.  527.  IV,  605.  lurea.  V,  78.  Stat.  Theb.  m, 
M.  Gt.  N.  D.  I,  15,  40.  Theocr.  IV.  23.  eie.  Vid.  etìam  adoott.  ad  Geo. 
a,  3S5.  et  Ed.  IV,  32.  Tu^piter  plurimua  dictum  est,  at  Geo,  I.  lisi. 
M«  plurima,  TV,  419.  plurima  ttnda,  Aen.  VI,  659.  plitrinim  anrnU  et  bì- 
■ifia.  Vid.  Geo.  n,  166.  182.  Aen.  li,  369.  V,  3SU.  mnltosque  alias  locoa, 
Cmt.  etìam  Orell.  ad  Hor.  Od.  I.  7,  S,  et  quae  de  eodem  Positiyi  muUm 
Dm  aopra  ad  Ed.  1,  33.  adnotavìmuB.  Ceterum  imitatua  ridetur  bone  Io- 
ana Caipnm.  Ecl.  IH,  51  sqq.  et  Eoi.  TX.  44  sqq.,  ut  ipse  Vergilins 
nioaeritatu  Id,  Vili.  41  sqq.  —  61.  Populam  Herculi  gratittimam,  \. 
a  ntram  fuinse,  testsntur  etiam  Theocr.  IT.  121.  Verg.  ipse  Geo,  IT.  66, 
i«B.  Vm,  27ti,  Ovid.  Her.  IX,  64.  Seu.  Bere.  Pur.  SU.  id  Herc.  Oet.  579. 
PKn.  XIT,  1.  2.  et.  qoi  inipruuis  ninferendus,  Phaedr,  EU,  17,  4.  Causam 
tihrt  8erv.  ad  h.  1.,  ita  fere  narrans;  Leucen  Nfinphani  a  Plutone  amatam 
et  im|itaui  roisse.  eaqne  mortoa  ìllins  iusaa  uatani  esse  in  Klysiis  oampii, 
ni  McanduiD  Homeruni  |IL  XITT,  389.  obi  vid.  Seboll.)  io  Acherontis 
arbureiiJ  illam  cognominem  (Graecia  enim  papilla»  alba.  lUe  8ilb«r- 
'    '   '  Hercules   ab  Inferìfi    rediens   «ironain 

:  gemìnos  iaborea  anperomra  infero- 
nnqne  testatuit.  Fraeterea  cf.  idem  Serv.  ad  Aen.  VITI,  376.  et  Hacrob, 
8tt.  UT,  12.  Alcide*  autero  (vel  Alcamo:  Diod.  IV,  10.)  hic  beros  loca- 
balar,  prìasquam  ab  Apolline  Pvthio  Herculia  nomen  accepìt  ^cf.  Apollod. 
D.  4,  12.  Euatath.  ad  Honi.  D.  XlV.  324.  p.  989,  43.  TVetz.  ad  Ljcophr. 
6U.I  »el  ab  avo  Alceo,  vel  a  fortitudine  iàtxh).  —  fancho.  Vid.  adnott. 
■d  Ed.  VJ,  15.  -  62.  Formosae  Vfntrl  Ct.  Theocr.  ID.  46.  lAv 
laUv  Kt>»fgtiay.  Ofid.  Fani.  IV,  129,  etc.  Vid.  etiam  adott.  ad  Ed.  IV. 
li,  —  Myrtum  aecundtun  Servinm  ideo  dieatani  Veneri  volont,  quia,  cura  a 
IMtl  «lisaet,  latuit  pone  mvrtuin,  «quae  pianta  est  marilima  et  oquarnni  ainans) 
Mmda  eotiBiiiceretur;  rei  etiam  quia  fragilia  est,  nt  amorinconstans;  vel  quia 
taCUidi  odons.  Vid,  etìam  Vosa.  ad  h,  1.  et  in  Epist.  mvtb.  IT,  26.  atque 
MBipp.  ad  Phaedrì  L  1.  et  et.  Geo.  I.  28.  Il,  G4.  Aen.  V,  72.  etc.  Lau- 
ritm  ob  DapbneD.  in  eam  mutatam.  Apullini  gratiaaimam  fuÌBse.  omnes  nove- 
nat.  —  «uo  laurea.  Vid.  ad  Ed  111.  62.  Ceterum  Peerlk.  p.  :]3.  coni.  For- 
TKBBiL.    ?aas  I.    ED.  lY.  9 


130  P.  VERGILI  MARONIS 

PhyUis  amai  coryloB;  illas  dura  Phyllìs  amabit, 
Nec  myrtus  vincet  corylos  nec  laurea  Phoebi. 

THYRS18. 

FraxinuB  in  silvis  pulcherrinia,  pinuH  in  hortis,  65 

Populus  in  fluviis,  abies  in  montibus  altis: 
Saepius  at  si  me^  Lycida  formose^  revisas^ 
FraxinuB  in  silvis  cedat  tibi;  pinus  in  hortìs. 

MELIBOEUS. 

Haec  memini;  et  victum  frustra  contendere  Thyrsim. 

Ex  ilio  Corydon  Corydon  est  tempore  nobis.  7o 


mosa  est,  ut  myrtus  Veneri  formosa  idem  sii  quod  grata,  coni,  quemadmodum 

cher  mthi  i.  e.,  meo  iudicio,  oculis  meis,  ut  TibulL  IV,  13,  3.  Tu  mÒU  soia 
places  nec  iam  te  praeter  in  urbe  Formosa  est  ocuUs  uUa  puella  meis,  — 
M-  Pro  corylos  (vìd.  ad  Ecl.  1,  14.)  Serv.  habet  Veneris,  „quod,  Heysio 
iudice,  et  ipsum  habet  suavitatem  ex  ^ritate  eius,  quod  respondet:  laurea 
Phoebi.^^  Sed  recte  Wa^ra.  hanc  lectionem  reiicit,  aua  ambitiosius  Phylli- 
dÌB  et  Veneris  nomina  sibi  opponerentur.  Ceterum  óebauer  I.  p.  77.  vehe- 
menter  gauderet,  si  propter  responsionis  concinnitatem  e  Coda,  ueque  re- 
stitui  powet.  (Cf.  Bupra  ad.  v.  14.)  —  65.  Gebauer  I.  p.  249.  compaiat 
Theocr.  XVni.  29  sq.  pinus  in  ho rtis,  pinus  bortensìs,  nirvc  ifiHfog, 
quae  Ovidio  A.  A.  lU,  692.  pinus  cuUa  et  Vegetio  lY,  34.  pifimsdomutica 
Yocatur,  et  a  silvestri  (Colum.  IV.  26.),  a.  pinastro  (Plin.  XVI,  10,  17.) 
distinguitur,  quare  etiam  Theophr.  h.  pi.  XU,  10.  mvxvig  xò  fiì^v  fjfi(Q€fif, 
TÒ  àè  oyQwv  discemit;  nobis  Fòhre,  Zirbelbaum.  Cf.  Heins.  ad  h.  L  et 
Cerda  ad  Geo.  IV,  112.  —  66.  in  fluviis,  i.  e.  in  rìpis  fluvionun  a.  ad 
fluYÌos,  ut  Geo.  U,  1 10.  Flv minibus  saUces  crassisque  paludibus  almi  No* 
scuntur,  et  Aen.  VII,  714.  qui  colunt  flumen  Hirneiiae,  Vid.  Spolin.  uà 
Niceph.  Blemm.  p.  29 — 31.  Cerda  ad  Aen.  XI,  659.  Broukh.  ad  Prop.  I, 
2,  11.  Burm.  ad  (}rat.  Crneg.  314.  et  ad  Claud.  p.  658.  Jaeger  et  Amtieii. 
ad  Mamert.  Grat.  act.  lui.  Aug.  7,  3.  Conington  conferri  iubet  Hom.  IL  IV, 
482.  —  68.  Praeferam  te  fraxino  et  pino.  —  cedat,  prò  vnlg.  eetUt  (la 
PaL,  Gud.  aliisque  Codd.  apparente),  quod  Cort.  ad  Lucan.  I,  103.  defni'f 
dit,  ex  Medie,  aliisque  bonis  libris  ab  Heinsio  restitutum  recte  aervaraiit 
Heyn.  omnesque  posteriores  editores;  praecedit  enim  remsas^  non  raiiMef. 
Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  VI,  3.  et  not.  ad  Ecl.  VI,  11.  —  69.  He^^  iato 
alia  haec  adnotat:  „Hoc  facile  pcrspicio,  Thyrsim  esse  perpetumn;  Ooijdo* 
nis  obtrectatorem  ;  id  quod  ipsa  lex  carminis  amoebaei  postulat;  haina  ta- 
men  versus  qua  tandem  in  re  lliyrsidos  numeris  praestent,  ^ui  tardas  mena 
sensus  est,  equidem  non  perspicio.  Inventi  saltem  laudem  m  neutro  video 
esse  magnam,  maiorem  tamen  in  eo,  cui  ex  tempore  respondendiun  est  #d 
id,  quod  alter  ex  meditato  paratum  habuerat."  Sed  aptius  profecto  Goiy- 
don  arborea  cum  arboribus,  quam  Thyrsis  arborea  cum  Lyeida  oompaiat 
—  Sensus  v.  70.,  quem  Heynms  ut  inertem  Vergilio  temere  abìadMaiÓlv 
cum  eo  reiecto  Carmen  apta  clausula  destituatur  et  auctor  imiteto  Thìtdh 
critum  Vin,  92.  x^x  jovxto  Jdq>vis  nagit  nrnuéai  ngàrog  fyivta^  hioeife 
debet:  Ex  lQo  tempore  Corydon  mihi  prae  ceceris  egrenos  poèta  Tidetm; 
quare  Vossius  verba  recte  ita  coniungenda  censet:  Coryaon  ex  iUo  tempoM 
nobis  est  Corydon,  seitdem  ist  Corydon  mir  ein  Corydon^  1.  e.  praeciburQi 
po9ta  xttt*  i^cxv^;  vel  notius,  ut  equidem  malim  explicare:  Ex  ilio  itmt- 
pore  scio  Coirdonem  taiem  (tam  egregium)  esse  poétam,  ^oalem  fuiiae 
credens  cogitatione  fingebam  ;  ut  i^&r  nic  locus  oonierendua  sit  cma  Qnhul. 
Inst.  IX,  3,  68.  Hunc  hominem  hominem  iudicabmms  ^t  similibiid  ipst* 
xlnCiùts  exemplis;  nobis  autem,  ut  Ecl.  UI,  104.  et  eris  m$M  mognm» 
AjfoUo,  idem  fere  sit,  quod  Ecl.  V,  18.  iudicio  nostro,  Wapner.  tìio, 
cu  haeo  ratio  non  satisfacit,  est  nobis  explicat  per  placet,  ut  la  ilio  fxO' 
pertii  loco  I,  20,  13.    Nec  Ubi  sit  tìuros  montes  etc.  adire,  et  nomea  Co- 


[ 


rrdmu  enm  vi  repetituni  oenseiiH.  ut  Ed.  U,  69.,  locuni  a 
«m  itt  mnn  Matml  At  illìus  luci  lun^e  olìam  ratiunem  ei 

Iniaqiie  videt;  netjne  Fropertii  locos  ulutus,  qoi  potias  congrolt  com  EcL 
,,  Ì6.  nte  tU  nuhi  tredere  et  similibafl,  ubi  nec  git  mihi,  libi  «te,  cum 
lofinitiTu  Bliuao  coniunotniu  (cf.  Ueina.  ad  Ovid.  A.  A.  li,  26.  et 
DtMen.  ad  Tibull.  I,  B,  24.  et  VI,  3,  3.)  magia  reapondet  Graec.  ft^  yfrotio, 
un  totm,  Cam  nustro  iure  potest  compararì.  Quare,  nt  ingenue  fatear. 
Wagaeri  eiplicatia.  ei  qua  mter  Otrydon,  Corydon  Ooiiiuiat«  diatìngaen- 
dnin  eaaet,  mìhi  paaUi>  artitìciuaior  et  Vossianae  postponenda  videtui.  iu 

Jan  recentioreH  edìtores  omues.  Ameis.  Spìcil.  p.  U.  et  Gcbauer  de  poSt. 
,  p.  253.  meema  oonaeiitiuiit.  [In  miuoie  tameo  udit.  III.  ctiam  Wagn., 
tandem  in  nostrain  sententìain  perdattuB,  locuiu  aie  eiplicat:  .£x  ilio  tem- 
pore CorjdoD.  iam  ante  a  me  prò  magno  uoEta  habitué  IT.  16.),  vere  Co- 
rjdoD  smnmQsqotì  in  tanendo  artifex  habetur.")  Hildebrand.  (in  lahniì 
NoTia  Annal.  XXVl.  p.  Ifi5.),  cui  neutra  interpretatiu  )ilac«t.  fatetui 
M  neacire.  quid  buie  loco  faciendum  ait,  niai  quia  legere  malit  Ex  ilio 
Cotydo»,  Corydon  at  tempore  nnCus,  quam  tamen  conìeutoram  ipae  non 
aadet  terìo  deludere,  et  Ealmna  1.  1.  p.  18.  etìain  hunc  loonin  andad  oon- 
ieetai*  vexavìt:  Éa  ilio   Corydon  Fhoebo  par  tempore  nobU. 


EGLOGA    VUI.      PHAKMACEGTBIA*J 


ABGUMENTUM. 

MÌBia  est  haec  Eclnga  Aainio  Pollioni.  cui  Vergilina  iam  anno  sap«»- 
rim  Edogam  FV.  dedìcaverat.  anctumna  anni  TI&.,  cpm  in  eo  eaiet,  nt 
^  Partliinia  in  Dalmatìa  a.  714.  devictia  trinmphuni 'aotnrus")  Romam 
r«tiret***i.  qaod  puSta  non  potnit  praeterire.  qain  fautijrera  ennm  Carmine 
«Equo  celebraret.  qnem  alloquitnr  v.  6—14.  Continet  autem  Ecloga  duo- 
ran  pkBtomm  carminat),  quonuu  alterum  (t,  17^61.)  ex  Tfaeocrìti  Id. 
in.,  altenun  iv.  64— tiiS.)  ei  eiosdem  Id.  II.  petitum  est,  et  qoae  a  poèta 
tiaqiiara  a  se  ipso  andita  proferaiitnr  (v.  I^.i.).  Itamonìs  canuen  praeclare 
aponit  gmvem  dnloreui  paatoriK  a  Nisa,  peiiìda  paella.  qnae  ip^i  Mopauni 
DfalaiD  pT^etulerat,  decepti;  Alphcsiboei  autem  cannine  inducitur  mnlìer. 
qoH  IlKplinun.  amaturem  auum.  qnem  intìdoletn  liabet,  «acrìs  magicìs  et  in- 


I 


ciatRtioDibuB  ad  t 


atudet. 


mcrlpUo 

■DUiip  .(Mri  w 

pirU 

untTsDil,   • 

.  ThpnOT. 

\  C-rl 
•«li  a.  d 

« 

hlc 

ul  inaila  tfOa 

bolo,  cum 

bU    lilolii* 

Dnioo 

1.     •! 

"ì 

II"  s 

7IS 

un   He; 

bau 

EnIagORi   Um 

wrii.tsm  0=01  Bl, 

UD  Winpo 

ro  Pol- 

il,  a 

'p«l.g 

-  V 

.ino.   *t  H 

or,  Ort.  I 

,    I      SI 

m   .pcolin 

oplnuui 

■d 

nD>,    qar.d 

jlleeu  i. 

ler 

0   po.uln,a..     l 

ibfC. 

|u«  Bihb 

um, 

binerò 

101     panpl 

J!" Vi    '■  ».  U«nq~ 

"..  flS 

ot  fl9.  ui. 

n* 

Dpb*e  el  ■Dilli 

opb> 

s  mcmb 

J.rc.|gri  . 

ephy 

UdL    ■« 

<U  «US  ub[lnb 

nt™i 

e  lnelpUl 

prooa« 

■ 

nr  ephyainlo  a 

ini  » 

Pnwur» 

DKin  pia 

i  ini 

132  P.  VERGILI  MARONIS 

(Veterani  quod  ad  locum  attinet,  in  quo  cannnt,  Voasius  et  ex  ìynei' 
bu8  T.  3.  commemoratis,  quas  in  Italia  nusqnam  foìsse  testetor  I%i.  N. 
H.  XXYin,  8.  et  ex  usa  Ubiae  (v.  21.)  Itaucis  pastoribus  incognito  rem 
in  terra  peregrina  agi  conclndit,  et  qnidem  in  logìs  Pindi,  quo  dncant 
Oetaeus  Ùesperi  ortus  (v.  30.)  et  sacra  magica,  qnibus  Thessaiia  potisai- 
mum  famosa  faerìt. 


DAMON.  ALPHESIBOEUS. 


Pastorum  Musam  Damonis  et  Alphesiboei; 
Immemor  herbarura  quos  est  mirata  iuvenca 
Certantis,  quorum  stupefactae  Carmine  lynces, 
Et  mutata  suos  requìerunt  flumina  cursus, 

1^.  „Mansit  hoc  ex  priscorum  hominnm  sermone  in  pastorìcii  carmi- 
nis  simplicitate ,    ut  cantus  praestantiam  ita  declarent  poStae,  ut  pecudes, 
feras  et  inanimata  eo  moveri  aat  delectari  dicerent.    Cf.  £cl.  X,  8.    Cai- 
pum.  II,  10.'*  Heyn.    Cf.  qnae  de  Orpheo  ad  Ecl.  Ili,  46.  adnotata  sunt, 
et  Ecl.  VI,  27  saq.  —  Pastorum  Musam,  ut  apud  Theocr.  I,  20.  fioìf 
xoXixà  Mtàaa.    Musam,  i.  e.  carmina.  Cf.  adnot.  ad  Ecl.  I,  2.,  ubi  tikfe- 
strem,  rìisticam  et  agrestem  Musnm  eodem  sensu  dici  vidimos.  —  2.  tm- 
memor  herharum.    Cf.  Hor.  Od.  I,  15,  30.  cennis  —  graminia  immemor. 
Uiiinino  vid.  adnott.  ad  Ecl.  I,  3S.  et  V,  26.  —  3.  Carmine.  Flores  Codd. 
carmiiìa;  quare  Wagn.  susiiicatur  latore  h.  1.  aliqnod  vitium  et  Yergilimn 
scripsisse:    stupefactae    ad  carmina  ^   qnemadm(Klnm  Ovìd.  Met.  Y,  509. 
Mater  ad  cnuùtas  stupuit,  ceu  saxea^  voces,  ibid.  I,  503.    ncque   ad  haee 
revocanlis  verha  re^stit,  ibid.  XIY,  214.  omnemque  tremiscens  Ad  etiopi" 
tum,  Her.  XI,  63.  Mortua,  crede  mihi,  tamen  cui  tua  verba  revùei,  et  band 
raro  expavescere  ad  alifmid  (vid.  Burm.  ad  Val.  FI.  HI,  264.  et  VII,  623. 
Hand.  Turs.  I.  p.  97.  et  iniprìmis  p.  101.,)  nt  etiam  apnd  Graeooe  ^«ui» 
^(IVy  &avf4aCfiVy  ixnlfjjTiadatj  oìxhIqhv  nQÓg  ti,  et  smiilia  (vid.  liOOM. 
ad  Achill.  Tat.  IV,  14.  p.  732.)  dicantnr.    Poterat  sane  post  literas  oe  facQe 
excidere  Praepositio,  quao  tamen  cnm  in  omnibus  Codd.  desideretnr,  ingmio- 
sae  Viri  doct.  coniecturae  non  subscripserim,  immo  carmina  sequentì  fimmina 
origincm  debere  putaverìm.    luucturam  autem  sententiarum  minns  oommo- 
dam,   cum  copula  i>raegreaso  relativo  inaequalia  membra  coniungi^;  amo-- 
nim  Carmine" et  (m  qwod)  flumina  etc,  recte  idem  Wagn.  Qu.  Virg.  AXaIV. 
4.  multis  similibuH  locis  comparatis  illustrat.    Cf.  t.  c.  Gko.  DI,  282.  Àen. 
DI,  381.    V,  288.    VI,  283.  VID,  566  so.   IX,  592.    X,  519.   XI,  74.   XIL 
493  etc.  —  iuvencam  coUective  sumendam  esse  prò  iuvends,  vix  eft  cor 
mcmorem.  —  „lyncas  in  tali  cannine,  quod  ad  Siciliam  pertinet,  nolis  esse 
memorata».*'  tfei/n.    Sed  in  eiusmodi  rebus  non  baerendum.  Fera  aliqiia  bel- 
lua  commemoranda  erat;   quaenam,  in  cannine  perinde  est.    (Cf.  adnott 
ad  Ecl.  V,  28.)    Vid.  tamen,  quae  in  Argum.  praemisso  de  loco,  quo  rei 
agatur.  exposita  sunt.  — -   4.   mutata  -  -  requìerunt  flumina   cursus 
per  prole^RÌn  aliquam  dictura;    nam  multata  flumina  dicuntor,  qnae  eoa 
nuere  desinant  cursumque  inbibeant,  quasi  naturam  suam  eznere  et  nratarì 
videntur.    Ita  si  locum  inteUigimus,  et  edit.  Ven.  lectione  m&raiaf  qnae 
Heynio  temere  placuit,  et  tautologico  Ulo  morata,  quod  Wagnero  in  men- 
tem  venit  (qui  comparat  Hor.  Od.  I,  12,  9.  Orphea  Arie  materna  rafidot 
morantem   Mumina    lapsus,    et  coli.  Val.  FI.   vi,  443.    Medea "'^  ifutd 
agros  fluviUmque  vias  mutare  fluminum  cursum  magae  potiiis  aoaiii  poCtee 
esse  dicit'),  vcl  remorata  (quod  Peerlk.  et  Ribb.  coniiciont)  fààìe  avverse- 
demus.    Reqide^cencH  enim  vcrbum,    quod  plurimi  editores  tranaitiTe  liic 
positura  intelligunt,  ut  inde  pendeat  Accus.  cursus  suos,  SchiraGh.,  Voa^ 
lacob.  et  Ladew.  intransitive,   ut   vulgo,  U8ur|)atum  capinnt,  curmu  suoi 


■4 


BUCOLICA.  ECL.  VUl. 

DamuDÌs  Musani  dicemits  et  Alphosibocì.  !> 

Tu  mibi,  seu  magni  HU|it:ra8  iam  saxa  Timavi, 
Sìve  orani  Illyrici  legie  acquorja,  —  cn  erit  umquam 

tunqaBin  Aecnsatìnun  reniotiurìfl,  qneni  vocaut,  Obiecti  cniii  iHoiata  con- 
inngviitee.  Scd  adversetar  huic  eiplicationi  non  niinns  ('alvi  louiu  in  lo, 
qnem  Serritui  affert,  Sol  tputipie  perpettiog  memiait  requieneere  ritinui, 
qa&in  paiaUeluK  Ciri*  v.  232.  louua  rapido»  --requiacuM  flumina  curmt, 
tt  altera  illa  ('olpani,  Ecl.  II,  lo.  imitatin:  Et  Usmiere  auos  properautia 
jlimnina  cnrttu.  qaorum  loeoram  aactores  nìsi  ìpeod  Vcrgiliam  nun  intelle- 
iÌMe  oenseamOB,  h.  1.  ret/uietcentic  vooabnlutii  noTt  slit«r,  atqiie  trausitìva 
iùiuDcatioDe,  pot«st  accipi;  qmdi^nìil  •lotttru  dicat  Iaci)b.  ad  Prop.  Ili,  15 
«n.  12),  2h.  p.  IS3  so.,  hnnc  transitiviini  verbi  usum  omninii  neiniui  et  Ci- 
na parìter  ac  Pwperfii  illiun  liicmn  {luppittr  Alcmetuie  gemina»  requieoa- 
rat  Arctot)  panllu  urtifìcioRÌns  eiplicam.  Kbbeek.  in  (Uidd.  quibosdam  in- 
tmit  liquenmt.  qnn  recppto  hanv  st'ri]itarani  ciinuaendari  poBse  cenaet: 
Ct  remorala  mas  liquerunt  fiu-miua  ciirtua.  Cetenim  Peerlk.  p.  34.  vr. 
1—4.  BpnrioB  c«iiaot,  cani  primi  vereuB.  in  quibns  etiam  Dffeudat  otjosa  voi 
paabirutn.  tenaes  aint  ut  iduni.  li/ucea  hnc  non  qnadrent  et  t.  4.  iostnm 
iwnnun  non  procbeftt.  Vide  antem.  quae  ei  opponit  I^ew.  Frogr.  p.  12. 
—  5-  Mutam.  Vid.  adnott.  ad  Ecl,  1,  2.  —  6.  ..Asinio  Pollioni,  a  qno 
ioMW  erat  csrnien  bncolicora  condere,  EcliiKam  hani:  ìnBcnbit  Ilaro,  pollì- 
MDB  canoen  inaios,  quo  eioa  Isodus  cnnj^ri'Iiendat;  qtioc  daplicis  i^nerìs 
RQBt,  et  rernm  Kextamin  v.  S.,  et  ingcmi  opemmque  poetìcomin  v.  9.  10. 
Obo^  nomea  PoUionìg  adBuriptani  non  est.  Torte  sic  cxcnBCB,  qnnd  in  fronte 
TofatminÌB  iUnd  udscriptuni  erat.  |Inuuo  ioni  Vdbb.  verissime  animadvertit, 
Mlìnnem  hic  tam  manifeetu  indiuari,  ut  nunien  cius  addere  BnperTacaDenm 
rit.}  C«teriuii  poCta  inceptam  orationeiii  ileiierit,  interponeiis  ty»ooutùr 
ilk:  «n,  rrit  uinquam  •  -  tibi  dMiìiel.  Innees:  Tu  mihi--aceipt  canaina." 
ff<yiL  Eandem  mtionem  prcibat  Wnnderl.  (,cui  adBcntìtur  Tslin.I.  ìUnstrans 
anùtractiunein  aecipe  mihi  Graeci  gennonÌB  nsn.  v,  e.  Hum.  D.  Il,  ISÉ. 
Ì0wtà  of  ax^igoy,  accarit  ah  iUi>,  et  oonferrì  iaben»  Hermann,  de  metr. 
PM.  p.  273.  S«d  (quoa  iam  Wagn.  adnotavit)  nimis  remota  snnt  Illa 
metipe  earvàìia,  qnam  nt  mikì  cum  iis  iunsere  nobiH  liceat.  Aecipe  putìna 
■Al  pn>  Dativo  alo.  qno  rem  quandam  oliqni}  modo  ad  nos  pernnere  ai- 
"'"iWBUB  et  qnem  proiiterea  etbioum  appellare  solenins.    [Vi.  infra  v.  30. 

U,  252.  IV,  354.  Aen.  I,  1,16.  261.  ote.)     Hic  antem  Pronomine  addito 

Él£eatitr  ^adinm  quofldain  poi'tae  de  PoUìonìs  victoris  redito;  nani  refer- 
talli,  non  pruficÌB<;entì  in  Partliiiios  Pollioni  liane  Eeloffam  Bcrtptam  CBse, 
JMI  in  Ar^runi.  vìdiuiUH,  qun  idtirìiua  refelluntur,  qnae  Hcyn.  ad  h.  1.  dìs- 
■otat.  ConBcntinnt  nobiflcuni  cctcri  recuntiores  editore».  De  Timavo  Hcyn. 
IHC  adnntat;  „InCamonim  enim  finiboa,  Inter  Aqnileiam  et  Te^:eBt«,  qni 
tamctiM  totnK  saxeuB  et  swpoloBna  est,  apad  viuuin  S.  loanniK,  non  liinge 
a  tsctello  Daino  (Tywfin),  complnres  —  modo  septem,  mudo  uovem  name- 
lutiir  —  ìn^enteaqnc  intér  ropium  antra  aqnaruui  fontea  prosilinnt,  qui 
pcct  brevcm  cursnm  in  unum  ttuincn  co^nnt,  qiiod  vìx  nulle  panMium  viam 
amenaara  latoni  altoniquc  uno  ostio  in  mare  eiit.  Hino  ma^ìu  Timaeun, 
a.  Ata.  I.  244.  <:t  ad  i-nm  loenm  Eicnra.  VII."  Vide  Stmb.  V.  p.  214. 
Wi.  VI.  p.  275.  ras.  Mela  11.  4.  3.  PUn.  HI,  IS.  22.  Liv.  XIJ,  2.  et,  qnae 
aOMilli  in  llanM.  d.  alt.  Gcogr.  111.  p.  513.  et  in  Paul;  Itrjili'nei/pl. 
Tt  p.  1117.1.  Etiam  nunc  Tinnirò  vocatui-.  —  Superare  per  se  Tel 
InMMndere  poteat  signitÌGare,  ut  de  pedeatri  itinere  sermo  Bit  (cf.  Geo. 
0.  870-  ruptraiit  jitonie»  et  fiuniina  Iranawl  etc,),  vel  etiaui  navigando 
metarrelii,  nt  in  ilio  Aen.  loco  fontem  superare  Timaoi  et  ap.  Liv.  XXX, 
30,  2.  S]M)hn.,  prìorem  rationem  amptetoa,  pedestri  itinere  Pollionem  red- 
SaM  fflspicatnr;  faeiliorem  enim  foisGe,  si  navihus  nsos  esset,  Dyrrhaehio 
BnadoBinm  traicctionem.  Sed  cnm  oram  Itgere  non  nìsi  de  naviganti- 
Iva  lUd  videatuT,  neqne  eredibile  Bit,  Polljimem  (irìmiun  Dlyrici  oram  nave 
piMt«rv«ctam  fniaae,  deìnde  ad  Flauonam  tortanM  vel  Pobuu  egressnm 
taia  reliqunm  iter  confieerc  perreMsse,  in  superiori  aulem  Adria,  torbido 
— —  navigantea,  quo  tntior  UBset  corBus,  litas  legare  solcront,  eqnidem, 
—  ctjain  Aen.  1.  1,.  posteriorem  rationem  seqnor.  —  7-  Sten  — 


I 

ì 


t34  P.  VER6IU  MARONIS 

Ille  diesy  mihì  cam  liceat  tua  dìcere  fada? 

Eoi  erìty  ut  lìceat  totum  mihi  ferre  per  orbem 

Sola  Sophodeo  tua  carmiiìa  digna  cothumo?  10 

A  te  pnncipium,  tìbi  desinet    Accìpe  iusais 

Carmina  coepta  tuis  atque  hanc  8Ìne  tempora  circum 

Inter  victrices  hederam  tibi  serpere  laurus. 


aequorisf  i.  e.  nre  etùunnam  longins  abes;  nam  e  Parthinig  redeanti 
mimiim  ora  IllyTÌcif  deinde  Istriae,  ubi  UmaTiiB,  legenda  foit;  quod  lam 
Wand.  doeet  colL  Claad.  VII,  119.  et  Aen.  I,  243.  44.  Cetemm  ex  mnltiuB 
loda  hnc  pertinentibaB,  ubi  aram,  lUus  legere  invenitur,  cf.  y.  c.  Lìy.  XXÌ, 
51,  7.  JULAV,  27,  3.  et  (ubi  metapborice  usurpatur)  Geo.  £1,  44.  Vid.  etiam 
Bopert.  ad  Tac.  Ann.  VL  1,  1.  et  Diiederlein.  Synon.  III.  p.  209.  De  toc. 
ora  ef.  adnott.  ad  Geo.  II,  171.  —  en  erit  umquam.  Via.  sì^>ra  ad  y.  6. 
et  cf.  noi.  ad  Ecl.  I,  67.  —  8-  Ule  dies,  de  tempore  futuro,  ut  Aen.  VI, 
782.  IX,  4%1.  X,  862.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXI,  1.  b.  Peerlk-,  qui  haeo 
Yerba  perperam  ad  Gallum  refert,  p.  36.  locum,  de  quo  multa  disputat,  oon- 
ieetura  aie  constitnit:  Tu  inihi  ades,  magid-  --  -  aequoritl  hn  erit  tcm- 
quam.  Grolle,  dien  ete.,  cui  iam  Siili  imitatio  XVI,  91  sq.  En  umquam  lu- 
cebU  in  orbe  JUe  dies,  que  etc.  adYersatur.  —  di  e  ere,  i.  a.  canere.  Vid. 
not.  ad  Ecl.  IIL  55.  et  V,  54.  Portasse  poèta  bic  respexit  xbeocr.  XYTìT, 
33  sa.  et  XXIA',  85.  Cf.  Gebauerì  Progr.  land.  p.  2.  nota.  —  10.  Sola 
Sopnocleo  etc,  i.  e.  cum  unius  Sophoclis  traeoediis  comparanda,  ut  IX, 
35.  Vario  et  Ctnna  digna  dicere.  Asinium  Pollionem  tragoedias  oompo- 
■nisse,  iam  suora  vidimus  ad  Ecl.  Ili,  84  sq.  (cf.  etiam  Hor.  Od.  Il,  1.  et 
Sat.  I,  10,  42.)  Eas  tamen  ilio  tempore  nondum  in  Yulgus  eziisae,  ex  hw 
Yerbis  concludit  Hejn.,  qui  censet,  non  satis  commode  Maronem  Pollionis 
carmina,  si  tam  praeclara  sint,  mia  demum  laudibus  in  notitiun  hominum 
Yclle  addueere.  Onmino  autem  Pollionis  tragoedias  non  Yiderì  frequenti 
lectione  trìtas  fuisse,  adnotat  Thorbeck.  de  As.  Foli.  Yita  p.  128.,  jfuas  prae- 
ter  unum  Tacitum  in  dial.  de  Orat.  §.21.  nemo  commemoret  et  Quinctìhanus 
alto  silentio  praetereat.  Ceterum  cf.  Weichert  de  Varii  et  Cassiì  Yita  p.  52. 
et  149.  —  cothurnus  tragicus,  diYersus  a  Yenatorio  (cf.  not.  ad  Ecl.  VII, 
32.),  saepe  per  metonym.  ponitur  prò  tragoediis  et  tragico  scribendi  genere. 
Cf.  Y.  e.  Hor.  Od.  n,  1,  12.  A.  P.  90.  280.  OYÌd.  Rem.  Am.  375.  Prop.  IH, 
32,  (II,  24,)  41.  luYen.  VI,  633.  XV,  29.  etc.  De  ipso  cotbumo  eiusque  uni 
cf.  Heindorf.  ad  Hor.  Sat.  I,  5.  p.  124.  Schmid,  ad  Hor.  Eip.  T.  II.  V  105. 
lacobs.  ad  Anthol.  Pai.  p.  230.  alii.  —  11.  A  teprinetpium.  Ci.  EéL 
m,  60.  ibique  adnott.  ,^tibi  desinet  Carmen,  Musa,  in  te  desinet;  lau- 
des  tuae  perpetuum  meorum  carminum  argumentum  erunt;  iU  simplioiter 
exponere  malim,  etsi  dura  [immo  commotior:  Wagn.]  oratio  est.  Cf.  Theocr. 
XvH,  1 ."  Heyn.  Ceterum  haec  A  te  prineipium,  libi  desinet  quasi  in  pro- 
verbium  Yenisse  ideoque  non  nimis  proprie  accipienda  esse,  docet  Voss.  ooU. 
Hom.  n.  IX,  97.  ìv  coi  fjihv  X^^u,  aio  d*  aQÌofiai.  Hoc  ipso  autem  Ho- 
merì  loco  probabilis  redditur  Ladewigii  coni,  in  te  desinam,  quam  etiam 
Peerlk.  p.  39.  Yidetur  suadere,  qui  Yulgarem  lectionem  se  non  intellif^ere 
fatetur.  Ribbeck.  edìdit  tibi  desinami  quod  Pai.,  Gud.  a.  m.  pr.  aliique 
Codd.  praebent;  atque  etiam  Coningt.,  oomparans  Hor.  Sat.  n,  2,  28.  su- 
spicatur,  elisionem  neglectam  fortasse  causam  fuisse  Yerae  lectionis  deainam 
mutandae.  —  12.  Accipe  iìissis  etc.  His  Yerbis  post  digressionem  po0ta 
redit  ad  orationem  y.  6.  coeptam.  iussis  Carmina  coepta  tuie,  i.  e. 
hoc  ipsum  Carmen,  quod  te  iubente,  qui  ad  carmina  bucolica  scribenda  me 
excitasti,  coeperam.  Spohn.  suspicatur,  hoc  Carmen  fortasse  iam  a.  712. 
coeptum,  postea  autem  nondum  absolutum  a  po€ta  instantibua  turbis  ex 
agrorum  diYÌsione  ad  alia  transgresso  depositum  esse,  quemadmodum  Ho- 
ratius  Epod.  XIV,  6  sqq.  dicat  Dem,  Deus  nam  me  vetat  Inceptos,  oìim 
prorMssum  Carmen,  iamòoa  Ad  umbilicum  addueere.  —  12.  18.  „Penmtte, 
ut  inter  laudes  tuas  bellicas  etiam  hic  ex  poètico  encomio  honos  tibi  acce- 
dat,  ncYe  Musam  meam  dedigrnare.  Haec  Yero  quam  eleganter  expresnt 
poèta!''  ffeyn,    Cf.  similis  locus  OYÌd.  Met.  I,  558  sqq.    De  hedera  poBta- 


BUCOLICA.  ECL.  vm.  135 

Frìgida  vix  c&elo  noctia  decesaorat  umbra, 
Cam  ros  in  tenera  pecuri  gratisBimus  herba,  lA 

IncambenH  tereti  Damon  sic  ooepil  oHvae. 

liAMON. 
Str.  a.    „Na8Cere,  prueque  dieiii  veriiunh  agu,  Lucil'er,  almuin, 


Wttgn .  prò  vulg. 
granimaticifl  repuaita,  ad  Ed.  Vi,  m.  Med..  Pai.,  GnA.,  tres 
&dorì  eiempl.  Orì^.  XVll.  H.  ìì.  tue  exhibeiit  lauro*.  Snbitaii- 
ftatem  Terbólìniti  in  tor  et  trir  aliis  Sabstantìvis  AdiectìTOmm 
appdsitioDcm  iunctomni.  nt  hic  launu  rietrin.  multa  exerapla 
...  ut  Rnddim.  U.  ji.  4.  vi.  Ramali.  %.  203.  1.  e.  p.  943.     ImprimiA 

»  cf.   Hor.   Kp.  1.  3,  2ò.    hedernf  i^irlrivi*  jtriumia.   ~    serpere    Ai 

^aali»  liunriaotibn»  band  raro  levitar  apu<]  Pliii.,  v.  e.  XTII,  2U,  33. 
XXI.  16.  SD.  KXVll,  9,  5S.  Il,  74.  Cf.  Btiani  r|nae  iwl  Ecl.  m,  45.  et 
V,  T.  a^notavìDiiu.  Vom.  verecuniìiani  poStae  hoc  verbo  exprinii  eensrt, 
UMJo  ao  vere.  Tidetnr  bone  lumni  retipioert:  Calpttm,  IV,  .Se.  Jit  moda 
It  iaeeMt  Sfrua  eorymlH»  Mimcrat  et  Inuni  viitilo  patc/ier  obianòrat 
AfMtt,  -  14-  15'  Deserìbitni  tenipUH  hoIìs  urtuni  tttatìiii  gecutum 
a,  ^rimnm  uiuie.  Heyn.  uomparat  «iinileiu  Ovidii  Incnm  Her.  X.  7  ujq. 
Tlnmi*  erat.  vitrea  tjuo  prtmnm  Irrrn  pruina  Spàrgìtur  etc.  Umbra 
\ani  raro  de  noctn  tenchnaqae  noctumis  dìcitnr.  Ci.  G«o.  I,  366.  Àen, 
n,  35!.  360.  431).  7U8.  m,  589,  IV,  IS4.  ut  saepiiui.  Dt  Me  frigida,  ita 
Aml  n,  210.  itelitla  n»ctìs  trnihra  cotntnemoratar.  —  15-  tenera  h»rba. 
Sic  TboocT.  Vili,  67.  innlàt  naltt  (coli.  V,  S5.  XI,  hi.  XV,  113.).  Of. 
Gm.  m.  316.  Uvid.  Met.  ni.  ti.  XV.  14.  Cnlmii.  X,  382.  atgne  tmémm 
yramen  ip.  Hor,  Od.  IV.  12.  a,  Praeterea  antem  vii  Ed.  VII.  «.  12.  X, 
7.  f>3.  G«o.  Ili,  15.  et  ijet>auer  Pnirr.  p.  9.  —  gratiniimus  herba.  Ita 
uHBeA  libri  M«9.  :  ijnarc  H^ina.  recti-  snstnlit,  qQod  vnlg»  addebatnr,  Ve^ 
tata  nbet.  mi;  quamquani  in  eiiuniMli  ennntJatiR,  qntm  a  Coniunctiinie  lUl- 
uaa  *d  e  Relativo  pendent.  Vergilimi  alibi  «eniper  adiicere  Anlflt  Verbnm 
frfM.  iCf.  WftKti,  Qo,  Virg.  XV,  S.)  8ed  Obo.  Tll,  326.,  nbi  idem  fere 
ntmu  iteratur.  parìter  in  omniboa  uaene  (.'idd.  ouiittitur.  —  |(t.  ineuni- 
ttmM  -  -  oUvue,  i.  u.  haruln  s.  pedu  (Ecl.  V,  48.1  uleaginc»  inniius,  non, 
«t  TJrartonvs  eiplioat,  trunM  olcae  adRtantÌN  aedinatnii,  «jucid  vix  Rlgnifi- 
■n  p0l«t  ineiaii/iert  olitale,  qnamqnani  uim  venim  est.  qaod  Heyn.  op- 
Mièt,  epitheti'Q  t&rHì  alienum  esse  ab  bac  explicatione.  cum  etiam  Aen. 
vi.  207.  Iceamns  Quah  iiolet--PÌiKwn--lerele»  cin^wiidai'e  tnmcùt.  PaVto- 
scolo  oleaf^eo  ut!  constat,  (ef.  TheoCr,  VII.  18.   àoitàrf  trtt 

Ovid.  Met.  n,  680. 

._ i  ""*■  '^  ^*''  ^-  ^^■'• 

111  Iw.  jVri-  -r  ct«.,  aeicentìefl  pm  rebus  iiide  ta«tÌB  ponitor.  ~  17-  Nascere, 
i.  9.  nrg«.  "rere.  Cf.  Hor.  Oa.  ni,  23,  1.  Cuflo  «upnms  «i  tuteri»  iimma  I/a~ 
irftite  Mna.  Geo.  I,  441.  iS(i2  u6t  rumeeiitrm  maciilu  rviriavertt  ortum,  ubi 
fU.  adnott.  Sic  alibi  de  vontis  aorgentibiiii,  de  tlnmiiiibiu  prnrumpcntibtki 
«la.  —  praeijae  d.  v,  age.  praeveniens  diem  ajte.  ».  adduc,  Aon.  0,  802. 
IWftbat  iMCt/er,  ■  ■  riucebalmie  lUein.  Nootem  eniin  porvi^Iaverat  miMr 
(C  Inei»  ortuni  enpide  eiapectaDat.  De  tmesl  prue  -  -  veaien»  vid.  adnott. 
lA  Bel,  TI.  6.  -  diem-age.  Lucifer.  Cf.  Aen.  D,  801  sq.  „diet  al- 
MMa,  ut  hu  alma  Aen.  I.  306.  et  ai.,  est,  qnae  recreat,  forata,  inennda, 
weàVUUig  |vel  pntius:  qua  fmendo  vÌTimns,  qna  opus  est  ad  vivendom.]. 
Prapiie  lUDt  alma,  qnae  alnnt,  ut  lac,  nutrii.  Cerea,  etalia;  inde  qnaecun- 
aa  b>«iia.  tienefiea.  utilia.  iammda  et  ^ata  snnt."  tfeun.  Qnare  primnin 
Stilar  de  terra  et  atrrtH  (Ito.  D,  330.  Lncr.  II.  992.),  fnni  de  aole  et  Ince 
<Àm.  I.  306.  V,  64.  Stat.  Tliub.  X.  364.  Val.  FI.  V,  311.  Hor.  Carta,  aaec. 
9.  Sen.  Agam.  T4.1.  de  aqua  (Lncr.  Il,  31IU.).  de  natrieibus  et  matumiB 
iTtatrt.  Cure  II.  3.  79.  Stat.  Aehill.  11,  383.)  etc,  ;  deinde  constans  fere  est  d«o- 
rm  «ptthcton  (Ocn.  I,  7.  Aen.  H,  6«4.  VII.  774.  X,  215.  220.  Hor.  Od.  I, 
1.  43.  I.  4.  15.  HI,  4.  42.  Ond.  Fagi  IV,  722.  ctc.l  atqae  etiam  ad  sacer- 


136  P.  VERGILI  MARONIS 

ConiugiB  indigno  Nisae  deccptuB  amore 

Dum  Queror  et  divoS;  quamquam  nil  testibuB  illis 

Profeci;  extrema  moriens  tamen  adloquor  bora.  20 

b.  Incipe  Maenalios  mecum,  mea  tibia,  versus. 
Maenalus  argutumque  nemus  pinosque  loquentis 
Semper  babet,  semper  pastorum  ille  audit  amores 
Panaque,  qui  prìmus  calamos  non  passus  inertis. 

0.  Incipe  Maenalios  mecum,  mea  tibia;  versus.  25 


dotes  et  vates  transfertur  (Aen.  VI,  74.  117.  Prop.  V,  (IV,)  9,  51. ì.  Cf.  etìam 
Bentl.  ad  Hor.  Sat.  Il,  4,  13.  —  18.  coniugìH,  i.  q.  sponsae,  vel  sìmpliciter 
amicae,  nt  infra  v.  66.  et  Aen.  Ili,  330.  VII,  189.  Cf.  Broukh.  ad  Tibull. 
in,  2,  4.  et  Wagn.  ad  Eleg.  ad  Messal.  p.  47.,  ubi  coli.  Aen.  IV,  35.  Ti- 
bnU.  DI,  2,  13.  et  Bnrm.  m  Val.  FI.  Ili,  497.  docetnr,  eadem  ratione  gè- 
nerum  et  maritum  de  futuro  genero  et  marito  dici,  male  autem  Heyniom 
bue  referre  Aen.  IV,  536.,  ubi  vid.  not.  Adde  potius  infra  v.  30.  Aen.  n, 
344.  et  cf.  Westerh.  ad  Ter.  Andr.  IV,  4,  53.  —  indigno  amore,  h.  e. 
perfido,  qui  non  dig[nus  erat  pastoris  fideli  et  constanti  amore,  s.  puellae 
perfidia,  quae  alteri  nubit:  v.  26  sqq.  Cf.  infra  Ecl.  X,  10.  —  19.  rro  et 
divis  Burm.  e  cod.  Moret.  edidit  cui  divosj  quod  recte  reiicit  Scbrader. 
Emendatt.  p.  38.  coli.  Cir.  405.,  ubi  w.  19.  et  20.  iterantur.  Copula  non 
potest  omitti.  —  teatihua  illis,  a  Nisa  amica  saepe  ad  amorem  teistandum 
adhibitis.  —  20.  extrema  vitae  hora  moriens,  morti  voluntariae  pro- 
ximus  (cf.  y.  59.),  adloquor,  invoco,  obtestor.  Male  enim  Heyn.  statuii 
„incu8andi  eoa  causa' ^  pastorem  adloqui  deos;  quam  explicationem  falsam 
esse,  docet  totius  loci  connexus  :  quamquam  nil  -  -  prò  feci  -  -  tamen  odio- 
quor,  Ribbeck.  ex  Cod.  Med.  a  m.  pr.  et  Palat.  a  m.  sec.  edidit  adloquor; 
sed  etiam  Cir.  404  sq.,  ubi  v.  19.  ei  20.  ad  verbum  repetuntur,  in  Codd. 
adloquor  lepitur.  Ceteri  recentiores  editores  Indicativum  rraes.  servarunt.  — 

21.  Versus  mtercalaris  ad  imitationem  Theocr.  I,  64.  70.  73.  Il,  17.  22.  etc. 
factus.  Maenalios y  i.  e.  Arcadicos,  pastoricios,  quales  a  pastoribus  cani 
soliti  in  Maenalo,  Arcadiae  monte.  De  Maenalo  autem,  qui  etiam  Eoi.  X^ 
15.  55.  et  Geo.  I,  17.  commemoratur  (ubi  pini/er  vocatur),  cf.  Strab.  Vili. 
p.  388.  Paus.  Vm,  36,  5.  Theocr.  I,  124.  Mela  E,  3,  5.  Plin.  IV,  6,  10. 
et  liber  meus  geogr.  IQ.  p.  864.,  de  Arcadum  vero  canendi  perìtia  vide 
not.  ad  Ecl.  IV,  58.  et  VII,  4.  —  Tibiam,  qua  Romani  non  nisi  in 
sacris  ludisque  scenicis  utebantur,  apud  Graecos  etiam  inter  pastorum 
instrumenta  musica  inveniri  docet  Voss.,   coli.  Theocr.  XX,  28.    Lon^  I. 

S.  6.  et  Lucr.  V,  1384.  W^n.  tamen  fortasse  xalafnvov  avióv  ìntelligen- 
um  censet,  de  quo  Athen.  IV,  80.  p.  182.  *0  à^  xala/nvos  aùlòg  Ttrvgt- 
voQ  xaliiTttt  nttgà  roTe  (v  ^TiaUa  /tùiQUvaiv,  quod  probetur  V.  24.  et  33., 
ubi  Damon  calamos  et  fistidam  appeUet.  —  Verba  Incipe,  tibia,  meeum 
versus  intelligenda  sunt  de  cantu  tibiae  singulis  stropbis  canendis  praemit- 
tendo.  Cf.  etiam  auae  ad  Ecl.  I,  2.  V,  14.  et  87.  adnotayimuB.  Piane  ea- 
dem ratione  Hor.  Od.  I,  32,  1  sqq.   Si  quid--  lusimus  tecum—  barbOe.  — 

22.  argutum  nemus ,  cantu  pastorum  resonans.  Similiter  arguta  Hex 
Ecl.  Vn,  1.,  ubi  vid.  adnott.  —  „pinos  loquentes,  i.  q.  argutas,  aut 
vento  sonoras  (vid.  Heins.  ad  h.  1.  et  Ecl.  VU,  1.)  aut,  quod  cum  Servio 
melius  statuas,  resonantes  cantu,  propter  sqq.  semper  pastorum  tUe  tmdà 
amores,**  Heyn.  Hoc  alterum  sane  praeferendum.  Spohn.  laudat  Gic.  ad 
Fam.  VI,  3.  Sed  in  ea  es  urbe,  in  qua  haec,  vel  plura  et  omaUora,  par 
rietes  ipsi  loqui  posse  videaniur.  Voss.  autem,  non  aliter  locum  intuli- 
gens,  confert  Ovid.  A.  A.  I,  80.  forum  argutum,  Colum.  IX,  5.  vallee  or- 
yutog  et  Aen.  IX,  458.  stagna  loquentia,  quibus  adde  nidos  loquaces  AeH. 
Xil,  475.  —  28*  pastorum  audit  amores,  infelices  potissimum,  qualìs 
meus  est  amor.  Amores  autem  eodem  sensu  redit  Ecl.  X,  53.  incidere  amo- 
res Arborihus,  —  24.  Pana,  i.  e.  pastorum  carmina  fistula  modulata,  quam 
Pan  invenit  (cf.  Ecl.  n,  32.);  auare  adduntur  verba  qui  primus  e.  n.  p. 
inertis,  sed  potius  canoros  readidit,  fistula  inde  fac^Et,  iisque  primum  ad 
canendum  usus  est.    Heyn.  comparat  Geo.  I,  124.,  cuius  loci  idem  fere  tòt 


BUCOLICA.  ECL.  Vm. 


MopBO  NiBft  datur:  quid  non  speremus  amaiilea? 
Inngentiir  iam  grvpfs  eniiis,  aevoque  eequcDtì 
Cum  <»nibnB  timidi  venient  ad  pocula  dai 


poIot.  Csttruiii  haec  non  de  haioB  \\mm  pantoria  curminiboB  nsque  repc- 
tradis  iiit«UÌKonda,  spd  comnmneni  cbhk  sententdani,  dooent  ».  58  aqq.  coli, 
rniti  f.  20  sq.  —  26.  Scntentia  haec  est:  Si  homini,  qnalis  HupiinH  est, 
Nìt»  palEhDrrima  inatrìniunio  iun^tnr.  eudem  iare  conìonctìoneB  renun  vel 
maihne  natnme  renngnantea  eispecture  imaanmiia.  Mop»o  yitu  dalnr, 
*c.  nnjrtaiii:  nt  alibi  iprbmn  IraiH  osarpatDr.  Ct.  Mart.  Laprnna  ad  Lncan. 
II.  3iì.  et  interpp.  ad  Tac.  Ann.  IV,  40.  Pecrllc.  de  Gallo  cogiUiu  (vid. 
iqtnt  ad  V.  5  iiqii.)  Niaam  Qalli  aniicain  fleto  n'iinine  esse  sugpipatnr,  nt 
awntnentiim  niiiiile  nìt  illi  Etì.  X.,  in  qoa  alia  Galli  amica  TiTcorìa  appel- 
ìmx.  —  niiid  non  gpe-rf  tatto  amnntfif  se.  fieri  posse:  ninil  non  linet 
noiM  MBp«etare:  cnin  RQnuni  dolorìa  et  indienatinnia  significatioite.  (Hejn. 
oonparat  Ovid.  Trist.  I,  9,  7.  Omnin  «tme  fieot,  fieri  qiiae  -pone  negaòom.) 
J^Mw  «nini  et  tpentre,  ut  Qraep.  tXnlt  et  ìlnta^ai.  omnino  dicitnr  de  in- 
tfrtiii  ftltnri  frentia,  sive  brniia  aivn  nialis,  qmw  eiRpectantur.  Cf.  Kriti. 
■d  Sali  Cat.  20,  13.  et  lop.  SS,  I.  TÌiisqne  doctis  ali  e»  landatis  adde  Ra- 
pcrL  ad  Lìt.  I.  5.  not.  8.  et  Baumg.  Cms.  ind.  II.  ad  Snet.  p.  T.'ll.,  de 
■imlU  auteui  Groecoram  lum  laeobiti.  ad  Lupìan,  Char.  8.  p.  n.  Int«rpp. 
ad  Thom.  Mag.  p.  200.  Beisig.  aA  Soph.  Oed.  C.  I3B3.  Enarr.  p.  ri,XlX. 
ti  ef.  Km.  I.  5i:i.  XI,  215.  etc.  ~  11.  Cf.  Orid.  Triat.  1.  8.  1  ac^q. 
Omnia  nattirae  jirafpoatfirn  Zmi'Aus  ihait  etc.  Itingertlur  prt/pet  pgui». 
Hs^.,  PeerUt.  et  Oonìngton  de  eoitu  copitant,  qnain  rabonem  sane  loci 
qudam  a>In  land.  iuTare  Tìdentur;  rectins  tanien  Vosa.,  coi  Wagn.  et 
(itAtm.  adsentiantnr,  de  eodcm  cunn.  cui  mjrthicne  illae  beatine  simnl  cum 
(quia  hmictom  irì  dicantar.  ('f.  etiam  od  v.  28.  adnott.  et  Bri.  m,  91.  Color 
hén  loci,  nni  similia  est  infra  v.  52  aqq.  et  Eet.  I.  59  aqq,,  dnctue  eat  ex 
nwoer.  I,  132  sgq.  Cf.  etiara  Hnr.  Od.  l,  33,  7  sq.  teil  pràiA  Aptdia  btagtntwr 
ttprea»  lupi».  Epod.  XVI.  31  aqq.  iueelul  tìgrtK  tuhaiìfre  cemiitcett.  AraP. 
11.  SerpentMi  nmtnu  gemìnenltir,  tigrilmi  atfrù.  Arìstoph.  Pac.  lOTS.  nnlv  atv 
limof  oh  l'fàiynini  et  airailea  locoa  coiD  ila.  qnae  ad  Ecl.  ni,  01,  admitaviniUB. 
Or^pAét  a.  fìTirphi  monatra  mjthica.  ex  tderogljphia  dacta,  qnae  leonia  eor- 
Kt  wjnìlae  fócie  et  alia  inatmctuni  referebaat,  et  in  Rhipaeia  montibna 
ìrgnitia  auruni  e  tprra  effosRiuu  a  latronibns,  ArimaJfpia  potisaimotn,  on- 
(Mirr.  idenqae  et  eqnia.  qnihns  Arimaupi  uloliantur,  inreatiRaiiiia  pntaban- 
Wr  (Herod-  m,  116.  IV.  13.  Plin.  X.  10,  fiii.  Mela  II,  1.1.  Pi>eti»  raro  com- 
MmnrantQT;  ei  Claud.  Umen  VI.  Ptina.  Ilnn.  30.  et  Sidon,  carm.  XXII, 
H.  *i  <>1.  Apolliiiia  curmi  iunctna  fuiase  dìnciinns.  Oetenun  fonnam  ifTy- 
fm  int  apnd  Graecoa  ^^i^nr;!  praehet  C.m\.  Hed.,  qnem  mm  recentìssiniia 
•ttorìbo*  secnti  %\aam.  Cf.  Waen.  Ortb.  Verg.  p.  4R2.  (Ribheak.  Prnle§r. 
p.  123  aq.l  et  Schneid.  Gr.  Lai.  I.  p.  204.  —  aevo  leynenli  C-oninetAi 
net»  ah  antMcdente  iam  distingui  memorat,  nt  e<i  progressna  terrìbilis 
mtn  oinTerKÌi^iiis  (n  later  uteji  in  thf  monMrou»  reBolutiott\  indicetnr. 
Hans  Ood.  I.pid.  ttvjuente;  aed  quamquam  alibi  Vcrgilins  Aldativoa  eonae- 
awnlÌK  obiiine  in  e  terminare  solet.  Iiic  tamon,  nt  Geo.  n,  310.  et  Aen. 
tn,  IftS..  alteram  fcmiara  Tidetur  praetnlisae,  quia  mads  eat  AblatÌTua 
Icmvris  tat  Ara.  IV.  527.  V,  R20,K  quani  Cdnstrnrtio  At)1at.  abaolntcìmin. 
et  bkn.  ad  Ge>i.  I.  13.  Pecrlk.  p.  40,  verlia  acnoqtu'  neattenli  «pnria  cen- 
MM  Ver^inm  fortasse  cerviqM  ifimig  acripaisae  arbitranir!  —  2R.  cuta 
raaiAita.  »enaticis.  —  ad  porula,  ad  potnm.  Cf.  Geo.  V,  520.  poitdn 
tmU  fonia*  limiili  et  adnntt.  ad  Aen.  HI,  354.  -  damma,  nt  talpa  (Geo. 
I.  ità.^  Vergìlio  DiaHCotinum  est  icf.  etiam  Geo.  III.  530.1,  alila  <f.  e.  Hor. 

Oil.  2, -     .  . 

■tenCfl 


.  2,  11.  Harijal.  III.  ó8.i  femininum.  qnare  non  miram,  hic  qnoqoe 
"  Godd.,  inter  qnoa  Med.  et  Pai.  a.  m.  pr.,  eibihere  Hmidat.     Sod  rid. 

"  nt,  3.  p.  80O.  Biinn.  et  Statina  Acbill.  U.  409..  qui.  Vergilìum 
OR,  pariter  timirioi  flamna  (lommemorat.  Cf,  etiam  Perir,  ad  Sanct. 
I.  7.  not.  T.  et  Rnddim.  1,  p.  15.  Cetcmm  cura  WagTi.  Voi.  V,  et  in 
min.  celerìsqne  editt,  rccenlisBimis  damma  edidimns  geminata  lit«ra  *», 

Boro,  et  Serr.  Dread.  secuti.  Cf,  Vtaga.  Ortb.  Yerg.  p.  433,  et  Kbb.  Pro- 


138  P.  VERGILI  MARONIS 

Mopse,  novas  incide  faces:  libi  dacitar  uxor; 

Sparge,  marite,  nuces:  tibi  deserit  Hespems  Oetam.  30 

d.  Incipe  MaenaUos  mecam,  mea  tibia,  renuM. 
O  dìgno  coniancta  viro,  dum  despiciB  omnis 
Dumque  tibi  est  odio  mea  fistola  dnmque  capellae 


leg.  p.  430.  Poeta  Anth.  Lat.  Bonn.  V,  133,  21.  hoe  venw  aie  itnitatet: 
lungatur  nunc  cerva  asino,  nunc  tigrÌ9  onagro,  Lmfoiur  fuso  amtiia  dama 
boviy  et  ìpse,  ut  noe,  locnm  nofltnun  de  iumentis  innotis  intell^eBfl.  — 
Post  hnnc  Tenam  Ribbeck.  (qnem  soqaitnr  Conington)  ex  uno  Co^,  Qa* 
diano  repetit  versnm  intercalarem,  iam  God.  Hennannnm  ad  Bionem  p.  46. 
perspexiase  adnotans,  ant  hoc  faciendmn,  ant  Tersnm  intercalarem  antutro* 
phae  post  y.  75.  delendom  esse.  Non  potios  illam  delevìinus;  Bibbeeldi 
enim  ratione  efficitor  stropha  dnomm  yersaam  omnem  canninis  ooncinni* 
tatem  evertens.  Apnd  Ribbeckìoiii  stropha  sic  est  constmcta:  4,  3,  3,  2.i 
4,  5,  3.  I  3,  5,  4.  I  ,  apud  nos  vero  sic:  4,  3,  5.  i  4,  5,  3.  |  3,  5,  4.|.  Utra 
ratio  praestet,  alii  iadicent.  Ci.  autem  adnot.  ad  v.  75.  —  29.  Insìkaiitaii 
Mopsi  felicitatem  cogitans  Damon  ritos  nuptiales  incipit  reoeaseret  — 
„nova8  incide  face 8,  incisis  lignis  para  taraas  ad  novam  nnptam  donnun 
dedpcendam.  Epith.  novas  omat  simpliciter."  Heyn,  Immo  novoM  fotéè 
incide  Tidetnr  significare:  incipe  faces  incidere.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  YUl, 
695.  Incidere  faces  legitur  etiam  Plin.  XVHI,  26,  63.  et  Colnm.  XI,  2,  90., 
ut  inapicare  face»  Geo.  I,  292.,  nbi  vid.  adnott.  -  iihi  duciiur  Uxet 
Wagn.  rectissime  erplicat:  ,,iam  in  co  est,  nt  domnm  tuam  nnpta  dediuMh 
tur.''  Vide  panilo  inferins  adnotata.  Repetnnt  haec  verba  auofcorea  carta, 
in  Anth.  Lat.  Bnrm.  I,  172,  40.  et  178,  201.  —  30.  Sparge,  mariée  {d* 
not.  ad  Y.  18.)  nuces.  In  Romanomm  nnptiis  spargebantnr  nnees  nilpla 
iam  in  domnm  et  thalamnm  dedncta,  ideoqne  nocte  iam  orta;  qnare  mei 
Hesperus  adiungitnr.  Cf.  etiam  Catnll.  LX,  328  so.  Vitnperat  antem  Uà^ 
ronem  Wagn.  ($i.  Virg.  XI^,  3.,  ^nod  Romannm  rìtom  ad  Graecos  homÌBe» 
transtulerit.  Nam  rem  in  Graecia  agi,  indicare  vel  ipsomm  pastomm  wh 
mina  vel  illud:  tibi  detierit  Hespems  Oetam.  Cf.  etiam  Argmn.  Vosritirt 
tamen  hnnc  morem  neqne  a  Graecis  prorsns  aliennm  fnisse  censet.  —  Uhi 
Wagn.  ezplicat  ,,tibi  capienti,''  comparans  Geo.  II,  252.  lY,  354.  Aen.  I, 
136.  aliosqne  locos,  nbi  Dativns  animum  aliano  modo  afTeetnm  indicet;  qui 
de  re  dictnm  est  snpra  ad  y.  6.  Mihi  potins  Datiyns  commodi  TidetSur, 
nt  sensns  sit:  in  tni  gratiam  noi  adventat;  te  nnnc  exspectant  noetii 
genialis  gandia.  Verissime  autem  Vir  doctiss.  dispntat  contra  YosaiiUB, 
ani  Hespemni  h.  1.  enndem  esse  ]mtat  cnm  Lucifero,  ut  haec  prodeat  sea^ 
tentia:  ,,orìtur  iam,  matutino  tempore,  Lucifer  idem,  qui  moz»  eom  noi 
venerit,  Hesperus  luceat,  ac  din  sperata  gandia  tibi  afferat;"  nam  ée#*« 
ctionem  uxoris  nucumque  sparsionem,  Yesperi  fieri  solitam,  Yetare,  ne  He- 
sperum  h.  1.  improprie  dictum  ezistimemus,  et  facile  posse  Damonen,  lieti 
ista  primo  mane  canat,  ea,  quae  mox  futura  essent,  animo  iam  praeoipeie. 
—  deserit  Heeperus  Oetam,  i.  e.  supra  Oetam  primum  yìbu§  iam  i^ 
linquere  eam  procedens  Yidetur.    Sollemnem  fere  poétarum  nsnm,  ex  uè 

Sromiscne  modo  in  ortu,  modo  in  oocasu  solis  Veneris  stella,  (Lucifer  nfi 
lesperus)  ab  Oetaeis  montibus  oriri  i.  e.  in  conspectum  Yenire  dicalar  (ef. 
Cui.  202.  Et  piger  aurato  procerlit  Veeper  ab  Oeia,  Cirin  350.  Cani. 
LXn,  7.  Sen.  Herc.  Fur.  132  sq.  et  quos  L&udat  Barth.  ad  Stai.  Wih.  Y, 
4,  8.)  He]rn.  ex  aliquo  poeta  Graeco  ductum  putat,  ^ui  aut  in  looìa  Oetee 
subiectis  Yixerit,  aut  rem  in  hoc  monte  gestam.  Pelei  fortasse  et  Thettdif 
nuptias,  narraYerit.  De  Oeta  ipso,  notissimo  Thessaliae  monte,  in  merldkH 
naubuB  eius  finibus  sito,  qui  nunc  Katai^otìira  et  in  summa  parte  PìMìì^- 
tico  dicitur,  cf.  quae  exposui  in  libro  meo  Handb.  d.  alt.  Cho,  TEL,  p.  8Sib 
et  in  Pauly  RecuencycL  V.  p.  883.  —  82.  O  digno  e.  v^  irrìsio  cnm  OMK 
temptu  et  indi^atione  cmiuncta  (of.  supra  y.  26.).  Eum  enim,  omt 
causa  fìdem  sibi  datam  fre^erit  Nisa,  non  minus  rustìcum  et  malto  ee  d^ 
formiorem  esse  Damon  significat.  Heyn.  conferri  iubet  Theocr.  X[,  31.  — 
38.  I)^™  me  despicis  et  fastidis  ut  caprarium.    Peerlk.  prò  eapeUkié  ceni 


BUCOLICA.  ECL-Vm. 

Hinntumque  iiuperciliuni  promÌHsaque  barbft, 
Nec  curare  deum  credi  a  mortalia  quemquam. 

•■  locipe  MaenalìoB  mecum,  mea  tìbia,  versus 
SaepibuB  in  nustrìs  parvain  te  rosctda  mala  — 
Dux  ego  vester  eram  —  vidi  curo  maire  legentem. 
Alter  ab  undecimo  tuin  me  lam  acceperat  annua; 
)am  fragilia  poterara  ab  terra  contingere  ramos. 
Ut  vidi,  ut  perii!  ut  me  maina  abstulit  error! 

1  Incipe  Maenaliog  mecum,  mea  tibia,  versus, 
Nniic  acio,  quid  sit  Amor;  duria  in  cotìbus  illum 


aiptUt.  ~  Cora  T.  84.  et.  Theocr.  ID,  1.  XI.  30  aqq.  et  XX.  8.  21.  htr- 
tmtum  supereiliuta,  mcomptiim ,  homdum,  pili«  xpijianmi  instar  sabre- 
etb,  Theocriti  XI,  31.  laaCa  àifi<ii.  Sic  Ovut.  Het.  XIU,  766.  hirmta 
borea,  et  saepe  hirmli capiUi.  hinutae cotnaé.  —  barba  promiiia,  qnae 
lista  (<t  tuo  quoque  e  ymg.  leotione)  prolixa  dicitar,  neglects,  iiupeis  et 
iatoosa.  ideoqne  villosa  dependenB.  Vid.  Nep.  Dat.  3,  captilo  longo  barba- 
ifit  eroi  promU»a,  et  Aev.  Ili,  593.  òorba  immiVsn.  C'od.  Pai.  pTMbet  do- 
wfwa;  leetio  antera  proritwia  aiti  tur  Med.,  God.  rUiorumqne  lionomm  Codd. 
HctorìUUt.  Of.  etiam  Caca,  B.  0.  V,  H.  Liv.  XXXVHl,  17,  3.  Orid.  Trist. 
IV,  2,  34.  Flant.  Rad.  p,  3,  46.  Solin.  51.  etc.  Purtasise  respexit  )mnc  Id- 
em Calpum.  VI,  13.  hirmta  fpmoitor  hiatrice  barba.  —  35-  itec--Qttem- 
f«aa«,  nec  perìtirìì  poenam  a  deìs  metnis.  qm  snnt  perfldiae  nitore».  — 
n»rtatia,  rea  bmnaniu.  Cf.  Ovid.  Met.  XIIl,  70.  Aimieiunt  oeuiii  Su- 
piri  morbUia  «mtit  et  Bentl.  ad  Hor.  A.  P.  6S.  —  87-  Loeoa.  qui  se- 
fdtiir,  fliuit  ex  Theocr.  XI,  25—29.  Sarpihiu  in  nottria  Hcjn.  expli- 
«t;  m  butto  prope  saepem;  rectins  antem  Vose.:  in  horb)  saepibus  ciQcto. 
Idwqne  intra  saepeni,  nt  Geo.  IV,  130,  in  dumi*.  —  roicida  mala,  rore 
— '-"no  adspersa.  Cf.  Theocr.  Ep.  I,  1.  ^6éa  i(KO<!'yra,  Claud.  Epith. 
3.  roteida  titola.  Propert.  1,20,36.  rtMcidapoma.  ■—  38.  légtntem, 
' —  atEol.  11.51.  et  DI.  70.  92.  —  89.  attrr  ab  undectmo,  i.  e. 
ut  Ed,  V,  49.  (abi  vid.  adnott.)  alter  ab  ilio,  aeenndna.  Ser- 
et  prinrìbuB  qnìboBdain  phìlolo^s  i,at  Hanntio,  Scaligero, 


0  est  tertius  dee 


^_   .   ijptìmomnique  libromm   leetionem,   qnam   etiam  Kugraphiiu 

■d  T«r.  Andr.  I,  1.  tnetor,  praetnli  onin  Wapi.  vnlgatae  peperai,  ab  Hein- 
à>  defmsae.  oum  ajUabani  oc  elisione  absorptam  esse  appareat.  Cf,  od- 
■alt.  ad  Geo.  lU,  IBO.  Recte  igitor  eandeni  leetionem  recentiores  editorei 
<HSU  aiuplen  snnt.  Annua  anteni  (ad  qneni  pervenire,  quem  attingere 
■fiU  dktmarl  aceìpit  illniu.  qoj  eani  ingreditur.  —  40.  ab  terra.  Ita 
Wi^.  cBUi  Med.  et  Pai.  a.  m.  pr.  Vulgo  »  terra,  mìntu  numerose.  Cf- 
(tkm,  qnaf  ad  Eel.  VTI,  6.  adnotaviiiias.  —  4|.  Ut  ridi,  ut  periti  qaud 
a  11Ì«Kr.  II,  S2.  et  HI,  42.  sninptnin  refert,  male  Heyn.  eiplicat:  „caffl 
«Mi.  Can  statilo  amore  eiarsi:  wc  ^  <ùc,  prc  <ùc  —  oStas.  ut  —  ita,  ee 
|M  —  coufettiiii,"  8ed  recte  Wa^.  adsentitur  Vossio.  Latjnnm  hoc  esse 
Hfnlf.  et  prìmnm  ut  de  tempore  iaimul  ac),  altemm  vero  et  tertinm  ei- 
dMBtia  ewe  dncet,  colL  Tnrsell.  de  partt,  p.  1097.  ed.  Schwarti.;  errare 
tNMa  YMBÌnm,  vaio  dicat.  eiclamandi  vim  etiam  rerfais  vi  vidi  tribni 
p«M,  Hdendi  enim  verbnm  non  capere  hanc  eniphasin.  Cetemm  cf.  Ho- 
•cfeM  D,  14.  (5;  uir  tfffiia<i9',  mg  iàliija  etc.  —  perii'  ut,  Hìatnni  et  cae- 
■m  «t  graviur  intcrpunctio  excnsat,  Cf.  Hermann.  Elem.  doctr.  meti.  p. 
m  Mq.  Sdineid.  Gr.  Lat.  1,  I.  p.  141.  Hnschk.  ad  Tiboll.  U.  2,  5.  et  not. 
ad  Ed.  II.  53,  Cetemm  perire  i.  q.  mitere  amare,  yelnt  ap.  Prop.  HI,  7, 
tD.  1*.'  13.  Paris  ffrtiir  perii»ae.  Lncaeua  (i,  e.  Helenai  —  error  prò  inia- 
daqttadani  amorìii.  qnare  Hor.  Ep,  II.  I,  118.  erroran  ftineanirm  coninnint 
nt  r«d»  ad  h.  l.  Heins.  ad  Ovid.  km.  1,  IO.  9.  et  Met.  X.  342.  Inhi 
naJ«c  trrar  prò  tnalua  ardor,  qnod  Loem.  et  Merkel.  edidemnt,  ex  hoc 
kw  tUatiia  videtnr  Gebauem  Progr.  p.  Il,,  qui  comparai  Theocr.  II,  136. 
tiifMtatais  fitniatt.  Cetemm  idem  versos  legitnrin  Ciri  430.  -~  48-  ..iVunr 
feto,  aer'  scil.  Ei  Theocr.  haec  Idjll.  IH,  1&  aq.  [Nvv  tyriay  tòv  'Èf^tif 


140  P.  VERGILI  MARONIS 

Aut  TmaroB  aut  Rhodope  aut  extremi  Garamantes 

Nec  generis  nostri  puerum  nec  sanguinis  edunt  45 

g.  Incìpe  Maenalios  mecum.  mea  tibia,  versus. 
Saevus  Amor  docuit  natorum  sanguine  matrem 


fttiQvg  &t6g,  cf.  eiusd.  XXIU,  4.],  sed  mnlto  is  modestiaB  et  ex  imperiti  pa- 
storis  persona  decentius."  Heyn.  Ceterum  cf.  adnott.  ad  Aen.  in,  602.  — 
quid  8Ìt  Amor,  quae  sit  natura  amoris.  (Cf.  not.  ad  Eoi.  I,  18.  et  UI, 
80.)  Nane  demnm  intelli^o,  qnam  saevns  et  cmdelis  sit  Amor.  Iterat  haec 
verba  imìtator  Vergilii  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178,  93.  Seqnentee  Teisos 
Voss.  comparat  cura  Hom.  II.  XVI,  33  sqcj.  et  Aen.  FV,  365  sqq.  —  coti- 
bus  antiqnior  est  forma  uro  vnlgarì  ccnUtòus.  Cf.  Prisc.  I,  9,  52.  (p.  562. 
Putsch.)  et  Schneid.  Gr.  Lat.  I,  1.  p.  59.  —  illum  cum  emphasi  et  eum 
exsecratione  quidem  dictum,  ut  etiam  Ecl.  X,  60.  lìle,  Pron.  demonstr. 
tertiae  personae,  primum  remotum  aliquid  respicit,  cum  vero,  quae  remota 
«unt  a  nobis,  maiora  nobis  videri  soleant,  tum  etiam  res  insi^es,  exoel- 
lentes  ideoque  etiam  omnibus  notas  si^ficat.  Dicitur  autem  m  utramque 
partem  de  rebus  hominibusque,  qui  aut  yirtutibus  aut  vitiis  suis  noti  sunt, 
aut  illustres  aut  infames.  Cf.  Aen.  I,  617.  U,  540.  IV,  215.  V,  391.  VI, 
27.  etc.  et  Wagn.  Qu.  Virg.  XXI,  6.  —  44.  Cf.  similes  loci  Theocr.  VII, 
77.  et  Geo.  I,  332.  Aut  Tmaros,  Sic  optimi  Codd.,  quos  iure  secuti  soni 
He^.  et  Wa^.,  quamquam  perantiqua  est  altera  leddo  Z»iMzra«  aut;  quae 
varietas  lectionis  etiam  Aen.  V,  620.  invenitur.  Tmarus  autem  s.  Toma- 
rus,  Epirì  erat  mons,  ad  cuius  radices  Dodona  sita,  quique  etiam  nono  To- 
maro  vocatur  (vid.  liber  meus  geogr.  HI.  p.  877.).  Cf.  Strab.  VQ.  p.  327. 
sq.  IX.  D.  434.  Plin.  IV,  1,  1.  2,  3.  et  quae  Gesner.  (ab  H.  land.)  oonges- 
sit  ad  Orph.  Argon.  264.  De  Graeca  forma  Tmaros  cf.  adnott.  ad  Ed. 
VI,  13.  et  lahn.  ad  Aen.  Il,  264.,  de  Rhodope  ad  Ecl.  VI,  30.  Cetenun 
miror,  Ribbeckium  non  ex  Med.,  Gud.  et  Probo  Inst.  I,  4,  15.  edidiase 
Maros,  cum  Geo.  I,  56.  (ubi  vid.  adnott.)  ediderit  Mohut.  —  extremis 
remotissimas  orbis  terrarum  regiones  incolentes,  ut  Aen.  VILI,  727.  Eigstre- 
mi  Morirti.  Hor.  Epist.  I,  1,  45.  extremi  Indi.  Catull.  XI,  11.  vUòni  Bri- 
tamii  etc.  Cf.  Hom.  Od.  I,  23.  Aì&iontg  éaxaioi  dvdodiv  et  Theocr.  VII, 
113.  nvfAatoiai  nag*  j^ì&ióntaaif  praeterca  autem  Hor.  Od.  HI,  10,  1. 
Ovid.  Met.  IV,  21.  Catull.  XXIX,  4.  alii,  quos  comparat  Gebauer  Progr.  p. 
6  s^.  —  Garamantes,  Afrìcae  interiorìs  populus  supra  Gaetuliam,  Pha- 
zaniam  potissimum  regionem  (Fezzan)  incolens,  de  quo,  etiam  Aen.  IV,  196. 
et  VI ,  794.  commemorato ,  cf.  Strab.  II.  p.  90.  et  aVII.  extr.  Herod.  IV, 
174  sqq.  Plin.  V,  4,  5.  Mela  l,  4.  alii  et  liber  meus  geogr.  II.  p.  884  sqq. 
Heyn.  non  ferendum  censet,  hunc  extremae  Afrìcae  populum  a  pastore  oom- 
memorarì.  At  quìs,  quaeso,  nostrum  in  cannine  potissmium  non  ferat  rosti- 
cum  aliquem  Hottentottos  vel  Lappones  commemorantem?  Cetenun  veris- 
sime adnotat  Wagn.,  baec  e  Gracco  exemplo  viderì  expressa;  totom  certe 
versum,  imprimis  autem  exitum  extremi  Garamantes^  ad  Graecam  rationem 
effìctum  {fiTfAàQog,  ri*PoS6nri,  ^  ttiXovqoì  ragafnavTte),  Quod  antem  hia- 
tum  attinet,  Rhodope  aut,  compares  Geo.  IV,  343.  Aen.  I,  16.  DI,  74.  IV, 
235.  461.  667.  VQ,  631.  EX,  477.  X,  141.  156.,  omnes  ad  Graecum  aliqaod 
exemplum  formatos.  Cf.  etiam  not.  ad  Ecl.  II,  24.  et  Wagn.  Quaest.  Viie. 
XI,  1.  —  45.  generis  nostri^  i.  e.  vere  humani.    edunt^'fTO  edidenun, 

fenuerunt.    Saepc  autem  po@tae  et  Graeci  et  Latini  in  vividiore  oratìone 
raesente  utuntur  prò  Perfecto,  si  res  praeterìta  effectu  suo  praesentiaiii 
tangit;  quare  Wagn.  in  edit.  min.  rectissime  docet,  edunt  bic  idem  valere, 
quod  parentes  sunt,  coli.  Geo.  I,  279.  Aen.  I,  731.  VII,  485.  VUI,  141.  294.     - 
lX,  266.  X,  518.    Ceterum  cf.  etiam  Aen.  Il,  661.  IV,  288.  Ovid.  Fast,  m, 
323  sqq.  IV,  33  sq.  Prop.  V,  (IV,)  1,  77.  etc.    Wagn.  ad  Eleg.  ad  MesaaL  p.     . 
27  sq.  et  auae  ae  Praesentis  usu  in  comparationibus  ad  ^cl.  VI,  30.  et    .= 
Aen.  I,  316.  adnotavimus.   —    47.  Medeam,  Aetae,  Colchici  regis  filism,     i 
respicit,  quae,  ab  lasone  manto  repudiata,  ulciscendae  iniurìae  causa  filìos    ] 
ex  eo  partos  necavit.    Cf.  Apollon.  Ili,  242.   ApoUod.  I,  9,  28.  Hyg.  f.  25.    -» 
26.  27.   Diod.  IV,  31,  46  sq.    Ovid.  Met.  VII,  350  sqq.   Schol.  Eurip.  Med. 
9.  20.  277.    alios.    —    Saevus  Amor   (cf.  Tibull.  Ul,  4,  65.),    ut  alibi     ,' 


Commaculare  manus,  crudelie!  tu  quoque,  inatei-, 
Cmdelis  mater,  magia  at  puer  inprobua  ille. 

Il  Incipe  MaenalioB  mecum,  uiea  tìbia,  versus. 
None  et  ovib  ultro  fugiat  lupue,  aurea  durae 


tnidetii  (Ed.  X,  2a.),  fenu  (,Hor.  Od.  Il,  8,  14.),  aem-  (TibuU.  II.  0,  15.), 
improàut  (infra  y.  49.  et  Aen.  IV,  412.),  et  ap.  Graeeoa  Hyaia:,  oyfihat, 
itttùi,  fifQÌ'C,  ovlos  ceti  Cf.  Gebaneri  Ptobt.  p.  B  aq.  —  De  v,  48  sqq. 
(qui  nugo  sic  edantar:  Comtiutcìilare  tiiamu;  cmdelu  tu  qiuuiue,  mateF. 
(Mudtli»  Buder  magi»,  tt»  pner  inmrobas  ilUf  Iinproinu  ilU  puer;  erudii- 
Ha  Jh  qvoqutt  mtMr]  Heyn.  ita  indicat:  „Iiiest  leiunì  et  inepti  Iobob  ne- 
MÒo  qoid;  nec  toUitnr  illnd,  si  mater  Venns  rìt.  Qnare.  etsi  andacter  dì- 
ctnm  vidobitur.  lìbere  tatnen  profiteor,  veniiB  hos  ab  in<.>pto  bDinine  ei 
aàrgitie  illat^ts  lideri.  AdscrifiBerat  alìquia  prò  suo  indicio:  Orvdelig  ma- 
kp  «Kuw,  an  pufT  improlitu  dlef  Alter,  ac  si  iudci  Re<leret,  adncrìpaerat: 
imareiti»  tlle  puer:  emdeìit  tu  qiwqtie  maler.  Di^mn  opercnlam  patella'. 
M  atcrque  versus  eIiiuinau<lnB."  Cantra  euni  boa  verens  defendoot  labn. 
dWagn.,  qnonuii  ille  iaiu  metrum  hnic  opinioni  advCTsari  docet,  emn  stro- 
idiicK  rit  horam  versnunt  ratio,  et  q^aaeque  atropba  praeter  intercalareni 
fnaam  duodecìm  Tersila  ciintincat:  bic  autem  censet,  bis  Tersibus  deletia 
(tian  hejuistichiun  illnd  i.  4S.  criuielìa  tu  q^wque  maler  stare  non  posse, 
emn  nratiu  sic  procedat:  ..Crudele  quìdciu  inatrìs  quoque  facinan:  sed  ai 
laavimo,  ntnuii  mater.  quac  illnd  ausa  est  ocfas.  crudelior,  an  Amor,  qui 
(■ai  nt  aaderet  iiupnlit,  improbior  Taerit.  illa  sane  crudolìtatis.  tue  tnrpiu- 
nn  ei  faediurem  ìmpmbitatia  notam  snstinobit."  Kmendatione  tamen  opus 
CMC.  iam  iJod.  Hennannna  intelleiit,  qui  ad  Bionenj  p.  4li  sq.  hano  pro- 
pMoit  nedelam:  --GmmuKtdare  mtmui:  piter,  ah  puer  mprobai  ille:  In- 
proMu  tilt  puer,  erudelit  bt  quoque  maler,  cnì  Ribbeck.  va  lahnii  Annal. 
pliU.  LXXVT  p.  TB.  hano  leniurem  adìecit:  --Gnnmaculare  taanui,  crude- 
Utt  Ih  qvoirùe  matrr  Vruikli»  mater,  magia  et  jnier  inprobtti  flit;  Kal- 
■W  aatem  I.  1.  p.  19.  ultimo  veraui  hanc  roluit  aubstitili:  At  puer  inpro- 
tm  Mi  magin  el  crud^ior  illa.  Ego  in  distinguendo  et  interpretando  hoc 
ìan  none  emù  Lodew.  liibbeckìì  editionetn  seentus  tantum  versuni  vulgo 
fVBqui^esimum  Inprobu»  ille  jnier  cett.^  ^ttem  etìam  PecrlL,  p.  41.  av.- 
mnat.  apurìum  habeo  eoque  deleto  reliqoa  sic  explici):  ■  •  crutUlit!  (citr 
frawMWM.')  Tti  quoque,  matf.r  (Medea,  non  Vonna.  de  qua  Iturni.  alLiqne 
Mgìtant)  erudelit  (erao)  maler.  ai  magia  inprobaa  puer  illr,  qui 
tt  ad  hnc  facinos  eicìtant.  Inprofau  enìm  {nt  nunc  scrìpaimus  «un  recen- 
tlMiiiiia  edituriboa:  cf.  Wagn.  Ortli.  Verg.  p.  409.)  non  idem  est,  qnod  an- 
I  muleli»  ittt  Hevn.  atatuit  coli.  Aen.  U.  8(1.  X,  727.  et  Anth.  Lat. 
I.  p.  35g.).  sed,  de  auctore  et  suaaore  facinorìs  dictam,  ilio  gravina 
rat.  (Cf.  etiam  Aen.  IV,  412.  Improbe  Amor  etc.l  De  postposita 
■nani  Particola  at  vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  S3.  Non  tameti  reticenduni 
Mt.  QebaneruRi.  qui  I.  p.  63.  et  p.  124  aq.  onuiino  aliam  de  strophica  car- 
•blia  ratione  proponit  opinionem,  vnlgarem  lectìoDem  defendere,  qnam  eam 
ViMBM  panilo  artiticioBiiia  sic  eiplioat:    ..(Utrnin)  mater  an  ille  improbun 

_■_;_   — .j.i'_    ,i^-.,n      ■!■._■_    — J..ii_  B..;.i    :ii.s    :««— ' '     --- 


Emagis  cradeiis  (fnìt)?    «Magia  crodelia  fuit)   ille   improboB  poer. 
tu  quoqae  mater."     (Vose.  si?ripserat:    -  -  Ja   aooh  graiitajarr. 


di*  uanatOrlich»  Mtitter,  iti  dev  lieilloie  Knatie.     Du  òitt  tuir  auck 
.\    Chiastica  autem   nuueroruni  ratio  in   ultimia  strophia   manet, 
Gebauero  servaiuua;  ex  illiua  enim  ratione  bue  prodit 


3.  4. 


X  nostra  vero  hoc  panilo  cnncinnius:    3.  3.  5.  4. 


3.  S.  3.  4.  3.  S.  3.  4. 

Citanun  band  dnbie  hunc  locom  onte  oculos  habuerant  aurtorea  carm.  in 
JUth.  l^t.  Burm.  I,  17^.  263.  {Commacitlarr-  manur  Jrateriia  raede).  ibid. 
I,  148.  7.  i//ie  cnidelii  laiwr,  crudelit  tu  quoque,  mater)  et  in  Wernsd. 
FoH.  L.  min,  IV.  319,  6.  (hiprolie,  dure  ptter,  crutlelia  eri'nine  matris.)  — 
Ji\.  v^.  ei  Theocr.  1.  132 — 136.  Nihil  est  praeter  natttratn  factam.  qnud 
qanc  non  eiapectes."  JTeyn.    Cf.  locom  sìmillimum  Ed.  1,  59.  ^ibique  ad- 


142  P.  VERGILI  MARONIS 

Mala  ferant  quercus;  narcisso  floreat  alnus, 

Pinguìa  cortìcibus  sudent  electra  myricae; 

Certent  et  cycnis  ululae^  sit  Titynis  Orpheus^ 

Orpheus  in  silvia^  inter  delphinas  Arìon.  55 

i.  Incipe  Maenalios  mecum^  mea  tìbia,  versus. 
Omnia  vel  medium  fiant  mare.     Vivite  silvae; 


nott.)  et  saprà  y.  27  sqa.  —  ultro,  a  nemine  fogatas,  anfngere  coactoB. 
Dicitar  hoc  Adyerb.  haaa  raro  de  iis,  qoi  contrariom  faciont  ei,  qaod  ali- 
as lacere  solent  vel  facere  debere  videntor,  at  docet  Wagn.  (ìbl.  Vizg. 
XXVn,  1.,  qoi  aflfert  Geo.  IV,  265.  Aen.  VII,  236.  IX,  676.  —  52.  aurea 
mala,  Vid.  not.  ad  Ecl.  Ili,  71.  —  narcisao  floreat  alnus.  FiMrtasse 
poèta  respexit  Theocr.  I,  131.  Cf.  G^baaeri  Progr.  p.  2.  —  58*  pinguia 
elee  ir  a.  Potest  sudiiain  et  resina  qoaeyls,  qaam  arbores  sadani,  eodem 
iare  pingais  dici,  qao  v.  e.  cera  et  mei  (Geo.  IV,  14.  pinguia  stabula  apum, 
i.  e.  alvearìa),  vel  apad  Lacan.  UL,  681.  Uudaejpinguesy  L  e.  molta  pioe 
flaentes.  De  piagai  sacini  natara  He}ii.  Taciti  Grerm.  45.  iabet  conferii, 
abi  etiam  eadem  constract.  legitor  tura  balaanuique  mdantur^  de  qoa  d 
not.  ad  Ecl.  IV,  30.  De  myricis,  qoae  sacinam  non  exsadant,  yid.  adnott. 
ad  Ecl.  rV,  2.  —  54.  Certent  cycnis  ululae,  se.  canta;  nam  de  cysBO- 
ram  canta  yeteres  permalta  fabalantar.  Vid.  qaae  ad  Ecl.  IX,  29.  aono- 
tavimas.  Cam  hoc  loco  praeter  Ecl.  IX,  36.  cf.  imprimis  Lacr.  in,  6. 
Quid  enim  contendat  hirundo  Cycnisf  et  Martial.  I,  54,  8.  Inter  Ledaeaa 
ridetur  corvus  olores.    Heyn.  comparat  Theocr.  I,  136.  axeSneg  àriSóai  ya^ 

Q(attivTo.    Adde  eiasd.  V,  136.  ov  &€fjiitòv nor*  àttàóva  xlaaag  fgia» 

Sfiv  ovà*  Unonag  xvxvotai  et  qaos  locos  Un^r  de  Vi^.  Bafo  p.  242.  af- 
fert.  De  Graeca  constractione  certare  aUcut  dictom  est  ad  Ecl.  V,  8.  — 
sit  Tityrus  Orpheus.  „Tityra8,  radia  canta,  nane  inter  reliqoa,  qoae 
contra  reroiii  nataram  fient,  erit  alter  Orpheas  et  Arìon.  Poetica  exonia- 
tione  adiecit  atrìqae  determinationem  ab  extema  aliqoa  ratione:  ati  EcL 
VU,  68.*'  Heyn.  —  55.  Orpheus  in  silvis.  Cf.  Ecl.  lU,  46.  ibiaue  ad- 
nott., de  repento  aatem  nomme  adnot.  ad  EcL  VII,  3.  —  Arion,  (^donìs 
aat  Nei>tani  et  Oncaeae  Nymphae  iìlias,  Methymnae  in  Lesbo  insala  natos, 
celeberrìums  aetatis  soae  citharìsta  et  poèta  lyricas,  circa  01.  'XTxi^. 
apad  Perìandram,  Corinthi  re/L^em,  vixit.  Ex  Italia  inferiore  et  Sicilia,  jùà 
arte  saa  in^entem  pecaniae  vini  camalaverat,  cam  Corinthom  rediret,  a 
naatis  divitiaram,  qaas  sccam  ferebat,  capidis  in  mare  praecipitatas ,  sed 
a  delphinis  incolomis  ad  Graeciae  litora  devectas  est.  Cf.  Herod.  I,  23. 
Hyg.  f.  194.  Aelian.  V.  H.  XUI,  45.  Gellias  XVI,  19.  Verg.  Geo.  H,  90. 
ibiqae  Serv.  Ovìd.  Fast.  U,  80.,  ubi  vid.  Gierig.,  maltdqae  ani,  et  Schlege- 
lii  nostri  Carmen  celeberrimam.  —  57.  Per  me  omnia  altum  mare  fiw, 
omnia  mari  obraantar,  i.  e.  omnia  pereant,  vox  est  desperantis  et  maximas 
calamitates  vilìpendentis.  Medium  aatem  mare  hic  ninil  aliad  est,  atqae 
cdtumj  at  Aen.  Ili,  665.  graditurque  per  aequor  lam  medium,  F^lmaifflo 
locas  videtar  falsa  conversio  verboram  Theocr.  I,  134.  nàvta  cf'  Ivstli» 
viyoivTo,  ac  si  ibi  legeretur  hékia\  qaod  si  veram  esset,  taeretar  etiam 
lectionem  nostram  jiant,  Ribbeck.  tamen  (qui  de  hoc  loco  Naeldom  ad 
Cat.  Dir.  46.  conferri  iabet)  e  Codd.  Med.,  Pai.  et  ano  Bem.  recepii  ./Sol 
et  locam  sic  explicat:    „mare  niihi  instar  omniam  fìat*',  qaod  probue  non 

Sossam  ;  neqae  video ,  quomodo  Conington ,  qui  et  ipse  fiat  edidit,  conten- 
ere possit,  sensam  eandem  manere,  sive  fianty  sive  fiat  lec^amas.  —  vivite, 
i.  q.  valete,  cam  quo  saepe  conian^tar.  Vid.  Hor.  Sat.  Il,  5,  110.  E^ist. 
I,  6,  67.  Catall.  XI,  17.  Auson.  Epist.  20.  13.  Inscr.  ap.  Grater.  p.  799. 
n.  8.  Vive  hospesj  dum  licei,  atque  vede.  Cf.  Barm.  ad  Anth.  Lat.  IL  p. 
196.  et  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  1.  1.  Voi.  I.  p.  336.  Ceteram  Heyn.  haec  e 
Theocr.  I,  115—118.  dacta  esse  adnotat.  Cf.  etiam  EcL  X,  63.  eoncsdite^ 
silvae.  Post  hanc  versam  aliam  qaendani  excidisse,  qai  sententiam  veihia 
vivite,  sihae  expressam  latias  persecutas  sit,  qaod  iam  God.  Hermannos  ad 
Bion.  p.  46.  sospicatas  est,  aomodam  probabile  fit  comparatione  antis^ro- 


BUCOLICA.  ECL.  VIU. 

Fraeceps  aérii  specula  de  mentis  iu  imdari 
Deferar;  extremum  hoc  mutiua  morientìa  babeto. 

Deùne  Maenalioa,  iam  desine,  tibia,  verBUs." 
Haec  Damou;  vos,  quae  responderit  Alpheeiboeiia, 
Dicite,  Pierìde»;  non  omnia  possumus  omnes. 

ALPUESIUOUUS. 

Antistr.  a.  „Effer  aquam  et  molli  ciuge  haei:  altaria  vitta 
Verbtaasque  adole  piuguìs  et  mascula  tura, 


. .  ,         ,     la.  et  Coniiij^n  de  huins  opi- 

Tentate  dn&iteDt.)    Et  Ribbèck.  quidem  (gutìoi  in  desìgoandB  Haa 

kcBM  coni  Haaptio  et  I^udew.  uecatua  sudi)  in  luuiii  Annal.  piiìl.  LXXV. 
1.  79.  talem  (ere  reisum  ptopoBnìt:  Vive  tuo  felix  lUgno  cum  coniuge, 
Nmal  a.  etiuu  Kslmiu  Ejiero.  orìt.  p.  3.  —  5U.  Eipreesit  poCta  Theocr. 
U.  tlli  S5.  —  Specula  umninu  qaemvis  looam  celsimi  indicai,  onde  loDge 
biaqae  poesumus  prosi>icere.  Sìo  Aen.  X.  454.  leo  ^ecula  vidil  ai  alSt, 
L  e.  •!)  alto  monte,  et  in  Ciri  v.  'Mi.  Praecep»  iterti»  ipecuia  de  munlilm» 
ÙMH.  —  airii  monti».  Vid.  adnott.  ad  Bel  [,  58.  —  60.  hoc  munuf 
3011,  de  «rmine,  quod  cecinit  Danian.  int^Uirat.  colL  Thoocr.  DJ,  24.  25. 
rt  «opta  Ecl.  II,  7.;  Bed  rectinB  Vubb.  (culi.  Tìieocr.  XXHI,  20.  3<ùi>é  loi 
<lv9Dìf  lo(n9is  rifijrn  ffifiur,  iò>'  tfiòv  pgóxov).  qnem  aequimtur  Wimd,, 
Win.  et  Ladew.,  de  ipsa  morte  Damoau  acciplt.  Morientes  enim  sape/- 
itlt^ns  ninnerà  uffene  nolent.  Cf.  Ed.  II,  38  sq.  Seiuos  igitur  bic  est: 
HsTUiu  hauc  tibi  laetitiam,  qnam  ei  morte  mea  capies,  maneria  loco  of- 
Eun.  Cetcnjiii  ot  Dido  àen.  TV,  429.  de  e.xlremit  ntuiiere  loqmtnr.  sic  iis- 
dflU  piwraoit  vctbis  eatremum  h.  m.  m.  habeln  Si-vlla  utitur  m  Ciri  T.  266. 
(t  Mctor.  epi^T.  in  Anth.  Lat.  Burm.  I.  tT2.  2ti.  —  6],  Degine--ver*ui. 
(%.  Tkenor.  i.  114.  et  adnott.  ad  Ecl.  V,  l'J.  -  62-  Haec  Vamon  ete. 
Ot  Calpom.  IX,  53.  linee  Iiìaa  calava»,  tu,  qttae  renpondiirit  Alcan  Ver- 
ni, Pàpe^,  re/er.  —  B,S.  „non  omnia  pottumut  amne».  AlpheBÌbeei 
cmua.  tamquam  doctiaa.  recitandmu  ad  Hosa^  rofert.  Causani  per  prò- 
•«tiojK  reddit:  m  ci  Tediando  non  acque  ac  saperìurì  carmini  parem  esse. 
■         -  ductam  eesB  ei  Lucilio  ISat.  V,  21. 


J 


tectatnr  Maurob.  VT.  I.  p.  575.  (T.H.  p.  15T.  Bip.)  nbi  maior  erat 
lam:  "o»  omnia  ptitnàttom  itmaai."  Hetpt.  Haud  raro  antem  omnia,  mullKg 
4  iiinilìa  Tueabnla  ita  iruniinantar.  qnnd  doc;et  Beior  ad_  <.^c.  Os.  1,  17. 


«,  e.  CSeo.  U,  lUil.  Nec  t'ero  lerrae  /erre  omne*  omnia  posmnt.  C^c. 
■■a.  V,  2,  li.  No»  untnei  omnia  mi  Aui'ua  adoletcentiam  eonferantui. 
Imi.  I,  167.  /erre  omnea  omnia  potaimt.  ìbid,  173.  ne^aetmt  ex  omnilm* 
mmia  gig»'  etc.  —  64  sqq.  „Quod  seqnitur.  canuen  et  Theocrìti  Ftiarma- 
—tri»  IdvU.  U.  adonibratuni  est.  Hulier  aliqoa  venefica  [et  Thessalia  qui- 
WM.  vt  Voss.  cenaetKinducit  amatorcm  saoiu,  a  se  abalienatun  et  in 
Qibem  ei  «ltu  profectnm,  ma^cin  sacrÌE  ad  se  revocans.  Loquitor  vero 
am  AiBMrjUiàe.  Hacrorum  horum  adminìstni."  llem.  Omnino  cf.  l«cì  ar- 
m  ■«!«•»  descrtbentes  Aen.  IV.  504  sqq.  Hor.  Serm.  I,  8.  TiboU.  I,  2. 
Pri^Tv  tlV.i.  ,).  0>id.  Her.  VI.  S3 *qq.  Lucan.  VI,  4a0aqq.  —  64.  Apparntnm 
Ma  BM^ci  curari  inbet  miBera.  I>e  ritibna  magicia  a  VerK.  in  BOqneoti- 
taa  ODomuinioTatiB  ef.  Lerach.  Antiq.  Virg.  u.  1»2  sqq.  Ef/er.  Burm. 
piifiiil  ^imroTuiu  libmrnm  lectionem  Affer.  Sed  cum  res  in  a«dium  ini- 
jtatìo  agt  rideatur.  vulvaria  retinenda.  Cf.  infra  v.  101.  —  aquam,  Iu- 
«nkm.  Of.  Aen.  VI,  229  sqq.  —  violli,  ntpotc  lanca,  ideoque  etìam  Ama, 
filili  et  ad  aram  facile  se  applicante,  Cf.  etiam  Wakef.  ad  I.ncr.  I,  'iH. 
tt  qme  ad  Ed.  Il,  72.  et  IH,  45.  adnotaTiniUB.  Ceterum  de  vìtta  ari» 
liieanidata  cf.  Prop.  V.  (IV, l  ti,  ti.  Teript«  focnm  circa  lanent  or/iia  eat.  ~ 
tt.  Hie  vcrsns  ab  uuitatJ^re  ia:n  aliqaoties  land,  in  Anth.  Lat.  Bnrm.  I,  178, 
JW,  OC  iterator:  Vwbeiuaqii*  ailole  pinguit  làgnanque  bitumea.  Verbe- 
na» Dottai,  ad  Ter.  Andr.  IV.  :),  11.  pre  herbeaa  dìetnin  putat  ab  herba 
A  hvK  TrKsem  omne»  kerhox  /rondaque  /e*lo/i  vel  ex  aliqtto  loco  puro 
Jmtmptnt  «ittnifìcare  memorat.    Cf.  Aen.  SII,  120.  Hur.  Od,  I.  19,  13,  IV, 


L 


144  P.  VERGILI  MARONIS 

Coniugis  ut  magicìs  sanos  avertere  sacrìs 
Experiar  sensus;  nihil  hic  nisi  carmina  desunt 

b.  Ducìte  ab  urbe  domum,  mea  carmina,  ducite  Daphnim. 
Carmina  vel  caelo  possunt  deducere  Lunam^ 


11,  7.  Liv.  I,  24,  6.  XXX,  43,  9.  PHn.  XXII,  12,  3.  Ovid.  Met.  Vn,  242. 
In  scriptìs  medicorum  (y.  e.  Cels.  II,  32.  Vili,  10.  Plin.  XXY,  9,  59Ó  nn- 
^larem  aliquam  plantam  denotat,  quam  Graeci  nfQianQiùiva,  nos  Éim»' 
KratUf  Francqgallì  etdam  nunc  vervaine  vocant.  Cf.  Sprengel.  ad  Dioscor. 
IV,  60.  61.  Vo88.  ad  Geo.  IV,  131.  Billerb.  Fior,  class,  p.  6  sq.  Bach,  ad 
Ovid.  1.  1.  —  pinguesy  fortasse  venenato  succo  tament^,  com  de  re  ma- 
gica agatnr.  Cf.  Aen.  IV,  513  sq.  —  masculum  tug  yoeabaiit  Teteres 
optimum  ac  pretiosissimum,  in  gu^e  speciem  rotundum,  quod  docent  Dio- 
scor. I,  SI.  (ubi  cf.  Surengel.)  et  Plin.  XII,  14,  32.  (qui  addit:  Reiigioni 
trilrtihan,  ne  sexus  alter  uaurparetur.  Masculum  aliqiù  putant  a  specie 
testium  fHctum;  quocum  consentit  Servius:  maactila  tura,  quae  in  modum 
teetictUarum  simt)  Ceterum  Codd.  Med.  et  Vat.  auctoritatem  secuti  (ut 
omncs  recentiores  editores)  cum  Wagn.  scripsimus  tura,  non  thura,  quam- 
quam forma  aspirata,  i.  e.  graeca,  (cui  opitulatur  Cod.  Pai.)  Servio  teste  ad 
Geo.  I,  57.  et  Aen.  VI,  3.  est  anticjuior.  Cf.  Wa§n.  Orth.  Veig.  p.  476. 
(in  eo  tantum  errans,  quod  Feam  mter  huius  scnptui*ae  patronos  refert, 
qui  potius,  ut  Orell.  et  Obbar.,  in  Horatii  carminibus  tuetur  aspirationem). 
Accuratius  de  hac  re  egit  Obbar.  ad  Hor.  Fj^ìst.  I,  14,  23.  Fase.  VI.  p.  191. 

-  adole  prò  incende.  Rectius  quam  Heynius  de  hoc  voc.  ^t  Voigtlaen- 
der.  in  Forcell.  Lex.  p.  70.,  quem  vide.  Scilicet  olere  (Graec.  oCnr),  quod 
primum  est  odorem  spirare  (cf.  Plaut.  Cas.  II,  3,  19.),  eiusque  forma  in- 
choativa  oUscere  significat  etiam  i.  q.  augcri,  crescere,  et  cohaeret  com 
altre  et  aleacere.  Huc  autem  pertinent  loci,  ubi  legitru*  araSy  aUaria  do- 
nis  atlolerCj  i.  e.  cumulare  lut  Aen.  VII,  71.  Lucr.  IV,  1230.  Tac.  Ami. 
XIV,  30.  etc.»  cf.  adnott.  ad  Geo.  IV,  379.),  vel  ipsos  deos  adolere  (ni  Aen. 

I,  704.  et  Stat.  Theb.  I,  514.  flammis  adolere  Penates),  i.  e.  augere,  colere» 
honorare  (coli.  Nonio  I,  288.  et  IV,  44.  i).  516.  et  624.  Gothofr.).  lam  cum 
Dii  maxime  sacrifìciis  iisque  inccnsis  ncmorentur  colanturque,  paullatìm 
usurpari  coeptum  est  activa  signif.  nro  cremare  ^  incendere  (in  sacrìfidiB), 
imprmiis  a  poStis,  (ut  Verg.  Aen.  Ili,  547.  Ovid.  Her.  XVI,  333.  Fast.  I, 
276.  Ili,  803.  Met.  Vili,  741.  etc),  ut  h.  1  verhenatt  adole  sit  i.  q.  cumula 
verbenas  super  aram,  ut  in  ca  crementur,  h.  e.  simpliciter  incende,  crema 
verbcnas.  Cf.  etiam  Wakef.  ad  Lucr.  IL  1129.  et  V,  798.  Ceterum  Heyn. 
cum  h.  1.  comparat  Val.  FI.  I,  204.  pin(pà  rumulat  libamine  flammam.  — 
66.  coniugis,  i.  e.  amatoris.    Vid.  supra  ad  v.  18.  —  sanos  avertere 

-  -  sensus,  i.  e.  a  sanitate  avertere  et  couvortere  in  amoris  inaanìam. 
Planius  etiam  Schirach.  p.  576.:  „Vult  maga  Daphnidis  animum  avertere 
ab  amore  alterius  ])uellae  et  ad  se  pellicere,  ut  sui  amore  insanus  fiat,  quo 
nunc  erat  vacuus,  quare  sanos  sensus  vocat."  Ceterum  cf.  Hom.  Od.  3QV, 
178.  fiXanreiv  (fQ^vag  itaag  et  Theocr.  II,  3.  'Àg  ròv  i^ol  ^agvi'tvvte 
isClov  xarad-vao/ÀM  avógtt,  —  67.  carmina  de  magicis  formulis  s.  incan- 
tamentis  inteUigendum.    Vid.  adnott.  ad  Aen.  IV,  487.  —  68.  Cf.  Theocr. 

II,  17.  *'/vy^,  Uxe  tv  Trjrnv  iuòv  norì  àiòfia  ròv  avóga,  —    69  aqq.    Ct 
Aen.  IV,  487  sqq.  et  TibulL  1,  8,  19  sq^q.  —  caelo   deducere    Lunam    ^ 
in  sacrorum  magicorum  enarrationibus ,  m  quibus  omnino  luna  prìmas  fere    ^ 
agit  partes,  haud   raro  legitur.    Putabantur  enim  magae  lunam  et  siden    ; 
suo  arbitratu  movere;  quae  opinio  ad  t^aivó^iì'ov  illud  traiectionSs  atdla-    l 
rum  videtur  rcferenda.    Voss.  affert  Anstr^ph.  Nub.  749.    PUn.  XXX,  2.  et    ' 
Martial.  IX,  30,  9.  Quae  nunc  Thessalico  Lunam  deducere  rhombO"9CÌé*    \ 
Adde  Plat.  Gorg.  p.  513.    rùg  rriv  aiXrjrrjv  xa^ainovaag  rag  Sttraliéag,   L 
TibuU.  I,  8,  21.  I,  2,  43.    Ovid.  Am.  IT,  1,  23.  id.  Met.  XU,  253.  id.  ibid.   Z 
VII,  207.,  Prop.  I,  1,  19.  Petron.  ap.  Wemsd.  PoSt.  L.  min.  IV,  292,  8.,  ÌB   ? 
quibus  locis  omnibus  legimus  Lunam  caelo  tleducere,  ut  ap.  Hor.  Epod.  V,   ? 
15.  et  XVII,  77.  Lunam  caelo  ileripere.  \\à.  etiam  Lambin.  et  Obbar.  ad  Hot.   ?J 
1.  1.  Heins.  ad  Ovid.  Her.  VI,  88.  Cort.  ad  Lucan.  VI,  506.  Burm.  ad  Aatìt  \7 
Lat.  V,  46,  18.  p.  32S  sq.  Dissen.  ad  Tibull.  I,  2,  45.  et  Unger  de  Vàlg.  Rnfo   *^ 


5^ 


I 


BUCOLICA.    ECL.  VIE.  145 

Carmimbus  Circe  socios  mutiivit  Ulixi,  70 

Prigidua  in  pratis  cantando  riinipitur  auguis. 

e.  Ducile  ab  urbe  donium,  mea  carmina,  ducile  Daphnim. 
TerUA  tìbì  haec  priiiiuin  triplici  diversa  colore 
LicÌA  circumdo,  terque  baec  altaria  circuDi 
Effigiem  duco;  numero  deus  impare  gaudet.  Tà 


(I.  2W.  De  conatroetione  cf.  uot,  ad  Ecl.  VI.  Ili.  Cetenuii  etiani  hic  vor- 
ins  tatua  repetitur  ali  iuiitatore  illu  Anth,  Lat.  Burnì.  1.  17S.  174,  —  10. 
Ùe  [HjhÌb  socÌù  a  Circe  in  pnrcos  mutatia  vid.  Hom.  Ud.  X.  203  sqq.  coU. 
Titall.  IV.  1.  tì2  flo..  de  Circe  ipsa  Hom.  ibiJ,  v.  135  buu.  Hea.  TE.  B57. 
Oipli.  Ara.  1215.  AddUod.  IT.  591.  689.  Apollod.  1.  9,  1.  Uygiu.  fab,  156. 
Oc.  N.  D.  lU,  19.  Ovid.  M«t.  XIV,  10.  Henuum.  da  mythul.  p.  22.  eioad. 
Brù/t  U.  d.  IVm.  u  d.  Bei,,  d.  Myth.  p.  12U.  Creuxer.  Mytk.  BrUfe  p. 
HI.  Bein.  in  Pauly  Realei^cl.  IV.'p.  1381.  et  1390.  alios.  —  Vlixi,  i. 
(.  Cliiei,  cuntractum  ei  Uuiel,  Latina  Genitivi  farina,  a  Dorica  forma 
OUfjqc  nipet«iida,  at  Achilli  iGeo.  Ili,  tll.  Aen.  I,  30.  ctc.)  a  Dorico  i)o- 
BÙW  ;f;ri'U>i;.  Oea.  kx^Xiov.  et.  Heina.  od  b.  I.  ^khocid.  Gr.  Lat.  Il,  I. 
f.  tu.  Et  quae  ad  Aen.  1 ,  30.  adnotavìmua.  Ceterum  Roioani  bac  sola 
MOBÌnis  fomia  nsi  videntur,  at  forma  Ulguiii  vix  Latina  uenaonda  ait,  licet 
ipnlu.  d«  orth.  §.  IT,  (ubi  vid.  Oaanu.)  tradat,  veterea  Bomanoa  geminato 
•  PI»  X  luos  tuiaae  (de  qaa  re  cf.  etlain  Schneid.  Gr.  Lat.  1,  1.  p.  354.1. 
Vm«  Bonn,  ad  Ond.  Her.  I,  1.  et  Osano,  ad  Apuk'i.  de  orth.  p.  52.,  a 
Vl^n.  Uadatua.  -  71.  frigidu»  ■  ■  angui».  Vid,  nat.  ad  EcL  Ul.  93.  - 
emmtando  prò  iucaotando,  toacinando.  i.  e.  eo,  qnod  qnia  iscantat.  Cf. 
■dantt  ad  Aen.  Il,  81.  —  rumpiiur,  disrumpitur.  Cf.  fragra.  LuciI,  Sa- 
ty»,  XX,  5.  Uerlach.  (apnd  Non.  in.  119.)  lata  diarampelur  mediai;  iam 
«t  ìdamua  colubraa  JDurampit  canta,  venat  cum  extenderit  omita.  Cal- 
cara. Ecl.  XI.  70.  rumpiUa-  angitix.  Orìd.  Met.  VII,  203.  Viperea»  rmajiu 
Mr6Ù  ti  Carmine  /aticft  (ibìqae  Bach.)  id.  Ani.  U,  1,  2ò.  Carmine  dinti- 
limal  aòrupiù  faueibuB  aiigùtt  et  Weìchert.  de  larbìta  Timaseoia  oema- 
lalora  p.  tì.  (Rell.  poeti,  p.  401.)  —  73-  Dum  haec  loqnititr  maga,  imagi- 
Mn  D«phuidia  i«t  dnplicem  qnidem:  vid.  ad  «.  79.)  tnbua  filia  diverai  co- 
hd*  ^.  e.  Dodia  amatùriia,  Li^ieshnotm)  circumdare  et  circa  Dram  portare 
ntaiida  e«t.  Si  enim  Heyn.  incurtna  est,  titnuu  muljeris  an  Daphnidia 
nagnncdlaiu  intelligat,  neglexìt  Prun.  libi,  quod  ad  neminem,  niaiadTDaph- 
nd«Di,  piiteot  refcm.  Vi«a.  novem  lioia,  toma  unins  coloria,  intelligit,  ae- 
otoa  Urin  371..  obi  boec  leginraa:  Teriiue  novena  liaat  triplici  diverta 
tpler*  Fila,  et  Serviam,  qui  „tria  alba,  tria  rosea  et  tria  nigra"  comme- 
■umt  liciai  led  praestarc  videtor,  ut  terna  poetarum  mure  prò  trio  po- 
etali habeamua.  Cf.  Geo.  1,  231.  Aen.  V,  85.  560.  Boddim.  I.  p.  195.  aliL 
Ttniarioa  amcm  muuems  aullemnìs  in  sacria  magicia,  nt  in  luatralioiiibns 
et  omnibua  omnino  rebus  aacria.  C^.  Tbeucr,  II.  43.  Aen.  IV,  510  sq.  Cir. 
m  Mu.  Ovid.  Met.  V,  199  aqq.  f^alpam.  XI,  63.  Petron.  e  131.  Voaa.  ad 
L  L  BronkL.  et  Diasen.  ad  TibuU.  1,  2.  56.  Heins.  ad  Orìd.  Fast.  II,  U38. 
Stknid.  ad  Hur.  Ep.  I.  4,  37.  Bach,  ad  Ovid.  Het.  Vn,  189.  Lerach.  Antiqq. 
Vt^g,  p.  211.  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  t,  37,  Voi.  1.  ji,  57.  et  uoob  hic  lau- 
i>L  Oatenim  Donat.  ad  Ter.  Andr.  V,  4,  8.  memoria  lapoos  liunc  versum 
ée  aaert:  Tenui  libi  haec  priinum  triplici  circumdata  filo.  (Cf.  Ribbeck. 
?Nlae.  p.  185.)  ~  74.  haec  nliana.  Sic  omnes  fero  Codd.,  qnos  cum 
B^w,  Wond.  et  lalmio  nnnc  aecntna  anni  ;  io  prima  enim  edit,  cnm  Wakef., 
Vtmio  «t  Wagn.  ei  uno  Cod.  Longub.  edideram  hane,  sci],  effigiem,  Wag- 
mtà  adfiotatione  deceptiis,  qui  com  attoria  iam  v.  64.  commemorata  sint, 
tHi^iiw  antera  t^qnam  novae  rei  nane  priranra  mentio  fiat,  Pron.  de- 
MBati.  non  nisi  ad  banc  quadrare  censot.  Negleiìt  aatem  Vir  doct..  an- 
Inadena  lièi  ad  eandem  imaginem  referendum  esse,  ideouue  tffigiem,  quod 
Nqvltor,  nìbil  aliod  signifif^te,  niai  le,  ut  hanc  effigiaa  idem  eit  cam  nane 
tt,  qood  ineptiun  ease,  lahn.  Teriaaìiue  censet,  Contra  bene  dlcitar:  tibi 
Imm  Ucia  clrcnmdo,  te  circum  baec  altaria  dnco.  Standnm  igitur  ab  omni- 
■■  ecteronun  Codd.  aucturìtate,  qua  in  re  omnes  reccntiurea  edìtorea 
^TKlet  Wagn.  mecani  consentinnt.  —    7à.  .,deu»  universe,   cum  proprie 

TSaotL.     PABa  L    EU.  IV.  16 


146  P.  VERGILI  MARONIS 


Necte  trìbus  nodis  temoB^  Amarvlll,  colores; 

Necte,  Amarylli.  modo  et^  Venens,  die,  vincula  necto. 

d.  Ducile  ao  urbe  domum,  mea  carmina,  ducite  Dai^mim. 
LìmuB  ut  hic  durescit  et  haec  ut  cera  liquescit 
Uno  eodemque  igni,   sic  nostro  Daphnis  amore.  80 


sit  Hecate,  ctd  magica  sacra  finnt/*  Heyn,  De  impare  numero,  (fai 
cam  dividi  non  posset,  sanctus  et  immortalis  habebatiur,  Vose,  conferii  m- 
bet  Plin.  XXVin,  5.  Macrob.  Sat.  U,  2.  et  Somn.  Sdp.  I,  6.,  dooens,  pa^ 
stores  eo  ^gnm  salati  prospexisse  {Geof.  XVIQ,  2.)f  gallinis  ova  isipa- 
ria  snpposita  fnisse  (Colnm.  vm,  5.),  mipari  pednm  numero  a  militibiiB 
fossas  esse  dimensas,  ìtemque  et  medicos  (Cels.  IQ,  4.)  et  tempomm  ordi- 
natores  (Censor.  XX.  Macrob.  Sat.  I,  13.)  imparis  numeri  rationem  babnÌBse; 
nec  minus  omnes  deos  eo  esse  gavisos  (Aen.  IV,  510.  Oid.  Met.  VII,  192.). 
Ceterum  eadem  verba  numero  deus  impare  gandet  leguntur  in  Ciri  373.  — 
Post  hunc  versum  vulgo  repetitur  versus  intercalaris  Ducite  aò  ùrèe  «to- 
mum  etc. ,  quod  adversari  strophicae  carminis  rationi  iam  lahn.  vidit,  qm 
verissime  docet,  poStam  singularum  stropharum  duodenis  versibus  ter  yersnm 
intercalarem  ita  addidissc,  ut  post  versum  t«rtium,  quartum  et  quintnm  intera 
calarem  admitteret:  in  hac  autem  stropha,  quae  versibus  64 — 79.  effida- 
tur,  versum  intercalarem  quater  repiti.  Quare  nunc  versum,  qui  vulgo 
est  76.  atque  etiam  Gebauorc»  de  poét.  I.  p.  124.  a  librariis  adieetos  vide- 
tur,  prorsus  delevi,  quod  etiam  Ladewigium  tacite  fecisse  video.  Sic  de- 
mum  strophae  et  antistrophae  (et  prozime  quidem  haec  tertia  antistroplui 
v.  73 — 77.  strophae  tertiae  v.  26-30.)  accurate  sibi  resptmdent.  Cf.  etiam  cniae 
supra  ad  v.  28.  et  infra  ad  v.  102.  adnotavimus.  —  76.  t,Iubet  maga  aneiDuBi 
ternos  colores  tribus  nodis,  h.  e.  tria  fila  diversi  coloris,  unum  quod- 

2 uè  suo  nodo,  nectere,  praefatam:  sit  Veneris  hoc  vinculum,  se  veUe,  ad- 
cet  ut  ea  vim  habeant  devinciendi  amatoris  animum.  Cf.  Tlìeocr.  II,  18. 
19.**  Heyn.  I)e  nodis  ma^cìs  vid.  Tumeb.  Advers.  XIX,  22.  Delrion.  IHs- 
quis.  magic.  ITI.  part.  1.  Quaest.  IV,  25.  et  Cerda  ad  h.  1.  Cetenim  ef.  v. 
73.  —  77.  Necte  modo.  Adverbium  modo  Imperativo  adiectom  (ut  no- 
strum nur  in:  mache  vitr!  etc.)  ad  festinationem  cohortari  constat.  €^.  Hand. 
Tursell.  DI.  n.  635.  —  et,  Veneris,  die  etc.  Cf.  Theocr.  U,  21.  62.  —  79. 
Duas  Daphniois  iniagincs,  alteram  e  limo,  e  cera  alteram,  igni  admoveri  reèle 
putet  Heyn.,  coli,  l'heocr.  Il,  2S.  Apud  Theocritum  quidem  (ut  apnd  nofltnmi 
Aen.  IV,  508.  et  Ovid.  Her.  VI,  91.)  una  tantum  eaque  cerea  commemoratar  ef- 
figies;  sed  etiam  Canidia  illaHoratii  Sat.  I,  8,  30.  duas  facit  amatoriB  effigias, 
laneam  alteram,  alteram  ccream.  Quare  haud  dubie  errat  Servina,  magia 
semet  ipsam  de  limo,  Daplmidem  de  cera  f acoro  ratus.  Inmio  vult  my, 
ut,  quemadmodura  altera  Pai)hnìdis  imago  ex  limo  facta  i^e  fit  dimor, 
altera  autem,  cerea,  igne  solvitur,  ita  etiam  ipse  contra  abamm  amoTtm 
obdurescat,  sui  vero  amore  tabescat.  —  durescit  -  -  liqueseii,  Ib  h» 
verbis  popularis  poSsis  vestigia  deprehendi,  recte  observat  UelMraer  de  poCt 
etc.  I.  p.  13.  et  69.,  qui  confcrri  iubet  Wackemagel.  Zur  €h»eh,  é, 
tìeutsch.  Hexam.  et-c.  Praef.  p.  XXVI.  nota  9.  Morgenhl.  a.  IS51.  a.  19. 
p.  439  sq.,  ubi  hic  laudotur  versus  Marcelli  Empirici  Nec  huie  morbo  M- 
pìtt  crescati  Autj  gi  creverit,  tabescat,  et  Grimm.  Zur  Gesoh.  dee  Rtèm 
p.  116  sqq.  Notum  autem  est,  optimos  quosque  scriptores  interdum  seetari 
ciusmodi  sbnilitudinem  soni  sive  alliterationem.  Cf.  Écl.  m,  109  aqa.  amih 
ree  -  -  amaros.  VII,  5.  pares  -  -parati.  Geo.  I,  157.  umbram,  -  -  ònìrem, I, 
479.  sietunt  -  -  dèhiecunt,  Aen.  I^  399.  puppe^mie  pubesque.  X,  735.  /Wio*« 
fortibus  armù.  CataL  VH,  9.  docta  dieta  acironis.  Cic.  prò  CoeL  e.  S2. 
cnfis  bonarum  artiumy  bcfutrum  partium  etc.  Cf.  Wagn.  ad  Eoi.  £Q,  lt0. 
et  Geo.  I,  157.  lahn.  ad  Aen.  Vi,  310.  Cadenbacfaii  Diss.  de  alliteratiolik 
apud  Horatium  usu.  Essend.  1838.  Vide  etiam  quae  de  soni  congraentia  in 
versuum  se  excipientium  ezitu  ad  Aen.  m,  656  sq.  adnotavimns.  Bede 
autem  Voss.  sensit,  aUiterationem  hic  studio  quaesitam  esse,  cum  pertliiect 
hoc  ad  consuetudmem  in  arte  magica  observatam.  Ceterum  Torba  et 
haec  ut  cera  limtescit  iterantur  in  epig[r.  Anth.  Lat.  Burm.  I,  170,  1S3. 
—  80.   eodem  duabus  syllabis  pronuntiandum ,    ut  Aen.  X,  487. 


BUCOLICA.  ECL.  VIJI.  147 

Sparge  molam  et    iragilis  iiiceodo  bitumine  laurus. 
DapEius  me  maias  urit,  ego  hauc  in  Daphnìde  laurunj. 

e.  Ducile  ab  urbe  damuni,  mea  carmina,  ducile  Daphniu]. 
Talis  amor  Daphniin ,  qualis  cuiu  l'eaaa  iuvenciuii 

Per  nemora   atque  altoa  quaerendo  bucula  lucos  S5 

Propter  aquae   rivum   viridi  proeumbit  in  ulva, 
Perdita,  uee  serae  meaiinit  decedere  noeti, 
Talis  amor  teneat,  nec  sit  niilii  cura  mederi. 

f.  Ducile  ab  urbe  dutnum,  mea  carmina,  ducile  Dapbnim. 


Cf.  adnott.  ad  E«l.  VII,  7.  et  al.  „»ie  nostro  Daphni»  amore,  sdì. 
liqwMat  inolliatnrque  in  a^morcm  mei,  abdareacat  vero  et  obSimetnr 
■aimo  ad  cuDBtaatiani  &iuorU."  Heya.  Sed  probabUiiiB  Vgss.,  Serrinin  se- 
caciu.  id  pharmaccutrìaju  hoc  rìta  emcere  veUe  ccnset,  ut  obdnrescBt  Daph- 
BÌdta  |i«ctQB  adverBQij  aLa»  puellas,  molle  Bat«iu  et  mite  fiat  erga  ipaaiu. 
—  8t'  ..Aliod  venefica  imnc  adgreditur:  laorum  ineendìt,  at  Da^ilinis  eodem 
Bodii  amore  inceDdatar.  molam.  [rìuiihI  far  et  ealem.  ut  ctiam  Theocr. 
LL  T._18.  et  21.  [rid.  uot.'adAen.  ti,  133.  et  IT,  517.];  prò  sulfure  i»U- 
»ja*  illitas  lauios  meniorat."  Heun.  De  bitiimine  (nlaaa.  ErtUiorz,  Berg- 
■ofAjr,  luilenpech),  cdìqs  nsas  erai  iii  sacrÌB,  qnau  incantamenti  aot  tipi- 
ititma  OHuan  diìs  ìnferia  fiebant,  ef.  Plin.  XXXV,  Ib,  ài.  Tac.  Hist.  V.  T. 
latin.  I,  2.  Vere.  Qeo.  UI.  451.  Apud  Cland.  de  VI.  cona.  Hon.  334.  lur 
MM  t&cìa  Inatrolis)  odorvm  svifure  caentUo  nigroifue  bìlvraiae  fumai.  — 
/ragil*i  ad  souum  ex  fragore  ortiun  referendam,  i.  q.  crepitantea  in 
°  queiuadmodom  «pud  Xacr.  VI,   HI.  rartamu  -  •  intenta  tìitatrie 

"Hiiltu  chartantm  commeiUtaiur.  Similìter  Propert.  V,  (IV,)  7,  12. 
J'ragiUt  increpuere  rnaniu.  Lannim  autem  urepitantinacombustam 
vnuuB  vuien  port«Ddiase.  Oerda  comprabat  IocÌk  0vid.  Fast.  I,  344.  ibid. 
I?,  7*3.  etProp.n,  21.3ti.  im.  25,  2.1,  qnibus  addeTibnU.Il,  S,  81.  et  83.  Et 
«MMHii  taeris  crepilet  bene  laurea  fiammU.  -  -  Laurut  ttbi  botta  tigna  de- 
ét,  gaudtU  cotoni.  Praeterea  cf.  Lncr.  V,  152.  Nec  re»  uUa  magia,  quam 
Pkeibi  Dttpbica  launis  Terribili  tonitu  fiamma  crepitante  cmmatùr  et 
iUpiun.  Kcl.  XI,  65.  laceBden»  vivo  crepitante^  tnlphure  lata-oii.  —  Itmrm 
«m  Wagner^  ei  Medie,  recepì.  Cf.  tiot.  ad  Ecl.  TI.  S3.  ^  $2.  inDaph- 
*id*,  He;u.  interpretatur  Ini  JaifviSi,  in  Daphnìdeu,  quod  in  Daphnidem 
tulat,  nt  ìe  eudem  modo  flamiua  amorìs  conaumatnr.  coli.  Tbeucr.  Il,  23  aq. 
•tR»r.  Kpod.  V,  bl.  Bunu.  vero  (qui  etiàm  eoDf.  ad  Qainet.  Deci.  XV,  6.  et 
OfU.  Het.  iX.  174.).  ToBs.  et  lahn  proprie  haec  inteUigiint:  laurum  in  cerea 
Oubnidia  ìmaguncuia  repusituni;  quaia  BÌmplicÌHSimani  idcuqiic  band  dnbie 

^main  esse  rationem.  nemo  poteat  negare.  Pattilo  artificiosi ub,  niai  faJlor, 

loeam  sicintcrpretatur:  urere  laarum,  ut  in  ea «euri  Daphnisaentiat: 
idem  Bit  ac  Daphnidem  in  laum  were,  coli.  Ovid.  Met,  Vm,  ,^15. 

la  jtanima  Meieagrot  in  Ula  Uritvr.  Waltef.  temere  correiit  inDapk- 

«Uk  —  Si-  et.  Theocr.  II.  48—51.  Cerda  praeter  alìi»  Quinti  Colabri  et 
Clkttn  loma  comparat  impriinia  Lncr.  Il,  355  aqq.  —  Tali»  amor  Daph- 
*im,  adi-  teneat,  qnalit,  aeil.  est,  cum  etc.  —  85.  Vox  rarior  bucala 
■fil  Oeu.  1,  375.  —  86.  propter  acuae  ri'eum  ex  iileonaarao  poStia  aa- 
lii  uiUto.  Cf.  BUpra  Ecl  V,  47.  Col.  t.  3S9.  Jìiejim  propter  aimae  vi- 
tiit  tmi  /ronde  latenteia.  Lncr.  Il,  30.  prostrati  in  gramine  moUi  pro- 
■ito*  tmat  rivum.  Hor.  Od.  III.  16.  29.  TibuU.  1.  I.  28.  Ovid.  Sem. 
la.  1!H.  Copae  T.  12.  etc.  Propter  autera  (ei  prope  ortnm)  i.  u.  inxta, 
al  Qeo.  ni,  14.  et  in  loda  modo  laud.  ~  Cetenim  Wagn.  Voi.  V. 
Kbfcecfc.  et  Haupt.  Hcripaeront  rivom.  Cf.  adoott.  ad  Ecl.  U,  32.  — 
•  »  ■ìdo.  Sic  ueBorea  libri  omnes  prò  vnlg.  in  herba,  ex  Àld.  pr.  in  alias 
atta.  pKpB^ta.  —  87.  ..perdita  ambigvnm  est  utmm  anteeedentibiu, 
■■  «MiaeiitiLuii  rabiongaa."  /feyn.  ScilJcet  accedit  lue  lucoa  ad  epmhone- 
mttna  ■-  eicUmalionam  geuus,  qnare.  Wagliemm  secati,  Perdila  Comma- 
ti*  isdnaiuiUB,  Sìmiles  loci  aunt  Aen.  IV,  311.  et  5G2.  Vid.  lahn.  ad  Geo. 
l,  tn.  et  qnae  supra  ad  £i*l.  VII.  5U.  adnotavimns.  Cetemm  cf.  adnott. 
ad  Sei.  U.  iH.  lieBpezit  hunc  luctuu  auctor  cara.  ap.  Wernad.  PoSt.  L.  min. 


Wwa-L 

qua  id< 


148  P.  VERGILI  MARONIS 

Has  olim  exavias  milii  perfidus   ille  reliqnit,  90 

Pignora  cara  sui;  quae  nunc  ego  limine  in  ipso. 
Terra,  tibi  mando;  debent  haec  pignora  Daphnim. 

g.  Ducite  ab  urbe  domum,  mea  carmina,  ducile  Daphnim. 
Has  herbas  atque  haèc  Ponto  mihi  lecta  venena 
Ipse  dedit  Moens  —  nascuntur  plurima  Ponto  — ;  95 

His  ego  saepe  lupum  fieri  et  se  condere  silvia 
Moerim ,   saepe  animas  imis  excire  sepulchris 

ni,  393,  3.  et  per  j^ata  iuvencum  Mentem perdita  quaesitat.  —  nec  serae 
m.  decedere  noctt^  quasi  ab  ea  cedere  iussa;  po6tice  prò  sera  nocte  red- 
ire. Sompsit  autem  Macrobio  teste  Sat.  VI,  2.  (T.  II.  p.  167.  Bip.)  poSta 
hunc  versum  ex  Varìi  Carmine,  qui  de  cane  cervae  vestigiis  insistente  dixe- 
rat:  y^Non  amnes  illam  medii,  non  ardua  tardant,  Perdita  nec  eercte  me- 
minit  decedere  noeti.''  Decedere  autem  serae  noeti  (quod  redìt  (Jeo.  DI, 
467.)  est  vitare  frigus  noctumum.  Sic  etiam  calori  deceilere  Cko.  lY,  23. 
Conin^on  suspicatur,  et  Varium  et  Maronem  fortasse  memores  fnisse  loci 
Hom.  n.  VUl;  502.  ntt^wui&a  vvxtì  fifXairy.  —  90.  Of.  Theoor.  Il,  53. 
et  locus  simillimus  Aen.  Fv,  495  sqq.,  ubi  sacra  ma^ca  a  Bidone  institpta 
enarrantur.  —  exuvias:  vestes  intellige  a  Daphnide  relictas;  nam  toc. 
exuvia,  ab  exuo  derivatum,  omnia,  quae  quis  exuit,  significat,  qnare,  etd 

Slerumque  de  corì(»  bestiac  alieni  detraete,  aut  de  praeda  hostions  erepta 
icitur,  interdum  tamen  etiam  vestes  depositas  indicat,  ut  Aen.  IV,  496. 
507.  651.  Plaut.  Men.  I,    3,    9.  etc.  —  limine  in  ipso.    „LiminÌ8  soUe- 
mnis  mentio  in  poi^tica  oratione,  cum  aut  admittuntur,  aut  admitti  capinnt, 
aut  excluduntur  aiuantes.''  Beyn.  —  91.  Pignora  suij  sui  erga  meamo- 
ris,   quae  eius  reditum  mihi  obligarent.   —  92.  debent  (scil.  mihi)  haee 
pignora  D.    „Ex8pectat  hoc  a  defossis  sub  limine  vestibus,   ut  ad  eas 
Daphnis  vel  invitus  retrahatur.    Variavit  Theocriteam  rationem  L  1.  t.  53 
sq.  59  sq."  Heyn,  Debemus  alteri,  quae  ea  conditione  ab  eo  accepimns,  tA 
reddamus  ;  debent  igitur  luihi  pignora  Daphnim,  per  quae  artis  magicae  ope 
illum  mihi  reddi  fas  est.  —  94.    Quo  certius  voti  sui  compos  fiat,  inaia 
etiam  utitur  verbenis  s.  herbis  venenatis,  quarum  vini  iam  antea  expena 
est.  —  has  herbas  atque  haec  venena,  ìv  SUt  óvoìv,  prò  herbis  ▼ene- 
natis.  Cf.  not.  ad  Geo.  II^  192.  —  Lectaìn  Ponto  venena  commemoranter, 
quia  Medea,  nobilisKima  venefica,  ibi  habitaverat  iisdemque  herbis  yenenatù 
usa  fuerat.  Of.  interpp.  ad  Hor.  Od.  II,  13,  8.  Pontus  autem  prò  Colohide 
(cf.  luven.  XIV,  104.  et  Cic.  Manil.  9,   22.),    ut  apud    Hor.  Efpod.  V,  21. 
Iberia.    Cf.  ibid.  v.  62.  Ovid.  Rem.  v.  261.  et  Dissen.  ad  Tibnll.  I,  J,  54. 
Ceterum  totus  hic  versus  iteratur  a  Ver^i  imitatore  in  Anth.  Lat.  Bann. 
I,  178,   176.  —    95.  Ivse  cum  dignitatis  et  reverentiae  notione  (ut  etiam 
Aen.  n,  394.  Ili,  656.  Y,  249.  alibi),  auae  prodit  e  distin^endi  potestate  hidc 
Pronomini  propria  ^cf.  adnott.  ad  Ecl.  I,  38.);  nuUa  enim  re  magia  inter  te 
distinguuntur  noniines,  quam  dignitate.    Vid.  Wagn.  Qu.  Virg.  XYDI.  p. 
465  sq.,  qui  docet,  propterea  hoc  Pron.  saepissime  lovis  nomini  adimigi 
(Geo.  IV,  149.  Aen.  UI,   222.  XH,  725.  —  Geo.  I,   121.  328.  Aen.  E,  «17. 
rV,  268  sqq.  etc.)  omninoque  deorum  (Aen.  VII,  327.  EX,   82.)    et   regam 
ducumque  nominibus  (Aen.  I,  575.  II,  146.  IV,  141.  V.  132.  249.  VÙ,  «2. 
187.  etc.),  at(][ue  adeo  animalibus  gregem  ducentibus  (Ecl.  IH,  95.  Aen.  I, 
189.).    Cf.  etiam  Orell.  ad  Hor.  Od.  fi,  8,  13.  Moeris  igitur,  cnina  aliln 
non  6t  mentio,  summus  niagus  et  venefìcus  habendus.  —  Cetérom  Wacn. 
Voi.  V.  et  Ribbeck.  ediderunt  pluruma.  Vid.  supra  ad  Ecl.  Il,    54.  —  $(• 
Magica  jiuae  sequuntur  miracula  comprobant  venenorum  effectum.  —  hi 8  Ith 
pum  fieri  et  se  condere  silvis,   i.  e.   his  lupum  factum  se  oondere; 
nam  nis  pertinet  quidem  ad  lummi  fieri y   ut  ad  seqq.  excire  et  tradueère^ 
non  vero  ad  se  cwulere.  Cf.  not.  ad  Ecl.  VI,  20.  et  Wagn.  Qu.  Vìig.  XXDL 
p.  514.    Conington  conferri  iubet  Ovid.  Met.  I,   209  sqq.  —  97.  Moerim 
Wagn.  scripsit  hic  et  Ecl.  IX,  53.    Medie,  aliosque  oonos  libros  seentos. 
Cf.  not.  ad  Ecl.  FV,  32.  et  V.  52.  —  animas   excire  sepulchris,   Cf. 
Aen.  IV,  490.  Tibull.  I,  2,  47.  Ovid.  Ani.  I,  b,  17.  Stat.  Theb.  m.  140  sa.. 
ubi  vid.  Schol.,  Senec.  Oedip.  568.  Lucian.  Philopseud.  e.  13.  etc.    Septu* 


BUCOLICA.  ECL.  Vm.  149 

Atqtie  Bataa  alio  vidi  traducere  messis. 

b.  Ducite  ab  urbe  domum,  niea  carmina,  ducite  Daphnim. 
Fer  cinercB,  Amarylli,  foras  rivoqae  fluenti  luo 

Transque  caput  iace,   nec  reBpexeris.     Hia  ego  Daphnim 
Adgreaiar;  nihii  ille  deus,  ni!  carmina  uurat 

L  Ducite  ab  urbe  domum,  raea  carmina,  ducite  Daphnim. 
Aepice,  corrìpuit  tremulis  altarin  flammis 


al™  Mt«m  pru  lepulcrig  ei  Med..  Vat,  et  Semi  auctoritate  ciun  recentig- 
nnia  editt.  gcrìpsìmDS.  Of.  Wagn,  Orth.  Vcrg.  p.  421.  et  Bibbeck.  Pnileg. 
p,  4M.  —  98.  tata»  metiiet,  i.  e.  saia  in  futuram  mesaeiu.  Hnerìs  in- 
cutationibns  aois  frnges  ab  agria,  ohi  satae  erant,  alio,  i,  e.  in  aliiw 
ignn,  tradtmt,  et  ita  posecBBoreiu  ape  luesaÌK  traudavit.  Sic  apnd  Tibnll. 
I,  B,  19.  Oinftw  rioiiu»  frugea  Iradnctl  aò  agri»,  Otì^.  Rem,  Ani,  255, 
Som  Mgr»  tjx  aliit  alio»  traiuibit  in  agro».  Hart.  Cap.  X.  \i.  114.  Qrot, 
AnMf  meiHtt  traiurire.  Calptun.  Eoi.  XI,  70.  Cantanit,  -  ■  ^ui  migruiU  nata, 
ttOùm-ar/H»».  Dicehatur  hoc  eecandnm  l^g.  XII.  Tabb.  apnd  Plin,  XXVUl, 
1.  i./hà^  rxcaninrr,.  —  100.  „Noviini  et  furtiasimuiii  yusi  oeteia  [qnae  mhi] 
ìXme  TidcntUT  |>rof<.>i'is~r-{  incantationis  geniu  adgredi  videtor.  at  cmerem  ex 
m  ìb  aqnani  ttaentom  iion-?  oapot  iaciat:  quod  (lartiiu  cuni  cipìntionis,  dami- 
ik  a^Ba  riva  Aeri  aoUtiUi^,  ritu,  partim  cuiu  eo  more  ConiunctTUii  esso  puto,  quo 
ffia  i&ferìH  alii|uid  dovuvetar,  Cf.  Theucr.  XXIV,  01  — 94,"  Het/n.  Intelligendi 
Mina  Kont  cineres  unininiii  reruin  (tarÌB.  iuia^nmculae,  aintao.  lauri  cf  Ter- 
haBrentt  in  ara  concrematanuu.  —  fora».  C)f,  not,  ad  v.  64,  et  Rand, 
Ito.  n.  p.  'iWi.  —  rivo  /lurnli.  i.  e.  in  rivnm,  ut  Ed.  II,  3U.  (ubi  vid. 
-'—".)  Oeii.  n.  290.  et  Aen,  X,  683.    De  ipea  re  cf.  RotU.  1,  2U4.  et  iisdem 


mUsÓ^urn.  Écl.  XI,  64,  einereMpm  avermi  effiuUtinamtwm,  ìbique Titinin. 
—  101-  Trai>»iiae  caput  iace,  bcìI,  averaa.  <^pnta  autem  ipm  fere  idem 
■t  qnod  et  quìdem.  Haud  raro  enirii  Copula  inaeqnalia  membra  ita  conion- 


KS. 


Di  iHiBUTing  priuB  iUustret  et  accuratius  definJat,  Of.  Qe».  n.  2SM1.  426. 
.  236.  Aen.  1.  2.  m.  :m.  IV.  102.  V.  .'127,  447.  4y8.  VI.  640.  Vm,  610. 
"OA.  XI.  56H,  673,  Xn.  502,  et  Wagn.  Qa  Virjf,  XXXIV,  2.  De  ipea  ro  cf, 
'~4.  d«  VI.  Cnns.  Hon  32^.  Trans  aapttt  aoertu  manUnm  iami^atuir  in  Au- 
\Sfeitm  rt^lunu  cantala  piaeula  laedtu.  Orid.  Faat,  V,  437.  nigrax 
^^t*Mtaa  AitrtWHiue  uicit.  ICnrip.  Androni.  25M.  ènip  xtifKlkìi 
^^■nt^  ...  -etpeteerii,  ne  rei  noceaa.  quae  irrita  Seri  poarit 
et  Ovid,  Faat.  V,  438,  Hoc  aovifi  dieU,  nec  re- 
li,  2,  8B,  Care  retptxi»,  /nge  fi  i^pvri  copit.  Cetemm 
a  m,  pr,  alionunque  Ubninun  Icctionam  Tecte  defendit 
,.-  ,  teilores  orano»  secuti  snnt,  cum  vetetur  Amarj-UiB  roapicere 
nefendo:  ita  ut  prò  vnlg.  ««  Part.  copolatÌTa  requimtur.  referenda  ad 
Milk  pncgreasum  illud  Tramqtte  copia  i/tc.  Haud  rari>  autern  iu!c  aie  in- 
afcwt  «eatMitlam  aliquid  retant^m,  Ct  snpra  v.  S8,  (ìcu,  QI.  96,  435.  Aen. 
IT,  618.  X,  32,  XII.  §UI,  Gtc,  cum  iia,  quac  Obbai.  in  Maeti^ellii  Ephem. 
gpm.  ».  ÌS&il.  p,  549.  et  Sti9.  di^putarit,  —  Hit,  sdì,  omnibus,  uaae  mudo 
apoahac  satit,  artibu»  niagicia.  —  102,  nikil  ille  deog,  qui  inter  incan- 
tMdun  Tocati  erant,  curat.  Bepetantur  baec  rerba  nAìt  HI*  deo»,  nil 
flvnwMT  eiirat  ab  endero  ilio  Vergilii  iinìtab>re  in  Anth,  Lat,  Bnnn.  1,  I7S. 
tri.  —  C-et^ruiD  Peiper  in  Notìb  Annal.  phil.  Voi.  LXXXIX,  p,  456 
i^.  antutrophas  septimam  et  nctavain  (T.  94~-yS.  et  l(JO— 102.)  transpuni 
■viet.  nt  Teranum  numeri  accuratiua  reHpimdeant  stropharum  (47—56.) 
HBerbi  quod  itane,  spreta  Codd,  auctoritate.  non  absonnm  vìdetur.  cum 
BlAme  atrupbae  et  antiHtrophac  ex  ssHe  lììbi  Te»poudcant,  Vide  taitien, 
HM  I^ew,  iu  Appendice  p,  190.  contro  emù  disputai,  Mihi  imprimis  il- 
wi  Uffoidum  videtur.  quod  sic  rerba  dum  frrrr  moror  \.  105,  niniìs  longe 
MMOTCTIttir  ab  illis  Frr  ciarren  ete.  et  quod  verba  nOiil  die  deot,  nil  car- 
■é^  etirtit  aptissìmam  eftlctnnt  totins  carminis  clauHulam.  —  104.  „oinia 
t^rripuit  Iremulie  flammin,  b,  e.  flammae  ex  cinere  moto  oorrìpuere 
I,  fxanerunt  in  ara;  res  ominosa,  nt  n-ita.m."  Seyn.  Ex  cinere enimnondum 
41  (et  (.  100.)  repente  emìeat  flamnia  in  altari,  quod  vcneAca  bonum 
■k  alt  omen  precatnr.    Tremnbu  autem  liatìa  aptum  flaìmmanun  corpomm- 


150  P.  VERGILI  MARONIS 

Sponte  sua,  dum  ferre  moror,  cinis  ipso.  Bonum  sii!  105 

Mescio  quid  certe  est:  et  Hylax  in  limine  latrai 
Crcdimus?   an.  qui  amant,  ipsi  sibi  somnia  fingont? 
Farcite;  ab  urne  venit^  iara  parcite,  carmina^  Daphnis. 

aue  lacentium  cpitheton,  (cf.   Lucr.  V,  696.  trenudum  tubar  ignis,  Seren. 
Samon.  e.  25.  e.  462.  Farraque,  qiuie  tremulis  protnint  mtdantia  Hammia) 
QUO  Dotissimum  utuntnr  de  solis  vel  lnnae  imagine  in  aqnis  redcuta.    Cf. 
Aen.  VII.  9.  et  Vin,  2.  Calpurn.  Ecl.  IX,  76.  Nec  tremulum  liquidia  splen- 
derei bitnen  in  undls  etc.  —  105.    Sponte  sua  et  ipse  Vobs.  acaie  Ha 
distinguit,  ut  illnd  valeat  sua  vi  et  voluntate,  non  suscitata  a  venefica,  hoc 
autem  cinerem  opponat  lignis  ardentibus:    y^dìe  Asche   sogar  noch  ailein, 
ohne  sichibare  ÈrandstUcke.^^    De  bono  ignis  subito  ilammam  concìpìentis 
et  in  altum  rotantis  ornine  cf.  adnott.   ad  Geo.  IV,  385.  —  rfwm  ferre 
moror^  dura  moror  cinerem  ex  ara  corripere  tibique  tradere,  ut  in  riruin 
feras.  —   Bonum  alt.     Exclamationibus   Bonum  siti    Bene   siti    Romani 
omina  acclpere  s(debant.    (^gites  etiam  de  notissima  formula:  Qttod  homim, 
fauittwuj  felix.  /ortunatumque  sii  et  cf.  Brisson.  de  form.  1.  1.  et  Cic.  Dìt. 
I,  45,  U)2.  -    106.  Nescio  quid  certe  est  —  est  certe  aliquid  boni  omi- 
nis,  sed  quid  sit.  nescio;    eveniet  tamen,  nisi  fallor,  quod  venefìcio  effìeere 
volui.    Cf.  etiam  lahn.  ad  Ecl.  I,   19.  Doering.  in  Progr.  saepe  laud.  8Ì<; 
interpungendum  putat:  Nescio  qiUdf    -  Certe  est,  et  Hylax  etc.,  ut  vene- 
fica proferat  haec  abrupta  verba:  Neccio  nuid  ...  se.  audio;  eerte  est^w. 
Daphnis,  certe  Daphnis  venit.    Equidem  Heynii  explicationem,  ut  simplid- 
orem,  cum  Wagn.  praefero.     Ceiirum   eadem   prorsus  verba  Nescio  quid 
certe  est  leguntur  apud  C^itull.   LXXX,   5.    De  dictione  autem  nescio  ouis^ 
nescio  quia  ^ro  aliqitis,  aliquid  cf.  Gierig.  ad  Plin.  Pan.  58,  2.  Spaloiiiff. 
ad  Quinct.  Inst.  I,  2,  9.  et  Zumpt.  in  supplem.  p.   15.  Beier.  ad  Cic.  On. 
I,  41,  146.  Gemh.  ad  Cic.  Lael.  23,  87.  muftique  alii.   Vergìlìi  imitator  iUe 
in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178,  188.  etiam  haec  verba  repetit,  quae  ibi  in  Codd. 
sic  corrupta  leguntur  Nescio  quod  certnun  est.  —  Hylax  tn  limine  la^ 
trat,  et  latratu  suo  domini  adventum  videtur  indicare.    Cf.  Hor.  Epod.  Y, 
58.   Seiiem  -  -  adudterum  Liotrent  Suhuranae  canee,   i.  e.   senìa  adventmn 
latratu  siipificent.    Ceterum  Conington  conferri  iubet  Ovid.  Met.  m,  224., 
ubi  [ut  etiam  ap.  Hygìn.  fab.   181.]  invenitur  canis  nomen  Hylactor  ^  e. 
vlaxTtoQ^   latrator.)    —   107.  àn  qui'  àmant.    Cf.  adnott.  ad  Ecl.  E,  58. 
God.  Hermann.  1.  supra  1.  hunc  versum  107.  transpositum  vult  ante  v.  104., 
quam   coniecturam  iure  admodum  ingeniosam  dicit  Ribbeck.,  Haupt.  autem 
versus    sic    eollocavit:     105.    107.    106.    108.    Sed  vide  Wagn.   m  PhfloL 
Suppl.  I.  p.  398.,    qui  p.  396  sqq.  de  hac  tota  Ecloga  eiusque  stropbica 
ranonc  imprimis  contra  Hermannum  disputavit.    —    sibi  somnia  fin" 
gunt.     Cerda  comparat  Pubi.  Syri   sententiam  in  Mimis:    Amans.    Quod 
suspicaiur,  vigHans  somniat,  et  conferre  nos  iubet  Erasmi  Adag.  CldL  II. 
cent.  3.  a  90.  Somnia  fingere  etiam  apud  Lucr.  I,  105.  et  Claud.  in  Eutrop. 
I,  170.  legitur.  —  lOo.   Par  e  ite,  scu.  Daphnidi.    Non  amplìus  opus  est 
carminibus  s.  incantationibus,  quibus  eum  adgrediar,  cum  iam  ipse  Teniat. 
—  Pauci  libri,  inter  quos  tamcn  Med.,  inverso  ordine  iam  carmina pareàe\ 
quod  Yossio  praeferenaum  videtur,  sed  Wa^.  vulgatam  retlnuit,  comparans 
V.  61.  Desine  Maenalios,  iam,  tlesine,  tibia,  verstts.  Non  tamen  reticendum» 
Coningtonem,  qui  solus  ex  recentioribus  editoribus  Vossium  seauitur,  cen- 
sere,  ut  collocatio  verborum  v.  61.  respondeat  intercalari  v.  21.   etc.,  rie 
hic  eam   respondere  alteri  intercalari   v.    68.   etc,   quod .  non  omni  earefe 
probabilitate. 


BUCOLICA.   ECL.  IX. 
KCLOSA    a.    M0EEI3. 


ARGDMENTDM. 

pnivucarìt.  8dlìc«t  laeta 
n  din  iiian*it.  Bello 
«ùm  Pernsino  m,  Martin  a.  714.  conìccto  nova  minabatur  aeTomin  divùio. 
OiitftnftntiB  loco  PollionÌB,  qni  ei  eins  gratia  exciilerat,  Alfrnimi  Vanun 
GUlìse  CUolpinae  pnefecit.  qni  PoUionem  in  Venetia  a^ros  nrhesqae  oppa- 
piHiteiii  arwret  et  agris  inter  inaolentiia  et  ipaius  Octaviaiù  ìusBa  (tiurnentes 
tetennoB  dividendis  praceaset,  in  quo  mutiere  adiuvabatur  ah  Ajitonìo  Musa, 
■noram  limitatore.  Vergilina  igitur,  novo  metu  captQH,  Vanun  precibos 
HÌit,  ut  agros  Uantnanos  incoiameli  mancrc  inberet.  prò  qnu  beneficio  rea 
wik  eo  gestas  csmune  epico  se  celebratunun  enee  promuìt  (cf.  Arfom.  Ecl. 
VLii  luhiloininos  Varos  non  potuit  impedire,  qnominus  Antonina  Mesa,  of- 
Icnsiu  oUm  a  Mautnanis,  qoi  gieges  eins  ab  a^  pnblici  paacuiB  eiecerant, 
oimideeini  mìllia  passniim  agri  Hantnani  CremonensibaB  igne,  qni  non  suf- 
DdatMuit.  Bdiongerot  militibu«|ae  adscrìberet:  atque  ita  Aiam  Vergilii  se- 
«oiitate  Btia  non  dio  fmentis  (cf.  v.  T — 16.  haìna  Ecl.)  praedium  Arrìna 
qmdun  Oentario  occnparit  iUtunqne,  qai  OctaTinni  promÌBBioDO  fretas  sgrìs 
«due  recBsaret.  paene  interfecit  (c(.  v.  Itì.|.  Poeta  iritur  secvoa  snoB,  ut 
WTO  donino  intcnin  parerent.  ejhurtatoa  (cf.  v.  6.)  Romam  aufugit.  ubi 
li  riOft  Syronig,  mastri  ani,  latoit  et  m.  lunio  aut  Ialii>  ineunte  a.  714.*) 
*  B  Belo^un  cunscTipsit,  in  qnft  a^rtim  contra  Qctaviani  Tolontatem  atbi 
''m  conqueritnr  et  ilJuin  adolandu  ad  einn  Hibi  reddeiidì  ooniuliiun  stn- 
mpellere.  qnod  etiam  efUcere  ei  contigit.  Ipsuin  carminia  argamentnm 
jnplei  ot  ad  renun  conditionem  ingenioao  8nc<)nimodatain.  Indncit 
I  poCta  Hoerim,  senem  vernam  abaente  domino  TÌUicationis  ofiiL'iu  fim- 
m,  cni  haednlos  Maiitnaro  ad  novara  heruni  deferenti  se  adiangit  Lj- 
..  past'^r  ÌQvenifl  canninumqne  amanti  asini  ns;  a  qno  itinerìs  cftaaun 
.,^0»  MuerÌB  oalamitateB  snaa  et  Menalcae  bori  (anb  cnìna  peraona  Ver- 
gìEoia  latore  in  promptii  est)  afflirt&m  fortunam  cammemorat,  Coinqne 
KA  ad  Henalcae  politin  landandam  dedactns  easet  (v.  17.).  recital  nter- 
,_e  loco»  aliqaofl  ei  eins  carminibna  (t.  23—25.,  27—29.,  39—43.  et  46— 
iO.l,  qui  partim  ei  Thooeriteia  conversi  (cf.  adnott.  ad  v,  23.  et39.\  partim 
%  VcT^ilio  ipao  eumpoaiti  sunt.  Si  aatem  conailinm  reapicimns.  quo  hoc  car- 
Mtn  «erìptom  est,  non  niirabimnr.  maiimaiu  eina  partem  versarì  in  landibos 
Auleae  po^tae  (v,  IT — 60.)  et  in  Octavanì  adolatione,  qnem  anctor  capere 
itadet  Inlu  raesaria  inter  deoa  benelìcoH  recipicndi  praeconio  [y.  47  aqq.), 
cm  hoc  modo  VergilioE  aimnl  tcctìa  Terbi»  Reificare  potucnt,  se,  voti 
(ot  evmpotem  factnm.  et  Vamm  et  Octavianom  novÌH  carminìbns  uelebra- 
tamm  mae  Animadvertenda  autem  cat  puStae  aiunnia  nrbanitaa  et  pm- 
teitift.  qua  neqne  acerbe  conqueritnr  violatam  Octaviani  promissioaem.  ne- 
IpK  *«t«nuior<iin  violentiam.  sed  haec  omnia  ohiter  modo  tangit,  aeqoe  non 
■m  de  ano  agro,  quam  de  toto  a^ro  Hantaanis  resti tnt-n do  laborare  Sngit 
(i.  II.).  [Cetenun  cf,  qnae  de  huius  Eclogae  argumento  dÌB[iutaut  Nieder- 
dm.  Qn.  Virg.  p.  9  sqq.l  ' 


J 


152  P.  VERGIU  MAEONIS 


LYCIDAS.   MOERIS. 


LYCIDA8. 

Quo  te,  Moeri,  pedes?  an,  quo  via  ducìt,  in  urbem? 

MOERIS. 

O  Lycida,  vivi  pervenimus,  advena  nostri 

—  Quod  numquam  ve  riti  sumus  —  ut  possesBor  agelli 


1.  Cf.  Theocr.  VII,  21.  et  24.  „Quo  te,  Moeri,  pedegf  bcO.  duewUj 
qnod  ex  {jroximo  ducit  repetendum,  quamquam  etiam  non  sequente  cfactf 
per  se  facile  snppleri  potest.  Cf.  loci  simiuimi  Geo.  Il,  1  sq.  et  Àen.  Xil, 
96.,  nbi  vid.  adnott.  Saepius  sane  verbom,  alia  plemmque  persona  yel  alio 
tempore  repetendum,  umittitur  in  altero  sententiae  memoro.  Ceterum  ple- 
nam  dictionem  habes  apud  Plin.  Epist.  VII,  5.  ad  dìaetam  tuam  tosi  me, 
ut  verisHime  dicitur,  peaes  ducuiU.  Cf.Hom.  D.XVlll,  148.  et  aL  jì^vCtòv)  — 
nòSig  wfqov.  Theocr.  Xm,  70.  et  XTV,  42.  ^  nóói^  àvov.  Mitacherl.  ad 
Hor.  Od.  m,  11,  49.  et  Gesner.  ad  Plin.  Ep.  VE,  5.  De  Moeride  rid. 
Argum.  —  quo  via  ducit.  Cf.  Aen.  I,  401.  -  Ceterum  Peerlk.  p.  42. 
Particula  a?i  in  ah  mutata  sequentia  verba  quo  via  ducit  in  urò^in  Moerìdi 
adscribit.  —  2.  Heyn.,  desidcrans  in  vulg.  lectione  Adverb.  Auo.  eo,  ut  dura 
evitaretur  ellipsis,  coli,  locis  Ecl.  I,  71.  et  IH,  88.,  coni,  aut  Quo,  Lycida^ 
vivi  pervenimus!  (quod  iam  Heinsio  in  mentem  venerat,  neque  Burmanno 
improbatur,  sed,  Wagnero  indice ,  ferri  non  potest ,  cum  id  ipsum,  quo  rea 
pervenerit,  sh^ifice&r  bis  verbis:  ut  —  diceret);  aut  Huc,  Lyciaàf  vivi 
perveninms!  Scbrader.  legendum  suasit  O  Lycida,  vivi  quo  venùnus!  Sed 
nulla  opus  est  coniectura,  cum  pervenire,  i.  e.  aliquo  devenire,  iam  in  se 
contineat  Adverb.  eo,  ^uod  editores  desidcrant  (cf.  adnott.  ad  Ed.  I,  71.); 
quare  nunc  cum  Vossio,  Schirachio  p.  641.  et  lahnio  vulgatam  sine  uQa 
mutatione  servandam  et  dcfendendam  censeo,  verba  sic  ooniungens:  Vivi 
pervenimus,  ut  advena  possessor  nostri  agelli,  id  quod  numquam  venti  su- 
mus, diceret  etc.  —  vivi.  Wagn.,  ^ui  prius  censuerat,  banc  vocem  addi, 
quia  alias  non  nisi  interfectis  colonis  hoc  accidisse  constet,  prorsus  autem 
novum  et  inusitatum  fuerit,  quod  quieti  et  ab  armis  remoti  vivi  ezpel* 
lerentur,  in  minore  edit.  haec  potius  adnotat:  „S6rvius:  diu  vivendo; 
putabimus  igitur  Mocrim  aetate  iam  provectiorem  esse.*'  Bectius  autrai 
cum  Ladew.  statueris,  voccm  vivi  hic  non  aliter  accipiendam  esse,  atque 
in  formula  illa  vimut  vidensque,  aua  significati:^,  rem  aliquam  trìstem  et 
horribilem  nosmet  ipsos  vidisse  et  eipertos  esse.  Cf.  Cic.  prò  Quinct.  15, 
50.  huic  acerbissimnm  vivo  videntique  funus  ducitur.  id.  prò  Sestio  27,  59. 
vivus  {ut  aiunt)  est  et  videns  cum  victu  et  vestitu  huo  pubìicatua.  Ter.  Eun* 
I,  1,  28.  vivua  vidensque  pereo  etc.  —  nostri,  ut  servi  loquuntur;  cf.  v. 
12.  et  Ecl.  I,  8,  (ubi  vid.  adnott.)  Sic  tua  v.  30.  et  Ecl.  I,  46.  Peerlk.  L  L 
etiam  hunc  versum  coniectura  vexavit,  prò  vivi  pervenimus,  advena  l^gi 
iubens  vitms  pereo.  Invpius  advena.  —  8-  Quod.  SicMed.,  Pai.,  tresBein., 
Servii  et  Macrob.  Sat.  FV ,  6,  7.Codd.  Wagn.  tamen  (quem  in  prima  edit^  temere 
secutus  sum)  trium  (vel  si  Gud.  adiungimus,  ubi  qua  scriptum  est,  qua- 
tuor)  Codd.  lectionem  Quo  numquam  veriti  sftmus  recepit,  cum  pervenire^ 
ut  Latinum  esse  dubitaret.  Iam  licet  non  adsentiar  lahnio,  nihil  prorsna 
hac  mutatione  nos  lucrari  contendenti,  cum  nihilominus  ut  ad  pervenimus 
referendum  sit,  —  nam  sane  interest  aliquid  inter  simplex  pervenimus,  vt 
et  pervenimus  (eo),  Quo  numtpuim  veriii  sumus,  iU  --,  tamen  ea  de  causa, 
quam  supra  ad  v.  2.  proposui,  etiam  pervenire,  ut  dici  potuisse  censeo;  et 
nimis  dura  esset  verboruni  traiectio,  si,  interpositis  illis  advena  nostri,  quo 
ad  pervenimus  retulisset  Veigilius.  quantumvis  Wagn.  coUatis  iis,  <mae 
Burm.  in  Praef.  ad  Phaedr.,  Senti,  ad  Hor.  Sat.  I,  3,  61.  etHeind.  ad  Sat. 


BUCOLICA.    ECL.  IX. 

Dic«ret:  ,^aec  raea  auot;  veteres  migrate  coloni," 

Nane  vieti,  tristeB,  quoniam  Fora  omnia  versat, 

Ho8  illi  —   quod  nec  vertat  bene  —  mittìmua  haedos. 

LYOIDAS. 
Certe  equidem  audieram,  qua  ae  aubducere  colle» 


1 


I.  6,  W.  de  rerbia  mire  interdum  a  poPtis  Bomanornm  triùectÌB  diMeraerant, 
CUI  defendere  stndeat.  Verbs  antem  Qitod  numquam  eeriti  lumuf  per 
M  «>)a  tamt^nam  nn^(v9ira  sunt  accipienda.  Congentiiint  mecnni  non  minuB 
erteti  reeenborM  editores  praetcr  Wagn..  qaani  AraeÌH  Spie.  p.  15.  et  Lach- 
«un.  ftd  LncT.  VI,  324.  p.  3G7.  —  potsesgnr  agellt  etiam  in  Wcrnad. 
PoK,  L.  min.  m,  102.  65.  et  T.  1301.  25.  hexametnuii  clandit.  -  4.  Uaec 
atta  Jknf.  Cf.  adnott.  ad  Eoi.  I,  46.  —  coloni,  i.  e.  poEsesHores  agm- 
nm,  homìnes  mstici.  Cf.  Oeo.  I,  135.  Ì99.  507.  n,  3S5.  Ul,  2BS.  Ipsuin 
Varvara  inteUigi  docet  v.  16.  —  5-  vieti  HejTi.  interpretatur  per:  op- 

Emì,  arieti,  rectina  vero  Spohn.  per:  ooacti  a  veterania,  iis  cedere  deben- 
.  —  Bnng..  in  daobns  epithetia  haerens,  loonm  aie  extnlit:  Nime,  vi- 
m.  trirti»  quoniam  tnr»  o.  v..  coU.  OTÌd.  Tt.  V,  12.  6.  SU.  Ital.  VI,  342. 
Oc  Hot.  20.:  et  tri»tùi  qaidem  far»  \t'f^t  etiam  Proboa  Inot.  I,  10,  4.  at- 
qoe  recepii  Wakef.  et  Peerllt,  p,  43,  coniioit  A'imc  indi.  Tristi»  muminm  Por» 
(te.  8ea  cf.  Ladew.  ProRr.  p.  12.  Vidgats  finnatnr  et  GniA.  omnibna 
it  AntlL  Lat.  (vide  infra).  Sensoa  eat;  picti,  o)ipreBsi  a  potentiorìbns.  ideoqne 
kitm  -  -  ntittitmu,  e.  qaod  vieti  Bonina,  tnates  -  -  mittimna.  Uhi  Barm. 
imncrit  leettonem  tori,  neacimus.  et  Tenaaiine  Wagn.  docet,  aortem  eaae 
~"~'im.  nnn  ìpaam  vim  fati.  forUm  anteni  caecam  qnandam  ràn,  rea  tm- 
I  temere  ac  nullo  conaìlì»  reftentem,  ita  nt  /art  rjnidem  bene  dicatni 
tfrttirf,  «or»  aatem  àliquid  versare  dici  omnmo  non  poaait.  Cf. 
PaUaaoa  ad  Prun.  p.  240.  Rsnuhoni.  87000.  §.  247.  T.  I.  j».  197  sq.  Gry- 


et  /or*  in  Codd.  gsopwsime  cnnfaaiB  cf  Sohott.  ad  Aor.  Vict. 

mutr.  e.  13.  Cort.  ad  Sali.  In^.  1.  1.  Drakenb.  ad  Liv.  I,  4,  4.  et  T.  9.  15 

BpaldiBK.  ad  Qninct.  Inat.  IV,  3,  56.  olii.  HeioB,  cnin  h.  1.  comparat  %yta- 


_r-  n,  57.  ned  tptiafùr*  rersat  hmvina,  nec  itmnper  ex  voto  tùidi- 

nata  ^oertltuit,  Reapicftar  nic  locus  in  Anth.  Lat.  Borra.  DI,  81,  76,  Nwie 
ritti  tritttM,  ibid  *.  79.  et  I,  170,  12T,  ipuminm  Jom  rrmaia  venta;  totna 
Mirai  renna  ibidem  I.  178,  84,  iteratnr.  —  6.  quod  nee  vertat  lene, 
_q|VM  re«  iti  eius  perniciem  vertatar."  Sfm.  „Qnod  male  d  ait,  cnm  im- 
praBkUone  novi  beri,  cni  bacdi  ei  a^n  in  tirbem  apportandi  snnt."  Heua, 
—  ««F  naiime  in  prohìbendi  ftirmolia  prò  aimplici  non  nanrpatnr,  ita  ta- 
OMI,  nt  fortina  neget.  Cf  Wagn.  Qq,  Virg,  XXXn,  8,  Vid,  etiam  qnae 
GtrfÀdL  et  Krìbt,  u  Sali,  Ing.  44,  5,  disputarant.  Pnteterea  VnsK.  etWa^., 
qBM  (nt  orancB  editore»  nobia  recentì<)reg)  dne  cnnctatinnc  aecnti  snmua,  prò 
nl^  mtc  bene  rtrUit  (qnod  eaiic  etiam  in  Gnd..  apnd  Nnmnm  p.  34B,  et  Donat, 
aà  Tn-  Phorm,  IV.  3,  73,  legitur)  ex  Med,  et  tribns  aliis  Codd.  edidenuit  me 
H^hetf,  neditttinslaederentiir  elc^ntioraro  aares  peBBimie  nninerie:  Ho* 
if  I  wod  néf  fiene  vrrtitt  \  mtlldmui  haedn»;  qnae  pmva  verbarnm  colln- 
'Ip'^.  L  orta  sit  ei  asitata  formala:  quod  bene  vertat:  camqne  etiam  Ter. 
"",1,  37. jTttnc  re»  libi  vortat  male  scripaerit.  Cetemm  Wagn, 
a  facit  VosBÌo.  afRrmans  illnm  hanc  meliorem  Terborum  ordinem 
lam  praetaliaec,  qaam  qnod  rarina  aie  po!iita  inveniantnr. 
r  illum  Terentii  locnm  landana  etiara  Phonn,  IV,  3.  73. 
I  3li  rei  vorlat  mak,  diserte  dicit:  „die  seltnere  Stelbtng,  -  - 
,__r  ein«n  eehòntren  Rhythum»  giebt."  —mittitnug,  portarana 
'.  65.  ibiqne  adnott. 1  absenti,  ad  abaentem,  ntpotc  in  nrbe  degentem, 
mnn.  Cf.  etaam  infra  t,  62,  Wagn.  confert  m/erias  mittrre,  ,,i.  e. 
..B  infCTiae,  qaae  per  tnmainra  ad  infero*  dcvcniant."  Minna  apte  Vos». 
,  _  1.  comparat  cnm  Eoi.  Ili,  71..  ubi  mitterr  idem  eat  qnod  dofuirt.  —  7. 
L^dAi,  admirana  Moerìdia  qnerelas  dp  r)ì>tnt.>)o  aibì  noto  damino,  nrodit. 
*  rnntiri  divulgato  cTcdidisBe,  qui  narret,  Ver^ium  (hnnc  enim  anb  Uenal- 
Ut  peraona  latore,  in  Argum.  ndintoa)  ob  poetictun  virtatem  in  poeaeasio- 


154  P.  VERGILI  MARONIS 

Incipiunt  mollique  iugum  demìttere  clivO; 

Usque  ad  aquam  et  vetereB,  iam  fracta  cacumina,  fagos 

Onmia  carmimbuB  vestrum  servasse  MenalcazL  10 

MOERIS. 

Audieras,  et  £Btma  fuit;  sed  carmiDa  tantum 
Nostra  valente  Lycida,  tela  inter  Martia^  quantum 
Chaonias  dicuut  aquila  veniente  eolumbas. 

nem  emam  esse  restitatnm.  De  posteriore  enim  veteranoram  inTaaione  iiihil 
aadÌYcrat.  Certe  equidem  ubi  legitnr,  Handio  auctore  Tura.  H.  p*  28. 
non  cohaerent  haec  voeabula,  sed  certe  confirmationem  verìtatis  adiidt 
nniversae  sententiae  et  pertinet  ad  Yerbnm.  Cf.  Plant.  Ani.  II,  2,  38. 
certe  edepol  eauidem  te  civem  sine  mala  ortmi  malitia  semper  tura  orbi' 
tratus.  Pers.  U,  2,  27.  certe  eqtiidem  jmerum  peiarem  quam  te  novi  nemi" 

nem  etc,  ---  qua  se  aubducere  coltes demìttere  clivo,  qxuk  oqUm 

ita  decrescnnt,  nt  in  clivnm  lenem  adscensu  desinant.  Cf.  not.ad  EcL  I,  21. 
Subducuntur  cdles,  qui  decrescentes  ex  alto  in  plannm  deducnntnr  (^A  in  die 
Ebene  verUeren).  Suoducere  enim  signifìcat  amovendo  occultare,  deinde  aensim 
et  nemine  sentientc  removere.  Quare  eodem  fere  sensu  apud  Plin.  Ep.  Y,  6. 
fons  mibducitur,  i.  e.  arena,  humo  hauritur.  Ut  hic  ae  aubducere  est  de- 
crescere, ita  contra  ae  aubiicere  i.  q.  sursum  eri^  et  crescere.  Cf.  adnott 
ad  Ed.  X,  74.  —  moUi  clivo  redit  Geo.  m,  293.  Cf.  Caes.  B.  C.  II,  10.  mùUé 
faatigittnì..  —  9-  od  aqiiam,  scil.  Mincii,  cum  de  Vergilii  praedio  senno  nt, 
cuius  /agoa  iam  ex  Ecl.  I,  1.  et  U,  3.  novimus.  Fagoa  Jìraetaa  n(A  yì 
hostili  excisas  significare  (quod  Heyn.  snmit),  sed  non  nisì  ad  ▼etnstatem 
referendum  esse  epitheton,  patet  ex  addita  Particula  iam\  ^uo  etiam  pro- 
bari  videtur  explicatio  huius  loci  „veteres  iam  fractis  cacununibus,"  quam 
ad  Ecl.  n,  3.  propositam  vides,  ubi  appositionem  buie  similMmam  legimna: 
inter  ilenaaa,  umbroaa  cacumina,  fagoa.  Tuetur  autem  bic  locus  parallelnB 
lectìonem  nostram,  iam  Heinsio  probatam  et  a  Burm.  ex  Medie,  aliia^ne 
bonis  libris  restitutam.  Vul^o  enim  edebatur  veteria  iam  fraeia  et 
/agi;  quae  lectio  band  dubie  ex  vetere  orthographia,  veteris  prò 
orta  est.  Quinct.  Inst.  Vili,  6,  46.  h.  1.  afferens  legìt  confracta  ca 
Conington  confert  Pers.  Y,  59.  Fregerit  articuloa,  veleria  ramaUafagi, 
Ceterum  fagos  istas  termini  loco  fuisse,  probat  Voss.  coli.  Hor.  Ep.  U,  2, 
170.  qua  poptdua  adaita  certia  Limitibus  vicina  refiigit  iurgia  (ubi  vide 
Orell.),  acute  coniectans,  fìnes  agri  sui  tam  accurate  describere  poStam,  ne 
restituto  quidèm  sibi  praedio  ambitus  tamen  eius  imminuatnr.  —  10*  «^ 
atrum.  Plures  Codd.  noatrum;  in  quo  vcram  Vergilii  scriptoram  latere 
suspicatus  Voss.  voatrwn  edidit.  (Cf.  etiam  ad  y.  6.)  Sed  aue  certissiiBa 
Coad.  auctorìtate  hic  nihil  novandum  ;  cum  Pronomina  vea^rétnoator  aez- 
centies  in  Codd.  confusa  esse  constet.  Cf.  Drak.  ad  Lìy.  XXXTV,  2,  2.  Per 
Menale an  significatur  ipse  Vergilius,  carminibus  suis  nactus  fautorea  et 
deprecatores,  quorum  opera  agros  suos  receperat.  —  11.  Audieraa  —  Beo 
duoito,  te  vere  audivisse;  nam  scio,  famam  hoc  nuntiasse;  auod  sibi  vofauit 
▼erba  et  fama  Juit,  Simplex  enim  Copula,  affìrmandi  quaaam  vi  praedita, 
band  raro  indicat  mutuam  aliquam  vel  temporìs,  vel  alius  euìosdam  rei 
rationem  inter  duas  cnuntiationes  interccdcntem  ;  quare  etiam  parentìbeaee, 
quae  affìrmandi  et  comprobandi  causa  adduntur,  saepe  incipit,  ▼.  e.  Geo. 
n,  125.  Aen.  m,  365.  615.  XI.  901.  Vid.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXV.  p.  561. 
et  cf.  etiam  quae  ad  Ecl.  I,  47.  adnotavimus.  Wagn.  et  Haupt.  post  Audie- 
raa signum  interrogandi  ponunt  ;  quod  recte  vituperat  Band,  in  TuTBelL  IL 
p.  484.  —  fama  fuit.  Sic  Aen.  VI ,  H.  ut  fama  eaL  Nep.  Them.  10. 
Ifeque  negat  fuiaae  famam  ^  vefienvm  atia  apoiUe  aumpaiaae.  Oic.  har.  retp. 
10,  20.  ut  fama  hominum  eat.  Suet  Domit.  22.  Eralque  fama,  guati  eie. 
—  12.  Serv.  comparat  notissima  iUa  verba  Cic.  pr.  Mil.  4.  aileni  (egea  imter 
arma.  —  noatra,  Cf.  supra  ad  y.  2.  adnott.  —  18.  aquila  veniente^ 
irruente  hostili  et  infesto  animo:  ut  Aen.  X,  456.  Turm  venimUia imago. 
Cf.  Burm.  ad  h.  1.  et  ad  Phaedr.  I,  21.  ObYersabatur  poétae  Luerel.  Ult 
751.  iremeretque  per  auraa  Aèria  accipiter  fugiena  vénionU  cokamba,  — 


BUCOLICA.    ECL.  IX. 

Quod  Disi  me  quacumque  nuvas  incidere  lites 
Ante  eìnistra  cava  monuìsset  ab  ìlice  coniix, 
Mec  tuus  hlc  MoerÌB  nec  viveret  ipae  Menalcas. 

LYCIDA8. 
Hen,  cadit  in  quemquam  tantum   Bcelue?  heu,  tua  nobìs 
Paene  simul  tecum   solatia    rapta,  Menalca? 
Quìb  caneret  Nymphas?  quia  hiimum  florentibus  herbis 

„Chaoniaf  eolumbae  aollemni  epithetu  a  Dodonaeo  luco  et  oracolo  per 
«>liimbae  s.  palumhes  edit«.  [Cf.  aanott.  od  Aen.  HI,  466.]  Erot  aatem 
Dodona  arba  Epirì  TetuBtÌBBimìs  tempuribnB  a  Cliaonihus  babitatae.  Cf. 
Stnb.  VH.  p.  49S.  e."  Heyn.  Lucii»  aatem  erat  oneTcìmm,  qnare  saepe 
it  Chaoniia  quercnhos  senno  est.  Cf.  Geo.  I,  8.  Ù,  B7.  (Aen.  Ili,  293. 
US.)  AmUi.  L«t.  Burnì.  □,  260,  I.  Cha/miam  jlJT»"'»  ■natmn  lovU  arbore 
afamfe)».  Claud.  de  rapt.  Pros.  IH,  47.  vidu*  Chaoniia,  i.  e.  glandea.  De 
Uhaaiiia  t\&.  litiniin  menni  geogr.  TIJ.  p.  SIS.,  de  i^so  aat«mopj)ido  Do- 
doiiu  einsaw;  araciili>  ibid.  p.  8S0.  —  14-  ..Niai  augnno  monitiu  fouiaem,  nt 
ijiiotis  muiTu  inr^a  mm  veteranis  in  a^ros  iimmpcntìbns  proecidereiD .  ca- 
pltit  perìonliun  mia  cara  hero  Henalca  adiiascni."  An/u.  Cf.  Argnni,  —  Qaod 
miii,  ì.  e.  qnaraabrem  nisi.  Cf.  Ruddim.  II.  p.  356.  Zompi,  g.  342.  not. 
Buiuh.  fi.  200.  n.  4.  p.  912.  Beier.  ad  Ciò.  OC  n.  8,  29.  Kritz.  ad  Sali. 
Olt.  2,  3-  alii.  Eedit  Geo.  I,  155.  et  alibi.  —  i^uacumque  via,  ratione. 
Cf.  adnott.  ad  Ed.  HI,  15.  —  incidere  lite;  i.  q.  praeddere,  decidere, 
dbìmere;  ut  no»  i^tchneiiìea.  Saepins  aigTiiflcat  rem,  qnae  iam  enne  coepìt, 
tbnmpere.  Or.  r.  o.  Hot.  Ep.  I,  ]4.  30.  incidere  ludtm.  Liv.  XXXH,  37. 
S.  ineidert  aermonem.  Sii.  Ili,  68.  Si  quii  forte  deum  tanlot  iaeiderit 
aett».  —  15.  Girtdc,  xopavi),  avia  fatidica  orat,  qnae.  si  a  riniftra  canebat, 
m  erfotnin  habituraa  praenontiare  putabatiu.  Cf.  Plant.  Asin.  n,  I,  12. 
Pùmt,  eomir  imt  a  larva.  Ciir.  Div.  1, 39,  S5.  eormx  a  ainittra  facit  raliun. 
Bor.  Od,  ni,  27,  15.  Teque  nec  laetm»  vetet  ire  piena  Nec  vaga  comir. 
VÌmiAt.  m,  tS8,  12.  Uufca  comici  omina  (data).  Hic  cam  in  cairn  ilice 
w4«M  cacat,  aliqnod  maloni  vaticinator.  Ameia  Spìe.  p.  15.,  coli.  Geo.  I, 
M4.  et  Aen.  I.  1 10„  talia  ei  Graecoram  more  dieta  eeee  arbitratoj.  —  16. 
htc  •  '  hic  Moerii,  nec-  ■  Menalcan,  i.  e.  ne^ue  ego,  nei^ne  ille. 
tCam  Pron.  hic  «aepe  ita  iianrpatnr,  nt  aliod  quid  ei  rei,  cui  adinnctum 
{Bad  wt.  opponatuT.  quod  docet  Wagn.  Qn.  Virg.  XX,  7.  p.  596  Bq.  com- 
ttBMB  Rei.  lU,  5.  Aen.  I,  261  aqq.  715  sq.  O,  291  sgq.  577.  VI,  117  Boq. 
tSD.  Vii.  mnltosque  alios  locos.  Coninelon  conferri  mbet  Ter.  Heant.  Il, 
S,  115,  Tibi  eruiU  parata  nerba,  huic  homini  (i.  e.  mibiì  twiara.  —  17. 
madit  in  quemquam  tantum  tcelntf  i.  e.  pot«et  a  quoquam  eispectarì, 
potMt  i]niaqnam  comntittere  tantum  scelus?  Cadtre  emm  naud  raro  i.  q. 
tnmaàrt.  Cf.  v.  e.  Cie.  bar.  resp.  26,  56.  h  eiim  eadit  hoc  vrrlmm  ma- 
^mt.  \i.  8n!l.  27,  "5.  Non  cadit  in  hunc  hominem  itta  mupicio,  Plin. 
3B3T.  10.  36.  Non  cadit  in  alivm  tam  abtolaXum  opus  etc.  Ceteram 
FVnlk.  p.  44.  mavult  legì  Hcìi,  cadere  in  qaemqjiam.  —  18.  solatia 
rapui,  carmina  erejita,  qoae  eoraa  et  moleatiati  a^ricolanuii  Icniebant;  et 
Ttr^^  qnidetu  carmina,  qnippe  qui  Ecl.  V.  agricolaa  conaolatua  sit,  appel- 
iMinh.  1-  docet  Vosa,  Cf.  aotom  Claud.  Pracf.  D.  de  raptu  Proa.  3.  Luge- 
6amt  errpta  mbi  solatia  Nympìin'.  (i.  e.  Orphei  cantus.)_et  cum  tote  loco 
■iMetiiu  ni,  11.  et  64.  Ceteruni  Heyn.  post  Menalca  mmoa  recte  simiiun 
«Mbiaatìoiiis  nosuit;  Waga.  autem  Voi.  V.  et  Bibbeck.  e»  Med.  et  Eom. 
nctaritate  sotacìji  scripaerunt.  Cf.  Wagn.  Ortb.  Verg,  p.  472  et  Bibbeck. 
hoke.  p.  446.  —  T.  19  nqq-  Rpobn.  ia  Proleffg.  p.  50.  ad  Indos  Apollina- 
lea,  Warn.  autem  ad  Ambarvalia  alludi  censet.  De  illjs  rid.  Argom.  Ecl. 
V..  de  his  adnott.  ad  Geo.  1,  338.  —  Quii  catterei  Nympka»*  ai  Me- 
*        I.  Vergiliua  a  veteranis  foribundiB  interfectus  fuiBBet.    Respicit  a" 


ì 


toa  patta  EcL  V",  20..  ut  in  «equentibiu  eìusdem  eonainis  v.  40.,  ubi  nd. 
■Aaott.  Quod  autem  ad  dupUcem  attinet  ranstractionem  inducere  fonte* 
MNAra  et  itub'Ce^  fontibn»  wnbram,  Bunn.,  coli.  Orid,  Met,  X,  271.  indii- 
Mre  eoraua  auro  et  IV,  408.  indueere  brackia  ptwni*,  docet,  esae  qnoadaui 


156  P.  VERGILI  MARONIS 

Spargerei  aut  viridi  fontis  induceret  umbra?  30 

Vel  quae  suble^  tacitus  tibi  carmina  nuper, 

Cum  te  ad  delicias  ferres^  Amaryllida,  nostras  ? 

„Tityre,  dum  redeo  —  brevis  est  via  —  pasce  capellas 

,^t  potum  pastas  age,  Tityre,  et  inter  agendum 

„Occursare  capro  —  comu  ferii  ille  —  caveto."  35 

MOERIS. 

Immo  haec;   quae  Varo  nec  dum  perfecta  canebat: 
;;Vare;  tuum  nomen,  superet  modo  Mantua  nobis^ 


locationes,  qaae  daplicem  constructionem  habentes  idem  significent,  velnt 
spargere  hwmum  herbis  et  herhas  spargere  humo.  EcL  III,  43.  labro  ad" 
movere  poculis  et  pocula  labria.  Aade  verba  afflandiy  cuispergendi,  circum- 
danài,  tnduendi  eie.,  qoae  collecta  vides  a  Kuddim.  II.  p.  173  sq.  et  cf. 
Heins.  ad  Ovid.  Her.  XIII,  113.  —  20.  quis  •  -Spargerei  —  induceret^ 
h.  e.  caneret  humum  florentìbus  herbis  sparsam  aut  fontes  nmbroslB  arbori- 
bus  consitos,  vel  potius  Carmine  auctor  esset,  ut  spareeretur  —  ut  indù- 
ceretur.  Cf.  etiam  similis  locus  Ecl.  VI,  62.  et  adnott.  ad  Ed.  VI,  46. 
viridis  umbra  metonymice  prò  umbra  arborum  virentium,  ut  Geo.  1, 157. 
Falce  premes  umbram  et  Geo.  III,  145.  sax4',a  umhray  ubi  vid.  adnott.  CL 
etiam  Naek.  ad  Cat.  Dir.  28.  p.  59.  (a  Gebauero  Progr.  p.  14.  land.)  —  21. 
Vel,  scil.  quis  caneret?  —  quae  sublegi  tacitus.  quae  nuj>er,  cum 
caneres,  ex  te  non  sentiente  didici.  —  22.  ^Amaryliida,  deltcias  no- 
stras:  aut  communem  utriusque  amicam  dicere  voluit,  aut  prò:  meam  ami- 
cam.  Neutrum  satis  placet  ;  hoc  tamen  magis  consentaneum,  quandoquidem 
Moeris  iam  senio  fractus  est,  v.  51."  Hewi.  Rcctius  Voss.  voc.  nostras  ita 
interpretatur,  ut  dicat,  Amaryllìda,  ex  Theocrìto  [III,  1.]  translatam,  fictam 
esse  personam,  quam  c[uisqae  pasior  suas  delicias  Tocare  possit,  cuiusque 
nomen  omnìno  in  c^rmmibus  bucolicis  amatae  puellae  signincandae  adbibea- 
tur.  Cf.  Ecl.  II,  14.  Ili,  81.  —  Quod  subiicitur  v.  23 — 25.  breve  Carmen, 
ex  Theocr.  Ili,  3 — 5.  ad  vcrbum  conversum  est.  Cf.  OeU.  IX,  9.  et  Scali- 
ffer  Po6t.  V,  5.  pr.,  ab  Hejuio  land.  -  23.  dum  redeo,  ut  apud  Ter. 
Adelph.  n,  1,  42.  Delibera  hoc,  dum  ego  redeo.  Multa  exemj>lal^iurtiea- 
lae  aum  (germ.  bis.  so  lange  bis)  verbis  exspectandi,  manendi,  retinendi, 
etc.  adiectae,  v.  e.  Aen.  IV,  51.  Ter.  Eun.  I,  2,  126.  Phorm.  V,  7,  89.  Cic. 
ad  Att.  IX,  3.  etc.,  collegit  Hand.  in  Tursell.  11.  p.  320  sq.  Cf.  etiam  Bud- 
dim.  II.  p.  310.  et  Ramsh.  §.  185.  III.  p.  784.  —  24.  De  copula  ad  effid- 
endam  oratìonis  alacri tateni  repetita  cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXV,  7.  h.  et 
Gebauer  de  poet.  I.  p.  30.  —  tnter  aqendum,  ut  ap.  Quinct.  XII,  3,  10. 
Sic  ap.  Ennium  fr.  ine.  p.  186.  Vahl.  Inter  ponendum,  Suet.  Ner.  32.  òiter 
canendmn,  lustin.  XI,  8.  inter  f/ibendum,  Geli.  I,  26.  inter  vapulandum  ete. 
Cf.  Hand.  Turs.  HI.  p.  407.  Saepius  sane  in  eiusmodi  locis  invenitiur  Praep. 
in  Cf.  idem  III.  p.  286.  —  25.  ferii.  Pauci  quidam  Codd.  petit,  ut  EcL 
III,  87.  Hor.  Sat.  II,  1,  52.  55.  et  alibi;  sed  vul^atam  praeter  optimos  li- 
bros  tuentur  Geli.  IX,  9.  Arusianus  p.  238.  Lina,  et  Nonius  p.  311,  14.; 
voce,  autem  ferire  et  petere  a  librariis  saepe  confnsas  esse,  di)cet  Burm. 
ad  Quinct.  Deci.  301.  —  26.  nec  dum  non  simpliciter  esse  i.  q.  nondum, 
ut  Voss.  censet,  sed  significare  et  nondum  quidem  in  promptu  est.  —  27 — 
29.  Sequitur  aliud  breve  carmen,  eadem  ratione  cum  anteceaentibus  coiniuB- 
ctum,  nam  ad  Immo  rursus  supplendum:  quis  caneret?  „Sententia  faaee 
est:  si  modo  Mantua  ab  interitu  servata  fuerit,  nomen  tuum  per  totum 
agruni  Mantuanum  celebrabitur?  Sensum  posteriorum  ita  elocutus  est,  ut 
laudes  Vari  cantus  amantissimis  cycnis,  auippe  guibus  Mincius  abxmdaret 
(Geo.  n,  198  sq.),  celebrandas  traderet.  Quoa  enim  sensum  humanumtan- 
git,  id  cum  omni  rerum  natura,  animata,  et  inanimata,  poétìce  communica- 
tur.  Ut  igitur  supra  Ecl.  V,  27  sq.  Daphnidem  lu^ent  et  celebrant  laudi- 
bus  silvae  ac  ferae,  et  I,  38.  39.  fontes  et  arbusta  desiderabant  Titr- 
rum;  ita  nunc  cycni  concinunt  in  Vari  honorem.*'  Haec  fere  Heyn,  De 
Varo  vid.  Argum.  Ed.  VI.  —  27.  superet  modo  Mantua  nobts,  h.  e. 


BUCOUCA.    ECL.  IX.  157 

.rMontua  vae  uiisei-ae   nimìum  vicina  Cremonae, 
„Cuitante8  sublime  fi^ient  ad   sidera  cycni." 

LYCIDAS. 

Sic  tua  CyrneaB  fugiaut  examina  taxus,  30 

Sic  cytiao  paatae  diatendant  ubera  vaccae  : 

tneoliunÌB  et  salva  ait,  agrìs  redditis.  Stmerare  enim  hand  raro  ponìtor 
prò  supereMP.  saperatiteiji  eaae.  Cf.  Aen.  II.  597.  843.  CI,  339.  V,  519. 
LoCT.  1.  5811.  (obi  Tìd.  ttdnrit.  raea)  Prop.  V,  (IV,!  2,  57.  Tibiill.  HI.  3,  17.  IV, 
I,  28.  Oaea.  B.  G.  VI,  17.  SaU.  Ing.  70.  Liv.  XXD.  4U.  8.  eto.  --  28. 
,^antua  rat  miterae  n.  v.  C.  Scilìcet  cum  Cremonenainio,  qni  Cusii 
et  Brntì  partee  secati  foeranl,  agri  ei  militom  numero,  cnì  BBaignati  erant, 
non  infOcerent,  proiiuii  agri  Mantnani  additi  aunt,  Ucet  ea  arba  io  Angn- 
ft)  paitibQs  fnÌBeet."  Heyn.  Cf.  Argnm.  Iure  igitur  Mantua  nimiitm  ttìmiia 
CkMDonae  Jicitor,  qiuuiiTÌB  ipaa  XL  millia  iiaaHuum  ab  ea  diataret.  Obver- 
nlwtaT  ant^iu  hic  versos  celeberrimua  Hartioli  Vm,  6G,  7.  canentì;  Itu/era 
ptr^tteral  mùerae  vicina  Cremonae  (Vergìlina),  et  auctori  carta,  in  Anth. 
Lat.  Bnrm,  II,    186,  7H,  Matdtiatu  coniancta  loco,  noeiata  perictis,  Non 


a  Jecil.  —   29.  Vantante»  cucili.     __ 

a  morìbundiiram  canta.  qDO  ipaani  mortem  inauntein  in- 
■liBCtu  quódam  praeBentient«H  significare  et  qnaai  cura  gandio  et  voluutate 
eonnlntare  dicautur.  piena  sunt  [Kietanmi  poat  Homerum  cannina.  Vid.  lo- 
■    '--n  ad  Ecl.  Vili.  55.  landatos.  Praeterua  cf.  (Se,  Tdhc.  I,  3u.  73.  (,nbi 


Appellar!.  Cf.  Hor.  Od. 
e.  Pindanini  Tliebanum. 
)  ettan  qui  b.  1.  cjenoB 

u.  ao.  15.)  %■ 

., —  -, _,.._, ciinus  ei  Aelia 

Plin.  X,  23.  32.    Cygnoriun  antem  cantoa  hic  qnidem  a^iasìnie  e __, 

ntnr,  «mia  Mincitu  bis  avibos  abaadabal.  Vid.  Geo.  TI.  lyS  sq.  Peerlk. 
tuneii  uìTendeaB  in  avibus  ,,ÌadÌcÌo  et  ingonio  praeditia,  quae  Varum  ani 
<trmiiiia  argnmentnni  siiiiipaerinf.  p.  45.  pri>  cyeiti  ooniioil  coeli  (1),  com- 
pamu  Aen.  I.  259.;  qood  quam  anpervacanewii  sit,  di>cet  I*dew.  Progr. 
p.  Il  sq.  —  tublij,tt  ferent.  Cf.  Calpum.  Vili.  18.  laudetque  ta,ia 
MfMfoM  _/W-«nt.  Wolief .  ex  Lucr.  I,  342.,  udì  mMiraa  caelì  commemurantor, 
tiìMm  bmis  loco  antiquiorem  illam  Turniani  temere  vnlt  obtruderc,  cuniiciens: 
«mUAm  /eretti  aii  suiera.  —  ad  tìdern.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  V,  51.  - 
V.  90.  et  31-  repetontur  in  epigr.  Anth.  Lat.  Bnrm.  1.  147,  27  sq.  Lyoì- 
JMlCoerin  obteacatnr  per  numia.  qnae  ipsi  cara  eesc  debeant,  ut  ^lura  ei 
Heultae  carminibUB  pruferat.  Mitigai  autem  posta,  quod  bene  aenait  Vara., 
ni  ijiMiu  landea.  quas  ut  sibi  tribtieret  totìna  carminia  onnaìliniD  ferebat, 
'  -potetti  artÌB  poflticae  studio,  et  patriae,  qua  docebatnr,  caritate.  Sic  etc., 
^^^Nitataodi  formula  per  rea  cariasimaa.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  X,  4.  8en- 
\TSX  volo,  Bpìbua  et  gregibns  taÌR  bene  eveniat.  ita  cupio,  ut  inci- 
<uri  examina,  i.  e.  domini.  Cf.  HUpra  ad  v.  2.  et  12., 
«  antem  ad  Ecl.  VII,  13.  ApibuB  vero  abundasse  agmni 
_.  dÌBCimos  ei  Ed.  I,  53.  et  VII,  13.  Ceteruin  Itibbeck.,  emù  Cod. 
eÀibeat  exacmìna,  litera  e  inducta,  acripait  rj^gmina,  forta»ae  re- 
ttìm.  Cf.  Wa^.  Orth.  Verg.  p.  437.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  420.  —  (Jyr- 
mtoM  taxof.  i.  e.  Corsicanas.  Deduota  eat  Adicctivi  ferma  ei  Gracco  in- 
mlM  nomine  Kt-py^i  undc  etiam  Cijmiacu*  apud  Rutd.  Itin.  1,  516.  Taiaa 
^"*'"  mellifldo  exitiuaa.  quia  mei  amanuu  inde  fiebat.  Cf.  Óeo.  n,  257. 
IV,  Al.  Cura  vero  alii  (ef.  Diod.  V,  14.  Ovid.  Am.  1,  12,  10,  Serr.  ad  Verg. 
Om.  IV,  lOU.  et  liber  meas  geogr,  III.  p.  S3I).)  Coraioi  mellia  amaritndineni 
potioa  a  boli  in  inanla  creacentis  copia  repetant,  Coningtou  laro»  fortasse 

Kerrorem  uro  Inuo»  scrìptnm  suapicatur,  quod  non  pnibaverim.  -  31. 
citilo  cf.not.  ad  Eoi.  I,  78.  —  ditttndant  ubera  prò  vulg.  ili*ten- 
Imii,  qund  e  vitiosa  scrìptura  dlslentnnl  ortuni  ridetnr,  Beìna.  e  nieliorìbns 
Hhria  rcBUluit.    Cetenuu  vid.  not.  ad  Ecl.  IV,  21.  et  Tlieocr,  VIU,  6>à.  — 


158  P.  VERGILI  MAROMS 

lucipe,  BÌ  quid  hftbes.    Et  me  fecere  poeum 

Pierìdes,  Eunt  et  mihi  carmina,  me  quoque  dicnnt 

Vatem  pastores:  sed  non  ego  credulus  illis. 

Nam  neque  adhuc  Vario  videor  nec  dicere  Cinna  35 

Digna,  sed  argutos  inter   strepere  anser  olorea. 

MOERIS. 

Id  quidem  ago  et  tacitus,  Lvcida,  mecum  ipse  Toiuto, 


Imeipe,  si  qmod  halet  gracile  sub  arundime  oarmen:  Terba  antem  /ae^pt, 
M  amd  haots  repetit  etiam  aactor  epigr.  in  Anth.  Lat.  Barm.  I,   172,  25. 

tfom,  ut  etiam  EcL  VII.  2ó  sqq..  adioncta  tamen  Teneratìonia  notàone,  qua  pa- 
atores  mirabiuidi  eum  suspiciant,  cani  etiam  Tìieocr.  1. 1.  scrìpaerìt  x^fià  Àiyoni 
ilamf  àotàòì  af^mtor,  Vatem  antem  omnino  dici  praestanliiwÌBiDiB  et  admi- 
ratione  di]E^ni«8Ìmam  sui  generis,  satis  notnm.  ]iart jn.  et  Coningt.  coaferant  aie- 
dicmae  et  Upan  vates  ap.  Plin.  XI,  37,  69.  et  VaL  Max.  Vm,  12.  1.  —  non 
§um  creduli^  illi$.  Creduius  cnm  tertio  Casa  coninngìtor  etiam A>r.  Od. 
If  1 1.  %,  carpe  tiiem^  quam  minimum  credula  postero  ;  alibi  etiam  cam  Geail 
(SìL  X.  476.  creduhuf  adversi,  nisi  adcersis  leirendam)  et  com  Pracpoa.  m 
(Orid.  Fast  IV,  312.  credulus  in  rUium.)  -  V.  35.  ad  Theocr.  Vii.  d». 
exemplam  formatas.  Nam  mea  carmina  nondam  compararì  posaiuit  era 
Vaiii  et  Cinnae  carminibaB;  qnamquam  additum  Adverb.  aakuc  indicst 
spem  {K>€tae.  aliqoando  se  illis  conniarem  fere,  qai  tamen  non  erant  po£tM 
bacolici.  <Cf.  Unger  de  Valgìo  Rofo  p.  326.)  Pro  Vario,  aaod  liìc  lege- 
rant  8er\'.  et  Schol.  Uor.  Cmaa.  ad  Od.  I,  6.  -p.  20.Ì,  Coad.  constaater 
praebent  Varr>,  scilicet  qnod  Vari  nomen  modo  commemoratom  t.  26.  H- 
Lrarìis  adhac  ob^ersabatur.  Varios  aatem,  qai  Vergìlio  saperstes  fait  (cL 
Donai,  vìt.  \tr^.  14.  $.  53.)  facile  princeps  erat  illios  aetatis.  qoa  Vergifiw 
et  Horatìuh  canere  incipiebant.  poèta,  magna  apad  Aagastam  et  Maecenatem 
poUena  ^atia,  et  ab  Horatio.  qaem  Maeconati  c<»mmendaverat  vHor.  Sai.  1, 6» 
55.),  eximiis  omatus  laudibus.  Cf.  de  eo  Hor.  Od.  I.  6,  1.  Serm.  I,  5,  40. 
9,  23.  10,  44.  EpiiJt.  I,  16,  27  sqq.  LI.  1,  247.  A.  P.  55.  Ovid.  ex  P.  IV,  i% 
31.  aactor.  carm.  ad  Pìsun.  21b  sqq.  Qoinct.  List.  X,  1,  96.  Tac.  de  oratt. 
12.  Macrob.  VI,  1  et  2.  Fraguienta  eius  oollegit  Rat^rs.  in  Lectt.  Venns. 
e.  3.  Vid.  He^n.  ad  Donati  L  1.  et  §.  30.  idcmqnc  m  Vita  Verg.  p.  ann. 
dig.  a.  735.,  imprimis  aatem  Weichert.  de  L.  Vari!  et'Cassii  Panu.  vita  et 
carminibas.  Gotting.  l'»30.  p.  1-120.  De  C.  Helvio  Cinna,  Smymae  aa- 
ctfire,  carminis.  per  decem  annos  elimati,  qui  eo  tempore,  qao  haec 
Ecloga  scripta  est,  haud  dubie  adhac  in  vivis  erat.  cf.  Catall.  X,  30.  XCV, 
1.  Ovid.  Trist.  II,  435.  MartiaL  X,  31.  Quinci.  X,  4,  4.  et  inter  reoentioiei 
anus  instar  omnium  Weichert.  in  duabus  de  eo  commenti,  doctisa.. 


a.  1622.  et  23.  editis  (P(»(;tt.  Lati.  KelL  p.  147—202.)  et  praeterea  Ui^per 
de  Valgìo  Rufo   p.  3ol.    Ceterum  Gebauer  de  po$t  L  p.  77.,  ut  eaeaim 


beroica  resiituatur,  cum  uno  Cod.  Morei.  neqiie  elicere  scrìbendom 
Buspicatur.  Cf.  adnott.  ad  EcL  VII,  14.  —  36.  arguto»  ».  str,  anser  do- 
res.  Cf.  similis  locus  EcL  Vili,  54.  ibique  adnott.  argutos,  i.  e.  eanoroa» 
ut  Hor.  Od.  Ili,  14,  21.  Epist.  II,  2,  90.  et  alibi.  Cf.  etiam  adnott  ad 
EcL  VII,  1.  Anserem  aliquem  eius  tcmporis  poétam  (de  quo  cf.  Ovid.  Triat. 
U,  435.  Prop.  m,  32,  (H,  34,)  64.  Ili,  25,  83.  Cic.  PhQ.  XIII.  5,  11.  Weichert. 
de  C.  Helv.  Cinna  p.  9.  s.  Poèti.  Rell.  p.  161  sqq.  Passow.  ad  Pera.  p.230. 
et  Unger  de  Ansere  poèta.  Friedland.  1856.  4.)  hic  tacite  veUicari  doeet 
ServiuB,  quem  iure  sequuniur  recentiores  ediiores  praeter  Ladew.,  conaoH 
tieniem,  ut  videtur,  cum  Heynio,  qui  inter  olorea  non  nisi  v&ro  tmseri 
locum  esse,  versumque  nostrum  Theocritea  Idyll.  VII,  47.  expiimere  een* 
set.  Quod  ut  verum  habeamus,  tamen  non  impedii,  quominoa  in  Anae- 
ris  nomine  luserit  poèta,  ut  Cicero  1.  1.  haec  scribens:  de  Falerno  Ans^ 
res  depellentur,  Antonius  enim  buie  Anseri,  qui  laudea  ipsios  in  Carmine 
aliqao  oelebraverat,   agrum  Falemae  regiouis  dono  dederat    —    87.   Id 


BUCOLICA.    ECL.  IX. 

Si  valeam  mcmiiiisee;  neque  est  ignobile  cariimn. 
,Muc  «dea,  o  Galatea;  (juis  est  nam  ludua  in  iindisV 
,Mk  ver  purpureum,  varios  hic  flumina  eirciun 
,^iuidit  humus  flores,  hic  candida  populus  antro 
„Imininet  et  lentae  texunt  umbracma  vites. 
^uic  ades;  insani   feriant  sinc  litura  fluctus,'' 

LTCIDAS. 

Quid,  quae  te  pura  aoliim  nub  nocte  canentcm 

Ìiai(i«n  asili    Carmen  aliqaod  Henalcsc  canerc  (inciperc  v.  32.) 
>   waUitBt.  Via.    adnott.  ad  Bel.  VI,  57.    et  Aen.  1.   181.    — 

Tìmoa.  XI,  41  -4y.  ti3  sq.  |cf.  Y,  45  »({.)  dactmii.  sei  oratiaae  varì&ta. 
Kvbdle  veni  ba«uUuì  generU  areiuDentuiu  Fulj^hciuiu  Galateae  Nm- 
rhu  amore  captaa,  Cf.  Bìon.  ìdyìl  XV,  3.  et  fragni,  XII,  3.  ìloach. 
HjlL  Ul.  58."  Hesftt.  —  De  formula  liur  ade*  dietimi  ad  Ed.  VII,  9. 
De  Galatea  rid.  adnott.  ad  Ed.  VII,  IH.  —  quia  ■  -  tam  tmesi  diiem- 
pton.  «t  aHqooties  apud  Plautnin,  e.g.  Aul.  Il,  I.  Iti,  in.  2,  13.  Bud.  IV, 
I,  B.  ri  alio»,  vel  apnd  ipaiun  Cicerunem  ud  Brut.  I,  2.  Inverso  ordine 
wiwaHM  legitor  v.  e.  Geo.  IV.  445.  Ter.  Pliorm.  V.  1,  5.  et  alibi.  —  40. 
(t.  Tbeucr.  XI,  45  Bqq.  ver  parjiareutn,  L  a.  pulobnua,  variia  èorom  et 
hcrbvtun  ornatibaa  splendens,  legitiu  etiam  an.  TibuU.  IH,  5,  4.  Culom. 
I,  X5S.  aliufl.  Purpuretu  oiiim  poStÌH  dldtiir  de  onmibas  rebus  aplendeD- 
tìin»  et  adspectu  pokhris,  eiiiiieeaiic|uc  colorù  sont.  Vid.  r.  e.  Hor.  Od. 
I?,  I,  10.  purpurei  olorra.  AlMnov.  u,  62.  brarhia  pwpurta  emadùliom 
MM.  Vai.  l'I.  IH.  178.  nt  Jrigidiu  orbe*  Purpurem  tam  »oinntu  obit,  i.  e. 
o«Bloa  pTilchroB  et  nitentcB.  ibid.  T.  422.  Hic  mU  purpureo  vivatpit  nitun- 
tia  hiiitha  Memlra  aovat.  Aen.  1,  5SI.  VI,  R4I.  Geo.  IV,  54.  Aen.  V.  79. 
n.  8M.)  Cf.  Lambii),  ad  Hor.  Od.  IV.  1,  tu.  Borrn.  ad,  Antliul.  Lat  T. 
L  B.  M7.  lliiel.  ad  Aen.  V,  79.  et  Gebauer.  Fto^.  p.  7.  (qui  coofert  He- 
4m  Op.  477.  et  493.  noliùv  la^  et  Uelegr.    in  Antb.  Pài.  IX,  363,  2. 

'-     -tifiQtiySfo;  iIoQoc  upji.)  Alitar  tamen  de  uan  huius  epithetì  iudi- 

lahniiNoT.  AnnaL  LXI.  p.  3S(i  sq.  —  fluminacireum.drcum 


mfVOQÌti  fin<ffit<t*9fo;  ffo^o;  tuoi?.)  Alitar  tamen  de  uan  huius  epithetì  ìudi- 
«WAseiB.  in  lahniiNoT.  AnnaL  I.XI.  p.  3m  sq.  ^  fiamìn-  "' 

•Ihm  de  rebus  noa  ab  omni,  sed  ab  aliqua  tantun  wrte  cu 
UwqM  aaupe  ponitor  de  rerum  anibitu,  c^nem  adspei^tu  coniplectimni,  vi- 
(Mfatit  DM£Ì8.  quani  circuitus  rationc  bnbita.  Cf.  Himd.  Tura,  U.  p.  53sq.; 
4e  SMtpointa  antcm  Praeposìtione  cf.  Aen.  I,  32.  HI,  75.  VI,  32y.  Laar. 


I.  MS.  (He.  N.  ì>.  II.  41,  11)5.  etc.  Wiipkcna,  Lect.  Tuli.  p.  170.  Markl.  ad 
"■  ■    Sili.  III.  ;j.  21.  Walch.  ad  Tao.   Ajrr.  p.  3.ÌS.  Hand.  1.  1.  p.   68.  Rnd- 
IL  p.  315  sq.  alii.  Cetenun  hunc  tucam  respeiit  Calpnro,  Bel,  XI,  47. 


LtUi  itile  fiaena  fotta  tmtramrat,  hic  et  ab  turni»  Purpureae  fetì»  ti_ 
^^*  ~it0N«  vriu.  —  4t.  candida  populus,  die  SUberpappel,  Hora- 
,  a,  B.  <Ma  vucata.  Tria  sunt  populi  Keneta,  nignun  (of^ei^c;, 
„..«*{:  cf.  adnott,  ad  EcL  VII,  GÌ.),  et  Libycum,  quorum  altenim 
Ji  (of.  Aen.  Vili,  2S7,  bieolar  popidu»)  folio  superne  viridi,  inferiore 
candido,  cBse  satia  conatat.  Sorebatnr  auteiii  pupulnn  imprimi^  ritinra 
mmt*.  qnibufa  puEt  nlmoa  maxime  atiliii.  Cf.  adnoU,  ad  Bui.  Il,  70.  et  Bil- 
Utk  Fior,  class,  p.  241.  —  42.  lentne  rilea.  Vid.  ad  Bel.  Ili,  39.  Cetenuu 
BibbMk.  wlidit  ea  Untae.  quia  Cod.  Pai.  praebet  fi.  (CI.  eiua  Proleg,  p.  .111.) 
—  *-- — 'k/h,  scil.  aeditìcium.  locua  frondibus  vel  aliBqoacnnqneretectns, 
ni  praebeat  (cf.  Varrò  R.  R.  I.  hi.);  bic  quidem  tectum  fron- 
émm.  Laiiht,  Lauòhutte;  roB  enim  vere  agitur.  (Vid.  Cic.  fragm.  apud 
M— b.  VI.  4.  Vun«  ea,  quae  realant,  in  iuit  alnortim  umbracùtiiipri 
^ammtrT)  ~  intani  fluctut,  ut  Geo.  I.  481.  ititaaus  vcrtex  Eridi 


a  at  ambrani  praebeat  icf.  Varrò  R.  R.  I.  h\.);  bic  quidem  tectum  fron- 

•      ■      ^     -ar.  (Vid.  "*      " 

alnonaa  i 
il.  inAinii 
'ropert.  P 

_ __    _, et  TibuU _.  .. 

oBohus  V.  5.  òio>  —  là  xvftata  fianca  fift^vri.  Bum. 


■.  Od.  in.  4,  3U.  ioiamene Boqiorue.  Propert.  IV,  H.  (Ul.  7,)  i 
.  Orid,    Her.  I,    6.  inmnae   aquue,  et  TibuU.  11,   '    "     ' 


__  _  _.„.      .  Praeter   necesBitatem 

JBlaf  BentL  ad  Lacan.  U.  673.,  compamna  tày  ykavxi»  ItaXaaauy  Theuur. 
11.  tì,  hic  et  inOvid.  LI.  ourr.  tncnt..  liiiciwt,  -  feriaat  litora.  Cf.  Ovid. 
Hs.  llX.  121.  quanto  planguatur  lUora  jiui-tit  et  Theocr.  XI,  43.  a  Ge- 
iMan  ProgT.  p.  5.  comparato!).  —  44.  Sequitur    alind  Menalcae  cannen. 


160  P.  VERGILI  MARONIS 

Audìeram?  numerod  memini,  8Ì  verba  tenerem.  45 

,;Daphiii,  quid  antiqaos  signorum  suspicis  ortus? 
;;Ecce  Dìonaei   processit  Caesaris  astrum, 
,;Astrum,  quo  segetes  ^auderent  frugibus  et  quo 
^yDuceret  apricis  in  collibus  uva  colorem. 


quod  Moerin  canere  mcminerat  Lycidas.  —  pura  sub  noctCf  i.  e.  serena, 
ut  Lucret.  I,  143.  tioctes  serenaa  commemorat.  Eodem  sensa  cadam  (Cal- 
purn.  Ecl.  I,  77.  Sen.  Med.  30.)  et  sidera  pura  vocantur  (Hor.  Od.  Il,  5,  19. 
m,  29,  45.  Ovid.  Her.  XVHl,  71.  Sen.  Hipp.  418.  Herc.  Oet.  239.).  Cf. 
Bturm.  ad  h.  1.  idemque  ad  Val.  FI.  II,  56.  et  Calparn.  1.  L,  qui  oomparat 
Arati  Phaen.  323.  xa^ag^  (ni  vvxrC  Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  Il,  364.  — 
sub  nocte  dicit,  quia  caelum  nocturnam   cogitatur  tamoaam  t^fomentiim 

Suod  super  terra  eipansum.  Ita  etiam  Aen.  VI,  268.  Ibant  obscuri  sola 
nocte  per  uimlram;  nec  multo  aliter  Ovid.  A.  A.  I,  67.  Tu  modo  Pony- 
S\ia  lentus  spatiare  sub  umbra^  quem  locum  imitantes  Prop.  V,  (IV>)  8,  75.  et 
artial.  XI,  48,  3.  spatiari  in  umbra  scripserunt.  —  ^.  numero»,  L  e. 
modoB,  die  Melodie,  Vid.  Cic.  deLege.  I,  4.  in.  Numeros  in  cantu  cecine- 
rat  coli,  cum  eiusd.  de  Finn.  IV,  27.  Aen.  VI,  646.  et  776.  De  constnictione 
autem  verborum  m emini  -  -  si  tenerem  vid.   adnott.  ad  Aen.  I,  374.  -- 

V,  46—50.,  qui  a  ceteris  editoribus  omnibus  Moeridi  adscribuntor ,  cum 
Ribbeckio  Coda.  Med.  et  Gud.  secuto  L^xidae  orationem  continnavimus.  Etai 
enim  in  eiusmodi  rebus  minor  est  Codicum  auctorìtas  et  buie  versuum  di- 
stributioni  v.  45.  quodammodo  adversari  vide  tur,  tamen  eam  iuvat  strophica 
carminis  ratio,  qua  sic  tria  septenorum  versuum  membra  se  exdpiunt.  Cf. 
Bibbeck.  in  Ann^.  pbil.  LXXV.  p.  74.  et  Gebauer  de  poét.  I.  p.  131.  Sen- 
tentia  est:  Cur  antiqua  illa  sidera  observas?  Novum  potius,  quod  nnnc 
exortum  est,  Caesaris  astrum  observandum.  „Per8uasio  vulgì  tum  erat, 
stellam  crinitam,  quae  inter  ludos  D.  lulio  ab  Augusto  a.  U.  C.  711.  a.  a. 
Chr.  43.  [secundum  H.  Voss.  mense  lulio:  cf.  etiam  Argum.  Ecl.  V.]  habi- 
tos  apparuerat,  et  quam  a.  1680.  iterum  in  hominum  conspectum  venisse 
Halleius  aliique  docti  viri  opinati  sunt ,  animam  Caesaris  in  caelum  reoepti 
esse.  Cf.  Suet.  Caes.  88.  Plin.  E,  25,  23.  Dio  Cass.  XLV,  7.  Sen.  N.  Qn. 
VII,  17.  Ea  posta  ingeniose  ita  utitur,  ut  Caesarem  inter  deos  ruris  lela- 
tum  esse  fingat.  Cf.  Geo.  I,  26.  27.  42.''  Heyn,  lui.  Caesarem  autem, 
cuius  alii  po^tae  Augustei  aevi  fere  nusquam  mentionem  faciunt,  quasi  ti- 
mentes,  ne  ilio  celebrato  Augusti  laudes  imminuant  et  obecurent  (.cf.  OrelL 
ad  Hor.  Od.  I,  12,  47.),  Ver^ilius  praeter  h.  1.  etiam  Geo.  I,  466.  et  Aen. 

VI,  826.  commemorat.  — quid  -- suspicis  f  scil.  prognostica  petiturus. — 
antiquos  signorum  ortus  prò:  antiquorum  (dudum  notorum  et  inde  a 
munoi  origine  fulgentium)  signorum  (i.  e.  siderum,  ut  Geo.  I,  257.  Aen. 

VII,  138.  al.)  ortus.  (Vid.  adnott.  ad  Aen.  Vili,  526.)  In  re  summa  nobis- 
cum  conaentiens  Ameis.  Spie.  p.  16.  baec  adnotat:  „Poéta  dicere  voloit, 
antiquos  ortus  signorum  inde  ab  initio  rerum  sibi  constitisse.  Hos  autem 
antupios  ortus  non  amplius  suspicere  iubetur  Daphnis,  sed  novam  origisuM 
astri  Caesaris:  processit  Caesaris  astrum,**  Ceterum  de  rusticis  steUas  in 
rem  suam  observantibus  cf.  Geo.  1,  204  sqo.  et  257  sq.  —  Dionaei^  quod 
Caesar  genus  ab  lulo  s.  Ascanio,  Aeneae  nlio,  ideoque  ab  Anchisa  et  Ve- 
nere ducere  credebatur.  (Cf.  adnott.  ad  Ecl.  V,  23.)  Tenerem  autem  secun- 
dum antiquiorem  m}'thum  Cretensem  Dione,  sive  Oceani  et  Tethyos  (Hea. 
Tb.  353.)  sive  Urani  (Aetheris)  et  Terrae  fìlia  (Hyg.  praef.),  ex  love  peperit 
Cf.  Hom.  II.  V,  370  sqq.  Apollod.  I,  1,  3.  ibique  He}Ti.  p.  5.  Quare  etiam 
Auson.  Ecl.  de  mena.  (carm.  377.)  13.  Inde  Dionaeo  praefidgens  hdms 
astro.  Cf.  etiam  Hor.  Od.  I,  12,  47.  Itdium  sidus  ibique  Interpp.  — pro- 
cessit, orta  est  stella.  Sic  Ecl.  VI,  86.  invito  processit  Vesper  Olymoo, 
Eius  vero  stellae  ortus  bonum  frugum  proventum  ominarì  et  maturare  oln- 
gitur.  —  48.  quo  segetes  gauderent  frugibus  etc.,  ac  si  stella  Ola 
uberrimum  frugum  proventum  ominetur.  —  49.  ducerei  colorem.  sensim 
acciperet,  i.  e.  livesceret,  purpurasceret.  Eodem  modo  Ovid.  Met  IQ,  484. 
aui  ut  variis  solet  uva  racemis  Ducere  purpureum  nondum  matura  colo» 
rem   et  luven.  n,  81.   Uvaque  conspecta  livorem  €lucit  ab  uva.    Idem  est 


BUCOLICA.  ECL.  IX. 
r^Qsere,  Dapiini ,  piros  ;  carpeut  tua  poma  nepotes." 


Onmìa  fert  aetas,  anìmum  quoque;   aaepe  ego  longos 
Cantando  putrum  meni  ini  me  condere  solca; 
None  oblita  mibi  tot  carmiua  ;  vox  quoque  Moerlm 
lam  fugit  ipsa;   lupi  Mocriiii  videre  priore». 
Sed  tamen  ista  satis  rafcrct  Ubi  tiatìpe  Menalcas. 


CauBAodo  nostroB  in  longuut  dui-is  amoica. 


eotorem  traha-e.  Cf.  Aen.  IV,  TOl.Ovid.  Met.  II,  23(i.  m,  482.  atc.  —  60. 
Sì  nimc,  aBtru  tua  propitìu  lucente,  isteria  piroB,  unn  tu  soluio,  sed  utiam 
aODutdB  fructiun  habebunt  m  arborìbua  a  te  ìneitis.  — /uitire,  Cf.  not.  ad 
EeL  I.  73..  qnem  locuiu  hic  resuici.  iam  Senius  snimadvertit.  —  61.  »Ma- 
■oria  deficiente  pota  Moerìn  sabitu  obticuiaBe,  oec,  quod  coeperat,  implere 
potnisM;  itaqne  addit  uum  dolure:  Omnia  /tri,  aaTert,  eripit  |cr.  adnutt 
ad  £el.  V,  34.J.  aetas,  etiam  animi  rirea,  memoriam.  At^tu  aaepe  ego  me, 
dsni  puer  esaem.  meniini,  totuB  diea  aaativoa  cantando  eiigere,  nono  tot 
caimma  oblitus  aum,  ipsa  etiatn  vox  me  deficit."  Haec  Htya.;  aUam  tameu 
tmt  boios  loci  rationem,  aupra  ad  v.  -IO.  expoaaimus.  Quod  auteu  attìuet 
tdmiuuan  uro  memoria  positiuu,  cf.  Aen.  Ili,  2'M.  animi»  haec  meajigiu  dieta. 
Tm.  Andr.  1,  5,  47.  dieta  illa  mihi  etiam  nane  tergila  «uK  in  ammo.  Cic  de 
Or.  n.  74,  Suo,  «  miróii.  «/Jiutre  et  similes  Iocub.  Cod.  Pai.  praebet /fri  utat, 
4UU«Bjbbeck.  i:onì.  otmiiu  fert,  aetas;  ,,elwautÌB5Ìiiie".  utPeerlli.  p.  370.  cen- 
Mt-  —  82.  condere  *oU*,  h.  e.  eiigere  diea  ^cf.  Aen.  in,  203.  et  Calpurn. 
U,  25.  Naia  mihi  iam  perttruiil  ordine  »olet)  nsque  ad  aulis  occaaom,  Ita 
Bar.  Od.  rV,  5,  20.  lobi  vìd.  Orell.):  Candii  quitque  diem  coliibut  in  mi*  prò 
nlgari:  tidet  diem  condì.  Cf.  eUam  Geo.  I,  45T.  (soli  cum  referetque  dieta 
votudttqim  reltilìtm.  Flin.  Ep.  IX,  36,  4.  Ila  miriit  tennoniòru,  quamquam  lon- 
mmimut,  die»  cito  eondilur,  Stat.  Theb.  X,  54.  Condìderant  iam  vota  diem. 
LBcr.  Ql,  1 103.  (lono.)  licei  qaot  via  vivendo  condere  tatela.  Noa  simili  ratione: 
dm  Tag  tu  Grabe  tragen.  Praeiverat  autem  Callim.  Epigt.  II,  3.  tfii 
««fV   dDOORKi;    BulfélH"»  'UÌ.IOV   h-  if'<rB  —'■■t-'—~-—      V\A     W.a»t, 

'   --"    --=*   -   232.  a  Wag      „ , 

Val.  FI.  I,  792.  ublitee  tMore»  pali. 
'  obliti  rurnu  Jragor  implr-at  aeri». 
:...    [aufpgtjg  egerunt  Frìscian. 


9  Clar 


Ym, 


duo  antem  de  Serbia  depuneutibua  pasaive  usurpatili  cgenuit  Frìscian. 
1,  4.  15.  p.  791.  P.  Geli.  XV,   13.  Ruddim,  I.  p.  2S8.  Buhnk.  ad  Ter. 
rm.  n,  1,  IS.  Heraog.  ad  Caca.  B.  G,  VU,  78.  Krita.  ad  SaU.  7,  3.  et 
""   ~  "      r.  ad  Cic.  Tnac.  01.  14.  30.  multiqae  alii.  Verba  Nane  oblila 
'tifa  iterantur  in  Anth.  Lat.  fiurm.  1,  178,  172.  —  54-  lupi 
widere  priore^,  i.  e.  obliceu,  subito  me  destituente  memona, 
me  pnor  vidiaset.    Àdhibetnr  hoc  proverbium,  bic  quidem  a 
_.',  22.  liuitoy  M'i)  Bomptum,  (de  quo  cf.  Eraaiu.  Adag.  Chi]. 
^„  3.  S-  86.)  subito  et  maiinio  terrori  eipnraendo,  qui  locem  nraeclo- 
(«f.  Plin.  N.  H.  Vin,  22,  34      Sfd  in  Ilaiia  quoque  ereditur  lupofìtM 

■  tate   Kojtaa  vocemque  homini,  quimt  priore»  coiitempleiUur ,  adirnere 

td pratMui»  ut  Liidur,  1,  2ti.>:  onde  etiam  alt«nim  illud  Ltqma  m/alrala, 
"•^  ttìàxaa,  quando  in  medio  aeriDone  supervenit  ille,  de  quo  loquimor,  et 
— "-■-  sua  libere  loiiuendi  potestate  noa  privai,  quod,  sive  budabatur. 
in  oa  dieere,  quod  recte  narratar  de  abaente.  aire  vituperabatnr, 
—  offendere,    (Ct  Erasm.  Chil.  IV.  cent.  5.  S-  50.Ì  —  56.  ,.Cau- 

, iones  afferendo  differ»  meum  desiderinni  canentem  te  audiendi. 

1,  399.  Qaapropter,  quanwi»  eauaarulo  malia  moreri»,  Etse  in  re- 

"-  tamen  faUare  nrcenèe  e»t.'-    Heijn.  —  amore»,    i.   q.   deliciae; 

desiderìam  eiua  rei,  qoaiu  amainus  ideouac  cupimus.  hic  igitur 

CT.  etiam  Aen.  I,  171    II.  10.  VI.  314.  Cic.  Off,  1,  5.  in.  forma 

FABa   L    KD.   IT.  Il 


162  P.  VERGILI  MARONIS 

Et  nunc  omne  tibì  stratum  silet  aequor  et  omnes, 

Aspice,  ventosi   ceciderunt  murmuris  aurae. 

Hine  adeo  media  est  nobis  via;  namque  sepulchrum 

Incipit  adparere  Bianoris  :  hic^  ubi  densas  60 

Agncolae  stringunt  frondes,  hic,  Moeri,  canamus; 

Hic  haedos   depone,  tamen  veniemus  in  urbem. 

Aut  si,  nox  pluviam  ne  colligat  ante,  veremur, 

Cantantes  licet  usque  —  minus  via  laedit  —  eamus; 


hoiiesti  -  -  8Ì  cerner etur,  mirabiles  amores  excUaret  sapientìae  etc.  —  57. 
Cf.  Theocr.  Il,  38.  r/v/cff  rrt^^  fiìv  tjóvtos,  atytùvTi  ó^àrjTai.  —  tibij  in  to- 
am  gratiam,  ut  nieliufi  andin  possis.  —  aequor,  i.  e.  lacos,  in  quem  hand 
procul  a  Maotua  Mincius  ttuvius  diffunditur.  Sterni  et  aTOQiìaifai,  xara- 
(TTOQfia&ai  (Theocr.  VII,  57.),  i.  e.  aequura,  planam  fieri,  ideoque  sedari,  de 
tranquillitate  inaris  sollemne.  Wagn.  confem  iubet  Soph.  Ai.  659.  ed.  Herm. 
cfé/i'wi'  cf'  urj^n  7rv(vudi(ov  ^xofutaf  ativovia  ttóvtov  ibique  Interpp.  Vid. 
Aen.  V,  763.  Vili,  89.  Ovid.  Her.  X,  49.  MaDÌl.  I,  155.  Flin.  Il,  47,  47. 
Deinde  etiam  de  ventis  dicitur.  velut  apud  Hor.  Od.  I,  9,  10.  (divi)  Stra- 
vere veìUos  aeqiwre  fervido,  i.  e.  sedavere,  tranquillavere.  De  ipsa  re  cf. 
etiam  Ecl.  II,  26.  Cum  placidian  ventis  staret  mare  et  Aen.  IH,  69.  placa' 
taqv e  venti  Dant  inaria.  -  -  58.  Aspice;  exspectamos  potiusoude;  sed,  ondis 
et  foliis  arborum  nulla  aura  motis,  poterat  etiam  adspici  aéris  tranquillitas. 
Omnino  autem  atidiendi  et  viilendi  verba  haud  raro  conronduntnr.  Cf.  ▼.  cCic. 
Arch.  8,  18.  {pwties  ego  lume  vidi  vuignmn  numerum  versuum  dicere  ex  tem' 
pore.  Sali.  Cat.  40 ,  3.  postquam  illos  videt  gueri  de  avarizia  magigtr(MÌuum. 
Liv.  XXXIV,  31,  13.  nunc  tyranum  me  vocari  video  etc.  Cf.  Schiller,  ad  Hor. 
Od.  li,  1.  p.  79.  et  quod  aà  Graecorum  usum  attinet  Nitzsch.  ad  Hom.  Od. 
T.  I.  p.  152.  et  T.  n.  p.  112.  Atfpice  autem  (de  qua  scribendi  ratione  vid. 
adnott.  ad  Ecl.  n,  66.)  oro  en  vel  ecce  legitur  etiam  Ecl.  Il,  66.  EQ, 
50.  52.  V,  6.  VELI,  105.  alibi.  —  ventosi  murmuris  aurae  poStice  prò 
aura  murmurante,  de  quo  Genitivi  usu  cf.  ad  Ecl.  IV,  24.  adnott.  „Epi- 
theton  proprie  ad  auram  spectaììat;  ventosa  aura,  ut  Ovid.  med.  fac.  57. 
Haec  ubi  ventosas  fuerint  siccaia  per  auras.  Ante  oculos  habebat  Maro 
Theocriti  suavissimum  versum:  rà  ri  vtv  xaXà  xvuara  (faivéi  ^avra  xn- 
xXdCorra,  Id.  VI,  11,  12.  Cf.  H,  38.  Hefjn.*'  -  69.  Cf.  Theocr.  VII,  10., 
unde  hic  locua  iiuxit.  Hinc  adeo,  von  hier  gerade.  Ut  enim  adeo  Ad- 
verbiis  temporis  nunc,  iam  et  tiuu  additur,  vim  earum  intendeus  (cf.  qnae  ad 
Ecl.  IV,  11.  et  Aen.  II,  567.  adnotavimus) ,  ita  etiam  Adverbiis  loci  adinn- 
ctum  legitur.  (X  Hand.  Tursell.  I.  p.  150.  Voss.  adeo  prò  ad  ha^ic,  prae- 
terea  positum  capit  (de  qua  significatione  cf.  Hand.  1.  1.  p.  138.);  rertit 
enim:  auch  ist  hier  die  ifàlfte  d4>s  Weges  uns.  —  60.  Bianorem  enndem 
cum  Ocno  s.  Aucno,  Tiberis  tiuvii  et  Mantus  filio,  et  conditorem  Mantuae 
facit  Servius  ad  h.  1.  et  ad  X,  198  ajq.,  sed  recte  Heyn.  adnotet,  destituì 
totum  hoc  commentum  idonea  auctoritate,  illumque  Bianorem  tantum  virom 
aliquem  illustrem  vel  heroem  Mantuanorum  habendum  esse.  —  De  scrìptara 
sepulchris,  quam  ex  ('od.  Med.  auctoritate  cum  recentissiniis  editorìlms 
recepimus,  cf.  Gellius  II,  3.  Charis.  p.  56.  Serv.  ad  Geo.  HI,  223.  p.  275. 
Wagn.  Orth.  Verg.  p.  421.  et  RibbecK.  Proleg.  p.  424.  Aliter  tamen  statn- 
unt  Schneid.  Gramm.  Lat.  I,  1.  p.  206  sq.  et  Unger  de  Valgio  Rufo  p. 
196  sq.  —  61.  stringere  simpl.  est  decerpere,  avellere.  Cf .  ad  Ed.  1, 
56.  Geo.  I,  317.  Scrmo  est  de  frondatione.  de  qua  etiam  Plin.  XVILL,  28, 68. 
Calpum.  V,  99.  et  Colum.  VI,  3,  7.  stringenili  vocabulo  ntuntnr.  Cf.  Ob- 
bar.  ad  Hor.  Epist.  I,  14,  28.  Fase.  VI.  p.  215.  —  62.  depone.  Hinc  co- 
gnoscitur.  quomodo  v.  6.  mittimus  inteUigendum  sit.  Ceterum  cf.  aiiae 
ad  Ecl.  HI,  31.  adnotavimus.  —  tamen  veniemus,  etiamsi  ^nUiuam 
quiescentes  dederìmus  operam  cantilenae,  ut  iam  Serv.  locnm  mtcdlexit. 
Cf.  etiam  Ecl.  X,  31.  —  in  urbem,  Mantuam.  —  ^.  nox  pluviam  ne 
colligat  ante,  ne  vesper  nubes  pluviam  minantes  coUigat.  Cf.  Geo. 
HI,  327.  —  V.  64.  Ad  Theocriti  VU,  35.  36.  exemplum  factus.  Quia  ve- 
rendum,  ne  mox  pluat,  non  amplius  hic  sedentes,  sed  domum  enntes 


BUCOLICA.  ECL.  X. 
Cuilaiitea  ut  eamus,  ego   hoc  te  fasce  levabo. 

MOERIS. 

D«sme  plura,  puer,  et,  quod  nunc  mstat,  agamua  : 
Csrmiaa  tum  meliiu,  ciuii  veaerit  ipae, 


J 


BW.  —  uiqu*,  so  inuner,  in  Eiaem  Ziigs  fori;  [lUBsuiiiQa  amneni.  qoAc 
nàttA,  vàuii  canentes  cont)ct;re.  RoHpicìt  enÙD  bóee  Purticnla  uduiu  uaod- 
qm  t«iiiputia  wuoieiiluii]  ]H!T  continuum  aliqnud  et  c«rtu  termino  fimtuiii 
taaporiB  Bpktinin.  Cf.  Acii.  VI,  4ST.  iuvat  utuue  murari.  Plant.  Epid.  U, 
ì,  12U.  ^'V"  opp^""^:  )l>i'l.  I,  2,  UH.  et  Most  U,  2.  19.  lienene  uMjue 
tmiitiitit  Ter.  Andr.  Il,  I,  4,  lu^ie  antehac  aUtntus /uit.  Cic.  ait  Fuu. 
Xn.  19,  3.  Mihi  nmiieut,  luque  carne  erti,  inùd  ago»,  dum,  ijtad  egrrit, 
tcierif  Htc.  —  laedH  prò  vul^.  lacdet  vel  taedat  ei  Med.  aliuqne  bonis 
Ctidd.  cmn  W&gn.  restituì,  qaem  etlam  ccterì  recentiures  oditt.  aeqanntur. 
Souus  wt  e&im:  eÌ  cautaiuu».  via  ininuB  Uedit.  sne:  cantontes  vìa  non 
UediL  Lae.dat  ei  Ticini)  Cuniiuictivo  urtum;  diversi  enim  Modi  vicinita- 
tta  laepe  vene  lectionis  luutaudae  aniiajn  praebuisse.  iam  ad  Ecl.  II,  27, 
«t  ft7.  ridinuE.  —  65.  Atie  fate»,  baedumm,  qaos  portat,  onere.  Cf. 
I.  C,  et  62.  Fatcem  latiure  sennu  de  qnovis  onere  dici,  Conin^.  uroW 
Imu  a«u-  Ul.  317.  IV.  204.  et  Mor.  MI,  —  66,  desine  plura,  bcU.  dicere, 
ni  a  ne  fla^tare.  Cf.  adnott.  ad  Bai.  V.  l!l.  —  puer,  ultiiiia  xyllaba  ar- 
Ml  ri  producta,  Cf,  oot.  ad  Ecl.  IV.  ài,  —  quod  nunc  intlat,  agamun: 
i.  a.  BOVO  doiuìuu  haedos  In  urbeiii  deferamua.  |Cf.  v.  6.)  Contrìataus  re- 
rwD  tam  iaisere  miitataruui  cogìtatio  animam  Moerìdis  a  Lycliiae  precibus 
Bvtrtit  et  ve)  cantum  ipHUin  ei  inriNum  reddit,  Stodiuui  et  volaptatem 
aMDdl  tiuu  demum  aìt  sibi  roditurain,  cum  ipae,  Menalcaa,  vanerit, 
L  e.  in  praedimn  Huuni  rediorit. 


I 


ECIOGA    X.    8ALLUS. 


AUGUMENTUM. 


U.«.  IT.-Lin,».  Slnb.  XVII.  j 

XTO.  I.  n  da  <liu  polli  DDU  •• 

**)  CoDHiitliiDi  mani,  bine 


164  P.  VERGILI  MARONIS 

Baepe  a  Propertio,  Ovidio,  Martiale  aliisqae  landatis *'*'*).  la  »  perfida 
amica  desertus  magnoqae  dolore  oppressus  in  hoc  cannine  ex  Theocrìti 
IdyU.  I.  et  VII.  expresso,  tamonam  pastor  caprarius  sub  sola  Arcadìae  rape 
proiectus,  amores  suos  deilere  nn^tur.  Post  exordium,  quo  Yeigìlios  con- 
silium  signiiicat  Gallo  sibi  dilectissimo  Carmen  dedicandi  (y.  1 — ?.),  obìnr- 
^t  pogta  Masas,  qnod  solae  non  adfnerint  Gallo  cnrìs  amoris  confecto  (8 — 
12.);  cnm  tamen  miserationis  affectum  testatae  ei  sint  adeo  rea  inanima- 
tae,  arbores  et  saxa  (13 — 15.),  tum  greges  cnm  pastoribns  (16 — 20.),  deni- 
qne  dei  ipsi,  Apollo,  Silvanns,  Pan  (21—30.).  TumGaUos  ipse  sortem  suam 
et  infanstum  amo  rem  deplorat,  querens,  qnod  sibi  non  contigerìt  conditio 
pastorìs  Arcadici,  amore  felici  fruentis;  a  qua  nraesens  sna  fortuna  tanto- 
pere  recedat,  cnm  ipse  bello  occupatus  a  Ljcoriae  sna  perfida  alinmqne  ama- 
torem  in  castra  sconta  longo  intervallo  semnctns  sit.  (31 — 51.)  Inde  snbi- 
tum  ei  exoritur  consilium  pastorìs  more  vivendi,  fistula  canendi  et  venandi 
(52 — 61.);  sed  repente  in  tanto  amorìs  aestn*  solatia  inde  nulla  cemens, 
praesidia  contra  amorìs  vim  prorsus  non  (jnaerere  constitnit  (62 — 69.).  Ac- 
cedit  epilogus,  qno  singularem  snum  Galli  amorem  testatur  Maro.  (70 — 77.) 
De  pretio  totius  carminis,  qnod  sane  pertinet  ad  eas  Eclogas,  in  qnibas 
po6ta  a  bucolici  carminis  natura  longe  aberravit,  Heynius  sic  indicat: 
„Habet  hoc  Carmen  miram  artem  prìmum  in  eo,  qnod  ad  maiorem  Gralli 
di^tatem  omnia  non  modo  ad  vitam  pastorìciam,  sed  ad  tempora  heroica, 
quibus  permixti  mortalibus  dei  vivebant,  relata  et  ex  sensibus  et  opinioni- 
bus  istonim  saeculorum  adumbrata  sunt  ;  quare  ferre  debemus,  si  qua  panilo 
altiore  ac  graviore  spirìtu  hic  dieta  reperìamus  ;  deinde  vero,  qnod  impoten- 
tis  et  spreti  amorìs  acstus  iUe  ac  furor,  in  onmes  partes  animum  rapiens, 
ipsum  le^entis  animum  commovere  videtur;  quamquam  hac  in  parte  Theo- 
crìti vestigiis  insistit  Idyll.  I. ,  unde ,  ^uae  de  Daphnide  dieta  snnt,  in  Gal- 
lum  transtulit,  ut  multa  tantum  Latmis  verbis  reddiderìt,  in  alus  antem 
cnm  eo  certaverìt.  Universe  vero  a  simplicitate  et  vennstate  pastorìdi  car- 
minis et  Theocritea  suavitate  in  plerisque  recessit.**  Gevers  aulem  in  Progr. 
Gymn.  Verd.  1864.  {Die  10.  Ecloge  dea  VergU  eine  Parodie)  probare  stu- 
det,  Vergilium  hoc  cannine  Theocrìti  Id.  VII.  ad  aliud  argumentnm  iocnla- 
riter  detorauere  voluisse.  Ceterum  haec  ultima  Ecloga  (cf.  v.  1.)  vere  a. 
717.  Neapoii  videtur  conscrìpta  esse,  cum  Vergilius,  a  Maecenate  invitatns, 
iam  Georgicis  scribendis  se  accingeret. 

• 

transllt,  Lycoris  «ecata  videtur,  cum  Gallas,  forUsse  Pompeianas  claaiet  ab  Italia 
arcen*,  In  alia  expeditione  versaretur.  (Cf.  v.  26  sqq.  et  46  sqq.)  Getemni  Spohn.  in 
iia,  quae  Heyniano  Ar(;amento  adiunxlt  p.  290.  Cytheridem  eiiudem  cnm  ipso  Gallo  as- 
tati*, h.  e.  ilio  teinporo  XXVIII  vel  XXIX  annorom  fuiase  docet. 

***)  Cf.  ▼.  e.  Prop.  Ili,  32,  ai,  34,)  91.  FA  modo  formo$a  quam  muUa  Lpeoride  GaOmiMwtmmi 
infima  vulnern  larit  aifua.  Martial.  Vili,  73,  6.  Ingenium  tìalii  pulckra  Ljfccrù  eroi.  Ovid. 
Am.  I,  15,  29  nq.  Gallun  ci  Hetperiii,  et  Gallu»  notui  Eoi*^  FA  tua  cum  GaUé  n§ta  Uf^ri* 
erU.  A.  A.  Ili,  537.  Vetper  et  Eoae  notere  Lyeorida  terrae.  Triat  II,  445.  Nee  /Mf  ^ffn- 
brio  celebratte  Lycorida  Gallo.  Am.  Ili,  9,  63.  A.  A.  Ili,  334.  Rem.  765.  ete.  8«tt.  ad 
V.  1.  huiu*  Ecl.  et  Donat.  vitae  Verg.  §.  38.  quatuor  Amorum  Ubros  sub  Lgeoridi»  no* 
mine  ab  eo  edltos  commemorant,  quoram  fragmentom  alfert  Vibins  Sequ.  de  flmn.  p.  SS3. 


Extremum  hunc,  Arethusa,  mihi  concede  laborem: 


ethusam,  Nympham  Siciliae,  ut  in  cannine  bucolico,  prò  Musa 
f.  Ecl.  Vn,  21.  [ibique  adnott.]    Ncque  ideo  Nymphae  mutantur 


1.  ffArei 

invocat.    Cf.  _,  ^     ^_  _^ ^    _  .^ ^„^ 

in  Musas.  Sollemne  autem  Nymphas  invocarì  etiam  extra  bucolica,  ut  Co- 
luthus  Carmen  orditur  Nv^ffai  Tgaiid^fg.  Vid.  Theocr.  VII,  91.  Mosch. 
ni,  77."  Heyn.  Erat  autem  Arethuaa  Nerei  et  Doridis  filia,  quam  Alpheus, 
Graeciae  fiuvius,  tam  perdite  amasse  dìcitur,  ut  fugientem  sub  mari  usane 
in  Siciliam  persequeretur.  (Cf.  Geo.  ^V^  344.  Aen.  IH,  694  sqq.  et  praeter 
Moschi  1.  1.  Ovid.  Met.  V,  573  saq.  Stat.  Silv.  I,  2,  203  sq.  Theb.  1,  271. 
IV,  238.  Mela  II,  7,  16.  alii.)  Multa  enim  fabulantur  veteres  de  subtemneo 
Alphei  fluminis  cum  Arethusae  fonte  Syracusis  apparente  connexo,  onde  omnia 
illa  fabula  videtur  orta.    (Cf.  Aen.  Ul,  694.  Mosch.  Id.  VII.  et  loeos  a  Gin- 


BUCOLICA.   ECL.  X. 

Pftoca  meo'  Gallo,  sed   quae  legat  ipsa  Lycoris, 
Carmiii»  sunt  dicenda:   uoget  quis  carmina  Gallo? 
Sic  tìbi,  cum  àuctua  subterlabere  Sicaaos, 
Doris  amara  Buam  uoq  intermisceat  imdam  : 


TCTO  Sica.  ftnt.  I.  8. 

Geogr.  TU.  p.  787.  colleetog. 
TI,  1.)  —  concede  tnboren. 
!  adiavea. 


Bq.    Dorvillio  Sicul,    I. 


.  198.    Twclmolrio  &d 
libro   flandli.   d.   alt. 
'tenuu  cf.  etìam  adnott.  ad  Ecl,  IV,  I.  et 
.  pennitte,  nt  m  hoc  argumento  elabo- 
Ecl,  TU,  32.   coaer^ile  carmtn.    Cnm 


noÙBim 


Ia60pe  antem  et.  Geo.  II,  39.  Exlremum  vocat,  quia  Georgica  eionnina, 
Ut    bnoolicis   Insibiu  valedioere  decrent.    CT.  Argum.  eitr-    —    2,  „»«d 

Sine  legat  ipsa  Lycoriii:  Bcìl.  nt  ot  ontbeacat  de  levitate  sua  se  per- 
ia  et.  tam  bonom  oc  constanteQ!  amaturcra  iodjgnc  Aescmisso,  eam  poe- 
ait«at."  Hnja.  De  ijisa  anteiu  Lycaride  of.  Ai^m.  nota  **),  Cetorum 
con  recenti oribuB  editorìbus  omaibna  none  redii  ad  vnlgarem  loci  distili- 
etìonem.  qnam  prias  com  Wagnero  (cf,  Ble^.  ad  Messal,  p.  fìS.)  desaraemn, 
Pmeto  post  JjtjcorU  diatìognena.  Pmuca  eiuni  aptius  cohaeret  euin  carmina, 
et  Terba  »ed  quae  legai  etc.  per  antitheBin  adiioinntur,  ut  BeUBOB  ait; 
tnuBiqtiain  iianca,  taiuen  sint  talìa,  ut  ipsam  Lycorideni  me  irrìdentem  de- 
tfaiera  powiot.  ~  S.  Carmina  «un;  dicenda.  Cf.  adnott.  ad  Ecl,  HI,  56. 
~  Hegr.t  ijui*  carmina  Gallo,  band  dnbii!  adbuc  vìgenti  (vid,  etiani  infra 
».  ll.>.  qnamvia  Scbaper  (cf,  Diaa.  mea  de  Vef^;.  vita  etc.  nota  19.1  hao 
Ecloga  Galli  a,  728.  mortili  desiderium  a  pofta  ciprimi  arbitretur.  quod 
owun  improbabile  sit,  dncet  Ribbeck,  Proleg.  p.  ]].  —  4,  Sic  tihi--non 
lutermitcfat  undam:  Incipe-,  h,  e,  nt  cupio,  Herrotnr  integritaa  tua 
«t  Hnoeritas,  non  eorrunta  agnu  meriniR,  ita  ctìam  te  obsecro,  v*  "•"  ■"'- 
teras  in  cannine  canendo,  Simìllimna  buie  locne  est  Ecl.  IX,  .')0 
prie  in  bar  ubtcRtandi  formala,  qua  ab  altero  aliqnid  petimns.  e 
alionìd  apprecantos,  Bibi  respondent  Particulae  oomparatìvae  ine  - 
Ond.  Hel  VID,  866.  tic  hai  deìu  aequorit  artra  Adiuaet.  tìt  n 
daAun  Ulore  in  itto  congtitif);  aed  interdum  etiam  ut  omittitur  et  Benten- 
Ija  Totnm  continena  àavv9froc  adiicitur.  ut  bie  et  EcL  IX.  1,  1,  Cf.  Eor. 
Od.  I,  3,  1  aqq.  Sic  de  diea  poteng  Cypri--regat-  •;  Rfiìdas  ineoliantm, 
fneor.  Et  aeree»  aninute  dimidiwn  nwne.  Oria,  Met,  Vili,  857  aqq,  8ìe 
More  compositnm,  tic  tit  tiiii  pisci»  in  unda  CVedu^ii*  -  -  Die,  ubi  mt  eie. 
(Bb!  Tid.  lahnl  id.  Her  lU.  ITtS.  IV.  168,  XX.  3,  Fast.  fV,  525.  Hor.  Od. 
t  38,  25.  Tihnll  m,  G,  1,  Burnì,  ad  Prop.  m.  4.  2.  Intcrpp.  letiam  Bcliil- 
ler.  p,  5.1  ad  Hor,  Od.  1,  3,  1.  et  Diasen,  ad  TibnlL  II,  5,  83.  p.  288. 
Ponettun,  quud  lahn.  et  Wa^.  post  undam  ponnnt,  mrsns  eoin  Colo  per- 
nntandam  ccunuì,  in  qua  loci  diètinetìono  ceteri  recentioroa  eilitores  praeter 
Br^eemn  et  Cjminfftoncm  aie  seenCi  sunt.  —  ,,/ltielut  ttibtrrlabere  Si- 
eanoi,  maria Siciui,  lonij;  ondo  Dnrt»  amara  prò  aqoa  aalsa  et  marina, 
l^detur  hoc  jiriraUB  altquìs  ei  Aleiandrinia  poBtis  noyaase,  ut  Nerw  coniu- 
«tn  banc  et  Nereidnm  matrem  (Met.  Il,  268.  269.1  prò  mari  diceret."  Hn/n. 
Bmvdmu  antem  prò  Siculta  le^tnr  ctìam  8tat  Theb,  I.  270  Bqq.  Ovid,  Her. 
XV,  57.  .Sii.  X,  314.  XIV,  25S.  etc.  Altera  forma  Adiectivi  est  Sieanttu 
(àeo.  Vm.  416,  Ovid,  Mot,  XV,  279.  Val.  FI.  n.  29,  Sii.  I.  34.  eto.ì,  nnde 
ocnnÌB  insulA  Bieania  vocatur  Aen.  I,  557.  Ovid.  Met.  V,  495,  Plin,  CI,  8, 
14.  €lo.  Qnnd  attìnet  ad  quantitatem  toc,  Sicatm*,  Verplina  nbiqne  (Aen, 
V.  14.  393.  VU,  795.  VIU.  328.  XI,  317.)  primam  corripit,  alteram  prodn- 
eit;  B«qae  alìter  Ovid  Her.  XV,  57.  et  SÌIihb  XIV,  34.;  idem  tamen  SUiua 
X,  914.  et  XIV.  258.  etiam  primam  producit  et  alteram  corripit,  Cf.  etiam 
Hern.  in  Varr  Lectt.  ad  Aen,  I,  557.  Peerlk,  p.  46,  coni,  hieha  imhla; 
Dia,  lahere  canos,  cum  Futuro  hic  non  wit  locuR  et  epitneton  Sicanot 
poat  ArethuBam  conunemoratam  otioBum.  Qumn  andacem  e^iniectuiam  non 
■tewoariam  osae  docet  l<aden.  Frogr.  p.  13„  cum  Futurom  indicet  Aretbu- 
mn  rotani,  at.  qnod  nunc  ait.  etiam  in  postemi»  teneat  et  permaneat.  — 
Dorida  pr«  man  nsurpantem  jof.  adnott,  ad  Ecl.  IV,  32,  et  V,  69.)  Vergi- 
bun  imitati  sunt  Ovid.  Fast.  IV,  878.  et  Slat.  Sflv.  HI,  2,  89.  Voss.  oom- 
pant  Hom.  Od.  XQ,  60.  et  97,,  nbi  Aiaphitritt  prò  mari  commemoratiit. 


166  P.  VERGILI  ALAJRONIS 

Incipe;  sollicitos  Galli  dicamus  amores, 
Dum  tenera  attondent  simae  virgulta  capellae. 
Non  canìmus  surdis^   respondent  omnia  silvae. 

Quae  nemora  aut  qui   vos  saltus  habuero;  puellae 
Naides^   indigno  cum  (iallus  amore  peribat?  10 

Nam  neque  ramasi  vobis  iuga,   nam  neque  Pindi 


—  amara  (i.  e.  salsa)  vocatur  aqna  marina  etiam  Geo.  IV,  431.  Orid.  Met. 
XV,  286.  et  Bntil.  Itin.  I,  250.,  ubi  vid.  Burm.  —  6.  sollicitos  amores, 

3 ni  animnm  soUicitnm  reddnnt,  cruciant.  Nam  secnndum  Orid.  Her.  I,  12. 
les  est  soUiciti  piena  timor U  amor.  Eodem  modo  id.  Her.  XV IH,  196. 
Aut  mors  soUiciti  finis  am^yris  crii;  qnare  simplex  Adiect.  sollicitus  inter- 
dnm  i.  q.  aeeer  amore.  Cf.  Hor.  Od.  Ili,  7,  9.  Heyn.  comparat  Theocr. 
X,  20.  (otfQovfiarog  *'Eo(ag,  —  7.  attondenty  depascimt  irondes.  Vid. 
Geo.  n,  406.  ibique  adnott.  —  nimae.  Simus^  oifxog^  qni  nares  depressaa 
et  repandas  habet,  silo,  silus.  Cf.  Theocr.  Viti,  50.  ai  finì  fQitfoi.  Ovid. 
A.  A.  n,  486.  sinuz  capella.  Naev.  ap.  Non.  IV,  277.  Lasciwm  Nerei  si- 
mum  pecus.  Plin.  IX,  8,  7.  Delphini  dorsum  repandum,  rostrum  simiunt. 
Martial.  VI,  39,  8.  Fuer  sima  nare,  turgtdis  labris.  —  8.  Non  e  animus 
surdis.  Cf.  Prop.  V,  (IV,)  8,  47.  Cantabunt  surdo  et  proverbiales  locn- 
tiones  surdis  aunbus  aliquid  canere  (Liv.  XL,  8.)  vel  surdo  narrare  fàbu- 
lam  (Ter.  Heaut.  Il,  1,  10.  et  Hor.  Epist.  n,  1,  200.).  —  respondent^ 
resonant,  per  echo.  Cf.  Ovid.  Met.  Xi,  52.  respondent  flebile  ripae.  Cic. 
Arch.  8, 19.  saxa  respondent  voci  et  adnott.  ad  Eoi.  I,  5.  De  verbo  remon- 
dendi,  nt  Graec.  unoxqCvofAal  ri,  cum  Accusativo  constructo  vid.  Westerli. 
ad  Ter.  Andr.  V,  2,  8.  —  9  sqq.  „Solae  Naides  non  adfnistis  Gallo  moe- 
renti.  Ex  Theocr.  Id.  I,  66  sqq.  Naides  Heins.  reposnit  cum  Medio,  et 
optimis;  nam  Naiade^  est  qnadrisyllabum.  Nalg,  Natótg,  At  Naiàf,  iV«- 
i'rtcffff."  Het/n.  Per  puellas  Naides  autem  non  (cnm  Heynio  et  Wagnero) 
Njmphas,  sed  (cum  Vossio  et  Wunderl.)  Musas  intelligo,  cum  de  poèta 
sermo  sit  et  v.  11.  Pamasus  et  Pindus  iis  tamouam  sedes  assignentor. 
Mnsas  enim  et  ipsas  Nymphas  dici,  iam  ad  Ecl.  VII,  21.  vidimns,  et  Nai- 
des^ quod  adiicitur,  significat  fontes  sacros  colentes.  C^.  Culic.  18.  Pieru 
laticis  decus  -  -  Sorores  Naides.  Wund.  praeterea  adnotat,  secundmn  Xan- 
thi  fragm.  (vid.  Hist.  Gr.  fragm.  ed.  Creuzer.  p.  156.)  Nymphas  a  LydÌB 
Mnsarum  nomine  esse  appella&.s.  Cf.  etiam  Leutsch.  in  Philol.  XXI.  p.  40., 
qui  et  ipse  puellas  Naides  hic  Musas  esse  docet.  —  ,,indigno  amore 
peribat f  quo  dignus  non  erat;  cum  meliore  fiamma .  ut  Hor.  Od.  I,  27, 
20.  lo^uitur,  dignus  esset  tam  constans  amator,  non  obnoxius,  ut  a  perfida 
et  levi  puella  [quae  alium  secuta  erat:  cf.  v.  23.1  spemeretur."  Heyn.  Cf. 
Ecl.  Vin,  18.  ibique  adnott.  Mìrum  est  Servii  scnouon:  indiano:  „vel  me- 
retricio, vel  magno.  Nam  et  Ennius  [fr.  ine.  p.  175.  Vahl.j  ait  In€Ìigna» 
turreSf  i.  e.  magnas."  —  peribat  autem  exnibent  Medie,  a  mann  sec. 
(literis  BA  supra  extremam  syllabam  .  .  .  RET  appìctis),  Rom.  et  Gud. 
a  m.  pr.,  quos  cum  Vossio,  lahnio  et  Wagn.  secutus  sum  (quibnscnm  etiam 
editores  me  recentiores  conscntiunt) ,  cum  vulgaris  lectio  perirei  et  faci- 
lios  a  librariis  substitui  potuerit  et  loco  minus  apta  censenda  sit.  Cum 
enim  Indicativo  Imperfecti  et  Plusquamperfecti  iunctum,  solam  habet  tem- 
poris  signifìcationem,  tiim,  cum  si  ve  eo  tempore,  quo;  Coniunctivns  vero  ubi 
additur,  temporis  notioni  etiam  causae  signincationem  adiungit,  quae  ab 
hoc  loco  aliena  est.  Ceterum  apertnm  est  Vossium  errare,  qni  Indicativo 
longius  temporis  spatium  indicari  putet.  —  11.  Parnassus  et  Pindus  Ma- 
sis  nullam  moram  fecisse  dicuntur,  quia  non  minus,  qnam  infra  v.  15. 
Maenalus  et  Lycaeus,  luxcrunt  duram  Galli  poétae  conditionem.  Qoare 
non  erat,  cur  Lachmann.  ad  Propert.  IV,  8,  (s.  Ili,  9,)  36.  moram  prò 
commemoratione  h.  1.  dictam  existimaret.  —  Parnasi  iuga  Plurali  nu- 
mero, quia  Parnassus  biceps  erat.  De  scriptura  autem  Parnasi  cf.  adnott. 
ad  Ecl.  VI,  29.  —  De  Pindo,  celeberrimo  ilio  monte  in  Thessalìae  et 
Epiri  confiniis  sito,  cf.  Herod.  I,  56.  VII,  129.  Strab.  IK.  p.  430.  Cas. 
Plin.  IV,  1,  1.   8,  15.   Mela  II,  3,  4.  alii.    Nunc  non  habet  commane  no- 


BUCOLICA.  ECL.  X. 


I       mia  moram  fecere,  ncque  Aonie  Aganippe. 

'        Dliim  etìam  lauri,  edam  flevcre  myricae, 
Pinifer  illmn  etiaiu   sola  sub  rupe  ìacentem 
Haenalus  et  gelidi  Bcverunt  Basa  Lycaei. 
Stant  et  ovea  circum;  — ■  nostri  nec  poeuitet  illas, 


OMBi  Bed  BÌiigiLlAe  cius  partcs  singolis  nciniiiii'buB  oppellantiir.  Vide  libntm 
aesiB  g«ogT.  in.  p.  B57.  Qivxl  attinet  ad  repetiU  verba  narn  n«?ue  cf. 
Ciri»  T.  133  sq.  Aen.  I,  200  an-  Ovid.  Trist.  IV,  1,  45  sq.  et  similes  loci. 
—  12.  Aonie  Aganippe,  fima  in  Helicone,  monte  Aoniae,  quo  oomine 
Bncotìs  pr(H)t«r  Aoiiee.  antjqa»B  inculas,  dicebator.  (Cf.  adnott.  ftd  Ed. 
VI.  «,ì  Vid.  de  lioc  fonte  Pausali.  IX,  2'J.  Plin.  IV,  7,  12.  Solin.  e.  7. 
a^M.  Cf.  etiam  Cland.  ep.  ad  Seren.  61.  doetmiupte  j(u«iu  Aganippe. 
(Mi-  Vtat.  V.  7.  Prop.  U,  3,  2ii.  (2,  30.)  Aoidtu  prò  BueoticuB  BetcenUes 
und  poftu  invenitur,  imprìmÌB  ubi  de  rebus  ad  Musas  pcrtÌDeotibtiB  senno 
Mt  Cf.  V.  e.  Ovid.  Fast.  IV,  245.  Trist.  IV,  lU,  SD.  Am.  I.  1.  12.  (Fast. 
OI.  45<i.)  etc.  —  Aonie  (J^oi'^f)  Graeca  forma  pru  Aouia.    Cf.  Ed.  II, 


M..  ubi  etiam  de  hiatn  dictoin,  de  quo  iiraetcrca  ef.  adnott.  ad  Ecl.  VDl, 
-•     •"— '        -'—   versuni  Siili  XIV.  -"      -— -    >--^-  --- -    "— -■- 
tamcn  ex  H 

_jceuit  lection 

——,  vnko  Igtab  ..^  _„.  .  .,         . 

et  rimites  loci  Ecl  I,  35.  l^ubi  vid.  adnoU.)  V.  24.  sqq.  VI,  10.  sq.  et  Aen. 


Wmid.  confert  versuni  Siili  XIV,  515.   sinuliter  desinentem:    Ortagie 

P.  t& 
amjt  Gmnmaticis  recepii  tectioncm  Aom'ae  (nt  etiam  ap.  ijiliom  1.  1.  ante 
Beiiu,   vnlfO   l^abatnr   OrtH^iae.^   —    18.    Cf.  Theocr,  1^71  sqq.  Vn,_74. 


ArtUtuta.  Ribbeck.  tamcn  ex  H«d.,  Bom.,  Gud.,  Cledonio  p.  1 

»  Gmnmaticis  recepii  tectioncm  Aomae  (ut  etiam  ap.  Siliom  I.  1.  ante 


vii,  759-    I>e  biatn  lauri  etiam  (qnem  nt  toUereni,  multi  librari)  Pron. 
"■    I  uAv  rtiani  it«raruntl    dictum  ad  Rei.  II.  53.  ^  /let  "   ~    " 


flttertint,  jnoniorahile  variatac  temiìnationis  ciemplum.  Omnino  Verp- 
liiM,  ut  eeteri  pnétae  et  i'x  pedextris  orationis  scripturibnii  imprìmis  Sallu- 
«lins.  Uvìus  et  Taeitiu,   iiifillinreiii  forniam  Pcrfecti  ere  praefcrre  solet  al- 


,  qufte  tmitra  Ck'trnni  niaciK  frequentatiir ;  praesertim  vero  in 
flne  Tenaum  non  (aóh^  \mK  luTi^'ioroio  fonnani  nsnrpat  poEta  nuster,  cum 
biwrkiT  sano  rorma  multi)  ai'tinr  sit  ad  Ttrstim  bene  clauuendnm,  (Cf.  0«o. 
1.  «7.  m,  m.  Ilo-  2*1.  37S.  IV,  204-  Aen.  I,  398.  II.  131-  243.  5ti7.  IH, 
J38.  337.  566.  V.  582.  IX,  292.  686.  XI.  IHO.  etc.  et  Wagn.  Qu.  Virg.  XV.Ì 
Onod  antem  Wngn.  statuit  diicrìmen.  contendens.  lon^riorem  fomiAm  a  Vor< 
gm  tun  esse  praelatam,  ubi  Ferfcctani  sua  ac  propria  vi  pracilitom  et  a 
— *■'-  Oennanis  et  a  GraeeiH  per  idem  tempuK  reddenduiu  sit,  breriorom 
obi  Perfectnm  liueiimnij  »'-  -    "■ —    -'  '- ""  '"' — *' — 

-dd.  anot«ritatc  iinpu^atur. 

i*tt  Cerda,  nibil  hìe  esse  otloiiuni.  sed  aptisaime  ìnduoi  lanros  et 
,_j  Gallnm  poStani  deflentCH,  emù  iitraqne  pianta  Apollini  sacra  fue- 
qui  ab  altera,  caiua  nunum  in  IiCabo  iiiann  teneret,  Myrìcaau  et  Mif- 
ntmHii  cuicnomìnatQs  esset.  Scilicet  mifricae  imago  erant  bucolici  carmi- 
nun  generis.  Cf.  Ecl.  IV,  2.  (cum  adiiot.l  et  Vi.  10.  Cetenun  de  homi- 
naai  affeetibus  et  actionibue  ad  re»  inanimataa  tranalatis  vid.  ad  Ecl,  I.  3S. 
IBbi  addi  potcst  EcL  Vm.  22.)  —  14.  lola  »i.A  rupe,  i.  e,  solitaria, 
itìam  ap.  Catnll.  LSIV,  154,  Icpitur,  CT.  ailnott,  ail  Aen.  XI,  5B9,  —  15.  ..Si 
BCntca  Arcadiue  Maenalna  et  l.ycaeni  (lò  ./ujroini')  Gallnm  deHerunt, 
imtuio  eet,  in  Arcadia  nane  fìngi  Gallum  .>ìfjla  sub  rupe  iacentem:  Arca- 
diae  mjm  accoinmodata  sunt  reliqua.  Pof^ta  antem  jiittandns  est  fingere 
M  Gallo  adfuifme:  unde  v.  26.  se  ipstuii  vi'lioee  Pana  ait.'*  Hfyu.    De  Mae- 

imIù  ad  Ecl.  YUl.  21.  dictum:  do  Lmi  -' ""     '    ■"    '  '" ' 

«mllatnrt  ef.  Slrab.  VIU.  p.  348.  Cas    ,     . 

et  uber  ineus  geogr.  lU,  p.  865.  Verifilio  commemoratru'  etiam  Geo.  I,  16. 
ni,3H.  Aen.  Vili,  344.  -  |6.  Stani  et  ove*  cirettta.  Cf.  Theocr.  I,  74. 


1        Mio  tun 

r  SrSa 


-  Kottri  nre  paenilet  illat.  Sententi»  est;  nt  ovefl  nos  resqne  noatras 
wa  vitant  eitìmescentes.  sic  tu  nee  vita  nec  euntemne  oves,  i,  e,  cnram  eo- 
nm  DOD  te  indiguam  puta  nec|ue  gravare,  te  in  carmine  meo  snb  pastoria 
penom  induci.  Poenilere  enun  interdora  dicitur  de  iia,  quae  contemni- 
nu.  vi  de.  Acad.  Fr.  11  (IV),  22.  R!l.  QuidT  maa  Mnetarchi  poenitebrUT 
a.  Phil.  I,  13,  .19.  num  haute»  té  glorine  pneniteòatt  et  Ter.  Phorm.  I, 
<,  30.  nottri  nottaet  poeuitet.    Qaod  Atem  attluet  ad  repetitioDem  eìosdem 


168  P.  VERGILI  MARONIS 

Nec  te  poeniteat  pecoris^  divine  poèta: 

Et  formosus  ovis  ad  flumina  pavit  Adonia;  — 

Venit  et  upilio,  tardi  venere  subulci, 

Uvidus  hiberna  venit  de  glande  Menalcas.  20 


vocabnli  in  comparationibus  et  conclusionibus ,  vid.  adnott.  ad  Ecl.  Vili, 
49.  et  Aen.  Ili,  200.  De  voce  ver  ae  scripta  vid.  adnott.  ad  Ecl,  II,  34., 
ubi  addere  debebam,  etiam  RibDeckimn,  Hauptium  et  Coningtonem  hanc 
sequi  orthographiam.  Heynius  hos  versus,  qui  sumpti  sunt  ex  Theocr.  I, 
74  sq.,  recte  a  se  explicatos  cum  Scaligero  Poét.  V,  5.  ab  hoc  loco  alienos 
et  post  V.  8.  coUocandos  censet;  et  miruni  est,  eosdem  versus  non  minus 
Eicnstaedtio  in  Quaest.  pbil.  quam  Schiitzio  in  Diar.  lit.  len.  1791.  eh.  220 
p.  332.  et  Hitzigio  in  Rhein.  Mus.  XIV.  p.  482.  scrupulum  iniecisse,  ita 
ut  Schiitz.  quìdem  post  verba  Stani  et  orrs  circum  excidisse  quaedam  su- 
spicaretur,  a  grammatico  aliquo  male  suppleta,  Hitzig.  autem  v.  16 — 18. 
spurios  censeret,  quemadmodum  Ribbeck.  certe  v.  17.  tamquam  spurium  ex- 
sulare  iussit,  quem  iam  in  Annal.  phil.  a.  1857.  LXXV.  p.  70.  impugna- 
verat.  Sed  recto  Milgarem  versuum  ordinem,  coli.  Theocr.  I,  74.  sqq.,  eos- 
que  ipsos  defendunt  burm. ,  Voss.,  Schirach.  p.  534.,  Wagn.  et  lahn.,  qui 
docet,  commoda  gradatione  a  poèta  cani  primum  montes  et  arbores,  tum 
oves  et  pastores,  denique  ipsos  deos  Galli  conditioncm  miseram  luxisse. 
Vide  etiam,  quae  Gebauer  de  po6t.  I.  p.  121.  contra  Ribbeck.  disputavit.  - 
18.  Vid.  Theocr.  1,  109.,  ad  quem  locum  Meineckii  adnot.  et  Hauptium  in 
Mus.  phil.  rV.  p.  264.  confem  iubet  Woldem.  Ribbeck.  Praeterea  cf.  quae 
Gebauer  de  po6t.  I.  p.  77  sq.  de  hoc  loco  dispntat.  De  Adonide,  iuvene  mi- 
rae  pulchritudinis.  poètarum  fabulis  celebrato,  praeterea  cf.  Apollod.  Ili, 
14,  3  sqq.  Ovid.  Met.  X,  503  sq^q.  Hygin.  Astron.  I,  7.  Bion  Id.  1.  ali!  cum 
iis,  quae  collegerunt  Meursius  m  Gronovii  Thes.  Antiq.  Gr.  VTI.  p.  107  sq. 
Pikenscher  Erhlaerung  des  Adonismytims.  Goth.  1800.  8.  et  StoU.  in  Pauly 
Realencycl.  I.  p.  175  sqq.  ed.  II.  -  formosus  Adonis.  Sic  Theocr.  XV, 
127.  lkà(ovig  xalòg  et  Calpurn.  IX,  73.  ptdchrr  Adonis,  Cf.  etiam  Ecl.  VI, 
57.  formosus  Apollo  cum  adnott.  ad  Aen.  UE,  119.  et  Gebauer  de  poét.  etc. 
I.  p.  78.  Ceterum  imitatus  est  hunc  locum  Tibull.  Il,  3,  11.  Pavit  et  Ad- 
meli  tauros  formosus  Apollo.  Oeterum  Kalmus  1.  1.  p.  20.  eiecto  v.  17., 
cuius  loco  Vergilium  ad  Theocr.  I,  74.  exemplum  fortasse  haec:  Atque  ho- 
ves  circumstetìèrunt  maestùjue  iuvenciO.)  vel  similia  scrinsisse  putat,  versum 
18.  sine  insta  causa  post  v.  20.  transponendum  esse  iuaicat.  —  19-  De  hoc 
versu  emendando  et  explicando  optime  meritus  est  Wagn.,  qui  omnium  li- 
brorum  mss.  lectionem  suhulci  iure  praetulit  viilg.  hubiuci,  editionum 
modo  veterum  ac  dubia  Apuleii  et  Terentiani  auctoritate  nitenti.  Apud 
Terent.  Maur.  enim  v.  1191.  Santenius  ex  utraque  Veneta  et  Parrhas.  du- 
dum  subìlici  restituit,  et  Apuleius,  qui  in  Floridis  e.  3.  p.  761.  Fior,  scri- 
psit  Nil  aliud  plerique  callebant,  quam  VirqiUanus  opilio  seti  buhsemuij 
et  in  Apol.  p.  416.  Fior.  Aemilianus  ultra  Virgilinnos  opiliones  et  httÒse- 
quas  rusticanuSf  non  debebat  necessario  hunc  ipsum  locum  respicere,  etei 
verum  est,  in  nullo  alio  Vergili!  loco  nobis  servato  opiliones  et  bubulcos 
coniungi.  Qui  autem  lectionem  bubtdcì  defendunt  (h.  e.  omnes  editores 
Verg.  ante  Wagn.  cum  Barthio  Advers.  XVIII,  16.,  quibus  accesserunt  Hìl- 
debrand.  in  Censura  Vergilii  a  me  editi  in  lahnii  Aiinall.  1.  1.  p.  155  sqq. 
Ladew.,  Bryce  et  Haupt.)  praeter  Anuleii  auctoritatem  (cui  addere  poterant 
Theocr.  I,  80.  rjvO-ov  roì  fitÒTai)  auas  potissimum  causas  premunì,  quod 
epitheton  tardi  ad  solos  bubulcos  quadret,  et  quod  subulcis  modo  comme- 
moratis  Menalcae ,  qui  et  ipse  subulcus  sit ,  mentio  a  poèta  iniici  non  po- 
tuerit.  At  verissime  Wagn.  docet,  tardos  etiam  subuTcos  iure  dici  posse, 
cum  et  ipsi  agant  vitam  sedentariam  et  gregem  non,  quemadmodum  opilio- 
nes, caprarii  et  alii  pastores,  sequi  et  comitari  solcant,  sed  buccina  regere 
et  convocare  ;  Menalcara  autem  subnlcum  esse,  nec  sequi  ex  epitheto  nvidusy 
ncque  ex  glande  commemorata.  Uindum  enim  dici  non  a  rore  matutino, 
(,,cum  de  nocte  in  silvis  ad  pastum  gregis  glandibus  legendis  vacaverit," 
ut  Heyn.  interpretatur,)  sed  quod  glandes  in  pabuli  usum  comparatae  in 
aqua  asservarentur  (Cato  B.  R.  54.   Colum.  Vu,  9,  8.),  glandes  autem  ho- 


BUCOLICA.    ECL.  X.  I 

Omnes  „Unde  amor  iste"  rogant   „tibi  ?"   V^nit  Apollo  : 

.fOalIe-.  (jaid  ineanis?"  ÌDquìt;  „tua  ciira  Lycoris 

Pergue  nives  alium  perque  horrida  castra  secuta  est." 

Venit  et  agresti   capitis   Silvftniia  Iionnre 

Plorentis  fervUaa  et   grandia  lilia  quaasana.  2S 

bof  qBoaae  proeberì  Bnlitas  esse  (Cnluni.  VT,  3,  1  sqq,.  XI.  2.  S3.  et  tn- 
Wrpj).  M  PUut.  Trac.  Ili,  I,  2.).  Fquìdem  prorsus  ad  senti  or  Viro  dootiss.. 
qaem  Umen  puto  cansae  Ruse  mo^x  etiam  npitnlaturum  fuisse.  ai  kiber- 
Hom  gUmdfm  non  explicnisaet  ..hiemali  tempore  collectam"  icoll.  Geo.  I, 
105.  it  Cat.  R.  R.  e.  54.Ì.  sed:  hieme  prò  pallaio  ilatsm:  cam  ex  illis  Cn- 
temdlac  luris  pat«&t,  bovea  non  dìbì  hieme  (ner  altra  Iilas  Aprìlea).  aliati 
pabuli  fiuta  copia  deficiente,  glandibus  pastog  eme;  quae  si  rem  est  expli- 
t*Sa.  hòc  ipso  epitheto  inilicaret  Veiplins,  de  hoam  pabulo  ideoqne  de 
faqbnlm  aennoDem  esse:  raibafi  onim  qaoTÌB  anni  tempore  ^landes  ponige- 
bantar.  Ita  igitnr  snbalois  bene  additiiT  bnbnlcos  Henalcos,  Ceternm 
ttitott  lahn.  in  editt.  n.,  Silptì.,  Bibbcck.  et  Coninglun  recepemnt  lectionem 
taMci,  Vpilio  Bntem  hoc  uno  loeo  dixit  VerRilìn»  prò  optilo,  metri 
WD»;  qnod  imitati  sunt  Apnlei.  Apol.  p.  279,  et  Alfon.  in  big,  XXXII, 
1,  M,  eitr..  ohi  tamen  lecHo  variai.  —  21.  „unde  amor  itlr,  i.  e.  qna 
Miella;  (inani  paellam  amas?  rtfo^  m  'Yn,tl  tónuov  ffiitnaat  :  Theocr.  I, 
i9,  —  Apollo '- Silvanut -' Pan.  Comparari  cum  tjs  posanitt  iila  M<>- 
ichi  IH.  26.  sqq."  Hejfa.  —  22-  Apollo  Galluin  docet,  Lycoridem  amore 
eina  em«  indicnam.  ^'id  ia^aniif  JnKtiàre,  ut  Graee.  iitiCviaS-ai,  band 
Taro  (te  amantibas.  Theiier.  II.  S2.  X*  às  Mov,  ù(  fftévtiv.  Gebaner  Pn^. 
p.  3.  enin  b.  1.  comparat  Theoer.  I,  82.  r(  ti-  riiirfni.-  —  Ina  cura.  Tid. 
adnott  od  Ed.  I,  57.  Acn.  I.  fl7S.  (et  Kcl.  Ili,  66.>  —  23.  perque  ai- 
rrt:  Wa^.  pi  bis  vei'biB  conclndit,  hanc  Eeli^^am  Bcriptam  eeso  eo  tem- 
pore, ubi  in  Italia  iam  vernant  omnia,  in  Alpinis  regionitma  [cf.  v.  47.]  nix 
tHUdnm  eollicnit,  —  2J-  agretti  eopitls  SUvanus  honorr,  omatnit 
enonaex  frondihns  arborein  t'acta,  pinea  fortasse,  nt  apnd  Lncret,  TV.  585., 
tfltm  Wpressisse  h.  1.  noster  videtur:  Pa»  Pinea  temi/fri  capilìs  velO' 
mina  pàattaiu.  HejnioH.  coi  horam  vereunm  color  ex  Odys».  x  m  v,  58  nqq. 
•tdtaa  -ridetnr.  praeterea  confejri  inbet  Ovid.  Faat.  1,412.  Ili,  84.  Colitm. 
K.  43.  (Satur  Auflìininiif,  qiiiusan»  *Ha  tempora  pomi'r.)  Clandian.  XXXI. 
IS.  inbi  HjTnenaenB:  marrentes  cti^o  yunmarK  corono»!  et  Moaclii  Id.  XIV. 
M.  OviÌBsio  antem  Praepoe.  cum  in  eiasmodi  Incis  satis  nnitata.  Cf.  Aen. 
I,  SIA.  apri  cfirntm  clamore  ^emaUem.  ibid.  v.  519.  Itmplvm  clnmore 
ptUAant.  in.  22IÌ.  mngmn  quatìtml  efangoribru  ila».  TU,  IS7.  Ipee.  Q«i- 
rmali  Uhm  •  -  saU/iat.  IX.  8!  5.  rum  demum  praeeqtt  galla  sete  omni- 
in»  armit  In  flnvi'im  tMit.  Oic.  Fin.  II.  21,  69.  Volupta»  pulcherrimo 
miIAh  d  arriatii  regali  in  solio  tedens,  imprimili  antera  Inciu  nostro  si- 
VJIIfntu  lOTen.  XI,  ine.  elipeo  venienti»  et  haita  dei.  Vid.  etiam  Rnd- 
dim.  n.  p.  26S.  not.  18.  (et  qnae  de  eimili  usn  Bimplicifl  Ablativi  ad  Aen, 
m,  M.  eijHisiiimna.)  Alia  res  est  in  iia  dietionibnii ,  qnae  ad  rem  milìta- 
lein  pertinent,  ?.  e.  e-xerritu  procedere,  capii»  irrumpere,  agnàne  ire 
(Ae.,  obi  Abbtttvttm  instmmenti  cogitare  debemns.  —  Stlvanui  ipso  an- 
tlqidiMÌinam  erat  et  domesticnm  Italiae  nnmen,  gre^m  et  ajiroram  ma- 
Dneqve  eorum  limitnm  enstos  et  tntor,  saepe  cum  Pane  confnsos.  Cf. 
6»,  I,  20.  H.  4il4,  At-n.  Vm.  6(10,  Hor.  Epod.  II.  22.  Ep.  Il,  I,  143.  In- 
»en-  VI.  446.  ibiqne  Sehol.  I.nrn,  ap.  Noninm  II.  321.  Varrò  ap.  Aagustin. 
<*,  D.  VT,  tP,  Vdbs.  ad  b.  1.  Rpongenberp.  de  Tetem  Latii  reliff.  domest. 
p.  61.  et  Si-heiffele  in  Panly  Realenrycl.  VI.  p.  1198  sqq.  —  25.  f'rula, 
Gnecìa  *uq9i\Ì.  germ.  Ffrìrml-rmU,  Sieekentrmtt ,  frate»  eat  foliis  foeni- 
ralr].  «peeie  et  ubìl  amndìnibns .  ambn»  prò  bacnlis  utimnr,  stmiliH.  Cf, 
DiMflor.  IH.  91.  Theophr.  h.  pi.  VI,  2.  Plin.  Xm.  22,  42.  et  Billerbeck. 
Fior,  class,  p.  72.  Eam  ctiam  ad  Berta  nertenda  arlhibitam  esse  tentstur 
PKn.  XXI.  9.  30.  a  Vowio  land.  -  Pro  grandia  nnus  Cod.  Bora, 
pnrbet  ccindida,  onod  Kibbeckin  Pntleg.  p.  34».  valde  arridet;  sed  gran- 
tKa,  inaolitnin  otiinera.  hit  vero  aptJBaininm  lilioram  epitheton  'icf.Plin. 
H.  K  XXI,  5,  It.],  molto  facilina  in  eemilitUt  mtitari  potnit,  qiuuu  centra. 


170  P.  VERGILI  MARONIS 

Pan  deus  Àrcadiae  venit,  ^uem  vidimus  ipsi 

Sanguineis  ebuli  bacia  minioque  rubentem. 

.;EcquÌ8  erit  modus  ?''  inquit.  ^^Amor  non  talia  curai. 

Nec  lacrimis  crudelis   Amor  nec  gramina  rivis 

Nec  cytiso  saturantur  apes  nec  fronde  capellae,''  30 

Tristis  at  ille  „Tamen  cantabitis,  Arcades,"  inquit^ 


--  quassans,  scil.  manibns;  nam  si  poSta  ad  Lacretìi  lY,  588.  exemphuii, 
(cains  locTun  sapra  ad  v.  24.  attulimusi  etiain  haec  verba  ad  coronam  referri 
Yoluisset,  haud  dubie  aliter  scrìpsìsset.  —  26.  Verba  quem  vidimus  ipsi 
addit  poèta,  quia  Pan  non  facile  se  conspicicndum  praebebat;  poSta  autem  se 
ilio  tempore  una  cum  Gallo  fuisse  fin^t.  De  ipso  àeo  vid.  quae  collegit  Pfiwi 
in  Pauly  Realeticycl.  V.  p.  1099  sqa.  —  27.  Deorum  agrestium  simulacra  a 
Romanis  rubro  pigmento  solebant  inauci.  Cf.  Ovid.  Fast.  1,415.  VI,  333.  Ti- 
bull.  I,  1,  17.  Hor.  Sat.  I,  8,  5.  et  Lus.  in  Priap.  carm.  ad  lectorem,  XXV. 
et  LXXXIII.  De  ipso  Pane  confem  potest  Silins  XIII,  332.  Acptnrva  emm- 
punt  rubicHnda  cormui  fronte..  Vid.  ctìam  Voss.  ad  h.  I.  Ceterom  cf.  Ed. 
VI,  22.  —  ebuluniy  nostris  Attich,  herbae  genus,  baccas  rubras  in  similita- 
dinem  sambuci  {HoUunder)  producen».  Graecis  vocabatur  /afiautxrti,  Cf. 
Dioscor.  IV,  172.  (vulgo  175.)  Plin.  X\TI,  9,  0.  XXVI.  8,  49.  'Apulei.  de  ber- 
bis  91.  et  Billerbeck.  1.  l.  p.  82.  —  sanguineis  òacis,  ut  Ecl.  VI,  22. 
sanguinea  inora  et  Geo.  I,  3 06.  crttenta  mt/rta.  Rutilai  ebuLi  ìxteecu  com- 
memorat  (\)lum.  X,  10.  Baeis  autem  prò  baccis  scripsimus  cum  recentissi- 
mis  editoribus  Ood.  Med.  secuti.  Cf.  Wagn.  Orth.  Ver^.  p.  418.  et  Rib- 
beck.  Proleg.  p.  391.  —  Min  inni  ^  fAiiros,  genus  colons  natiyi  laudatìs- 
simi,  qui  arenae  specie  in  argenti  fodinis  invenitur  et  cocci  colorem  habet. 
Celeberrimum  est,  quod  in  Hispania  invenitur,  praesertim  in  Sisaponensi 
regione  Baeticae  (Prop.  II,  3,  1 1.  s.  2,  21.)  Instino  XLIV,  3.  auctore  Mimns  flu- 
vius  {Afinho)  ab  huius  coloris  copia  dictus  est;  unde  Vitr.  VII,  9.:  Mùttum 
et  Indicum  nominiòus  ipsis  indicant,  quUfiis  in  locis  procreantur.  Est  etìam 
alterum  genus  minii  in  omnibus  fere  ar^entariis  et  plumbariis  metallis  ob- 
vium,  quod  tìt  exusto  lapide  venis  pennixto.  Hoc  est  secundarìum  minium, 
multum  infra  naturales  iUas  arenas,  quo  prius  illud  minium  adulterator. 
Cf.  Forcell.  Thes.  h.  v.  Voss.  ad  b.  1.  et  Groskurd.  ad  Strab.  Tom.  DL  p. 
457.  Verba  ebvli  bacis  miniotpie  rubenteni  iterantur  in  Antb.  Lat.  Bunn. 
Ili,  81,  54.  -  28.  Ecquis  erit  modnsf  scil.  lamentationibns  tuis,  lacri- 
mis et  suspiriis-,  ut  ex  sequentibus  patet.  Wund.  supplet  furori.  Piane 
eadem  ratione  Acn.  IV,  98.  Scd  qui^  erit  modtist  —  29.  Nec  lacrimis 
crud.  Amor  etc.  Amor  non  magis  satiatur  lacrimis,  quam  gramina  rivis 
etc.  ;  ideoque  numquam  satiatur.  y^Ainor  b.  1.  de  dco  accipiendom.  si  sa- 
nam  sententiam  conliccre  volumus.  Amor  /rrfp/xftxo;  non  modo  dolorem 
et  cruciatum  miscrorum  amantium  nil  curat,  sed  etiam  ridet,  ayQia  naioàn, 
ut  Moschus  Id.  I,  11.,  voluptatemque  ex  eo  capit;  nec  lacrimis  aman- 
tium crudelis  eius  animus  umauam  satiatur  atque  expletur,  ant  ad  mise- 
rationem  vertitur  (cf.  v.  61.);  io  quod  deinde  pastoricia  rerum  assimilatioiìe 
omat.  Color  fere  ut  Ecl.  VII,  51.  52.  Hic  tantum  boreale  etc."  Heyn,  — 
30>  cytisum,  ut  omni  generi  pecudum,  sic  etìam  apibus  utiUssìmam  esse 
testatur  Colum.  V,  12.  Vide  de  eo  adnott.  ad  Ecl.  I,  78.  —  31.  Tristis 
at  illCf  scil.  GaUus,  deorum  adbortationibus  amore  torquente  nondnm  li- 
beratus.  Vulgo  ita  distinguunt:  tristis  at  ille  tamen:  Òantabitis  etc.,  ut 
sensus  sit:  Pan  dixerat,  Amoreni  talia  non  curare  eie.,  attamen  ille  tristis, 
Cantabitis,  inquit  etc.  ;  veriorem  autem  disti nctionem,  quam  nos  cum  Wagn. 
(qui  tamen  post  iUe  minus  apte  Colon  ponit,  quamquam  seqnitur  verbuai 
inquit  cum  ille  arcte  cobaerens)  praetulimus,  et  quam  omnes  recentiores 
editores  secuti  sunt,  tuentur  Cod.  Medie,  Serv.  et  Nonius  p.  409.  Inde 
haec  sententia  prodit:  Licct  sciam,  Amorem  talia  non  curare  ncque  lacrimis 
et  luctu  saturan,  tamen  iuvat  indulgere  buie  dolori,  quod  amores  meoe  (non 
minus  quam  Daphnidis)  aliquando  (post  mortem  meam)  cantabunt  pastores 
Arcadii.  Tamen  antem  in  solando  usurparì,  si,  amisso  maiore  aliqno  bone, 
tamen  non  onmia  amisimus,  discimus  ex  Aen.  IV,  328  sqq.  et  X,  507  sqq. 


BUCOLICA.    ECL.  X. 

rJHoiitìbus  haec  vestris,  soli  cantare  periti 

Àrcades.     O  mihi  tum   quam  molliter   osea  quiescant, 

Vestra  meos  olim  si  fistula  dieatamores! 

Alque  utinaiD  ex   vobia  unus  Yestrique  tiiisaem 

Aut  custos  grcgifl  aut   maturae  vinitor  uvae! 

Certe  sive  mihi  Phyllia  sive  esset  Arayntas 

Seu  quicunic|ue  furor,  —  quid  tum,  si  fuacu»  Arayntas  ? 

Et  nigrac  violae  sunt   et   vaccinia  itigra  — 

Hecum  inter  salicea  lenta  sub  vite  iaceret; 


de  Imo  Particula  in  principio  cnuntiati  pusita  et  nd  teoieatìtm 

àUonuii  coKÌta(inn«  anjiplcnilani  relata  cf.  OroiiOT.  ad  Liv.  XXIII,  19.  12. 
«t  Sol  de  beni'f.  IV.  6.  Burm.  ad  Orid,  Her.  XI.  1.  et  Gratii  Cj-neg.  336. 
Kfits.  ad  8bU.  lug.  54.  2.  (et  C.a.t.  26.  I.l  et  Orell.  &d  Cìc.  ad  Att.  XH.  2. 
Eìwnodì  vero  locoe  probe  diseemendoB  esse  ab  iia.  ubi  nun  integra  aliqaa 
wn tenti»,  ned  Particiila  tantnm  coneessiva  in  pTaGcedeiitìbus  ve)  oiaUsa 
(•ti  (el  latet,  non  est  qnod  cuiutuemorem.  —  cantabitit.  De  Pataro  prò 
iBpomtJTO  poaito  rid.  adnott.  ad  Aen.  II,  547.  —  32.  Montibus  haec 
(ì.  e-  meo*  amoret  v.  34.1  ventri».  C(.  Ecl.  II,  5.  Ribbeck..  aibi  non  con- 
rtana,  tue  ooitri$  edidit.  quia  Cnd.  Pai.  proebet  nottrh.  literis  tamen  tv 
priiDM  ■yllabae  snperseripfiB.  Formam  autem  vmier  Vei^ilio  inusitatam 
«Me  doeet  Wa^.  ad  Ecl.  IX.  ID.  ^abi  etiam  Ribb.  Don  miniu  qnain  inl'ra 
t.  70.  vutrMBi  scripsit.)  —  soli  cantare  periti  Arcarteli.  De  re  cf.  od- 
iMtt.  ad  Ecl.  IV.  5§.  et  VU.  4.,  de  conatractioDe  ad  Ed.  V.  I.  VII.  5.  et 
4fe  repetita  vece  Arcade»  adnott.  ad  Ecl.  VI,  21.  Imìtatnr  antem  poeta 
■nwoCJr.  Vili,  4  Cf.  Gebaoer  I.  p.  230.  ~  38.  qnam  molliter.  Cf.  Ovid. 
Her.  Vn,  1U2.  £(  tems  Anckitae  moltii«r  otta  cuòent.  Hac  etiam  pertì- 
■at  aotiBsima  illa  formala;  Sit  libi  terra  lenie,  et  locns  Prop.  I,  17,  24. 
th  vtihi  non  nUo  pondere  terra  foret.  —  quieseant.  Codd.  alìqncit 
ametcft,  minns  recte.  Ineertom  est  enìm.  ntrnm  Areades  id.  qaod  cnpìt, 
ntturì  aìnt  n«c  ne:  cnpit  quidem  Gallos.  ut  se  mortilo  amorea  sui  argn- 
■iMiliiiii  sìnt  pastoTaliiun  carminnm.  «ed  non  certo  poteet  sperare:  ddidìs 
ifitar  Mnt«atu>  anspensa  est  a  rei  optatoe  quidem.  sed  dubiae  cogitatione, 
Mara  et  iimtasis  ei  apodoais  ConianctiTum  rcqnìrit,  Qnarc  non  adsentJOT 
uknio.  qui  lin  priore  eerte  editi  haec  adnotat:  ..Malim  ex  qnibasdam  Coddl 
ina>at«Hl.  <;alliu  eoìin  haec  non  tam  optare,  quam  certo  nperare  TÌdetiir. 
BBnlw  loeOB  est  Ed.  II.  57,,  nbi  e  codd.  eoneetU-t  pro  concrdat  acrìpai," 
Koa  et  ibi  concrdat  HerravìiniiB.  —  Onm  v.  34.  cf.  Ecl.  V,  S6  sq.  ólim 
da  n  Altura,  ut  Aen.  I.  203.  IV.  G2T.  et  àlibi  band  raro.  —  3.5-  ..Dnctna 
hÀm  a  Theocr.  VII.  66  sqin.  At  illud  nun  placet,  qnod  repente  Gallili, 
fWB  Mstorcin  in  antro  aliqno  Arcadiao  amores  nnos  deflere  credebamna, 
m  prodit  nun  paiitorcm  e«8e.  tied  mileti  fit  in  aliqua  expeditìone  veruna; 
iti  Bt  oninia  de  diiH  et  paatoribm  memorata  aliena  esse  necesae  ait  ab  eina 
ladicio  recto  ac  gimplici  vix  haec  ho  aatia  probare  poaBnnt:  at 
la  ea  sunt  Maroni  et  aduleeoentì  et  id  agenti,  ut  virìi  potantibns 
planniiìt  "  Sic  fere  Heipi.,  a  qnu  iure  Vergiliniu  reprebendi  sane  non  poB- 
•BBBB  infltias  ire.  Cf.  etiam  quae  Wagn.  ad  v.  44.  adnotavit.  —  ex  vo- 
*»  «au>,  i.  e.  ei  numero  vestìo.  Cf.  Aen.  I,  171.  ID.  377.  IX,  271.  XI, 
MJ.  et  Wagn.  Qu.  Vinr.  n.  p.  487.  —  37  sqq.  Cf.  Theocr.  VU.  86  «qq. 
«Qottacnnqae  nve  pnellam  «ive  pucmm  amarem,  enm  ampleiibos  tenerem 

lÀ  nte,  oec  in  amoreni  I.jcoridis  perjìdac  incidÌHBcm. Hoi  tamen  t, 

O.  ad  LTcnrldem  animo  flagrante  redit."  Heya.  Wunderl.  verba  sic  con- 
Ingjt;  Phyllin  vel  Amyntat  est  mihi  furor,  h.  e.  causa  fnroris.  fu- 
|)0M  amore  a  me  amatur.  coli.  Obss.  ad  Tib.  H,  3,  31.-,  sei  rectins  Spofan. 
hriKetn.  nt  alibi  cnram,  ignaa,  Hammuim,  de  pnella  vd  pnero  ama^  dj- 
dbKK  intelligit.  Cf.  qnae  od  Ed.  IH,  ti6.  et  anpra  ad  v.  22.  aduotavi- 
■W.  —  38.  f'iicKA,  gole  adnatua.  ìnfectna.  Cf.  adnott  ad  Ed.  II.  16.  — 
V.  tt».  ex  Theocr.  X,  26.  sumptns.  Cf.  etiara  Ed.  0.  16.  16.  ibiqne  ad- 
mtt.  Hitiig.  in  Rhfln.  Mm.  XIV.  p,  483  sq.  tv.  38.  et  39.  spurìna  cenaet. 
—  44.  ..An  nun  reqnlras  fritta  jtiU  sui  vite!    Vii  enìm  salieet  et  vite*  eo- 


172  P.  VERGILI  MARONIS 

Serta  mihi  Phyllis  legeret,  cantaret  Amyntas. 
Hic  gelidi  fontes ,  hic  moUia  prata^  Lycori, 
Hic  nemus;  hic  ipso  tecum  consomerer  aevo. 
Nunc  insanuB  amor  duri  me  Martis  in  armis 


dem  agro  plantari  solitae.  Melios  in  loco  Theocriteo,  quem  expreadt,  YIl, 
88.  TV  d*  vnò  Sqvgìv  rj  vnò  ntvxaiq  adì)  fifXtaSofièVog  xaraxéxltao  S'CÌt 
Kojuàra/^  Heyn,  Wagn.  aut  corrupta  baec  censet,  ant  ita  ezolicanda,  ut 
verba  sub  vite  signifìcent  caput  corona  vitea  redimitiim,  anemaamodnm  ei^ 
ptivi  sub  corona  vendi  dicebantur.  Hanc  Wagnerì  expiicationem  (quam 
repetit  in  edit.  min.  coli,  loco  Culicis  v.  74.  illnm  Tmoha  pampineo  mbUr 
coma  velat  amicttt,  i.  e.  velat  corona  vitea,  cuius  frondes  ae^endent)  mol- 
torura  plauBum  laturam  esse,  vehementer  dubito.  Nonne  cogitare  Hcct  de 
salicto  m  radicibus  coUìh  vìtibus  con  siti  innato?  Ita  quìdem  inter  salices 
recubantibus  imniinere  possunt  projiendentes  vitium  pampini.  Consulto  reto 
non  nisi  in  paludosis  (ìalliae  regionibus,  ubi  aliae  arbores  non  creseant 
(Colum.  V,  7.),  vites  salicibus  adiunctas  esse,  Vossio  facile  largior,  qui,  de 
diversis  locis  sermonem  esse  ratus,  Comma  posuit  post  salices,  ut  etiam 
nuper  Ladew.,  cuius  explicationi  ,,inter  saltces,  si  pastor,  /nib  mie,  si  tìdì- 
tor  essem**,  quam  v.  36.  iuvari  censet,  obstat  verborum  coniunctio  sine  Co- 

finla  vel  Particula  disiunctiva.  Magis  arrìdet,  si  quid  omnino  mutandum, 
0.  Schraderi  coniectura  ìnf^^  calices,  i.  e.  inter  potandum,  quam  etiam 
Wagn.  in  recentìss.  edit.  sua  amplexus  est,  auctons  nomine  non  adieoto  et 
coli.  Geo.  Il,  527  sqq..  cui  addere  poterat  Hor.  Od.  I,  38,  7.  sub  arta  Vàe 
bUteiìtcm  a  (/Oningtone  comparatum,  qui  tamen  mecum  videtur  consentire. 
—  tacer  et,  scil.  guam  aut  auem  amo,  deliciae  meae.  —  Ribbeck.  suspica- 
tur  post  Y.  41.  abquem  exciaissc,  oui  fortasse  hic  fuisset:  O  utìnam  hie 
potius  tute  esses  ipsa,  hycori  aut  O  utinnm  hic  esset  pottus  mecum  ipsa 
Lycoris.  (Cf.  idem  in  lahn.  Annal.  phil.  LXXV.  p.  70.  ;  sed  vide  Oebauenun 
de  ^oet.  I.  p.  121.)  —  42.  43-  „Mutata  suaviter  constructio  prò  vulgarì: 
hic  in  regione  amoenissima  cum  amata,  aualis  Lycoris,  ezigerem  aevurn^ 
h.  e.  aetatem  totam  mihi  destinatam."  Wund.  —  gelidi  fontes.  Ci. 
Theogn.  1252.  xoiji'ij  ^^QV-  i^»  ^82.  et  Theocr.  V,  33.  (ex  quo  loco  noster  ex- 
pressus)  xpvyQÒv  v^toQ,  Cic.  N.  D.  II,  39,  98.  Hor.  Od.  IH,  13,  6.  Epod.  XHI, 
13.  Epist.  I,  18,  104.  etc.    Vid.  etiam  supra  Ecl.  V,  25.  et  Gebaueri  Progr. 

6  6.  —  mollia  prata,  uaXnxoì  Ififitùffs  Homeri  Od.  V,  72.  X,  133. 
.  in  Pan.  25.  et  Hesiodi  Th.  279.  Cf.  Geo.  II,  .384.  HI,  520.  Ovid.  A.  A. 
I,  279.  Calpum.  V,  15.  cett.  et  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  55.  et  VI,  53.  —  48. 
aevo,  hic  i.  q.  senectutc,  quamquam  per  se  aevum  onmino  est  vitae  tem- 
pus,  aetas.  Cf.  Aen.  II,  435.  509.  Vili,  307.  XI,  85.  Ovid.  Met.  Vm,  718. 
Heyn.  comparat  similem  TibuUi  locum  III,  3,  8.  Inque  tuo  coderei  nostra 
senecta  sinu.  —  44.  Servius  hunc  et  sequentes  (quinque?)  versus  ex  ipsiiu 
Galli  Carmine  translatos  esse  refcrt.  Et  sane  plura  in  hoc  loco  ex  ipsios 
Galli  Carmine  deprompta  esse,  dubitari  non  potest.  Qui  tamen  aut  quot 
versus  Gallo  debeantur,  nemo  facile  dixerìt;  quae  etiam  Heynii  est  senlen- 
tia.  —  Heyn.,  immemor  eorum,  quae  ad  v.  35.  adnotaverat,  ex  Heumanni 
coniectura,  ut  aliis,  ita  etiam  Wakefieldo  probata,  edidit  amor  ^  'te-' 
detinet,  ut  ad  Lycoridcm  haec  snectent,  in  castra  amatorem  secutam; 
cum  Codd.  lectione  me  retenta,  Gailus  amore  tìagrans  in  idiqua  yersetiiT 
expoditione,  quod  alienum  sit  ab  eo,  qui  inter  pastores  desidere  fingatur. 
(Ci.  etiam  Peerlkampii  coniectura  infra  ad  v.  46.  commemorata.)  Sed  le- 
ctissime  ceteri  editores  omnes  Codd.  lectionem  retinuerunt,  cum  hac  sen- 
tentia:  „vellem,  me  esse  pastorem,  te  pasto rìs  alicuius  filìam:  at  tu  mili- 
tem  sequeris"  onmis  loci  concinnitas  tollatur.  Sensus  potius  hic  est:  0 
quam  veUem,  ut  ego  essem  nnus  e  pastoribus  Arcadicis  iy.  35.\  tu  antem 
pastoris  fìlia;  tum  enim  tu  senipcr  mecum  futura  fnisses  (v.  43.)  et  ex 
mris  amoenitatibus  plurimum  anioenitatis  captura  ;  nunc  vero  et  ipse  duros 
Martis  labores  sequì  coactus  sum  et  tu  prò  dulci  rure  horrida  castra  amas. 
Yerum  quidem  est,  antea  poStam  de  Gallo  ita  lo^ui,  ac  si  ille  inter  pasto- 
res Arcadicos  versarctur  (v.  14.Ì,  non  in  expeditione  bellica;  sed  omnino 
in  toto  Carmine  omnia  tam  mire  miscentur,  res  Italicae,  Arcadicae,  Siew- 


BUCOLICA.    ECL.  X. 

Tela  inter  media  atque  advereoB  detinet  buatis: 

Ta  jirociil  a  patria  —  nec  sit  mìhi  fredere  tantum  !  — 

Alpuus  oh,  aura,  uìvch  et  t'riggra  Bheni 


Uè,  Silvaaiu.  Italiae  numen.  unni  Pane,  Arcadam  deu  (v.  24.),  pastorù 
Sicóli  arena  iv.  51.1  oam  acdibua  ad  Maenola  iuunt«m  cunstìtatis  (t.  55.) 
•te,  at,  Wo^ero  qnoqua  ìudice.  oeijue  in  hac  re  iiMreodaia  esse  videa- 
tar,  ivtirinus  sì  cu^teiuus.  Galluni.  qm  vuhcmentisaimc  cu[iiat  in  Arcadia  in- 
Ux  MStorcs  vivere  et  tuta  mente  in  hac  ci^itationc  veraetur,  de  re,  quam 
coyuliBaiiiie  deaiderataui  relati  praeaentcm  animo  contoeatur,  facile  ita  lo- 
un  posse,  ae  sì  ea  vere  iani  locum  haberet.  labn.,  rect«  qaidem  me  de- 
Midens,  ■enaoui  tamen  cnra  Scrviu  et  Scbirachio  p.  3a4.  ininua  reote  vide- 
tnr  oonstituere:  ..Vellem  vitaoi  aecuram  a^re.  «ed  cuoi  tu  in  expcditione 
bellica  absis.  iptte  inter  hostea  esHe  inilii  videor,"  ut  tv.  4è.  et  47. 
oppotitj  aotec^dontìboH  simul  eorum  eipUcatiuncm  contincant.  Qnad  dì 
VeqriliDS  dic«re  valoisact,  adniodiuu  aniliigue  BcripsÌMet;  quamquam  non 
ae^,  commode  ita  conciliari  h.  I.  com  eo,  qui  aupra  legitni  v.  14.  Vuaaios, 
qu  minus  probabiliter  ci  quatuor  Codd.  diri  edjdit  prò  duri,  cetemni  aa- 
lent  Oallom  iuaum  stipendia  feaiaae  rect«  Btatoit.  cQm  ob  v.  46.  de  expe- 
dhÙHUi  extra  Italioe  fine»  cogitare  non  liceat.  Gallujii  ei  classi  interfuisae 
■nsptcatDT,  qua  Caeaar  Octav.  a.  TIT.  Italìae  litoia  a  Seiti  Pumpeii  incar- 
litaibni  dcfenderìt.  —  Particula  nuni:  baud  raru  in  se  cunìungit  tempo- 
ttfoa  potestatem  cam  advorsativa.  et  veruiu  rei  atatum  acntootioe  alieni 
eommeatidac  uppooenH  resuondet  fere  noatru  to  alia:  CI,  Geu.  11,  53  sqq. 
km.  X.  630.  Cic.  Toac.  I.  2.  2.  de  Fin.  I,  13.  42.  ad  Fam.  U,  6,  12.  Sali, 
lag.  U.  U.  Cnrt.  VII,  -i,  35.  etc;  locarnni  «nim.  abi  Particula  adversa- 
ti«s  v«ro  vcl  auteui  adiungitur.  satia  niagnus  est  namenu.  Egerunt  bac 
it  n  piMter  Wacn.  ad  b.  1.  Mattb.  ad  Cic.  Arcb.  ti,  21.  Hcind.  ad  Cic. 
V.  D.  n.  36.  in.  KflbDcr.  ad  0ic.  Toac.  1,  1.  Kritz.  ad  Sali.  lug.  11.  IT. 
MoDcr.  de  Partic.  Latt.  y.  32!!.  et  Hand.  Tura.  IV.  p.  34(J.  sq.  Gebauer. 
ISBen  de  poet.  1.  p.  TG.  ne^t  bìc  adversativam  vim  Particulae.  qoam  non 
lón  propria  ai^flcatiiine  aanrpatara  ccnset.  Ceternm  Cam  omni  h<>c  loco 
eoafem  potest  admodtun  aìmilÌB  Tibnlli  I,  10,  11  sqi^.  Tane  mihi  aita  fo- 
rti, -  •  -  iSTiinc  ad  bella  trahor,  el  iam  qai»  /or/ntan  hoKtiii  Haemcra  in 
«Mira  tda  gerii  latere.  —  Marti»  iam  Heyn,  vidit  Tel  cam  amor,  vel 
■QM  orma  eoaiangi  po«se.  Ero  prins  Harus  nomcn  bia  intellìgendum 
4it«l  ntnuaqae  roecni  referenanm  eme  censni.  nnnc  vero,  nitens  loco  iam 
«Ih  ama  oomparatu  Aeo.  VU,  550.  ■««uni  Marti»  aiiwrr  Iquucnm  canf. 
Sml  Vn,  461.1  cam  Coningt.  BÌmpUciter  cuniongo  amor  Marti»,  dum  Wagn. 
lllwiiii  Mqnitar  rationem,  de  amore  Lycoridis  cogitans.  qui  desperaotém 
Iwllnin  eapeasere  co^gerit.  Sed  verìssime  Conington  contendjt.  hoc  po€tam 
Buqaam  icdicasso  et  hanc  potìiia  esse  seutentiam:  Utinaiu  paator  estem 
pacU  amana  toiqoe  amori  aeditus!  acd  insana  bellandì  capiaitas  mUitem 
me  fecit  amori»  obliviscentcm.  —  46-  nec  li.  e.  et  ne:  cf.  adnott.  ad  Kcl. 
n,  34.  et  G»i.  IH,  %.)  >■!  mihi  credere,  h.  e.  atiaam  liceat  mibi  non 
otderei  ne  oogar  crederei  fiif  ttii  fiot  ntl^iaSai.  Cf.  Tibull.  I,  7.  24. 
TiuK  mihi  non  ondi»  fil  (l'ntuMJK  jitei»,  ibiqae  Weyn.  Prup.  1.  20,  13.  Nee 
lièi  tit  durun  monttx  el  frigiila  taxa--adire.  Siliua  VI,  4S4.  «Uhi  uit 
Stfgioe  onte  tnIrywMM  peruiUt.  id.  XII,  Ii95.  Faeril  delere  Saguntìon  Ex- 
i^mtare  Alpe»  etti.  Sali.  Ing,  110,  3.  Faerit  mihi  eguiaie  nUijuando  anu-' 
eittiui  tuae,  nbi  vid.  Kritz.  Vid.  etiam  adnoH.  ad  Ed.  VII.  70.  et  Geo. 
IV.  447.  —  lantum,  tantam  rem.  tam  atrocem.  horrìbilem.  Cf.  Aen.  I, 
231  i^'d  mena  Aetteas  in  te  com^aittere  tantum.  Quid  Trae»  fotueret 
Woad.  adnotat.  esse  qui  lue  et  «npra  F,cl,  VI,  ÌG.^m^ttil  tantum  lungant, 
at  ad  spatjuiu  referatur,  queniadmodum  an.  Liv.  XXXVII,  30.  tantam  pro- 
freutu;  qua  in  re  prufectu  crrant.  Cf.  aiinott.  ad  IkJ.  VI,  16.  Bnrm.,  et 
ip«e  parentbeain  voc.  credere  finienB.  timtuni  euiu  aeqq.  coniungìt,  at  sen- 
fu  dt:  nil  vides,  praeter  Alpinaa  nivcs.  Sed  qnis  ferat  restringendi 
Partiealam  hoc  loco  poaitam?  Kibbecli.  antem  pntat.  etiam  post  t.  4I>. 
■bqD«ii)  «icidigse,  quo  voi  tantum  accnratins  debilita  fniaset.  tatem  fere: 
PM*e  Uffa»  fieri  —  «ne  me  tu  nula,  hi/con.    |Cf.  etiam  hic  Incus  AnnaL 


174  P.  VERGILI  MARONIS 

Me  sìne  sola  yìdes.    Ah;  te  ne  frìgora  laedant! 

Ah  j  libi  ne  teneras  glacies  secet  aspera  plantas  ! 

Ibo  et  Chalcidico  quae  sunt  mihi  condita  versa  50 

Carmina  pastori s  biculi  modulabor  avena. 

Certum  est   in  silvis,  inter  spelaea  ferarum 

Malie  pati  tenerìsque  meos  incidere  amores 

Arborious  ;  crescent  illae,  crescetis,  amores. 

Interea  mixtis    lustrabo   Maenala  Njmphis  55 

phil.  supra  land,  et  quae  opponit  Gebauer  1.  1.  p.  122.)  Peerlk.  p.  47.  to- 
lom  locum  bis  coniecturìs  vexavit:  Nunc  insanus  amor  diari  Mavortis 
in  armis  Te  procul  a  patria  (nec  alt  mihi  credere^  quantumi)  Tela  tnter 
etc.  et  Kalmus  Exerc.  crìt.  p.  3.  nondiim  satis  exploratum  habet,  utrnm 
Ribbeckii  sententia  probanda,  an  v.  46.  per  coniect.  scribendmn  sit:  nee 
erit  crudeliiL8  unquam.  (!)  —  48.  Cf.  siinilis  Ovidii  locus  Met.  I,  508.  mie 
prona  cadas.indignave  laedi  Orura  aecent  sentea. —  49*  Vose,  iam  con- 
xulit  locum  rrop.  I,  8,  7.  Tu  pedibus  teneritt  poaitas  fylcire  pruinas.  Tu 
potes  insolita^.  Cyiithia,  ferre  nivesf  —  50.  „Ckalcidico  versu,  n.  e. 
Euphorìonis  Cnalcide  oriundi,  sive  Latine  reddito,  sive  imitatione  expresao 
(quod  Probus  firmat:  Euphorion,  cuins  in  scribcndo  colorem  secuUu  vide- 
tur  GaUu8),  et  quidem  de  Apolline  Gryneo  eiusque  oraculo.  Vid.  sapra  ad 
Ecl.  VI,  72.  lam  ea  carmina  fìstula  canore,  h.  e.  inter  pasiores  recitare 
constituit  (vel  colorem  iis  pastoricii  carminis  inducere.).  Egregie  aatem 
misere  cruciati  et  in  omnes  partes  rapti  animi  inconstantia  exprimitor. 
Nunc  enim  v.  52.  in  solitudinem  sese  abdere  constituit,  mox  venari;  tum 
V.  62.  omnia  ista  aspematur."  Ueyn.  Ceterum  Euphorion  ille,  qui,  OL 
126.  6.  circa  a.  276.  a.  Cbr.  natus,  Antiocho  Magno  a  bibliotbeca  niit,  co- 
moedias,  elegias  ac  Moipónut  (i.  e.  Attica)  s.  araxra,  narrationum  mythi- 
carum  epico  metro  compositarum  libros  V.,  conscripsit.  Cf.  Cic.  Tusc.  IH, 
19,  45.  de  Div.  U,  64,  132.  Suet.  Tib.  70.  Quinct.  Inst.  X,  1,  56.  Qmdf 
Kuphorionem  transibimusf  quem  nùd  probasset  Vergilius,  idem  numquam 
certe  conditorum  Chalcidico  rersu  carminum  /ecisset  in  BncoUcis  mentio' 
nem,  ubi  vid.  Spalding.  et  XI,  2,  14.  Voss.  de  hist.  Gr.  p.  142  sq.  ed. 
Westerm.  et  A.  Meincke  de  Eupborionis  Cbald.  vita  et  scrìptis.  Gedan.  1823. 
8.  Ceterum  Ribbeck.  cum  Cod.  Med.,  Pai.,  aliis  (quibuscum  an  conspirent 
Rom.  aliique  Calcidico  praebentes,  dubium  est)  scripsit  CalchidicOf  qjiQà 
probari  non  potest.  —  &1.  modulabor.  Vid.  not.  ad  Ecl.  V,  14.  rkvid 
quidam  Coda,  meditabor,  ut  Ecl.  I,  2.  —  62.  Gallus  Lvcoridis  amori  re- 
nunciare  et  vel  a  pastoris  vel  a  venatoris  negotiis  gerendis  medicinam  pa- 
tere statuit.  spelaea,  anì,Xaia,  qua  voce  Graeca  Vergilium  secuti  atan- 
tur  etiam  auctor  Ciri»  v.  466.  Claud.  B.  Get.  354.  Prudent.  tetrast.  vet. 
testam.  5.  Tertull.  de  cor.  mir.  prope  fin.  Cf.  etiam  Gruterì  Inscr.  p.  34. 
n.  5.  7.  9.  Ribbeck.  cum  uno,  ut  videtur,  Cod.  Gud.  (ubi  postremae  sylla- 
bae  in  ras.)  scripsit  spelea.  —  58.  malie  pati,  quam,  qui  me  adhuc  ve- 
xabat,  amoris  dolorem.  Peerlk.  1. 1.  coni,  velie.  Fati  absolute  pofiitum  prò 
durare  {xn{ìi(QèTv)  malam  fortunam  ferendo,  ut  apud  Hor.  Serm.  Il,  6,  91. 
Praerupti  nemoris  patientem  vivere  dorso.  Lùcan.  V,  313.  diace  nne  armù 
posse  pati.  ibid.  v.  778.   Fosse  pati  timeo  et  IX,  262.  Et  nescis  sine  regé 

fati.  óvid.  Met.  X,  25.  jìosse  pati  volm,  nec  me  tentasse  neaabo.  id.  Am. 
,  8,  75.  ut  mdlum  patiendi  colliyat  ustim.  Cf.  Gronov.  ad  Sen.  Thyeat. 
470.  et  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  245.  --  incidere  amores  Arboribu». 
Cf.  not.  ad  Ecl.  V,  13  sq.  —  54.  „crescent  illae,  crescetis  amore»: 
hoc  vero,  si  quid  aliud,  Yergiliana  elegantia  dignum.  Compara  Ovid.  Epist. 
V,  23.  24.  Et  (piantum  tranci ,  tantum  mea  namina  crescunt.  OrescUe  €t 
in  titulos  surgite  recta  meosf*^  Heyn.  Non  minus  respexit  hnnc  locom 
poèta  Anth.  Lat.  Burm.  Ili,  265,  4.  Crescit  orbar,  gliscit  arder,  rammt 
tmplet  literas.  Ceterum  cf.  locus  similiter  formatus  Aen.  VH,  843.  Aera- 
tacque  micant  peltae,  micat  aerens  ensis  et  quos  praeterea  locos,  ubi  eadem 
vox  post  alteram  et  post  quartam  arsin  iteratur,  coUegit  Gebauer  de  poSt.  L 
p.  41.  (Similes  certe  nostro  loco  sunt  Aen.  IX,  704.  jLQ,  188.  et  XII,  758.) 
—  55.  Compara  cum  h.  I.  Geo.  Ili,  409  sq.    mixtis  Nymphis,  prò  voi- 


BUCOLICA.    ECL,  X. 

Aut  acris  venabor  apro».     Non  me  iilla  vetabuiit 
Frigora  Parthenios  canibus  ckcuindare  aaltus, 
lam  mihi  per  rupee  videor  lacosque  soaaatis 
Ire  ;  libet  Partho  torquere  Cydonia  cornu 
Spicola;   tamquara  haec  eit  nostri  medicioa  furoris, 
Aut  deus  Llle  malia  hominum  mitescere  discat! 


rari:  permixtus  Nynipliis.  Cf.  Aeu.  H,  «OS.  DI.  9-).  V.  470.  S.  B71.  Prup. 
U,  SS,  57.  Ut  regn«m  mixta»  inter  conviva  putUas.  Lncan.  IX,  SUB.  Ut 
immune*  mietili  tenteniibua  nM&al.  Dnk.  nd  Sii.  LD,  197.  et  Bentl.  ad  Har. 
Od.  IV,  I.  22.  —    lu^lrabo,   peragrabu.     Cf.   Hor.   Od.   ""     "'     ■'      *^ 


Orid.  Het.  I,  216.,  obi  II,  442.  etian  Singnl.  Maennlo»  invenitur.  Vulgo 
JltMOMA»  vocatur.  ut  gnpra  v.  la.  —  V.  56  «qq.  Cf.  G«o.  lU,  40»— 413. 
a»r(«,  i.  e.  animotiQS.  iracuudos;  voi  propria  de  aprìa  (Hor.  Gp.  U,  31.), 
leaaitnw,  lupiR  iiiuibbusque  bestik.  C«l«ram  cf.  Ueo.  HI,  411.  —  &Ì- 
Parlhenio»  canibite  eirciiradare  iiall-a»,  i.  e,  Tetiationi  me  dedere. 
hrtbenias,  nuns  in  con&niU  Argolidi»  et  Ar«>diae  sitns,  a  puCta  comme- 
noratttr.  quia  iau  Bupra  in  Arcadia  conatitutus  est  Gallua.  Eandem  Ad- 
iaetlri  funiiam  invenieB  etiam  apad  Ovid.  Mot.  IX.  188.  Hcr.  IX,  49.  Prap. 
I,  I,  11.  Claud.  R.  Proa.  II.  I4S.  et«.  De  ipso  monto,  qui  etiam  nane 
Partluii  vocatur,  cf.  Herod.  Vi,  105.  Strab.  VIU.  p.  .176.  Gas.  Pans.  Vili. 
H«la  II,  3.  PUn.  IV,  6.  10.  alu  et  Uber  meos  gwgi.  III.  p,  B64.  — 
-'-■■■•        Maiimian. 


iltug  legitur  etjam  Oìeo.  I,  14U.  et  ap.  ! 
El«g.  1.  33.  (Y.  etiam  Nemea.  Ovn.  3u».  —  58-  „Inca<  aonanift,  reao- 
untaa  aìve  a  latrato  cannin  ac  clamore  venantinm,  Hive  oinninn.  com  vtinto 
lilta  B|{itatur:  hoc  quidem  cimi  aennuiiis  poetaramqoe  luu  comuacttus. 
Djic  npra  EcL  VII,  1.  argvta  iUs,  et  fi'foao  toaanta,  luci  eonantet  paa- 
Wl"  Heyn.  —  59.  Partko  earnu,  i.  e.  arcu  Parthico.  Comu  per  ayn- 
cedMlion  {irò  arcu  corneo  lettor  etiam  Aen.  VH,  497.  Sii.  It.  II.  109. 
Cknd.  nupt.  Hon.  73.  al.  Eadem  ratione  prò  infoiidibnlo  corneo  Geo.  ili, 
'ì  J^"  ^^<^')^  comeis  apad  Hor.  Sai.  II,  2,  61.,    prò  latema   cornea 

Sud  Ptaut.  Amph.  I,  1,  185.  et*;.  AdiMt.  J'artfaui  prò  PurtìUeaii  aliqoo- 
■  Ugimus  apad  Ovidium,  Fast.  V,  5BU.  Trist.  U.  228.  A.  A.  IH.  247. 
B<dn>  am.  157.  ^  Cyilonia  tpienla,  i.  e.  Creteuaia,  a  Cydunia,  Cretae 
«nido  (quod  secundiim  Pushlep  Trae,  in  O-eie  1.  p.  11  bq.  hduc  vocatur 
Amm:  of.  lìber  meos  reo^r.  ili.  p.  1034  stU;  nt  Aen.  V.  30S.  OnoMta 
tpitmia  et  Hor.  Od.  IV,  9,  17.  Primame  Ttucer  Uia  Ci/donio  dirmal 
«mi.  Amadii  eoim  Creteusitt  saKÌttis  inde  confioicndis  aptisaima.  Cf.  Tobb. 
id  h.  !..  qui  Uudat  Theophr.  IV,  12.  et  Verg.  Aen.  XI,  773.  Adde  Aen. 
XII,  856.  Spiada  prò  B^ittin  praeter  hoo  locos  invcDiuntur  etiam  Aen.  V, 
306.  Bor.  Od.  1,  15,  17.  Ovid.  Met.  Xll,  60«.  Lacan.  VII,  US.  et  saepins. 
Parva  qoidem  ante  Verplins  eoniungit  Parthicom  arcnm  cum  sa^ttis  Ore- 
lodbaa;  aed  multam  aibi  indol^ent  poStae  in  omantibns.  quae  vucantor, 
■rJMif^i"  eligendÌB.  Cf.  quae  ad  Ecl.  V,  28.  adnotavimuB  et  Wa^.  Qn. 
^ig.  XL.  !..   qui   enoiiiarat  Geo.  m.  343.    Aen.  IX,  49.  et  XI,  773.  — 

' «re,  verbnm  propriom  de  funda  (.Geo.  I,  309.1,  traosfertur  etiam  ad 

ai  oigittas    lAen.  X,  565.    XH,  536.  578.1.    Ceterum    rid.    imit»- 
iilnioa  lod  in   Wr.  298.     Gnona    hea   Part/w    contender   tpìeiUa 
TOl    „In  medio  verbomm  cnrao  itfirnm  amoris  aestu  viotua  di- 
tta tniaer  amator,   ut  cantra  furoris  ani  iiimi,niani  nìl  valìtura, 

.    ,_       Amor  mala  non  flnitnrua  Bit  mÌBerioordia."  Heun.  —  »ìl  tn*- 

kieima.  TnlKo  male  editar  aint  ei  Me<lic.  et  trìbuR  aliìs  Codd.  ProuoiiK^n 
eui  Benteutiam  pracj^essani  {toriju^r^  apicula,  td;(i'((I')  refu- 
«aun,  puii  Dolnn  ad  ipsa  nptcrda:  ideoqne  ei  liatjnorum  uau  loqoendi 
fK  koe  tit  mrt/iciaa  dicendum  erat  Meo  ail  med.  Sic  autem  aacpiua  male 
aUlcctu  nomine  Verbi  Dumomm  in  deterina  mutatam  eaae.  docet  Waga. 
Q».  Vìtk.  Vili.  2.  b.  —  61-  dtUM  (Amor)  iUe,  i.  e,  tam  clama,  illuatria. 
~    R>biut«    magiB,    qnaui    virtute   sua.    Cf.  adnott.  ad  EuL  Vili,  43,  — 


L. 


J 


176  P-  VERGILI  MARONIS 

lam  neque  Hamadryades  rursus  nec  carmina  nobis 

Ipsa  placent;  ipsae  rursus  concedìte  silvae. 

Non  Uhxm  nostri  possunt  mutare  labores, 

Nec  si  frigoribus  mediis  Hebrumque  bibamus  65 

Sithoniasque  nives  hiemis   subeamus  aquosaC; 


malia  hominum,  amoris  dolorìbos.  —  mttesceref  ad  mìseratioiieiii  fle- 
cti  atqne  dolores  miseri  amantìs  finire.  —  62.  Hamadryades  per  meto- 
nvmiam  uoéticam  prò  rure  positae.  Vid.  not.  ad  Ed.  V,  59.  Bìbbeck.  com 
Med.,  Pai.,  Rem.,  Gud.  scripsit  Amadryades  (cf.  eius  Proleg.  p.  422.)  et  com 
Palat.  neqae  prò  nec,  coli.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXII,  5.  —  rursus,  Heìna. 
e  Medie,  (qui  a  m.  pr.  drusum^  a  m.  sec.  rursus,  v.  63.  vero  a.  m- pr.  ritr^ 
susm,  a  m.  sec.  iteram  rursus  praebet)  et  Rottend.  rursum  edidit.  Sed 
Wagn.  docet,  Mediccum  ceterosque  praestantiores  libros  hanc  legem  con- 
stanter  servare,  ut  rursum  non  admittant,  nisi  ita,  ut  sequente  vocali  al- 
tera syllaba  elidatur;  quare  et  hi  e  et  sequ.  ver  su  forinam  rursus  restitnit, 
qua  in  re  omnes  recentiores  editores  praeter  Ribbeck.  iure  eum  secati  snnt. 
Cetemm  foriuae  rursus  et  rursum  saepissime  commutantur,  v.  e.  apud.  Hor. 
Ep.  I,  2,  17.  (ubi  vid.  Obbar.)  Ovid.  Met.  IX,  42.  Lucan.  I,  391.  etc.  — 
6o.  tpsa  -  -  ipsae  excellentiam  aliquam  indicati  quae  antea  mibi  prae  ce- 
teris  placuistis.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XVIII.  p.  465.  et  quae  ad  EcL  VUl, 
96.  adnotata  sunt.  —  concedìte^  fortius  prò  cedite,  valete.  Cf.  adnott.  ad 
Ecl.  II,  57.  et  VIII,  59.-  Coningt.  confert  locum  Plaut.  Amph.  UI,  4,  1. 
Concedite  atque  abscedite,  omnes  de  via  discedite.  —  64.  illum  (Amorem: 
vid.  V.  61.)  mutare,  i.  e.  misericordiam  eius  movere.  Alutare  de  animi 
affectibus  legitur  etiam  Aen.  V,  679.  et  XII,  240.  —  ^Aabores,  aerumnae 
et  molestiae  vitae  pastoriciae,  quas,  cum  amorem  mi  sit  quod  animo  ex- 
imere  possit,  se  vel  extremis  septentrìonalis  australisve  regionis  partibuf 
incassum  subiturum  esse  ait.'*  Heyn.  Cf.  v.  52  -59.  —  65.  Nec  si  etc 
ex  Theocr.  VII,  112—114.  adumbrata.  Cf.  Hor.  Od.  I,  22.  extr.  ab  Heyn. 
laud.  —  frigoribus  mediis,  media  hieme.  Cf.  Theocr.  VII,  111.  /«/- 
/i«T<  fi^oaty.  Anth.  Gr.  VI,  345.  hi  fjiéaaifì  /éZ/ian.  Lucian.  Nigr.  31,  73. 
fjLiaov  x^tfÀÙvog.  Halc.  2,  179.  xaxà  x^^h^^^  fi^oov.  Hor.  Epist.  I,  15,  5. 
per  medium  frigus,  quos  locos  comparat  Gebauer  Progr.  p.  7.  Cf.  etiam 
adnott.  ad  Ecl.  II,  22.  et  Geo.  I,  297.  et  300.  atque  Wkgn.  Qu.  Virg.  XIV, 
6.  p.  436.  Frigus  prò  hieme  iam  Ecl.  II ,  22.  et  V,  70.  positum  vidimu. 
—  Hebrus,  magnus  Thraciae  Huvius,  ex  Haemo  monte  ortus,  e  reffìone 
Samothraciae  insulae  in  Stentoris  lacum  maris  Aegaei  effunditor.  (Kimc 
Maritza  vocatur.)  Vid.  librum  meum  geogr.  III.  p.  1075.  Pofitis  haud 
raro  commemoratur ,  cum  ad  eius  ripas  Orphcus  intcrfectus  esse  tradatur. 
Vid.  Geo.  II,  463.  Ovid.  Fast.  HI,  737.  Her.  II,  144.  ex  P.  I,  5,  21.  etc. 
Primus  erat  omnium  Huviorum,  quem  glacie  constrictum  Romani  in  expe- 
ditionibus  suis  cognoverant,  quare  frigus  eius  tractus,  quem  permeat,  in 
proverbium  abiit.  Ct.  Voss.  ad  h.  1.  Fea  ad  Hor.  Od.  I,  25,  20.  IH,  26, 
10.  et  Obbar.  ad  eiusd.  Ep.  I,  3,  3.  —  66.  Sithonias  nives,  Sithoiiii> 
Thraciae,  inde  a  Philippi  temporibus  Macedoniae  regio,  media  Inter  tres 
illas  linguas,  auae  a  Chalcidice  peninsula  in  mare  procurrunt,  nono  Langas 
appellata  (cf.  libcr  meus  geogr.  UI.  p.  1063.);  unde  Sitìionius  apnd  po6tas 
interdum  i.  q.  Thracius.  Cf.  v.  e.  Hor.  Od.  HI,  26,  10.  et  Ovid.  Am.  IH, 
1,  8.,  ubi  pariter  SiUwnia  nix  commemoratur,  Hor.  Od.  I,  18,  9.  Ovid.  ex 
P.  IV,  7,  25.  Met.  XIII,  571.  Her.  XI,  13.  Stat.  Thcb.  HI,  287.  etc.  (Ct 
etiam  Wagn.  de  lunio  Philarg.  P.  II.  p.  18.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  146.) 
Calpum.  Ecl.  XI,  51.  locum  nostrum  sic  imitatur:  JSithonias  feret  tUe  nir 
ves  Libycosque  calores,  —  subeamus.  durcmus  frigus  Thraciae.  Borrn. 
de  cadente  m  caput  magna  nivis  vi  et  copia  accipicbat.  Ceterom  quod 
hiems  aquosa  muae  redit  Aen.  IX,  671.)  ìuxta  nives  minus  apte  com- 
memoretur.  Io.  Sciirader.  tentabat  Ifaemi  subeamus  aquosi,  Sed  recte 
Wagn.  censet,  nihil  esse  mutaudum,  etsi  auctor  erroris  culpa  libezari 
non  possit;  nam  nives  convenire  hiemi  Sithoniae,  aq^uosam  contra  Italiae 
hiemem,  quare  hoc  apud  Latinos  pol'tas  omans  sit  hiemis  epitheton.  (Cf. 
eius  Qu.  Virg.  XL,  3.)    Dormitasse  autem  interdum  vel  optimos  8<»iptoret. 


à 


BUCOLICA.    ECL.  X. 

Nec  sì,  cmn  moriens  alta  liber  aret  in  itlmo, 
Aethiopum  veraenius  ovis  sub  aidere  Cancri. 
Omnia  vìncit  Amor;  et  noa  cedamue  Amori." 

Eaec  sat  erit,  diva»,  vestruni  cecinisae  poètam, 
0um  sedet  et  gracili  fìscellam  texit  hibiaco, 
Pierides;  vos  liaec  facìetia  maxima  Gallo, 
Qatlo^  ctiius  amor  tantum  niihi  crcscit  in  horas, 
Quantun]  vere  novo  viridìs  se  aubìcit  alnus. 
Sargamus;  solet  esse  gravi»  cantantibus  umbra, 


mtet  omnra  oonaUt.  Cf.  adnott.  ad  EcL  [V,  31.  VI,  74.)  VUl.  30.  (supra 
*.  ».)  Oeu.  1.222.  ni,435.  IV.  2tl.40S.  età.  ~  67.  Verba  eum  moritn* 
a.  liber  arei  in  «.  mediani  aéstatcìu,  Hummum  aeatatiB  ardorem  ìndicant. 
Liòer,  [iroprìc  pa»  corticis  interior,  hic  pru  cartìce  oiiuiìdo  positua;  mo- 
rima  aateni  i.  q.  areaceiiB,  tabescens  aenn.  Cf.  Ed.  VII.  57.  Claud.  1, 
117  «qq.  arwulo,  Quam  neqac  fa»  Zephyru  frangi,  net  noie  penutam  At- 
ifrvo  eandore  mori.  Stat.  Thab.  V.  527.  percwimi!  ealidia  affiatìbtu  Aer- 
law,  Qjta  lidit  ora  (draco),  cadimi,  morituriiiie  ad  nibUa  camptu;  et 
qwbos  locÌB  iiit«tligitur.  proprie  ^blindare  vel  Partic.  moritm,  vel  verbani 
atti:  sed  Bolect  buni  scrìptores  tiaud  laro  vocee  eiusdem  vel  admodoni 
affinls  BÌfiuflcatiu  coniungere.  Cf.  Qeo.  TV,  425.  Aen.  U.  45S.  XI,  726. 
Me.  «t  abrader,  ad  Musaenin  p.  250.  —  68-  nAethtojium  vememut 
eri»,  prò:  ister  Aetbiopcs,  in  Aethiopia.  vermare  b,  1.  {hnc  et  Ulne]  agere, 
pÉMere,  et  noJlfrr,  iinde  alnóhx,  ntonòXoi  etc."  Heyn.  Quam  eiplicatio- 
recte  probat  Wakef.  ad  Lucr,  V,  47S.,    obi   sermo   est  de  BÌderiboB, 


mM  corpora  riva  ttortent,  \.  e.  move&Dt,  ngitent,  «edes  siias  mutaodo. 
Sarth.  male  coni,  iememua.  Gebaiier.  Progr.  p.  5.  comparat  Tbeocr.  ^^' 
113.   ruiftójoiei  nno'  AH^ió-ntaoi  vofitiaii.  —  eub   aidere  Cancri 


tl«|iic«.  Cf.  Ovid.  Het  X.  126.  AeOa»  ertU  medimque  diet.aolitipie  va- 
serM  Concava  litorei  fervebajil  bracchia  Cancri  et  Lucan.  i,  259.  caliilì 
ortteekia  Cancri.  De  Cuicro.  zodiaci  aigno,  vid,  Aratns  Phaen.  490  aqu. 
US.  M4.  Diosem.  892.  «95.  Hyginua  Post.  Astron.  II,  23.  DI,  22.  Qenu- 
au  Imk.  c.  16.  Colum.  X,  313.  alii.  —  69-  Hcvnia  neiuB  sententiatDm 
fuUlo  dorìur  Tidetnt,  aine  insta  caasa.  Gallas  rediena  ad  aanam  menteiii 
(t  ooosilio  amorera  sanandl  vel  levaiidi  desiittonfi  hoc  dìcit:  ,, Omnia  vincìt 
lauui  et  coni  rincat  kmm  omnia,  nec  Hectere  enm  poMimus,  age,  etiam  nos 
"  Dt  repetito  Amorùt  nomine  cf.  adnott.  ad  Ecl.  V,  44.  et  de  pru- 
nltimae  syllatiae  voc.  Arnor  ad  Ecl.  IV.  SI.    Cetenun  hnne  rei- 

stoa  est  auctor  Cir.  436,  fJiimia  vtnpìt  Amor;  ipiiiì  enàn  non  fin- 

iUet  —  70-  Finito  <ìalli  cannine  iani  de  ae  loquitur  poSta,  ad  Huaas 
^7).  Oum  acdel.  Patet.  PraeseDa  interpositum  pertinere  ad 
Cf.  Aen.  X,  55— fiB.  —  flteella,  calathim  in  uanm  cogcndi 
iMtH.  Cf.  TibulL  n,  3,  15.  Time  JùceOa  levi  ilfteria  M  rimine  maci. 
De  fiacellit,  quas  teiere  otiosoram  erat  agricolaram  et  paiitonim,  cf.  Geo. 
I,H6.ColnmVTI.  8,  .3.  Calpnm.  Rei.  IH,  68..  qui  hnnc  locum  reepiciens  scrì- 
tM;  Sed  tnthi  nec  graeiUs  n«e  te  HtceUa  mticto  Tej^itur.  —  De  hibiaco 
tfd.  nott.  ad  Ecl.  U.  30.  Itibbecli.  faìc  cnm  Cod.  Pai.  acripait  iliaco,  aapra 
Vtro  1.  1.  hibiaeo.  —  72.  facietii'  (ut  sint)  maxima,  gx^tì&euaA,  aeceptis- 
dn,  ideogne  etiam  maiimi  aeatiuata.  —  De  Te]>etito  fì'af  fi  nomine  cf.  not. 
■d  KcL  VT.  ao.  —  78  sq.  Urainns  et  C-oningt.  comparante  Pind.  Nera.  VIU, 

H.  sSfiTni  jr  AfiiTa,  /jBieoric  Ifaottif  iò(  Stt  itvSqtov  ^aan.  —  74.  „vi- 
rÌdÌ4  M9  labicit  alalia,  tenera  crescit,  cf.  Geo.  II.  19.;  cat  ah  iia,  qnae 
«  attoUnnt.  anranm  erignnt.  emicant.  dnctam:  haec  etiam  ae  tubicere'Èi- 
«stiir,  Dt  Hauima  Geo.  IV.  385.  [ut  centra  ae  tuiibtcere  est  i.  q.  deore- 
Mre;  of.  Ecl.  DC.  7-!  Ab  eadem  re  duiit  imaginem  Famae  Hor-  Od.  I, 
li,  45.  Cretcit  occulto  veltU  arhar  aevo  fama  M/irrelli."  Heffit.  Vale». 
■  Vaievianin  p.  tS2.  coni,  aubrìgit.  Sed  recte  ralgatam  defendit  Barm., 
ni  eonfeTendns  est  ad  AlbinoT.  Eteg.  ad  Liv.  256.  et  ad  Bntil.  Itin.  I, 
M7.  Cf.  etiam  Geo.  Il,  10.  —  75-  gravia  cantantibua  umbra  L  e. 
ttKJTa.  Cf.  Lncr.  VI,  783  aqq.  Arborilnte  pritawn  certia  graeia  umbra  tri- 


178      P.  VERGILI  MARONIS  BUCOLICA.    ECL.  X. 

luniperi  gravis  umbra;  nocent  et  fru^bus  umbràe. 
Ite  domum  saturae^  venit  Hesperus^  ite  capellae. 


btUa  Usque  adeoj  capitis  faciant  ut  saepe  tlolares,  Si  guis  eoM  tubt&r  ia- 
cuit  prostratuB  in  herhis,  ad  c^uem  locum  yfs^ket.  bic  vocem  emUanUòut 
,,frigere  neque  loci  sensum  satis  implere*'  dicit,  quare  ipse  contantibua,  i.  e. 
cunctantibuB,  legendam  esse  snspicatnr,  qaod  iam  Titio  Controy.  X,  1.  in 
mentem  venerai,  qnodqnc  Barthins  in  suo  Cod.  testatnr  se  inYenisse.  Sed 
bene  se  babet  vulgaris  lectio;  cantantibns  enim,  cnm  ipsa  canendi  conten- 
tione  intns  maxime  confervescant,  frigidiores  aarae  vespertino  tempore  sub 
arboris  umbra  ductae  magis  noceant  necesse  est,  quam  tacentibus  vel  pla- 
cide confabulantibus.  —  76.  ,,Iuniperi  molestae  exhalationes  imprunis 
sub  noctem.  Inde  apud  Àpollon.  Iv,  156.  ramus,  quo  medicamenta  sua 
soporifera  draconis  oculis  ìnspergit  Medea,  iuniperi  est.*'  Heyn.  Vid.  etiam 
Burm.  ad  Val.  FI.  Vili,  83.  r/eterum  cf.  Lucr.  VI,  783  sqq.  omninoque 
de  arboribus  umbra  sua  noxiis  Plin.  XVI,  10,  20.  et  XVII,  12,  18.  De 
iunipero  dictum  est  ad  Ecl.  VII,  53.  —  nocent  et  frugihu8  umhraei 
cf.  Geo.  I,  121.  156  sq.  Pluralis  autem  wmbrae  prò  multa,  densa  umbra 
positus,  ut  Ecl.  V,  40.  Geo.  III,  520.  et  alibi:  quare  etiam  Geo.  I,  342. 
densae  umbrae  et  Aen.  I,  311.  Ili,  230.  VQ,  619.  umbrcte  de  loco  tenebri- 
coso.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  IX.  p.  516  sqq.,  ubi  accuratam  invenies  dìsser- 
tationem  de  varìis,  quìbus  Vergilius  bac  voce  utitur,  significatìonibus.  De 
toto  autem  versu  76.  Heyn.  ita  iudicat:  „£  nonnullis  apud  Pierium  hie 
versus  exciderat:  et  ratio  subesse  visa  est  viris  doctìs,  cur  sublatum  mal- 
lent;  nam  sententia  a  loco  est  aliena.  Poèta  sub  iunipero  cur  sedebat,  si 
umbra  gravis  est?  Saltem  otiosa  est  exomatio  sententiae  antecedentìa  vei^ 
sus:  quae  tamen  ferri  possit."  Sed  reputemus,  iuvenilia  baec  esse  poC^ 
carmina,  quae  bic  ibi  loquacitate  quadam  laborare  lectorem  subacti  mdicu 
pulchrìque  et  ele^antis  sensu  praeditum  offendente,  mirarì  non  possimns. 
Contra  nemo  facile  dixerit,  unde  liic  versus  in  contextum  immigraverìt,  à 
eum  Vergilio  abiudicare  voluerit.  Quisque  autem  videt,  ita  cohaerere 
sententias:  Umbra  arborum  omnìno  cantantibus  gravis,  imprimis  vero 
iuniperi;  quod  non  mirum,  cum  vel  frugibus  miutam  umbram  noeeie 
vid^amus.  —  77.  Ite  domum  naturae.  Cf.  Ecl.  I,  74.  VII,  44.  —  aatu- 
rae  capellae  apparent  etiam  ap.  Ovid.  Met.  XV,  472.  Cf.  etiam  Ed.  VII, 
44.  pacati  iuvenci.  —  venit  Hesperua,  in  conspectum  venit,  sole  occidente 
oritur,  i.  q.  Ecl.  V,  86.  processit  Vesper  Olympo.  Cf.  etiam  adnott.  ad 
Ecl.  IX,  47.  et  Hor.  Od.  U,  9,  10.  Vespero  surgentey  et  stargenHòtu  aitrii. 
Venire  simili  sensu  legitur  Ecl.  V,  82.  venientis  sibiku  Austri.  Aen.  X,  241. 
Aurora  veniente.  Cf.  etiam  Geo.  I,  322.  II,  58.  519.  Aen.  VQ,  587.  Vili, 
525.  X,  99.  etc. 


P.  VERGILI  MAB0NI8 

GEORGICON 

IIBBR  PRIMBS. 
AD  C.  CimiOH  MAECEdATE». 


ABeUMENTUM, 

Otorgiea,  sea  de  re  runtica  praecepta,  arationem,  arborum  Ivitìam 
iaiprìmù  et  oleanunl  culturam.  reni  pecuarìani  et  apiariBut  oomplectnntur. 
Qiiod  totiuB  carminili  artfitmetitatn  etponitnr  t.  1 — 4.  Tom  seqnìtur  ineo- 
tatio  narainuin  agrostium  cuid  ipso  C^aesnre  Angusta  (5 — 42.).  Ipsina  ar- 
gnnieiitì  tisctatio  ìncipit  ab  Us  operìbns  msticie,  qnae  satinnem  praeoedtmt 
>43— 99.)  etprìiniun  qnidem  a^tnr  iledrnhone  (4^'-7u.|  et  docetur.  Sfilando 
bdpienda  Bit  (43—40.),  qua  in  re  ante  omnia  caeli  sidùque  natura  est  ei' 
^onnda  (&U— 63.),  deinde  quovwdo  instituenda  Hit  (()4^7U.).  Solnni  Tariia 
modi*  recreandum  et  corruburandum  (,71 — 93.)  atqae  moUiendom  ».  efiòdien- 
■Inn  ort  (94—99.).  Sequitur  Incus  de  aalione  et  eiponitur,  quae  poBt  seraen- 
t«m  proHint  fnturae  segeti  (100—159.).  Qaare  agitar  du  optinia  tempestate 
(lao— 103.).  de  gkbia  ounterendìs  (IU4.  105.),  de  bo1i>  irrigando  (106— llU.), 
W  HntÌB  depaatìane  (111 — 113.),  de  nimìo  bumure  dedncendo  flI4 — UT.), 
4c  nialii  e^etem  vexantibus  (,118— 121.).  Cnm  antcm  in  bis  omlnunlaborìs 
«t  Mnunnae  tulerandum  sit,  poSta  digreditnr  ad  caimas  hnìos  rei  mj/l/ii- 
tnt  inde  a  Saturni  aetate  et  eiponit ,   qnomoda  impedimenti^  agrìonltarae 

Ct  ànream  illam  aetatem  obortis  oocarrendnm  sit  (118—159.).  Inde  agi- 
de  itt*tntiit«nto  rustico  (I6U— 175.);  tuui  de  area  ad  terenda  grana  pa- 
mda  (176'— 166.];  et  docetar,  unde  indicLnm  de  futuro  anni  prurentn  fa- 
wn  1iM»t  (tS7— 192.);  deinde  sernio  est  de  semine  medicando  (193 — 196.), 
et  deiie«ndcr  iI97— 2li3.i,  IVansit  anctor  ad  tempora  operum  nuticonan 
«pte  ddigenda  et  prininm  quidem  agit  de  tempore  aationis  |2t)4— 230.).  Sequi- 
tar  ttigrfMio  de  solis  cnrsn  annuo  et  quatuor  anni  terapcetatibua ,  quae 
npcia  rustica  debeant  respieere  (231 — 256.).  Deinde  exponitar,  (goae  curane 
ont  temiwre  plurìu  (257—267.),  diebuH  fcstis  (26S — 2i5.1.  eertis  qnibuadam 
neulB  diebus  (276— 2S6.),  noctn  (26T_296.),  interdin  (297— 31U.),  et  alia 
qnidem  per  calorem  aBrÌB  t297— 299.).  alia  hienie  ^IXI-3IU.V  Jta  tìbdi  sibi 
f*nt  poeta  ad  daas  procellosae  anni  Imtpegtntee  lleKcrìbendaH,  alteram'aa- 
eUimiu,  alterami  verìs  inenntia,  et  eiponit.  quando  ingruant  (.111—334.)  et 

re  tutamcnta  contra  eoa  sint  adbibenda  (1135-  -35u.).  His  adiidtur  locus 
«rtis  temjiestatTiui  per  vice»  snocedentìom  prognottìeù  (351—165.)  Et 
prìmain  qnidem  agitnr  de  ventonun  (356 — JS9.).  tiun  depluvìae  (370^.193.), 
pMtT«mu  de  fladi  sereniqae  caeli  1393—423.)  prngnosticis;  qnae  seqnontar 
rigaa  e  liutae  (424 — 437.)  et  suIìh  (438—465.1  iibservatione  eaplenda.  Qui- 
bu  aoctor  vìam  Bibi  etiuit  ad  excursnm  de  proiUgiia  lulìi  CaesarìB  nece 
bicta  bellum  civile  subsecutom  portendentìhoB  (466^97.)  et  ad  vota  prò 
iogiuti  talute  facienda  (498—514.)*) 


i 


180  P.  VERGILI  MARONIS 


Quid  faciat  laetas  seffetes,  quo  sidere  terram 
Vertere,  Maecenas,  ulmisque  adiungere  vitis 
Conveniate  quae  cura  boum,  qui  cultus  habendo 
Sit  pecori,  apibus  quanta  experientia  parcis, 


Primis  quatuor   verss.  argumentum   operis   exponitur:    cigricìdtura  et 
rusticatio  lib.  I.  ;  vitium  et  omnino  arborum  cultura  lib.  II.  ;  res  pecuaria 
lib.  m.  ;  re4f  aviaria   lib.  IV.    Animadvertenda  autem  in  totins  carminis 
oìxiivofi((^  8.  oraine  pulcberrima  gradatio  a  minori  ad  maias,  ex  qua  inci- 
pit posta  a  ^ramiiiibus  et  herbis,  transit  deinde  ad  frutices  et  arborea,  tnm, 
a  reous  inanimatis  ad  animatas  vitaque  praeditas  transgressns,  de  animali- 
bus  agit,  et  postremo  quidem  de  apibus,  sollertia  sua  et  industria  ad  homi- 
num  similitudinem  accedentibus.  —  1.  Hoc  versu  Hesiodei  operis  titolum 
^oya  xaì  Tjfji^Qat  expressum  esse,   iam  Servius  docuit.  —  laetas  segetes, 
fèrtiles,  foecundas,  ut  nos  frohliche  Saaten^  i.  e.  iippige.  Hesiod.  "^Epy.  775. 
(vcfQova  xuQTióv  dixerat.    Cf.  Cic.  de  Or.  Ili,  38,  155.  laetas  segetes  etiam 
rustici  dicunt  etc.    Colum.  Il,  15.  laetojt  segetes  eccitare.  Infra  v.  101.  ^< 
tissima  farray   Laetus  ager.  Varr.  R.  R.  1,   23.  extr.  et  Cat.  R.  R.  6.  in. 
ager  laetus  etc.  —  quo  sidere,  quo  tempore,  quibus  mensibus;   cum  sol 
quo  vis  mense  aliud  Zodiaci  signuiii  ingrediatur.    Cf.  autem  v.  68.  208.  221. 
etc.     Idem  infra  v.  354.  quo  signo.    Cetenim  respexit  hunc  locum  poèta 
Anth.  Lat.  Burm.  II,  189,  5.     Quid  faciat  laetas  segetes,  quae  sidera  ser- 
ret  Agricola.  —  2.  terram  vertere,  aratro  (ouod  additur  v.  e.  Hor.  Sai. 
1,  1,  28.),  vel  ferro  (ut  Geo.  I,  147.),  vomere  (Lucr.  I,  212.),  bidente  (Co- 
lum. IV,  5.)  etc.    Sine  eiusmodi  additamento  etiam  apud  Colum.  IH,  13, 
8.  Collis  in  quatvor  pedes  vertendua,  et  alibi  ;  quare  apud  Ovid.  Met.  I,  425. 
versae  glebae.  —  C.  Cilnius  Maecenas,  eques  ille  Romanus  et  Octavìani 
Augusti  familiarissimus,  qui  literarum,  im]>rimis  poésis,  fautor  et  patronus 
longe  celeberrimus,    ut  hoc  carmen,  ipsi  propterea   dedicatum,  conderet, 
Vergilium  nostrum  excitaverat.  {i)i,  Diss.  deVerg.  vita  et  carmm.  p.  XX.cam 
nota  45.)    Diem  supremum   obiit  eodem,  quo  Horatius  suus,  anno  U.  C. 
746.,   undecim  annos  post  Vergilium.     ((.f.  de  eo  imprimis  Meibom.  de  C. 
Cilnii  Maecenatis  vita  etc.  Lugd.  Bat.  1653.  4.  Frandsen.  C.  CUn,  Maec., 
eine  histor.  Untersuch.  Alterna  1843.  8.  Matthes  de  C.  Cilnii  Maec.  vitfc  in 
SymboUs  Liter.  Voi.  V.  p.  1 — 36.)  Peerlk.,  offendens  in  Maecenate  nudo  no- 
mine et  ante  Deos  Augustumaue  appellato,  p.  114.  eius  nomini  audaci  eon- 
iectura  substituit  vitium  epitneton  Aminae>as,  coli.  Geo.  II,  97.,  atque  p. 
371.  etiam  alia  in  hoc  loco  vituperat,    quae  excusare  studet  Ladew.  Frogr. 
p.  14.  —  ulmis  adiungere  vites^  ex  Italorum  more,  de  quo  dictam  ad 
Ècl.  n,   70.  Ili,  10.  Df,  41.  et  Geo.  II,  89.    Ceterum  vites  prò  ommlras 
omnino  arboribus  frugiferis  ponuntur,  species,  et  primaria  quidem,  prò  toto 
genere;  nam  totius  libri  secundi  argumentum  bis  verbis  continetur.  — §.  De  re 

Eecuaria  agam.  Quod  attinet  ad  coniuneta  verba  cura  et  ctdtus  cf.  (^c  N. 
>.  II,  63,  158.  (Ov^  nhlluni)  fructum  edere  ex  se  sine  cuUu  hammum  et 
curatione  poùuisent,  iam  ab  Heynio  land.  —  qui  cultus  habendo  eit  pe- 
cori,  i.  q.  qui  cultus,  quae  cura  adhibenda  sit,  ut  pecus  recte  hab<ùk&r, 
i.  e.  servetur  et  suppleatur  (vid.  infra).  Cf.  Geo.  II,  178.  quae  eit  rebus 
natura  ferendis  (i.  e.  quod  agri  ingenium  aptum  sit  rebus  ferendis).  —  P«-  - 
cus  habere  igitur  h.  1.  recte  curare  et  facere  omnia,  quibus  iUnd  seiretnr. 
Cf.  Colum.  Vili,  5,  19.  curandum  erit,  ut  tepide  haleaniur  pulii.  Alibi 
simpliciter  prò  alere  legitui-,  ut  Geo.  Ili,  159.  et  Pbaedr.  EQ,  3.,  ubi 
vid.  Burm.  —  qui  cultus,  alii  Codd.  et  editt.  quis  euUus,  male.  Cf. 
adnott.  ad  Ecl.  I,  18.  —  4.  7>ecor2,  minoribus  animalibns  domestìcis, 
ovibus  maxime  et  capris,  quae  opponuntur  bubus.  —  pecari^  apibus. 
Ita  Heins.  ex  Med.  et  optimis  hbris  restituit  nro  vulg.  pecort  atque 
apibus,  ouam  mutationem  vana  de  metro  sollicituao  provocavit.  Cf.  ad- 
nott. ad  £cl.  n,  25.  53.  et  III,  5.  —  „quanta,  auae  [potìus:  qnam  magna], 
experientia  apibus,  se.  habendis,  seu  apum  nabendamm  ad  mellificiiuii 


r 


GEORGICON  LIB.  I. 


Hìnc  caliere  iiicìpiam.  Vos,  o  clarriaeùua  muiidi 
Lttmina,  labeutem  caelo  qiiae  diicitis  aimum, 
Liber  et  alma  Cerea,  veslro  ai  munere  tellua 


sit.  Pro  mera  sabitiiiiut  alimi,  quod  aiium  ciiJtui  acoommodfttam  esaet,  ei- 
perìenti&m  et  nsom  Icuram  eijierieiiCia  nitenteiu],  qn(i  nieUificationJa  ratio 
T»Jde  ewralta  wt.  Of,  Geo,  iV.  315.  31H.  Naw  apum  experìentia,  etsi  tis 
alkgaa  tribui  potest  (rid.  infra  IV,  156  Bqq.],  hnc  vocari  neqnit."  Bej/ti.— 
pardi,  quud  prine  cimi  Wagn.  «pHcui  anny/an  (apàrlieh),  col].  Geo.  HI, 
403..  nbi  parcum  tal,  Dnnc,  meliora  edoctns,  cmn  Ladow.  et  Aineisìo  Spioil. 
p.  16.  interpretoT  parcentibna,  ifuSofifvoii  nnniatimv  {»par$am,  hatuhSl- 
Urùch).  qiiomodtj  etiam  Coninpton  videtur  capere,  cnm  ei  videatar  ..«n  npi- 
Att  iadioating  the  ber  a*  it  u  in  iUetf,  nat  a*  an  ohject  of  t'U  keeper't 
MM."  ContPlin.  XI,  19,  21.  ettaro  perpareae,  et  quae  alioqui  prodigaa 
■tmu!  (vion'f  non  gecim  ite  pigraaatqùetgnavanproti'r/ient.Wìc  enim  reqnì- 
rintr  epiUietoii  ad  apnm  iiidulum  et  naturam  prupne  apectans,  notio  aatein.  rom 
admodnra  difilcileu  cRHe  apiariiim  copioaum  servare  atque  adeoaugcre,  non 
Mfaiffl  ab  boc  iùco,  sed  etiaiu  ab  ii»,  qoae  de  hac  re  lioro  IV.  exponuntur, 
■U  Bosquam  de  apiario  infreqaenti  ao^enda  aenua  est,  aliena  videtar.  Li- 
bri anjdàni  eihtbent  parvi»  ad  seq^.  hinc  cana-e  incipieuii  pesai  me  rctatam. 
—  O.  Cf.  Varrò  H.  R.  II,  1.  Incipiiaa  hine.  Keightl.  ap.  Cuningl.  coiuparat 
Loer.  I,  55.  pingerere  ineìpiam.  Of.  efiam  Aen.  Il,  13.  Hìhc  Servio  idam 
Wt  ctiUD  de/line,  dtinimpi,  itach  der  Reike,  quod  hùu;  nosqoam  aigniflcat; 
■lii,  inter  qoos  Hejrn.,  ood  ninlto  meliiu  pro'nunc,  wnn,  ab  hoc  inde  teni- 
pon  pesitoui  pDtant;  aed  meUm  Tosb.  et  iacobs.  interpretantur  tJ^  hit,  ho- 
RM  parUm,  ut  apnd  Houiernm  riùi'  àftéttiy  (v.  e.  Od.  I.  10.).  quod  est 
nodnitìae:  eamqne  eiplìcationom  non  t)i)la:ii  I.ailew..  sci  etiam  Wa^.  in 
■MOitiairinia  edii  rcctc  aiDplcms  est,  ,,ciiiii  poÉta  non  niunia,  qoae  de  re 
nftica  eomntentarì  |ioanit.  ]»erBOCiitunim  se  signilicet.  sed  tantoin,  nt  dicat 
&a.  I.  342..  qnaedaiD  rantm  fiutìgiit:'  Hic  etiam  Geo.  Il,  444.  Ili,  3ilS. 
et  Hot.  Sat.  I.  1.  li.  prò  rt  Am.  .i7-  ha,  et  aijud  Ovld.  Fast.  V,  5U9.  maior 
imtU,  prò  maior  ex  iis  ».  eomm,  uanrpatum  invenitur.  Cf.  otiam  qnae  in- 
fra ad  v.  &05.  Geo.  ni.  4yu.  et  Aen.  1.  21.  adnutavìniua.  —  Seqmtur  in- 
tmMìi)  d«oruin.  a  qniliaii  poSta  in  pangendo  boo  cannine  se  adjatnm  cnpit, 
(<  fhMads  Augnati,  quae  pmcul,  dnbìu  ÌDt«r  pulcberrìmus  et  splendidisBi- 
■M  totiiu  tarminÌH  looos  est  referenda.  —  C'iariaììma  ntunrfi  Lumina. 
Sol  et  I.nna  intelligendì  sunt.  qui  omnea  nmnino  raeticomm  labores  invant, 
UMiaae  primi  erant  invocandi.  Vu]|j;o  haec  verba  male  ccnìuugnnt  cani  ee- 
qnanibns,  nt  Liberi  Cererisquc  noininiboB  per  appusitionem  aint  addita; 
qua  nttloneni  qui  defeiidont.  nt  ipse  He^.,  collatu  Hacrub.  Sat.  I,  1S.. 
>a|;iliaiii  non  piipalarem .  sed  iUonun  philniiuphomin  opinioncm  sequi  ar- 
kitiBBtnr,  qui  Solem  et  Lunam  aab  Iiiberì  et  Lìberae  nomine  cnltos  fuisse 
Dderint.  Sed  verrìBsime  iam  Voas.  obaerravit,  cniu  Sole  et  Luna  Bac- 
ìi et  Tererem  non  nini  in  luysterìis  quibuadaui  coufueoe  esm;  dcìnde, 
onìnacaiaBqae  nnminia  appellationì  eerta  aliqua  causa  a>liieiataT.  cur 
eetnr,  minim  esset,  si  Baccbn  tantum  et  Cereri  dnpiei  mnnna  trìbnere- 
tv:  quo  accediti  qnod  Varrò  R.  R.  I.  I.  h.,  qnem  aperte  ant«  ocolos  ha- 
bliit  Vergilinn,  diserte  nrmium  lovem  et  Tellnrem,  accimiio  loco  Solen  et 
bnaiD.  tertio  demun  Bacchum  et  Cererem  invi>cat.  Qnod  autem  opponere 
Mtent.  tQ»  copulam  aegre  desiderali,  iinae  in  scqq.  ubiqoe  addita  ait,  hoc 
■ihil  est,  nam  eadem  prorawi  ratio  nbtinet  infra  v.  498.,  nbi  vid.  aonatt. 
Ctpsla  pronnntiatìnne  et  brevi  recitandi  panna  post  toc.  onnum  l^ta  fa- 
dk  coppieri  rotegt.  Serrìua  rnci  Lumina  ba«c  adBcrìpsit:  ..I^umina  foit, 
•(d  «mendavit  ipse,  quia  piiat^a  ait  £t  eoa.  agrettum  praetenlia  fiumma, 
Fami.''  In  Pudd.  bnius  lectionìs,  quam  tamen  recepit  Wakef..  acc  vola 
MC  Tcsti^iniii  apparet.  ~  labifatem  laonsim  procedentem)  cnelo  quae 
•fucili*  (rcffìtÌH.  mrideramini)  nnnut»,  b.  e.  uuoruni  decurau  tempora  anni 
(ffidunCnr.  Habuit  ante  ocnlos  Tcrsus  Lucretii  V,  1435—38.  Goternm  e 
«trbta  ferte  pedrm  v.  11.  hic  eomraonis  illa  notili  snpplenda:  adoste  mihi 
Menti.  —  7.  Post  tiolem  et  Lunam,  a  quihua  omnis  rea  rustica  peudot. 
nnoeat  po^ta  deva  ad  aingulaii  eins  partes  ci  genera  pertinentea.    R«ct« 


182  P.  VERGILI  MARONIS 

Chaonìam  pingui  glandem  mutavit  arista 

Poculaque  inventis  Achelo'ia  miscuit  uvis; 

Et  vos;  agrestum  praesentia  nomina;  Fauni;  tO 

Ferte  simul  Faunique  pedem  Dryadesque  puellae: 


enim  Heyn.:  „Cetenim  prò  diyersis  cnltnrae  generìbus  diyerea  nnmina  ìn- 
Tocare  patandus  est.  Aa  lib.  I.  spectat  Ceres;  ad  lib.  n.  Baochns,  Fauni 
et  Nymphae  cum  Silvano,  Minerva  aatem  propter  oleae  cnltnram;  ad  lib. 
in.  Neptanofl,  q[Tiippe  cnm  de  equorum  cura  agatur,  tom  Àrìstaens  et  Pan 
(Geo.  III.  pr.  etiam  Fides  cnm  Àpolline  Nomio)  ;  tandem  ad  lib.  IV.  idem 
Arìstaens,  mellificii  anctor.'*  De  Liberi  nomine  cf.  adnott.  ad  Ed.  VII, 
58.,  de  Cereris  epitheto  alma  ad  £cl.  VIU,  17.  Imitatns  est  hnnc  locnm  anctor 
cann.  in  Anth.  Lat.  Burm.  Il,  J84,  8.  Liber  et  alma  Ceres,  gticcftrrite,  — 
ài  hic  et  y.  17.  proprie  conditionem  indicat,  unde  pendent  rataeprecea,  cnm 
poèta  speret,  deos  agrestes  inceptnm  snum  propterea  adiuturos  esse,  qnod 
totnm  Carmen  versetnr  in  rebus  illis  caris  et  acceptis,  ut  sensos  sit:  si 
verom  est,  qnod  credimos,  vestro  monere  tellarem  -  -  matasse  ete.;  inde 
antem  fit,  ut  in  einsmodi  locìs,  qnales  etiam  sont  Aen.  IV,  317.  VI,  119. 
IX,  406.,  Particola  si  acc^dat  ad  sensum  cansalem  Coninnctionnm  cum  et 
quod  (cum  vestro  munere  tellus  -  -  mntaverìt  etc.,  etiam  boc  Carmen  ao- 
xilio  vestro  iuvate),  de  qua  re  diximus  ad  Ecl.  II,  27.  Cf.  etiam  Bach,  ad 
Ovid.  Met.  I,  378.  et  quae  ad  Aen.  II,  536.  adnotavimus.  Peerlk.,  qui  p. 
371.  versus  sic  vult  transpositos:  7,  8,  9,  12 — 15,  10,  11,  16,  mirator  Ver- 
gilium  V.  7.  non  scripsisse  vestro  si  munere  vita,  (ut  Tibull.  II,  1,  37.  His 
(ruris  numinibus)  vita  magistris  Desuevit  querna  peUere  glande  fam/an  et 
auct.  Culicis  133.  QMerais  ante  flatae,  Cereris  quam  semina,  vttae),  cnm 
tellus,  si  mntaverìt  glandem  arìsta,  glandcs  non  amplius  proierat;  et  sane 
negarì  nequit,  Vergiuum  bio  panilo  ncgligentius  scrìpsisse,  cum  non  terra 
glandem  arìsta,  sed  homines  tantum  utrìusque  usum  mutaverint.  —  8*  9. 
Sententia  haec  est:  qui  hominibus  prò  glandibus,  quibus  antea  vescebantnr, 
frumentum,  prò  aqua  vinum  dedistis;  qui  a^cmturae  et  vitium  sationis 
auctores  estis.  —  Chaoniam  glandem:  vid.  adnott.  ad  Ecl.  DL,  13. 
Glandes  autem,  uuas  He>ii.  et  Voss.  de  varìarum  arborum  fructibus  corti- 
cem  cum  nucleo  nabentibus,  de  palmis  {(fotvixofialavoi^)^  iu^limdibns  (^lòg 
paXàvotg)y  castaneis  etc.  interpretantur,  prìmorum  hominum  uiimentom  fingi, 
satis  notum.  Cf.  praeter  locos  supra  land.  Cic.  Or.  9,  31.  Hor.  8erm.*l, 
3,  100.  Ovid.  Met.  I,  106.  Fast.  IV,  399.  Lucr.  V,  937.  Plin.  H.  Nat.  XVI, 
5,  6.  6,  8.  alios.  C^terum  Valerium  FI.  I,  70.  ita  canentem:  et  flava  gner- 
cum  damnavit  arista,  Vergilium  ante  oculos  babuisse,  iure  suspicatur  Wagn. 
—  pif^ff^if  granis  tumenti,  grandi.  —  9-  tellus  pocnla  miscuit  uvts^ 
vitious  editis  effecit,  ut  miscerì  posscnt.  Constat  enim,  veteres  vinum  vulgo 
non  nisi  cum  aqua  mixtum  bibisse.  —  ^^pocula  Arheloia^  prò  aqna;  at 
quam  splendide!  Achcloum,  Aetoliae  fluvium  prìscis  carminibus  celebratàa- 
simum,  prò  quovis  flumine  et  aqua  quacunque  more  antiquorum  Graeooram 
(vid.  Macrob.  V,  18.)  dixit."  Heifn.  Ita  etiam  Schol.  Stat.  Tbeb.  I,  463.  et 
antiquiores  omnes  interpretes  censuerunt  (^cf.  Staveren  adHjgin.  fab.  274.); 
sed  rectissime  hanc  explicatìoncm  dcrìdet  Hermann,  in  Diss.  de  Mosis  fin- 
vialibus  etc.  p.  17.,  qui  suspicatur,  *.if/éJlw^ifof,  Musae  fluvialis,  nomine, 
cognato  cum  voce.  /<^At;c  et  yfktavfì,  i*  6.  testa,  aquam  vivam  indìcatam 
ideoque  etiam  nomen  *^/éJl^ot'  de  omni  fluviorum  et  fontium  aqua  nsur- 
patum  esse.  Nescio,  quo  iure  Ladew.  suspicetur,  Acheloum  potisaimum 
commemorarì,  quia  Aetolia  glorìata  sit  prima  vitium  cultura  per  Oeneum 
instituta,  coli.  Apollod.  I,  8,  1.  Quod  attinet  ad  voc.  ;)ocf<Za,  ci.  Ecl-  Vili, 
28.  -  uvae  prò  vino,  ut  racenius  loco  simillimo  Ovid.  Fast.  Y,  343.  Ihnee 
ercui  mixtus  ntdlis,  Acheloe.  racemis.  —  \0.  praesentia  numina.  Cf.  net. 
ad  Ecl.  I,  41.  De  Faunis  dìctum  ad  Ecl.  VI,  27.  —  11.  Ferte  pedem,  se. 
bue;  ad  me  venite,  mihi  adeste.  Peil4>m  /erre  prò  ire  legitur  etiam  Aen.  U, 
756.  Catull.  XIV,  21.  Sen.  Med.  862.  Plaut.  Men.  IV,  3,  18.  etc.  Alibi 
etiam  prò  saltare  dicitur,  ut  Hor.  Od.  II,  12,  17.  —  Drjfodes  (de  quibua 
vid.  not.  ad  Ecl.  V,  59.)  una  cum  Faunis,  rei  pecuariae  diis  tutelaribns, 
invocantor,  quia  sont  deae  silvarum,  in  quibus  greges  paacuntor.    Hejn., 


GEORGICON  LIB.  I. 

Hunera  restra  cano.    Tuqui?  u,  cui  prima  frementcm 
E\idìt  cqaum  magno  teUus  percuBBa  tridenti, 
Neptune;  et  cultor  nemorum,  cui  pinguia  Ceae 


end  TOi  Fauni  iterata  frìgore  videtar.  ai  Vnil,  Oiith.  1.  snttquinr  esaet,  eiaa 
lectioDcro  Sait/rique  praeterendam  fi>re  censet,  cum  Sutjrì  Drjadeaqae  etiam 
Cai.  115.  et  alibi  hand  raro  iungantnr.  Sed  ral^tam  praeter  oetcroa  Cndd. 
uBm«8  tnetar  etioiu  Hacrob.  Sat.  V,  17..  ot  tantuin  abest,  nt  frìgeat  repe- 
tU»  Fattnurtm  cumpellatìo,  ut  Tividiorein  reddat  uratjonem.  iiupriiaiB  cum 
TOC,  mnad  et  alitf^  nniuìnain  agreHtiimi  gcnoB  adiungatur.  Cf.  adaott.  ad 
Ed,  VI,  20.  —  12.  muiéero  cestru,  frumenti,  vit«m.  armenta,  (fregeB. — 
,^111  primo  /.  Futili  eguuia  tellut.  cuius  insau  prìniiini  e  terra  eqmis 
editos  est.  Nota  fabula  de  Neptoni  cum  Pallade  cerìamiiie,  cum  dei  ar- 
Utriani  tulisseut,  ut,  uter  rem  mortalibos  iitiliaaiiiiiuu  prydoxisset.  eiuH 
■Miniiac  noia  arbs  (AtLcnae)  ap]>cllaretttr.  Cf.  BentL  ad  Hor.  Od.  I,  7,  7. 
Nfptunos  inde  r«n.<.c."  Hfjpt.  Vid.  Ovid.  Met.  VI,  70.  Aliam  febnlma, 
qaa«  primaiu  equnm  a  Noptonu  in  TliesHalia  procreatum  mcmorat  (cf.  Lu- 
cali, vi,  391).),  respici  putant  Gerda,  Vobh.  et  lahn.,  qnì  etiam  Boettigerì 
Aualtheaiii  T.  II.  p.  :iiu.  laudai.  Adde  Schol.  Pind.  Fjth.  IV,  246.  Scbol. 
Statai  Theb,  XII,  M2.  CVeuzeri  Symb.  IV.  u.  343.  Bupertinm  ad  Lìt,  I,  9. 
«t  Bacb.  ad  Ovid.  Met.  VI,  75.  (^nm  ei  aUa  fabula  m  curtaminc  ilio  non 
eqmun,  wd  fontem  vel  potins  putcnm  aqua  marina  plenum  Neptunns  dico- 
Uu  nimcreosse  icf.  Herod.  Vili,  55,  ApuDod.  Ili,  14.  1.  Pana.  I,  35.  Vairo 
apwl  August.  C.  D.  X>1I1,  9.  oLique  a  Vcias.  aliati),  nuu  minim  est,  Ser- 
*mB  in  antiquia  Codd.  eguo  a  granunaticia  aqvam  subatitatam  inveniase. 
Sed  qnomodg  epitbetun  ficinmtUin  quadrat  ad  aquaui  putealem  vcl  fonta- 
nam?  Et  si  quìa  BatÌK  iuepte  opinan  velit,  poCtuu  de  aqua  marÌB  cogitaBse, 
qnod  uoe/reniere  interdum  dkitur,  quid  aqua  marina  agricolis  praebet 
eommudi.  ut  hniua  niythi  uientianem  fócere  ad  rem  pertineat?  immo  Ne- 
pbmiu  aperte  rei  pecuariae  canoa  inviiestni',  qnare  de  vulg.  lectii)nÌB  veritata 
— =-■—     aubitaudum.     Fremere  antera,   ut  de  leonibus,  lupia  aliiaque  feria 

•  -VII,  e  - 


bcatiis,  ita  etiam  de  equis  aatia  fn^quentatum.  Cf.  Aen.  VII,  63S.  XI,  496. 
S88.  3Ui,  8Ì.  Hor.  Od.  IV,   14,  24.  et  Epod.  DC,  17.  Ovid.  Met.  IH,  70.  et«. 

—  prima  ttlluK.  quae  autea  cquum  nimdnin  viderat  et  tiun  primum  pro- 
tnl».  Poètice  igìtur  cum  nomine  (telltit)  iunctnm  voc.  prima,  qnod  ad  ver- 
bvn  ifvlii)  relatum  primum  easc  debebat.  Vid.  (ironuvii  ObsB.  I,  7.  et 
Wagn.  Qn.  Virg.  XX^II.  3,  f..  uoll.  Ed.  IV,  8.  VI,  1.  Geo.  I.  136.  IV. 
MS.  Aen.  III.  I.  9*.  10S.  IV,  IHG.  otc.  Hciudorf.  ad  Hor.  Sat.  I,  3.  99. 
(qwm  lahii.  Ìd  priore  edìt.  secutns  erat.  in  edit.  II.  antera  racta  deaerait) 
frimam  Uilurnn  male   interi) rctat or  iicr    rcccns  creatam,  die  juage  Erda. 

—  /uniiere,  qU'id  proprie  Ae  parta  felici  ac  fauili  didtur,  poétù  ommna 
i.  q.  prMTearc'.  Of.  adndtt.  ad  Ed.  IV.  20.  ut  ex  locia  ibi  laud.  impriiois 
ÌMa.  V,  UI5.  tempore  ipw  primum  tellu»  aniiuaUa  fvtlit.  —  e^uum.  Rib- 
•— ^   «ma  ('joA.  ralat.,    fragm.  Veron.  a  m.  pr.  et  Gad.  acnpsit  «ouom, 

ControdiceuB  in  Prol^.  p.  30.  etiom  Med.  et  Rom.  in  liac  scnptnra 
—  Mseverat.  (Cf.  Wagn,  Orth.  Verg.  p.  447.  et  Itibbeok.  Prolog- 
,  .  'agn.  ipae  Voi.  V.  et  Haupt.  cum  Med.  acribunt  ecion.  Vid.  au- 
EcL  V,  4.  —  „percntta  tridmti,  aollemui  deornm  more,  quu- 
e  terra  provenirB  voluiit.  Vid.  Callim.  in  Del.  30.  in  lov,  29  aq."' 
tridenU  lahu.  ei  Iribua  Codd.  et  Schol.  SUI.  Theb.  VII,  184. 
triiUnle.  cnm  Snbatantivarara  in  n*  deainentìura  Ablatìvua  in  e, 
AdieeUTorani  in  i  terminari  eoleat,  ((^.  etiam  Schneideri  Gramm.  Lat.  II, 
I.  p.  224  aq.  et  Hamahum.  ^.  28.  III.  5.)  Sed  Versillo  ei  Medie,  et  aliomra 
boBoram  Codd.  anctorìtate  etiam  honim  Snbatanmomm  Àblativom  aaepe 
ia  •  tenninaTfì  placnit  (cf.  Aen.  I,  145.  Q,  41S.  610.  ibiqne  adnott.);  qnare 
iMjiarea  librua  cura  Waffii.  tccnti  amuuai  tieqni?  alitcr  recenti HHimi editorea. 
—  14.  .,''u;((jr  Hsmoruvi,.  [qui  Calpumiù  I,  30.  nemonwi  eoiowu*  dicitnr] 
h.  «.  pasL-uumm  idcoquc  etìara  grt^m  cnrani  habena,  est  AriataeOB,  Apol- 
Ibù  et  Cvrenoa  |Nj'mphoc)  filiua  [ob  laorita  de  omni  re  rustica,  impnniia 
fiuia,  clariasimuB,  uf.  Geo.  IV,  315  aqa.]  qui.  Cycladibuji  magna  siocitate 
*t  fuue  aftLictiB,  cum  Ceaiu  [insulam  ad  CjclaiiaB  pertinentera  et  Atticae 


184  .       P.  VERGILI  MARONIS 

Ter  centum  nivei  tondent  dumeta  iuvenci;  15 

Ipse  nemus  linquens  patrium  saltusque  Ljcaei, 

Fan,  ovium  castos;  tua  si  libi  Maenala  curaC; 

Adsis;  o  Tegeaee,  favens,  oleaeque  Minerva 

InventriX;  uncique  puer  monstrator  aratri, 

Et  tenerani  ab  radice  ferens,  Silvane,  cupressum,  20 


Ticìnam»  quae  Yulgo  Ceos,  nane  aatem  Zea^  Zia  appellatar:  cf.  liber  meus 
Handb,  a.  alt,  Geogr.  III.  p.  1026.]  arcessitus,  Sirmm  placare  monstrasset, 
quo  facto  etesìae  aSrem  temperare  coeperant,  lovìs  Aristaei  et  ApoUinis 
Nomii  nomine  cnltus  ftiit.  Pmd.  Pyth.  TX,  104  sg.  Apollon.  Il,  500  sqq. 
IV,  1132.  cf.  ibi  Schei,  et  h.  1.  Serv.  Infra  Geo.lV.  317  sqq.  Diod.  IV,  81. 
82."  Heyn.  Adde  Nonni  Dionysjp.  156.  484.  750.  ed.  Wechel.  Heyn.  ad  Apollod. 
p.  226  sqq.  Crenzeri  Symb.  m.  p.  365.  Hermann,  de  mythol.  p.  XXlI. 
Boeckh.  ad  Pind.  1.  1.  Brondsted  Reisen  und  Untersuch,  in  (rriechmd, 
(Paris,  et  Stnttg.  1826.)  I.  p.  40  sqq.  alios.  —  ncw ora  prò  saltibns,  in 
quibus  sxmt  pascua.  Cf.  Ecl.  Vili,  86.  ~  cui,  cuins  beneficio.  Vid.^  net. 
ad  Geo.  II,  5.  —  pinguiaj  herbosa.  Sic  Geo.  IV,  118.  pingues  horti,  Co- 
ningt.  comparat  Plm.  XXI,  9,  [29.]/olia  pingiiissiìna  et  Suet.  Ner.  20.  coma. 

Singuissima.  —  15-  dumeta  prò  salta,  loco  arbastis  censito.  Cf.  Colnm.  I,  2 
or.  Od.  IH,  29,  22.  etc.  Ribbeck.  cum  Cod.  Palat.  a  ni.  pr.  scripsit  dttm- 
meta.  (Cf.  eias  Proleg.  p.  430.  et  I^achmann.  ad  Lacr.  lU,  1017.  p.  205. 
disputans  centra  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  444.)  —  ,4ondenty  pascnnt  nerbas 
inter  arbusta  natas.  Aat  Praesens  prò  Praeterito  positam;  aat,  tamquam 
posta  deam  adhac  in  insula  praesentem  agere  ceniit."  Heyn,  Hoc  altemm 
cnm  Wagn.  verias  censeo.  (3eteram  toiidere  dumeta  i.  q.  pasci  dumos  Creo, 
ni,  315.  —  16.  Vergilìo  obversabatar  locas  Theocriti  Id.  I,  123.  124.  — 
Pronomen  Ipse  {ja  auch,  ja  seib8t^  additam  vìdetar,  qaia  Pan  non  facile 
deserere  solet  caram  patriam,  Arcadiam;  qaare  etiam  haias  tantum  dei  pa- 
triae  sedes  hic  commemorantur.  Sensus  igitur:  Vel  tu,  caram  patnam 
praeter  morem  tuum  relinquens,  adsis.  —  Lycaei.  Vid.  not.  ad  £cl.  X, 
15.  —  17.  tua  si  tihi  Maenala  curaey  quandoquidem  Maenalns,  Aica- 
diae  mons  (de  quo  vid.  ad  Ecl.  Vili,  21.)  ob  pascua  egregia  tibi  est  longe 

Satissimus.  Continent  autem  haec  verba  causam,  cur  Pan  adesse  debeat, 
de  Scbrader.  Emendatt.  p.  24.  coli.  Theocr.  I,  123.  eeu  coniidt.  De 
Part.  8i  vid.  supra  ad  v.  7.,  de  forma  Maenala  ad  Ecl.  X,  55.  —  18. 
Tegeaeus  vocatur  Pan  a  Tegea,  Arcadiae  oppido,  in  qua  etiam  montes 
Lycaeus  et  Maenalus.  (Cf.  de  hoc  oppido  liber  meus  geogr.  IQ.  p.  1005.) 
là  etiam  Propert.  IV,  3,  (III,  2,)  30.  calami,  Pan  Tegeaee,  tui.  —  olea^ 
que  Minerva  Inventrix.  Cf.  Rutil.  Itin.  I,  73.  Inventrix  alette  eoliktr 
vinique  repertor.  In  eodem  ilio  cum  Neptuno  certamine,  de  quo  ad  v.  12. 
dictum,  Minerva  oleam  illam  procreaverat  (cf.  Herod.  VIII,  55.  PausaiL  I, 
27.  Apollod.  m,  14,  1.  Aristid.  Panathen.  p.  183.  Hygin.  f.  164.  Ovid.  Mei, 
VI,  70  sqq.  ibique  interpp.  et  quos  laudat  Moser.  ad  Cic.  Legg.  I,  1,  2.V, 
quam  religiosa  antiquitas  etiam  Pausaniae  (1.  1.)  et  Himerii  (Or.  X,  3.  ibi- 
que Wemsdorf.)  temporibus  in  Athenarum  arce  conspicere  sibi  yidebatur. 
—  19.  uncique  puer  monstrator  aratri,  Triptolemus  Eleusinins,  Ge- 
lei regis  (vidt  infra  y.  165.)  filius,  a  Cerere  arationem  edoctus,  quam,  bim 
draconum  vectus,  per  totam  teram  propagavit.  Cf.  Callim.  in  Cerer.  22. 
ibique  Spanbem.  Apollod.  I,  5,  1.  Hygin.  f.  147.  Ovid.  Met.  V,  642  sera. 
Nomen  ipsum  poétarum  more  non  appositum.  Ceterum  Hevnio  obserwa 
dignum  videtur,  quod  Triptolemus  heros  hic  inter  deos  invocaiur.  Coningtoo 
adnotat,  Tibullo  I,  7,  29.  aliisoue  potius  Osirin  esse  aratri  inyentoreiii.  — 
monstrator  legitur  etiam  apud  Oyid.  in  Ibin.  339.  sacri  monstrator  iniqmi, 
(i.  e.  auctor,  suasor  humanae  victimae  immolandae) ,  Lucan.  IX,  979.  Tm, 
Germ.  21.  —  unci  aratri.  Cf.  infra  v.  169  sq.  et  Geo.  Il,  423.,  nhìdm» 
uncus  de  ligone  s.  bidente  usurpatur.  —  20.  „Tali  habitu  Silvanus  tene- 
rum  cupressi  truncum  ferens  in  marmore  apud  Boissardum  conspicitiir  T. 
IV.  tab.  30.  p.  134.  et  alibi.  Hinc  iUe  incutto  termite  gaudens  ap.  Gratinm 
Cyneg.  20.  Èo  refertur  Silvanus  Dendrophorus  apud  Gruter.  p.  LXIV,  7. 
Cf.  Salmas.  Exercitt.  Plin.  p.  294.    Fuit  quoque  fabula  de  Cyparisao  puero 


f  ™™. 


GEORGICON  LIB,  : 


Diqae  deaeqne  omnes,  studiutn  quibtis  arva  tuerì, 
Qoique  novas  alitis  non  ullo  Bemine  fruges, 
Quiqae  satÌB  largiim  cado  demittitìs  imbrern  ; 
Tuqae  adeo,  qiicm  mox  quae  siai  habitura  deorum 
Concilia  incertum  eat,  urbisne  inviecre,  Caesar, 


^iKto.  Tid.  Serv.  ad  Àen.  IH,  6S0."  Heyn.  De  SUvano  ipso  TÌd.  ad  Eoi. 
X,  14.  —  teneran  ab  radice  ctiprr.ttam  vulgo  eiplicaiit  ab  radice  re- 
mlaun,  abscìmam.  Schirach.  aatem  p.  313.,  Vobs.  (qni  eomparat  infra  v. 
3IS  »q.  sfgel'tn  nb  radicihiit  ima  -  -  erutrenl  et  Catoll.  LXlV,  289.,  obi 
PmeiiB  flavins  tvlit  radicitua  attas  Far/o».  i.  e.  cnin  ipsa  radice  evaleasì 
et  MSller.  Spiril,  AnimadrT.  in  Catall-  p.  37.  rectins  radioitos  a.  cam  radice 
erntam.  RandiuH  antetn  in  TarscU.  I.  p.  24.  moltis  eiompUs  docenB,  di- 
ctiiRutiDB  ab  itirpe,  ab  rarfic«,  a  Jvndamfnlo,  totam  et  nsiversam  rem  ab 
estrema,  qua  incipiat,  parte  degcribi,  b.  1.  Uneram  ab  Todiee,  qnae  arcte 
oohaenre  eeneet,  panilo  Bubtnlias  interpretatnr:  qnae  tota  ett  tenera;  ^oam 
«splieationem  in  prinia  edìt.  et  ipse  temere  secntuft  HQm.  ^  21.  Dtqur 
dtaeqH»  omneg  etc.  SicPropcrt.  IV,  12,(111,  13.)  Jl.baDclocam  imitanu: 
JMnw  drwmie  <mme*.  qtn'hu  al  tatnla  per  agron.  —  atudifim  -  -  turri 
nd»  Geo.  Il,  195.  De  constractione  vide  qnae  infra  ad  v.  -ÌOS.  adnotavi- 
■Ml  —  22-  ..«un  ullo  temine,  nulla  gutione,  ana  sponte  provenienteii. 
oppoa.  voc.  aeq.  tata.  Sic  etìam  Geo.  Il,  10—14.  et  Ovid.  Hei.  t,  KIT.  de 
aana  aetate:  Ver  «rat  aelrrnumplacidique  teptntibas  auri*  MtUceòant 
Ztfiijfri  naiot  fine iemiiie  fioTia."  Heun.-,  non  ullo  antempro  vnlg.  nonmUo. 
q[SM  Serv.  admodnm  condirte  stndet  eiplicare,  Heinsins  ex  Hed.  et  aliia 
haaia  lìbrìH  reNtitnit.  ^  28.  Post  deos  agrestes  ex  notiasinia  Romanonun 
adniatiODe  etiam  Caesareni  Octaviannm  invocai  tamqnam  dcnm  moi  fa- 
tsiwB.  qni  tamen  cni  dconun  ordini  et  gcncii.  utmm  tcrreetrìam,  an  eaele- 
■tiUD,  aa  marìnonuu,  se  ailinnctnms  ait  ;ld  qnod  ab  ipsins  arbitrio  sospen- 
•BB  foeit),  decemi  nondnni  poasit;  n&m  Oreum  minime  eo  esse  dÌRiiDin. 
Ottavens  hanc  Anenstì  invoeationem  aecasdae  deninm  Oeorgicun  editioni 
a£eetem  fiitsse  pntat.  postqnam  divinos  ìpsi  bonorps  Senatns  decreverit, 
«od  ei  post  mortem  demnm  obtigÌHie  vidinins  ad  Kd.  I,  6.  8ed  si  cnm 
naBekio  Fast.  Hor.  p.  23.  et  RiliMckio  Prole^.  p.  14.  anniiraiis,  hacc  seri- 
''-  —  a.  U.  O.  718.  pwt  victoriam  ab  Agrippa  de  Sert.  Pomf>eio  ad  Nan- 


repnrtatam,  qno  tempore  Octavìanaa  a,  Senatn  maiimis  honorìbns 
"-  '-   ■' '"   -'--'itibna  ir*"-   ^ '"--' " ■ — ■"'" 


fòS- .-   -,    . 

■actiu  lain  in  ain^lis  civitattbna  inter  dcoa  manìeipales  coli  coepisset  (Ap- 
plu.  B.  C.  V.  l.ia.^.  profeeto  non  alienuin  erat  a  jxieta  divinos  An^ràs^o 
HB«na  an^rarì  et  deòs  fingere  deliberantes  de  eii  in  cuncilinm  annm  t«- 
ri^endo.  \C{.  etiam  odnott.  ad  v.  2^.]  —  24.  Tuqae  ad«o  (unot  baon- 
éàr*  Du).  paoUo  gravina,  qnam  elinm;  qn«  Hcnsu  boc  Advcrb.  inOeoTgiota 
tutOM  (1.  94.  287.  U.  323.  DI,  242.  IV,  197.).  nanimam  in  Aeneìde  leffi. 
Wipi.  docet  Qu.  Virg.  XXTI.  Vid.  tamen  qnae  ad  Aen.  IV.  98.  et  533.  adno&- 
tÌuumU.  cnm  not.  ad  Ed.  FV,  11.  —  mox  potest  offendere,  cwn  po£ta  pro- 
pinnuii  Angusti  mortem  praesapre  vidoatur.  q^nare  Pecrtt.  p.  116.  potiuB 
(mdt  oUm;  eicasari  tamen  poiéat  brevitatc  vitae  in  nnlversom.  Cf.  etiam 
ilfn  r.  503.  Tarn  jiridem  no/iu  meli  de  regia,  Caetar.  InvìdH.  —  dforuta 
Meltia.  Cf.  Aen.  X.  2.  Calpurn.  Ed.  vm,  51.  Cic.  Tnsc.  1,  30,  72. 
flriMMH  a  etmcHio  deoriim.  Val.  Mai.  I,  6.  Caenarem  dfortmi  i-oncilio 
4Hwmt  ete.  —  25-  Inoertqm  eat.  utnun  inter  deos  nrbium  terranunque 
jWftM  refeni  velis.  Cnm  omni.  qni  seqnitnr.  looo  cf.  Lncau.  1,  45  aqq. 
•Wlt,  Thob.  I,  34  sqq.  iam  ab  He^i'nlo  Isud.  —  „urbitne  inviti-re, 
^Èfimn.  velir.  et  an  veli»,  h.  e.  cnpiaa,  affectes,  susdpere  Bvcas,  terra- 
nu»  enriitn  et  tntelam.  Debebat  posta  perdere  et  tfrrn*  carare;  hoc  in- 
•Wtejido  extnlit:  vrlisqae  ciirian  tiTraram,  h.  e,  praeferas;  ut  saepe  felle, 
(I  /oélmtm  apnd  Homemm.  De  tali  verbi  eiusdem  iunctura  duplici  vid. 
Bum.  et  Denti,  ad  Hor.  Od.  I,  1.  7."  Itemi.  Addejnoa  iam  ad  Ed.  VI, 
"■t  lindavimua,  et  cf.  Rd.  V.  46.  47.  Aen.  1.  124.  VII.  421.  inultosqae  si- 
tBet  locoa.  Hauso.  antiqua  Accusativi  forma  deceptna,  qnam  praeter 
aiunran  Codd,  partem  tuctur  veteruiu  ^rammatìoimm  apad  GellinmXIIT. 
M.  uctoritas  (ubi  in  libro  ipsias  Vergilii  mann  oortecto  urAùna  soripbiiu 


186  R  VERGILI  MAEONIS 

Terrarumque  velìs  curam  et  te  maximus  orbis 
Auctorem  frugum  tempestatumque  potentem 
Accipiat,  cingens  materna  tempora  myrto, 


esse  affìrmatnr),  verba  ita  coniungit:  an  velia  tnvisere  curam  urbis  terrct- 
rumque.  Sed  quid  est  invisere  curam f  (quae  tamen  verba  etiam  in  edit. 
min.  a  Wagnero  coniungi  miror,  hac  interpretatione  addita:  „Proprie  did- 
tor  invisere  urbem;  quod  qui  facit,  is  curai  res  urbis;  bine  curam  inviatre 
iungere  ausus  est  poèta,*'  et  voc.  urbis  per  Genit.  Romae  eralicato).  Immo 
verna  invisere  urbes  quisque  videt  non  niinus  esse  Accusaavom  Obiecti, 
quam  curam  terraruwy  quod  varìandae  orationis  causa  poèta  praetolit  joil- 
gari  terrasque  curare  {nd.  etiam  Scbiracb.  p.  466.  et  Ameis.  Spio.  p.  H.)» 
et  verissime  docet  Ladew.,  urbis  Romae  curam  tam  certo  ab  Augusto  inter 
deos  relato  esse  exspectandam ,  ut  mire  et  contra  omne  populi  Komani  in- 
geni um  dictum  esser:  incertum  est,  urbcmne  invisere  velis.  Invisere  autem 
solent  dei  terras  et  urbes,  quas  aut  praecipue  amant  et  colunt,  aut  in  qui- 
bus  instituta  sibi  sollenmia  sacra  frequentant.  De  antiqua  autem  illa  Ac- 
cusativi forma,  auam  hic  diserte  tuetur  Probus  apud  uellium  XTTÌ,  20., 
praeter  antiquos  urammaticos  (vid.  infra)  et  viros  doctos  a  Schneid.  Gramm. 
Lat.  n.  p.  269  sq.  laudatos  cf.  Oudend.  ad  Apulei.  p.  146.  Cort.  ad  Lucan. 
I,  137.  Heindorf.  ad  Hor.  Sat.  p.  12.  Hand.  ad  Stat.  SQv.  I,  2.  p.  345. 
Schaefer.  ad  Plin.  Ep.  I,  6,  1.  Beier.  ad  Cic.  Ofif.  I,  26,  91.  Kritz.  ad  SalL 
Cat.  1,  1.  Steuber.  in  Seebodii  Bibl.  crit.  1830.  T.  I.  p.  218.  Lachmann.  ad 
Lucr.  I,  744.  p.  50.  alios,  ìmprimis  autem  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  382  sqq. 
et  Ribbeck.  Proleg.  p.  405  sqq.  Quod  ad  ipsos  veteres  GrammaticoB  tm- 
net.  Varrò  L.  L.  VII,  37  sq.  sua  aetate  utramque  formam  usurpatam  esse 
testatur,  Donatus  autem  p.  1750.,  Serv.  ad  Verg.  Aen.  I,  108.  et,  qui  acou- 
ratius  de  bac  re  disputai,  Priscìan.  VII,  17,  83.  praeter  nomina  propria  ex 
Graeco  sermone  translata  ea  tantum  Substantìva,  quorum  Gen.  Plur.  in  intm 
terminetur,  aurea  aetate  Accus.  Plur.  plerumque  in  is  misisse  asseverani. 
Valer,  denique  Probus  apud  Gellium  1.  1.  Verguium  in  hac  re  auris  arbi- 
trio consilioque  usum  esse  contcndit,  quod  quale  fuerit,  difficile  dixerìs. 
Quare  praestat,  solam  C/odd.  optmiorum  auctontatem  sequi,  quamquam  con- 
stai, saepissime  in  iis  antiqmori  formae  in  is  librariorum  culpa  vulgarem 
esse  substitutam.  labn. ,  cum  omnis  hacc  quaestio  adhuc  ambigua  esset, 
ubique  vulgarem  formam  retinuii.  —  26-  maximus  orbis,  i.  e.  orbis 
terrarum,  non  caelum,  cum  praecodani  verba  terrarum  curam;  maximus 
igitur  prò  permagnus,  et  orbùt  ipse  prò  hominìbus,  qui  orbem  terrarum  in- 
colunt.  Ceterum  cf.  Ecl.  I,  ()6.  et  IV,  17.  ibique  adnott.  —  27.  Vulgo 
verba  ita  coniungunt : /rti^um  tempefttatumf/ue  potetitem,  sed  meliiu 
et  elegantius  viuetur,  locum  ita  infcUigerc,  ut  auctor  fntgum  et  potent 
tempestatum  {Geìdeter  der  Witterung,  disiinguaniur,  cum  poSta  noster  etiam 
Aen.  1,  80.  Aeolum  nimòorum  tempesteUuìmjue  potentem.  aicat  et  Aen.  DI, 
528.  Deos  maris  et  terrae  tenipestatinnque  potentes  commemoret.  Hoc  au- 
tem loco  tempestaies  nec  venti  sunt,  nec  quatuor  anni  tempora,  sed  Tarn 
caeli  al'rìsque  condiiio ,  unde  sane  iUorum  vicissitudines  maximam  partem 
pendeni.  Ribbeck.  1.  1.  sumii,  sic  Ociavianum  propterea  vocari,  quoa,  post- 
quamper  bellum  Siculum  Roma  molestissima  fame  laboraverit  (Dio  Gaw. 
XLVllJ,  31.  Appian.  B.  C.  V,  67  sq.),  poèta  pace  restituta  ab  eo  prudente! 
cautum  iri  sperei,  ne  umquam  posiea  annonae  cantate  Italia  laboret.  —  28* 
cingens  materna  t.  myrtOy  lon^e  sublimius,  quam  cincium  maii&ma 
mi/rto;  nam  oculis  quasi  nosiris  vidcmus  Orbem  terrarum,  h.  e.  ineolas 
eius,  Augusti  stantis  simulacro  coronam  myrteam  imponentem.  Materna 
vocatur  myrtus^  quia  Veneri  erai  sacra  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  VII,  62.),  onam 
gens  lulia  stirpìs  auctorem  vcnerabatur  (cf.  noi.  ad  Ecl.  IX,  47.).  Viaetiir 
autem  bis  verbis  significare  })oeta,  Ociavianum  Augustum,  ut  lulium  Cae- 
sarem  (cf.  Ecl.  V,  56  sqq.),  vel  ob  divinam  gentis  suae  orì^em ,  qui  inttr 
deos  referaiur,  esse  dignuin,  ideoque  locum  in  ter  deos  ipsi  tributom  nihil 
admiraiionis  babìturum.  (.'eierum  nescio  an  pauUo  subtiliora  sint,  quae 
Wagn.  in  edit.  min.  addii:  „Myrtea  corona  C*aesari  iribuitur,  tamqnam  re- 
rum naiurae  curam  cum  maire,  Venere,  suscepturo;  nam  Venus,  ut  ^ 
Lucr.  I,  22.,  rerum  naturam  sola  gubernat,**  Mirum  enim  easet,  si  CaesaH 


à 


r 


GEORGICON    LIB.  I. 

An  dflUB  immensi  veniaB  maria  ac  tua  nauta» 
Momina  eola  colant,  tibi  aerviat  ultima  Tbule, 
Teque  sibi  generum  Tethys  emat  omnibus  undis, 
Anne  novum  tardis  sidus  te  mensibua  addas, 


Tf.  I 


ileoB  relato  aliquae  parteB  in  animantiani  ^Derìbns  per  Venerem  pro- 
tilifl  tribnerentnr;  haec  eiiiui  est  illa  Bubfimatio  iiatnrac,  quam  Lucre- 
r«Darì  TÌudicat.  Iiniui>  golias  orìfciiuii  ratione  habita  hic  Iticna  de  Oota- 
non  aliter  ìnteUi^adiiB  eet,  atque  Aen.  V,  72.  <le  Aenea;  velat  ma- 
Uria  l^rmora  niyrto.  Aliter  tamen  Ribbeck.  Pruleg.  p.  15,  qui  ex  FUnio 
N.  H.  XV,  29,  135.  et  Gellio  V,  6,  21).  prubat,  ovantea  myrteam  coTonam 
K«HÌsae  et  nvantem  Id.  Not-  a.  718.  Caesarem  ei  Sicilia  rcdenntem  urbem 
ingreeeiun  tf-ae.  8ed  Donne  haec  mira  esset  hominiH  uh  victoriam  ovantig 
et  «lei  teini>cstat«B  regentis  confusinV  —  29-  Ad  Inter  deos  niarìnos  prìn- 
erp*  r«cipiarÌB.  ^  eeniat.  scil.  in  con«peutain  naatanini,  nantis  in  mari 

vel  (unnina  pni:  futnros  sia;  cnm  tmaire  haiid  raro  dicatnr  prò 

le  rebus  novw,  quae  antea  nondum  fuanuit.    Non  male  tamen 

8tnitu:  „r-niuu  ma^H,  qaam /tu  nt  proprìae  magis  sii,  quam  olienae  po- 
Ualatia."  —  immrnii  marit  tnnvrov  àniloovos).  at  ap.  Lucret.  Il,  591. 
fSt.  TiiM.  I.  30,  73.  etc.  —  30.  tua  numina  colant.  Cf.  adnott.  ad 
It  48.    Et  qnijiquan   numen   limona  adorai  prarterta.     De  Plurali 

bttco,  qaem  dicere  solent'^Grammatici.  quìiiue  huins  ìpsìon  Tocabull 

ndit  Aen.  I,  166.  II,  233.  m,  359.  543.  VII,  297.  310.  Tibnll.  n.  2,  81. 
m,  e.  22.  Sii.  It.  I,  93,  alibi  Ivid.  DietBcb.  Tbeol.  VerR.  p.  tt.),  praeter  mul- 
tM  atÌM  rf.  Klot3.  in  NnviR  Annal.  phil.  Sappi.  XVHI.  p.  637  sqq.  -~  tota, 
ita  vi  eet«ris  omnibnH  diis  marinili  te  prsolerant.  Duo  Codd.  Bem.  minos 
m^pìGeantcr  niiijTn».  —  Ultima  Tìiìile,  ut  Aen.  VIU.  687.  ultitim  Baetra, 
ikid.  T.  727.  Extremi  honànum  Morini  et  similÌB.  Quam  di»ersae  autem 
fCeoeraphomni  de  hac  insola  a  Pjthea  priraum  conspecta  opiniones, 
_.  nljgu  Islandia  nostra  habctur.  satìs  conatat.  Cf.  liber  mena  geo^. 
p.  149.  not.  67.  m.  p.  311  aq.  et  quae  erposoi  in  Paoly  Realeacycl. 
1914  Hq.  Id  tannini  hio  tenendmn,  cam  nnaninio  retenim  cnnaensn 
D  tcrrae  partem  ueptenitrioneni  versne  sitam  baberì.  Ceteram  Rib- 
beok.  flini  Cui.  Med.  acnpsit  Thyle.  (Cf.  Salmasii  Plin.  Eierc  p.  175., 
~  .  Orth.  Verg.  p.  4S3.  et  Bibbeck,  Pruleg.  p.  453.1  —  ,.Sf,Tnire  ea 
*  '    ),  qnatenQs  eios  putentia  per  omnia  maria  obtinet:    qnae 

mia  ultinias,  bene  dealarantor."  Uani.  Ideoane  liis  Terbia 
maria  eomplectens  indicatur.  Ribbeck.  I.  1.  aaspieatur, 
etiain  respiei  ad  eipéditionem  Britannicara,  qnam  moi  paratom  irì 
«»>  fnerit.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  IIL  25.  —  31.  Tenue  sibi  generum 
Tttl^t  tKat,  „EoA,  qui  Inter  deca  adacripti  essent,  aoabnaiangi  faa  erat; 
ìb  HórcnleB  Hcbae.  Itaque  Anj^nsto,  maris  deo.  nna  Nyinpharum,  filìanun 
Ornai  et  Tcthyoa.  dnbitnr,  dote  numerata,  onde  emat  diitt;  ei  more  he- 
naa  vìtse.  Sic  Perseo  Andromedam  paciseuntar  Promittwitipte  mtper  n- 
fMH  doUde  pnrentet.  Ovid.  Met.  IV,  704."  Het/n.  Additia  verbig  omnibus 
Mudit  haec  inest  acntentia,  Tetbyn  vel  omni  maria  imperio  in  An^cnsti  gra- 
Ab  Rnantàaturani,  ouovia  iirltar  pretio  enm  i^nerum  empturaiu  es«e.  Co- 
ihgton  onnfcrri  iubet  Eurìp,  Med.  234.  j'pq/iitToiv  inigfioiSflóaiv  nglart^nt. 
mmaatem,  t'aeli  et  Terrae  filia,  soror  et  uior  Oceani, "Nili.  Alphei,  latri, 
bmì  aliorumque  llavionun,  Elentrae,  AmphitrìteH.  Doridia,  Calypaoa  mnl- 
touMne  aliaruu  Nvmphamm  matcr  fuit.  Cf.  Heaiod.  Th.  337  sqq.  Apol- 
lo*. L  1.  a.  2.  2.  n,  1.  1.  Orid.  Fast.  V,  81.  alii.  -  32.  Hoc  phantasma. 
■1  alinnis,  noi  pm  dco  rei  berne  habendna  sit,  in  aidaa  matetnr,  (qu'id  iam 
i*  InuniB  Caefiarein  relatum  vìdimns  Ed.  IX,  47.1  Heyn.  ceniwt  po^tam 
ntai^ntn  eanc  a  pbilosnphiii  Aleiandriuia.  qui  anìmahmi  sedem  in  aatri» 
nripUTerint.  Sed  non  npua  est  pbiloaophia  Aleiandriois  ciimmetnoratia, 
KB  «jiìnin  illa.  animaui  poat  moitem  in  stcUam  aliqnam  itmtarì,  ninlt« 
■tiqnoT  Bit  Aleiandrìnia  phUoBophia.  Cf.  Arìstopli.  Pac.  832.  iam  a  Vnaa. 
l«d.  et  adnott.  ad  fìpo.  IV,  227.  Praeterea  vid.  not.  ad  Ecl.  IX.  47.  et 
ad  H'ir.  Od.  Ili,  25,  6.  Haec  autcm  eipUcatio  band  dubie  prae- 
*at  alteri,  qmun  idem  Hefa.  proferì,  ut  inter  sidera  referri  niliil 


ftf  inai 
mperian 
brtHoe 


KX 


188  P.  VERGILI  MARONIS 

Qua  locus  Erigonen  inter  Chelasque  sequentis 
Panditur  —  ipse  tibi  iam  bracchia  contrahit  ardens 
Scorpios  et  caeli  iusta  plus  parte  reliquit  —  35 

Quiaquid  eris,  —  nam  te  nec  sperant  Tartara  regem, 

alind  8it,  quam  in  caelom,  inter  deos  recipi.  —  tardis  te  mensibuè  ad- 
da s,  nam  annorum,  mensiom  ac  dieram  mensaram  sidenun  decursna  fadt; 
tardo 8  autem  non  solmn  omans  est  epitheton,  ut  Heyn.  censet,  sed  ae- 
8tÌYos  menses  significai;  onmia  enìm  haec  sidera,  q[aiba8  se  fortasse  addi- 
tnrns  Caesar  dicitor,  Virgo,  Libra,  Scorpius,  inensibns  aestivis  in  Zodiaco 
regnant,  qnos  ob  longiores  dies  et  alibi  tardos  dicere  veteres  solent.  Cf. 
Manil.  II,  202.  cum  sol  adversa  per  astra  Aestivum  tardis  aitoUai  mengi- 
bus  annum,  et  Nemes.  Cyneg.  164.  Sed  postquam  Phoelms  -  -  tardasque 
vias  cancrique  morantis  Si<&ut  init.  Praeterea  cf.  Geo.  II,  482.  Aen.  I,  746. 
et  Ovid.  ex  P.  II,  4,  26.  tardae  noctes,  Ovid.  Her.  I,  8.  tardi  dies,  Hor. 
Ep.  I,  1 ,  24.  tarda  fiuunt  tempora  etc.  —  33.  Non  sufficit,  ut  Caesarem, 
sì  yelit,  in  stellam  ali(juam  niutatum,  adeoque  vel  splendidissimis  Zodiaci 
sideribus  adiunctuin  in  dicat;  sed  summa  in  ipso  loco,  quem  ei  assignat, 
inest  adulatio.  Nam  inter  Erigonen,  i.  e.  Virginem,  quam  alii  Astiaeam 
(cf.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  6.),  alii  Erigonen  (Ovid.  Met.  X,  451.),  /^/atjyv  (He- 
BÌoà.^Egy,  256.)  s.  lustitiam  (Geo.  Il,  474.)  vocant,  et  Scorpium  in  antì- 
quissimo  Zodiaco  aliud  signum  non  conspiciebatur,  ut  scorgius  chelis  suis 
omne  spatium  interiectuni  explerct.  Cf.  Ovid.  Met.  II,  195  sqq.  Postea  demum 
ex  bis  Scorpii  chelis  s.  brachiis  novum  Librae  signum  factum  (cf.  Hygin. 
astron.  II,  26.  Aratus  89.  Macrob.  8omn.  Scip.  I,  18.  libram,  i.  e.  scorpii 
chelasy  inox  oriri  viilemiis),  quae  modo  Vìrginis  manibus,  modo  Scorpii  cne- 
lis  tenenda  tradebatur;  quare  apud  Manil.  IV,  203.  legimus:  librantes  no- 
ctem  Chelae.  Hunc  igitur  locum,  ubi  lustitia  regnat,  po6ta  Augusto  vin- 
dicat,  tecte  bis  verbis  ipsius  iustitiani  et  aequitatem  celebrans.  Quare  pror- 
sus  supervacaneae  sunt  longae  de  Augusti  die  natali  disputationes,  ad  quem 
poèta,  Librae  signum  numini  futuro  assignans,  respexissc  temere  putabatur. 
Cf.,  auos  Heyn.  laudat,  Eckhel.  Doctr.  num.  Voi.  Vi.  p.  109.  Scnlegel.  ad 
Morelli  Inipp.  T.  I.  p.  194.  Vignoles  in  Hist.  crii.  de.  la  Rep.  des  ijettres. 
T.  XI.  XII.  etc.  —  chelatt  sequentes^  quia  Scorpius  Virgini  a  tergo  est; 
Quae  explicatio  pracstat  alteri,  ut  sefruent/'s  sit  i.  q.  seqoaces,  flezues.  — 
34.  Verba  ipse  tibi  cett.  continent  uberioreui  rei  modo  commemoratae  ex- 
plicationcm  ^uasi  in  parenthesi  adiectam ,  qua  de  re  vide  quae  infra  ad  v. 
466.  adnotavimus;  et  ipne  opponitur  Pronomini  tibi.  ut  alacrior  et  commo- 
tior  evadat  oratio;  qua  de  re  cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XVIII.  p.  469. —  brao 
chia  (cbelasì  contrahit,  Augusto  venerabundus  cedit.  De  forma  érace^to, 
quam  Cod.  Med.  aliorumquo  auctorìtatc  cum  recentissimis  editorìbos  nunc 
recepimus,  cf.  Wagn.  Ortb.  Verg.  p.  419.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  391.  —  ar^ 
dens  lucens,  splendens.  Nimis  subtiliter  Voss.  respicit  vulgi  opinionem,  sub 
scorpii  signo  pueros  acres  et  fervidos  nasci,  coli.  Manil.  Fv,  247.  —  85. 
Scorpios,  Ita  Heins.  ex  Med.  aliisque  Codd.  prò  vulg.  SÌcorpius,  Cf. 
infra  v.  138.  et  adnott.  ad  Ecl.  VI,  13.  —  iusta  plus  parte ^  scil.  quam 
cuique  duodecim  Zodiaci  siderum  debetur,  signum  maioris  reverentiae:  ar- 
ctius  etiam,  quam  opus  est,  chelas  contrahit,  ut  novum  Augusti  sidus  in 
earum  locum  succedere  possit.  De  locutione  plus  j)arte  Burm.  conferri  iubet 
Heins.  ad  Ovid.  Trist.  ITI,  3,  16.  -  reliquit.  Hanc  Med.,  Rem.,  Ghid. 
et  omnium  fere  Codd.  melioris  notae  lectionem,  quae  iam  Heynio  fortaMe 
recipienda  videbatur,  recte  Wagn.  resti tuit,  ,,quod  iam  factam  siCTlfioet 
illuQ,  quod  modo  fieri  per  Praesens  contrahit  indicatum  fuerat,"  meoque 
fortius  exprimit  Scorpionis  ])romptum  paratumque  novo  sideri  cedendi  ani- 
mum.  Quare  non  probo,  Ladew.,  Ribbeck.  etHauptium  ex  Cod.  PaL,  duo- 
bus  Bem.,  Probo  Inst.  1,  4,  15.  et  Ter.  Mauro  p.  1146.  restituisse  vulgarem 
lectionem  relinqult  (etiam  Vossio,  prius  certe  lahnio  et  Eeilio  in  Jrhilol. 
II.  p.  164.  probatam),  quae  tantum  praeccJenti  contrahit  originem  debdre 
videtur.  Cf.  etiam  Wagn.  in  Philol.  Suppl.  I.  p.  312.  —  36  saq.  Diis  in- 
feris  adscribi  noles ,  quamvis  i])i  sint  campi  Elysii  Graecis  tantopere  cele- 
brati et  ipsi  Proserpinae  adeo  placentes,  ut  vel  a  matre  revocata  inde  re- 
dire nolit.  —  36.  Quidquifl  eris,  i.  e.  quicunque  deus  eris.  —  sperant 


Nec  tìbi  reenandì  veniat  tam  dira  cupido, 
Quanivis  Elysios  miretur  Graecia  campos 
Nec  repetita  sequi  curet  Proserpina  matrein  — 
Da  facdem  cursum  atque  audacibuB  aduliti  coeptis 
l^arosque  viae  mecutn  miseratila  agrestis 
logredere  et  votis  iam  nunc  adsucscc  vocari. 


Wsgn.  «didit  ex  Med.  a  ni.  m.,  Bum.  et  Aid.  111.  DincndatÌHitìiiiu  (<(uÌbuB 
mdde  Val.  a  ni.  pr.  et  nnmn  Bem.t.  Vulpo  uperma.  XJtmmque  defendi  put- 
«tt;  led  IndicBtivns  (quciu  ctiun  rccentissitnì  edibires  xervarant)  rem  gro- 
tìb»  eipriniìt:  Tartaro  ne  in  menteni  qnidem  ?enit  hoc  sperare,  qnod  toae 
naiastati  «t  dignìtati  non  conTOiiire  ipnc  sentisi.  —  Tartara  (quara  for- 
lum  etiani  Gm.  U,  2>I2.  IV.  4^2.  Aen.  IT,  243.  V,  734.  VI.  543.  et  alibi 
iavenìmos)  s.  Tartaras  proprie  quidcm  is  est  inferonun  loeus,  obi  mali  et 
nùaari  rersantur:  bic  tamen  «ut  apud  Ovid.  Het.  X,  21.  XII.  (ìl9,  eto.l  prò 
ìnfarìa  omoinu  ponitnr.  ut  iam  ex  Elgtii»  campi»  uatet  v.  3S.  Bnbstitntis. 
P(Mt«rìorea  deramu  accuratius  distingumit  inter  l'artamm  et  ElVEinin  tam- 
q&BU   diversaa   Orci   Tegiones.    Ceterom  respeiit  linnc  loGum  Paulin.  Noi. 


«OH*  nt  nec  nutra  iiam 
419.  Aen.  Ili,  138.  V.  344.  XI.  538.  7.33.  etc.  Vid.'etìom  adnott,  ad  Eoi. 
V,  84.  Verba  tam  dira  cupido  redeulvl  Aen.  VI.  373.  et  K.  185.  - 
SS.  Elyait  rampi.  Vid.  TibnO.  1.  3.  58.  Lncan.  VI,  mn.  Hartial.  Q,  53, 
i.  «te.  DeBcrìbantor  Aen.  VI,  l>38  sqq.,  ubi  vid.  adnott.  Ribbeck.  Elusiot 
•aipnteamCodd.  Diomedisp.  398. P.—  miVelur,  celebret,  eplendidìs  verbia 
oniet.  —  Graecia.  Imurimia  pofiti  Graeci  intelligendi  annt.  Ceteram  vid. 
tdnott.  od  Ecl.  I.  62.  et  IV,  58.  —  Sfl-  Notissima  est  fabula  de  Proserpina 
(,nt^anfòrij\  a  Platone  raj>ta  et  a  Cerere  matrc  per  onmcft  terras.  per 
oama  maria  qnaeaitB.  ('f.  imprìmis  Hom.  h.  in  Cer.  et  Cland.  de  raptn  Froa., 
>il«t«res  antem  .ApoUod.  I,  3,  I.  et  5,  1.  Huachns  ni,  120  sqq.  Cic.  Verr. 
IV,  4».  Orìd.  Met.  V,  385  eqq.  Fast.  IV,  419  aqq.  Hyg.  f.  146.  Creuaer. 
9jw-  tV-  P-  16!)  sqq.  Hne  maxime  facit  Lucb:i  VI,  6<J<).  caelam  matremmui 
piroM  Persrphone.  VergljuB  antem  in  eo  reccdit  ab  alìoram  (ut  Ovidii) 
lUTatione.  qood  insìua  Proaeqiinae  matrera  revocantera  Beqiii  nolentia  vo- 
hotati  trìbuit,  quod  aliia  aactoribos  lovia  inasn  focere  cuacia  erat.  ~  re- 

C'ta,  revocata,  reccperata,  ut  Aen.  vn,  240.  Plaut.  Trac.  IV.  3,  12.  Fi- 
iMie  tuatn  te  meliu*  ait  repettru.  Ter.  Andr.  I,  5,  14.  ReptuUatu» 
npHor  eto.  —  nee  curel  sequi,  \.  q.  nolit  eeqai.  Cf.  Cic.  ad  Fam.  I, 
I.  «f  rerSrf  non  atret.  id.  AÓtd.  port.  I.  2,  4.  ea  salmi  ucriiere,  ^uae  -  - 
Me  tioeti  legere  ivrareiU.  I.ncil.  ap.  Oic.  do  Or.  II.  8,  25.  iV«)um  non 
emv  lefffre.  Hor.  Od.  IH.  a.  29.  Nee  i<erii  rirlat  -  -  CitriU  rrrponi  detgrio- 
nhH  et«,  De  verl>o  niraudi  Inflnitìvo  alìcui  cnninnctn  et'.  Burm.  ad  Rutil. 
I,  429.  ^  40-  Da  /aeilem  curgutn.  ì.  e.  Fac,  eventus  tanendì  prospere 
ti  ei  Mmtentia  mihi  prucedat.  Hctbapbora  a  navigando  dcdacta.  nude 
diUB  aliae  dictienee  mctapborieao  ad  fortnnam  ant  sccundam  ant  adver- 
nn  tTMulatae.  Vid.  Ovid.  Fast.  I.  3.  ibid.  v.  4f>fi.  et  aimiles  locoe.  Cbr- 
«M  darr  lefomna  etiam  Aen.  UT.  337.  Oetemm  cmiferri  etiam  poteat  Lu- 
OM.  VI.  92  sq.  Tu  tnihi  mipremae  praeserijAa  ad  candida  eallu  Currmii 

StfiWn  praerami*tra,  callida Mma.  —  41-  lgnnrn»  riac.  qua  ingrcdien- 
■  ait  in  atfricnltora  recte  eiercenda:  nara  yarW^ni  bella  cirilia  et  quae 
Sia  saqnebantnr  prose rìptioneH  agroninique  divisionea.  prìatinia  colonia  vel 
ilterfeetis  vel  dcpnlaia.  Komani  omneni  fere  agricntturam  dedidicerant.  — 
««eiiM  tniftralin,  ut  ero  miaeror  (cf.  adnott,  ad  Ecl.  III,  32.i;  apem 
nin  ferre  ro^atnr.  —  42-  Ingredere  non  cum  Infln.  vocari  couiungendum, 
Ud  àbsolnte  dictum  videtur  de  re  mifna,  ad  quani  suscipiendani  aliquìa 
tiótatnr,  ut  Aen.  Vili,  511  sqq.,  ubi  Evander  hoc  verbo  Acneam  ad  re- 
nuB  Tjrrhenomm  capesaendnai  excitat.  Voaii.  convertit  wandU  roran, 
ugoKtiua  cogitane  taniqnam  nnmen  tutelare  pofitam  in  snaoepto  eursu  oo- 
«itan*.  MinuB  recte  Hejn.,  m11.  Aen.  II.  174.  IV,  107.  XI,  704,  et  iUo 
Loco  Vm,  513.,  eiplicat  incipe,  band  dubie  cantre  ve)  tale  quid  suban- 
uni?  adtuf.ncB,  Qtpote  dene  fataroB.    Cf.  luuus  sinùUimua 


«Ma.  ' 


190  P.  VERGILI  MARONIS 

Vere  novO;  gelidus  canis  cum  montibus  humor 
Liquitur  et  Zephyro  putrìs  se  ^leba  resolvit, 
Depresso  incipiat  iam  tum  mihi  taurus  aratro  45 

Ingemere  et  solco  attritus  splendescere  vomer. 
Illa  seges  demum  votis  respondet  avari 

Aen.  Vili,  174.  iam  mine  sociorum  adguescite  meiisia.  —  votiè  v acari, 
Cf.  Aen.  I,  290.  vocabitur  hic  quoijue  votis.  Hor.  Od.  IV,  5,  12.,  ubi  voUb 
ominibusque  et  precibus  vocare  legitur,  ut  ap.  Silìnm  II,  ]  15.  per  vota  va- 
care. Wagn.  minus  recte  votis  prò  tertio  casu  habet,  ut  idem  8Ìt,  quod 
Aen.  V,  234.  in  vota  vocare.  —  V.  48.  incipit  ipsarum  rerum  nisticarum 
tractatio,  quae  quo  ordine  se  excipiant,  in  Argumento  praemisso  €an)08ui- 
mu8.  —  43 — 46.  „Aratio  cum  vere  primo  instituenda  est,  (vid.  Henod. 
*'KQy.  458  sqq.,)  cum  nix  liquescit,  et  terra,  a  frigore  constricta,  tepidae 
aurae  afflatu  resolvitar.**  Hei/ii.  -  Vere  novo.  \er  apud  Romanos  inci- 
piebat  Favonio  s.  Zephyro  spirante,  i.  e.  in  ter  Nonas  et  Idus  Februarias, 
et  durabat  usque  ad  medium  fere  m.  Maìum.  Aratio  autem  instituebatur 
omnino  mitiore  tempestate  redeunte,  interdum  iam  medio  lanuario.  Cf. 
Colum.  U,  4.  XI,  2.  PaUad.  U,  3.  et  Plin.  XVIU,  65,  2.  a  Vossio  laudati. 

—  cani  montes  sunt  siaci  et  nive  oppleti.    Eadem  ratìone  cavua  {vmM- 

S'aUf)  prò  albus,  de  geiu  dicitur  Geo.  ni,  442.,  de  pruina  Gteo.  II,  373., 
or.  Od.  I,  4,  4.  Ond.  Her.  V,  16.,  de  nive  Hor.  Sat.  U,  5,  41.  Cf.  im- 
primis  Ovid.  Ibis  204.  Quam  multa  fiat  grandine  canus  Athos.  Quare 
nescio,  quo  iure  Wa^.  et  Ladew.  cum  Ameisio  in  lahnìi  Nov.  AnnaL 
LXU.  p.  32.  bic  coeitent  de  sordido  {schmuziggrau)  colore  liquescentis 
nivis.  —  44.  montibus  humor  liquitur.  Cf.  Geo.  II,  187.  Liqitun' 
tur  rupibus  amnes  et  Lucr.  U,  991.  ufìde  alma  liquentes  Humaris  gu^ 
tas  mater  quom  Terra  recepii.  Wagn.  (quem  Haupt.  et  Ribbeok.  se- 
quuntur)  Voi.  V.  edidit  umor  (ut  alioi  umens^  umidus.  umecto,  umeseo) 
ex  Coda.  Med.,  Vat.  et  Rom.  auctoritate.  Cf.  eius  Orth.  Verg.  p.  478. 
(et  Ribbeck.  Proleg.  p.  422.)  —  putris  gleba,  emollita  et  resoluta 
tepore,  cum  antea  geiu  constricta  fuerit.  Cf.  infra  v.  215  sq.  Il,  204. 
Aen.  Vni,  596.  Lucr.  V,  145.  Colum.  11,  2.  —  se  resolvit.  Vid.  Hor.  Od. 
I,  4,  10.  fiore,  terrae  quem  ferìmt  solvine  etc.  cum  adnott.  ad  (Jeo.  II, 
317.  Cf.  etiam  Geo.  II,  330.  Stat.  Theb.  IV,  1.  Zephyris  laxaverat  anmtm 
Fhoebus  et  Avien.  descr.  706.  Cum  vere  novo  telliis  se  dura  relaxai.  — 
45.  Iam  tum  arationis  initìum  faciendum  est.  (>f.  Lucr.  V,  209.  vis  kur 
matia  -  -  valido  consueta  bidenti  Ingemere  et  terram  pressis  prescindere 
aratris.  Val.  FI.  VII,  63.  ine  tjuoque  vomere  presso  -  -  agnoscere  tauri^ 
ubi  vid.  Burm.,  Geo.  11,  203.  Avien.  Arat.  621.  (?alpum.  Kcl.  IV,  121.  Ver- 
bis  depresso  aratro  (i.  e.  vi  aratori»  altius  terrae  impresso:  cf.  adnott.  ad 
Ecl.  lU,  42.  et  lahn.  ad  Ovid.  Trist.  Ili,  10,  68.  praeterea  autem  Burm. 
ad  Ovid.  ex  P.  I,  8,  57.  idemque  ad  Lacan.  VI,  383.  et  Mitscherl.  Lect. 
in  Catull.  p.  31.),  taurus  et  ingemere  duruni  et  i>ingue  solum  indicar!,  cai 
subigendo  magno  labore  opus  sit,  contra  vero  v.  67.,  ubi  de  infecumda 
teUure  ag:atur,  cui  subigendae  vaccae  et  muli  suffìciant,  tenui  suspendere 
sulco  legi,  bene  docet  Voss.  —  mihi,  i.  e.  si  vos,  agricolae,  menm  ve- 
strae  causae  faventis  sequi  vultis  consilium.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  VIII^  6. 

—  ^.splendescere.  Servius  coniparat  Catonis  fragm.  Vir  bonus  est 
colendi  periiuSf  cuius  ferramenta  splendent.  —  vomer.  Pauci  Codd.  uo- 
mis,  ut  infra  v.  162.  (ubi  vid.  adnott. ì,  qui  locus  band  dubie  bimc  muta- 
tionem  verae  lectionis  ])rovocavit.  Sic  enim  interdum  similium  verbonim 
aut  sententiarum  recordationem  novas  lectiones  peperisse,  docet  Wagn.  ooH 
Heins.  ad  Ecl.  V,  37.  Aen.  V,  88.  486.  IX,  814.  —  47  —  49.  Iterata  ai»- 
tione  opus  est,  ut  agri  proventus  felix  sit.  —  seges,  h.  e.  terra,  ager, 
das  ScMtfeld,  ut  Ecl.  IX,  48.  —  respondet:  cf.  Geo.  Il,  64.  —  avaria 
qui  plura  sempcr  concupiscit ,  cui  vei  largissimus  proventus  vix  aatìsfacit. 
Cf.  prooem.  Aen.  v.  3.  aindus  colomis.  Hor.  Epist.  I,  7,  85.  Ovid.  Fast.  I, 
677.  et  Paulinus,  qui  h.  1.  imitatus  Epist.  28.  ita  scripsit:  (fundus),  qm 
avaris  agricolae  sui  votis  profiua  ubertate  respomlet,  et  Ambros.  É^.  ad 
Valentin.  Quando  ante  vaeuis  avenis  seges  avari  vota  lusit  agriealae.  Ce- 
temmPeerlk.  p.  117.  legi  mavult  avaris,  quod  etiam  unuaCod.  Zulic^  ex- 


GEORGICWN  LIB.  I. 

Aericolae,  bis  quae  solem,  bis  frigora  seusit; 

nfios  imnensae  ruperunt  horroa  messen. 

At  prìus  ignotum  ferro  quam  acindimus  aequor, 


qjtae  totem,  bii  frìgora  tensit.     Vulgu  ager  ter  tantum 

_  (.tertìabatar;   Colnin.  II.  14.),  ita  ut  vere  ineunte  pToseinderetiiT, 

'ItcraretHT  ^et  quideDi  in  ahUtpaim  verno  aralro,  v.  DSJ,  sul)  tiiiem 

__BÌ  (•reqninuetU  cempoie,  brevi  ante  Batioiioni.  vel  otiaiu  ea  iam  per- 

teiiiaretur.    Vide   v.   o,   Colum.   U,  4.   et  8.  Varr.   R.  K.  I,   29  sqq. 

PiUM-  n.  3.  Vm.  I.  X,  1.,  et  Yuas.  ad  h.  1.,  qui  accurate  de  Lia  rebus 
ifH.  Àt  ii  Dgricoìae,  qui  in  terra  subìgeada  aommum  eultorae  ponebant, 
qiibnsqiie  cum  sf>lii  duriure  et  spissiure  eonflìctandum  erat,  qitater  arabant, 
MBwl  qnideui  lata  sub  finem  auctuiuni,  tnm  vere  anoi  Hequentis,  mox  ae- 
itote,  denìqno  aactumno,  cuju  sationis  tempos  instaret  (quo  spectant  t. 
il — IS.i,  iloe  veru,  Hejujii  teste,  faoiebant,  tU  frìgus  et  tolem  ager  tea- 
lirtt,  <'nvf  riifiaa9g  xaì  ^liaaS-^.  ut  Thenphr.  causa,  platit.  lU,  25.  dicit; 
4i«  i^Har  Uberno  (b.  anotuninil,  Ina  aeativo  tempore  (vere  et  aestatel  ager 
H  tfìgo»  et  Bolem  soiiBit.  Idem  Uejn.  oonforri  iutwt  Salmas.  fUercitt.  Pun. 
p.  &IV.  et  Pliniam  ipaum  XVIU,  20,  49.:   quarto  neri  aUco   VergiUwi  e, 


,  obi  quarto  miièii  prò  quarta  aratiime  dictom,  ut  palei 
*crt<ÌB  »etii].:  SpUtiat  aohan,  ninU  pl^i/iupie  m  lUiUa,  ipànta  nileo  nri 
wriwi»  Mt,  t»  iWcM  pero  nono.  Ucramqne  ratiouem  etìam  Graccis  naita- 
lan  fnlMe.  patet  ei  Thencr.  XXV,  25.  igmóloi^  anépov  Iv  vuoìaiv  "Ea»' 
itt  iàlAonti  JTol  TfrgnTiòloiair  òfinlmt  ab  Heynio  land.  De  tertiatiime 
ti  Ann.  n.  XVm,  541  Bq.  Ol.  T,  127.  Heaiud.  '£(>}"  ^^-  *^-  n-  *^^- 
ini.  Dimeni.  321  aqq^.  conversa  a  Cic.  de  Div.  I,  <J,  15,  Ccl«ruin  ne^ari 
Mqoit,  hts  trìbua  vorsibus  <47^y.)  nexani  sententiarum  ijnodammodo  int«r- 
nàpt  eoeptamque  oraliunem  de  communì  Ula  et  ufiitatiastma  arandi  ratione, 
«t  qva  vere  novo  agmm  proecindere  incìpinnt,  mirum  quantum  interpellarì 
Mtvbuii  quare  neacio,  an  vere  statuat  W^n.  ad  Geo.  IV,  2U3.:  „hos 
nmn»,  ot  alios  huim  canuinis,  absointo  iam  Eoe  libro  aut  etiam  tote  Geor- 
riOMUO  uperp,  a  Ver^lio  in  margincni  Codicis  conieot^s  et  inde  in  teita 
ubtoa  esse;''  euì  tamen  adveraatur  Rìbbeck.  io  Lect.  Verg.  p.  3.  ctinPro- 
l«,  p.  31.  Cf.  eUam  Reinhardt.  in  Progr.  HUdbnreh.  a.  1838.  -  49.  H- 
Ji'«i,  Bcil.  se^etia,  non  agricolae;  priorcm  enim  rationem  iam  anaphora  Illa 
nfu  —  tUiiié  praestare  ducet.  Cetflrum  de  correptione  vid.  adnott.  ad  Ed. 
Li.  —  ruptrunt  horrea,  repLent  ita,  ut  horroa  cupiam  vii  capiant(AiJi 
■■  Brtehen  /tUitn);  praeclarc  ad  mi^am  copìam  significai) dain.  Cf.  Co- 
PreiMoque  finmmeola  rupaiur  Jùcina  caSha.  Sidon.  ApoU.  1. 
■>  niptn  coagcstU  horrea  etc.  Simili  ratione  infra  II,  518. 
mtu  onfrel  milco»,  alqtie  horrea  vineat,  et  Tibnll.  Il,  584- 
>l  tpieit  horrea  ptetia  Cerei.     Cf.  Heinaios  Advers.  IV,  2.  p.  5TU. 

«  anteni  ruperunt  significatione  Aorìsti  Graeci  pni  mmpere  lo- 

.ifoKXa,  qaod  ita  explioea:  iaui  aliquotìes  roperont.  ideoque  eadem  rerum 
ewditirone  TMcnnte  etiam  Done  mmpnnt  et  posthae  mmpent.  ei  iìs,  quos 
il  prima  edit.  laudavi,  cf.  im|)rimi«  Bentlei.  et  lalin.  ad  Hor.  Od.  m,  23, 
H  Uè  »tUm  ad  Geo.  I,  287.  et  Ovid.  Tr.  OI,   4,  25.  Goerenz.  ad  Cic.  de 

49.  Bdcr,  ad  Ciò.  Off,  I,  44,  155.  Walch.  ad  Tao.  Agr.  e.  l.p. 

adSaliCat.  10,  4,^1,  IJ.  lug.  17.  e.etSteaber.  in  Sceboffli 


I.  379.  417.  420,  IV,  213.  Hor.  Od.  I.  34,   16.  U.  2,  30.  et  32. 
.  16.  A.  P.  412.  343.  luven.  H,  «4.  XIV.  Uh.  etc.  —  50.  aqq-   Ante 

-em  et  totum  opus  nmticum   natura  soli  raeliqae  cnnsideranda  eat. 

et  Ciihun.  lib.  I.  praef.  ~  Restitoi  nnac  cura  reoeiitiBHinus  cdìtoriboB  tdI- 
anm  iectionem  Cod.  Gnd.  Pai.  (?  qui  tamen  Ribb,  teste  praebet  ac)  et 
tatìì  At  priu»,  qna  auctor  occnrrit  praeoeptornm,  quae  antea  dedit. 
aetoritati  scmper  et  abi{|ae  valenti.  Ant«a  eum  Wagn,  plarìmoB  sane 
CtdA.  aticatus  edidl  Ae  prna  (qn&m  lectiunem  bic  vir  doot.  etiam  Philolog. 
I    SippL   I.   p.   312,   defeodere   atudet).  —  ignotum  aequor,    agnun,  cniiia 


192  P.  VERGILI  MARONIS 

VentoB  et  varìam  caeli  praediscere  morem 
Cura  sit  ac  patrìos  cultusque  habitosque  loconun 
£t  quid  quaeque  fera!  regio  et  quid  quaeque  recuset. 
Hic  segetes,  illic  veniunt  felìcìus  uvae, 

natura  nobis  ignota  est.  De  agro  naper  demnm  empto  Tel  alio  modo  leeena 
acquisito  cogi&ndum;  aetpwr  autem  de  quavis  jplimitie,  non  solum  mam, 
veruni  etiam  agrorum  dicitur.    Cf.  Geo.  I,  97.  Il,  105.  Aen.  V,  456.  VII, 


aeqwìfn- 
,  ubi  TÌd. 

Bacb.  —  acindimus,  aramus,  ut  ap.  Claud.  Stilich.  I,  134.  Sesiec.  Phoen. 
124.,  et  simili  ratione  de  navibus  mare  secantibus  ap.  Ovid.  Trìst.  I,  9,  48. 
Metam.  XI,  463.  Cf.  etiam  Huschk.  ad  Tibull.  IX,  1,  173.,  ubi  unus  Cod. 
prò  vulg.  parUug  confiruUtur  aere  praebet  caiutcinditur.  —  51-  priun  prae- 
diMcere.  Vid.  adnott.  ad  Aen.  ViU,  47.  —  ,,caeli  morem,  L  e.  a^rìs 
naturam,  temperiem.  [Etiam  (3olum.  I.  praef.  23.  coicli  et  anni  mores  oom- 
memorat.1  —  varium,  prò  diversa  regionum  natura  et  situ  diversum.  Cf. 
Colum.  libr.  I.  praef.  23.  Caeli  et  anni  ^waesentis  maree  intuefUwr:  n&que 
enim  eunelem,  vehU  ex  praescripto,  haùiiitm  gerunt  etc.  Totus  iUe  locus 
s.  22  sqq.  uro  commentario  est.*'  Heyn.  Pro  varium  sex  Codd.  apud  Colum. 
I,  4,  4.  exliibent  ^opr/um,  quod  cum  Vossio  interpretamentum  hab^  se- 
qnentis  voc.  patrio»  ex  margine  in  contexta  translatum.  —  52.  CuUui 
oraediscere,  i.  e.  {)raediscere,  quam  (}uis(}ue  ager  colendi  rationem  posta- 
let;  habitus  est  ingenium  et  natura  agn  cuiusque.  Heyn.  confert  Xenoph. 
Oecon.  XVI,  2  sqq.,  quem  putat  VergUio  ante  oculos  fuisse.  Accuratiiis 
hac  de  re  infra  Ù,  177  s<iq.  agitur.  Patri os  cultusque  habitusqus 
locorum  prius  poStice  dictum  censui  prò  ctdtus  habUusque  locarum  par 
triorum;  sed  a  Ladew.  edoctus,  boc  adversari  ignoto  agro  (v.  50.),  nnne 
cum  eo  capio  de  habitu  cultuque  quasi  hereditarìo,  quem,  ut  ita  dieam, 
maiores  horum  agronim  (i.  e.  agri  ipsi  ab  antiquìssimis  temporibus)  esperti 
sunt;  patrios  autem  non  minus  ad  habitus  y  quam  ad  cfdtus  pertinere,  iam 
duplex  <jue  indicat,  quod  hic,  ubi  de  rebus  diversis  auidem,  sed  eiuadem 
gravitatis  sermo  sii,  prorsus  suo  loco  esse,  quisque  viaet.  Adiectiva  autem 
a  po^tis  saepissime  alii  Nomini  adiungi,  quam  quo  proprie  pertinente  res 
est  satis  nota.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  VDI,  526.  Érrat  igitur  Heyn.,  si  mul- 
torum  Codd.  lectionem  aUtus  habitusque,  omisso  que,  praef erendam  cenaei, 
ne  patrios  ad  haJ/itus  quoque  referatur,  cum  duo  diversa  sìnt  Aodàut  et 
ctdtus  patriutt.  At  praestantiores  libri  tueutur  cidttisquet  et  apud  (hrid. 
Met.  IV,  765.,  qui  bunc  locum  imitatus  videtur,  legimus:  cuUusque  habitus- 
que  locorum  Quaerit  Abantiades.  Perperain  autem  hanc  conìungendi  ratio- 
nem (irammatici  solis  fere  poetis  vindicant,  cum  Sallustio  certe  satis  fand- 
liarìs  sit  (cf.  Kritz.  ad  Sali.  lug.  10,  21.).  Ceterum  Wagn.  iubet  nos  ani- 
madvertere  vOTtgov  TiQÓrfQor  cultus(jue  hafjitusquey  cum  quomodo  ageroo- 
lendus  sit,  ex  habitu  demum  cius  cognoscatur.  Coningtoni /kUtw  CMftitf 
sunt  i.  (}.  infra  II,  35.  proprii  cidtns.  —  53.  Cf.  PUn.  XVm,  20,  47.  eitr. 
In  omnt  (piideni  parie  cultura/*  -  -  valet  oracidum  iUud:  quid  qutMeqme 
regio  paitatur.  l)e  mutata  autem  structura  ventos  -  -  morem  -  -  euUmsgms 
haòitusqtte  et  quid  quaeque  recuset  vid.  adnott.  adEcL  VI,  74.,  sopia 
ad  V.  25.  et  alibi.  —  recuset.  Vi.  v.  e.  Plin.  XXXATI,  13,  76.  Ca 
quaerit  solum  /(tcile ,  tiec  tanwn  arenosum ,  recusat  rndetn  glaretw^ 
cam^  cretam  oinnenupie  terrae  foecunditat4^n.  Wagn.  Voi.  V.  scripsit 
set,  et  Codd.  vestigia  et  Quinctiliani  Inst.  I,  7,  20.  auctoritatem  seeatns. 
Cf.  eius  Orth.  Verg.  p.  468  sq.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  445.  Cetenun  poita 
hic  non  tantum  de  variis  agronim  et  arborum  fructibus  vult  dìcere,  sed  de 
omnibus,  quae  variae  terrae  proferunt.  gigiiunt  (LandesprodueieX  —  54 
sqq.  SimillimuH  locus  legitur  in  Lucilii  Aetna  v.  259  sqq.  FeriOiB^  kmee 
se-aeti,  feracior  altera  viti,  Haev  platanis  humus,  liaec  herbis  digmistàma 
tellus  etc.  —  illic.  Ribbeck.  ex  uno  Arusiano  p.  240.  Lind.  ediditàifi^  qsoi 
archaismum  prò  UH  e  etiam  Geo.  I,  251.  et  III,  17.  sìbi  videtur  ÌBTeBÙe, 
cum  Donatus  quoque  (ad  Ter.  Ad.  L  2,  36.)  Aen.  II,  548.  iUi  interprrtetar 
per  iUic;  eademque  ratione  Aen.  X,  557.  isti  prò  istic  edidit.    \fX,  eia» 


OEORGICON  UB.  I. 

Arborei  fetua  alibi,  atque  iniussa  vireBcunt 
unmina.     Nonne  videa,  crocoos  ut  Tmoius  odoros, 
Iodi»  mittit  ebur,  niolies  bue  tWA  Sabaei, 


Probe,  p.  428.)  Sed  com  non  solam  omnes  VergUii  et  Servii,  aeà  etìam 
Qninoi  a.  3.  39.  et  8en.  Epist.  87.  2U.  <^huna  lociun  laudootium)  Cudd.  in 
leetùne  iltìc  consentiont .  ceteriu  recentiores  editore»  essi  recte  Bervasae 
MDseo.  —  veniunl,  i,  q.  proYeninnt,  eresciuit.  Vìd.  infralì,  11.  58,  Prop. 
L  2,  IO,  Amice,  -  -  Ut  venianl  hederae  tponle  ma  meltug,  et  cf.  etìam  inlia 
».  145.  —  55,  arborei  fetu».  Feto»  de  frnctibus  (Ertrag)  cuinaqne  gè- 
Bene  dicìtari  sic  bniiis  Lbri  t.  62.  de  agioriun,  IV,  331.  de  alveomm  Tru- 
rtn.  Cf.  Btiam  Orid.  Fast.  I,  693.  trittceos  fetiu  et  adnott,  ad  Geo.  IV, 
231.  —  De  Adverbio  alibi  Particnlis  hic,  Mie  oppoaito  cf.  Uandii  Ture. 
L  p.  227.,  qtii  praeter  h.  I,  affertPlin.  X.  au.  73.  ~  iniuesa,  Buonte.  Co- 
htm.   X,  16.   natura  ioli,  tpto^  *  -  ('iiumi   eotudemilur  ubere  mali.  —  56- 

Kamina,  uascoft.  prata.  Peerlk.  i>.  117,  potìnB  cuniicit  <^er»ima,  culi.  0«o, 
332.  —  Nonne  vìdee,  furmnla  in  ennmerandis  planboa  lebos.  velnu- 
tia  exempIÌB  addendis  impnnÙH  Lnoretio  OBitata.  y.  e.  H,  1!I6,  2(i7.  203. 
Sn,  464.  etc.  Sili  etìam  apnd  Graecos  oC^  òo^f,  quibua  verbia  v.  e.  Ara- 
tu  indpit  DioBemea.  Cf.  etìam  infra  Qeo.  lu,  2511.  et  Ed.  T,  ti.,  ubi  ai- 
DttHter  Afieiti  ul.  Satts  aateiu  conatat ,  verba  sentdendi  et  dedarandì 
band  nro  sequ  tU  \.vtie),  ei  modua  et  ratio  indicatur,  qua  ajii^aid  intelli- 
gndniu  Bit.  Animadvertendaiu  tamen,  videre,  ut  apud  pedeMtns  oratiooia 
Kriptorei  non  nisi  cuid  Conionctìvo  constmi.  Indicativuiu,  ut  bic,  apnd 
poStM  tantum  adaciscere.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  IT,  52.  —  Tmolit» 
LfdÙK  maQB.  vino  generoso  nobilia  (vid.  Geo.  11,  US.),  omninoqae  frn^fer 
ITheophr.  H.  pi.  IV,  6.).  crocam  quoque  protutìaso  perhibetnr  etìam  a 
Odun.  Ul.  8,  4.  Solino  e.  53.  et  Marciano  e.  6.;  qoare  non  odhb 
6*,  nt  ciim  Heynio  cogitemus  de  communi  veterutn  errore  Tmoliun 
Cilida«,  croci  feraciaBiniae.  adacrìbente.  NihitominnB  etiam  Conington 
Vergìlinia  errasse  et  ecrìptorea  aupra  conuuemoratoa  in  eondem  enurem 
iaduisse  Bn!<pìcatoT.  De  ipso  ant«m  Tmolo,  qui  aliia  none  ilicitur 
BiMdogh,  aluB  Ki«Hdtche  Muaatagh  Tcl  Thumanidach  lagh,  cf.  libcr 
nraa  g«ogT.  U.  p.  171.  Ribbeck.  cum  Med.,  Pai,  et  |{Ioas.  Cod.  Bern. 
•edjint  ut  Molla,  Ritschelii  cotiieeturara  (Annal.  phil.  LXXVIl.  p.  Itf5 
w|.l.  io  noniinibus  Tmoba  et  Tmanu  priniam  eonsonam  pronnntiando 
brtuBe  omissam  ease,  panilo  cnpidins  aecntua.  (Cf,  eius  Prule^.  p,  26U.) 
—  eroctm  odore»,  i,  e.  crocum  odoiatum.  ^  67.  India  mittit 
*hur.  Indiam  etephantis  abundare  constai  ei  Strab.  XV.  p.  704.  Polj'b. 
I,  84.  AtrUn.  Ind.  e.  13.  Plin.  Vili,  8,  8.  Miui  antem,  h.  e.  eiportari, 
hud  raro  dicitur  de  mercìbus  ei  eo  luco  pctitìs,  ubi  maiimuE  eanun  est 
rentua.  Quare  non  niiruni,  in  qoibuadam  librìe  prò  mittit,  qnud  etìam 
itr  Schol.  Cmq.  Hor.  Od.  I,  31,,  ex  interpretaniento  anbatitutum  esse 
■Hrìt.  Cf,  aQt«m  praeter  TibuUì  locum  infra  land.  Ovid.  Het.  Il,  3tiC. 
(«leetra,  quae  Padna)  Ercìpit  et  rurilnig  mittit  getlatula  Latim».  id.  Am. 
1,  12,  lU.  cera,  mam  Coreien  mitit  apù.  id.  med.  fac.  53.  lloriUa,  quae 
Utfei  rab'hiu  auitre  coloni  etc.  Cf.  Burm.  ad  Ovid.  A.  A.  Ili,  313.  et 
Dìmml  ad  Tib.  ni,  2,  23.  —  melleg  Sabati.  Sabaei,  popnlos  Arabìae 
bH&àa,  onde  tua  eiportatur,  secnndnni  Berviuni  dietos  uno  loC  tiffiiaSai, 
fiud  ture  dii  placentnr.  Cf.  infra  n,  117.  Aen.  1,  416.  Plin.  XU.  14,  3U. 
et  Gnt.  Cyn.  132.  ab  EoU  degceiulel  virgo  Habaeit,  Mater  odorali  nud- 
IkM  piiclwrrima  turi*.     De  ipso  pupnlo  cf-  Strab.   XVL   p.  778  aqq.   Diod. 


\ 


tactor  E 


IU.&.46,  Mela  in,  i 


ipso  pi 
ii.  VI. 


28.  32.  et  liber  uj 


..a  p. 


Ili  H.  MoUi*  autem  perpetunm  eat  epitheton  etTcminatoramA^Be  popnlonun  ; 

rde  re  Heyn.  iam  confert  Tibull.  D,  2,  4.  uraidar  odore»,  (Àw*  leitvr  e 
d  4ivite  mittit  Arabi,  nbi  YÌd.  Bronlth.,  et  Diouy».  Perieg.  9()8.  kfivofilmv 
'À^é^y  ytrot.  Sic  etiam  Catull.  XI.  5.  et  Hauil.  IV.  652.  Araba  molla. 
RMtena  cf.  Incus  Lncaiii  Vili,  565.  iam  aServ.  land.:  Quidquid  ad  Eoa» 
'twAm  mimdiqne  Uporem  Laudar,  aiwUìt  gcntei  cUimeatia  eaeli.  —  tua 
<»ra,  sibi  pToprìa.  Cf.  Ecl.  I,  37.  (ibiqne  adnott.)  Geo.  II.  84.  Aen.  HI, 
<S3.  ftnddim.  U.  p.  57,  De  Aire  3aJ>aeo  vid.  etiam  Geo.  U,  117.  et  Aen. 
Ttaeii.    vAUa  l    kd,  iv.  13 


194  P.  VEROIU  MÀRONIS 

At  Chalybes  nudi  ferrum,  virosaqae  Pontus 

Castorea;  Eliadum  palmas  Epiros  equarom? 

Continuo  has  leges  aetemaque  foedera  certis  60 


I,  416.  —  58.  Chalybes,  a  chalybe  dicti  et  propter  ferri  eodeidi  ehalj- 
bisqne  efficùmdi  stndmin  oeleberrimi,  vulgo  in  orientali  et  meridionali  Ponti 
Enzini  ora  snnra  Armeniam  et  circa  Thermodontem  flnYÌom  habitasae  pn- 
tantor;  (jno  nmil  aliad  si^nificari  videtur,  qnam  Romanos  ex  illis  rmoni- 
bos  pretioBisflimas  res  e  cnaljbe  factae  petiisae.  Ipsi  tamen  Teteree  de  hoc 
popuo  in  rarìas  abennt  sententiaa.  Cf.  Strab.  XlV.  p.  466.  Herod.  I,  28. 
Xen.  Anab.  IV,  7,  15.  V,  5,  1.,  nbi  vid.  interpp.,  ut  ad  Cyr.  HI,  2,  1.  Avien. 
descr.  orb.  958.  eie.  Heeren  Ideen  etc.  I,  1.  p.  218.  et  liber  mena  feogr. 
n.  p.  409  sq.  —  nudi  Tocantur,  non  onasi  bomines  illi  tam  mdes  sint,  nt 
nadi  vivant,  sed  qnod  iis,  in  ferro  cnaendo  occapatis,  mnltae  vestes  non 
eonveninnt;  qna  de  cansa  Aen.  Vm,  425.  etiam  Cyclopes  nudi  prodennt. 
Nudai  antem  et  alibi  signiflcat  leviter  vestitum.  Cf.  qnae  adscrìpdmnfl 
infra  ad  v.  299.  —  Pontus,  Asiae  minorlB  terra  notissima,  mit^t  e  astore  a, 
hnmorem  illnm  lentnm  et  grave  olentem,  qnem  vulgo  semen  virile  putant 
castoris,  onde  nomen  Germanicum  (Bibergeil);  sed  falso,  cum  sii  alius 
bumor  buie  animali  proprios,  non  in  testioulis,  sed  in  singulari  aliquo  fol- 
liculo  gestatus.  (Cf.  Plin.  XXXII,  3,  13.  YUI,  30,  47.)  Castoreum  Ponti- 
eum  pretiosissimum  habebatur,  vilìus  Hispanicum.  (Strab.  DI.  p.  163.  Gas.) 
— -  vtrosQj  i.  e.  graveólentìa.  tetri  odons.  Cf.  Nemes.  Cyneg.  223.  Tume 
frirosa  Hbi  sumes  muUumque  domaòis  Castorea.  —  59-  Eltadum  palmas 
Efiros  equarum.  Epirus  mittit,  alit,  equos  praestantìssimos.  ^  Emro 
enmi  (cuius  nominis  Graecam  formam  Épiros,  Entigog,  bic  plurimi  libri 
acripti,  ut  etiam  Cort.  Codd.  Lucani  Y,  496.,  tuentur,  cf.  adnott  ad  EoL  VI, 
13.),  quae  omnino  re  pecuaria  floreUat,  optimi  veniebant  equi,  quibus  liben* 
ter  utebantur  in  ludis  Olympicis.  Cf.  Geo.  UI,  121.  202.  et  Bocbarti  Hie- 
Toz.  n,  6.  Inde  Epirus  apud  Graecos  svinnog^  iSntolos,  generosia  equia 
nobilis,  vocatur.  Cf.  etiam  Stat.  Aobill.  I,  428.  frenai  ceUres  Epùrus  abh 
mnas.  Vulgo  haec  poetica  inversione  dieta  putant  prò:  Epiroa  mittit  equas, 
^uae  palmas,  b.  e.  victorias  in  ludis  Ol3rmpicÌ8,  parant.  (Olympiam  enim 
in  Elide  sitam  fuisse,  non  minus  constat,  quam  victores  in  ludis  Olympia- 
cis,  equos  pariter  atque  homines,  palma  omatos  esse.)  Sed  rectius  Heyn. 
paimam,  victoriam ,  prò  victore  dictam  accipit ,  ut  paìmae  equarmm  smt 
equae  vìctrices,  quae  paimam  et  victoriam  reportant.  Sic  tertia  paima 
Ikares  Aen.  V,  339.  I)rakenl>orcbio  ad  Silìum  XVI,  504.  iam  ab  Hem 
laudato  adde  Burm.  ad  Nemes.  Cyn.  242.  et  Wemsdorf.  ad  eund.  I.  p.  3»5., 
qui  minus  probabiliter  intelligit  equas  palmae  signo  et  nomine  ins^ea. 
Peerlk.  tamen  haerens  in  bac  metonymia  p.  118.  panilo  audadore  «mi.  legi 
iubet  Eliadum  patria  est  Epiros  equartun^  coli.  Geo.  DI,  121.  De  forma 
Elias  vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  1.;  ad  rem  Heyn.  confert  infra  Geo.  IH, 
202.  et  Tibull.  I,  4,  42.  Eleo  carcere  missus  equus,  ~  Equae  antem  oom- 
memorantur,  quod  eae  ex  opinione  veterum  masculis  equis  veloeiorea  erant. 
(Plin.  Vm,  42,  64.  et  Hor.  Od.  II,  16,  35.  ibique  interpp.)  —  60.  „Coi^ 
tinuo  non  est  h.  1.,  ut  principio,  nvitxa  (de  quo  cf.  Emesti  ad  Xen.  Meai. 
rv,  7,  2.  et  Callim.  I,  76.  Rufink.  ad  Timaeum  p.  41.  Koen.  ad  Gre».  Cor. 
p.  194.),  formula  incboandae  orationis  (cf.  infra  v.  160.  356.  m,  75.  IV, 
254.),  sed:  statim  a  rerum  initio.**  Heyn.  Arcte  cohaeret  oum  verbia  qm 
tempore  primum,  et  sensus  est:  „ statim  ilio  tempore,  s.  eo  ipso  tempoie» 
c[uo  primum  Deucalion  post  diluvium  genus  bumanum  reparavit,"  vt  leeit 
interpretatur  labn.  Cf.  infra  v.  169.  Geo.  DI,  75.  et  ^71.,  in  quo  loco 
sequitur  ubi  eadem  ratione.  —  has  leaes  aetemaque  /oed€r a  pio  bai 
leges  et  baec  foedera  aetema.  Cf.  Val.  FI.  I,  847.  Mas  in  sede»  aetmmsh 
gue  tnoenia.  —  aeterna  foedera  legimus  etiam  Aen.  XI,  3&6.  et  XH» 
101.  Ribbeck.  ex  uno  Palat.  recepit  alterna^  foedera,  quod  inProleg.  p. 
165.  adbuo  defendit,  postea  autem  p.  312.  iure  retractat.  OeteimB  eodeni 
modo  coniunguntur  a  Lucano  II,  2.  legesque  et  foedera  renan.  A€iérua 
autero  foedera  sunt  (cf.  adnott.  ad  Aen.  I,  62.)  regulae  semper  ooBaennndae 
et  bic  quidem  eae,  ut  quasi  foedere  facto  cuique  terrae  suana  tura,  ama  ii^e- 


GEORGICON  LIB.  I. 

Inpoaait  natura  ìocìb,  quo  tempore  primum 
Deucalion  vacuum  lapides  iactavit  iu  orbcm, 
Unde  homines  nati,  aunim  genus.     Ergo  age,  terrae 
Pingue  solum  primis  extemplo  a  meDsibus  anni 
Kortea  invortant  tauri  gluobasque  iacentis 
Polverulenta  coquat  inaturis  aolìbus  aestas; 
At  si  non  t'uerit  tellua  iecunda,  sub  ipaum 
Arcturum  tenui  sai  erit  suspendere  sulco: 

tinta  seiretar  ideoque  otiau  sua  ratio  colendi.  —  fll.  Fio  primum  Peerlk. 
|i.  llb.  coni,  priinon,  coli,  Hupra  v.  {2.  —  &i.  Vthvla  de  Deucftliuiie  et  Pyrrhii. 
i{iu  pofA  tnagnniu  illnd  dilnviuin  ab  oraoulu  Delphio  matria  ossa  (i.  e.  la- 
nite»  t«rrae.  oominnnis  umnitun  matria)  post  se  kcere  Ihhhì,  ei  qolbiu  novi 
umisM  orereiitnr.  vocoaiD  tomm  denuu  knoolis  Irequentafigi)  perhibentur, 
«•1  ex  Ovili.  Met.  1,  1153  sqq.  nutissinia.  Of.  etiaiD  Apullod.  I,  7,  2.  ApoU, 
Bhod.  m.  ÌOHh  sqq.  Pauran.  I,  i».  ».  X,  6,  2.  et  E«l.  VI,  41.  ìbique  sd- 
Bdtt.  ^  63.  flurum  gena».  Ci.  Geo.  II.  341.  Laor.  V,  923.  et  Ovìd. 
UeU  1,  414  Bq-,  oiDDeii  haud  dnbie  respìoìenteB  similitudine m  Gneo. 
noe.  iàtn  et  laó(,  qno  iam  Pindar.  01.  IX,  TI.  alludit.  Alio  tamen  looo, 
ien.  Vie,  315..  aliunde  geneiÌB  IiqiqodÌ  darìliem  Vervilius  repetit,  obi  rid. 
adnott.  ~  Ergo  age  et  seqq.  retcrenda  ad  t.  ì:ì.  Repetit  auctor  post  in- 
tn^itita*  aliqoBB  seatentias  rem  priuiarìain.  de  qua  actiuua  eat,  et  pini^ui] 
qudein  suluni  sUtim  a  uriiiiia  anni  lueDaibos,  fere  novo,  ut  ibi  doerat, 
■tanduin  case  ducet.  Ct.  otiam  PUd.  XVIIl,  2U,  US,  et  CVilaia.  Il,  i.,  ab 
lleni.  aliati.  De  coninuetìs  Tocibua  ergo  age  vid.  Hand.  Turaell.  1,  p.  IM. 
et  li.  p.  453.  —  65.  /ertea  tauri.  Ct.  Geo.  II,  237.  validù  terram  prò- 
teiniU  iuveneie.  -~  invortant.  Sic  nono  Cod.  Uod.  anetoritati]  seripsunus 
eunTuBBJii,  Lsdew.,  Bauptio  et  Ribb.,  suadente  otiam  Peerlli.  p.  119.  VUe 
qwa  de  hoc  archusmo,  cui  sane  Venplii  Codd.  mlnua  t'avent,  dìasenii  in  prncf. 
Hi  Luci.  u.  £Vn  sqq.  eoli,  cum  Scalìgeri  PoEt  IV.  47.  Wapero  tamen, 
nm  iu  Cod.  Med.  e  aupra  a|)picta  sit,  admi>duD)  probabile  videtar,  boduiu 
pnqtTMsi  TOC.  fiyrUa  Ubrarìi  anribus  obvertiatiuu  eaae,  Cuteruni  spondaicti 
oetn  anctor  consulto  usos  rìdetur,  quo  clarìna  tauronuu  ad  aratnun  anlie- 
Untìam  depin^eret  laburem;  quod  bene  obaervat  Vosa.,  eadem  de  oauaa 
pneferena  antKjnam  illam  furmani  invortant.  —  glatba»,  quud  nana  cuni 
noMktìMÌiau  editerìbua  prò  vaia;,  glclia»  posniiuUB,  lectio  eat  Cod.  Med.  (ut 
Om.  U,  IBI.  etiara  Vatic.)  Cf.  Wagn.  Ortli.  Verg,  p.  438.  (et  Eibb.  Prol.  p. 
N&.)  —  66.  puleerulenta  ae»ta»,  nt  ap.  Lncr.  V.  liì. jitdvendenla  Coree. 
Biaui  mtìuue  Hom.  11.  Xlll,  335.  aeativuiu  teiupus  ita  cuctunacribit!  ^mi 
rfi,  Sii  ri  ìtlt/atii  xó»i«  àfii/l  niktìltavt  età.  —  maturie  tolilim,  ca- 
lare  adoltae  aeatatis.  calare  solia  fervcotieitiirio.  Cf.  Geo.  Il,  259  sq.  Pln- 
nli  enim  numera  pleuus  et  sununua  ardor  solia  indicatur.  Cf.  infra  ad  t. 
W3.  adnotata .  Bach,  ad  Ovid.  Met.  I.  435.  et  quae  de  Plurali  umbrae  ad- 
~  '     '         ad  Eoi.  X.  76.  AfattàTtu  autem  [tioUieilig,  kràflig]  eadem  aignif. 


MOpat  Qratins  Cyneg.  58  sqq.  Idcirno  et  priimui  linartan  tangere  n..  . ._ 
iMIé  vetaut,  ifuom  maturi»  accenderit  amm»  Ignibui  et  cloro  Pleia» 
m  promaera  orla.  Ct.  etiani  Aen.  X,  257.  matura  Iikb,  et,  qaue  iam  Burnì. 
ludat,  Heins.  ad  Val.  FL  VU,  456.  atqne  Solmas.  Kxerc.  Plin.  p.  252.  at 
SW.  Crteium  nnus  Cod.  Bom.  serraTit  priorem  leclionem  maturie  frugibtu, 
nd  ipdna  poStae  manu  alteravi,  qnam  celeri  ('odd.  exhibent,  adicctam  esse 
itnAu  tMtatur.  (Cf.  Kìbbeck.  Pruleg.  p.  3U.I  —  coquat,  maeeret,  at 
ftafia*  imbibendae  aptiores  fiant  Cf.  Geo.  II,  259.  terram  multo  ante  mc- 
wméo  aeoojfucre,  ibique  adnott,  —  67-  *>  "<"i  futrit  teilim  feeunda, 
k  a.  ai  •olam  arenosnni,  non  pingue.  Intcroretutur  locum  (Jolum.  II,  4. 
nlr>  —  pt*<<i  ipéum  Arcturum:  Colum,  XI,  1,  ti3.  iVon,  Sepl^mbr.  Ar- 
shrM  «EonitMr.  De  matutino  exortD  aj^i  pnta.  Vid.  Plìn.  U.  47.  XVIII,  31,  i. 
14.  df.  Kart,  ad  b.  1."  He^.  Vid.  etiam  mfra  v.  2i)4.  ibiuae  adnott.  ~  Ad 
tueptmdere  priua  aum  Heyniti,  Wagn.  et  Ladew.  iiit«lltixi  aratrvm,  ut 
■ip«Dsain  aratnim  ùpponatur  dépreua  (saprà  v.  45.)  et  aensas  ut,  vomere 
■Malto  deseendente  arare,  t«naai  leviter  modo  proacìndere.    None  veri)  a 


196  P.  VERGILI  MARONIS 

niic^  officiant  laetis  ne  frugibus  herbae^ 

HiC;  sterilem  exiguus  ne  deserat  hiunor  harenam.  70 

Alternis  idem  tonsas  cessare  novales 
Et  segnem  patiere  sita  durescere  campum; 
Aut  ibi  flava  seres  mutato  sidere  farra. 


Bryceo  et  Coningtone  melìora  edoctos,  cum  post  verba  8i  non  fiterù  idUu 
fecunda  ad  siispenders  nihil  aliud  suppleri  possit,  nisi  eam,  atqne  etiam 
Colum.  m,  13.  vineam  in  sttmma  terra  suspendere  et  neque  entra  parum 
re/ert  suspensissimum  esse  pastìnatum  (se.  soloin)  atque  Stat.  Theb.  lY, 
181.  ripas.  litora  multo  vomere  suspendere  dicant,  non  amplins  cogito  de 
arcOro  suDintelliffendo ,  c^uamqoam  in  ipso  loci  sensn  constitaendo  nihil 
mato.  —  69.  IlTic,  in  prnji^  solo.  —  herbae  absolnte  poùtam  prò  her- 
bÌ8  inntilibnB,  sterilibus.  Sic  etiam  Geo.  II,  251.  HtmUda  (tellns}  madores 
herhcu  cUit,  quo  loco  hic  explìcatnr.  Cf.  etiam  Geo.  Il,  411.  et  PUnii  locns  in- 
fra ad  v.  84.  allatos.  --  70.  Hie,  in  solo  sterili.  —  sterilem  ne  deserat 
humor  harenam,  ne  exsiccetur  in  solo  arido  et  arenoso.  Wagn,  Voi.  Y. 
Bcripsit  umor  harenam  et  harenam  quidem  nos  quoque  none  edendum  pnta- 
vìmns  (yid.  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  87.),  umor  antem  cnm  Hanptio  et  Ribbeddo 
Bcribere  nolnimns  (cf.  snpra  ad  v.  43.).  —  71  sqq.  Recreator  ager  variis  mo- 
dis  et  hominum  stadiis,  el  primum  quidem  ìpsa  cessatione  cultui,  ut  alternis 
modo  annis  ager  seratur;  aut  certe  ea  ratione,  ut  per  vices  variis  fmgam 
generibus,  primum  leguminibus  et  eiusmodi  tenuioribus  seratur  fru^bus,  post 
antem  frumento.  —  Idem  (i.  e.  porro:  cf.  Hor.  Od.  II,  10,22.  Cic  ad  Att 
Vili,  3.  pr.  Arch.  7.  etc.)  patiere,  alternis  (vicibus  vel  annis)  cessare 
novales,  ,,Novale  arvimi,  novalis  ager,  proprie  est,  qui  sìItìs  excisiB  pri- 
mum colitur  [Neul/nich:  cf.  Geo.  Il,  207  sao.];  hic  terras  novales  £xit 
de  agro,  ani  alternis  anuis  vacat  et  novatur  [Brache,  Bruchfeld:  cf.  etiun 
aénott.  aa  Ecl.  I,  70.]:  id  quod  perpetuum  erat  veteri  Italiae,  quae  triti- 
cum  serebat.  Hinc  ne  stercorationis  magnus  usus;  nam  ipsa  cessatio  satìs 
recreat  agrum  in  bis  locis.  Novalem  eodem  modo  dixit  Plin.  XVlll,  49,  2. 
Novale  est,  quod  aUemis  annis  seritur  et  Varrò  B.  R.  I,  29,  1.  Novalis, 
ubi  fiiit  satnm  ante  quam  secunda  aratione  renovaiur.*'  Heyn,  Addo  v. 
e.  Orid.  ex  P.  I,  4,  13.  Ceterum  novalis  gen.  femin.  usurpatum  (se.  t^ra) 
praeter  h.  1.  non  nisi  apud  PaUadium  (I,  6.  purae  novales  et  II,  10.  nniii- 
dae  novales)  legi  videtur.  —  tonsas,  demessas.    Cf.  v.  290.    TibnlL  IV, 

1,  172.  Oid.  Rem.  Am.  192.  Sen.  Phoen.  130.  etc.  —  72.  situs  nro  otìo, 
cessatione;  unde  campo  additur  epith.  segni s.    Eadem  sìgnif.  Golmn.  II, 

2,  6.  (a  Voss.  land.)  situm  opponit  agitaUoni,  scribens:  s^'nos  de  agiiO' 
tione  terrae  mine  loquimur,  non  de  sita.  —  „ durescere  prò  reqniescere; 
dum  non  movetur  tellus,  indurescit.  Totum  praeceptum  ex  Veigilio  repe- 
tit Plin.  XVm,  21,  50.  Of.  Colum.  Il,  10,  7.  Il,  14,  1.  Varrò  I,  44,  3." 
Heyn,  Durescere  significat  requiescendo  durantes  requirere  vires.  Cf.  Orid. 
Her.  rV,  89.  Quod  caret  cUtema  reqtUcy  durabile  non  est.  —  78-  sqq.  S^- 
tentìa  haec  est:  Si  quis  non  tantum  agri  possidet,  ut  eum  alternis  modo 
annis  conserere  possit,  per  vices  legumina  et  farra  serat,  et  vires  agri 
stercorando  redinte^et.  Consentit  cum  Vergilio  Varrò  R.  B.  I,  44,  3. 
Agrum  aUemis  annis  relinqui  oportet,  aut  panilo  levioribus  satUmibus  m- 
rere^  ».  e.  quae  minus  sugunt  terram,  —  mutato  sidere,  alio  Baenae,  alio 
anm  tempore.  Vid.  supra  ad  v.  1.  adnotata  et  cf.  Plin.  A  Vili,  25,  57. 
Ita  JU,  ut  tradì  non  possint  certa  siderum  tempora.  Ovid.  ex  P.  H,  4,  25. 
brunuui  sidere.  Aen.  IV,  309.  hibemo  sidere  etc.  Praecipit  igitor  poèta 
ut,  demessis  per  aestatem  leroininibus ,  auctumno  in  eodem  agro  farsa  ae- 
rantur.  Cf.  v.  215.  et  220.  (Wagn.,  qnem  prìus  secutus  snm,  de  tempore 
proximi  anni  cogìtavit,  sed  in  min.  edit.  et  ipse  sententiam  videtur  mu- 
tasse. Sic  enim,  cum  legumina  aestate  colligantur,  frumentnm  antem  a«- 
ctumno  seratur,  ager  anno  longius  prorsus  cessaret  neque  haeo  a  simerio- 
rìbus  differrent,  quibus  tamen  per  Aut  adiunguntur.)  Cf.  etiam  Ameù 
Spie.  p.  17.,  qui  laudat  Probum  p.  34.  Eeil.  „rutant  non  minus  esse  utì- 
lem  ad  sationem  farris  agrum,  ex  quo  aJius  fructus  sublatus  sit,  qnam 
eum,  qui  vicibus  cessat'S  Wemerum  in  Diumis  antiq.  a.  1838.  p.  731.  et 


GEORGICON  LIB.  I. 


tJnde  prilla  laetum  siliqua  (jiiaesantc  legumen 
Ant  tentUB  fetu»  vieiae  tristisque  lupioì 
Su8talerÌ8  fragilcB  calanios  BÌlvamquo  aonantem. 
Urit  enìm  lìui  cnnipum  eeges,  urit  avenae, 
L'nuit  Lcthaeo  perfìiaa  papavera  somno: 
Sed  tatnen  alternis  facihs  labgr,  arida  tantum 


BrjMum  ad  h.  1.  Alii  ex  ano  co<l.  Rinn.  ednnt  madatii  lemint,  satjs  tanto- 
logiee:  cf.  T.  82,  —  fnrra.  Far  (Dinkel,  SptU)  proprie  TÌlÌBsìinuin  est 
RoinMiortiiii  fimnentóio.  ^onne  oliqnuil  meiliam  int«r  hurdeimi  et  triticnni. 
anid,  oontra  hiemeB  firnusBimam.  in  (murie  fere  solo  loete  cresctt  {ifii 
Gnecuniin.  Triticmn  Spelta  Linn.:  cf.  Colmn.  II.  6.  Diusoor.  II,  IH.  Bil- 
Urb.  Fior,  clux.  p.  28  sq.);  Baejre  antera  prò  frumento  omnino  luiirpatiir, 
ot  h.  1.     Cf.  infra  v.  101.  ^    74.  „legumen  Miliqna  qaattante  ornate 

Knmpl.  Ic^men.  Tarn  siliqua  qiuutaiu  ec.  se,  qoM  facile  vento  agito- 
,  eontrenuHcit.  tenui  culmo  iuhaerens,  ìmprìtnie  cnm  eiaroit;  unde  moi 
jibvt  tonant  de  a^o  sìIìuuìh  obaito.  Do  faba  autcìn  interpretatnr  poStam 
PtÌDioa  XVIQ.  21,  50.  XVII.  9,  T."  Heyn.  Qiuwaan  Deutrali  aenau  prò  so 
qoae  mota  crepitati  Itmtar  ctiam  apud  Plaut. 
,  3,  71.  Vid.  adnott.  ad  Sci.  IV.  15.  et  Aen.  I, 
tu.  CetenuD  cf.  Calpum.  IV.  114.  taiulem^it«  Ugrtmina  plenù  Vix  reirmani 
tSiqtut.  —  7.5.  „tenui«  fieia,  quia  tenni  semine,  sì  cntn  faba  eom^ea: 
nam  tonut™  cnlmnm  cnm  ceteris  oonmmnem  habet."  Heyn.  —  (ritti*  lu- 
mini, amari,  nt  ajmd  Macrob.  VI,  5.  p.  527.  lan.  (qui  cunfert  Knnii  fragra. 
Ip.  168.  Vahl.l.  ubi  tri*l«  tinapi  tegitnr.)  Vid.  etiam  infra  Geo.  n,  121ì.  tri- 
•tet  meei  mali  Medici,  trittin  alainthia  ap.  Qvid.  ei  P.  m.  1 .  23.  et  8,  16. 
et  triaia  ponila  ap.  TibuU.  I,  5.  50.  cuin  adnott.  ad  Geo.  Il,  246  sq.  Ne- 
KJo  enìm,  an  hìc  eu)ptandum  BÌt  de  Inpinis  in  feralibns  eoenis  niortais  ap- 
poaUs,  qnoB  propterea  Calpum.  in,  82.  jernU*  titpinot  appellai.  „irt(- 
jphat  est  genns  le^nùnis.  psuperam  et  Crnìcomui  victna,  g/Ruoc.  Lupini 
•WH  agro  «tercorando  admodum  utUis  tiabita.  Cf.  Plin.  XYil.  9,  7.  et 
Ivin,  14.  36.,  imprimiB  Culnm.  n,  14,  1  sqq.  et  II,  IS,  5.  AIìoh  rid. 
in  BUt.  ad  Geopon.  Il,  3»,  6."  Heyn.  De  lupino  cf.  Dioscor.  Il,  132.  et 
BiOerb.  Fior,  class,  p.  193  sq.  —  IS-  /rrigilet  ealamns,  ntpote  aridoa. 
Cf.  EeL  Vm,  82.  ibiqne  adnott.  —  ttlcam  sonanlem  non  proprie  intel- 
liKBdBin  esse  patet:  nam  ailram  nemu  serit  in  agro,  in  quo  eodem  anno 
Tult  frwnenta  serere:  sed  poStica  ratione.  qua  etiam  flonun,  herbarom 
■ih«  dìcìtnr,  deiuam  cnlmomm  cjpiam  si^nilicat.  Cf.  infra  r.  152.  n,  310, 
rt  IV,  273.  Etiam  Gratius  Cjneg.  47.  tUvag  eamiabita  dixtt  pio  aegete. 
81e,  luTeii.  tX.  13.  rilra  comae,  atqao  adeo  apud  Cic.  de  Or.  m,  26.  extr. 
■Im  rmon  Midfntiananquf,  ibid.  IH,  39.  in.  omnia  vitù/naa  et  virtittatn 
«Ora,  Orat.  3,  12.  ubarta»  et  quasi  tih'a  dicenrìi  etc.  —  «unantem,  quia 
calami  kridi  sont  et  moti  strepitam  eduut.  Cf.  Silins  Xm,  (iT2.  oetava 
'    '  Arenttm  culmir  mrj»em  erepilantibuM  aeita*.  —  77.   ..Po6td« 


iak^tat«  pm:  at  lino  tcI  avena  vel  paiiavere  Beri  nulim  afnim  qnieacen- 

iMDt  nam  ea  urant,  h.  e.  eiaiccant  a^uin,    Repotit  ex  nostro  [ipams  poA- 

Terbisi  Plin.  XVU.  9,  7.  et  Coloni.  U.  14,  3.  cf.  II,  li).  17.    PaDad, 


urant,  h.  e.  eiaiccant  aéruin,    Repotit  ex  nostro  lipsm 

_  _,  ,  Jn.  XVU.  9,  7.  et  Coloni.  U.  14,  3.  cf.  II,  li).  17.    I 

t)etobT.   2."    H^ìpt.    Nihil  tamen  ante  urit  enim  omissum   et  aupplendum 


ntf.  lecitnr  Geo.  li.  55  sq.  et  apud  Plin.  XVin.  Ì2,  32,  dcer  tolun  urit. 
ne  npinitinne  huins  verbi  cf.  Gebauer  de  poBt,  I.  p.  63.  aimiles  Theocriti 
bCM  eomuarana.  —  78.  per/una  »omno  papavera,  vi  uoporìtìca  prae- 
4ita,  quod  imprimis  de  natura  tiigri  papavcria  ralet.  Cf.  Aen.  IV,  486. 
Mpori/gnun  papaeer.  LttltaeuM  (ad  Letlien.  oblÌTionia  llnvinni  in  Orco 
MrtÌDaia)  alibi  etiam  ad  Eoiunnra  refcrtur  et  oblivionem ,  qaom  soeum  ad- 
indt  Cf.  infra  Geo.  IV,  545.  Aen.  V,  854.  Ovid.  Met.  VII,  152,  Lethaà 
jromina  tiicci.  id.  A.  A.  Ili,  648.  Sant  quoque  quae  /aciant  alto*  taedi- 
nnnina  ttnitno*  Victaque  Lethaea  himina   nocte  premant  etc.  —    79.  sqq. 


198  P.  VERGILI  MARONIS 

Ne  saturare  fimo  pingui  pudeat  sola,  neve  80 

EffetoB  cinerem  immundum  iactare  per  agros. 
Sic  quoque  mutatis  requiescunt  fetibuB  arva 
Nec  nulla  interea  est  inaratae  gratia  terrae. 
Saepe  etiam  sterilis  incendere  profuit  agros 


Yerba  S ed  t amen,  in  quibus  haesit  Santen.  ad  Terentian.  y.  754.,  ita  ut 
Et  iamen  legendum  pntaret,  restrìngunt  ea,  quae  v.  71  sqq.  generatim  di- 
eta Bont  neane  sensus  totius  loci  (de  quo  Heyn.  multa  verba  iiacit)  ullam 
continet  dìmeultatem.  Respondot  naec  Rcntentia  priori,  aoae  t.  77.  Parti- 
oula  eiUm,  idem  fere,  qnod  quUlem  significante  {/reiU&i,  aHerdinffs^  et. 
Beier.  ad  ac.  Off.  I,  39,  139.  et  Ili,  13,  57.  et  Hand.  Ture.  II.  p.  387  aqX 
inducitur,  et  sensus  (quom  iam  Voss.  bene  perspexit)  hic  est:  Urit  quidem 
agrum  linum,  avena,  papaver;  sed  tamen,  si  alterna  seres,  facUis  ent  agri 
IftDor  (i.  e.  etiam  illarum  'frugum  sationem  facile  tolerare  poterit),  ubi  ster- 
corando  eum  refeceris,  quo  id  effìcietur,  ut  ager,  lìcet  non  cesaayerit,  ta- 
men requiescat.  luvant  nane  explicationem  duo  Columellae  loci,  II,  10,  17. 
Liiwm  '  '  agris  praecipue  noxium  est.  lUique  pinguissitnum  locum  et  mo- 
dice  humiikim  poscìtf  et  U,  14,  3.,  ubi  auctor  insertis  Ver^lii  ▼.  77.  78. 
ita  pergit:  Seti  omni  $olo,  tjtio€l  praedictorum  le^iminum  (inter  quae  etiam 
linum  commemoratur)  aegetilms  fatùtcit,  una  praesens  meiUcina  eU,  ut  eter* 
core  adiuveSy  et  abeumptas  rire^  hoc  veliU  paJnJ-o  refovecttt.  Ut  autem  illa 
sententia  prodiret,  mutanda  sane  erat  cuiii  Wagn.  vulgaris  interpunctio,  ex 
aua  post  aòmno  Puncto  et  post  sola  Semicolo  distinguitur.  Cetenim  d. 
ae  hoc  loco  Weickert.  in  Annott.  in  Aeneidos^  lìbros  II.  priores  (Lnccav. 
1834.)  p.  9.  —  alternis  scil.  frugibus;  si  alterna  seruntur.  (Vide  su- 
pra.)  — facilie  lab  or,  se.  agri  (vide  supra.).    y^Labor  tribuitur  agro, 

?uemadmodum  defatigari,  refoveri,  recreari  ille  dicitur.  Cf.  infra  v. 
50.  max  et  frumentis  labor  atìditus."  Heyn.  —  80.  saturare  fi^o. 
Cf.  Colum.  X,  82.  Armentive  fimo  sattiret  ieiunia  terrae,  —  e  ola  Plurali 
numero  legitur  etiam  apud  Lucr.  II,  592.  Catull.  LXI,  7.  et  40.  Tibull.  I, 
5,  3.  Stat.  SUv.  I,  1,  56.  Theb.  IV,  445.  Nemes.  Cyneg.  8.  etc.  atqueadeo 
apud  ipsum  Ciceroneni  pr.  Balbo-  5,  13.  vos  tienioM,  mutae  regione»,  imjdo' 
roj  et  sola  tenraram  ultimarum.  Cf.  Ruddim.  L  p.  150.  —  81.  Élf/etoe. 
Qt.  adnott.  ad  Ecl.  I,  49.  et  Aen.  V,  396.  —  ctnerem.  Cinere  impiimis 
in  Vergilii  patria,  in  Gallia  Transpadana,  sy?ro8  stercorare  eumque  adeo 
fimo  iumentorum  anteponere  solcbant  (Plin.  aVII,  9,  5.)  eandemque  stereo- 
randi  rationem  etiam  Colum.  II,  15.  et  Didymus  Geop.  XII,  4.  rusticis 
suadent.  Ceterum  cf.  Colum  X,  84.  Pafmla  nec  pigeat  fesso  praebere  no^ 
vali.  —  82.  SiCf  si  ager  fimo  et  cinere  saturatur.  De  voce,  sic  quoque 
vi  et  usu  cf.  Burm.  ad  Val.  FI.  IV,  598.  et  Ovid.  A.  A.  HI,  265.,  qui 
multa  collegit  exempla,  v.  e.  Val.  FI.  VII,  20.  Ovid.  Her.  Vm,  25.  Fart. 
n,  642.  Mei  vm,  603.  XIV,  24.  Lucan.  IX,  528.  etc.,  ubi  Codd.  interdum 
fluotuant  inter  Sic  mwque  et  Hic  qtioqve.  —  requiescunt,  Bom.  et  ed. 
Ven.  reauiescent,  Heins.  coniecit  reqtùescant,  temere.  Requiescumtf  quod 
sensuB  flagitat,  legitur  etiam  apud  Lutat.  ad  Stat.  Theb.  UI,  182.  — -  ^ 
Heynio  verba  Nec  nulla  etc.  praecedenti  vcrsui  non  adiuncta,  sedopposita 
videntur,  hoc  sensu:  Si  tamen  agrum  novalem  reliqueris,  subseqnenti  ille 
anno  uberiore  frumenti  provcntu  tibi  gratiam  referet.  Sed  toti  loco  oon- 
venientius  Wagn.  haec  ica  explicat:  „Àtaue  sic  non  fiet,  ut  nuJla  sit  agri 
gratia  (nullus  fructus) ,  quae  sane  est  nulla ,  si  inaratus  sit  ager  aire  oes- 
set.**  Cf.  eiusdem  adnot.  ad  v.  79.  Nec  igitur  negat  totam  sententiam, 
non  tantum  ad  nti^  pertinet.  C-eterum  cf.  adnott.  ad  Geo.  U,  429.  — 
gratia  est  terrae,  Heyn.  comparat  Colum.  Il,  2,  7.  siccum,  dentum  et 
macrum  agri  gemts  ne  tractatum  qiùdem  gratiam  referet,  h.  e.  fructam 
reddet  labori  aequalem.  Adde  Marfial.  X,  47,  4.  Non  ingratus  ager,  i.  e. 
fertilis.  —  interea,  dum  frumentum  non  seritur,  sed  l^^umina,  Ihiom,  pa- 
pavera.  —  inaratae  terrae,  h.  e.  ad  frumenti  semina  aodpienda  non 
snbactae.  Heyn.  minus  recte  explicat:  leguminibus  non  oonsitae,  et  Hanso, 
verum  loci  sensum  non  perspiciens,  inarcSus  hic  idem  esse  dixit,  quod  sim- 
plex aratus.    Peerlk.  autem  p.  372.  coni,  in  arata  terra.  —  84.  Agri  emen- 


GEORGICON  LIB.  I. 

Atque  lovcm  Etipulain  crcpitantìbus  urcro  flammie: 
Sive  inde  occtiltas  vires  et  pabula  torrae 
Pinguia  concìjpiunt,  sive  illis  omne  per  ignern 
Excoquitur  vitium  atqtie  cxaudat  inutìlÌB  humor, 
Seu  plurìs  caJor  Ule  vias  et  cacca  relaxat 
Spirammita,  novas  veniat  qua  sucus  iu  licrbas, 
Seu  dnrat  ma^ie  et  venas  adstrin^t  hiantis. 
Ne  teoueB  pluviae  rapidive  poteatia  eolia 


dSDili  causa  etiam  Htipnlam  comburere  agtìcolae  iobentor.  Cf.  Plln.  XVIII, 
30.  72.,  qui  Vergiltum  respicicns  baec  scrìpsit:  Suol,  qui  acceiulant  in  arno 
et  ttijnila*,  nuigno  Vrrgàiì  praeconio.  Sununo  aatem  #iW  ratio,  ni  her- 
Aai-HM  ««ni«n  tururaut.  Pr()pterea  igitur  htiic  consuetudini  PUnius  multam 
tritHiit,  qood  una  com  atìpnla  ctìam  herbanun  inutilinm  et  notiarDin  k- 
nen  einratur.  Sulebant  antetn  Romani  culmos  frumenti  fere  mediai  dese- 
care, ita  ut  longae  stìpulae  in  a^s  Temanorent,  Cf.  Varrò  R.  R.  I,  aO,  2.  — 
tierilet  agro»,  stipnlas  agri  effcti,  ut  v.  65.  d()cet.  —  85.  Dt  v.  65. 
taaromin  anfadantium  laborem  gravibas  spoudeii  depictitm  vidimns,  ita 
lu  l.  rapiilam  rim  flararaamm  dactylico  tctbu   et  ipao  »erbonim  sono,   im- 

K*iliis  toc.  crepitanlìlnu  cipiesBam  habcmoH.  Sumpsit  hoc  auctot  hia  et 
U,  VII,  74.  ei  Lucr.  VI,  55.  flanmta  crtjiilante  crematur.  Cet«rnm  hao 
inu^ne  otitur  Ovid.  Het.  1,  492.  de  Apollinis  in  Daphnen  amore:  tftqtu 
léMt  ttipuloe  flempUs  adolentiir  arati»  et  Imta  itipuiae  redeunt  infra  \. 
ttU.  ^  86.  „SÌpe-  -aire.  Pro  varia  si)li,  ve)  macn  rei  nli^osi  vel  densi 
T«l  imri,  natura  vorias  cauMU  subiicit.  —  pattila  sunt  hucci,  qui  antriant 


e  pianta»,  puta  ei  cinere  cremataruin  stipularaia  et  lixivio."  Uam. 
—  88.  £xcoquimr  vitium  legitnr  etiam  apud  Ovid.  Fast,  IV,  786. 
et  Ùi  Anth.  Lai.  Buin.  I,  170,  133.  —    extudat 


QxtX.  Cjueg.  422.  vt  ontnt  Exmulent  vittam  et  Colnm  XII,  56,  1.  dum  tx- 
tmiiM.  —  vitium,  i.  e.  vitiositas,  vitioaa  natura;  nt  Ecl.  VII,  57.  tiitiam 
oÌtìm.  —  inutili»  humor,  vitìosns,  noiioa,  qui  non  confnndendns  est  coni 
AJci  aligiiìt.  de  qua  vid.  ad  Geo.  II.  1S4.  Octenun  imitatnr  bone  looom 
Oratiaa  Cyneig'.  413.  darùfte  face»  ad  eoli»,  tu  amaf  Er»ud«tU  Mtiwn.  — 
8ft.  via»,  meatnt,  p«r  quoa  terra  hamores  potext  imbibcre.  —  eaeoa  tpi- 
ramenta,  i Lu/laSge)  meatas  occultoa  et  latentea,  moi  t.  91.  vetta»;  «pi- 
melata  dliit  Lucretìns  VI,  4»2.  Cf.  etiam  Aen.  VII.  566.  Spetti»  mmi 
'a  Diti».  Alio  sensu  infra  IV,  Si.  tpiramenta  de  foraminibiu  al- 
dìcìtar.  qnibax  eiitns  et  introitua  datur  apilius.  Catctu  prò  ooenl- 
tai.  lat«iia,  legitnr  etiam  Goo.  in.  210,  Aen.  I,  356.  VII,  568,  I.ucr.  HI. 
317.  rV,  113.  Hor.  Od.  Il,  13,  16.  etc.  Cf.  Heins.  ad  Aen.  VII,  SflS.  — 
ML  via»--  quo;  ut  Aen.  V,  590.  MiUe  vii»  hn/ruiuts  dolum.,  qua  tigna 
ftpiendi  FaÙeret.  Addc  Nep.  Eom,  8.  4.  dsiae  erant  viae,  qua  -  -  ad  hi- 
ianuictite  po»»et  perveniri.  Ciò.  pr,  Caecin.  8.  in.  ad  OTnnu  inlrodiu,  qtàa 
adiri  poterat,  et  alìos  locoa.  —  »acna  ei  Med.  et  Rom.  anctoritate  acrìben- 
dnn  pnUvi.  Vid  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  6.  -  91.  ealor  ailttringit  oan- 
ieaMado  minile  et  ltit«>9um  solum.  Cf,  Grat.  Cyncg.  145.  ti  qui»  t'itinm 
cocitura»  ni/tìctì  liumor  •  -  et  vena»  diaraiit  inerte».  —  92.  ne  tenue» 
pWtia»,  sci],  noceant,  qnod  ex  seqncnte  verbo  adurai  per  zeugma  poaito 
(^tplendoin.  Vid.  ad  v.  93.  Heyn,  et  W«{ii.  hic,  nbi  nirains  aestna  et  ni- 
muD  IVigUB  commemoretar.  multam  patiua  ac  nimìam  pluvìam  requiront, 
UcMU  («Huv  habent  prò  aimplici  epithoto  ornante,  qaod  dieitur,  aed  ab 
hiM  locc  per  ìc  alieno;  eadomque  fere  est  Manaoms  sententia.  Ego  vero 
nìfai  persuadere  non  ^ssum.  Ver^ilium  tennem  plnviaia  scripturum  fnìwe, 
H  de  ni  mia  co^tan  volnisaet.  Immo  puto  eam  de  s^o  cooptare,  cai 
certo  quodam  anni  tempore  vel  ob  humìdam  naturam  auam  Tel  ob  raeli 
CMiditlonera  pluvia  umnino  noceat  ma^  quam  prosit;  <jaod  ai  vere  atatuo. 
iMarct  tstiam.  cur  tenuctn  dicat,  quippe  quae,  Imiirimis  ai  diutumior  eit. 
vti  mÌDima  et  an^ustÌBsima  foranuua  permeare  iaeuque  vel  in  dnrìorera 


■  magia  duretar.    lahn,   in  edìt,  U..    Ladew,  et  Conis^n  hanc 


J 


200  P.  VERGILI  MARONIS 

Acrìor  aut  Boreae  penetrabile  frìgus  adarai. 

Multum  adeo,  rastris  glaebas  qui  frangit  inertìs 
Vimineasque  trami  crates;  iuvai  arva,  neque  illum  95 

Flava  Ceres  alio  nequiquam  spectat  Olympo; 
Et  qui^  proBcisso  quae  suscitai  aequore  ierga^ 


meam  explicationem  sequantur,  qoam  etiam  Wagn.  in  recentiBsima  editione 
amplexns  est.  Geissler.  in  Schobis  ad  Vir^.  Georg.  (Grothae  1773.)  p.  1  sq. 
tenues  pluvku  de  ca  nebnla  intelligi  voluit,  qua  fnunenta  nigrescnni  et 
robigo  effidtnr.  Peerlk.  autem  p.  120.  prò  tewtes  coniicit  tenuent,  qood  coli. 
Qeo.  m,  129.  explicat  per  ,,in!itiles,  leinnas,  macras  Oaciant."  Cetenun, 
xHi  hic  tenties  pìuviae,  ita  Geo.  Ili,  335.  et  lY,  410.   tenuea  aquae  legìtor. 

—  rapidi  potentia  solis.  Of.  Hesiod.  Op.  414.  fiévog  òÌéo^  ^cl/oi^. 
Cetenim  vid.  adnott.  ad  Ecl.  II,  10.  et  cf.  infra  v.  424.  II,  321.  Hor.  Od. 
U,  9,  12.  ctc.  —  93.  penetrabile  activam  habet  signìficationem:  anod 
facile  penetrai,  ni  Aen.  X,  481.  et  Ovid.  Met.  V,  67.  penetrabile  Mum^ 
Lncr.  1,  495.  jpenetrale  frigìu,  ibid.  £1,  382.  penetralior  ignis.  Cf.  Perii, 
ad  Sanctii  Mui.  I,  15.  p.  136.  Goerenz.  ad  Cìc.  Acad.  I,  U,  41.  p.  63. 
Thiel.  ad  Aen.  X,  4$].  et  Ruddim.  II.  p.  99.  noi.  70.  -  adurere,  qnod 
proprie  frìgori  tantum  et  aestui  solis  convenite  laiiore  nocendi  sensu  euun 
ad  pluvìas  referendum  esse,  supra  vidimus.  De  hoc  zeugmate  praeier  eoe, 
quos  Kritz  ad  SaU.  Cai.  51 ,  7.  et  Stallbaiun.  ad  Ruddim.  IL  jp.  362  sqq. 
fitudant,  cf.  Drakenb.  ad  Liv.  Xli,  42,  il.  Doering.  ad  Liv.  Ul,  67,  11. 
Daehn.  ad  Nep.  Alcib.  3,  5.  Hertel.  ad  Tac.  Agr.  3.  Beneck.  ad  lustm.  I, 
9,  12.  alii.  Adttrere  et  simplex  urere  de  frìgore,  quod  similem,  atqne  ìgnia, 
effìcit  dolorcm,  legitur  etiam  Ovid.  Met.  XlV,  763.  Lucan.  IV,  52.  CSc. 
Tusc.  II,  17,  40.  lustin.  Il,  2,  9.  Tac.  Ann.  XIII,  35.  Cf.  Arisi.  Mei.  IV,  5. 
xtt ti  V  xttì  &(QiJ  tt fvéiv  Xfy fitti  xftì  TÒ  y^vroór  et  Ùnger  de  Valg.  Bufo  p^  343. 
Imprimis  bue  ncrtinet  imitatio  Calpum.  Ecl.  V,  117.  Ne  forte  rigar  penetrth- 
bile  corpus  ifrat,  —  94.  Pergit  po€ta  in  enarrandis  iis  rebus,  quiboa,  ut 
terra  moUiatur,  odus  sii;  et  prìmum  quidem  de  occatione  agii,  quae  fie- 
bat  vel  rastris  vel  cratibus  vimincis  iwr  a^rum  vectis.  Cf.  Pun.  xviii, 
19,  49.  et  Colum.  Il,  18,  4.  Ceterum  Geissler.  1.  1.  p.  3.  et,  qui  eum  lau- 
dai, lahn.  docent,  crates  pleramquc  tantum  solo  coaequando  insorvìiaBe,  aed 
interdum  etiam  ^lebis  frangendis ,  ideoque  etiam  deniibus  insertis  inatni- 
ctas  fnisse,  ut  rlinio  XVIU,  18,  48.  dentatae  (non  dentati^  ut  lahn.  acri- 
psit)  appellcntur.  Scilicet  in  solo  raro  et  pulvendento  sufficiebaoit  Timineae, 
m  dunore  requirebantur  lìgneae  et  deniibus  ferreis  instructae.  —  glaeha» 
inertes,  quae,  nisi  comminuantur,  nil  generant.  Ita  Ovid.  Mei.  *",  361. 
Non  tamen  arhor  iners  ce^idit,  ibid.  I,  8.  poiidiis  tnerSj  L  e.  inutile,  nisi 
guid  inde  formatum  esset,  ubi  cf.  Gierig.,  Sii.  Ital.  VI,  146.  Imcu»  ima% 
1.  e.  inbabitabilis ,  Hor.  Od.  Ili,  4,  45.  terra  inert,  ibid.  Il,  9,  5.  ffiaeim 
inerSf  IV,  7,  12.  ìtnima  iners  ctc.  Vid.  etiam  supra  v.  72.  segnis  eampms^ 
et  infra  v.  151.   segnis  carditus.    De  forma  glaeSas.  vid.  sxipra  ad  y.  65. 

—  De  rastro  vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  40.  —  9o.  96-  m^x  CallimacM 
h.  in  Dian.  129.  suavissima  ìmaero  expressa:  Ovg  6i^  xtv  ivftttàng  t§  xtà 
tXaos  ttvyaaatittif  Kffvoig  fi  fÀfv  aqovQtt  (pégfi  araj^w  eie."  Sèjfn,  — 
crates,  dentatas  scilicet,  occandi  instrumentum,  e$ne  Egge,  Cl  Plin. 
XVni,  18,  48.  Vid.  infra  v.  166.  —  flava  Ceres,  ut  ^a»^  ^nf^A^K 
iam  Homero  II.  V,  500.  dicitur:  quod  epitheton  secundum  Servium  deae 
tribuitur  oh  ilavum  aristarum  maturarum  colorem.  Cf.  infra  316.  Invenl- 
iur  autem  v.  e.  apud  Ovid.  Am.  m,  10,  3.  Tibull.  I,  1,  15.  et  Auaon.  praef. 
I.  V.  1.  —  neque  "  nequiqnamy  h.  e.  nec  sine  fruciu,  ut  Aen.  VI,  117. 
nec  te  Nequiquam  lucis  Hecate  praef ecit  Avemis  et  saepiua.  Pro  vulff. 
ne^pndquam  autem  ex  Med.  auctoritate  cum  receniiasimia  ediioribua  aen- 
psunus  nequiquam.  Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  459.  et  Bibbeek.  Proleg.  p. 
436.  —  „ spectat,  propitia  est,  respicit,  ut  Gratina,  ^ui  hunc  looum  anvB 
oculos  habuit,  Cyneg.  426.  nec  non  tamen  illum  -'Reemeit  et  faeHie  Pàeim 
admvit  in  arte».**  Heyn,  Sensus  igitur  hic  est:  Etiam  faune  Cerea  pro- 
aperrimo  laborum  successu  et  messe  largissima  beai.  ~    97.    „Etiam  ille 


GEORGICON  LIB.  I. 

RuTBUfl  in  obliquum  verso  perriimpìt  aratro, 
Ezercetque  freqaens  tellurem  atquc  imperat  arvia. 
Humida  aolstitia  atque  hiemee  orate  s 


^ 


niiijtam  invtt  arra,  qui  etc.  Cf.  praecepta  spnil  Colala.  Il,  2,  25.  Flin. 
XVm.  40,  18.  [19,  49.]  Preqnonnbnti  aat«m  hia  buIcìb  perflcitar  tandem 
hoc,  nnod  demiun  raeU  irubactum  eave  aiant,  iti  non  inietlìgfttur,  tàtro  vo- 
mer  iSr*(-  Vid.  Plin.  ibid.  §.49.  eitr.  Colum.  U,  1,  1."  Seyn.  —  ■pm- 
tcitto  mquart,  campo  prìmiim  arato.  Natn  proieindere  terram  proprie 
NgnilÙAt  prima  vice  Bolom  aratro  perfrìngere  caeapitem  novalis  inTertendn, 
herbas  promendo.  radices  confrìngendo ;  eecunda  vice  dicitur  offr' 
tcrtia  Itrare.    CC.  Serv.  ad  h.  1.  ef  PorceU.  h.  v.,  qui  affert  PUnij  1. 


herbas  promendo.  radices  confrìngendo ;  eecunda  vice  dicitur  offtinffeni, 
tcrtia  Itrare.  CC.  Serv.  ad  h.  1.  ef  PorceU.  h.  v.,  qui  affert  PUnij  1.  L  Vi 
owmi  arato:  priusquam  ara*,  proacifulito.     Hoc  tUilitatem  habet,  guod  ti 


^  oaJitpìl«  hfrèàntm  radice»  nervtntur,  ot  Oolnm.  HI,  13,4.   Ulmoreno- 

valàan  terra  (rotwtwjiM  adceraUqut  milcù  jtrotcindaùa:  Deinde  omnino 
nt  arare.  Of.  infra  II.  237.  Lncr.  V,  210.  Orid.  Met,  TU,  119.  etc.  De 
amtm*  Tid.  snpra  ad  v.  50.  —  guacilat.  Cf.  Plin.  Ep.  V,  6,  4.  Tanti» 
gUii*  tBnaeàsimvtn  toban,  rum  prlmum  proneeatar ,  adtargit,  «t  nono 
■tnamt  èvìco  perdometur,  et  Tiboll.  IV,  1 ,  161.  Non  igttttr  prèmo  teUna 
txturgit  aratro.  —  terga  sont.  qnao  proprie  porcae  aicTuitur  (Varrò  L. 
l.  rv.  4.  K.  R.  I.  29.  3,  Oolani.  XI.  3,  44.),  terra  inter  dnog  buIww  elata  i. 
glebae  arando  eia^e^eratao.  Cf.  inlVa  Geo  n.  236.  et  Colimi.  X,  7.  Pingm» 
ofer,  putre»  gleha»  regobilaque  terga  Qui  geriti  1"'  ("^"^'^  ìnferins  v.  91  — 
93.  omnem  fauic  locom  imitatoB  est.  —  ^8-  in  ohliquum.  Ribbeck.  et 
Hanpt.  coni  Hed.  et  Ond.  scrìbnnt  ni  obUquom.  ImitaW  hanc  loonm  Co- 
Inm.  X,  93.  Rarrui  in  obiiqttum  diMlinqwit  tramite  parvo.  •—  perrumpit. 
Knltì  Codd.  et  cditt.  antiquae  prorwnpit,  qnam  lectionem  tamqoam  eiqni- 
ntiorem  Vosb.  temere  proefert.  Sermo  est  antem  de  iterata  illa  aratìone, 
qtiae  «nettimtiD  inetitnebatur.  Cf.  adnott.  ad  v.  48.  Noli  enim  potare,  affnun 
niw  eodemqne  tempore  bis  aratura  fuÌBse,  —  99,  Ej-ercetqne,  mdtora 
tractst,  TerGat.  Éxercere  enim  aliqwid  est  mnltam  studi!  et  laborìe  in 
iliqna  re  ponere,  tom  omnino  crebro  alitfmd  facere.  Vid,  infra  I,  220.  TI, 
1»  Aen.  Vn.  798.  X.  142.  Hor,  Epod.  U,  3.  patema  rura  boha  «r*-ce* 
WM.  Plin.  VI,  19,  22.  Pallad.  lan,  13,  2.  Oolom.  IV,  14,  2.  et  Bach,  ad 
(Wd.  Met.  VI.  145,  Cf,  etiam  qnae  infra  ad  v,  123,  de  toc.  morendl  tA- 
nntaniDtu.  —  „alqiie  imperai  arvia,  quamquam  elevai) ter  di ctam,  post 
tUa  trtrcel  fr.  i.  panilo  otiosioB  positnin  rider)  poteat,  Sed  habet  impe- 
rar* vira  coerrìtionis,  acerbitatis  et  iniqoitatis.  oic  irtyieranl  vitibut  apnd 
Colno.  m,  3.  6.  Sen.  de  tranqaill.  an.  e.  14.  /erlUibu»  agri»  non  ett  m- 
■aramJum;  rito  en»n  exhouriei  ilio»  nunujnatn  inttrmitia  fietijidita*,  In- 
m  n,  369.  funi  dniique  dora  &rerce  imperiti."  Heìpt.  Adde  Cic.  Cat. 
nai.  IS,  51.  Agricola':  habent  rationem  ctaa  teira,  qytae  uvmqitnm  reciaat 
imperinm,  nee  maquam  «i««  Ji*ura  reddit,  quod  aceepit,  ibiqne  Gcmhard, 
Ite.  Oerm.  26.  iota  terrai  tegeg  imperabir.  et  Ovid.  Paat.  Il,  296  ,  nbi 
tttatia  anreae  libertatem  po^ta  bis  Terbìs  celcbrat:  NaOa  tuh  imperio  ter- 
m  ntlntti»  erat.  Valet  ì^tnr  imperare  arm»  ■—  oopere  arvft  progiffnere, 
qnae  velù:  arra  contra  parent  colono.  (Cf.  Prooem,  Aen.  v,  3,!  —  Inde  a 
>.  IO(K  docet  po?ta,  qnae  post  sationem  facienda  Btnt,  et  primun  qnidem 
iobM  aericolaa  opportnnam  tempestatem  a  diis  (letere.  hoc  est  prò  natnra 
omIì  aimqne  Italici  aestatem  humidain  (non  nimis  Hitcaml  et  hiemeni  acre- 
■■■  (non  nimia  humidam).  Cetcnun  cf,  adnott,  ad  n  104,  106,  111.  114. 
116.  —  Humida  »ot»litia,  i,  e  bamidas  aestaten  Ivid.  adnott,  ad  Ecl. 
vn,  47.)  orate,  ot  plnviamm  irrigatione  fervidi  caloria  via  temperetnr. 
JBoItlitititn  proprie  de  aestivo  latine  dicitur:  Memalo  hmma  vocatnr.  Vide 
ipM  ad  fa.  1-  landat  Cerda,  imprìmiii  Plin,  II.  19,  17.  .\dde  XVm,  25.  5S. 
et  Cw.  N.  D.  II,  7,  19.  »oli»  accettali  ditcretutiptr  eoUtitiit  bmnùique  co- 
tmtmei."  Hryn.  Cf.  etiam  qnos  laudat  Obbar  ad  Hor.  Ep.  1,  li.  19.  Fase. 
T.  p.  HI  wj  —  Cetemm  Plin.  XVII,  2,  2.,  hnnc  loenm  male  intelligens, 
T«f^iliilin  Titnperat  hia  verbia:  EJrgo  qui  ilixit  hienuu  lerena»  optando», 
MM  prò  arboribu»  vota  fecit.  Nee  per  soUtitia  imhre»  mCibti»  condiuyiiut. 
RUtimo  qmdfnn  piilvere  Uietioret  fieri  metneg,  luiuriantia  ingenti  fertili- 


202  P.  VERGILI  MARONIS 

Agricolae;  hìberno  laetìssima  Dulvere  farra^ 
Laetus  ager;  nullo  tantum  se  Mysia  cultu 
lactat  et  ipsa  suas  mìrantur  Gargara  mesBis. 
Quid  dicam,  iacto  qui  eemine  comminus  arva 


tate  dictum  est.  Hoc  enim  non  vnlt  dìoere  Yergìlias ,  qui  proool  dablo  ni- 
hil  idind  optai,  quam  aiccitatem  aestatis  pluviis  interdom  t6mi>eratam,  pa- 
riterque  et  hiemales  quidcm  plnvìas,  qnibos  tamen  caeli  serenitas  non  din 
intemunpatnr.  Heyn.,  Plinii  loco  allato,  haec  adnotat:  ,,Defenditar  poèta 
a  Cerda  imprimis  ex  antiquo  Carmine,  quod  apnd  Festum  in  FkmmduB  [p. 
69.  Lind.],  item  apnd  Macrob.  Sat.  Y,  20.  em.  et  Ser?.  ad  h.  1.  habetnr: 
Hibemo  pulvere,  verno  luto  grandia  farra^  Ckanille,  metes.  Scilioet  omnia 
haec  prò  renonum  et  a^orum  sita,  forte  et  tempomm  decnrsn,  yarìant. 
Vergiliìis  ad  agrom  Mantuanuni  respìcere  pntandos.*'  Cf.  etiam  Zeli.  JPa- 
rienschr.  II.  p.  207.  Ceterum  prò  orate  Wakef.  ex  tribns  Codd.  optate 
praetolit,  coli.  Ovid.  Fast.  I,  695.,  qnam  mutationem  iure  reiicit  lahn.  — 
101.  hibemo  pulvere,  terra  oer  hiemem  sicciorem  in  pulverem  reeoluta, 
L  e.  sicca,  non  nimis  humida.  C!f.  „rusticum  vetus  canticum"  modo  comme- 
moratum  apud  Macrob.  Sat.  Y,  20, 18.  —  102-  nullo  cultu  (ut  Bel.  lY,  18.) 
i.  e.  sine  ullo  cultu,  sed  sola  tempestate  s.  caeli  temperie  (et  quidem  aestate 
non  nimis  sicca  et  hieme  non  nimis  humida)  Mysia  tantum  (quantum  fitcit) 
se  (i.  e.  fertilitatem  suam)  iactat.  Ceterum  mtUo  cultu  non  strìcte  capien- 
dum,  sed  prò  perexiguo  cultu  positum  esse  patet.  (Prius  locum  aliter  explicoL) 
Peerlk.  tainen,  haerens  in  bis  verbis,  p.  121.  coni,  nullo —coelo,  quod  colL 
Aen.  Y,  18.  satis  artificiose  sic  explicat,  ut  Mysia  etiam  tempore  solsbtii  ethie* 
mis,  ubi  nulla  sit  caeli  tempenes,  nulla  tempestas  segeti  farens,  mefisibni 
Buis  gloria  rìdicatur.  —  Pro  mirantur  Ribbeck.  ex  solo  Probo  ^35,  3.  K. 
(qui  etiam  iactet  perperam  exhibet)  recepit  mirentur  (cf.  eius  rrole^.  jp. 
165.  et  192.),  sed  recte  Keil.  in  Phìlol.  IL  p.  164.  Probi  lectionem  leiìcu. 
Mysia  autem  (cui  Palat.  a.  m.  sec,  duo  Bem.  et  Senoi  Codd.  falso  Moó- 
siam  substituunt)  terra  fertilissima  Asiae  minorìs  ad  Hellespontum  sita, 
imprimis  quae  Gargaris,  summo  Idae  mentis  fontibus  abundantìa  fastì- 
no,  oircumiacebat  regio.  Cf.  Strab.  XIU.  p.  606.  Cas.  Mela  I,  18,  3.  Plin. 
Y,  30,  32.  Macrob.  1.  1.  Ovid.  A.  A.  I,  56.  Inde  factum,  ut  nomen  Garsari 
Oraecis  in  proverbio  prò  abundantia,  ingente  copia  diceretur.  Cf.  ScooL 
Aristoph.  Acham.  3.  Erasmi  Adag.  Chil.  lY.  cent.  6.  e.  24.  et  Schndderi 
Lexicon  s.  v.  yaoyaga  et  yn^yn^gtiv.  De  ipsis  Gargaris  vide  libmm  menm 
HoMdb.  d,  alt.  Ùfeogr.  U.  p.  112.  —  tantum  se  iactat,  gaudet  et  gloria- 
tur  tam  lar^  messibus.  —  ipsa;  terra  tam  fertilis  est,  ut  non  aolum  ab 
omnibus  altis  celebretur,  sed  etiam  ipsa  fertilitatem  suam,  quamYis  largìg 
messibus  adsueta,  miretur.  Cf.  Wagn.  Qu.  Yirg.  XYm.  p.  469.  Ceterom 
Ribbeck.  hos  quatuor  versus  100 — 103.,  qui,  cum  non  ad  culturam  agrorom, 
sed  ad  caeli  gratiam  omnia  refercnda  esse  doceant,  oonnexum  sententiaiiun 
inoommode  interrumpant,  a  posta  secundis  curis  adiectos  nec  tamen  ad  re* 
liqui  carminis  contextum  accommodatos  esse,  band  temere  suspicatur.  (Cf. 
eius  Lect.  Yerg.  p.  4.  et  Proleff.  p.  32.)  Yide  tamen,  quae  centra  enm  diinpu- 
tant  Ladew.  in  lahnii  Annal.  pnil.  LXXm.  p.  416  sq.  imprimis  p.  465.  et  Tlkt- 
ler  in  Progr.  Brieg.  a.  1857.  Ueber  die  Ztit  d.  Verdffentlieh.  d,  C^eatg.  p. 
5.  —  104  sqq.  „Prodest  quoque  semente  facta  glebas  rastris  conuninnen, 
ut  semen  obruatur,-«t  aqua  agruni  obducere.**  Jaeyn.  Sermo  est  de  ooca- 
tione  post  sationem  iterata,  s.  de  Urando.  Cf.  Plin.  XYIil,  49, 19.  [20,  49.] 
ScUo  semine  iteralo  -  -  crate  dentata,  vcl  tabida  ara/tro  adnexa,  quod  vth 
cant  tirare,  operiefUe  semina.  Yarro  R.  R.  I,  29.  tertio  cum  arasU  iaeto 
semine,  tirare  cUcuntur.  Hesiod.  ^Eqy.  462  saq.  —  104.  Seqnitur  alte- 
mm,  quo  opus  est,  glebarum  contusio.  Quitt  dicam  qui  (cf.  adnott 
ad  Ed.  n,  71.  et  infra  v.  [IH.]  311.  Aen.  YI,  141.  453.  etc.),  tnuuDtoa 
formula  etiam  in  pedestri  oratione  satis  usitata,  hic  gradationi  inaerrit: 
Quid  demum  dicam  de  eo  agricola,  qui  etc.,  i.  e.  Quantam  demnm  meaMm 
is  poterit  exspectare,  qui  etc,  —  iacto  semine  alio  tamen  sensn  redit 
Geo.  II,  317.  —  comminus  Yossio  interprete  significat:  ita  ut  vestigia 
serentis  premas,  statim  post  sationem  occatione  semina  operìae;  quam  la- 


GEORGICON  LIB.  I. 

losequitiir  ciunuJosque  riiìt  mole  pinguis  harenae, 
Deinde  satia  fluviuin  inducil  rivosque  sequentis 
Et^  cum  oxuetuB  ager  morieDtibus  aestuat  bcrbìs, 
Ecce  Bupcrcilio  cliroeì  tramitis  undaiu 


meo  intcrpretationem  recto  vitnperat  Haodius  Tiin.  II.  p.  96  sq,, 

commùni*  et  hic  prìm&riam  rìm  retitiere.   ut  eommiaua 

nkDil  (1.  nutroi  eiercere.  urgere  tornua;  idque  etiam'n 

et  Ladew.  comprobant.  —  „art!a  Inteqin'tur,  suleos  fi .  ^. 

iCqnitiir,  aliam  post  &linm  rastm  fraDgendo:  iiuequi  ernia  idem  quod  i 
geie,  iiatare,  et  sine  inteniuBsione  ac  mora  rem  statini  agpredi  vel  pwM- 
aoì.  Sic  foatùr,  pampinator  iniÉoaitur  npndColam.  (V,  5,  13.)  et  infra  v.  tdS. 
tiueelari  tcrram  raatrit.    HesÌM.  "Epy.  469.  ò  ifì  iui»ò(  Sniaiiv  ^umd;, 
(Sffiat    rt9iliì,   £n^(i[4ttia   Katmnvitiatt'.''    Hem. 

,  ubi  ptTttfpii  eodem  Bensa  legitnr.  —  eumalog 
,  i^lebas  Dukìures  et  tenacìores  li^onis  vel  aarcnli  iip«  oontundit  et  ogrom 
nmai  eiPfcrte  aequat.  Cf.  Vosa.  ad  h,  1.  Mitoch.  ad  Hor.  Od.  Ili,  ti,  38. 
Fe«  ad  Hor.  Od.  I.  1.  ti,  alìì.  Actìva  ùgniliratione  rttere  etiam  legitnr 
Qto.  n,  308.  Aen.  I,  SS.  IX,  affi.  XII,  451.  alibi;  cwuìdi  autem  secnudum 
ddim.  n.  4.  S.  dicebantar  media  inter  snicos  latiiu  distantes  apatia.  — 
male  pinffuia  per  sn  quidem  ìd  significare  posse.  qui>d  Heyn.  et  ouni  eo 
Tom.  et  labn.  atatuont.  jiimtutii  pingnù,  nemo  negabit;  oum  mole  omnino 
dieatar  de  rebus  in  alteratrani  part^m  modom  eici^dentibns  (cf.  v.  e.  Bar. 
Od.  1.  T.  2S.  Sat.  I,  3,  31.  I.  4.  66.  Ovid.  A.  A.  III.  699.);  hic  tamen  ob 
Toaas  BeqnenteH.  nbi  de  irrigatione  agrie  adhibenda  sermo  est,  CQm  Pren- 
■lio  in  Seebodii  Archiv /iir  FhU.  k.  PA<Ì.  Vid.  I.  p.  189.  et,  qui  hnnc 
hodat.  Wagnero  prò  non  pingtiie,  infecuadut  posiium  ceneeo.  Videtor 
enint  po8ta  cogitare  de  solo  arido  qnidem,  sed  condensato,  qnod.  cam  To- 
ner* anbactnjn  in  magiiaa  glebas  aolvatar.  pinnye,  qnatenns  autem  sncM 
rt  faninore  destìtatom  pamm  liabeat  feconaicatis,  raale  pingae  vocator. 
...     ...    .^__.    -ipiiciuap-  ■  -    ■    —" 

e  patet,  I 

de  lerta 
iatdligendan]  esse.  —  ](>6.  sqq.  ..Post  arationem  factam  eioiitànda  plima; 
tapplet  cìiiB  defectnm  ara,  inducta  in  ogniin  aqna.  PoOta  Kom.  IL  XXI. 
B7  iqq.  egreginm  locum  ante  otoIoh  haboisse  videtnr."  Heyn.  Veterea 
«nini  non  aolnm  prota  |cf.  Ed.  DI,  III.),  acd  etìam  hortaa  (Geo.  IV,  115.) 
rt  a^a  soicbant  irrigare:  qnare  hic  aeqnitnr  tertinm  praeceptnm,  aridom 
Mbim  eaae  irrigandnni.  —  Deinde.  De  Bjrnizesi  vid.  adnott.  ad  EeL  DI, 
M.    rV,  42.  TS.   etc.  —  natia,   qnod  prìna   male   babni  prò  Adverbio.   aat 

eoa  Ehttims.  Sala  tdie  Saat)  prò  segetìbnB  Ben  agris  satis  legitnr  etiam 
m.  82.  Aen.  D.  306.  alibi.  —  flavinm  inducit.  Cf.  Oolnm.  X,  143. 
ttrgo*  itidiirtrf  fonte».  —  $iiyntnte»,  nitro  seqnenteB,  m  natura  aqnae,  cniua 
man  mtpervmil  indam,  nt  canit  Hot.  Epist.  Ù,  2,  176.  Qnare  etiam  imdae 
ttr*  Aen.  V,  193.  Cf.  Cland.  land.  Stil.  I,  139.  itequenlibiu  mulig  oòrui- 
ìbi^ne  Barth.  —  Ifl?.  De  atrro  loqnitar  po^ta  nt  de  homine  voi  sni- 
■BMitC  nimio  a«Btn  defatigato  et  confeoto.  —  ager  morientibuB  aeitaat 
Itrii»,  i.  e.  herbae  in  agro  aestnantea  raorìnntar,  b.  aeata  enecantnr. 
TuL  adaott.  ad  Ecl.  X.  67,  —  108.  Ecce  admirantia  est  et  ineiapecta- 
ta  indicat  Mleritatem,  qna  onda  adflnit.  Cf.  etiani  infra  v.  407.  et  ad- 
tott.  ad  Ecl.  ni,  50.,  de  foninnctig  antem  Particolis  et  ecce  adnott.  ad 
ha..  V,  187.  (Prina,  deleto  Conunatc  post  Et,  cnm  Handio  Tura.  II.  p.  493. 
NOllUui  Et  eum.)  —  tupercilt'o  ci.  tr.  nniìam  Eliait,  nndae  in  cacn- 
Biae  nontia  mollìter  editi  ortae  tramiteni  per  clÌTum  fadt,  Superciliam, 
it  Onweonun  6mvt  iHom.  H.  XX.  I.il.  ApoR  Rhod.  TV,  1300.  Polyb.  IH, 
71.  Strab.  XVII.  n,  808, K  per  flgnram,  qnam  nartein  prò  toto  nnnenpa- 
wtn,  pm  fronte  Tel  capite,  hoc  antem  per  metapliorani  prò  anperiore  moa- 
Ik  Mfte  ponìtnr.  Sic  Liv.  XXXTV,  29.  II,  siiverciliiim  tumuli.  XX Vii, 
W,  IO.  it\frno  ttOHtfm  titpfTciliii.  Anct,  BcU.  Afr.  58.  tuperciliìoa  ijuod- 
émm  maeU.  Aptd.  Het.  p.  169.  Elm.  mjtereìliian.  omuù,  i.  e.  alta  et  Bainaa 
dpa.  —  etivosi  tramiti*,    riri,  qni  tramitis  instar  per  clÌTam  dnctaa 


lon  nego,  male  pàigai*  etiam  KtmplJcina  per  nonpingtU»  eipli- 
aoage.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  II.  23.  Hino  patet,  etiam  arenam  non  nt 
IV,  291..  ubi  Tìd.  adnott.,  sed  proprie  de  terra  eieca  et  pulvenUenta 


204  P.  VERGILI  MARONIS 

Elicit?  illa  cadens  raacum  per  levia  murmur 

Saxa  ciet;  scatebrisquc  arentia  tcmperat  arva.  iiO 

Quid  qui;  ne  gravidis  procumbat  culmus  aristis; 

Luxuriem  segetum  tenera  depascit  in  herba^ 

Cum  primum  sulcos  aequant  saia?  quique  paludis 

CoUectum  humorem  bibula  deduci!  barena? 

Praesertim  incertis  si  mensibus  amnis  abundans  115 


est.  —  110.  scatebris,  nndis,  aqnis  scatarientìbiis,  temperata  reereat 
Cf.  infra  III,  337.  ctun  frigithis  aera  vujfer  Temperai,  —  111.  Etiam  a 
gregìbus  depasccnda  est  herba  scgetis  nimìs  Inxunans.  —  Quid^  gut,  b. 
e.  quid  dicam  de  co,  qui.  Cf.  v.  104.  —  ne  aravtdis  procumbat^  ' 
cuimus  arittis  Terba  sunt  Hesiodi  "Efyy,  473.  i2(f/  xtv  àogoiFvv^  tfn^vtQ 
VfvoKv  iQaCf.  Gravùlae  sunt  ubcrcs,  ut  infra  v.  319.  gravida  eege»^  II, 
5.  gravidua  ager  etc.  Cf.  etiam  Ovid.  Met.  I,  HO.  Nee  renovatue  ager 
gravidis  carebat  arùttis  et  adnott.  ad  Geo.  III,  317.  —  procumbat,  Cf. 
Plinii  loous  statini  land,  et  Ovid.  Fast.  I,  689.  neque  pmgtdar  eiequo  {w^ 
geà)  Divitiis  pereat  btxurlosa  suis.  —  112.  Heyn.  comparat  FKn.  AVill, 
17,  44.  Inter  vitia  segeUim  et  Uixuria  est,  cìtm  anercUae  /èrtUitaie  pro" 
cumbuntf  ibid.  4.5.  I/nxurta  segetttm  castigatur  dente  peeorie  m  %erba 
(bmtaxat:  et  €Ìej)astae  oHÌficìu  vel  saepitts  nuUam  in  spica  iniurùim  seniiimi; 
et  Theopnr.  h.  pi.  Vili,  7.  ^Er  (Si  raìg  àya&alg  ^''^Qais,  ^p^ff  rò  fi^  tpvl- 
XofUttVttVj  inivi/uovfft  xaì  fnixéfQovai  ròv  aìrov.  —  tenera  in  herba, 
dum  tenera  est  berba,  necdum  culmos  agit.  —  113*  sulcos  aequant 
sata.  Heyn.  censet,  sfdcoa  hic  designare  tcrram  inter  duo  suIoob  proprie 
dictos  elatam,  s.  porcam;  sed  rectius  de  sulcis  ipsis  deque  eo  tempore  oo- 
gìtas,  QUO  nova  seges  altitudine  sua  aequat  sulcos  porcis  (de  quiDiis  TÌd. 
supra  aa  v.  97.),  ita  ut  omne  inter  sulcos  et  porcas  discrimen  eraneacat, 
omnisque  ager  aequa  planities  videatur.  Colum.  II,  11,  (12,)  4.  idem  ne 
expressit:  cinn  sata  sulcos  contexerint,  —  114.  „Spectat  praeceptnm  ad 
agros,  in  quibus  aquarum  colluvics  facta  locis  cavis  ac  depressia.  —  palu' 
dis  colleetum  humorem^  WassergMe.  Collecta  et  stagnans  laconae 
agua,  putris  colluvies,  deducitur  sulcis  aquariis  factìs,  quoe  coìlieias  dixere 
Plin.  XVm,  19.  sect.  49,  2.  Colum.  II,  8,  3.  eldces  apud  Feetom  [p.  57.  ed. 
Lindem.].'*  Het/ji.  Secundum  Voss.  autem  elices  erant  sulci  aquari!  per 
ipsos  agros  ducti,  quibus  aqua  derivabatur  in  coUiifuias  8.  fossas  eirea  Tel 
extra  agrum  factas.  Hic  autcm  agitur  de  alia  exsiccandi  ratione.  sdì.  in- 
iecta  arena,  quae  aquam  imbibat.  Nescio  enim,  auomodo  Heyn.  AblatiTiun 
instruroenti  arena  ex]>licarc  possit  „ad  arcnosum  locum,  ubi  aqna  in  sabu- 
lum  se  insinuans  tandem  exarescit'^  coli.  Colum.  II,  2,  9.  et  Pullad.  VI, 
3.;  quam  explicationcm  etiam  Wagn.  in  edit.  min.  renetàt.  Non  tamen 
opus  esse  dixerim  Bossleri  coniectura  diducit  (yid.  Pbilol.  XXI.  p.  158  sq.) 
a  Ladew.  recepta,  etiamsi  ncm  nego,  eam  interpretationi  iUi,  qnam  meoom 
Ladew.  et  Conington  proferunt,  melius  responaere  vulgata  dedneit,  qnam 
tamen  centra  omnium  C^dd.  conscnsum  deserere  dubitivi.  Bryoe,  iJ>lat. 
bibtda  arena  prò  a  bibula  arena,  banc  autem  ipsam  prò  solo  spoiurioBO  et 
paludis  humorem  prò  aqua  in  sulcis  collecta  positnm  ^nsens,  panfio  arti* 
nciosius  locum  sic  explicat:  ^Aml  he  irho  dratPs  of  (t.  e.  by  dnUme)  fìrom 
the  spongy  soil  {of  the  coni  fields)  the  coUected  moistwre  of  thè  manikg 
furrows,**  Conington  vero  rectius  nobiscum  bibtda  arena  prò  Ablat.  in- 
strumenti  habet  et  Colum.  Il,  2.  respiciens  cogitat  de  arena  in  elioea  (<A« 
flrains)  iniecta.  —  bibula  arena  etiam  apud  Lucr.  II,  376.  legìtnr.  Pne- 
terea  cf.  Aen.  VI,  227.  bibtUa  favilla  et  Geo.  Il,  348.  ùmis  bibulue  (pnunek), 
—  115.  „incertis  mensibus,  veris  et  auctumni,  quod  anni  tempns  ineer» 
tae  tempestatis  est  (cf.  Ovid.  A.  II,  318.  Cum  modofrigoribue  premàm', 
modo  solvitur  aestu,  Aìh-e  non  certo)  \  hic  tamen  diie  veniia  potiarimnm 
a^tur.'*  Heyn.  Ita  etiam  Salmas.  Exerc.  Plin.  p.  631.  rectissime  indieat. 
Vere  enim  flumina  et  rivi  band  raro  super  ripas  diffundnntnr,  ita  nt  bn- 
mor  in  agrìs  relictus,  cum  a  sole  tepefactus  putreecat,  a^getem  qnam  ma- 
xime cormmpat.    Ceterum  Voss.  cum  h.  1.  comparat  Pind.  lathm.  IV,  30., 


GEORGICON  LIB.  I.  205 

t  et  obducto  late  tcnet  omnia  Ijiuo, 
Unde  cavac  tepido  sudant  humore  laciuiae. 

Nec  lamcQ,  baec  cum  sint  hominumque  boumque  labores 
Vereoudo  terram  esperti,  nibil  iaprobua  anser 
Stryinoiu aeque  grues  et  amaria  iiitiba  tìbris  120 


qnì  meiuea  hìbernoa  nomil-ui-f,  et  Ovìd.  Met.  1,  UT.,  qui  auctumnaleB  to- 
ut  inaequalet.  Poterai  etìaiu  Val.  FI.  I,  307.  et  Lacan.  FV,  49.  conferre, 
ubi  iniwtiu  aetAer  et  incertu»  aèr  Iettar,  ì.  e.  qoi  minatur  imbres  et  tem* 
Matatea,  unprìmis  aatem  Culom.  XT,  3,  98.  Idilms  Nav.  ut  ìbid.  g.  M. 
ÌMentlùDee.  dia  moertvt,  sacptun  laìiioi  plactdut.  Cf.  Ladew.  Pn^r.  p.  14. 
vere  disputanti  cuntra  Peerlk.  p.  124-  prò  àicertù  eoaacieiiteta  hiòemù.  —  116. 
ext'l,  eTagatur  rìpaB.  Cf.  Aen.  11,496.—  elobdtieto  lenel  dod  idem  esse, 
qaod  BÌiDpItix  obtbieit,  ntHeyn.  censet,  tei  innndationem  aliqoamdia  dnrantem 
ngnificare,  vii  est  qnod  moneaiu.  Cetenun  liadew.  colL  locia  Geo.  m,  347. 
ijl  Aeo.  V.  171.  docet,  Versioni  haad  niro  duaa  rea  ìtu  Copula  coniaugere, 
at  «Itcrani  prìorem  dto  secutani  esse  BÌ^ilii.-et.  qua  de  re  iam  Wagri.  Qu. 
Mfg.  XXXV.  p.  6a2.  egerat.  hu»  kcoa  afferena:  Aen.  I,  82.  D,  692.  V.  5tM. 
U7.  Vm.  52U.  XI,  29i>.  864.  alioa.  Qoare  non  opua  est  Peerlk.  |p.  124.) 
mmetiton  £^iii!,  obdaelo  ei  late  etc.  —  117.  nudant  humore  tepido, 
madent  luca,  in  qnibos  lacnus  existit,  hninnre  putrido  et  noiìo  eomqne  ts- 
norantea  eihalant.  Cf.  Cnrt.  V,  39,  5.  golìiia  remidet  kmaore.  Ldct.  TI, 
Mi.  nua  Sitrlent  humore.  Aen.  II.  &S2.  tudiirit  sanguina  lìtm  ibique  ad- 
Mtt.  —  118.  QaanivU  haec  omnia  faota  sint,  rcstant  temcn  alia  iiicom- 
Bgda  et  impidìmenta,  novo  labore  arcenda-,  baec  omnia  non  italficiunt,  ut 
igntin  labeaB  speratos  fructits  ferentem.  nisi  etiam  alia,  qoae  aegetì  do- 
«aftnt,  arce».  Macrob.  VI.  2.  eitr.  cam  h.  1.  comparat  Lncr.  V,  214  sqq.  ~ 
'  —  ■ ioutngue   labore»   ut  Heaiod.  Op.  et  D.  46.    fgya  fioùv 

. —  .-  .  -,- —  _. luppiCer-' 

Oraailitie  diiapùiatu  hominumqve  bouvtqwe  laòorei.  Copnlant  gcnunatam 
et  lerminationibnH  eiusdem  fere  soni  adiectam  repetitae  rei  notionem  eo 
tiridina  et  fortin»  eipriniere,  diKet  Vose.,  eomparaus  Geo.  Il,  441,  fran- 
tmlque  ftrunUiue.  Adde  Geo.  D.  156.  Aen.  I.  229.  Il,  262.  VI,  775.  IX. 
SI».  516.  tic.  De  simili  re  infra  ad  v.  157.  dicetnr.  Of.  etiam  adnott.  ad 
Bel,  Tin,  79.  —  119.  Vertatido.  Cf.  Orid.  A.  A.  I,  725.  qtU  vomere 
aikmco  Et  ffravifitu  rask-ia  tiiò  love  vereat  humum.  id.  Item.  Am.  173. 
Obrià»  rertaUi  Cerealia  lemme  terra.  Prop.  V,  (^IV.)  1,  129,  iVom  tiia  enm 
rttilti  vvrtarent  rara  iuraici  ete.  Supra  ».  2.,  infra  t.  147,  et  Aen.  VII, 
i39.  vertere  uaarpattim   legimus.  —  inprobu»,   edai,   cibi  avidos,   et  hoc 

rDOiiiu,  ideoqne  noventimu  et  rapacinm  bestiarnm  epithebm.  Cf.  Geo. 
431.  Aen.  IX.  62.  XII,  250.  Deinde  omnia  aignìflcat,  qnae  mudum 
tModnnt,  ininiodica.  nìmìa,  ininata  ideoqne  improbanda  ^Geo.  1,  3S8. 
lueo.  U.  356.  XII,  687.  Marlial.  XII,  18,  13.  improbo  somno,  dnem 
Me  tertia  mene  ruiupic  bora  ete.):  denìque  etdan)  sme  reprebensione  est 
l  H.  aeet,  venemens,  pervicai.  (Vid.  infra  ¥.  146.  inprolnte  laòor.  Aen. 
n,  767.  iaculaior  inprobut  ete.)  Cf.  Orell.  ad  Hor.  Od.  ID,  9,  22.  et 
flM  Obbar.  laudat  ad  Hur.  Ep.  I,  lU,  4U.  Fase.  V.  p,  79  sqq.  De  forma 
utetn  inprobu*,  quam  cum  recentiasiniiH  edituribns  recepimns.  cf.  Worn. 
Ofth.  Verg.  p.  411.  et  Bibh.  Prol.  p.  433.  —  anter,  non  dumesticoB,  ned  fe- 


idtòqtte  agris  pemoxina.     Cf.  PaUad.  I,  3U.    Aiutr  lode  e ... 

M^  gaia  tatn  et  morsa  laedtt  et  Mrcore.  —  120.  Strymont'ae  gruet; 
MB  «  Thracia.  coìde  Humen  est  Strymon  (cf.  Geo.  IV,  508.),  hieme  in- 
^pnaate  grvK»  in  Graeciam  migrant.  Kedit  hoc  epitheton  Aen.  X,  2BS.  Vid. 
«tian  HartiaL  EX,  30,  8.  quae  Strymonio  de  grege  ripa  aonat.  Cf.  autem 
da  «inemodi  cpithetis  geographicia  adnott.  ad  Ecl.  V,  27.  IX,  13.  30.  X, 
SA.  66.  ete.  ~  „iatubum  [s.  intibnm.  intubOB,  int;bna|  e  cichoreorum  ge- 
MTE.  emticoni,  fibria  s.  raoicuni  mìnntis  tìlia  lato  scrpens.  Tbeophr.  b.  pi. 
VII.  11.  [Adde  DioBCor.  U,  15<),  (160.)  Plìn.  XIX,  8,  39.  XX,  8.  29,  Aeronem 
aik  Hor.  Od.  I.  31,  IH.  cte.j    Non  modo  hurteuse,  nobis  Endivie,  infra  IV, 


206  P.  VERGILI  MARONIS 

Ofiicinnt  aut  umbra  nocet.    Pater  ipse  colendi 

Haud  facilem  esse  viam  voloìt,  primusque  per  artem 

Movit  agroB  curis  acuens  mortana  corda, 

Nec  torpere  gravi  passos  sua  regna  vetcrno. 

Ante  lovem  nulli  subigebant  arva  coloni;  125 

Ne  signare  quidem  aut  partiri  limite  campum 


120.  memoratum ,  sed  etiani  silvestre  genus  est,  mxoCg   [s.  <y/pig)  dictnm; 
id  perseqauntur  anseres  et  alìae  aves  domesticae.     vid.  Colam.  Vili,  14, 
2.'*  Heìfn,    Conington  conferii  iabet  Tnmebi  Advers.  XXVII,  25.  ,Wani. 
(qaem  nunc  cam  recentìssimis  editoribus  secati  sumus)  Voi.  Y.  et  in  edit. 
min.  hic  et  Geo.  rv\  120.  ex  optimorum  (V>dd.  auctorìtate  edidit  rnUba^ 
formam  intuba  ex  prava  scriptura  intuba  ortam  esse  ratns.   Cf.  eina  Orih. 
Verg.  p.  485  sq.    Harles.  ad  Celiar.  Orthogr.  p.  264.  et  Ribbeck.  Prol^. 
p.  176.  —  121.  umbra,  scU.  arbonim  et  berbaruni  inatilium.   Cf.  £cL  S, 
76.    Cetenmi  respondent  bis  versibus  infra  v.  155 — 157.  —    „A   Ioyc   ita 
constitatmn  est,  nt  labore  omnia  paranda  sint.    Felix  transitoa  ad  di^^res- 
sionem  [de  aurea  aetate]  omamentis  uo^tis  fecundam.    Bedit  ad  propositom 
V.  150.  155.    Adumbratns    locns  ex  Hesiodi   .^V^.  42  sqq.  [cf.  etiaDi  Arai 
V.  6.  a  Wagn.  land.]    Nostrum  ante  oculos  babmt  Manil.  I,  79  sq.  et  dan- 
dian.  XXXVI,  20  sq."  Heyn.  —  Pater  ipse,  Iupit«r,  qui  argentea  aetate 
mundum  regebat,  ut  aurea  Satumus;  qnare,  quae  illa  aetate  facta  sunt, 
lovis  iussis  trìbuuntur.    Pater  xar   i^oxiv  lupi  ter  etiam  Aen.  II,  617.  ap- 
pellatur.  Ceterum  cf.  adnott.  ad  v.  163.    De  Pron.  ipse  cf.  adnott.  ad  £cL 
Vili,  96.  —    122-  primus  scil.  illorum,  qui  munaum  rexenmt.    Cf.  ad- 
nott. ad  Ecl.  IV,  1.  —per  artem.    Ut  hic  de  accultura,  ita  in  Gratìi 
Cyneg.  ara  saepissime  de  venatione  dicitur.    Cf.  mterpp.  ad  eina  v.  1.  et 
151.  —    128.  Moiut  agroa,  fecit  moveri,  arari,  omninoque  coli,  i.  e.  co8- 
git,  nt  artificiose  culti  fructus  proferrent.    Homines  victns  quaerendi  neeea- 
sitate  coégit,  ut  agrum  per  artem  colerent.    Eodem   fere  sensn  movemU 
voc.  legitur  Geo.  II,  316.,   ubi  vid.  not.    Cf.  etiam  snpra  v.  99.    teUurem 
exercere.  —  mortalia  conia,  mentes,  sollcrtiam  honunum.  Kam  f aenint, 
qui  in  corde  animi  ideoque  etiam  prudentiae,   sollertìae,  acuminis  sedem 
collocarent.    C*f.  Cic.  Tusc.  I,  9,  Ib.    Quare  Lucr.  lY,  51.    Id  licei  hme 
quamris  hefteti  cognoscere  conte,    id.  V,  1105.   ingemo  praeatare  et  cord$ 
valere.  Sii.  XIII,  b03.  corde  aequantem  Pelèìfa  facta,  i.  e.  astutìa;  et  apnd 
eundem  XQ,  737.  Punica  corda  prò  Punicis  fraudibus.    Ceterum  iniit&u 
est  h.  1.  Manil.  I,  79  sqq.    Seil  ctim  longa  die*  actUt  mortalia  corda.  Et 
laòor  ingenium  miserie  dedit  etc.  —    124.  sua  regna,  bomines,    qmlviu 
imperabat,  qui  vivebantlove  regnante.  —  torbiere,  quod  infra  v.  507.  j^im^ 
lere.  —  veternus,  substantive  usurpatum,  idem  fere  sijgnìfìcat  quod  vettt- 
stas,  imprimis  sordcs  invetcratas;  tum  vero  etiam  est  i.  q.  lethazgna,  et 
inde  omnino  torpor,  iucrtia,   segnities  nulli  operi  apta.    Cf.  Wemsd.  ad 
Rut.  Itin.  p.  391.  et  quo»  laudat  Obbar.  ad  Hor.  £p.  I,  8,  10.  Fase.  V.  p.  16. 
Similis  locus  est  Colum.  VII,  5,  3.  Pevmles  mediocriter  exercere,  et  Q^oet  tor» 
peiUes  excitare,    nec  pati  veterno  consene-scere  atque  exsUnguL    Praetens 
cf.  Cic.  ad  Fam.  II,  13.  med.  et  VIU,  6.  med.  Tenebat  autem  hio  Yeterans, 
haec  ignavia  bomines  ante  lovem  viventes,  cum  omnia  iis  terra  sua  noata 
largiretur.    Heyn.   comparat   Nemes.  Ecl.  I,  (»  Calpum.  Eoi.   YUI^  60. 
Nec  segnem  passus  nobis  marcete  iuventam  etc.  —  125-  „Ezpre88a  ex  He- 
siod.  **£oy'  90  sqq.  et  Arato  ilo  sq.    Inde  locus  a  multis  tractatoa,  impn- 
mis  a  Tibullo  I,  3,  35  sq.,  ubi  vìa,  Broukb.'^  Heyn.    Adde  Orìd.  Aia.  ili, 
8,  35  sqq.  Met.  I.  89  sqq..  ubi  vid.  Bach.,  XV,  96  sqq.  et  aupra  EeL  IT, 
1  sqq.    Hunc  versum  rcBpexit  Seneca  cp.  86.  de  Scipione  sorìbena:  terram. 
ut  mas  fuit  priscis,  ipse  subigebat.    Vers.  autem  125 — 128.  l^^nntiir  i^w 
eundem  Senecam  ep.  90.  —  Ante  lovem,  ante  lovis  regnum,  sub  Sataino. 
Cf.  Aen.  Vili,  :il9sq(}.  —  subigebant,  Cf.  Ovid.  Met.  XI,  31.  Ck.Legg. 
II,  18,  45.  et  permuftì  loci,  ubi,  verbis  a  re  militari  ad  agricultnmn  tniuh 
latis,  doTnare,  pacare  terram  arcUro,  voìnere  et  similia  legantur,  gnae  Ctl- 
legit  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  2,  45.    Tom.  I.  p.  173  sq.  —    126.   È^ICMÌI 


QEOBaiCON  UB.  1 

Fas  erat:  in  medium  quaerehant^  ÙMa^ae 
Omnia  UberioB  nullo  posoente  iiorewL 
nie  malum  vinu  BerpentibiiB  addidit 
Praedarìque  lapoa  iiuBit  pmrtawiqge 


haec  Ovìd.  Met.  I,  136.  et  Aul  HL.  ^  .  Il  —    JW..>.«i 
lalm.  emn  paocit  lìln  rfWWt  Arr  >- 
poatam,  ferri  oindaB  potest. 
^Ex  Ribbeclm  C^d.  nu  Bem.  e. 
necessariii  spatìmi 
aditi,  contia  dkerìi 
ad  Ciò.  Cat  nai  »,  ^.  e:  Iti.  lÈ 
qiii  «e^  ^pàdem  noo 
luenmt.)  —  «t^vorc,  aoL  -ve: 
ècU  fwtfo  iMRàte  mBmmr  èammm.  e:  JfaE:  :    1»:      * 
liBuite  lenwpr,  Tel 
>ide  ponto.  —  mmrtiri  ìtmt^hL 
^.iibiis,  P>Us«  anioriiMfc  ioir.   u—      ^- 
mineis  (KoMie)  d ■<'■!. m  1 1  "  «aia— :  tc  ^< 
eempeda  dÌBonaniB  droBL   warn 
aiskniat  (cf.  eliaa  Idilli  1  £  j: 
--1Q7.  Fas  €rmt,  iioeìaeL  «mcmi 
quaérebani;  qndanuc  iMiBivaMK'.   s 

Qeo.  IV,  157.  de  mAm:  m  »    ii        «■ 

YI,  6.  extr.   Gk.  Uff.  I.  T  21  eak.    >  n»  t- 

1.  3.  —  ipsm  tellus,  <£.  mme:  ja  ^  T  j;     ^r 

n,  1168  sqq.  —  tìti-  ^^mtma  Jbmma     «OiaiL    ^^ 

«t  enÌB  ex  Hea.*£;^.  Ut   jh0«*«  ^  -«»-?»    ^«-«r^w   1 1  «iiir  jtfrt/ 

fmrsòoL    Axt  diatam  ^hk  -»«■£  iSnini    qa»  mur    rs    Jb^*-. 
eoaeta,  «t  Em.  Okbl  2EL  aik    r. 


au, 

^nid  pr6l< 
poferebaat; 
eitor<|iic9tar.    O 


ScL  iV,  IfiL 

featea  aetate 

Borpeates  nds 

nin  ÌBBoiia.    OL  «um  i«a.  T^    :fii^  X         ».!.«««•    -^  '-s^ 

$€rp€miihus  mÈris  Sm^  j/mr-^  amai  jfsaai    ivi*vai  -oR^.-^tf  laaasà^  ic 

•liaia  aaad  Btr.  Oc  SL  4    "^     «^^ur  «^^^i»     ^0^  t^cusm.  s.  -aJà^i:   Ja- 

eri».  AatM.  Las.  |fid£.  7  JL  s.  4^  «p-^  K^^^n^mar     ìmm.  am  am 

adapectaB  leapóL    '.(.  adsa  IT    jr"    «■*«  -isp^tc   h*r   x.  ?    L    eoa-  j»- 
«en,  BcaikL  ad  Hie  sac  H    t    ifl  <r  mmt  m.  ;*«^  ZI-  ^^ 
JM.  TIL  «fi.  acaicvana.     jqbIU  ai  ^>  ^  ^    tfr-»  lut.  ^  ^  l 
—  IM.  Frm44ÌmT%  i»^«  ««.«^  '   lini,  ims  ituìi»  ime 

aèeH  wmaroi   ami  rai    nnoMsnflDL    i'v  j«m»   ti 
ascsBoL  — j^^%vmmL.Y^^  »'«'«-r^t.  ?ariL     m2» 
n,  lì.  5.  et  Ite.  IX'i:-  ìÈHontk  tiOBuitSL    ««M»  «■!«■»  »<rw  1 
1^  ea  aa  aaviaaEMBi^  wmti    tt»  mttm.  flrt«?>arr  «imiii  jisBiiBir  iik^i«b  .  4,^«» 
▼.  123.  aifra^  wargr  .  lòtspaxm   Mn  .   cnn   ai  t.  IIA.  aow  «sact 


208  P.  VEROIU  MABONIS 

Mellaque  decassit  foliis  ignemque  removit 

Et  passim  rìvis  correntia  vina  repressit, 

Ut  varias  usus  meditando  extunderet  artis 

Panllatim  et  sulcis  frumenti  quaereret  herbam, 

Ut  silicis  venis  abstrusum  excuderet  ignem.  135 


sqq.  (Videtnr  haec  probare  Conin^on.)  Cetemm  at  hie  uno  eodemqne  Tsm 
iubendi  toc.  cmn  InfinltìTO  Activi  ^DeponentU)  et  PasflÌTÌ  constraainr,  ipn 
loci  natola  postnlat.  Alia  igìtnr  eins  ratio  est,  atgne  EcL  YI,  85.,  ubi 
TÌd.  adnott.  —  131.  „Mella^ue  decussit  f olite.  Non  ìam,  nt  ante,  fo- 
lia  rorem  aliqnem  melleani  eliqoabant;  ^Tid.  ad  £cl.  IV,  30.  Flin.  X^  8, 
11.  et  adnott.  ad  Tibull.  I,  3,  45.»  detersimi  hoc  mei  est  foliis;  nt  nMi 
decuamu  honar  infra  II,  404.  [et  IV,  12.  decutere  rorem.]  —  ignemque 
remo  vii,  ut  is  in  Tenis  siliconi  absconditos,  abetrutue  (ot  mox  T.  135.  et 
Aen.  VI,  7.)  lateret,  dioqoe  ignoraretor,  osaoe  dorn^  diseerent  hondnes  si- 
liconi attrito  eoni  elicere.    Kgvtft  àà  nvg,  Uesiod.  *'E(^.  50.'*    Hegm.  — 

132.  Vinom,  lac,  oleom  omninoqoe  omnes  nomores  Teteiìbus  grati  et  aece- 
pti  aorea  aetate  in  flominom  et  rivorom  alveb  fluisse  fenmtor;  quo  nibìl 
nisi  maxima  earom  rerom  copia,  qoa  iUa  aetas  abondabat,  dedaratnr.  (Gf. 
Ecl.  Ili,  89.  Ovid.  Met.  I,  111.  Hor.  Od.  E,  19,  10  sqq.)  Sed  lupiter  re- 
pressi t  hoB  rivos,  i.  e.  in  fontes  repressit,  floere  non  amplios  est  passos. 
—  passim  non  minos  qoam  riris  com  currentia  comongmdom  et  ad 
copiam  ?ini  referendom,  qoae  per  rivorom  alveos  qoaqoa  versos  pxomove- 
tor.  Cf.  Mitscherlich.  Lectt.  in  Catoll.  p.  150.  ad  Cum.  LXIX,  358.  et 
Ueyn.  ad  Tiboll.  IV,  1 ,  22.  —  133.  „Omnia  haec  lopiter  ita  moderatos 
est  eo  Consilio,  ot  oso  invenireotor  artes  et  ingenia  hominom  [ipsa  ìnoma] 
acoerentor  et  ad  indostriam  excitarentor."  Heyn,  —  ueue  ixQf^  daeBe' 
dUrfniss)  prò  ipsis  bominibos,  qoos  necessitas  cogit,  qoibos  re  aliqua  opus 
est.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  II,  71.  —  meditando  neyn.  male  ezplieat  «ssr- 
cemlo,  experiumlo;  immo  proprie  est  dictom,  nam  ad  inTeniendnm  medi- 
tatione  opos  est.  —  extumleret^  de  eo  qood  fadont  homines  necessitate 
coacti  et  iterato  conato  tandem  effìciont.  Hinc  de  artibos  homanìs,  goae 
e  necessitate  ortae  sensim  exercitatione  perficiontor.  Cf.  Schirach.  p.  406. 
Bedit  eadem  dictio  arttm  extumiere  infra  IV,  315.  —  134.  Faultatiwt. 
Conington  confert  Locr.  V,  1452.  Usus  et  impigrae  simud  experienUa  men- 
tis Poìdlatim  docuit  pedetentim  propredientis.  Videtor  honc  locoin  resps- 
xisse  Gratios  Cyn.  b.  contigiias  duiicere  ex  artibus  artee  I^roeerere,  — 
sulcis.  omissa  rracpositione,  ot  saepissime  apod  poétas.  Plora  hac  de  le 
dieta  invenies  ad  Aen.  I,  2.  —  in  sulcis  quaerere  aotem  nihil  aliod  est» 
qoam  aratione  et  satione  parare.  Sic  etiam  lostin.  XLIV,  4.  Jrumenia  sieko 
qìioerere  docuit.  Quaerere  prò  qoaerendo  invenire,  sibi  parare,  legitar 
etiam  apod  Locr.  V,  214.  et  alibi.  Voss.  confert  Ciò.  Agr.  U,  35,  95.  Do^ 
cuit  ager  ipse  nihil  ferentlo^  nisi  multa  cultura  et  magno  labore  gmaeei^ 
tftm.  —  frumenti  herbam,  ì.  e.  fromentom,  s^tem.  Cf.  adnott.  ad 
Ecl.  V,  20.  —  V.  135.,  qoi  minos  hoc  videtor  qoa£are,  adiectom  dìzeris, 
qoia  igne  opos  erat  ad  grana  torrenda  et  j^anem  inde  coquendnm.  (Vide 
tiunen  infra.)  Ut  silicis  Heins.  e  melionbos  libris  revocavit  pio  mlg. 
Et  silicis  f  c[ood  paoci  tantom  Codd.,  v.  e.  oterqoe  Gotìi.,  toentor.  H0yn. 
qoidem  antiqoiorem  lectionem  meliorem  habet,  com  praecedat  et  snigis/ 
non  ìtt  sulcis\  sed  hoc  nihili  est;  nam  prorsos  eadcm  ratio  infra  obtnist 
U,  259  sqq.  ante  —  et  --  ante;  doplex  aotem  ut  nomerosios  est  et  ìi?ìdio- 
rem  reddit  locom.  Cf.  Ecl.  VI,  31  saq.  VIII,  41.  Aen.  I,  486.  etc.  —  «t- 
licis  venis  abstrusum.  Cf.  Aen.  VI,  6.  quaerit  pare  eemina  Jlammae 
Abstrusa  in  venis  silicis,  —  excuderet  prò  vol^.  extunderet  (qood  e  T. 

133.  hoc  translatom  videtor)  iam  dodom  e  mehoribos  libris  restìtatam. 
Cf.  Aen.  I,  174.  Plin.  XVI,  40,  77.  ad  exctulendum  ignem  non  eemper  Ur 
pidis  occasio  est.  Avien.  prognost.  105.  elisos /ulguris  isnee  Sxetidit  et 
Heins.  ad  Ovid.  Am.  Ili,  5,  34.  Ceterom  Wagn.,  qoi  nisìit  Vei|ri]iimi  sic 
scripsisse:  Ut  varias  tunts  -  -  PauUatim;  ui  stdcis  -  -  herbasn^  Et  nUcie  etc, 
versom  135.  posterios  dcniom  a  Vergilio  mamni  adscriptom  et  ita  in  eon* 
teitom  receptnm  esse  censet.  (Vid.  ad  Geo.  IV,  203.)    Bibbeok.  aatem»  coi 


GEORQICON  LiB.  I. 

ToQC  alno»  primum  fluvii  sensore  eavatas, 
Navita  tum  atellia  numeros  et  uoioina  fecit, 
Pleiadae,  Uyadas,  claraiuque  LycaoDÙ  Arctoa; 
Tum  laqiieìs  captare  feras  et  fallerc  viaco 


idAcntìtoT  Ladew.,  hunc  versimi  tifiiirìQiu  et  »b  interuuliitore  aliquo  ex  dnO' 
bus  iQis  Aen.  locù  oonnutam  patÀt  icf,  eios  Lect.  VvTg.  p.  4.)  et  in  Pro- 


p.  50.  aimnl  cani  eo  etiani  v.  IM.  sine  allo  ilamno  desiderali  j 
AdverBUtnr  tanien  Tittler  UeJnsr  d.  Zuil  etc.  p.  f  '"" 


nuda 
Cr.  Mk 


wiUcal _   _     _ ^.  _. 

primiun  naTi^tio  inventa.  Vide  Tibull.  I,  3.  35.  Pnip.  IT,  ti,  ^Ul,  7.)  31. 
unii.  1.  7S  sq.  alioaqDe  locos  idem  fti^nmeatum  tractantes.  —  seniere;  non 
•dmeti  antea  hnic  unerì  cel  levi  prìmariun  narìcnlarani  pendere  ^vsbsn- 
tar.  Sic  Petron.  124.  sentii  ttrra  tUoi,  Hinc  gemere  inare  fit  sunilìa  di- 
eutnr  poetia.  Vid.  Heins.  ad  Urid,  Fast.  II.  3HU.  ot  Burnì-  ad  h.  l.  — 
alno»  caealai.  Plcrumque  pùiua  prò  navi  dicitar  (cf.  aduutt.  ad  Ed.  IV, 
38.);  bic  aotfliu  atnui  cauuaemoTata  ridetur,  qaia  in  tiuininani  ripia  et  In- 
di p4lnitriliiu  nascìtar  (.Geo.  II.  Ilu.  et  -151.1.  ideoqae  aavein  factoris  pri- 
ma «e  ubtulìt.  Hinc  aliìs  etiani  poStÌM  pni  navi  uaurpatur.  (.Y.  Lucan. 
m.  &3U.  IV.  tìtì.  laieu.  Uj,  2i>ti.  Stat.  Theb.  Ili,  23.  Claad.  fiapt.  Proa. 
piMf.  ].  3.  et  II.  176.  Sii.  XU.  522..  abì  vid.  Drak.  Quod  ad  epitfaet«n 
-"-•—'  of.  piin,  XVI.  40.  sect.  76.  2.  Germania»  praedonei  siufiidis  or- 
navigant.  Ammian.  XIV,  2.  p.  9.  Bip.  cavalle  t»borit 
jenatare,  Vid.  etiam  infra  v.  262.  —  1S7.  aiimerot  et 
■awtna  fecil.  Nautae,  at  cursam  ad  eoa  regere  possent,  sinf^alas  stellaa 
sideiK  quaedam  coniun^cbant  auis  numinibuH  insista,  ad  quoc  distin- 
loda  noueruni  stellamiu  obsorvabant,  uaìbau  UDum  uuudqutt  constabat. 
...  Maarob.  Somn.  Scip.  I,  1!).  p.  95.  Bip.  naec  ipiui  verba  anerens.  Prittc. 
Perieg.  S5U.  Et  jirimi  sUUia  numero$  uummiiae  dedere  et  Claad.  in  Stìlich. 
Q.  434.  li«tie-x,  nutnero*  qui  itiuiilit  aatrit  Et  eursui  ttaòiieiique  nuirae.  — 
iVoaea  fitcere.  pr<>  nnuien  dare  Iettar  etiam  Geo.  JV,  272.  Plaut.  Hen.  I. 
I.  I.  Oyid.  Mei.  XV.  HK.  l.iv.  I,  3,  9.  et  alibi.  -  i;«.  ei  Hom.  D.  XVin, 
nltiiàSin  S"  \nSai;  \f.  io  t(  a»(rnt  'ilpliavai. 

,,     nomina  fé    '     ~'         '  " 

<t  «93.   Vcrba  n 

ti,  «.  —  Pleiade»,    septeiu  .  ,       „ 

DhM  Atlantis  liliac,  etìam  Vergiliae  vucabantur.  quia  ortaoi  enruni  <2:i. 
^r.  —  III.  Mail)  ver  et  serena  tempestas,  occaanui  {20.  Oct.  —  11.  Nav.) 
hienu  («qa^bator.  <Cf.  Vosb.)  NautiR  auteni  matimi  nioroentì  erant.  quod 
ran  eanuu  urtu  navigatiu  ìncipiebat.  ecm  (iccuucesaabati  unde  etiani  no- 
BM  acMpCTunt  {ino  joO  nliuf,  nt  Serv.  didti.  Ceternm  Pleiade», 
ni^ìaJif  i,iun.  prò  n>.iiààt(),  hìo  est  tctrasyllabam,  nt  apad  Propert.  IV, 
i,  {IH.  a>  36.  et  Ovid.  UKt.  I.  67i).  lAtinia  aatcm  svllaba  arais  vi  produ- 
tìM.  et.  adnott.  ad  Ecl.  IV.  51.  VI,  44.  53.  aL  —  Hpadea.  plnvìale»  di- 
CtM  a  Qraecu  verbu  €nv.  item  septem  «lellae  in  vapite  tauri,  onumm  or- 
lUB  (7^12.  Haii)  plemmqne  dìutarnac  pluvìae  eomituliantur.  Rnatiui  Ru- 
aaai  twvUu  eas  nominabont.  falsa  etymoln^a  nomen  a  llraeci>  vt.  aus. 
dediuentes,  quam  tamen  eUmob^iam  prupter  brt'vem  vocalcni  y  defendunt 
Nìtnch.  ad  Hom.  Odjsa.  T.  U.  p.  42,  et  Bchiller.  Gminienlar  eu  einig/ai 
Odea  (Ìm  Htiratiwi  ji.  7.  —  Arctos,  arsa  maìor.  Uelice,  oliiu  Callìstv, 
Lfcaonit,  Arcadici  regia.  Alia,  qaani,  ex  liive  gravidaia.  Diana  ù 


ntttaTÌt,  pustea  ant«ai  in  venatiniie  ucciBaiu  lupitcr  Inter  astra  recepit; 
quamquam  alìi  aliter  rem  narrant.  Cf.  ApoUiid.  Ul.  S.  2.  Paiuan.  Vili, 
i.    Hyein.  Astrun.  11,  1.    Ovid.  Met.  II.  41U  sqq.    Pa«t.  II.  155  sqq.    Bra- 


twlli.  Cataat.  e.  1.  et  2.  Ad  hanc  arsam  maiorem.  aplendidisaimani  sidua, 
Vasaio  ancture  iuiprimia  Graeoi  nautae  caranm  dìriecbant,  Phuenicea  antem 
mt  Urn'xoi^ni  «■  nraaiu  minorem.  (Ovid.  Fast.  lU,  107.1  Lifetuynìe  Ar- 
e<M,  MJL  lìliam.  Cf.  aupra  Eul.  VI,  74.  Sci/Uam  Niei.  Umingtiin  coniparat 
CMd.  Het.  XIII,  293.  PUiaiUitqHf.  Uuiuliuupte  imamitmipifi  aequorù  Ar- 
ctoa.  -~  .^claram,  tamqnam  sidun.  Sic  KOpru  v.  5.  clarutima  rmutdi  lit- 
«■ino.  Nuu  forte  Veri^ua  Graecum  Ti>rHnin  ant«  ocuIkh  habuit:  tllifiàJat 
tf  '  YHbs  XI,  xXmiiv  ti  Av*àovo(  Uii*Ttiv  "  Ueyn.  Sed  vide  snpra.  -- 
Ut.  Vanatio  et  aucapinm  iiiventnni;  et  artìa  quìdeni  feraa  laqueia  capiendi 
inaiau..    pibb  l    hd.  tv.  14 


à 


210  P.  MEXGILI  MÀROMS 

Inventimi  et  magnoa  canibas  cìrcaindare  saltns;  140 

Atqae  aliod  latuin  fonda  iam  verberat  amnem 
Alta  petens.  pelagoque  alius  trahìt  hnmida  lina; 
Tom  ferri  rigor  atque  argutae  lamina  serrae,  — 


sécnndiLiii  t>ei>.  IT.  317.  ArUtaeus  aactor  fait.  Cf.  Plin.  ITI,  44,  94.  Au- 
rea aeUd  ]aqne»niiD  et  retìnm  asam  i^oimiit.  CI  Ecl.  ¥,60.  —  Inter 
ftra4  etiam  ares  cùmprehensae  Utent.  Eadem  ratio  est  Laer.  DI»  901. 
myalU  mofnuqtjte  ferarum  iractari,  nbi  Jeraé  pariter  aree  quoque  eomple- 
etontur.  Cf.  etiam  Plin.  X.  38.  b\.  Vultwr  et  Jerae  gramottMj  nui  tx  prò- 
curim  end  altiore  cuminlo  emÙ9ae,  non  eroianL  —  vis  e  ut  s.  tfimmm^  gll- 
ten  e  baecU  vùcì  <  MUid  .  herbae  sine  radicibiu  e  trunds  et  ramis  arbo- 
nim  ppxleiintis.  coetum.  —  Tum,  Memorabilis  hic  locna,  ^uod  mmiii  tane 
<T.  136.  qnater  excipit  tum^  nulla  tamen  Tarìetate  leetionia  enotata,  niii 
qnod  T.  139.  in  Medie,  a  m.  pr..  nno  Bem.  et  Senecae  Ep.  90,  11.  Codd. 
tuHc  lejjdtor.  T.  137.  antem  Serv.  ad  Aen.  VI.  64.  male  exhibet  NatUa  cmm, 
(ibi  tamen  etiam  Nonio  p.  1S4.  et  bic  Probo  I.  18.  3.  tum  tnente).  Cf. 
Wagn.  Qn.  Vir^r.  XXV.  p.  496.  et  adnott.  ad  Ed.  lU.  10.  Neatìqnaa 
tamén  adsentiri  possum  lahnio.  qui  ad  Ecl.  HI.  lu.  p.  370  sq.  f«m,  n.  L 
ter  repetitnm  ni)n  prò  temporali  Particnla  habet,  sea  prò  ennmenate  et 
per  praeterea  explicat.  —  140.  canibus  circumdare  saltus  iam  le- 
gimus  Ecl.  X.  57.  Sic  etiaiu  Xemes.  Crn.  303.  moffuot  cireumidare  md^ 
tH$.  Plenins  nemorum  saìhtJ*  Ecl.  TI,'  56.  Ijandantor  bì  duo  venns  a 
Seneca  Ep.  9o.  9.  —  141.  Etiam  piscatns  inventiis.  —  funda  {em 
Wurfnetz  ,  a  linU  t.  seq.  commemoratis  diversa  *  idem  est  jnod  Gned 
^Xog^  R<}mani  etiam  iarulum  Ovid.  A.  A.  I.  763.  Anson.  Enist.  IT,  56.) 
Tel  rete  iarulum  •  Plant.  Tmc.  1. 1. 14.^  vocant.  rete  minos,  infonaibuli  fonnam 
luiltens  et  ^landibus  pluuibèis  gravatimi,  qnod  celerìter  in  fluTiiim  prnieitur 
cf.  Voss.):  qua  de  causa  aptissìme  dicitar:  verberat  amnem,  nam  finda 
^lobnlis  illis  atiqae  ferìt  tiniium.  —  142.  Prius  enm  Heynio,  Waeiiero 
iQa.  Tir^.  XXXTV.  p.  553.  ,  Schiracbio  p.  422.  et  Beckero  Eleg.  nom. 
p.  56.,  locum  sic  distinxi  amuetn;  Aito  peteiu  pelagoque ,  non  baerens 
in  Cepola  tertio  demom  sententiao  vocabolo  adioncta.  qoae  bic  non  dnas 
iUas  sententias  alius  funda  verf»erat  mnnem  et  alius  alta  petens  traAit 
lina,  sed  tantum  verba  alta  petewt  et  pelago  coniungat,  at  pelagoqM 
per  epexe^esin  addatur  et  verbum  trtihit  dìb  intelligendnm  sit:  tuta  petmu 
trahit  et  pelago  trahit  atqae  haec  prodeat  sententia:  alias  in  flnmìne  tan- 
tam  piscatur:  aliaH.  alta  pett-us.  in  ipso  pelago  pisces  eaptat.  Seiliest 
mibi  nondani  innotuit  Iocoh.  abi  altum  etiam  de  flamine  dieeretnr;  nmc 
vero,  cani  sciani,  Liviom  quoque  XXI,  28,  10.  de  aUo  Rbodanì  flavìi  loqoi, 
lia^Iew.,  Wagiì.  in  min.  edit.,  Toningtonem  et  Ameisium  Spie.  p.  18.  seei- 
tuH,  (Iciicrui  quaositam  illam  ex]»licationem  et  mutata  distinctione  loeam  sk 
inteq»retor:  audet  piscat^jr  ad  metlium  Duminis  alveum  procedere,  etìaBsi 
illud  tam  latuni  est,  ut  ipso  altwn  mare  petere  sibi  videatar.  Cetenim 
Peerlk.  p.  125.  coni.  Alta  petevs  pelago  aUus  et  Hanovius  in  M&tnlL 
Zeitschr.  XVII.  p.  7S  sq.  et  in  Scbed.  crit.  p.  3.  Alta  petens  alius  peiago, 
quod  arrìdct  Ribbeckio  In  Prolog,  p.  54.  Utraque  autem  conieetora  non 
o|*as  esse  docct  I^ew.  Progr.  p.  15.  —  lina  {clas  Zuggam),  Giaec.  tfn- 
yr)yi7,  i.  q.  everriculum  (Varr.  R.  R.  IH,  17,  3.),  quo  voc.  Cicero  Verr.  IV, 
24.  in.  utitur,  ad  Verris  nomen  alludens.  —  148.  „/'«rrf  rigor,  pio  ri- 
gido ferro,  ad  imitationem  Luoretii  dictuni,  qui  I,  493.  commemorai  attri 
ri^orem.  Ferri  rigor  etiam  apud  Manil.  II,  780.  Cassiod.  Ili,  ep.  35.  et 
abbi,  chaiybis  rigor  Anth(»l.  I^t.  Burnì.  Ili,  134.  legitur.  [Conincton  eom* 
parai  Lucr.  VI,  ioli,  validi  ferri  natura  et  frigidus  horror^  II,  410. 
serrae  stridentis  acerl/wn  Horrorem.]  Iiitelligitur  autem  b.  1.  nane  ferri  wà 
instrumenta  procudenda,  Hccarim  imprìmis,  durati:  adiicitnr  sena,  ferro 
iam  in  laminas  cudi  c^iepto.*'  Hei/n.  Male  Wakef.  ad  Lucr.  TI,  367.  rwd- 
reni  ferri  b.  1.  interpretatur  „durum  ferri  frigus  vel  ^laoiem  ferri."  Ver^ 
bum  sententiae  e  v.  145.  petendum:  venity  i.  e.  provenit,  innotuit,  inventes 
est.  Cf.  adnott.  ad  v.  54.  —  arguta  serra.  Vid.  adnott.  ad  Ed.  Vìi,  1. 
Serram  sccunduin  Plin.  VII,  56,  57.  et  8enec.  Ep.  90,  11.     Daedalus  ipae, 


r 


GEORGICON  LIB.  I. 


Mam  primi  cuugìh  scindobaut  fisailu  lìguum  — 
Tum  variae  venere  artes.     Labor  omnia  vicit 
Inprobua  et  duria  urgueas  in  rebus  egestas. 
Pnma  Ceres  ferro  mortalis  vertere  terram 
Inatituit,  cum  iam  glandee  atque  arbuta  uacrae 
Deficerent  ail?ae  et  victura  Dodoaa  negaret. 


■econdnm  Ovid.  Bfet.  VHI,  244.  Daadalì  nepoa  ìnTenit  ad  exemjiluiu  spina- 
ram  pUdum.  —  144-  Primi  cniiu  (i.  e.  umnino  }iuituiies  «Dtiqnifismiariua 
tea^tóraiu,  qui  nondom  ferreU  inntniiuentù  attibantnr.  nt  etìam  noe  dici- 
mna  die  erttat  Mentchen,  nisi  praefers  Wagncsri  eipliutìuDem  :  „qiu  prìini 
Mindebuit  Ij^niu,  sdiidabant  cutieis"f  lì>nium  /itatle  (quud  facue  linde- 
httfìii  aon  nui  cuneorum  ope  Hciiidcbant.  Cvteriim  Beyn.,  Peerlk.  p.  12.'i., 
Itdww.  et  Ribbeck.  io  Prolee.  p.  JU.  hunc  versum,  quem  taiueti  non  aolnni 
omnioiu  Codd.,  «ed  etiaiii  Sen-ii  tul  k  1.  et  ad  Aen.  VII,  50».  atane  tie- 
BMae  Ep.  ili),  U.  aucturitas  tuvtur,  pru  tJienu  a  re  addltamento  oabent. 
1*0  Mntentiaram  nems  intorrompatar  et  langourcm  trahati  et  sane  negali 
IBqfiùt,  eam  einc  nllo  dsmno  desidetarì  poBse,  neque  minus  Terum  est, 
jROd  fi^bbedc.  adnotat,  afTuudere  cunei  cotumcmurationein ,  ,. quasi  ea  puat 
•lentam  eerram  nti  deBiiaiient  liuniìuea",  et  potaisae  odio  ex  Aeu.  TI,  Ibi. 
nww'i  «t  JÌMtie  robur  Scinditiir  et  XI,  UT.  Robora  nec  cunei*  -  -  tein- 
dm'-evmant  comukroinari,  quod  Feorìk.  et  Iiadew.  censeitt:  umnìuio  <»- 
MB  Cndd.  et  b-  1.  et  apud  Sénocam  conBensoia  a  lumplid  asBensiune  me 
Ou)ub«re  fatour.  —  143-  venere.  Vid.  aupn.  ad  v  54.  —  vicit.  Ita 
riuTÌiiù  et  itptiini  Codd-,  quos  omnes  fere  editore»  sequontor.  Vo8g.  tamen 
MBBdit  alteram  lectionem  fincH,  ut  cummnnem  hic  habeauDB  sententiani 
•d  onida  tumuiira  pertinentem.  —  I4tì.  lalior  inprobu»,  pervicai,  per- 
(taaa.  ijoi  ntillain  uulestiani  (uKìt,  nuUa  aenuuna  nncitnr.  "' 
rt    C'«teniiu  hunc  veream,  qui  in  proverbii  o 

_ _tnint  Erasm.  Adag.  1.  a.  22.  et  li,  2,  53.  -   _. 

f|i«a«  i'a  rebn»  egetta».  Cf,  TheocT.  XXI,  1.  à  ntflit,  Jióifavtt,  fióva 
•■f  r^rvc  tytlun,  uuem  lacube.  laodat  ad  \.  133.  Sed  ne  t.  145.  eadem, 
— e  mpra  v.  133.  diierut  jioCta,  repct«re  vìdeatur,  Vr'af^.  teneoduiu  csae 
"''  T.  145.  vun'fu  arte»  pruprìe  dici  varia  artiuui  (genera,  artificìa; 
ft  ftutwo  sliictiorc  sensu  capienda  et  ad  agrìcnltarao  inventioneiu 
R  ewe.  Ceteruin  nùruni  est,  VaA.  ÌUed.  in  (jeargicis  ubivis  oSerre 
IMWfv,  in  Aoneide  autem  saepìos  alteram  urguere;  nei  etiain  in  il- 
>  Cod.  Bora,  inierdnm  iiraebet  furmam  urgitere,  ut  IV,  'i'iV.;  quare 

_j  nbiviB  Vei^ilio  vindicavimua.    Of.  Harlea.  ad  Celiar.  Ortbogr,  p. 

Ittt  liiÌMne  doctta  ab  eu  laudati»  adde  Oudcud.  ad  Lacan.  I,  147.  Droi- 
knb.  ad  Liv.  IX,  21,  4.  Suhneid.  ad  Caea.  B.  Q.  II.  25,  t.  et  Wa^.  Orth. 
V«K.  p.  47§.  Ribbeok.  edidit  urgeiia: —  147-  A  di^resmone  ad  iirupoaituo) 
nvaiiHinu,  poeta  aibi  trauBitam  ]iarat  hac  Bent«ntia:  Egestas  niit,  quae, 
«t  fti  alias  artes  inTenìendas  et  eiercend&s,  ita  etiani  ad  a^roB  colendoli 
^~—' —   '— ")elleret.    Nezns  sentontiarum  hie  est;  Ante  lovem  nuUuu  erat 


_„ _. ,  f.  125.,  sub  lovis  autont  imperio  variae  artes  Inventae  sunt 

(tCtfM  agri  colendi  rationeiit  homiuea  docuit.  —  Cererie  merita  praeter 
Onbei  hjiiuiiun  in  hanc  Ueam  concelebiat  Ovid.  Met.  V,  341  sqq.  Faat. 
iV,  395  «qq.  Amor.  III.  lOsqq.  —ferro,  Yoniere,  raatro,  ligune.  —  148- 
^«m  lam  tilvae,  qoae  poStie  iUÌb  aacra«  dieoutur,   deficerent  qnod  at- 


«Mil  Do 

«UivnL 


1  %ata  tilvae,  qoae  poStie  iUib  eacrae  dieoutur,  dehcerent  qnod  i 
ad  glande*  et  aròuta;  et  cum  quercun,  cniuB  Ken^ria  oobiliuin 
Ifooonam  aùvae,  non  amulius  aatis  magnam  glanmnm  copiam  anpi 
mt"  i/c^n.     Ita  etiam  Mantto  glandee  et  arlìata  quartnm  Oasum  I 


Ut.  anppl-  qaud  ttltinel  ad.     Bectìue  vero  WqdcI.  cen>>et,  collocationem 
■I  uni    '  ■  '      "  ...  .   .       -, 


id.  mpra 


iubere  coDatruetiuncm:  cum  glandee  al^ie  arietta  nlvae  e. 
Silva  eacra  ecil.  IovÌ,  enm  de  Inco  Uodonaeo  cogitandum  sit 
■apra  v.  b.i.  Alibi  «ilvae,  ut  etiam  dn^^ulae  arborea,  qaerciu  £cl.  VH, 
-«Hu  ibid-  V.  24„  propter  Drjadae  eoa  inoulentea  eaarae  dicuntor.  Cf. 
t.  ad  EcL  V,  59,  —  aròvta.  Vid.  adnott-  ad  KcL  111,  82.  -  Do- 
',  poCtice  prò  qnercetis.  Cf.  quae  ad  Ecl.  IX,  13.  et  anpia  ad  t.  S. 
14* 


2t2  P.  VEBOIU  MARONIS 

Mox  et  frumentis  labor  addita»,  ut  mala  cnlmos  150 

Esset  robigo  segnisque  horreret  in  arvis 
Carduus;  mtcreunt  segetes,  subit  aspera  silva, 
Lappaeque  tribolique,  interque  nitentia  colta 
Inielix  lolium  et  steriles  dominantar  avenae. 


adnotavimos.  —  150-  Redit  ad  propositimi,  t.  121.  Mox  etiam  nuda^  et 
damna  myasenmt  scj^etes;  nam  labor  \yX  Gnec.  ;roroc  pio  Trofeo,  fi^fi^i) 
haad  raro  prò  damiiis,  incommodìs.  Cf.  sapra  v.  79.  et  Ueo.  Il,  343.  372. 
Fmmenta  igitnr  malis  laborare  eoepemiit.  —  mala  robigo,  ut  etìam 
Colmnellae  a.  342.  dicitur.  est  exìtiosa,  qnae  culmos  exedit.  ut  apad  Hor. 
Od.  ni,  23,  6.  sterìlis  robigo,  i.  e.  qnae  effidt  sterìlHatem.  Robigo  an- 
tem  <nt  l)ic  in  melioribns  cWd.  et,  Wagnero  teste,  bis  in  Fastis  Piaenest. 
p.  326.  edit.  Suet.  Wolf.  pp>  vnlg.  rubigo  scrìptnm  legitnr;  cf.  Heina.  ad 
Ovid.  Fast.  IV.  907.  et  Orell.  ad  Hor.  Od.  Ili,  23,  7.,  qni  docet,  Tanvm 
esse  discrimen  Inter  robi^em  fmmenti  et  rnbWinem  ferri,  com  ait  idem 
Tocaboluni)  pnlvis  est  rurus  et  lentns,  qni  a  muis  nebnlis  adrectna  herbas 
exedit  (nobis  Afehiihau.)  Varr.  L.  L.  V,  3.  Colnm.  E,  12,  5.  X,  342.  FliB. 
XVni,  10,  20.  ib.  17,  44.  28,  63.  Hor.  Od.  HI,  23,  7.  Colebant  pioptena 
Romani  Robiginem  deam  «Varrò  1.  1.  Fest.  s.  t.  Robigalia  p.  134.  ed.  lin- 
dem.  Sery.  a4l  b.  1.)  vel  Robigum  denm  (Ovid.  Fast  lY,  907.  920.  Colnm. 
1.  1.  Gellins  V,  12.  TertolL  Spect.  5.),  cni  sacra  fiebant,  nt  robiginem  a 
segetibns  averteret,  et  quotannis  a.  d.  VH.  Kal.  Maias  Robigaiia  celebra- 
bantnr,  in  qnibns  canem  rufnm  immolabant,  Syrinm  illins  mali  canaam 
habentes.  {fii.  Ovid.  et  Colom.  U.  11.  Plin.  XYUI,  29,  69.  MerkeL  ad  Orid. 
Fast.  p.  CXCI.  et  CXY.  Scheiffele  in  Panly  Realencgd.  VI,  1.  p.  483.  aL) 
—  Esset,  exesset;  constat  enìm  voces  esse  et  edere,  nt  snnt  significatione 
maxime  cognatae,  ita  etiam  omnes  formas  a  literis  e»  indpientes  habere 
commnnes.  Àurea  tamen  aetate  pronnntiando  discemebatnr  esi  (er  isti)  et 
est  ier  isi).  —  ^segnis^  qui  cffìcit  segne  et  retardat,  ad  quodcnnane  ad- 
haerescìt  fijaam  explicatiunem  probat  Scbiracb.  p.  582.];  ant,  quoa  ]>i«e- 
stat,  sterilis,  infecnndns.    Nam  segnis,  qni  motn  caret,  atqne  etiam  mn  nil 

B'gnit.  Sic  snpra  y.  72.  segnùt  cftmptts.  Geo.  Il,  37.  terme  segnes,  cn  Geo. 
,  275.  in  denso  uberei  solo,  Bacchus  rion  segnior^  vitis  non  minns  f»* 
rax  est.''  Heipì.  Mihi  quoque  haec  altera  interpretatio,  nipote  aimj^ieiw, 
praeferenda  yidetnr.  Cf.  etiam  supra  y.  94.  glaeoae  inertes,  et  Geo.  fi,  208. 
tgnava  nemora.  Carduus  antem  iure  inter  haec  mala  refertor,  qnodlate 
serpere  et  scmen  quaqua  yersus  disseminare  solet.  —  horreret  ereetni 
staret,  ut  pili  in  metuentis  corpore  et  similia,  qnod  hic,  ubi  de  plaata  ipi- 
nis  hirsnta  sernio  est,  i.  q.  crescerei,  proyeniret.  Cf.  infra  II,  69.  142.  Aea. 
XI,  602.  ibique  adnott.  —  152.  inter eunt  segetes  etc.  Animadverten- 
dum  ad  constructioneni  suaviter  variatam;  nam  proprie  sic  perei  debebai: 
nUert'rent  segetes  etc,  ut  etiam  haec,  quemadmoaum  anteoeaenfia,  poide- 
rent  a  verbis  Uibor  additus  frwt^entis.  —  silvani  yocat  lappaa,  lolia  etc, 
nt  y.  76.  leguminum  silram  sonantem  lefipmus.    Ea  subii,  snccedit  in  se- 

fetis  locum.  —  153.  ,,lappae.  nostris  KleUen.    Plin.  ànaQivuiv  ita  red^ 
if  Heyn.    Ubinam?  Immo  anaQ(ì>fi  {KleffL-ratU^  qnam  Dioacor.  DI,  94. 
(104.)  et  Plin.  XXVU,  5,  15.  descrìbunt,  longe  alia  est  pianta.    Oonimigit 
autem  PUn.  XVni,  17,  44.  eodem  modo  lolium,  tribulos,  carduos  et  1^ 
pas,   quas  herbas  inter /rugwu  morbos  potius ,   quam  inter  ipstue  terni 
pestes  numerat.    Lappaeque  tribolique,  nt  Ecl.  lY,  51.  Terraiquè  troàhi»- 
fitte,  ubi  yid.  adnott.  —  tribolus,   (quam  scripturam  prò  TnJg.  tribeUt 
ex  Med.  et  aliis  bonis  libris  cum  recentissimis  editoribns  reoepimvf  :  ef. 
Wagn.  Orth.  Verg.  p.  476.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  437.)  rgifiolos,   beri* 
spinosa,  a  semine  triangulari  dieta,  et  in  Italia  frequentissima,  BmwMem' 
Cf.  Dioscor.  IV,  15.    Theophr.  h.  pi.  VI,  5.    Plin.  XXI,  15,  54.   XXH,  W» 
12.  Oyid.  Met.  V,  485.    Lolium  tribolique  fatigant  Messie  et  tmeapugno' 
bile  gramen,  ibid.  XIII,  803.  Asperior  tribolis.  —  inter  nitentia  eulto- 
Sic  saepe  nitere  de  laetis  campis  et  pratis.    Cf.  Aen.  VI,  677.  eampi  fi' 
tentes.    Orid.  Fast.  TV,  126.    Vere  nitent  terrae,    Petron.  e.  99.  araàroàO' 
me/acta  tellus  niUt  etc.  —  154.  Infeiix  lolium,  steriles  avenae.  ^ 


QÌCOTn 

Juod  nÌ8Ì  et  adsidiiis  hoi-bam  inaeetabcre  rastris  155 

t  sonìtu  tcrrcbis  avos  et  ruris  opaci 
Falce  premcB  iimbram  votìsqiie  voeaveris  imbrem, 
H«u  magDuiu  alterius  fi-ustra  spectubis  acorvum, 

wi  Bei.  V.  37..  ubi  totum  fere  hunc  Tereniu  iam  legimns.  —  )i>5. 
«ini.  Cf.  adnutt.  «1  Ecl.  IX.   14.  —  Aerham  in*ectabere.  Vtj^ 
AtMeto£«re,  qai)d  nern.  ad  glebnnini  tenacit&tem  refert;  ned  ism 
betifl  perspéxit,  non  de  tenacitÀte  g'IebBrum  hic  agi.  sed  ad  herbaa 
■WMW  et  uums  IV.  151— IS<.Ì  hnnc  vcrauiu  osse  referendum;  qnare  pror- 
m   adsentior   WI^rnem.  Mcd..  tìud.  et  alJi>rniD  bonorum  (Xidd.   lectinnem 
imham  mtv.ctabtri'  contra  Tnlifarem  (a  Rom.  in  ras.,  Bem,  e.  et  Servii  Codd, 
\Miai),   qnoe  ax  y.  IU4.    nma  iiitrqmlw  orta  esse  fideattir,  ita  defen^ 
'St  dioBt.  de  terra  inxoutanda.  i.  e.  de  glebis  coiamitiDendiH,  iain  supra 

diotam.  nmic  vero  etiam  eiponenduni.  qnomodo  illia  inoommndtÉ 

ait,  qnae  ex  lappis,  trìbnlis  aliisque  id  ^niu  herbie  modu  coiu- 
oriaotnr.  Sententia  igitor  haec  est:  TTt  ager  bÌB  herbis  inutilibua 
rostri  Tel  saronli  iipe  strenne  sarriendiini  vel  inanu  runcaDdiun 
(M)  qua  de  re  cf.  Plin.  XVIII,  21,  50.  Colum.  JI.  11,  12.  X,  N8.  XI.  2.  7. 
M.  Tarr.  B.  R.  1.  30.  Vid.  etìam  Ovìd.  ei  P.  I.  8.  5».  et  H.>r.  Epist.  1, 
M,  XI.  <,ibìqtie  DQntzer.  et  Obbar.)  —  ad»ÌduU  |de  qoa  acriliendi  ratione 
m.  Wani.  Orth.  Vcrv.  V.  40S.  Cf.  tamen  etiaiu  Ribbeck.  Prole^.  p.  400.> 
prò  aariaae.  ('f.  Tiboll.  IL  1,  5t.  Agricola  lutetduo  priitmm  tabuttu  ara- 
m>.  Vìd.  adnutt.  ad  Acd.  Vili.  55SI.  —  innaelatere  prò  inaectatus  FoerÌB. 
Wted.  inter  alia  oxeinpln  ntrioarine  Putnrì  siraplicie  et  exseti  a  poStis  in- 
lerdam  cunfasi  oonTert  etiani  Ter.  Ad.  I,  1.  30.  Amn  qui  mentiri  aut 
fMtrr  inKu«ril  patrem,  aul  Autle/iil,  taato  magù  twdebit  celeriM,  ubi  ta- 
mta  Fleokeisen  Fraudare  tanto  ete.  conìieit.  Hinns  offenderent  baec 
Pstors  sìmplieia.  nisi  v,  157.  sequeretar  i\ocaverig.  Sed  rìde  Raddìm. 
n.  p.  345.  tint.  T.  —  IE>T-  Fronde»  arbonira  ambram  facìentinm  aiapn- 
tnua  e««e  dìoit.  —  rui  onae-um,  arboribun  conritris  aeer.  prò  ipsia 
■fbmbu.  ut  nmbrama  nrabrona  fnrade.  iCf.  adnot.  ad  Ed,  DC,  20.1  — 
Pale*. premei  umbram,  falce  vìneatica  a.  caIt«Ui)  incnrTu  vinìtoris 
emmimes,  Minpescoa  nimiam  pampiuonun  lunrìem.  Vid.  Hor.  Od.  I. 
31,  9.  Pretwtia  ùltltna  falce  vitem.  Ovid.  Met.  XIV.  838.  adimca  -  -/alci-, 
QÌèh  modo  htxnnmii  prfmi't  «t  epatiimtia  pitKaitn,  Braehia  competeit.  Cal- 
■ant.  V.  Ilo.  mnlU  taliclum  prenua  [enU.  y.  88.  incipe /aUe  neintM  ci- 
VMgm  reeiderf  frimk»).  Cf.  etiani  Geo.  IV.  131.  et  CatuU.  UOT.  41. 
Son  fall  atlUnuat  fi-otidatmiìm  arbori»  tmibram.  Ceteram  Waga., 
mtm  Menti  auninti.  ei  Hed..  Rum..  Gnd.  mnltisque  aliio  et  Vergili!  ip»as 
il  Servii  Cudd.  prò  vulg.  itmbrag  Iquod  tamen  Ribbeck.  servavit.  Pai.,  duo 
hn.  et  Philarg.  Beontns)  reiitìtnit  lectionem  maòmm,  ..nihil  reTeritne  là 
tmaiifmtvy,  qnod  unie  deprebcndere  sibi  rideatnr  in  vooc.  tanbram  —  im- 
Iran,"  ntque  Vcrgiliuni  probaret  ..band  raro  Htadiose  quaenirisse  rerborum 
fUMam  Bimilìtudineni .  qua  orationem  per  se  coneitatam  etiam  alacrìoren 
talderet,"  hi»  eieraplis  uso»  est:  Aen,  IX.  B34.  X,  735.;  in  vivida  descri- 
-"—    (leo.  II.  441.    Aen.   VUl.  644  sq  ;  in  re  atroci:  Geo.  ID.  421.  Aen. 


iMmw: 

Vm.  M     _ „  .  . 

Om.  I.  47».   Adde  Aen.  X.  735.   et  XI,  189  sq.   a^ne  cf.  adnott.  i. 
Vllt,  SU.     Celeri  recentiores  editore»  Dobiecnin  umòram  receperunt. 
-■''iaque  vacavirit  imbrem.    Eiuaniodi  vota  maxime  in  feriia  aementi- 


.  IX.  621.:  in  re  lugubri:  Aen.  XI.  1811  sq.;  in  re  horror!»  piei 
"•     ■  "     ■        "    —      ■  --• ad  E 


■ii,  OttAé  satione  peracta  hieme  celebrabantnr.  facta  esse,  coli.  Ovid.  Fast. 

\,tm  aqq.    docet   Voas.     " ™      .    .  _  ...t 

MOT.  viior.  tS  iftU  Zfù  (. 


U   /onew  aipMiiii  exnrabaiil  Btc.  —  IM.  15ft.  ..Messem  parcam 

fcrt  dirit  VergiliUB.  Ex  Heaiod.  'Egy.  304  aq.  it  ro*  hiaaia  "SIqi  ò*{ii- 
»««■  p4  "WE  rn  tttwnSù  j;nt/Coiv  ffruodi];  Allntplovs  etxovt  «ni  fiirSiv 
*»i««5j."  ffai/n.  ^  Cetenim  apnd  Seneeam  de  Benef.  VH.  5.  legitur  Hsn, 
/nutra  magniim  aUeriiu.  Sed  vnlg.  BCrìptarani  praeter  Codd.  tnetar  etiam 
HanhiB  p.  402.  12.  Wakef.  ad  Lucr.  H.  2.  defendit  animi  Cod.  Mns.  Brìt. 
^—"-         sprrahi»,  e  coìde  interpretamento  exepecfaòia  (qnod  praebet  BJb- 


214  P.  VERGILI  MARONIS 

ConcuBsaque  famem  in  silvis  solabere  quercu. 

Dicendum  et^  quae  sint  duris  agrestibus  armfty  160^ 

Qiiis  sino  nec  potuere  seri  nec  surgere  messes: 
Vomis  et  inflexi  primum  grave  robur  aratri 
Tardaque  Eleusinae  matris  volventia  plaustra 
Tribulaque  trahcaeque  et  iniquo  pendere  rastri; 


beckiì  Cod.  Beni,  e),  vnl^tam  ortam  censet  pamm  probabiliter.  Cetenun 
Ribbeck.  et  Haapt.  com  Palat.  a.  m.  pr.  hic  et  infra  v.  185.  serìpseraot 
acervam.  —  \q^,  famtm  solabere  quercu.  Sic  Oalp.  IV,  32.  mridique 
famem  solarer  hioisco.  —  160.  sqq.  De  iiistramentis  operis  rustici  agit. 
Arma  enim  de  oranibus  onine  ^cnus  instramentis  dici  constat.  Sic  Aen. 
I,  177.  arma  CereaUay  Aen.  V,  15.  VI,  355.  et  saepins  arma  navalia^  \ày. 
XXXV,  23,  11.  arma  e^iattria,  Martial.  XIV,  36.  ToiìdendU  haee  €irma 
Uhi  9ìint  apta  capillis.  —  duris  agrestibus.  Cf.  Aen.  VII,  504.  —  161. 
De  forma  quts  s.  quets  vid.  ad  Ecl.  I,  72.  Praepositiones  autem  impiimiB 
Prononiini  relativo  saepissime  postponi,  res  est  notissima.  Cf.  esempla  a 
Ruddim.  II.  p.  335  sq.  et  Ramsh.  §.  151.  3.  et  4.  collecta,  qaibiu  adde 
Aen.  I,  348.  qitos  inter.  Lucr.  IH,  851.  quifnuf  e.  Cic.  Manil.  16,  47.  qiaó 
de.    id.  Acad.  prior.  II,   15,  47.   quos  cantra,    Tac.  Ann.  XV,  1,  4.    9iMni 

fene^  etc.  —  potuere  àoQiariìctiQ  prò  possunt.  Cf.  sapra  ad  v.  49.  — 
62.  Primum  in  ennmerationis  principio  positum,  non  seqnente  Adr.  ttam 
Tel  deinde,  nt  saepe;  cuius  tanien  vice  intcrdnm  aliae  Particnlae  fonrai- 
tur,  veroj  etiam,  autem  etc.  Cf.  Geo.  ITI,  384,  Cic.  N.  D.  Il,  17,  45.  Fin. 
n,  1,  1.  Tnsc.  I,  24,  57.  et  quae  disputaront  Viri  docti  a  E&hnero  ad  Cie. 
Tose.  IV,  35,  74.  et  Kritz.  ad  Sali.  Ing.  45,  2.  laudati,  qnibns  adde  Be- 
neck.  ad  Cic.  Cat.  II,  10,  21.  et  Wagner.  Qu.  Virg.  XXVm,  l.  —  vomis, 
rarior  forma  prò  vulgari  vom^r,  qua  utuntur  etiam  C^ato  R.  R.  135,  2.  et 
Colum.  Il,  2,  26.  Cf.  etiam  quae  supra  ad  v.  46.  adnotavimns,  Heina.  ad 
Ovid.  Fast.  IV,  927.,  ubi  unus  certe  Cod.  hanc  formam  praebet,  et  Serr. 
ad  Aen.  I,  293.  —  robur  aratri  cadem  ratione  dictum,  qua  sapra  t. 
143.  ferri  rigor  et  multa  similia.  Cf.  Aen.  VII,  609.  axiernami/sferri  Ro- 
bora.  Lucr.  I,  881.  (fru^es)  robore  cum  saxi  frangttiUur,  et  IT,  449.  Ei 
validi  silices  et  duri  robora  ferri.  Imitatur  nostrum  Val.  PI.  VU,  555. 
pars  diri  portant  grave  robur  aratri.  Ghravi  autem  aratro  opuB  est  ad 
pingue  Itauae  solum  subi^endum,  ut  quam  altissimi  fìiuit  suld;   nam  ay 

fravìus  est  aratrum,  eo  altius  t^rrae  vomer  infìgitur.  Cf.  etiam  Plio.  XVlQ, 
8,  47.  Varrò  R.  R.  I,  19.  Colum.  Il,  2.  et  Voss.  ad  h.  1.  —  inflexi.  QL 
infra  v.  169  sq.  ibiaue  adnott.  —  163-  plaustra  {Feld-,  Oetreid&magmCi^ 
quorum  rotae,  aut  binae,  aut  temae,  non  habebant  radios,  sed  solidii  or- 
bibus  constabant,  quapropter  tympana  Yocabantur.  Cf.  Geo.  Il,  244.  Biw- 
modi  autem  plaustra  a  bubus  tracta  graviterque  onerata  non  nisi  taide 
promoveri  posse,  per  se  patet.  —  tarda  volventia  prò  tarde  se  Yolven- 
tia.  De  Aoiectivo  prò  Adverb.  posito  vid.  adnott.  ad  Aen.  Vili,  559.,  de 
verbo  activo  reflexiva,  quam  vocant,  signifìcatione  usurpato  ad  Aen.  I,  294. 
-  Eleusinae  matris.  ,,Cereri  sacra  erant,  quippe  a  qua  omnino  operÌB 
rustici  ratio  profecta;  non  vero,  quod  eorum  usus  in  pompa  EUusimapmt- 
cipuus  fuerit,  ut  inter  instrumenta  Orgica  essent;  in  pompa  enim  Ekasi- 
nia  Ceres  in  thcnsis,  in^  ò^rnuaroc,  auadrìgis  candiiiis  aucebatur.  ^d. 
Spanh.  ad  Callim.  Cer.  122.**  Hei/n.  Afater  Ceres  hic  eodem  iure  didtur, 
quo  alias  dii  band  raro  paires,  genitores  (cf.  supra  v.  121.  Il,  4.  617.  IV, 
369.  Aen.  I,  155.  Il,  617.  V,  14.  VII,  327.  XU,  703.);  (luamqnam  alias 
Cybele  tantum,  magna  mater  deorum,  hoc  nomine  appellari  solet  (Aen.  HI, 
111.  IX,  619.).  Eleusis  autem  s.  Eleusin,  Atticae  civitas  maritima  (cnìns  re- 
liquiae  M>^^  vicum  Levsina  a.  I^essiiia  inveniuntur:  cf.  liber  mens  Handh. 
d.  alt.  Oeogr,  IH.  p.  950.),  ob  Cereris  cultum  et  mysterìa  celeberrima, 
quod  ibi  Ceres  Triptolemum  instituisse  fetebatur.  (vid.  supra  ad  v.  19.) 
Cf.  Hyg.  f.  157.  Ovid.  Fast.  IV,  507  sqq.  Cic.  N.  D.  H,  42,  119.  et  Serr. 
ad  h.  1.  -—  164.  tribulum  et  trahea  instrumenta  erant,  quae  framentis 
terendÌB  inserviebant  {Dreschmaschinen);   et  tribulum  quidem,  r^ifiolor 


GEORGICON  UB.  I. 

Virgea  praeterea  Celei  vilìsque  supellex, 
.Arbuteae  crates  at  myetica  vannus  laccLi. 
Omnis  quae  multo  anto  memor  proviaa  repoites, 
Si  le  digna  inanet  divini  gloria  i-iu'Ìb. 


(dM  Drtschwagf:»,  que&i  Conin^rtone  teste  Itali  etiamniiin  trebbio  et  Hispuii 
trtUa  »ocant).  Varrò  R.  B,  I.  52,  1.  ita  desoribit:  TribtUum  jil  e  taiula 
iofiidihH»  aiU  fiTTO  atperata,   qua*   impoaito  auriga   rml  pinuiere   grandi 


troMtur  iviiutnti*  iìtnctu.  Ut  rii*rrUiat  e  *pica  ffrana,     (.'f.  id.  L.  L.  IV, 
et  Plin.  XVm.  30,  73.  Serriiu  wl  h.  1.  addìt,  onm:  pttrte  denUtom  et  apnd 
Afro*  maiioie  in  lun  fnÌBse;   nnttre   ettam  plutttUHm  Puenicum  TOcab&W. 

,w-_-„     D      D     1    1  ^      T—-.. ^..    !_.-i 1..^    ^i:- _a:      _^r,É ATT 


(Varrò  R.  R  1.  1.^  Tnrcoa  eu  mstnimento  etiftnmnnc  nti.  anctoreat  Heyn., 
ifoi  eonfcrt  P.  Luca»  Voyarjr.  dant  la  Grec^  T.  I.  p,  IS2.,  abi  etiani  forma 
niu  enreiMa  àt.  Trnlira  a.  tniha  {^lUe  LheBchìcahe,  DreschteUleife)  a 
tnhenao  dieta,  FixiiSni'r  Groeconuii,  rctins  rchiciilì  aine  rntu.  infra  lapi- 
fibiis  acaminatìs  vel  dontibus  ferreiii  obsitum.  Etiam  apad  Culniu.  Il,  ^1. 
dam  tributo  TOiiiuiigitnr,  Pe  utroque  conf.  Scheffer.  de  re  vehic.  II,  7.  — 
litiquo  pnnderf^  paene  nlmis  gravi,  qaod  vìre»  fere  snperat,  ut  Geo.  UI, 
M7.  àmuU}  m/,  faice.  De  rmtro  nd.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  40.  (Biyco 
«Bimhun  hornm  instnmienlorniii  itnapines  eipriini  cnjavit.i  —  165.  Per  te- 
Uqvam  «nprllertiUntj  uuae  utpote  ei  viminìbu»  et  materia  rmtica  facta, 
qnetnadmiidani  Vsrru  ait  I,  22.  !..  rili*  appcUatnr,  intelli^  orbea,  fiscel- 
UM.  fomiM  cMcarìaa  et  «iiuilia  voga.  Celei  didtur  EleuDÌuii.  quia  eina 
Blìns  TriptoleiiinB  (vid.  sopra  ad  v.  HI,,  ut  de  Celeu  ipso  Ovid.  Fast.  IV, 
MS.  et  Hygiii-  fftb.  147, i  a  Cerere  hospitio  eicepta  satioDem  fnienin  di- 
£(«r«t.  Vid,  CallÌDi.  h,  in  Cer,  97  sqq.  et  Apollnd.  I,  5,  I,  ah  Hojiuo  land. 
Raf«nnrtar  auteni  ad  ìllani  snpellectileni  crate»  \tA  oceaadnni,  vid.  eaura 
f.  95.)  et  fiiniiH»,  e,  crìbruiu  cereale,  quo  palese  post  trìtaram  a  mi- 
■mtn  Tentilandu  exeeraebantur  (ef.  Qeo.  Ili,  134.),  cniosque  Deus  erat  in  m^ 
mrii*  l3eiuiiiiÌB;  portabatur  enim  taniqnam  sigaani  lustTatioaìa  et  pnrem- 
•'"-'-  in  piiinpa  lacr-hi  (vid.  od  Ed.  VI,  15,1,  quae  corto  die  ei  Ceramico 

rtncebator.    Cf.  Menrs.  Elennin.  e.  27.    Ceteram  Hesiedi  locnm 

,,     ._,   tqq.  ante  oonloa  fulsi 

eu»  Imre  tantum  apud  pi>aiaa  ('  ,  ,  ,      , 

■smjiiaiu  apud  pedestree  anreae  aelatis  Rorìiitoreii  ìnrenìtnr.    ..Vocabatur 

a0ttten  rantuu  tacchi,  inquit  PomnotiiaB  Sabinnt.  quia  Isis  fratreni  suam 

Oàtrìm.  i.  e.  Liberam  patrem,  mùtilatuEn  a  l^-ph'iue,  tanno  coll^t.    Inde 

adli9>eri  potuit  mystiUrìii  h,  areanis  saeris  buine  Dei."  —  I67<  ,,E&  Heaiod. 

'JBiff.  4S7.    Tnii"   n^altn-  fitlftifr,  frfffV  olx^ia  9fn9ia.  —  ante,    quam 

"~~ '""        memor  ad  ornatani  adiectma,  ut  ibid.  v.  422.  fitfirriftfros, 

i  omittens  et  obUriBoena,    (T.  Colura.  I,  s,  8."    H«s*.    Vide 

a  n.  M7.   rt  mnUa  laémor  occule  terra.  —  proi'itn  repone», 

T  pio  tpnmiiUhi»  pogitum,  nt  Hcjn.  eensct;  scd  utmmqne  saam 

it  ùpufloatìiinem  ;  nani  eensuB  est:  uninia  haec  instruinenta  ma- 

.__  ,  enda  eorabia,  tibi  parabis  in  TaturuDi  nsuiu,  et  ad  oura  tliligen- 

*  téf"  •Wtabis.     Ceternm  cf.  Hor.  Epint.  I,  IN,  lOi).  prointae  fnini»  in  amimi 

I    Otpia.  —    168.   Si  natiti  nia^nini  ex  operu  et  re  avesti  buiieui  «mneani 

ani*.  -~  ti  tiiaiift  prò:  ai  vis,  ut  te  mancat.    Vid.  ctiam  ad   Aen.  XII. 

SW,  —  digna  gloria,  quae   tibi  debehir  propter  induatriatu  taaia,  qoae 

I    napondet   tnhnn   tao.     Sic  proemia  dima  Aen,  I,  KOS.  Ovid.  Fast.  I.  67S,, 

,   fnnOa»  diffnia  U.  Atei.  32.,    potna  ragna  Sali.  Cat,  SI,  8.  et  similia.  — 

I   divini  rtirÌK  Reyn,,  comparaiiH  Oraeo.  9tìos.  Jìos,  eiplicat  per  praecia>- 

'  — 'j  netinB  interpretaria  de  arvis  a  diia  a^entibuB  ei  vnljp  ipininne  babi- 

■       "»  ììb  gratis  et  aoceptis.    Of.  snpra  v.  10.  Agrettum  praeaentia 

i  et  modo  v.  163.  et  166.  commemorata  Cereria  et  Bacchi  dq- 

r  Wagn.,  haee  adnotani:   „nt  philoHopho  Hapicntia,  artifìci  ara 

-'b  divina  videntur  et  dicnntnr,  ita  ei,  qoi  praetcr  estera  amat 

._ ,  ms:"  quaui  eiplicationein  emnt  furtasae  qai  nostrae  praefe- 

PwriV.  p.  IÌ6.  |et  p.  244.,  ubi  per  erroreni  tota  eras  disputafio  Ito- 
.__»r1  bnne  veraum  spurium  mnset,  cum  langneat  epithet'm  ÀWn»  tota- 
^fle  fin»  lAtini^  diapliceat;  sed  recte  prò  eo  iotercedìt  Ribbeck.  Proleg.  p. 


216  P.  VERGILI  MARONIS 

Continuo  in  silvia  magna  vi  flexa  domatur 

In  burim  et  curvi  formam  accipit  ulmus  aratri.  170^ 

Huic  ab  stirpe  pedes  temo  protentus  in  ceto, 

Binae  aures,  duplici  aptantur  dentaiia  dorso. 

Caeditur  et  tilia  ante  iugo  levis  altaque  fagus 


52.,  qui  defendatur  et  explicetnr  Eleusinae  matris  et  lacchi  muniniboB  (y. 
163  soq.)»  —  169  sqq.  De  aratri  j^artibus  singnlis  agitur.  Vide  aatem, 
quam  bene  spondaici  numeri  vini  buie  rei  adbibendam  erprimant.  —  6'ofi- 
tinuo,  Btatim  principio  (vid.  ad  v.  60.\  in  ipsis  silvis  lumoB,  dam  novella 
est  et  tenera,  in  burim  infiectenda  est,  i.  e.  a  rustico  ita  incurvanda,  ut 
curva  adolescat.  Cf .  Hesiod.  ^'Eoy,  427  8€[.  Buris  s.  àura  {der  Kriimfnelj  o  Yv^q 
Graecorum),  qoae  praeter  h.  1.  non  lusi  apud  Varronem  I,  19,  2.,  oomme- 
moratur,  proprie  est  pars  aratri  veteris  posterior,  cui  et  temo  iunctus  est 
et  vomer  ipse,  b.  e.  b^uni  seu  ferrum  rostratum  ^lebas  eruens.  (Nomen 
eius,  de  quo  cf.  Salmas.  Kxerc.  Plin.  p.  570.  et  Scnneider.  ad  Yarr.  1.  L, 
contractuui  est  ex  /Soòc  ovQq.  Vergilius  utique  distinguit  Inter  buram  et 
temoneni;  saepe  vero  etìam  utraque  pars  aratri  ex  uno  continuoque  Ugno 
confìcìebatur,  ut  burae  nomine  temo  quoque  comprehenderetur,  v.  e.  apud 
Varr.  L.  L.  FV.  p.  33.,  et  Graec.  nvióyvov  signifìcaretur.)  —  curut  - - 
aratri,  proprie  tantum  cur\'ae  ))uri8,  sed  cum  bura  praecipua  pars  aratri 
babcretur,  mterdum  aratrum  prò  sola  bura  ponebatur;  quare  etiam  ap. 
Lucr.  V,  931.  VI,  1252.  et  alibi  ctirram  aratntm  legimus.  Huic  buri  ab 
stirpe  (quod  e  Mcd.  a.  m.  sec.  aliisque  libris  Wagn.  prò  vulg.  a  stirpe 
a  Ribbeckio  et  I^dew.  servato  restituit:  cf.  Aen.  1,  626.  VII,  99.  Vm,  130. 
IX,  603.  Wagn.  Qu.  Virg.  I,  1.  et  quae  ad  Ecl.  IH,  59.  VII,  6.  adnotavi- 
mus),  in  inferiore  parte  truuci  lut  Geo.  U,  53.  312.  Aen.  XU,  20S.),  temo 
(larofioive,  der  Pfiìigbaum,  Grengel)  pedum  odo,  tum  aurea  et  denti^ 
iunguntur.  C'eterum  ut  bic  pexleu  protentìm  in  octo,  sic  Antìi.  Lat.  Burm. 
Ili,  81,  4.  legitur  protentus  in  octo  dies.  —  Aures  (TtTfga)  sunt  duae 
tabulae  inferiori  burae  parti  utrimque  applicatae,  auibus  sulcus  latior  et 
porca  altior  efficitur.  Cf.  Varrò  R.  R.  I,  29.  Pallaaius  1,  43,  1.  Aratro 
tdmplivia,  vel,  si  plana  regio  peniùttit^  aurita,  ipiibus  possint  cantra  sta' 
tiones  humoris  hwemi  saia  celiti  ore  mUco  attolli;  unde  patet,  Vergflium 
non  simplex  aratrum  bic  describere,  sed  plenissimum,  aa  omnes  usua  ìn- 
structum.  Conington^nutat  id  aratrum  describi,  quod  Angli  vocent  strike 
furroio plough.  —  172.  Dentale  Heyn.  (coli.  Colum.  11,24.,  ubi  iungun- 
tur vomer  et  dentale)  de  ipso  vomeris  dente  intelligit,  ut  duplex  eius 
doraum  ad  duo  vomeris  crura  referendum  dicat.  Sed  ex  ipso  iUo  Colu- 
mellac  loco  dentale  et  vomerem  res  diversas  et  Servii  expbcationem,  ex 
qua  tientale  {flv/ja,  der  Schaarf*atmi,  das  Pfiughaupt)  lignum  est  iUud, 
quod  vomerem  recipit,  cui  ferreus  deus  vomens  mduitur,  veriorem  esse  pa- 
tet. Cum  cnim  Vergilius  non  nisi  de  ligneo  aratri  apparata  loquatur,  vo- 
merem ipsum  (quem  alibi,  v.  e.  infra  v.  262.  et  ap.  Varr.  L.  L.  IV.  p.  33. 
fiefiteni  quidem,  nusquam  ven^  dentale  vocatum  videmus)  prorsus  silentb 
practenuitti,  non  pò  test  offendere.  Duplex  dorsum  Voss.  rectissime  inter- 
pretatur  die  Sohlhòlzer,  die  òeiden  Schenkel  des  Schaarbautns ,  die  spitt 
tn  den  Pjiugschaar  ztinaiHtnenlaufen  ;  quare  etiam  dentaiia  plerumque  Ftu- 
rali  numero  commemorantur.  CÌ.  Pers.  1,  73.  sidco  terens  dentaiia.  {JSétàr 
racbio  ]>.  383.  dentaiia  per  appositionem  adiecta  videntur  verbis  binae  m^ 
re^,  ut  utrumque  eandcm  rem,  asserculos  illos  modo  dictos  sìgnificet;  quod 
nemo  facile  probabìt.)  Est  autem  flnplici  dorso  non  Casus  tertiua,  led 
Ablativus,  quem  vocant,  qualitatis,  ita  ut  ad  verbum  aptantur  BUpplendiu 
sit  ("asus  Ooiecti  aratro,  Cetcrum  florsi  nomen  Wagn.  inde  repetii,  oiiod 
vel  dentalibus  velut  dorso  binae  istae  aures  impositae  sint,  vel  vomeris  aeiis 
indutus  sit  illorum  extrcmae  parti  velut  capiti,  a  quo,  ut  in  equis,  taurìs 
etc.,  longum  dorsum  protendatur.  —  173-  Mox  ex  levi  Ugno  iugum,  coi 
subinngebantur  tauri  0T»e  subiugiorum  lororum,  ac  stiva  {Sterae),  Ijffiium 
per  burim  in  dentale  aescendens  eique  infixum  atque  manubrio  praeditum, 
quo  aratrum  regebatur  vomerque  vel  tollebatur  vel  deprimebatur»   confi- 


GEORGICON  LIB.  L 

Stivaque,  qiiac  cumis  a  tergo  lorqucat  imoB, 
^t  suspenea  foci  a  explorat  robura  l'umus, 

Poftsum  multa  tiui  veterum  praecepta  rcferre, 


rìenda  dicnntiu',  quae  crirrua  imon  n  tergo  torquent,  h.  e,  aratrnm 
tpAOin  TOtÌB  anbniiDm.  (Viil.  taraen,  ijnae  infra  BcripsiiniiBl.  Cf.  Plin.  XVIII, 
18,  **1.  Oeteruin  non  temere  in  h.  1.  haerentes  Io.  Schrader.  v.  174.  et  173. 
tnnsponmdus  esse  ceusnit.  et  re  ver»  transpoHUit  Kbbeck.  Martinns  antera 
prò  vvlg.  aìtaqtif  fagui  Stìraoiui  Icgenduin  esse  auuìt  aUaqae  fa^u»  Sii- 
aae  {ne,  Mfvfitnr,  ut  aotea  mia  iugo:  caeditnr  hgnB  in  imam  Btivae.  at 
inde  stiva  fiat);  naam  eoniectiirani  cum  iiarallelismaH  membrunuD  maiime 
cooinieiidet  et  mlgatae  urìfii,  vel  a  wquente  qHae,  vet  a  Ubrarìoniui  per- 
nraitate  dedocenda.  nni  alUimif  fmjwi  male  ad  priora  trabercnt,  facilliine 
piMBtt  eiplieari.  cnm  V>mbìo.  ManHune.  Woiiderl.  et  lahnio  li»  priore  edit.) 
pria)  recipiendam  dtud;  nunc  vero  cum  Wsfn.,  cui  muleatissima  ridetnr 
MK  ratio,  qua  Tersos  meris  decoirens  dactylis  eicìporetur  veno  ipundaioo, 
lef.  eiiu  Qn.  Viri^.  XUI.  p.  433.  et  XXXIII.  p.  S45.)  et  recentÌMiinÌB  edi- 
toTihiia  Codd.  lectioDem  revocavi,  qnam  per  epeicgesin  %.  figaram  i*i>(  Sik 
IvtSv  (de  qoB  vid.  adnott.  ad  Ed.  li,  8.)  eiiilìeanmB  pei  stivam  fagìneani 
(.  fa^ni,  «tnae  caedìtnr,  nt  indo  stira  fìat,  labn.,  qm  in  edit.  D.  et  ipfie 
tnrtjtvit  Codd,  loctionem  eam  aie  intevpretatnr:  caeduntor  tilia  et  fa^B  in 
mitn  in^,  et  caeditnr  stiva,  quae  corruiu  torqneat;  qnoe  tamcn  ratio  bue 
hab«t  iucommodì,  ut  ^raeter  neceBsitatera  dna  arbumm  ^nera  infra  aasi- 
jtwotar,  Btiva  antem  nimis  nude  ponator.  lif no,  ex  <]tii>  coitSeicoda  ait,  non 
soumemorat).  Praeterea  Wagn.  (qaem  hii'  in  prima  edit  t«mere  secati 
mniisl  ex  Paria.  2.  3.  prò  vol^.  c^ttìì»  nicepit  curgtur.  qnod  8chiilz.  de 
antri  Bomani  forma  et  compoBitìune  {Jenae  IS20.  S.l  p.  3Jiiqc|.  veto»  ar&- 
tran  carm  k.  machina  roti»  instmcta  {ein  Pfluggr.fieM)  caraiaae  evicerìt, 
nmu  anb^ro  non  aemper  celeritatem,  sed  ctìam  qnandam  moina  aequabi- 
Gtatom  et  perpetuitatem  ai)^ilìcet.  Oam  tamen  Scrvina  adnotet;  „cttri*u« 
(HiH  ppopttr  morem  prorinciae  snae.  in  qua  aratri  habent  rotaa,  quibns 
rarairtur".  nunc  in  ceteromm  librorum  onuiium  lectione  BOquicBcendiuii  esse 
MUmi,  qnani  etiani  lahn.  et  recentiBsimi  editorea  retinaentnt  et  Wa^.  ijise 
in  edit.  rais,  revocavit.  currua  imi  i^tnr  snnt  hamìleH  illac  rotai;  primo 
lODMÙ  sdhuietae.  Oetenim  Ribbeck.  v.  174.  et  I7&.  fortoase  secundia 
«Kris  a  pofta  in  mar^rinc  adicotna  anapicatar.  |Cf.  Ftiam  eios  Prolei:,  p. 
*3.)  —  176.  ^Robura,  h.  e.  materia  ».  ]%nuin,  nude  haer  cimficiantnr, 
fnvto  durala  esse  debent,  Cf.'Heaiod.  "Kpy.  45.  629.  —  explorat  fide- 
tur  erpriniere  natarau  fumi,  cnm  lent«  per  minntas  particoJaa  aeae  insi- 
nui, ut  itfr,  tn'rtdi,  tfnr.braa  rrplorare  dicimar,  PotÓat  tamen  oUam  di- 
etwB  ewe,  ut  poStia  alibi  probarr,  nt  de  bonitate  Ugni  inde  constet,  nisi 
obn  firmoiD  et  probnm  sit.  eiareacena  rimaB  aeet,"  Heyn.    Hanc  alteram 

aUcationem.  iam  a  Servio  propositam,  cnm  Voaaio  praefero;  quamquam 
irach.  p,  404.  priori  calcDliim  annm  addit.  comparana  Hesiod.  Efy-  627. 
'iUav  S"  ìrtftyii  intq  xanvoC  xgffiaaS^ni .  Pro  recepta  autem  lectione 
^  orM,  qnani  Med-,  (foth.  ì.  aliique  boni  libri  exbìbent,  vnlgo  in  codd. 
ri  editt.  male  legitni  fxplaret;  nihil  enim  praecipit  VergiÙns,  sed  narrat, 
■loae  fieri  Bntcant,  {lìonùiiur,  aptiaittir,  caÀJTfur)  et  hic  qnoqne  e  v.  173. 
npetndum  vst  ante.  OoninnctivoB  Hbrvrìia  debctur  dcceptia  praecedente 
OnanpotiTO  torawat,  Cetenun  de  omni  hoc  loco  cf.  Hejnii  Eie.  L  ad  h. 
L  (te  aratro  Virgiliano,  cum  Wai^eri  additamentis  et  praeter  Brycei  ac- 
mrntain  aratri  dcaerìptionem  ima^inibns  illustratam,  qm  de  dnpliei  dorso 
\„Àt  two  doping  ndgtt  joinfd  in  onn"),  de  dentalibus  fji'Ae  l'""  finp», 
or  Aww  of  fktkea  of  l/ie  share  and  ubare  heam")  et  de  hodiemo  Italomin 
aistro  noiva  qoaedam  proponit,  et  Cnningtonia  hac  de  re  longinrem  diapn- 
tatinnem.  imprimia  Ginzrot.  din-  d.  Wagrii  «.  Fvhno.  d.  Or.  u,  RSm,  I. 
p.  ti  soq.  Ricbt«t«ig.  Eiours.  de  aratro  Hesiodi  et  Virgilii.  Vratial.  1812. 
Stlnilz  de  aratri  Bom.  forma  et  constnictione,  Jea.  1820.  et  Rein.  in  Paolj 
tteaUnet/rl.  I,  p.  1410  aqq.  ed.  IT,  -  176-  aqq.  Eicnsat  poeta  arpn- 
■nentoni  carminis.  cnina  ratio  poatnlet.  nt  etiani  de  einamodi  tenuioribns 
Kbna,  qnae  jier  ae  non  magni  momenti  aint,  sermo  inatitoator.  —  Po*- 


1 


L 


218  P.  VERGILI  MARONIS 

Ni  refugis  tenuisqae  piget  cognoscere  curas. 

Area  cum  primis  ingenti  aequanda  cylindro 

Et  vertenda  manu  et  creta  solidanda  tenaci. 

Ne  subeant  herbae,  neu  pulvere  vieta  fatiscat,  ISO 

Tum  variae  inludant  pestes:  saepe  exiguus  mus 


9um.  Cam  ìb  seqq.  re  vera  multa  praecepta  referat  Vergiliiis,  Gonìiifftoii 
miniu  apte  confeix  Plant.  Trin.  Il,  2,  104.  Multa  ego  potaum  doeta  meta 
et  quamris  facunde  loqui  et  Lucr.  I,  400.  MiiUaque  praeterea  Ubi  posswm 
enmmem orando  Argumenta  JUletn  dictis  conradere  noetris,  ubi  prò  poemtm 
(o^.  sed  nuiic  nolo)  nos  ex  nostra  dioendi  ratione  serìpsiniemus  postem 
(81  vellem).  —  177.  refugin.  Cf.  Aen.  II,  12.  —  cnraé,  opera,  quae  ru- 
gtìcìs  Bunt  curanda.  (fonìngton  comparat  Lucr.  I,  410.  Qsaod  ti  pigraris 
patdumre  recesseris  ah  re.  —  178-  I)e  area.  àXioà,  yeterum  cogitimdum 
est  ;  quae  erat  locus  in  ipso  agro  editior  et  lenìter  declivìs,  plerumque  rotos- 
duB,  qua  ventus  perflarc  posset,  solidus  ac  complanatus,  in  quo  munentam 
ex  agro  congestum  statiro  tribulis  traheisque  terebatur  et  Tanno  rentàlaba- 
tur;  tum  purgatura  corbe  in  horrea  deporfabatur.  Vid.  Cato  R.  R.  91,  129. 
Varr.  R.  K.  I,  51.  et  Colum.  II,  19.  i20.)  Scilicet  sub  miti  et  ilio  quidem 
anni  tempore  sicco  Italiae  cacio  ad  trituram  non  tect«  loco  s.  horreo  opus 
erat,  ut  apud  nos;  in  iis  tamen  regionibus,  ubi  caelum  inconstantius  ant 
nubilarìa  vicina  fuerint,  ctiam  in  borreis  grana  per  hiemem  pertìcis  ex- 
trita  esse,  Hevnius  docet  coli.  Varrone  1,  13,  5.  et  Colura.  II,  21,  4.  „Mo- 
dum  confìciendi  aream  eimdem  fere  ac  nostrum  tradit  praeter  Varr.  I,  51. 
Cato  R.  R.  91.  et  129.  (Jolum.  II,  20.  Vid.  ad  Tibull.  I.  5,  21."  Hefu. 
Vos8.  praet<?rea  affcrt  fVìlum.  1.6.  XI,  2.  Pallad.  I,  36.  VII,  1.  —  eum 
primis  plerumque  dicitur  in  comparationibus  de  iis,  quae  praecipue  ex- 
coUunt,  sed  interdum  etiam  de  ordine  et  principio  prò  prirmim^  tmie  ofiwi. 
Cf.  Hand.  INirsell.  11.  p.  172.  Quae  in  prioribus  editt.  Handii  cauaa  din- 
semi  de  discrìmine  faciendo  inter  cttm  pritnis  (=  inter  prìmos)  et  eumpri- 
mis  (=  praecipue),  hic  nolo  repetere,  quamquam  a  Conmgtone  pTobfuatnr. 
„Pro  cylindro  Pallad.  VII,  1.  rotundutm  lapirlem  vel  coltannae  f^ragmen- 
twn  memorat.  Eundem  usum  praestabat  pariculay  instrumentom  teme 
paviendae  et  solidandae  aptum.  (Interdum  etiam  lapidibus  molarìbiui  ad 
aream  condensandani  utebantur.  Ci.  Colum.  II,  10,  1.1  Imitator  hane  kn 
cum  C-olum.  X,  318  sqq.  et  respexit  Plin.  XVIII,  29,  71."  fl>y».  —  17».  ver- 
tenda manu,  perdepsenda.  Recte  autem  Serv.  adnotat:  y^veri&nda  maimi 
per  hvsteron  proteron;  nam  primum  est,  ut  terra  vertatur,  deinde  solide» 
tur  glarea,  postmodum  aequetur  cylindro."  —  creta  hic  et  infra  U,  215. 
prò  argilla  posita  videtur;  nani  Varrò  R.  R.  I,  51.  diserte  dieit:  „ 
estte  oportet — solida  terrò  paritam,  marcime  si  vet  argilla,  ne  amiu 
minoaa  in  rimis  eins  grana  oìÀite^cant,  et  recipiant  aqtiam,  et  ostia 
riant  mnribiis  et  formicis.  —  180  sqq.  Praeterea  mures,  talpae,  ImfQÌieB 
aliaoue  reptilia  non  minus  quam  curcxQiones  et  formicae  nocent  frumento; 
quoa  quo  omatu  et  co])ia  poeta  exponat,  non  est  quod  moneam.  —  tube- 
ant  po^tice  prò  surgant  e  terra,  procrescant.  Sic  de  barba  succresoente 
apud  Martial.  MI,  82.  —  nen  pjilvrre  vieta  fatiscaty  neu  aattu  in 
pulverem  solvatur  et  attenuetur.  palvere  prò  siccitate,  effeetos  prò  causa, 
ut  iam  Philarg.  adnotat.  ,yFatiscere  proprie  est  viribus  fractia  defioere, 
solvi,  laxari,  dilabi.  Ita  Aen.  I,  123.  nave^  rimis  fatiscunt,  solvuntur  oon' 
pagibus,  ita  ut  rimae  ilant.  Infra  Geo.  II.  249.  terra  pingois  ao  tenax 
nawl  umquam  manibns  iactata  fatiscit,  solvitur,  dilabitur  in  gromas.  AflB. 
IX,  809.  Saris  solida  aera  fatiecunt,  repetitis  ictibus  galea  mm^tur. 
Apud  Lucr.  in,  450.  arra  fessa  /alisei  dicuntnr,  i.  e.  vetustate  lab^Mstarif 
solvi,  dilabi."  Heyn.  Ooinpara  etiam  similem  locum  Geo.  II,  353.  — 181.  3Si« 
variae  inludant  pestes,  h.  e.  ne  variae  bcstiolae  nocivae  invadant  et  eludaat 
operam  et  curam  agricolae.  Tnhdpre  enim  [mitspielen,  misshandeln)  est  Tesare, 
laedere,  violare.  C'f.  (ìeo.  II,  .'{75.,  ubi  capreae  frondibus  saepium  inludere  dicnii- 
tur.  Tac.  Ann.  T,  71.  XIll.  17.  Hist.  II,  94.  etc.  Pauci  ccKid.  (Med.  et  fiagm. 
Ver.  a  m.  sec.  Pai.  et  duo  Bem.)  et  editt.  vulg.  ante  Heins.  iUndunt^  nule. 
Ttwì  cnim  (quod  alii  in  Cum,  alii  in  Nam  mutiarunt),  ut  Wagn.  docet,  est 


GEORGICON  LIB.  L 

Sub  tema  posuitauc  domos  atque  horrea  fecit, 
Aut  oculis  capti  fodere  cubilia  talpae, 
Inventusque  cavis  bufo  et  quae  pluriina  terrae 
Uonstra  ferunt,  popiilatque  ingentem  farris  acervum  155 

Curculio  atque  inopi  metuens  t'ormica  senectae. 
Contemplator  item,  cuni  se  uux  plurima  silvie 

CcipiiUe  loco,  et  onitio  sic  se  babet:  ne  fatiseat,  et  ubi  hoc  fftctna  fnerìt, 
tkriu  peates  iUndant.  (ìf.  etiain  latin,  ad  Ecl,  m,  10.  p.  372.  ed.  2.  Hinc 
eam  Waffn.  Seinicnlon.  qood  erat  in  fine  v.  IBO.,  in  Comma  matavimiu.  — 
pettet  nic  BQDt  ammalia  penùdosa.  nt  apud  Colam.  n,  9,  10.  Qaaedam 
ntbterraneae  ptHra  aduUan  ge,getf*  enmant,  Cf.  ctiam  infra  IH,  419.  et 
AcB.  m,  315.  Eodeni  modo  de  hominibns  perniciosìs  et  sceleratis  nsnrpari 
Miwtet.  Cf,  V.  e.  Cic.  Soit.  li.  ertr.  Verr.  n.  3.  54.  et  in  Plnr.  numero 
d*  bar.  resp.  2,  eitr.  ad  Pam.  V.  8.  ete.  _  sxtguu»  mn».  Haec  elananla  iam 
Oaiivtiliallo  Vrn.  3,  20.  mire  plicuit.  Simitit«r  Hur.  A.  P.  l.'^O.  Pnrtu- 
Ha*t  monta,  naacetvr  ridirubm  ma».  Omnino  eìosmodì  clausola  versos  mo- 
BOCTllaba  lectorÌB  animum  attentnm  reddtt  ant  ad  magiinm  aliqnid  et  lua- 
Ittwia  plenom  (Qeo.  I,  247.  intemprUa  tUet  nox.  Aen.  II,  2511.  ruìl  acea/ito 
■oc  Geo.  U.  321.  man  mpitiiu  »ul.  Aen.  I.  65.  dirunt  pattr  atmie  homi- 
mmt  rem),  aut  ad  gneve  abqnid  et  ma^iuD,  lìcet  non  exceisnm  et  sublime 
(«t  Aml  in,  aao.  intjm»  ìimmita  mtb  tUcibu»  ntn.  Aeti.  V.  481.  procaiahit 
lama  ho».  Aen.  1,  105.  àuecnàtuT-  ciamdo  praeraptna  a/joan  mmu.  X,  864. 
apfrit  ti  miVa  via.m  in»,  infra  \.  313.  niit  imbn/trtim  ver  etc.),  ant  deni- 
ipK  ad  minimunt  aliignid  et  ridicnlum  (nt  11.  eapia  11.),  ita  ut  etiam  iro- 
ala«  interdmii  inHerriat.  Bene  hoc  fierspezit  Vosa,;  neqae  adgentiri  poasum 
Maasoni,  eoe  omnes  rìdenti,  qui  emsmodi  clauHolae  monosyllabae  aliqoid 
tribnatit.  qtiBni  lamen  vel  in  vedeatrì  oratione  interdara  cam  ainirnlari  qaa- 
dan  vi  oBiirpatani  ncimug.  Cf.  SchUtz.  ad  Cie.  Hil.  4, 10.  Hic  igitnr  mul- 
lalQ  ralet  ad  paiTulnm  nmrem  vivide  depingendunj.  —  182.  poiuit—/e- 
eil,  pnnere.  lacere  aoiet.  Cf.  adnott.  ad  v.  49.  —  que--alqne.  ti  — 
mal.  Mbì  respondent  etiam  Geo.  IH,  434.  Aen.  Vnl,  486,  Cf.  Wam.  Qn.  Vag. 
XXXV,  33.  —  domos  Fauci  Codd.  doma»  (ef.  Cortina  ad  Lucan.  VUI, 
tWAì  Md  fomiain  domo»  constanti  fere  potionun  Cudd.  anet^ritate  apnd 
To;,  Refendi,  ducet  Wagn.  —  183.  Oenti»  capti,  (prò  quo  unus  Nonina 
p.  S49,  33.  eihihet  onilon  capti)  i.  e.  caeci,  tal-pai:  -«epiaB  djcantnr,  quìa 
ocoli  eomni  nunt  admodnm  parvi  et  obtecti.  Cetcrum  talpa,  alibi  semper 
tUoJMito  fetniti.  generi»,  Verfrilios  per  licentiam  pofiticam  nasoni,  ^nere 
■lìtar,  nt  «tiam  toc.  daimoìae  (Ecl.  VIU,  28.  Oeo.  HI.  53!).),  nuare  ntrnm- 
qoe  looim  meraoratn  di|rnum  censet  Prìscian.  V,  2,  7.  p.  fl42.  P.  Cf-  etiam 
indaD.  p.  243.  Lind.  diaria,  p.  241.  et  A.  de  ffen.  nom.  102.  Haupt.  — 
184.  Jnvtntun,  acil.  est.  —  bttfo,  itìe  KrSte,  praet«r  hune  locnm  noa- 
maia  videtnr  cnnunemorarì.  —  qua«  jilvrima,  qualiu  multa,  nitf  n  noXla. 
Baal  raro  enim  voce.  miUtu»  et  pUirimii»  praeeudcntì  Pron'imìni  relat.  per 
MpMitioneai  atlduntnr  e^Hlen  Caau.  Tid.  Aen.  n,  178.  TT,  333.  XI,  352. 
Inoli.  I.  2.  13.  qtiae  plurima  noce  peregi  Supplice,  obi'vid.  Wunderl. 
CL  etiam  adnntt.  ud  Ecl.  VH.  60.  —  186.  manttrn,  animalia  tetrae  foe- 
daeqne  formae.  Vìd.  a<l  Geo.  HI,  152.  —  „pùputat  ingentem  farrìt 
aetmum  eipreasit  Cohiiii.  n.  20..  obi  de  amurea,  qua  aream  conspergere 
nMlUlt  Teteree:  nom  fa  rm  a  popiilatioHe  munum  formieantnupte.  jru- 
lantfn  tU/autìi.  Cf.  Prudent.  in  Sjmni.  I,  1052."  Hm/n.  Cf.  etnam  Aen. 
tv,  403.  formifoe  farri»  anrrwm  am  popukmt.  Aen.  I,  527.  XH,  263. 
Hot.  Od.'m,  5.  24.    Pr       '"    ""     '"    •"  '  '"     "    —      "    "--  '   - 

IK.  plnwwqne  aline  toe..,  _  _     _     ^      _  .       _       _  , 

wlkmrtan  ant«ni  industria  et  proTÌdentia  Hor.  8at,  I,  I,  33.  lavea.  VI,  361. 
Ptiiwwh.  ti.  6.   alios.  —    \m.    De  cureulione   vid.  Varr.  B.  B.    i,  63. 

S.  B.  93,  Smbcbatur  etiam  ffurgtdio.    Cf.  Pallad.  I,  1»,  2.  Priscian. 

"    WS.  P.   Schnoider.  Gromm.   Lat.  1,   I,   p.  238.  —  melaen»  tene- 

\tm  conatructio  redit  Goo.  U,  419.  et  Aen.  X,  94.    -  senectar, 

I,  nam  fnrmicae  tmum  modo  annum  vivere  dicuntor.  —  187.  ^''- 

de  indiciis  fntnrac  fertilitatia  vel  Inepiae.    Dt  enim  de  futuro 


220  P.  VERGILI  MARONIS 

Induet  in  florem  et  ramos  corvabit  olentis: 

Si  superant  fetuS;  pariter  fiiimenta  sequentur 

Magnaque  cam  magno  veniet  tritura  calore;  190 

At  si  luxoria  foliorum  exuberat  umbra^ 

Nequiquam  pinguis  palea  teret  area  culmoa. 


anni  proventa  coniectnra  capi  possit,  obsenrandom  esse  dicit  poèta,  an 
nux  amyatiala,  quae  prìmo  vere  (secnndom  Plin.  XYI,  25,  42.  ìam  m.  la- 
noario)  fforet,  abundet  mnltis  floribus,  ita  enim  ma^nam  fertilitatem  anni 
fore;  sin  prò  flore  arbor  foliis  loxnriet.  frugnm  stenlitatem  fatoram  esse. 
Ideiu  fere  de  hoc  msticonuii  quasi  oracolo  etiam  TheonhyL  probi,  nat.  e. 
16.,  et  Philo  vita  Mos.  II.  p.  163.  Mang.  (iam  a  Cerda  land.)  refenmt.  — 
Contemplator  Heyn.  putat  esse  tfxfitUqov  Graeci  pogtae ;  proxime  tamen 
nostcr  Lucretiara  imitatus  yidetnr,  apud  qnem  II,  113.  et  Vi.  189.  legìtnr 
Contemplator  enim.  Inde  etiam  repetit  Avien.  descr.  772.  —  jyNux  plu- 
rima, vel  nux,  qnae  multa  est  in  silvis,  h.  e.  quibus  silyae  abnndant,  vel, 
quod  melius  et  poèta  dìgnius,  ut  sit.  quando  nux  plurimunu  h.  e.  oum 
maxime,  se  induit,  iut  sit  i.  q.  plurimo  flore  se  induit].  Geo.  II,  163.  Ita- 
lia auro  plurima  fliu-U.  Cf.  Ecl.  VII,  60.  [ibique  et  ad  Ecl.  I,  33.  ad- 
nott.]*'  Heyn.  Ntix  autem  est  generis  nomen  prò  nuce  amygdala,  quae 
hic  prò  ipsa  arbore  amygdala  pcmitur.  CY.  etiam  adnott.  ad*  ueo.  II,  69. 
Comngton  conferri  iubet  Isidor.  XVII,  7.  et  Theophyl.  Nat.  Qu.  17.  — 
\9lè* induet  se  in  florem,  vestiet  sese  floribus,  ut  Aen.  VII,  20.  quo9  - 
Indtierat  Circe  in  r^dtvs  ac  terga  ferarum.  Cf.  etiam  Cic.  Verr.  Il,  42. 
in.  indtiere  se  in  Uuiueiim.  Usitatius  esset  induit  se  flore,  ut  i^ad  Colum. 
IV,  24,  12.  infhiuììt  se  uris  vites,  h.  e.  vestiunt  se,  et  infra  Geo.  IV,  142. 
Quotqtie  in  flore  novo  pottus  se  fertili^  orhor  Indtierat.  —  Verba  ramos 
curvaòit  olentis,  cum  fructibus,  non  floribus,  curventur  rami,  Wagn. 
sic  explicat:  cum  curvi  nucis  rami  multo  flore  olebunt;  et  sane  poStaeli- 
cuit  nuius  naturalis  curvitatis  causam  etiam  in  floribus  quaerere,  qui  copia 
sua  videantur  ramos  deflecterc  (^quod  bene  perspexit  Ladew.);  qnaie  non 
opus  est  Peerlkampìi  (p.  126.Ì  coniectura  cftrvalnt  olentis  Se  superant /&- 
tus,  quod  explicat  per:  se  maior,  fjfiCàtv  èavrov.  i.  e.  uberior  quamumquam 
antea  fuit,  coli.  Plin.  H.  N.  V,  27.  XXXVI,  5.  et  Senec  Med.  393.  — 
189.  Si  superant,  ì.  e.  si  florum  maior  est  copia,  quam  folìorom,  si 
amygdali  floribus  abundant.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  II,  331.  — fetut.  De 
floribus  loquitur,  ideoque  tantum  futuri  fctus,  in  floribus  adhnc  latentei, 
intelligendi ;  ut  Geo.  1.  modo  1.  in  flore  novo  pomis  se  fertiUs  orbar  m- 
duerat.  —  pariter  /rumenta  sequentur,  etiam  frumenti  maior  erit 
copia.  —  190.  triturain  Heyn.  ]>utat  prò  me-sse  dici;  sed  proprie  est  ac- 
ci])icnda.  liaboriosa  tritura  nìagnum  frugum  sequitur  proventum.  —  J/a- 
gnns  autem  e  al  or  solis  iuvat  trituram,  cum  aristas  faciat  exaresoere.  Cf. 
etiam  infra  v.  298.  et  ITI,  132  sqq.  —  191.  exuberat,  abundat.  Cf .  Geo. 
Il,  516.  pomis  exuberat  arbor.  Lactant.  de  ira  13,  7.  ut  vites  feUbvSf  or- 
busta  pomis  eanberent.  ~  umbram  ]ìto  ipsa  arbore  umbrosa,  frondosa  po- 
sitam  censent  Burm.  (comparans  Geo.  IV,  511.  nopideam  umbram^  i.  e.  po- 
pulum)  et  Heyn.,  quibus  quodamniodo  adsentitur  Wa^er. ,  Qu.  Viig.  UL 
p.  413.,  umbram  h.  1.  de  ìpsis  arborum  frondibus  denpioribus,  quas  oonmas 
vocemus,  interpretans.  Rectius,  puto,  Voss.  et  Wunderl.  et  hic  propiie 
locutum  Maronem  censent,  ut  sensus  sit:  abundat  umbra,  effecta  per  h- 
xuriam  foliorum.  Non  tamen  recitendum,  Codd.  fluctuare  inter  haemia, 
luxiirie,  Ivxuriae;  quare  Heins.  coni,  luxurians,  cui  coniecturae  Wagn.  an- 
ctore  fldes  accedere  possit  ex  Serv.  Dresd.,  in  quo  luxuriam,  Plurìnii  Tero 
et  optimi  Codd.  consentinnt  in  vulg.  lectione;  quare  nibil  mutandnm  palo. 
—  1v2.  ,^Area  teret  culmos,  poetica  ratione  non  infrequente  prò:  oabii 
terentur  m  area.  Vid.  infra  v.  298.  adnott.  ad  Tibull.  I,  5,  22.  {Area  dm 
messes  sole  colente,  teret]  et  Cerda  ad  h.  1.  Reliqua  sic  iunffere  praestftt: 
Area  neqwdcmam  teret  aUmos,  utpote  pingue^  (i.  e.  abuncumtes)  palnh 
non  grams.  rotest  enim  etiam  iungi:  area  teret  culmos  naquidqvamjfn' 
stra,  inutiliter)  pvng^ies,  cum  non  granis  sint  pingnes,  sed  pojea."    Jxéyii. 


GEORGICON  LIB.  I. 


Semina  viJi  e<^iud(.'m  luiiltos  metiicare  Beri 
Et  nitro  prìue  et  nigra  perfimdcre  amurga, 
Grandior  ut  fetus  siliquia  t'allacibus  esset 
Et,  quamvÌB  igni  esiguo,  properala  maderent. 


FifitfuU  cnm  sextu  Casu  ìunctam  invenìmus  etìam  apud  Hor.  Od.  Il,  1.  3U., 
nD«Di  ìmìUtiu-  Sut.  Tbcb.  VII,  54a..  h^.  emideni  Stat.  Il,  2.  21.  et  luvcn. 
QI,  'HI.  IX  etiam  sopra  v.  H.  pin^iiu  arUla.  Cet«raiu  Hanovius  Schod. 
erit.  p.  e.  liane  totani  tententiam  v.  187 — Vi'ì..  qnau  praeMpta  de  rebus 
ab  aiuola  taciendùt  inconuuiHie  ìntemimpat,  non  inepte  ah  bue  loca  aìic- 
BsiD,  ned  inìniis  probabìliter  post  v.  2U3.  traniiponeDdam  censet.  Proba- 
bQiuB  eDia  Ladew.  aiupieerÌB,  cam  a  iioCta  margini  eiisc  adaoriptam,  qua 
aHo  looo  de  einamodi  vigilie  aberine  dicturus  nteretur;  quamquam  i^t  hoc 
negat  lUbbeck.  Pri)leg.  p,  55..  hoK  versos  prurauB  duo  loeo  liic  puaitos  esse 
demunstrans.  —  IfiS.  A(;itur  de  medicandis  seligendisqne  Beminibna;  et 
prìmum  qoidcm  suadet  auctor,  ut  semina  legaminum  liquore  quodaui  me- 
dieatu  ntacereiitur,  quu  ailiquarum  rnictua  et  moiores  fiant  et  facilios  mol- 
UantUT  coquendo.  —  „StmÌHa:  le^niinaiii,  fmotuB,  qui  siliquis  oontinen- 


paullo  post  titiquM  /aUaciòu»;  et  confirmat  Plin. 
ATiii.  II.  ia.  ei  Intani.  U.  tU.  II.  Ili,  10,  IS.,  qui  Vergilium  de  faba 
luqni  aftirmant.    Cf.  Pallad.  Xll.  1.  6eo{iaii.  U,  35.    In  aliara 


idem  tentatnn),  v.  e.  tritico  iPlìn.  XVm.  |3«,) 

lP»llad.  U.  15.  7.)."  my;.  —  medicare    inficere.  mac«i 

et  hio  qnidcm  nitro  (dilntut  et  amurao.    Vid.  Hor.  Od.  III.  5,  28.  (ibiqne 
Ordì.)    Colmi,.  H,  3.  64.    Il,  IO.  11.    Plin.  XVI,  27,  hi.    XIT.  21,  27.  et 
falba  Qeo.  IV,  G5.    Depunentis   forma  hac  aigniiicatìonc  non  luorpatur.  - 
IH-   De   nitro   Iminendiache»  Laiigeimahi    cf.  Plin.   XXXI,   lu,  40.,    ( 


mmttrga  {àfiópyij  Graecorum,)  i.  e.  oleì  sordihus,  quae  proccodunt  t 
gwe  vequontur,  faecea  Tocantur)  vid.  infra  Geo.  Ili,  448.  C*t.  R.  B.  no. 
Tmt.  R  R-  I.  51.  Plin.  XV,  8.  8,  et  Schnetder.  ad  Oat.  e.  H9.  Fonnam 
tatein  tanurga  prò  rnlg.  amwca  cura  Teoeiitiiaimiii  edit«rìbua  (praeter  Ril>- 
"-"•■.l  e»  Codd.  Med.  et  Gud.  nunc  reoepimus,  eum  Romani,  etiam  ai  to- 


Onnini.  Ul.  I.  u.  124.  not.  1.  Wagn.  Ortli.  \_„    ^    ___ , 

Prolag.  p.  3512.  Cetemiu  reapexit  nane  locum  Colum.  X,  352,  Bro/uA  in- 
terdmit  mediraiUem  temina  piagai  PaUiuUa  «ine  froge  aali»  cmupergere 
imuwga.  —  \9b-  /all'Une».  Epitheton  inde  petituro.  quod  siliguae  Tel  fol- 
li«nb  grande»  fotns  «aspe  parvoa  reddnnt  \nt  Wonderl.),  «el  uianea,  yeu- 
teai  annt  i.ut  Schirach,  p.  iim.  priicul  dubio  rectius  interpretato r.}  Vid. 
Wand.  ad  Tìbutl.  II,  l,  19.  Neu  tr^ra  eliulaC  metaem  faUaeilnia  hirrbi», 
L  9.  uiatia  inanibufl.  quae  ^rana  non  habent.  (^tcruni  m'Uouit  /allacilnu 
Intàma  esse  Caanm,  vii  est  quud  memorenl.  —  196-  Maderenl  pendei 
a  Part.  ut,  et  sìgoificat  |>oreoqai,  eoquendu  mollili  <^r  Jcochmì].  ut  Plaat. 
Mot,  n,  1,  51.  lam  ergo  haec  madel/unt  faxo;  ap.  ennd.  Pere.  I,  3,  12. 
eaOfrae  /aeile  ut  matUant  et  coUijihia,  ap.  Cut.  H.  R.  156.  branicam  co- 
1*00  thmec  «a  eotmiiuilfljit  lene  et  ap.  I>>1am.  XI.  3.  ut  in  cortura  eelf- 
rUar  madacat  tbra«fii«at.  —  properala  madrrrnt  igitnr  signifioat:  nt, 
csm  eoqoantUT.  citiue  moUeacant.  Of.  Colum.  U,  10.  Geopon.  II.  35.  41. 
Pcerik.  II.  127.  coni,  domarent,  aill.  Ovìil.  Het,  Vili,  64».  et  Sammon,  de 
Had.  301.  420.  —  quamviì  igni  exigua,  qnauivia  ignis  eiìzuus  sit,  ad- 
Ubeatnr.  Alii  male  iDnxerunt  qaamvis  mailerent,  et  muorem  diatinatìonem 
~*^  nuulrrnil  sDstulenmt,  ut  Bensus  eseet:  quaniTia  legumina  vel  etiguo 
eeleriter  ^rcoquercntur,  tamon  vidi  ea  degenerare;  quod  quasi  per- 
•miitii  sit.  quisqne  videt.  Alii  deniqne  (v.  e.  Manaa),  et  lyà  hunc  venum 
eaiD  Mquenle  eoninn^entee,  legumina,  ut  molleecerent  et  citine  virescerent, 
BVte  aationem  eiiguo  igne  cocta  esse  putarunt.  Sed  nusquam  Geopii- 
iM  teietM  tale  quia  narranti  centra  vero  Fallad.  XII,  I.  diserte  dicit: 
Onnei  (M*erunt,  faÒae  icmitta -- nitrato ,  aipia  retperta,  coctwram  non 
ÌaAmv  tSfiicUfm.    Hanc  falsani  iuterpretatiuueni  eecuti  Urunck.  et  Wakcf. 


CS 


222  P.  VERGILI  MARONIS 

Vidi  lecta  diu  et  multo  spectata  labore 

Degenerare  tamen^  ni  vis  humana  quot  annìs 

Maxima  quaeque  manu  lederei     Sic  omnia  fatis 

In  peiuB  ruere  ac  retro  Bublapsa  referri;  200 

Non  aliter  quam  qui  adverso  vix  flumine  lembum 

Remigiis  subigit^  si  bracchia  forte  remisit, 


Et  in  Ai  mutaront.  —  197.  Seqnitur  ^lane  aliud  praeceptiun.  QaoYÌB  aimo 
nova  semina  et  maxima  semper  gravissimaque  sont  eligenda.  —  Vidi, 
Verbo,  quo  iam  antea  usos  est  poèta  v.  193.,  Copnlae  loco  repetito  ad  no- 
vam  rem  exponendam  transit.  „Vidi  eoo  laudat  Colom.  Il,  9,  12.,  sed 
altero  loco  Ul,  10,  8.  abcst  (ut  Ribbeckio  teste  etiam  in  iUo  loco  Cod. 
Poi.  Goes.  Pronomen  omittit.j.  Utrobique  enim  vss.  197 — 200.  adacrì- 
pti  sunt.*'  Heyn.  —  diu  et  multo  sp.  labore.  Diu  non  solum  cnm  ÀdT. 
muUttm,  sed  etiam  cum  Adiect.  muUus  saepe  coniungi,  ut  et  diutomitas 


guntur  accorate  inspccta  et  explorata.  —  I98>  vis  humana^  hominom 
opera,  h.  e.  homines.  Obversabatur  poetae  locos  Lucr.  V,  207,  208.  Quod 
$upere»t  ctrvi,  tamen  id  natura  sua  vi  SciUibus  obducat,  ni  vis  humana  r^ 
sistat.  —  190-  maxima  quaeque.  Etiam  Colum.  II,  9,  11.  12.  Varrò  I, 
52,  1.  et  Plin.  XVIJI,  24,  54.  grandissima  semina  legi  iubent.  —  Sic 
omnia  fatis  etc.,  i.  e.  fatali  necessitate  in  rerum  nat^a  dominante,  legi- 
bus,  quae  rerum  naturae  praescriptae  sunt.  „Suaviter  a  poèta  in  re  tenni 
gravissima  sententia  generalis  interponitur;  omnia  mortalia  in  deterios  Ter- 
gunt,  nisi  assiduam  curam  iis  tuendis  adbibuerìs.'*  Heyn.  -—   200.  ruere 

-  -  referri.  De  Infinitivi  historici  vel  j^otius  absoluti  usu  Vergìlìano  docte 
dis^ntavit  Wagn.  Qu.  Virg.  XXX.,  ubi  §.  4.  per  eum  interdum  id,  quod 
fieri  soleat,  exprimi  docet  bis  exemplis:  Geo.  1,  199.  IV,  134.  140.  Aea. 
IV,  420.  XI,  820.  (('f.  etiam  Ladew.)  Pro  ruere  Wakef.  ad  Lucr.  I,  1038. 
coni.  Jiuere.  Sed  quis  umquam  dixit  in  peius  Jkteref  et  Codd.  lectione 
celeritatem  et  impetum  multo  fortius  exprimi,  recte  obser^'avit  I^n.,  oom- 
parans  Ovid.  Met.  VI,  51.  In  tttia  fata  ruere.  —  Verba  retro  sublapsa 
re/erri  redeunt  Aen.  II,  169.  et  Wagnero  auctore  ducta  videntur  a  Ban- 
gio, quod  adverso  flumiuc  subactum  cessante  remige  éublaòitiir,  i.  e.  deor- 
sum  labitur  s.  secundo  tiumine  abrìpitur.  Nos  similiter  de  re  in  detexiw 
vergente  :  e«  geht  tUtmit  zuriich.  Similes  autem  loci,  ubi  Adverbimn,  coioi 
notio  iam  continetur  Praepositione  Verbo  adiecta,  pleonastioe  additar,  (at 
retrOf  rursus  re  — ^  cla7n  sub  — ,  prius,  ante  prae  —  etc.),  haad  rari.  Cf. 
praeter  Vergilii  editores  et  oos,  quos  laudat  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  18,  6.  et 
32,  1.  Rubnk.  ad  Ter.  Andr.  I,  5,  4.  et  Adelph.  IV,  1,  9.  Markland.  ad 
Stat.  Silv.  V,  3,  273.  (p.  401.  SiUig.)  He\Ti.  ad  TibulL  I,  7,  14.  Doedeii 
Lat.  Sìfiion,  I.  p.  128.  Brciiii  ad  Nep.  Alcib.  6,  5.  Bacb.  ad  Ovid.  Mei 
III,  331.  et  mea  ad  Lucr.  IV,  311.  Imprimis  bue  faciunt  Lucret.  I,  785. 
retro  reverti,  II,  283.  retro  recidere,  ib.  516.  retro  remetiri,  1.  iam  L  reire 
redire,  V,  270.  retro  remanere  etc.  E  Vergilii  carminibus  bue  pertinait 
Aen.  IX ,  794.  retro  rcdit  et  ibid.  797.  retro  refert.  Ceterum  Biyce,  qui 
volt  post  legeret  Seiuicolo  distingui,  verba  Sic  omnia  -  -  re/erri  per  paren- 
tbesin  intenccta  patat,  ut  in  toto  loco  trìa  sibi  res])ondeant,  ,yVturemittimg 
exertioUf  temporari/  cessation  et  iiìjourious  result*',  bac  quidem  ratione: 
assidua  contentio  [lecta  diu  et  multo  spectata  la/jOi\,  —  qui  ttdoerso^' 
lembum  remigiis  subigit)^  tempestiva  intermissio  (ni  vis  humana  quoiamui 

-  -  legeret,  —  si  bracchia  forte  remisit)  et  noxius  exitus  {(degenerare  —  praé' 
ceps  p.  rapii  alveus  amni)  :  (juac  vix  assensum  ìnvenient.  —  20L  Compa- 
rano altissima  et  elegantissima,  in  qua  Vergilius  non  sine  idonea  causa 
spondaico  metro  et  elisione  usus  videtur,  laborem  nautae  adverso  flnmiiM 
remigantis  significanter  expressurus.  —  De  comparandi  ratione  per  aliter 
quam,  ^ua  potissinmm  Quinctiliauus  delectatur  (cf.  Spalding.  aa  List.  IV, 
5,  5.),  vid.  Hand.  Tursell.  I.  p.  268.  —  adverso  flumine,  Cf.  Lucr.  VI, 
719.  et  Liv.  XXI,  27,  2.,  ubi  vid.  Drakeub.  —    202.  Remigiie  subigit 


r 


GEORGICON  LIB.  I. 


Atque  ìlliun  in  praoccps  prono  rapit  alveua  amiii. 

Praetficea  tam  stmt  Arctiiri  sidera  nobia 
Haedoramque  dies  serrandi  et  luciduB  Ànguìs, 


ttemioia  prò  remìs.  quu  seiisu  alibi  non  nisi  SingulariB  nnmenis  legitur; 
t.  r.  PUat.  Ah.  I.  3,  5.  Hur.  Od.  I.  14.  4.  Tac.  Ann.  U,  24.  Suòigere  ea- 
dem  saremn  ^endi  rignìT,  ÌDTeniitiir  Aen.  VI,  302.  fps«  r/item  eotUo  »ufii- 
aii,  su.  Lìt,  XXVI,  7.  citr.  Navet  -  ■  tubigi  atl  id  caiUllum  iiunl,  et  Si~ 
lioin  XV,  aift.  Claatau  ad  tnoenia  su/iiger*.  Cf.  Gronov.  tA  Liv.  XXVI, 
J.  H.  Heiiui.  et  Drakenb.  ad  SUiimi  XV,  318.  Rohnlien,  ad  Albino»,  p.  124. 
•d.  Frìedom,  et  Unger  de  Vslgin  Kiifo  p.  466,  —  Pru  braehia  oam  recen- 
tÌMiiiik  editorìboB  oune  nbiqae  aciìpsinius  braeekia,  Cudd.  M«<i..  Vat.,  Rom. 
*l  Piurui.  Sanitall.  aDctorìtatem  aecuti.  Cf.  Wa^.  Urth.  Verg.  p.  419.  et 
Bibb.  Prol.  i).  :i9l.  —  208.  Alnae  UuIIìob  X,  2!*.  ut  Serv.  per  utaUm  ioter- 
pntati  snnt,  ut  in  XII.  tab.  «■  in  àu  vocat,  atgue  eal.  (Cf.  ctiam  NunilU 
11.  44.  Hand.  Tnreell.  I.  p.  4SI.,  qui  iUù  adaendtur,  et  quoa  iu  {irima  edit. 
badari  Tirai  ductos.  RJbbeck.  cinfurrì  ìubct  Wichertnm  de  arte  abl.  p,  169.). 
AUi  racthia  atqu«  prò  simplici  Copula  habeut,  «ed  miniis  recte  de  elllpsi 
cogiUnt,  qaani  noa  upns  est  ut  statoainus,  et  iliiim  sÀea  ad  Uiabam  refe- 
rant  (Ut  Hejn..  Wimd.  et  (imingt.ì.  OmniB  scilicet  difficultas  in  eo  ulta 
Mt,  qaod  poi^ta  ad  Graeci  aennonis  similìtudinem  a  Passivo  ad  ActiMim 
tnnm,  et  pTi>pt«rea  Prongmen  denionatr.  Ubaa  ponit,  cuius  locu  proprie 
Pron.  ni.  iptan  ponendnm  crat.  Intcllìgt;  i^tur  locuin.  ac  bì  gcriptom 
CMCit;  Non  aliter,  quam  qui  -  -  lentbuui  retnigtia  subigit  atque.  bì  braubia 
fòrte  Tcnuserit.  retro  refertur  et  in  praeceps  rapitnr.  Sic  etianj  Peerlli. 
p.  I2S.  lucnni  iotcUigit,  qui  comparat  Cic  Brut.  T4,  Oinne»  tam  fere^  <pd 
Me  luira  httnc  arbem  nUerant,  nec  eoe  aliqiia  barbarie»  ilomettica  in/ta- 
■eoveraf,  rtcU  loquebantar,  band  dnbie  ne«ciens.  codem  Oiceronia  lucu  iato 
Bneetun  esse  usam  ul  eandem  sententiain  comprobandam.  —  tn  vraecept. 
BibbMk.  contra  Hed.  Gud.,  alìonunqae  Codd.,  GelUì  X.  2».  et  Nonii  ti.  sau, 
6.  aaetoritatem  umiBÌt  PraepOBÌtionem  coli.  Eel.  VtU.  59.  Geo.  Ili,  23B.  et 
IV.  n.  Cet<ri  rocentioreB  editore*  oain  retinncrant.  —  prono  am»i.  fro- 
Mw  «nini  eat  epithcton  omnium  renun,  qnae  natura  deontum  ennt.  Cf. 
km.  Vm.  S48.  V.  212.  Hor.  Od.  I.  29,  U.  Avien.  DeBCt.  orb.  2.  Hanil. 
nr,  417.  et  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  IU.  20.  Pasc.  V.  p.  67.  -  rapit.  Cod. 
Bea.  trakit.  Sed  rapii  atpote  fortioi  vuc,  praeferendnm.  Cf.  Ovid.  Trust. 
i.  4.  1>>.  Si  non  quo  rolmt,  ted  quo  rapit  impettu  wutae  (ubi  etiam  trea 
Ob4ì.  trohit\,  id.  ex  Punt,  II,  ?.  6.  He  lotìet  cantra,  mtam  rapii  amnit. 
Ma*,  et  Uet  I,  311.  Maxima  par*  tin/ta  rapitar.  —  De  toto.  qui  none 
Nqwtar,  lori)  v.  204—310.  cf.  doctisfrima  Ribbeckii  dispntalia  Proleg.  p. 
40tqq.,  qua  ducere  ttudct.  hoH  verBQB  non  ita.  ut  in  librìB  legantnr,  a 
Vn^Bo  tpiMi  edi  potuirae.  cnjoique  sumnia  eo  redìt,  nt  atatoauiuB,  a  poeta 
pilmuu  edStuB  esse  t.  204— 23U.  et  276—310..  postea  rero  loco  retractato  in 
■llCiJia  rolietoB  esso  vv.  l'il — 275-,  in  qaibas  nonduni  absolati  faerint  i. 
ni— 251.  et  259— 27a..  ceterum  omnia  sic  fere  in  contfituin  fuisae  inae- 
iMd».  Bt  ouÌbbìb  V.  204 — 207.  (qnurtim  argumcntum  repetatur  v.  252— 25S.) 
dinli  rersna  sic  se  eicipeient:  2f>T  sq.  252-256.  2:il— 25].  206—230.  270 
'i-Ki.  So9— 275.  287—310.  —  V.  'i!04--3iO.  doeetur.  qoibus  qnodque  opus 
twàram  temporiboa  fadendoui  sit;  qnarc  v,  204  sqq.  sìgnificstur,  agnco- 
lia  sdemin  nrtns  et  oocasus  noti  minua  obBurvandua  esBe,  quam  naviranti- 
bnt.  Vid.  Colum.  XJ,  7,  31.  Nomìnat  antem  ]>oSta  instai  omnium  tna  h1- 
dona  edeberrima  et  septemtrìonalia.  quorum  t'um  urta  procellae  int^niont, 
Bt  PMrtea  duo  ìtinera  niaritiraa,  qnae  ob  magna.  quibuH  obnoiia  siuit,  pe- 
lietua  praetcr  oetera  animi  attentionem  iu  se  cunvertunt,  tier  Postimi 
BszÌBUDi  et  Hfdlespontnm.  —  Arciurun,  Btdla  moiima  et  ep1endidii«inia 
BoatK  e.  Arctophylacis .  cdìub  urtum  {in<^e  a  3.  Sept.  et  13.  FeLr.)  pariter 
tltBfkt  aooaaoni  linde  a  22.  Maii  et  29.  Oct.)  vehementeit  procellae  comitali 
MHit  (of.  Coluui.  XI.  2,  6^.  et  Bupra  adnotl,  ad  v.  67.);  quare  ctiain  apnd 
Plaat.  prol.  Bnd.  \.  71.  de  se  ìpse  dicit:  VeheinenJi  sum  r.torient,  qùoin 
Mcido,  fekementior.  Cf.  Vobs.  —  205.  Haedi,  duae  atcllae  tu  brachio 
ABrigae.  qnae  orientes  d.  25.  Apr.   et  27 — 29.  Sept.  et   ipaao  peasimom  so- 


224  P.  VERGILI  MARONIS 

Quam  qaibuB  in  patrìam  ventosa  per  aequora  vectì» 
Pontus  et  ostriferi  fauces  temptantur  AbydL 
Libra  die  somnique  pares  ubi  fecerit  horas 


lent  adferre  tempestatem.    (Plìn.  X\HI,  28,  69.  et  31,  77.  et,  quem  y-  ,  «l 
conferri  iabet,  Pfaff.  de  ort.  et  occ.  sìd.  p.  85.)  —  Anfuis,  aidnB  }    jui 
procol  a  polo  septemtrìonali  quaerendam,  ideoqae  impruuis  naviganiìugiiaiii^ 
sed,  cam  etiam  ad  tempestates  faciat,  non  mìnus  rusticiB  speotandii'^»^ - 
Mervandi,  i.  e.  observandi.    Vid.  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  75.  —    206.  ^  ^s 
qui  bus  etc.  significanter  prò  simplici:  quam  iis,  qui  longìnqnain  ^fjMfr 
tionem  suscipiimt.  —  in  patriam,  i.  e.  Italiani,  quo  ex  Asia  redev  (pl|v 
Pontum  Euxmum  et  Hellespontum  navigantes.  —  vedi»,  L  e.  quiiid^ié» 
tur,  ut  Aen.  VI,  335.    per  aei^iora  rectos  Obruit  Autter,    ConatiÉn  At  Nili 
Participium  Perfecti  imprimis  in  carminibus  haud  raro  Participii  Iiro^kMn* 
tÌ8  loco  poni,  quo  senno  Ijatinus  careat.    Inde  autem  factum  esse,  nt^  Hia 
tum  Pertectis  uterentur  po6tae,    in  Deponentibus  duntaxat,  ubi  DidUaÙri 
metri  necessitas  hoc  eos  facere  cogeret,  Wagn.  docet  Qu.  Yirg.  XXIX,  t^ 
comparans  v.  e.  Aen.  I,  481.  U,  277.  IV,  589  sq.  V,  113.  et  quod  attìnet 
ad  Deponentium  exempla:  Geo.  1,  293.  339.   IV,  72.    Aen.  V,  708.    Adde 
Geo.  IV,  320.  Aen.  I.  708.  Il,  514.   V,  628.  VI,  335.  IX,  565.    In  Adiectì- 
vorum  vim  et  potestatein  abeunt  Partici]iia  Aen.  IH,  275.  fomUdatuB^  i.  e. 
formidabilis ,  IV,  534.    irrims,  i.  e.  irrisibilis,  MII,  588.  conspeetus,  L  e. 
conspicuuB.    Vid.  etiam  Gronov.  ad  Tac.  Ann.  Ili,  43.  Wunderl.  et  Dissea. 
ad  Tibull.  I,  5,  33.  Loers.  ad  Ovid.  Her.  V,  114.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  VII, 
746.  alii.    —    201.  I^ontus.  kcìI.  Euxìnus,  quem  constat  saepe  JIóvjur, 
ForUum.  xui   i^uyjìv  dici.    Cf.  v.  e.  Xen.  Qr.  VI,  4,  1.    Agathem.  I,  3. 
II,  4.    Cic.  Verr.  II .  4,  58.   Val.  FI.    VUI,  180.    Plin.  IV,  12,  24.  etc.  - 
fauces  Abydiy    Hellespontus.    Erat   enim   Abydus  oppidum  in  Asiatieo 
lielles^onti  litore  e  regione  Sesti  situm  fabulaque  de  Hero  et  Leandro  ee- 
leberrimum,    cuìuh  iiomen   servavit  vìcus  Aidos  s.  Aviiio  nunc  ibi  situfl. 
Cf.  liber  meus  geogr.  II.  p.  131  sq.  Etiam  ostreis  excellebat;  quare  &ud- 
UH  p.  155.  Hessel.  canit:  Aiures  Munt  Aeni,  ast  aspra  ostrea  pUarimi  Abjfdi, 
(^.  etiam  Catull.  XVIIl,  4.  Ora  HeUespoiUiaca  ceteris  ostreosior  ori».  Vosi, 
tamen  etiam  de  purnurìs  s.  muricibus,  quae  ostrum  praebent,  cogitali  posse 
censet,  cum  Senec.  Med.  lo.  puruuram  iliacam,  et  Athenaeus  magnas  par^ 
puras  circa  Sigeum  degentes  celcuret.    Prìor  autem  explicatio  cum  ob  fimii 
et  Val.  Flacci  I,  456.  [surgis  ab  ostri  fero  medius,  NeptuneyChraesio)  et  Ca- 
tuUi  locoH  laud.,  et  Lucani  EX,  959.  {qstrijeram  iUrinicU  Óiaicedona  eunmX 
qui  haud  dubìe  de  ostreis  loquautur,  auctorìtatem,  tum  ob  recentionim,  qv 
illas  regione»  perluHtrarunt  (v.  e.  Guys  Voìjaye  litteraire  de  la  Oreee.\ 
II.  p.  238.\  narratioucs  praeferenda.  —  quibus- -temptantur,  qui  adire 
audent.    ('f.  (ìleo.  III,  8.  temptfinda  via  est  etc.,  et  adnott.  ad  ÉoL  lY,  31 
„(^terum  Plinius  ad  h.  1.  respexit  XVIII.  24.  56.,  et  omnem,  qui  seqmtir. 
locuin  de  temporum  observationc  accurate  ante  Maronem  tractayerat  vano 
R.  R.  I,  27—37."  Ifeyn.  -  -    2(18.  Sermo  est  de  sationis  tempore,  quod  ìb- 
cipiebat  ab  aequinoctio  auctunmali  (24.  Sept.),  ubi  sol,  in  librae  liaere  Ter 
sans  et  ab  utro^ue  uolo  aequis  spatiis  distans,  diem  pariter  atque  nocten 
in  duodenas  dividit  iioras,  et  finiebatur  solstìtio  brumali  s.  die  breiìssiBO 
(25.  Dee),    ex  Varrò  R.  R.  1,  34.  (\)lujn.  n,  9.  Plin.  XMII,  10,  1.    fti- 
munì  vero  oiimìum  fnimentoruni  hordeum  serebatur  (Plin.  XVIII,  7,  13.)« 
Vid.  Voss.  ad  h.  1.    Oterum  Vergilium  secutus  non  minus  eleganter  li^ 
in  huius  sideris  nomine  Lucan.  1  v,  58.  59.  iterum  aequaùis  ad  iugiae  |M»- 
€Ìera  Librae  Temporibus  incere  dies.  Vili,  467  sqa.  Tempus  eraij  q!ifoU^ 
hra  pares  examinat  horas  etc.  et  Auson.  de  rat.  librae  v.  31.  (Tid.  infrft-^ 
(/f.   etiam  Oolum.  X,  42.    (Jum  pariìms  Titan  orbem  lihraverit  korit.  ^ 
fp Libra,  h.  e.  sol  in  Libra  constitutus,  dividit  orbem,   caelum,  [^ 
adnott.  {td  (Mrin  v.  38.)  medium  luci  atque  umbris,  h.  e.  partitur  orbi, 
caelo,  diem  et  noctem.  in  linea  acquiiioctiali  constitutus,  cum  nee  veifU 


arcticum  ncque  antarcticum  Dolum  prucessit,  ncque  alterutri  parti  loBgio- 
res  dies  noctesve  attulit.**    /m/w.   —   ilie,  quod  hic 


omnes  fere  Codd.  et 


OKORGJCUN  UB.  I.  225 

Kt  mediiun  luci  atque  umbrìs  iain  Jividit  orbem, 
Exercete,  viri,  tauro»,  Berite  hordea  campìe  210 

ITflque  Bub  extremum  bruniae  iolractabilis  inibrem; 
Nec  ncm  et  litii  segctcni  et  Cercate  papaver 

Qramm.  eihibent  (doni  diri  uuns  inod»  Bum.  et  a  iii.  nec.  Med..  in  quo 
I  eolore  nihro  Bupcrscr.,  iistentlntit),  autiqnjor  est  Genitivi  et  Dativi  fi>r- 
nw,  de  qua  a^pint  Prìsc.  VII,  I!).  9.1.  p.  354.  Krehl.  Val.  Pnibos  U,  I, 
t.  p.  144(1.  P.  e.  p.  IDI.    Liniì.  et  Gelliux  IX.  14.  oitr.,  cuiusqne  eiiem|)lu 

tnebent  t.  c.  Plut.  Amuh.  I,  t,  I2U.  Puen.  IV,  2,  m.  Bur,  Od.  IH.  7, 
,  Ovid.  Met.  Ili,  341.  VI,  5(>6.  Vn,  728.  Cic.  Bom.  Am.  45.  131.  Sali. 
Ivf,  21,  3.  et  hi,  ;i.  'l'ae.  Ann.  Ili,  34.  etc.  Practer  interpp.  ad  hos  locoa 
et.  Oadend.  ad  (^aes.  B.  0.  n,  23.  Drokonb.  od  Liv.  IX,  37,4.  et  ad  Sii. 
m  88.  Bnnu.  od  Anthol.  Lat,  I.  p.  7(i3.  Wernud.  ad  PoOt.  Lat.  min.  Voi. 
TL  1».  I6a.  Ohbarius  in  Stìcbudij  Bihl.  crit.  1928.  p.  117,  Buddini.  1.  p.  Iil5. 
Soteìad.  nr.  Lat.  II,  1.  y.  356  sa.  8trav.  de  DerJin.  p.  38  sq.  OrelL  ad 
Bor.  Od.  UI,  7,  4.  Alscbebki  ad  Liv.  V,  13.  IMetsch.  ad  Sali.  lue.  le,  3. 
*"  Wagn.  pr-ipenaoH  i-nt  »d  lyiini.inein  Gellii  IX,  14.,  Vergiliuin  bic  Bori- 
rUnr,  gnac  forma  Accne.  Flur.  in  roterrimo  eiemplari  aiipareat,  quod 
u :j: 1 —  ,.;.  hahjtmii  ;  ita  ut  BaqucnB  Tocatulum  a  con- 


qldju 


M«a  *  indpicns  praecedens  «  absorpsiase  videatur.    Sed  cuni   minoii  aple 

'^Unnior  rlten  et  «uinni  {a.  noctifi)  korae,  illad  die»  potiua  prò  Oen.  Sing. 

idutii^cst  (cf.  Sohneìd.  Granun.  T,  n.  P.  1.  p.  355  aq.).  quem  tamcn 


Bibbeck.  ProL  p.  137.  iure  dubitavi!  reeipere,  cum  nulla  proreua  appareat 
(■lua,  cor  jiofta  duplicare  sibilantcìn  litcram,  qaom  cum  Caesare  et  Sallu- 
(Uo  forma  lUe  nti  malnerit;  quare  cnm  etiam  Ausoniue  de  rat.  librae  (carni. 
169.)  V.  31.  CI  aperta  nostri  imitatinne  scrìpserit:  Libra  die  nonmiipte  jhi- 
n»  tUùiTwiwil  horat,  cquideiii  facio  cum  (!odd.  tiobis  cognitis.  —  aomuu» 
D^tiee  pi"  miete,  ut  apad  Sii.  lU,  200.  Mitevrrnt  Iiifn»  jiontno  Dau, 
U.  otiam  Aen.  I,  474.  teiitorin  Rheti  jìrimo  prodita  timtnoj  quod  nìhil 
lUld  oet.  quam  prima  noete.  —  p»r««,  aequales.  Acquinoctu  cnim  tcm- 
pon  dniidenae  illae  liorae.  quibuii  apad  KonioiiDS  et  dies  et  non  divisa  crat. 
mt  etant  aci^aaleg;  aliix  anteni  temporilius,  cum  doodecim  borse  diumai^ 
teUforii  «patium  ab  ortu  usque  ad  ocvasniu  soIìb  cDmplereot ,  ai  longiur 
mt  dies  nocte,  etiam  liorae  dinmae  noetarnie  enuit  longioreB,  ubi  vero 
BOI  lungiur  die.  noctumae  borae  iDn^nrea  diumis.  —  209-  Senaus  eiit:  iti 
S^  btk  et  Nocl't  nniLra.e  per  aeqiiale  tempori^  «patinm  (per  parai  horii») 
tMlUD  turimi)  tenent.  Imitatua  est  bone  loeum  Luean,  Vili,  467.  Tan- 
tm  «taf,  quo  lìl/nt  piwft  examiniit  ìinriu.  (Wlngton  ci  Codd.  Rem., 
,8^  sUiaque  et  8vrv.  Iireed.  prò  dividil  propter  uracecdens  Fnt.  eiact. 
/■etrit  restituit  rulgareui  ante  HeiiiHium  leetionein  dividcl,  coli.  Geo,  IV, 
WS.  8ed  couiiiaratis  Gei>.  I,  45U  sq,  IV.  401  aq.  et  similibofi  lods  de  verì- 
We  ^terìus  Icctionia,  qnaui  Hed.  cnin  a1iÌB  meUnrìbni  lìbris  praebet,  non 
MiHabimDs.  —  210.  r^ereete  tnurox,  arate.  Alibi  cierrere  teUiircm, 
rwa  leptnr.  Cf.  saprà  ad  y.99.  —  hnrdeti.  Vid.  nnt,  ad  Ed.  V,  36.  - 
SII-  tt»gue  ad  e.rlrcm.nm  imirrm.  •\\umu\'m  ^-.^ww^ti-r.  nondiun  gelu  con- 
drtnat.  „»-Crflfnum  iml/reni  noli  iii-;:<'i-i'  :  ii->|ii<'  d-\  s.iUtitium  bramale 
IfOod  in  cibemum  anni  tenijinB  imiilit'  i'<<u:i;'iiu  ili-  cacio  Italiae,  in 
ma  hiemale  tjjmpuB  ma^^ua  sui  paiU'  {'Ìumiuh  i^r  ^uiiique  nubie  brumale 
Mgw  est,  iUic  sunt  pluviac  bnimulcri.  ^ijiUui  :iuIliii  hr)i'dcnm  anetumnali 
lni|iore  in  terris  benÌ||^ori  eaclo  ijubìaceiitibua.  Coluui.  Il,  !).  Varrò  I, 
M.  Plin.  X^'U1,  lU.  S.  1.  24,  56.  inipiùnis  Geopon.  II,  li.;  bine  meaais 
■W  miatu  aiatujìttr,"  Heyii.  —  brama  iniTuetnbUi»,  dura,  aapera,  ut 
^Utd  indomita,  qnae  vìi  saperaii.  tolerari  potest.  Viwg.  minus  probabiliter- 
l&tnpretatar:  in  qua  propter  frìgoriK  ri^arem  niliil  tractarì,  agi  potest, 
It  apod  Inelin.  XXIV.  4.  legitui  loca  frtgort  inlroi^ahUìii,  i.  e.  ìnnabita- 
Ulia.  Srtanaj  cuins  nnnien  secundum  Varr.  L.  L.  V,  2.  eadem  fere  ratiene, 
qua  imua  ex  ififivau,  cuntractoni  est  ex  /mviunriHi  ibrevìtiui,  breuma,  hrtt- 
WM,  80.  dirji\,  HigniRcat  tcmpns  anbtitii  biemalis.  ut  »oUtitÌian  xat'  tio^vy 
fio  solatitio  aestivn  ponitur.  Cf.  DraSenb.  ad  Liv.  XXXV.  49,  7.  Rulmk. 
al  Ter.  Pborm.  IV,  4,  2S.  supra  ad  v.  liHJ.  et  ad  Aen.  11,  472.  adnott.  - 
{12.  Ad  tini  et  papaveri^  satiunem  ^quumm  ìllud  ab  initiu  m.  Octiibria 
—     -"  I.  Ki>,  IV.  15 


226  P.  VERGILI  MARONIS 

Tcinpus  humo  tcgcre  et  iamdudum  incumbere  aratrìs, 
Dum  BÌcca  tcUurc  licet,  dum  nubila  pendent. 
Vere  fabis  Hatìo;  tum  te  quoque^  Medica^  putres  21& 

Accipiunt  sulci  et  milio  venit  annua  cura^ 


usque  ad  initiam  Deccmbris,  hoc  autem  Septembrì  et  Octobrì  serebfttnr) 
terra  aretur.  Diversa  tamen  de  lino  tradere  PUnium  XVUI,  24,  56.,  Heyn. 
aactor  est.  nenetem  proleptice  prò  semine.  —  papaver  Cereale,  nt 
etiam  Ooluni.  X,  352.  dicitur,  quia  C'ereris  omamentum  symbolicum  esse 
solet.  Causa  est,  quod  secundum  Et}'m.  M.  s.  v.  Mrjxwvti  et  Serr.  ad  h. 
1.  papaver  a  Cerere  primuni  inventum  ad  Meconem  oppidom,  quod  portet 
Sicyon  vocabatur,  deae  doloroni  ob  raptani  Proserpinam  tiliam  minasse 
ferebatur.  Potest  vero  etiam  tùia  respici  narratio,  ei  qua  Ceree  Triptok- 
mum  papavere  nutrivisse  dicitur,  ut  eum  Deum  faceret.  Cf.  Ovid.  JPart. 
IV,  547.  —  213.  Tempus  "  tegere.  Cf.  adnott.  ad  v.  305.  —  humo 
teiere  hic  de  satione  dicitur,  ut  III,  55b.  de  sepultura.  —  iamdudum 
interdum  etiam  de  pracsenti  tempore  usurpatur,  ut  fere  idem  ait,  quod 
ttUitim,  cum  signiiicet,  o])uh  esse  ut  tandem  aliquid  fìat,  quod  dudiim  fieri 
debebat.  (^.  Aen.  II.  103.  Cvid.  Met.  XI.  482.  id.  A.  A.  I.  317.  II,  457. 
Senec.  Med.  191.  Sii.  Ital.  XV,  352.  Lucan.  V,  423.  cett.  et  Hand.  inTnr- 
sell.  III.  p.  100  sq.  (qui  imiiierito  vituperat  Vossium,  latndudum  hic  per 
soglcich  vertentem.  cum  jiotius  sit  min  ef*en.)  Sic  etiam  de  futuro  tcb- 
uore  prò  mox  apud  Stut.  Tlieb.  VI.  855.  C-eterum  Wagn.,  cui  Partieiila 
liic  sif^iificare  videtur  „i»er  omnc  illud  tempus**,  Voi.  V.  constanter  Bcrìpait 
laiidmlum  ex  ì\h\.  Med.  aucto ritate,  quem  in  eosequuntur  Haupt.  etlUbbeck. 
CJf.  Wajni.  Orth.  Verg.  p.  453.  —  Pro  incumbere  aratris  Med.  et  PiL 
a  m.  sec,  R<mi.  aliique  (,\>dd.  j»raebent  iìu-umbere  rastria,  quos  Bnmck., 
Wakef.,  Martin,  male  sunt  secuii;  nam  aperte  de  aratione  sermo  est,  et 
verissime  iudicat  Wajrn.:  „Vitiosa  Mentel.  lectio  nitris  mendi  videtur  ori- 
ginem  indicare;  fraudi  fuit  elidendi  ratio."  (Ribb.  tamen  haec  adnotat: 
„ratris  Mentel.  II.  m.  pr.  Fuit  cum  rutrìx  coniicerem.**)  Incumhendi  vw- 
bum  illustrat  curnts  arator  Ed.  Ili,  42.  -  214.  sicca  tellure,  quamdin 
tellus  sicca  est,  Ablat.  absoL,  ut  v.  200.  vaelo  sereno  et  sexcentis  aliis  il 
loois.  —  dum  nubi  la  pcn<lent;  nubibus  nondum  in  imbres  lolutis. 
Laudat  hunc  versum  Colum.  II.  b,  3..  qui  ipso  X,  420.  de  (Meli  pendentif 
bus  undìs  loquitur.  -  215.  Vere  seruntur  faba.  Medica  et  milium.  Sed 
hic  quoque  Vergilius  patriae  su;ie,  superioris  Italiae,  morem  et  consuetudi- 
nem  respicit.  Circa  radum  enim  ob  iiiemes  gelidiores  vere  fabae  serefasD- 
tur  Plinio  teste  XVIU,  12,  30.  Vergiliun  eum  (fabamì  per  ver  seri  MA 
Cìmnnpadauae  Italiae  ritu.  In  aliis  autem  Italiae  regionibus  magis  ad 
meridiem  vergentilms  luinun  quoque  semina  auctumno  tcrrae  mandabantnr. 
„Fabae,  cuius  diversum  a  n«»stra  falia  genus,  et  rolnndum  ac  parvum  !*■ 
gumen  veteribus  in  usu  erat  ivid.  Ind.  scrii)tt.  K.  R.  et  Plin.  AVI,  6,  9.) 
non  idem  omnibus  serendi  tcmpus,  imprimis  si  Columellam  II,  10,  9.  eon- 
pares.**  Hegti.  —  tum  Ir.  etc.  Seneca,  Ep.  80.  h.  1.  afferens,  prò  moit 
aetatis  suae  scripsit  tane  te.  Sed  vide  adnott.  ad  Ecl.  III,  10.  —  Mef- 
tlica,  se.  hcrba  (r)  A/»;**"/^/;  |7ro«l.  die  Lucerne,  der  Schneckenìdet, 
lurgrnuUsche  Klee)  a  Medis  per  bella  Persica  in  Graeciani  advecta,  WJ* 
bulum  pccudum,  imprimis  cquorum,  liraestantissimum  ;  quam  Plin.  XY!!!, 
10.  43.  ita  describit:  Similif<  ent  tri  folio,  caule  foliÌH(^ue  geniculata:  qu^ 
(jìiid  in  calde  asttitrgitf  f<dia  rontralnintur.  (M*.  etiam  Dioscor.  O,  177. 
tlieophr.  h.  pi.  Vili.  b.  de  caus.  pi.  Il,  2o.  Varrò  R.  R.  1,42.  Pallad.  UL 
•  0.  et  Billerbeck.  Fior,  class,  p.  107  sq.  Serebatur  secundum  Plin.  1.  L  m. 
Maio,  secundum  Colum.  Il,  11,  2.  m.  A]irili  exeunte.  —  ^^putres  sulci^ 
fnu'tis  et  comminutis  crebra  aratione,  stercoratione  et  fr^ris  penetrabib 
vi  glebis.  Vid.  Geo.  11.204.  et  Colum.  11.  11,  3.  Locutn,  in  quo  Medicam 
proximo  vere  saturua  <v,  protscindito  circa  Ctd,  Octobr,,  et  eum  tota  hiei^f 
jnitrescerc  ttinito.'*  Hcipi.  —  21().  Milium,  cui  calidiore  tempestate  opus 
est,  in  tcrris  frigidioribus  et  i])sum  vere  serebatur,  m.  Martio  ezeunte  (Co- 
lum. II,  0.  is.i  vd  III.  Ai.rili  iliiii.  XVTll.  20.  00.  cf.  etiam  Pallad.  lY. 
3.    Geopon.  Il,  3b.);    in  (iraecia  vero  et  Asia  demum  sub  hicmem.    Quod 


GEORGiCON.   LiB.  I. 

Candidua  auratie  aporìt  cum  cornibus  annum 
Taurus  et  udverso  cedens  Canis  occidìt  astro. 
At  ai  Iriticeam  in  messeni  robustaque  farra 
Kxercebis  himium  solkque  inslabis  arisIÌB, 


(ariortun  locuriuii  diseriiDeD  nun  respiciens,  temere  Db  h.  1.  Tergiliam  vi- 
tuperai Seueca  EpUt.  b6..  qui  poftse  nostru  opponit,  se  m.  lum'o  iain  prn- 
cltvit  in  lulium  eodan  die  oiìtitM  faiitatt  tiùitntt*,  vàlànn  tereaUx.  Cf. 
Voas.adh.  1.  —  milio  venti  annua  cura  ptifltioe  prò:  idìIÌiuu  quotannin 
«etitiir  ned.  ut  Hevn.  ailnotat,  malicae  respectn  habito,  qoae  ci  uno  tlew'n 
tDMm  apnd  Plio.  1.  1.  i^orrupte  tricenùi  le^turi  mmis  dnrat.  i.  e.  soini'l 
lata  per  doMm  anaus  fructus  fert,  non  iterata  satione.  —  217-  „  Ver*  -  ■ 
CMM,  sule  in  Taonun  incesso,  h.  e.  ineonte  vere.  Ad  tempora  aalem  dv- 
aignanda  niuont  pi>Stac  «idernm  inotnin  oaumieinorare,  i^nODiiiiii  ea  ratin 
pàticttni  omaluiu  admittìt.  —  Taarttt  est  signuni  venu  teiuporÌB;  euiii 
Sol  ilio  tempore  adìhat  IV.  Cai.  Msias.  Cf.  Petav.  Auctar.  Up.  de  doctr. 
lenp.  VH.  3.".//eyn.  Colata.  XI,  -2,  36.  aatem  aactoce  XV.  Ktd.  Maiat 
tal  M  Timnm  tnmtìtmn  facit  et  Lani»  priiÙe  Kai.  Maiat  te  vetpere  e«- 
W.  —  Cundiilat,  taniquaiu  «idna  dare  folgenB,  aurati*  eornibttt, 
ratiUatSiUi  prupter  tutidiaaiaiaH  in  rniiit«  steDat,  aperit  onnum,  cam 
illad  aoni  teiupiu,  quo  tcllue  reclusa  novoe  Hores  berbaoque  elTundit,  tiim 
taoipit;  ideuquu  reducìt  id  tempus.  quo.  li  nataram  dacem  seqnìmar.  Ture 
■BWW  initiam  cajiit:  qaare  etiam  ab  nferiendi  vneabnlu  nomea  ni.  Apritit 
dedwnnt  Varr.  L.  L.  V.  4.  p.  lìi).  Bip.  et  Ovìd.  Faat.  IV,  S7.  Admodam 
bow  antera  Tauras  fingitur  rapite  quasi  depresso  et  cumibiu  iirotentiii  vinin 
■U  tacere  per  eaelam  et  ita  annuui  nptrìre;  qnemadmodiun  saprà  V.  2U>i. 
Uibn  boras  qauii  lihrarr  dicitur.  —  Tom  Canit,  i.  o.  Sirìna,  oeeidil  he- 
ìmm,  b-  e.  oinspici  amplius  hod  puteat,  sole  nimiom  vicino.  Proprie  wi- 
Im  aliqvut  dieuDs  pest,  qaam  TanrnB  orìtor,  ultimi^  m.  Aprìlia  diclnw, 
OcÓldlt.  Cf.r^liun.  IT.  2,  26.  XV.  Kal.  Maiat  »ol  171  Tatirumlratintum/arit. 
Pridie  Kal.  Maiat  Conia  te  vetpnre  celai.  Cedit  autem  atiro  advtrto 
MbI  ttrtiui  est  Cnaos),  b.  e.  Tauro  astro  ex  adverso  illi  ptnìtoi  ie  enim 
lulat  eomibuB  niìnacibaB.  Lo  sphaero  cedit  Canis.  advenam  babens  Taarì 
hCBlHa.  Hanc  antcm  lectinticm  toentur  Med.,  Rum.  (?  eoi  tamen  Rifabock. 
■btrani  Uctioutiui  trihait)  aliiqoL-  boni  ('odd.  et  faic  et  apud  Macrob.  Coui- 
MRt.  in  somn.  Bdp.  I,  18.  fa.  Alli  libri  (Palat..  Gud..  duo  Ber».),  et 
IMilU  p.  37.  2.  K.,  qui«  scqnitor  Kbbect.,  minoB  bene  exbibent  af>rr»i> 
aiÈni  qnae  verba  (Heito  (^aen  edita)  od  O-aneiu,  qui  cederci  avorBQB,  pcr- 
timnilit  Becte  aatem  Voiu.  docet.  C^em  etiam  ccdentem  Tauro  semper 
^hwsiHn  manere.  averman  esse  nua  nisi  astrologo;  ideoqae  omuino  reiioi- 
■ilB  MM  leetionem  /irrrto  antro,  ab  aliia  oliter.  elìaia  artiJlcioBÌMÌtiic, 
ÌSmb  ivid.  UeiOH.  ad  h.  1.  Barm.  od  Anthol.  Lat.  T.  II.  p.  31i.  et  G-t- 
iMlàn];  anae  ai  nibil  alìud  sibi  vellct.  quam  astro  fn^ìunte.  absaodcnte 
(HV,  «.  lUDsO  iiit«rprctatar,  qui  praeterea  averio  nttro  de  sole  dictum 
Mciut),  admodun  langueret  inxta  Partic.  retlrns.  iReceatiores  cditures 
■nMer  Bibl>.  et  (''Oaimct  omnes  nnbiscum  a<ktT$o  rcceperunt.)  —  219—224- 
TÙHà  et  farris  natio  Tutt  dcniam  post  matatinum  ucouum  cosmicaia  Plela- 
èna  et  post  urtuoi  heliacam  Curonac,  b.  e.  m.  Octobri.  Validiora  igitar 
fa  daT^>ra  firamcnturam  genera  sub  Iiiemein  snnt  «crenda.  Of.  (!ohmi.  11, 
i.  aj^umentam  tiniua  loci  refcrt  Plin.  N.  H.  XVIII.  24.  56.  —  triticeatn 
>'■  mtttem  etc.  i.  e.  nt  triticum  et  farra  seras  motasquc.  —  „Triiieum 
Mcnua  diversi  a  nuetio  generis  fuÌBEC,  inde  coUigit  UartinuH,  qnod  v.  221). 
«■(lad  Varr.  R.  R.  1,  4»,  1.  aritOa,  i.  e.  acns  teauis  o  gluma  pnominens, 
ti  tribnatnr.  Venun  eius  sunt  omoino  jilnres.  qaaa  vucaat,  epecioa."  Heyn. 
~  Far  (de  quo  vid.  aut.  ad  v.  Ti.)  niluitnTn  djd  videtar.  qnod  venta- 
mi, tilnviarum  ac  frìKorìs  ininrias  melIuB,  quam  alia  frumenti  genera, 
imrt  potesti  quare  apud  Theophr.  de  cansiii  pi.  IV.  6.  nv^òt  q  Jt^iffij  in- 
tn  ta  logtioòtma  refcnintur,  et  apnd  Plin,  XVIII,  B.  1^.  legimus:  Ex 
mmi  ifrniDentonuiO  gmere  dtirimnaim  far  rt  vimtra  kirnif»  Jinaittimum. 
—  Ì2Ó-  eicrrcrre  huHittm.  Vid.  wipm  aii  v.  'J'i,  —  niilit  inutabiit  ari- 
I  ilt»,.fniWiil'ti  auliw,  triLisi  et  l'orria  curani  liabeliìa-    liutai  autcm  arittae 


VA  P-  VERGILI  MAHOSIS 

III  Vita/'  pr^^pfrrTi  auji  sp^.-iii  creaere 


5^  -.'.  \\/rfr.:àt:\  ^  v^fM^  arièti Ji  V.  2>«.    cbi  rid.  ^ifrjtt.  .   icd  oppoaniitiir 
U.i^i/*Àti'Jf't*  \,  tl'é.  C'-rniKii&ifivmU.  e:  s«ensìi»  «t:  S  snìla  fraseBla.  ^«ae 
jtr^ir'^kA  i^T%u\,  v>  ^r^rr.  Aote  !xi<i:<i:sm  N'>T«mbrem  satiPMieH  bmi  iacipns; 
l'.T.  ìtnUUi  ynt^^T  fn^nj^nta  ^tiaxu  l^^numiiA  seminjLre  cic-Bfftitvisti.  iam  in- 
«rr.:.*^  \  'i^rii^'n  iTtixizu»  fa/riae.    Ira  ciim  V.^sà^t  «tàm  Ijim.  mlerurctahir, 
','..   jcr-:    :rl:<it  HVidrrli:     Anima^ì^T.   eritt.  p.  T.     Ck-viectnimm  mUdUqÈé. 
^Vvn;:xj  iftJrUfr^  ali '-ni  rri  Mciu  ri»t.  qu'>d  fiédiilam  et  aindnam  dare  ope- 
ra»!   v:d.  \*iiì.  I.  .V>4.  IX.  XVi.  al.  .  et  C"Dstiixìtiir  etiam  enm  quarto  CafOr 
>.  fr.  A<?n.   Vili.  4.>:j.  «ir  <^Td'>pìha>:  M*ìrti  cmntmqme  roiaMte   roèmcrti 
iuj(*af^tut.  :.  <r.  ^r;.'Tl*aLt  faf>n(:jLDd  •.  et  Naev.  apad  5ì<tnìiim  II].  134.    1%- 
ìcUii  w^rrnttt filli.     -    "221.    Pl^'idis  *.  Venriliae    rid.  adiiittt.   ad   t.  138 J 
fihuf  II  n  da  < .'  a  r  Ko  n  *■ ,  Uiatotina*:.  h.  e.  •jceidnnt  matutino  -tempore,  mane 
y^\à\»ìHK\yn*M^  IX  in   '/^<-i<l<rrjtali  plaga,    dom  S'^l  interea  ab  oriente   emerrit 
^>*:*rJàAU*  ant«:rfi  Pleu'iiirii  incidit  in  t^uipi»  a  d.  XX.  Oct.  OMpie  ad  d.  XvEu. 
Nov,.  id^jue  t*;rijpu.s  Vtfryiliuj*  respicit.    Cf.  Plin.  XMII.  24.  &6.  ColimL  II, 
S,  \.  XI.  2.  77.  et  I>ì<hiuu.->  lo  <ìe'>p.  II.  14.  Heyn.  haec  addìt:  ..Reroexine 
umXhmx  uohter  He^i'vlniii  jintarnr  in  notis  versibiu  "Kity-  3S3.  615.    Omnino 
ti^nendurn.  ^irae^ros  a  PU'ia<iuiii  <>rtn.  iiifdio  Maii.>.  aestatem  ac  mesaem,  ab 
M'/ranu  hì'rrrieifi  cuiu  arati' »ne  ac  s»:iut'nt«  duxisse.    Vid.  Arat.  Pbaen.  264 
Mjq.  l'Iin    XVIII.  2i»,  <ii»   llieophr.  de  cau.s.  pi.  III.  2S.  SchoL  Aesch.  Prom. 
407    H  infra  a<l  0«;o.  IV.  *i3]  mjq."    CetiTuni  Eou»  prima  svllaba  proda- 
rta  HMtur  etiam  infra  lì.  HO.  Aen.  I.  4S«i.  Hor.  Od.  I,  35,  31.   Orid.  Am. 
Il,  f>.   1.    Lu<:an.  II,  720    VI.  Oso.   Val.  FI.  V,  245.  et  alibi:  correpta  vero 
i\*:ii.  I.  2SS.    A»rn.  II,  417.   III.  5Sh.   VI,  %32.  XI.  4.   Ovid.  Am.  I,  15,  29. 
Val    FI    II.  «13    Stat.  Silv.  Ili,  3.  33.  etc.  —    222.   Gnosia  Biella  Co- 
ronar, ardi' Itti M  «•Kt  sidus  (*«ninae  a  corona  A riadnes,  c^uam  Baochns  cado 
affiiit,  u]ipellutum.  (riioHÌa  auteni  dicitur  a  ('*retae,  cmiis  rex  erat  Minoi. 
Ariadne»  {«ater,  urbe*   nobilissima  iwuono    <ande  Gnosia  gpicula  Aen.  XD, 
H.'iS.,  ubi  vid.  adnott.  ■.    Cf.  Arat.  Pbaen.  71.  Ribbeck.    cum  Cod.  PaL  et 
PndH>  InHt.  p.  17.  3.  K.  scripsit  Ciuntia.  —  Arflet  stella,  dum  luoet,  ftil- 
Ket;  Htt'lla  aiiteni  jiro  Kidere.  ut  alibi  etiam  contra  sidera  prò  stelli»  poDiD- 
tur.     ('f.  rie.  de  Or.  Ili,  45,  17H.    iU  eadem  spatia  (luinque  stellae  [Le. 
h'hi^uh  nii'h'.HiìA'  dÌMjiftri  motu  ninfftqiw  conjiciant.    Nim  autem  de  ana  modo 
Ktf'lla  lurulcniÌMHÌiim  buimt  KÌderÌ8  novem  stellas  complectente  cogitundoD. 
Ijer.fdat.    Si  stella  dv redi' re.  dicitur,   id  nihil  aliud  est,  qpam  oedderc 
aut    <»crultari    (cf.    Ysc\.  11,    fi7.    Geo.!,    450.  et  IV,    466.  de  solis  oce»- 
MU);   Hi'd   ud  euni  anni  partein.   de  qua  hic  agitur,  adultnm  auctnmniUB, 
occuHuni  HideriH  Iiuìuh  non  pcrtinere,  sed  ortum,  Hejuio  teste  docent  Hygin* 
AMlron.  5.  Coluni.  XI,  2.  51.  et  73.    Plin.  XVIII,  74.  pr.    Hanc  difficalt»- 
teni  post  H«rrviuni   viri  docti  ita  tollerc  student,  ut  si&llam  oriri  et  eiaw- 
■liace  non  alìtcr  dicant,  quani  ut  rccedat  a  sole,   quo  conapid  imi 


teni  poH 


dcni  erroreni  inridisse  Htatuaiiius,  queni  ìnvenimus  apud  Ptolemaeom  I^ 
nictriuni  (in  (ìoopon.  Il,  11.^  aliosquc  Graecoa,  qui  (^ronam  altero  m.  N<>" 
vrnibris  diniidio  (25.  Nov.  —  IO.  Dee.)  occidere  perbibent.  Qnare  non  opw 
est,  ut  cum  Wa^^nero  Qu.  Vir^'.  XIj,  3.  aliquando  dormivisse  bonom  pottoo 
«•«.•nHeamuH  (ut  Kcl.  VI,  74.  et  X,  66.,  ubi  vid.  adnott.),  ad  occidente  «M*- 
rÌM  tempuH  refen'nteni ,  quod  sub  eius  ortum  facìcndum  esset.  CetffOBi 
<-<duni.  X,  52.  ai>erte  hunc  locuni  respiciens,  CAnit:  Erspecteiur  hiemSj  àsm 
lìacvhi  (inoHÌiut  ardor  Afijnore  catTìd^o  celetur  vertice  mundi ,  SoU*  ^ 
adrcTHOH  metìuint  AtlantideH  orffut.  --  223-  debita  semina,  qnae  terrt^ 
debentur,  quae  terra  iure  suo  potest  poscere.  --  224.  inritae;  qnìaterrt. 
n<mduni  Ik'm»»  Hten*'»ratji,  arata,  fulta,  cum  praevideat,  moìiRem  votis  »J!»ó*  ^ 
cidae  non  res]>onsuram  esse,   invita  modo  semina  recipit.    Non  minasele- 


OEORGICON  LIB.  I. 

Multi  aute  occasum  Maine  conperc;  spd  illott 
Expectata  segee  vanis  eluait  areuia. 
Si  vero  viciamquo  seres  viiemque  phaselum 
Nec  Peluaiacae  oiirani  aspernabere  ientis, 
Haud  obscura  cadens  mittet  Ubi  signa  Bootes: 


mater  dictum.  qnani  'Pf*  anni  pm  semine,  nndc  annuuni  speramus 
Rivoni  prò  ventimi.  —  Vs.  225.  et  226.  qni>d&tiim<Klii  in  parentnetri  et 
ri|>ucaiidi   l'uiisa  adieoti  sant  csnsBiuijiie  ìndicuit.    onr  itatin   nnti    primi 


iacipienda  sìt.  —  „aHl^  orca»um  Afaiar.  h,  e.  Ploiadum,  e  quibus 

Mt  Moia.     Ad  rem  cf.  Xenonb.  Oecun.   IT.   2.  rolain.  XI.  3.  SO.     Veltu  fM 

agriculiinim  proPrrhiuin,  Mnturnm  Kilianem  uifjir  lUripiT/f  tolere,  » 

naa  u 


n.    ,pu»  naia  til;  ijuod  et  Plin.  nicmcirat   XVm,  24.  56.     Pnste- 
I    HcHiudaa  mnnnerat  "Hfyy.  479  aqi\."  tìer/n-   —  226-  Expsctala. 


ÌBt«T  diuu  lectinnea  'irigtU  et  uDenu.  ita  tamen  nt  mclioreit  libri  iHeil. 
a  Boto.)  uuni  Nonio  p.  301.  et  416.  (eoU.  Quinct.  Inet.  I,  4.  et  Sehcil. 
ad  P«ra.  Rat.  à.)  prinreni,  al)  Heinsìo  reTocatmin  atqne  ah  Heynto  et 
Vapieiii  «iM^ataui,  (qui  uensct.  arm'ji  dcberì  libroni^  propinqui  Ta- 
lli viMM  anni)  dceoptiH  et  eunig  nvrnla  jani  aorium  indicio  reprnbarì, 
MacMrea  etiam  Qninctil.  I,  3,  ].  de  ìnaniliwi  arìalì*  luqnentem  hang 
loculi  vidcrì  onte  ocnlus  haboÌBituI  tncrì  videantur,  qnauic|nam  vix  per- 
*pdtnr.  uni  factum  eit.  ut  simplex  ilb  et  plana  lectio  m  alteram  abi- 
■il;  quia  eiiiffl  Uejm.  dieit,  ..prodivinrein  crmrein  faisiie,  ut  ad  anenù 
lUqoìa  deflecteret.  qnaui  vice  versa."  ei  nomu  Tacile  «nb^crìpserit.  Immo, 
.-_.  fngrit  aDtiqunrtun  opinin,  sem—  '- '■      '    '"---' 

andatam  diotamo  sttu  de^enur 

(Fbtghaffr.  Wfcfar  ffa/w.-  cf.  Plin.  X\'H1.  IT,  Il  V.fl-.  VA.  V,  .17.  et 
npn  T.  154.),  eam  taincn  non  umnibns  Ubrurils  iiiii<>hi;~-..'.  iiiliLi<"liim  sit 
nriainiile.  per  ne  probabilitui  ridi>tnr  rimi  %issi;i  nLitutTi-,  V''ruiii  luctinneni 
wwuj  ab  indoctÌH  librarii-i  in  alt-jrniu  east^  matatam,  imjirimi»  cam  T.  230- 
HMcedat  vox  nrislh.  Quiip'  niiiir  rum  ri^centissiiuiii  editorìboB  (Ribb..  lia- 
dew.  et  Hanpt!>ii  prurtiT  ('i>iiitit;tiirioni  illam  restituimns.  qnam  eihibent 
PaL.  Qud..  dm.  Bmi.  el  Vr.Amn  y.  3S.  17.  K.  (ci'.  Keil.  in  Phil..l.  U.  p.  164.1 
QJwd  «nini  Wairn.  dicii  ik  aDniiin  iudii'i»,  cuin  iiiterpi»iita  «t  viix  dimt, 
■iwu  *ernu  TÌdetnr  et  ijuiiii.'tili.inii  huii>-  put.i.sshimrii  bienni  obvcrastnm 
Mir.  qnù  poterli  pMliuri'V  -  -  227.  F^tiani  qui  mm  xi>l)iiti  franientam.  sed 
faniaiiiiiin  qni>que  varia  j;enera  sorere  onnstitiicrint,  ab  initin  ni.  Novem- 
Ml  arane  ad  lunltam  hieniein  si-rere  iulientur.    <'«terum  in  his  omnibaa 

-     Z^..^  ... 


tan  tenae  mandatnm  diotamo  sttu  degenerar''  in  '"'.  """•  i;,„.:ii,  ^.  fatuain 


caeli  luemores  osse  debemos.  —  ric/nm   aiib  oecasn  Arcturi, 

..len^e  incipiente,  satam  erae,  ci  Plinio  Xvm,  là.  37.  coniecit 

Tom,  Cnlnm.  antcm  11,  lU,  29.  eas  bis  qootannis  aeri  ^rliibet,  tempore 
ÉM|iiliiiii  tìl  aoRtnmnalÌH  et  ni.  lannarìn.  -  phatelug  ttfàaril.o(\  qui  eoam 
■tiuriifm  {ifnn^oltK,  ifaitlnXof)  dji^itnr  Uìirkùiche  Bohnt,  Savbohitt).  (fennii 
bbarnni,  qO'id  Romani  ni.  Octobri  eiennte,  vel.  inipriniia  sì  eo  viridi  una 
can  iiQiqais  veaci  rnletiant,  in.  Septembrì  serebant.  ,Plin.  XVIIl,  12,  33. 
CdIuii.  JU.  2,  72.  Cf.  Itillerb.  Fior,  claiu.  p.  tB4.t  Vnl^arì  antem  nominis 
aaribendi  rotinni  pi!r  /,  quara  no»  quoque  prins  srcuti  snmuB.  Iiic  et  Geo. 
IV.  im.  adveniatnr  Mcd.  cetcrornmqne  vptostissimonim  Codd.  auetoritas. 
Ot  rtiam  tnterpp.  ad  Catnll.  IV,  1.  et  Schneid.  Gramm.lAt.  I.  I.  p.  291.) 

—  miti»,  ob  inu'nam  cupìain  et  vile  pretinm.  ~  Lenita  magna  praestan- 
lii  et  copia  apad  At^ption  ivid.  Plin.  XVin.  12,  3t.];  qoare  epitheto  ab 
Atgfptì  alìqna  orbe  petitn  omstor.  Prhinhim  autem,  celcberrimam  A^- 
1^  oppidoni.  andò  etiam  vest^s  linteae  maiimi  pretii  voniebant  (Phaecu*. 
U.  S.  13.).  ad  eitremnni  Nili  ostiam  orientcm  versna  erat  situm.  {.Cf.  de 
ea  Ubor  nicns  geogr  II.  p.  iS4.)  Huc  imprìmis  facit  Martìal.  XIII,  9,  t. 
Aeeipt  Niliacam,  Pehuiia  munera,  Itatem.  —  229.  Si  viciam  serere  con- 
•litttiati.  id'ineam  «erendi  tempos  certùisime  eognosrcs  ex  Bootae  occasu. 

—  „Boote»,  qni  et  Arctophylax,  euin  stella  Arctnro  [vid.  v.  2MJ,  occasn 

—  ■         '--  viciae  OÉtbàn  indicai.  Colnm  XI.  2,76.  IV.  Kal.  Nuv. 


230  P.  VERGILI  MARONIS 

Incipe  et  ad  mcdias  sementem  extende  pruinas.  230 

Idcirco  certis  diniensum  partibus  orbem 
lV:r  daodena  regit  mundi  Sol  aureus  astra. 
Qfiinqae  tenent  caelum  zonae;  quarum  una  comsco 
Semper  sole  rubens  et  torrida  semper  ab  igni; 


Arrtunu  reapere  ocriHit.  Adde  PIìd.  X>T[I,  [31,]  74.  Vide  de  lentìs  BstioneCo- 
Inm.  U«  10.  15.  et  Plin.  XVIII.  12,  31.  cam  emendat.  Hard.  XII.  Pallad. 
XII.  1,  1.  Notemfjri  -  -  nunc  srriUur  prima  leniirula,**  Hemi.  Adde  Coloin. 
XI,  2,  78.  —  mittere  signa^  i.  q.  dare.  Sic  apud  Prop.  IV,  9  (IH,    10), 
3.    Natalie  noHrae  siqnnm  misere  puellae.y  ad  qnem  1.  Passeratiam  con- 
ferri iabet  Burnì.  —  SO.  De  verbis  media»  pruinas  vid.  not.  ad  v.  340. 
—  231  sqq.  liocus  splendidissiinns  de  cnnm  solis,  de  zonis  caeli  et  lodiaco 
n.  ingnÌ8  caeletstibus  ;    qui  propterea  hic  inserìtur,   quia  agricolae  ex  annuo 
mìin  decarsa  discere  possont,  quando  omnia  opera  rostica  fieri  debeant.  — * 
Idrircoy  nt  ex  annuo  soIìh  [>er  zodiacum  decursu  operis  rustici  tempora 
definiri  possint,    noi  anreuM,    (vid.  infraì    regit  orbem,  sciL  annuum, 
non  diumum,  ut  supra  v.  2o9.,  (cf.  Aen.  V,  46.  Anninu  exactis  comjUetur 
m^TUfiòtut  or/jùt,  et  infra  ad  v.  337. ì  per  astra,   i.  e.  facit,   ut  ipse  cum 
hifi  XII  astris  anni  tempora  dcfìniat  et  certis  partibus  describat.   Ordo  au- 
tem,  quo  verba  collocavit  po6ta,  iubet  coniun^n  7/mr«^//a«fra;  qnemadmodum 
in  loco  simillimo  Aen.  V,  S35.  lamque  fere  tiiefìiam  caeli  nax  humida  me^ 
tam  CojUigernt.    Alii  orhein  mundi  (i.  e.  caelum^.  alii  denique  satis  lan- 
guide sol  mundi  cohaercre  censent.    Adumbravit  autem  baec  poèta  exEra- 
tostbenis  versibus  ai)ud  Horaclid.  Pont,  de  Alle^.  Homer.  p.  476.,   quod 
Heyn.  adnotavit.    Adde  Acliill.  Tat.  isag.  in  Pbaen.  Arati  v.  29.  TibuU.  IV, 
1,  IT)!  Bqq.  et  Ovid.  Met.  I,  46  sqq.  —  mnndus  mo  caelo  etiam  carm.  in 
(Mrin  V.  7.  et  alibi  Ic^ntur.    <'f.  Drak.  ad  Siliuni  Ali,  336.    Mundus  cadi 
viene  dicitur  ab  Ennio  ap.  Macrob.   VI ,    2.     Ut  hic  mitndi  astra,  sic  ap. 
tiUcr.  1,  788.  11,  228.  V,  514.  /riderà  mundi,  —  duodenn  non  prò  duadò' 
cim  poHitum,  ut  interi)retibus  videtur  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  ViU,    73.);   sed 
propria  KÌ/[^mifìcatione  dictum,   cum  de  solis  cursu  quotannis  repetito  senno 
Bit  ;   ideoauc  per  tUwflena  idem  est ,    quod  uno  quo(^ue  anno  per  dnodecim, 
quam  expiicauoncm  non  improbat  (/onmgton,  quamvis  simpUcius  esse  pntet, 
dnodena  pn)  dtiodecim  positum  haberi.   —  regit.     Ci.  Aen.  VI,  350.  XH 
405.  —  aureus  Sol,    ut  aj»ud  Ennium  Annal.  I,  95.  p.  24.  Hessel.    Sic 
infra  v.  431.  aurea  PhoeM  (i.  e.  Luna),  Aen.  II,   488.  et  XI,  832.  aurea 
sidera  eie.    —    23»S.    Qeoprapbi  vcteres  inde  ab  Eudoxi  temporibus  origli 
terrarum  circuì tum  h.   circulum  merìdianum  in  sexaginta  partes  aeqnales 
dividebant,  quarum  quaevis  sex  gradus  nostrae  mensurae  adaequabat;  quem- 
quc  autem  huius  circuii  (juadrantem ,  a  linea  aequinoctiali  ad  alteratnuD 
polum  pertinentem  et  qumdecim  partibus  constantem,  dissecabant  in  tres 
j)art<^(H  maoqualcs,  quarum  prima,    lincae   illi  proxima,  quatuor,    secundft 
quiniiuc,   t^)rtia,  polo  proxima,  sex  illarum  qumdecim  partium  continefail 
((/f.  Hipparch.  ad  Arati  Pbaen.  1 ,  26. ,  a  Voss.  land.  )    Quatuor  partes  ad 
dextram  totidemque  ad  laevam  lineae  aequinoctialis  usque  ad  cìrculoa  tro- 
picos  pertinentes  (1—24.   grad.  nostr.)  torridam,    quinquo   proximae,  quae 
circulos  polares  attingobaiit  (25 — 54.  grad.),  temperaias,  extremae  sex,  Ui- 
quc  ad   polo»  ipsos   porrectac  (55 — 90.  gTa<ì.),    frigidas  zona»  efficiebani 
rostea  autem,  inde  a  Posidonii  aetate,  temperatae  fìnes  polos  versus  nsqse 
ad  duodecimam  illarum  partium  (s.  gradum  66.   nostr.)  proferebantur,  ot 
ipsa  septem,  frigida  autem,  quemadmodum  torrida,  quatuor  jmrtibiiB  ocm- 
staret.    (Cf.  liber  meus  ge<»gr.  I.  p.  543  sqq.)  Vid.  de  bis  qumque  sonìs  s. 
cingulis  Firmicus  Astr.  I,  4.  (aBentl.  ad  Hor.  Od.  Ili,  24,  39.  ex  nos^  looo 
correctus)  Ovid.  Met.  I,  45.  Eleg.  ad  Messal.  152  sqq.  TibuU.  IV,   1,  151 
sqq.  (^ud.  de  R.  Pr.  I,  259  soq.  Macrob.  Somn.  Scip.  Il,    5.  et  Wenisd. 
PoCt,  L.  min.  V.  p.  1403.    Cadi  igitur  zonae  sunt  eae  caeli  regiones,  qni- 
bus  illae  terrae  zonae  subiectae   sunt.  —  284.    Eratosthenes  I.   L  serìpsit 
fi  éi  fi  in  ^ptttfttQti  Tf  xaì  fx  nvQÒe  ath^  (vulgo  olov)  fQvf^Qri,    Zona  torridi 
a  Vergilio  et  Eratosthene  semper  rubens  vocatur,  ut  frigida  caemU^ij 
aut  ob  nativurn  ipsius  caeli  colorem  (ut  equidem  puto),  aut,    quod  Voai. 


GEORGICON  UB.  I. 

Qiiam  cìrcoin  cxtromae  destra  laevaquc  trahuutur 
Caernleae,  glacic  concretae  atque  imbribus  atris; 
Has  tuter  mediaiuque  duac  mortalibus  aegris 
Munere  concessae  divoni,  et  via  secta  per  ambaa, 


EUspicatnr  et  flaud.  XXXm.  244.  indicare  videtur.  projjter  mbrnm  et  cae- 
TDkum  iiigTuentum ,  uun  iFinuico  teste  1.  I.)  in  tabulis  geographicia  indo- 
ctae  spparebant.  qiioa,  si  forte  de  cannilcù  zonia  infra  oommeinoratis  va- 
lere possit .  hno  taiDcn  non  quodrat.  et  si  hic  de  oatiTo  colore  seiino  est, 
etìam  infra  de  tabnlis  cacraleo  colore  ìllitÌB  cogitari  vii  potcst.  Sole  ru- 
lm»a  i^tar  ivon  der  Sonne  gerotliel)  non  alitcr  intelligeDduni,  atque  infra 
T.  251.  r»/jeu*  Venptr.  CT.  etiam  Orid.  Faet.  VI,  72T.,  obi  Cancri  signmn, 
mod  lOTiam  torridam  B  scptemtrione  terminat,  eadem  de  eaasa  n^eieere 
wdtan  —  Verlift  torrida  $emper  ah  igni  iterantnr  in  Anth.  lat,  Burm. 
1,  ITI,  &.  Quod  atUnet  ad  hnnc  asoin  Pracposttionis  Conìngt.  comparai 
Orid.  Met,  I,  66.  pbivioqite.  nuuleacit  ab  Aìutro.  Cf.  Raddìm.  U.  p.  211.  et 
Band.  TuTB.  I,  p.  2i  s^.,  mnlta  etìam  pedeatrinui  serìptnnun  eiemiila  affercns. 
Aliì  minai  recte  ab  ì^iut.  Fomiam  igni  non  sutnm  apud  poGuiH,  vertun 
etàam  iqtod  jiedeatriB  orationis  scriptures  optimoruni  Codd.  anctoritate  pro- 
Wì  docet  Schneidcr.  Gr.  Lat.  n,  1.  p.  22'J.  Ct.  etiam  Drakenb.  ad  Li«. 
1.  41,  3.  IV,  ti.  8.  BenU.  ad  Hor.  8at.  1,  5,  72.  et  Epist.  1,  17.  30.  Win. 
ti  h.  I.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  I.  53.  Ruddiuk.  1.  p.  Sa.  Ceteram  por  igne» 
Moa  tonfda  Hignìtìcatar  etiam  Huratio  Od.  Ili,  3,  5T.,  qui  alio  loco  HI, 
si,  37.  eam  vim»!  pixrtait  ferviilit  inelatiaa  eatorilus.   —  286.     Cf.  Era- 

toith.  ]•  1.  ni  <Fi   JvBi  IxRtin-ti   nòloit  TiQ'niHTTixi/Tni  Alfl  *C''f^''^''* 

rlmimoìa  nflaiìiÓTtfai  xvnroio.  —  Quam  circum  non  de  proùma  vicìiùa 
ml^Iigcndom ,  sed  de  latiore  ainliìtu,  caia  tcmpcratae  xonac  interiaceant. 
—  »^tre7aae,  i.  e.  zonac  frigidaì)  in  eitromis  partibus  positae.  Irahjin- 
Imr,  citMisae  sunt  ■(j«!/i''n  ticlii.  —  236-  C'neriiUac  nunc  edidiniOB  cam 
Kibb.et  Lade».,  Codd.  Med.,  PaL,  Roui.,  (iud..  alionuu  ancturitatem  socntj, 
({•od  hae  ximae  caemlfae  bene  oppuntmtnr  ;Eonae  rvlimtti  antea  conunemo- 
ntae  et  librari!  milita  factlins  de  cacrulea  giade,  qnani  de  zonis  caernleÌB 
t^^tatE  poterant,  imurimìs  emù  etiam  iinSribiia  uuithet'iii  adicetum  ride- 
Mit.  Et  I^dew-  qniaom  haa  zonas  extremas  eaenueiu  dici  putat  nb  ten&- 
bM  ema  tcgenten,  coli.  Aen.  HI,  194.  [caarvlewt  imJier).  VI,  110.  (caemfan 
Mnw,  qnae  v.  303.  /rrruginea  rocatur)  et  Ciri»  v.  214.  {eaeruleae  um- 
ma^,  uuibuH  Oddere  put«rat  Aen.  Ili,  64.  caendeae  vitlae  ilogentìam) 
it  V,  10.  caendeut  ìiaòer,  Stat.  Theb.  D,  hlH.  umbra  eaeruia.  einsd. 
BQt.  I.  B.  85.  nox  caenOa.  Ovid.  Fast.  IV,  446.  caenUei  egra"  Pia- 
lanii  eie.;  eauique  ciplieatinuein  nus  qaoqae  iam  sopra  proba vimaB,  qnam- 
naU  tx  Firmici  loco  supra  laud.  discimun  has  zonas  eitremas  etìam  in 
llbiiliB  convito  colore  mgnata*  foìsse.  Hanpt.  taincn  et  Coningtnn  com 
Wagn.  Bervarunt  vnlg.  lectionom  OieruZea  \glacir^.  —  ciincr«(aB  i.  e,  glocifl 
tigentca,  proprie  ad  aulam  gladi-m  pertinet,  sed  txna  ìpBa  ^lade«  ei  pluria 
etaareta  orta  nit,  per  zeugma  etiam  ad  inibrcB  potcBt  rciem.  Aeccdit.  qnod 
nbreB  plemmqno  cuinitantor  procellae,  ^aae  gela  afferunt.  —  imbret  atri, 
SptffM  fM'ófvift.  quia  imlircB  aSrem  inumbra:it  et  obacurant.  Cf.  infra 
T.  323.  «t  Aeu.  V,  6S3.  cum  Geo.  U.  308.  Aen.  H,  356.  516.  V,  512.  VIU, 
13S.  X,  264.  Pt  ainiUibuB  Iocìb.  —  237.  mediam,  binidani.  ~  duae.  tem- 
fCtatae.  Cf.  Varrò  Atac.  Bp.  Wemnd.  PoEt.  L.  min.  V,  1403.  3.  nr  terrori 
«rfrCHUM  ìtUr  mediitmipie  coluiUra:  -  inortalibu*  aegrì».  mieeris  (<f((- 
lotai  àooroim  Hnmeri  Od.  XI,  Ift.  et  alibi);  nt  Aen.  n.  2GS.  et  Lacr.  VI, 
].  Eodcu  st'niin  niinir)  mortaUn  Qoo.  UI.  66.  et  Aen.  XI.  182.  —  238-  di- 
vom  edidiiaos  riun  reccntiiwinuii  cditoribns.  Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  446 
•a.  et  Ribbe<:1i.  Proleg.  p.  438,  —  et  nia.  Addidimos  com  Wgign.  ex  ple- 
natfat  Codd.  et  Aid.  3.  Cnpulaui,  qaae  unde  illata  Bit,  non  appaietet,  cura 
kace  ad  t.  231  sq,  reBpiciaiit,  aegre  desìderatnr-  Sensus  fiecundani  Wsgn. 
Ut  e*t;  ,,Cunceii8cntnt  ha«  singiilarì  beneficio  mortalibns  dei,  vìaukque 
per  anibas  sccnerunt,  qua  se  verteret."  Recte  igitoi  roccntioreB  editores 
•mpea  Oipulam  adiecernnt.  ^  ria  teda,  i.  e.  dtrìmenB  ea,  quae  ntrìm- 
qne    ailiacent,    e  Lncr.  V,    273.    Qua    via  teela  temei  liquido  pede  de- 


232  P.  VERGILI  MARONIS 

Oblimius  qua  se  signorum  verteret  ordo. 

Munaus^  ut  ad  Scythiani  Rhipaeasque  arduus  arces  240 

Consurgit,  premilur  Libyae  devexus  in  ÀustroB. 

Hic  vertex  nobis  semper  sublimis;  at  illuni 

Sub  pedibus  Styx  atra  videt  Manesque  profundi. 


tulit  tindas  sumptnni  videtnr.  Eadem  ratione  de  solis  orbita  Ovìd.  Met. 
II,  130.  Sectttìt  tu  obliqmnn  rst  lato  nvniamine  limeft  etc.  Cf.  etiam  Geo. 
Il,  278.  Aen.  V,  658.  et  VI,  899.  Ovid.  Fast.  I.  142.  Am.  UL  1.  18.  II,  16, 
16.  —  per  amhas,  inter  amhas,  ut  v.  245.  per  diios  Arctos,  Sic  enira 
ver  haad  raro  spectat  ad  rem.  quae  inedia  extenditur  inter  doas  alias.  Vìd. 
Macrob.  Somn.  écip.  li,  *<.  ab  Hcyn.  laud.    Nam  teniperatas  zonas  sol  non 


permeat,  sed  attingit  modo,  cursum  8uum  in  sijy^is  Cancri  et  Caprìcoroi  a  cir- 
culis  tropicis  retorquens.  —  239-  Oòliquns  se   vertere  dicitur  zodiacns. 


septemtrionali  et  anatrali  a.  de  ^>olo  arctico  et  antarctico.  —  Scythiapn 
omnibus  Europae  et  Asiae  partibus  8e])temtrionalibu8.  Cf.  infra  ad  (reo. 
Ili,  349.  -  Éhipaeasque  arccft.  Ar.r  de  omnibus  locis  excelsis,  etiam 
de   montium  iugis  dicitur.  Ita  Geo.  IV,  Ai\\,  RhodopeUne  arce^,  Ovid.  Met 

I,  467.  Parnasi  ari\   Val.  FI.   I.  575.  Pangnea  ars  etc.    Cf.  etiam  infra 

II.  172.  535.  et  Aen.  111.  53 1.  IX,  S6.  ibique  adnott.  Rhipaei  B,ntem  b.  Rki' 
phaei^  ut  aliauotCodd.  {Riphen^:  Med.,  Pai.,  Roni.  et  duo  Bem:  Ripaeat, 
superscripta  n:  Gud.ì  et  Serv.  (quos  tamen  Ribbeck.  se^uiturì  hic  et  Geo. 
Ili,  382.  IV,  518.  niinus  recto  scribunt,  nomen  collectivum  erat  onmiom 
montium  Europae  septemtrionalis  usque  ad  Pcmtum  Euxinum,  ad  qaos  Hy- 

?erborei  habitare  fingebantur.  Cf.  infra  (reo.  Ili,  3S1.  Mela  III,  5,  1.  Plin. 
V,  26,  57.  et  liber  meus  geojrr.  III.  p.  1113.  Per  Sci/thìnm  igitnr  et  Rhi' 
paean  arces  septemtrionalis,  per  Libyae  (Africae)  Aìultroa^  ad  quos  mundnu 
(caelum:  cf.  v.  232.)  devcrus  jìremitur  ulescenditì,  australis  poli  regio  de- 
scribitur.  —  242.  Cf.  Arat.  25.  et  ex  eo  (Me.  N.  D.  Il,  41,  105.  ejctrenmmé 
atleo  duplici  tic  cardine  vert^jc  Dicitur  esse  polvs.  -  Hic  vertex,  polos 
arcticus,  no  bis  semper  sublimis,  super  nos  eminens  ideoque  nobis  con- 
s])icuuH.  (?um(/od.  itom.  prò  sìddimis  exhibeat  suldimes,  Ribbeck.  ex  coni 
posuit  Adverbium  sublimen,  Rietscheliuiu  in  Mus.  Rhen.  VII.  p.  556  sqq. 
(qui  tamen  ipse  dubitat,  num  haec  vox  etiam  Verplio  vindicanda  siti  À 
hic  et  infra  v.  404..  Aen.  I.  259.  X,  144.  XI,  67.  722.  al.  panilo  cupidiw 
secutus.  (Cf.  idem  et  Fleckeisen.  in  Novis  Annal.  phil.  LXXVII.  p.  184  sqq.) 
Si  enim  ('ornici  hoc  Adverbio  sermonis  ouotidiani  utebantur,  inde  non  se- 
quitur.  idem  Verjrflio  quoque  esse  obtruaendum ,  cuius  unus  modo  Godei 
((ìudian.^  hic  ibi  ei  videtur  patrocinari.  Cf.  etiam  ijuae  Klotz.  io  Exc.  ad 
Ter.  Andr.  p.  197  sq.  dispuiavit.  -  -  243.  ,,Pulchernme  prò:  polns  uitar- 
cticus  latet,  avx  fTilonrog,  ut  .\rat.  Phaen.  v.  25.,  unde  haec  expressit  Ver- 
gilius,  non  cemiiur,   ut  «icT^f.     At  susj)iciunt  illum.    eodem  modo  ut  n« 

eolum  caeli  arcticum  supra  caput  nostrum  suspicimus,  inferi,  qui  subter 
ìrrarum  orbe  [cf.  Serv.  ad  Aen.  VI,  532.  et  Macrob.  Sat.  I,  21.,  a  Vom. 
aliati]  Orcuni  et  Tartarum  habitare  putantur.  Igitur  iimgenda:  illum  sub 
pedibìu,  qui  nobis  est  sul»  pedibus."  Heffn.  Ita  mihi  quoque  verba  codìqjh 
gonda  videntur.  Wa^.  ic(dl.  locis  Aen.  IV^  491.  et  \\,  256.)  iungit  Stjp 
sjdt  peilibusy  i.  e.  quae  est  sub  pediì)UH  nostris,  cui  ratìoni  et  collocano 
verborum  et  usus  dicendi  adversan  >'idetur.  Voss.  denique  et  lahn.  verba 
sub  jfìeilibus  cum  vielct  cohaerere  putant,  ut,  queraadmodum  nobis  polns 
arcticus  supra  caput  sit,  ita  Maninus  australis  sub  pedibus  esse  dicatur; 
quae  sane  KÌmplicissima  esset  ratio,  dummodo  proban  posset,  veteres  Mi- 
nes  in  media  terra  collocasse:  ({uamquam  vel  sic  haererem  aliauantnlniD 
in  hac  sententia:  Manes  in  medio  terrarum  orbe  inclusi  sub  pediDusvMM 
polum  antarcticum.  Sti/.r  autem  prò  toto  Orco,  ut  saepe.  —  Manes  pro- 
fundi Voss.  vertit  rlie  Geister  der  Tiefe,  ut  profwndi  prò  Genetiro  aocì- 
{lere  videatur.  Sed  praestat,  profundi  epitheton  habere  manium,  ut  Aen. 
V,  387.  Manes  imit   ubi  vid.  adnott.  Manes  autem  prò  loco,    in  quo  Te^ 


GEOROICON  LIB.  T. 

Mnxiimus  hic  flexu  aimioBo  plabitiir  Angius 
l'ircuiu  pertiue  duas  in  morem  flumiiiii)  ArctOH, 
ArctOB  Oceani  motuontie  aequore  tingui. 
niic.  ut  perhibent,  aiit  intempei!ta  silct  nox, 
Semper  et  obtenta  denaentur  nocte  tenebrac, 


cantnrj  conunemorati,  nt  seicentica  inferi  pri>  sedibas  inferDnnn.  Prosae 
«ntiom)!  Kriptor  prò  ManSnia  hio  antiiiodes.  àvrfx^ovaf,  comineinnrasaet  : 
qqo  spect&nt  etiam  illa  Servii  ad  Aon.  VI,  533.:  ..Antipodes,  quantum  ad 
BM  spefitat.  Inferi  sunt,  «icut  nos  illis,"  C'etemm  et.  Acn.  VI,  641..  uhi 
ÌBEljBÌiide^RteiiJ>oJei»suuni,  iniasLcfernnorunf,  ibiqne  adnntt.  ~  CumT.  244 
Mq.  cf.  Arat.  Phaen.  45  sq(^.  —  h  ic,  in  polo  arctico,  flexu  tinuoio  ela- 
iìlur  Anditi».  .A.nETiÌB  emni  s.  T>racii  (vid.  gupra  v.  205.Ì  incurvato  tergo 
dmuofleptitnr.  Uraae  utriqne  irnpIicitiiB.  ita  nt  wib  Urea  minore  se  conviil- 
nt,  caDilctn  vera  inter  caput  minorìs  ot  t«rgum  maioris  Ursac  in  s«ptein- 
trionem  versns  purrigat.  —  Elahitur  minime  prò  simplici  labitar  pogitam, 
ot  ndgo  interpretantar,  sed  de  AnCTe  iiltra  ntramque  Drsam  porrorto  in- 
tellifendnni  \si.  Geo.  Il,  305.  Aen.  IS.  B.12.Ì.  Verba  enim  compoalta  nam- 
qiiani  {irorsns  idem  nignitleare,  qnnd  simplicìa.  iani  ad  Eoi.  Il,  57.  conten- 
umu.  —  24i}<  Omini  anni  Wairn.  Comma  vnlffo  poot  Cirrum  poBÌtnm,  qoao 
Particala  non  cnm  Verbo,  ned  <mm  Substantìv»  poninnrenda  eat,  ut  «enaoB 
rtt;  fXrcum  Ardo»  fi  per  Arrlut.  —  in  morrm  /lumini»,  sinnosnm 
fluniois  cnrEum  imitans,  Scrvìua  landat  fragnientum  He«Ìodeiuu  {(t.  237. 
OBULf;  nitiit/i^  ^elni'Ti  toixms.  Sed  totam  sentuntiani  conversam  esse  ex 
Arato  Phaen.  45—48,  ofij  nor«^ofo  ànoó^iaS  etc  Heyn.  iam  doc«t.  I>e 
■udìplDM  in  nomine  ArcH  obvia  uf.  adnott.  od  Ecl.  VI,  20.,  de  ipsa  Arcto 
m|in  ad  v.  138.  —  246.  ,,SeptemtnonaUa  iUa  riderà,  iiit«rqne  ea  Uraaa 
naioKin  et  minorem,  Helicen  et  CynoBUram,  namqaam  oecidere,  infra 
iefCnrra  seo  finitorem  non  dcBcendere,  aemper  nobig  conspioi,  notnni.  Pan- 
du  poetici  ornati!»  Hom.  D,  XVm,  48S.  et  Od.  V,  273.,  nbi  cf.  Intup. 
Et  uit«rvo]vitiir  Dra^o."  Hnja.  Oanaam,  cor  utraqne  Ursa  b.  Helioe  et  C;- 
■niPBfa  nuinqaam  nccidant.  poCtiee  refcrt  Orid.  Met.  n,  4n6  xqq.,  exà  Mèt. 
XUI,  72T.  propterea  Arcton  n«quorìt  neper»  viicator,  qnemadmodnm  Hom. 
n.  l.  L  orij  <r  SfiftoQÓi  Imi  InfreiSy  làxtm-aio.  —  ..mttHfnteii  tin- 
j%t  pm;  non  tin^ntnr,  numq^tam  occidunt-,  qnaiii  ab  hoc  ribi  caveant, 
■ami  tmmqnam  facinnt.    'Apxrot    Kunv/ou    nitfvlnrffi-ai   ùxntmìo  diierat 


intns  1.  1.  Sic  Hor.  Od.  U,  2,  7.  penna  mehientK  noM,  non  mlvenda." 
Heym.  Addo  cund.  Od.  III,  11,  10.  mttHitqne  tangi  {i.  e.  tangi  «e  non  pa- 
litnr>.  IT.  S.  20.  mtpnri  mtìxùt  Mea  (i.  e.  nemo  est,  giù  eam  viclare  ve- 
lili. Bp.  I,  ID.  6(>.  metunie  tmrliri  cett.  Ad  rem  cf.  Ovid.  Het.  Il,  171. 
TrioneM  -  -  relito  fnulra  linilarunt  luiqnore  tingili,  —  Oceani  arquor. 
Vi4.  infra  a<l  v.  469.  —  247  sqq.    Illic,  sub  polo  antarctioo  aat  noi  est 

petua.  ant  dnm  in  nostro  eaelo  noi  ciorìtnr,  ibi  dìea  incipit,  et  contro. 

ir  bac  vcternm  opinione  Strab.  11.  p.  94  «qq.  Caa.  Macrob.  in  Somn. 

>.  n.  9  aq.  i>t  Lucret.  V.  649 -fi54.  —  perhtheHt,  femnt,  tradnnt,  nt 


ir  bac  vcternm  opinione  Strab.  11.  p.  94  «qq.  Caa.  Macrob.  in  Somn. 
n.  9  aq.  i>t  Lucret.  V.  649 -fi54.  —  perhtheHt,  ferunt,  tradnnt,  nt 
■pud  Vergilinm.    Cf.  Geo.  U,  238.  IV.  323.  507.  Aen.  IV,  179.  VII], 


i 


pnpetua.  aut  dnm  in  nostro  eaélo  noi  ciorìtur,  ibi  diea  incipit,  et  contra. 

Sdp. 

13^^324.  BurmTa^  Aen.  Vili.  321.  et  Voss.  ad  Geo.  Ù.  238.  —  inlerry- 
fitta  cflt  fior,  quia  tum  re«  agere  non  eut  tenipestimm.  Ita  iam  Aeliua 
^wl  Varr,  L.  h.y,  3,  et,  qui  eum  secuto»  vidctur,  Hacrob.  Satum.  1.  3. 
p.  IW.  Bip.  \nr>i  inlrmpertii,  qiiae  non  haòel  i/ton«ttm  temput  relma  perén- 
•Kr)  netiasìme  interpretantur:  a  quibos  non  miiltum  discedit  Servine  ad 
Aai.  ni,  58T.  hoec  adnotans:  noj.  intemjteitn  dieta  est  ntedia.  titntquam 
iuitebtota.  Ci.  etiam  Fcstufi,  qui  dicit  ip.  82.  Iiindem.];  intempettam  no- 
rtfm  dirinHii  prò  iitcertivn:  tempore,  tpiiir  non  lian  facile  nodi»  home 
•nutm  disi  pniamnt  intrlligì.  Gerii,  Voaa.  Rtym.  p.  513.  t>rakonh,  ad  Liv, 
XXXVU,   14,  3.  f!ort.   et  Kritìi,  ad  Sali.  Hat.  27,  3.    Utnntnr  hoc  noeti» 

Sithclo  iam  Ennias  Ann.  106.  et  172.  p,  45.  et  122,  et  Lucr,  V,  984,  — 
>  elaiuQla  monosyllaba  vìd,  RU]ira  ad  v.  IBI.  -  248-  Male  Wundcrl.  Ob«. 
a4  lìbnll,  1.  5,  51,  Adv.  tcmper  ad  praeffrt^BBa  rcfereDdnm  et  Comma, 
nnod  pn«t  «oj-  ponitur,  toUendum  ceiuet.  Rect£  potlna  Wagn,  docet,  «eita 
■i<«É  «min*  nM  «toittetar.  nweBW  eaw  nt  tox  irtmlaa  ■abatetat  in 


234  P.  VERGILI  MARONIS 

Aut  redìt  a  nobis  Aurora  diemque  reducit; 

Nosquc  ubi  primus  cquis  Oriens  adflavit  anhelis,  250 

niic  sera  rubens  accendit  lumina  Vesper. 


fine  yersns;  Adverbimn  antem  semper  interdnm  in  Tersniun  prìncroìiB  ita 
Inter  doas  similes  sententias  coUocari ,  ut  ipso  qnidem  positn  ad  solam  al- 
teram  pertineat,  vi  aatcm,  auae  maior  ex  ea  re  existat,  ad  atramqae,  yelat 
apd  Tibnll.  Ili,  6,   1  sq.  Candide  Liber  ade»,  sic  aU  Ubi  mpdica  tùU, 
bemper  kìc  he<lera  tempora  vincta  gcras.    Cf.  eiosdem  Qn.  "Virg,  xiii,  3. 
p.  432.  et  quae  ad  Ed.  Y.  21.  et  Aen.  VI,  716.  adnotata  yidea.  —  ,,0^ 
tenta  densantur  nocte,    Nox  (nt  tenebrae)  obtenditur,  obdadtnr  cado 
et  terrae.  Hom.  Od.  XI,  19.  "AXV  fnì  vù$  òXori  rirarat  Sttlotat  figtnoìin.** 
Heyn,  —  Pro  ohterUa  -  -  nocte,  cum  unus  Cod.  obducta  praebeat  ex  inter- 
pret.,  Schrader.  temere  coniecit  obiiucta  nulte,,  ut  Peerlk.  p.   128.  buse  prò 
nocte,    quod  vocabuluni  Htatim  rc]>etitum  displiceat;  sed  naud  paaei  inve- 
niuntur  apud  Vergilium  loci,  in  quibus  cadem  vox  in  versibus  se  exdpien- 
tibus  vel  post  breve  intervalium  iteratur.    Cf.Geo.  Il,  125.  Aen.  I,  315.11, 
207.  633.   vi,   9<)1.  Vili,  24.'K   etc.    Ceterum  coniecturam  soam  artìfidoee 
sic  explicat:    Uice  peplo  s.   amictu  Noctis   obtenta  ideoque  non  apparate. 
De  obtendendi  verbi  usu  prò  te^endi.  velandi,  cf.  Barth.  ad  Stat.  Theb.  V, 
45.  Gronov.  ad  Senec.  Oed.  625.  Drak.  ad  8il.  X,  228.  Burm.  ad  Ovid.  Her. 
X,  147.    Ceterum  Codd.  variant  inter  f/etisantur  (quod.  Med.  cum  aliis  ex- 
hibet)  et  densetitur  (Riimani,  Pai.,  Gud.  aliorumque  lectionem),  quae  varie- 
tas  ctiam  alibi  deprehcnditur;   velut  infra  v.  419.  Aen.  X,  432.  XI,  650. 
Aen.  XII,  264.  etc.    Qiiare  Wagn.,  comparatis  inter  se  Servio  et  Cod.  Med., 
Ver^òlium  in  Geor^cis  fomiani  tìetisare,  in  Aeneidc  autem  (excepto  uno  ilio 
loco  XII,  264.,  ubi  plcnior  et  gravior  forma   ma^s  conveniat  Imperativo) 
alteram  f/cnsrre  secutam   cksc  arbitratur,  quod  parum  probabile  videtor. 
Quidni  Vennliuni  utraque  forma  ])romì.scnc  utentcni  variare  oTationem  vo- 
luÌRse  statuanius?  Bumiann.  lectionem  deièsentnr,  quam  servarunt  Ribbeck. 
et  Conin^on,  vel  ob  fv(f<or^nì\  ne  syllaba  en  toties  deinceps  redeat,  imo- 
1>andam  censet.  C/oterum  de  utriusque  formae  confusione  ci.  Heins.  ad  Aen. 
VII,  794.  et  ad  Ovid.  Fast.  Ili,  820.  Pareus  in  Ind.  Lucret.  a.  v.  BentleL 
etOrell.  ad  Hor.  Od.  I,  28.  19.  lahn.  ad  Aen.  VII,  744.  Ramali.  Gr.Litf. 
74.  p.  212  sq.  aliique.  —  249.  Aurora  (ideoque  etiam  Sol,  quem  Aaron 
semper  comitatur)  redit,    scil.   ad   eos,    diemque   iis    addueii,    YerlM 
redire,  re<bwerej  reairrere,  re/erre  et  alia  similiter  composita,  siepe  poai 
ubi  de  rebus,   iniprimis  naturae.  statis  vicibus  redeuntibus  agatur,  Wiind. 
docet  coli.  Hor.  Od.  II,  10.  15.    Informcjt  hicme»  reducit  lupiter,  idm 
mifymovet,  ciusdem  IV,  7,  1.   12.  et*  infra  336.  339.   440.  458.    Adde  T.C 
Lucr.  I,  «312.  rnnltie  soits  redeavtìhvs  nnnis,  et  III,  1018.  annorum  tempora 
cirrum  Quom  re^leunt  etc.  et  cf.  Val.  FI.  Il,  56.  lateger  (Titan)  in  JhtChu 
redlinro  d^cìdit  auro  (ex  Hoinsii  coni.'^  et  (.^aud.  I,  1  sq.  Soly  qui"  Voi- 
viit  inexhausto  redeìtntia  smila  motu.  —  250.  Oriens  bic  Solem  matutiioD 
si^ificat,  ut  ex  ecjuis   coninicmoratis   certissime  apparet.     Aurae  vero  s. 
venti,    qui  ante  solis  ortum  spirare  solent,  ex  anhelitu  equonim  sdis  fNé- 
tice  deduciuitur.    (V»terum  Orì/ms  prò  sole  lejcitur  etiam  in  loco  huiciiiifl^      \ 
limo  Aen.  V.  739.,  aj).  Ovid.  Fast.  1.  653.  et  alibi.  Poc^ticum  epitheton  mikém 
solis  equis  tribuitur  ab  eodem  Ovidio  Met.  XV,  418.  —  j^equis  anhele»- 
tihuH  tribuitur  ad  fi  are  id,  quod  ante  se  habent,  ut  in  cursus  ceitanÌBe 
eos,  quos  ante  se  aecurrentes  cursu  attin^nt.    Afflant  equi  solis  eas  tff* 
ras,    quas  sol  oriens  illumiiiat.    lam  po?tic4i  inversione  dixit:    Sol  anm 
affiat  nos  exmis;  ut  Aen.  V.  739.*'  Heun.    Cf.  etiam  Avien.  descr.  62.  hot 
òrafi  ardor  Titanius  culjiat  et  similes  loci.    —  251.  Pro   lUic  apud  SeMC 
Ep.  122.  le^itur  IIUm,  (juod  etiam  Wakef.  ad  Lucr.  I,   1065.  e  oonieetois 
restituendum  censet  et  Kil)l)eck.  edidit.  (Cf.eiusProl.p.201.et240.)  ;  aedqotfi- 
quam  ne^arì  nequit,  ))raecedenti  nos  maf?is  respondere  illis,  quod  e  v.  247.  ft^ 
Cile  in  illic  mutarì  ])otuit,  contra  omnium  tamen  Codd.  consensum  nihil  mvitt' 
dum  puto,  cum  Vcr^lius  de  re^oni1)Us.  non  de  earum  incolis  loquatur;  qW^ 
ceten  recentiores  etfitt.  illic  servarunt.  —  Verba  accendit  lumina  Veip^f 
Heyn.,  recte  reiiciens  vulgarem  rationem  satis  languidam,  c^ua  de&dbùot 
candelis  accipiuntur,  quae  ut  iuccndantur,  vesper  causa  sit,  ip8e  intdligit  ^ 


GEORGICON  LIB.  I. 

Hino  toinpestatcs  dubio  praediscere  caelo 
PosBumas ,  liìiic  mrBfiJBfj^iie  diem  tenipusque  sertmdi, 
Et  quaodu  infìdum  rctnis  inpellerc  marinor 
Conveniat,  quando  armataa  deducere  daesis, 
Ani  tempestivam  silvis  evertere  pinum. 


BMpeni  oam  Sul»  uecasn  in  conspectiun  veoiente  et  lanien  snum  prnferente. 
mU.  Silin,  qaiXt,  514.  K15,  liane  lucani  sic  eiprcsnerìt:  Invadamt  campam 
<f  late  JvigeHtibwi  armi»  Armiilumt  tJtro  liioem  mirgeidù  Eoi;  oique  ail- 
«ntitlir  tkilUiiRtoii.     Sed  Silii  lucain  nihil  probare,  et  lern  accendil  lumifta 


srtificJuBe  buititiu  et  cunt'irto  ad  ipsìue  Hespcri  lumen  referrì  pOBse,  qniggoe 
nàti.  Hb^s  protuuidft  corwn  ratii),  qui  «ira  Ivmina  de  eetcrìs  caeli  la- 
miiiibUB.  £i  st«llis.  interprctantur,  qua»  Hespenia.  jjriniDg  omnium  app&- 


N0«,  quasi  accfm^e.  dìcatur,  i,quBm  Bryce  amplectitur)  ;  eyuidetn  taman 
pnefero  Tussianam,  ei  qua  vet^  de  tempore  veepertino,  aera  aatem  lu- 
mina de  caeli  veiipertìiii  rnbore  inteUi^endnm  est;  nane  enim  explicatiuneni 
■OB  loluni  epitheioD  rttbent  (qnod  Conington  non  debebat  simplicìtei  por 
?ne.  Incidns  thright)  erplieare  coti.  Hnr.  Od.  U,  11,  IO.  luna  ruùertii),  ned 
tana  oiipoMitìo  A'irorae  qnam  maiime  iavat.  (Wagn.  et  I^adew.  nihil  prar- 
«w  ad  n.  l.  adnotant,  qnod  miror.)  Otenun  of.  similiii  Lncietìi  Iikqs  I, 
lOM  sqq.  I2ii  quom  videavt  »olem.  not  sirlrra  noetii  Cernere  etc.  —  In 
Mqq,  Klbbeoli.  et  Hanuvins  Sehed.  erlt  p.  7  sqq.  tranopoaitionem  ver- 
■mii  madent.  et  iUe  quidem  t.  2àl.  et  58.  ante  v.  252.  ponendo»  et 
ute  T.  259.  laciuiam  eumendam  esse  pntat.  qaae  haec  fere  continuerìt: 
afftnt  enim  snìs  qnaeijue  tempurìbnB  opera  ausignata,  etiam  eia,  qnae 
BvUntn  omnino  ne^tiuni  vidontur  admittere;"  hic  aat«in  t.  252—56. 
flirt  V.    207.    cfiUocandos  et  v.  257.    et  5S.    prorans    reiìcìendoa  eenaet. 

—  2&2-  ..ffinc,  ex  hoc  solis  per  Zodiacom  occuran,  a  v.  231.,  imtont«m 
tannteatatnm  mutati'>nem  disciniaB,  vel  duhio  eaelo,  i.  e.  otìaniai  ex 
deb  nobibns  olidacti  conditioue  nihil  potest  dimari.    Memor  antem  erat 

patta  versunm  Arati  DioBem.  10  sqq."  Heyn Tempestate*  de  qoatnor 

ani  etuiibos  dici,  ei  t.  258.  patct.  Heyn.  conferrì  iabet  TìboU.  IV,  1,  IGU. 
^  ie  temperata  zona  agcnji  canat:  Hinc  plaeiiìim  noti»  per  tempora 
Mrtilnr  aitili*:  Mine  e$  colla  iugo  didieil  aidimittere  tiatna  ete.  —  268. 
m*»»i*  Hiem,  i.  e.  acstatoni-.  tempu»  erremli.    aoctttmnQm  et  hiemem. 

—  %4.  Kavitratione  et  li^atione  incipiente  Terie  tcnipuB  sìgnificatar.  Vide 
9Un  ad  T.  13S.  —  taarmor.  Homerom  [II.  XIV,  273.  /f>pl-l^(-óla  ftoQ- 
fittir.  coli.  XVU,  5M.  XVin,  480.)  aecutì,  iam  Ennins  (Annal.  XIV.  p. 
m.  Heaeel.  Varmt  ejttetnplo  placide  mare  marmore  fiavo\  et  Lncretins 
(D.  766.  Ut  man  -  -  VorUtur  in  eanot  fandtmH  marmore  jbictut)  de 
nuj  instar  potiti  Tnarniurìs  in  sole  futKente  et  resplendente  nsnrparunt.  Ct 
rfànn  Aen.  VI,  72!>.  et  VII,  28.  718.  2I)S.  Imitantnr  hnnc  vcrsniu  Siliiu 
XIV,  4M.  m'Onre  camit  infido  marmore  et  Petron.  ap.  Wernsd.  PoGt.  Ij. 
mim.  IV,  759.  34.  puUttmqtie  martmtr  ahiett.  —  250.  armalae  elatte», 
m»Ì4«i*tyt".  aimpl.  instructae  ad  navigandnni  navcs.  Cf.  Reaiod.  'Efiy. 
MI  aq.  «t  «71  «q.  Itecte  cnini  Heyn.  odnotst,  alienain  a  re  rostica  fiire 
<ÌMWin  ad  bcllum  snnatam.  Cf.  autcm  Aon,  IV,  299.  armari  clauien 
mnmmque  parare.  —  rledueere.  Nam  per  hiemem  navee  sulMluctae  (,Aen. 
ni,  I3S-)  et  trahibnji  impositae  in  Utero  lacebant,  unde  vere  novo  machi- 
Mcvm  ope  mrsDs  in  mare  detrndebantor.  CY.  Aen.  Ili,  71.  et  IV,  398. 
DtdHtnmt  nare*  et  Hor.  Od.  I.  4.  in.  SolvitHr  acr!»  hiemt  graia  vice  t'eri» 
M  Faroni,  TrahmOgn*  giceojt  laachinaf  earitiag.  Sic  apnd  Graecos  KaSH- 
Mur  (a.  l^vHV  ilf  aia)  et  ^i/.l»(>>.  Of.  Tanbmann.  ad  Piatti.  Most.  m, 
•,  H.  MitacherL  ad  Hor.  t.  1.  Rnperti  ad  Liv.  VIII.  26,  1.  Ylentyg.  ad  Caes. 
B.  O.  V,  1.  alii.  Cetemiii  Vohb.  per  retnox  cyinbaa  et  minore»  piscaturnm 
M*]cqIu.  per  elaue»  iirmataii  niaiores  navea,  velia  et  nidcntjlms  mstmctas, 
'-'  'BlOt.  -  266.  Macrob.  Sat.  VI,  4.  ot  Schol.  Huratji  Cmqu.  ad  Od.  I, 

Ut  prò  .^1(1,   ininna  probaliiliter,   —  tempettiram  aili'ie  everter» 

un.  n.  e.  ti|nu,  niateriem  domorani  et  navium  aedifleandaruDi  (ef.  Qeu. 

1.^  tempestive  s.  insto,  legitimo  teiniiore  caedere.   qnod  Pallàd.  Xll, 

—  .^l ..__!!._  .....  .....     .,.,     .,___  c^a  B.  31. 


tf- 


236  P.  VERGILI  MARONIS 

Nec  frustra  signorum  obitus  speculamur  et  ortus 
Temporibusque  parem  diversis  quattuor  annum. 
FrigiduB  agrìcolam  sì  quando  continet  imber; 
Multa;  forent  quae  mox  caelo  properanda  serenO;  260 

Maturare  datur:  durum  procudit  arator 
Vomeris  obtunsi  dentem,  cavat  arbore  lintres^ 


et  Plìn.  XVI,  39,  74.  75.    De  Adiectivis  prò  Adverbiis  positis  yid.  adnott 
ad  Geo.  Ili,  538.  —  257  sqq.    Etiam  cum  pluvìom  tempas  domi  contànet 
rosticum,  ìnveniet,  quae  hac  iniqua  tempestate,  et  aptius   quidem   qjuaa 
sereno  caelo,  agere  possit.    Atque  hoc  quoque  tempus  praevidere  eique  ne- 
gotia  rustica  accommodare  docet  sideruiu  observatio.    Usui  autem  agrioo- 
mrum,  qui  non  erant  astrolosp,  inserviebant  tabulae  astronomicae  ab  Eu- 
doxo  (de  quo  vide  adnott.  ad  Eoi.  Ili,  40.) ,  Metone  aliisque  confectae  et 
calcndaria  oeconouiica,  quae  nunc  vocantur,  et  quale  composuit  Ck)lTim.  XI, 
2.,  in  quibus  ortus  et  occasus  siderum,  tempestates  quovis  tempore  ezspe- 
ctandae  et  alia  rusticis  cognosccnda  erant  mdicata.    (Cf.  Colum.  IX,  14. 
XII,  2.  et,  qui  hunc  laudata  Voss.  ad  h.  1.)    Ceterum  etiam  Cato  B.  È.  2, 
3.  et  Varrò  R.  R.  I,  36.,  quibuscum  Plin.  XVUI,  6,  8.  conferendus,  eadem 
et  alia  opera  rustica  pluviaruni  tempore  ut  suscipìant ,  rusticis  snadent.  - 
258.  parem,  quod  constat  ex  quatuor  partibus  sibi  paribus  (vere,  aestate, 
auctumno,  hieme\  quae  iisdem  semper  temporum  vicibus  sibi  succediuit.  -  - 
quattuor  ex  Mcd.,  Vat.  et  Roni.  auctoritate  nunc  cum  recentìssimis  edi- 
toribus  scripsimus.    Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  467.  et,  qui  ibi  laudantoi, 
Schneider.  Gramm.  Lat.  I,  2.  p.  446  sq.  (contra  qucm  disputat  EUendt.  ad 
Cic.  de  Or.  II,  83,  339.)  et  Fr.  Haasii  not.  314.  ad  Reisigu  Vorlesuna,  Ober 
d.Lat.Spr.^.2H.  Addo  Lachm.  adLucr.IU,  917.  p.  193.  Kietschel.  adPlaatì 
Most.  630.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  443.  —  259.  Cf.  Hcsiod.  0.  et  D.  494.  oSQf^j^fi. 
^ép/|},  ótiótì  XQvog  nv^Qag  Ì()y(ov  ^fa/dvéi.  HanoviusSched.  crit.  p.  8  sq.etìun 
in  noe  loco  haeret,  cum,  quod  sane  negari  non  potest,  nos  praeter  exspcNct»- 
tionem  subito  ad  rcs  pro^ressos  esse  sentianius,  ad  quas  via  band  quaquam 
munita  sit  (quare  etiam  Kibbcck.  adnotat,  „ante  v.  259.  qufledam  in  nane 
sententiam  desiderari:  „sunt  enìui  suìs  q nacque  temporibus  opera  adsùnutti, 
etiam  eis,  quae  nullum  omnino  negotiuni  viacntur  admittere*'),  sed  latetar 
etiam,  sibi  non  constare,    quae  medela  loco  sit  adhibenda.  —  frigidut 
Vossio  indice  non  solum  de  pluvia  hibema  intelligendum,  sed  omnino  epi- 
theton  est  pluviae  et  ventorum.  (Cf.  infra  111,  279.  IV,  261.)  —  continet, 
domi  tenet.  exire  in  campum  non  patitur.    Cf.  Burm.  ad  Petron.  e.  65., 
qui  ad  h.  1.  laudat  lustin.  XI/II,  4.    Ille  simulato  timore  diu  contmuit  se, 
se.  castris.     Coningt<m  confert  •  luven.  V,    100.     Uum  se  continet  Auster, 
Ihim  sedei  et  siccai  madidas  in  carcere  pennas.  —  caelo  sereno^  qnamdhi 
caelum  serenum  est,  Abl.   abs.;   vid.  supra  ad  v.  214.  —  261.  Multa  -  - 
Maturare  datur,  i.  e.  datiir  occasio  multa   maturandi,  licet  maturare. 
Dare  cum  Infin.  constructum,    prò  sinere,    permittere,    quod  poStis  satÌB 
usitatum,  e  pcdestris  orationis  scriptoribus  ìmprimis  Plinius  Iunior  nsorpat, 
v.  e.  Paneg.  29,  3.  50,    4.  51,  4.  79,  3.  Epist.  I,  10,  5.    Ceterum,  quod 
iam  veteres  Grammatici   (Servius  ad  h.  1.  Gellius  X,   11.  Macrob.  V^  8.) 
perspexerunt ,  opponuntur  sìhì  properare ,   raptim  et   praecipitanter  fàeere 
{ilbereilen),    et    maturare,    efncere,    ut    aliquid    diligentiae    tarditate   eo 
magis    maturum    fiat,    {hedachtsum   fórdern).    Quare   Tacito    diaL  de  or. 
3.   scribere  licuit  Id^o   maturare  huius  libri  editionein  festino,    et  Qnin- 
ctiliano   Inst.   ATI,    10.    Obaervatum  fere  est,    celerius  occidere  festtnatam 
maturitatem,  quos  locos  deboo  Doederleiiiio ,   docte  hac  de  re  disputanti  in 
Synon.   Lat.   II.  p.    138  sq.  (Vors.  comparat  Graecum  proverbium  anfvSe^ 
^oaóétog,  spude  dich,  aber  eile  nicht).  Mala  igitur  tempestate  domi  malora 
diligcntia  iii  antecessum  parari  possunt,  quae  serena  tempestate,  qua  muh^k 
alia  curanda,  instituenda,  agenda  snnt,  festinando,  subito  et  confuse  faci — 
endo,  bene  fieri  nequeunt.  —  procudere  hic  significat  malico  cadendo^ 
tundendo  exacuere,  ut  apud  Lucr.  V,  1263.    Et  prorsum  miamvis  in  acitt^^ 
ac  tenvia  posse  Mìicronum  duci  fastigiaproctidendo.  —  262.  Vomeris  dew*' 
tem.  Cf.  supra  ad  v.  172.  —  obtunsi.  Sic  Med.,  Rom.,  aliorum  Codd.,  Servii 
et  Eutychii  il,  4.  auctoritate  cum  recentissimis  editoribus  scripsimus.    Ci- 


i 


GEORGICON    LIE.  I. 

Aut  |)ec:ori  siguum  aut  uumeros  inpressit  acerv 
Exacuunt  alii  vallos  furcasque  bicornìs 
Atque  Amerina  parant  lentac  i-etiaacula  viti. 
NuDC  facili»  rubca  texatur  iÌBciua  vir^a, 
Nniic  terrete  igoi  frugee,  mine  frangile  saxo. 
Quippe  etiam  leetÌB  quaedam  exercere  diebus 


adde  Rnddìiu-  1.  p. 
U4.  not.  6».  —  arbore,  Ablat.  niaterìae.  Vìd.  ftdnult.  ad  Aeii.  I,  167. — 
li«(r««  RUiit  Tai»  lignea  ouncava  et  alvei  {TrìSge,  MiiUleu,  Bittten:  rf. 
Tarr.  B.  R.  1.  11.).  Sic  ilItchh,  quiliUB  nvae  portantnr  in  «indeniìa,  lintra 
dilit  Tibnll.  I,  5,  2:1.  lubi  vìd.  IHaseu.)  Hanso  emù  Servio  minns  proba- 
bOitur  de  scapliis  oogitat.  Ceteriun  Ribbeck.  edidit  lyntret.  qnod  Med., 
Pai.,  Rom.,  (ìnd-,  nnniu  Bern.  et  duu  ('odd.  Prue.  p.  Sdì.  exhibere  afflr- 
mat.  (Cf.  eioB  Proleij.  p.  254.)  —  263.  pecorum  stijnam.  Nuta  aliqua, 
imprimia  ncimen  dammi  (Calpnm.  V,  S4.).  pice  liqtuda  inurebatnr  peuuri 
iColniu.  VII.  'j.  12.),  qnòd  maxime  m.  lannarìo  et  Aprili  exennte  fiorì  xo- 
Mwt,  Dt  V<ws.  douet,  eoli.  Colnm.  VII.  y.  XI.  2.  14.  38.  et  PaUad.  ti.  Iti. 
Tid.  etiuu  Geo,  IH,  158.  Continuoqne  nnUui  tt  vumiua  genti»  wmraitt.  — 
H«Hnieru«  imfreasit  acervi»,  tyfyQnil/t.  prò  imprimit.  |Vìd.  quae  ad 
T.  4V.  adnutavunoB.]  Ant  com  Somo  teaseroi-  et  tabellae  intelU^ndae 
MerrÌB  iiuposilae.  quibns  frnmeati  |i.  e.  nii>dii>nuu|  nuineroB  deBignatnr. 
■ut  acenn  Bunt  Criuucnta  aacoia  sen  vaais  condita,  qnilius  vasii  iiucrìbit 
patafamiliaa,  quot  inodiOH  cuntineant."  Hcifn.  Prìor  ratio  praestat.  —  tii- 
uramt,  ciim  tantum  ad  aigiiuut  pecari  inurendam  qnsdret.  per  iEengrua  io- 
urpKtKDdiun ,  ad  namtriHi  autem  aciri'i»  snpplcndain  esae  in*cripiiil 
muqoe  vìdet.  De  Periecto  autem  pm  Gracciirniii  Aoristo  de  re.  quao 
fari  aolet.  iMiRitn  cf.  adnott.  ad  V.  49.  —  2((4.  valli  hìe  et  infra  II, 
a.  tnnt  pali,  furcae  bicorne*  autem  vìtibaa  fulciendìs  inBerrìebant.  Of. 
Oeo.  n,  359-  et  Colora.  XI.  2.  —  265-  „  Amerina  retinacula.  Amerina 
Inter  tema  aalicia  genera  meinuratnr  Ooliuncllae  IV,  M,  4.,  obi  de 


Heya.  Addo  Pliii.  XXIV.  .,  .  , 
Salila  Dieiidionali  genna  qnaddam  salieia  l'Àtaertne  vocali  afflrmat. 
\f»a  aotem  Aiuerìae  oppido,  Unibrìae  ninnicipìo.  qnod  none  Amelia  voea- 
tai,  vìd.  librum  meum  gei.gr.  111.  p.  «22.  —  266.  Cf.  Ecl.  X.  71.  ibique 
l&ott.  --  Fineinae,  calatili  alio^uc  vasa  vimineB.  qoae  anpra  v.  165. 
rtyeaw  CeUi  mipellectilt^n  poSta  dixit.  nun  aolam  e  sÓUi^ìb.  aed  etìam  ex 
tmorum  (de  quicma  vid.  adnntt.  ad  Kcl.  HI,  S9.)  virgia  teiebantur,  quìbus 
■«■  mìmu  qoam  tirgis  salicela  ntebantar  etiaiii  ad  alligandom.  Cf.  Flìn, 
Iti,  37,  fl(J.  et  Ci>lam.  IV,  :il,  1.  Neque  tamen  ^rurana  retioenda  est  di- 
ma Servii  eiplicatio,  qai  haecadnotat:  ,.Ruliea  virga,  qniu?  abnndat  circa 
ftiboa,  Italiae  unpidom:  Hor.  Scrm.  I,  5.  M.  Itule  RhIoh  /tMÌ  prrvenì- 
WN,"  ad  C|nem  locom  etiam  Scbol.  Cmqa.:  ,.bi  Rnbi  oppidoiu;  hincpntant 
'"""'  diiisse  VerHÌlium  A'unc  facilit  Ruiea  tratta'  /.  o,"  Nihil  vero 
«a  eonatat  Se  viminibog  circa  hoc  ignobile  Apnliae  oppidulnm  «nnnc 
appellatnm  :  cf,  liber  mena  modo  eoiiim.  III.  p.  751.)  creacentìbos. 
•a»i^k.  toinen  Ruben  ticrìbere  non  dnbitavit.  —  facili*,  qnia  ei  viiuini- 
tal  facta,  quae  facile  flecti  et  toxì  poaeimt.  AfolUtH  ituuram  diierat  Bel, 
U.  73.  Cf  Tibull.  I.  I.  411-  U,  3.  15.,  ubi  poeula  /aeili  luta  (argilla,  qoae 
^^-  traetarì    et   finp   ptcat)   ctintpimta   et  tìsrella    l»v'  J-'— ' .:..!-. 


HBBterea 

mr»  api 


•ei  eoiumemurantar.   Pai.  minas  apte  praebet  /aeili.  ~~  267. 

■■««a.    ..NiitoiD,  antiquog  aliquando  tjwiìa  ine  grania  vesci  solita 

dMe  de  eo  more  agitur.  oum,   vita  iam  ad  meliorem  coltuni  perdueta. 


hr  ini  torrcrent.  ut  facilios  mola,  et  qnidera  mannarìa.  qua  ntebantur 
trf.  Boret.  V.  23.1,  fiauKi  «t  glnmia  eTni  poeaot."  Het/n.  Cf.  Aen.  I.  17». 
rtHia.  XVUI.  2.  2.  —frangere  nato.  i.  q.  molere.  Cf.  Aen.  I.  179. 
Uà.  1.  891-  Val.  FI.  11.  44V.  etc.  —  268-  Supplenda  est  ei  aDt«cedenti- 
bto  «eut^otia  illa,  iam  ab  Heynio  indicata:  Non  mimm  viderì  potest,  lue 
mdvre  ru«ticis,  ut  per  pluvjariini  tciiipus  varia  oegutìa  dinneatica  eier- 
Mal;  eoi  uluic  adluugitói  baeu:  cntu  vel  divbaa  fcstia,  aalva  religione. 


23S  P.  VERGILI  MARONIS 

Fas  et  iura  sinant:  rìvos  deducere  nulla 

Belilo  vetuit,  segeti  praetendere  saepem,  270 

Insioias  avibus  molin^  incendere  vepres, 

Balantumque  gregem  iluvio  mersare  salubri 


plura  opera  suscipere  iis  liceat.  Similem  sententiamm  nexum  per  emùn 
lani  saprà  YÌdiniiifl  v.  77.  —  Locuiii,  qui  sequitur.  laudai  et  copionus  per- 
sequitur  Colniri.  U,  21  ^22  >,  1.,  lon^fuin  proponens  indicem  operaia  rosticoram, 
quae,  cum  dilata  magnnm  alcoli»  detrìmentum  afferre  possint,  etiani  fe- 
8tìs  dìcbus  fieri  sacerdotes  Konianuruiu  permìttant.  Cf.  etiam  id.  XI,  1, 
20  sq.  et  Horet.  v.  67  sq.  —  269.  Fas  et  iura,  h.  e.  divina  bumanaqae 
iura,  ut  iam  Serv.  obscrvavit.  Verba  Fas  et  iura  sinunt  repetimtar  in 
Anth.  Lat.  Burm.  I,  172,  65.  nulla  religio^  scrupalos.  metas peocandi 
et  deo8  ofiendendi  {religióse  BeiUnìclichkeit*,  quamquam  etiam  de  defìnitù 
pontifìcum  interdictis  {Keligiunsrerhotì  cogitare  p^^ssumus.  Of.  Ameis  Spi- 
cil.  ]>.  19.,  qui  explicat:  ,, religio,  quae  per  deorum  cultuin  praecipitar  ji^tf- 
liffionsgesetz.y*  —  vetuit,  adliuc  iiumquaui  vctuit,  neque  none  yetat,  ideo- 
aue  non  Holet  vetare,  ut  HU^ra  v.  49.  —  rivos  dctlucere.  y,Quod  aulem 
Vergiliiis  ait  deilucere^  nihil  aliiul  est,  quam  detergere  ;  namfestit  diebu» 
rivos  veÀeres  sordidatos  tletergere  licei  ^  iiovos  tacere  non  licei.  Ita  Ma- 
crob.  8at.  IH,  3.  Consentit  r<ilum.  II,  22,  3.  hicum  deducit  ac  ducii  is, 
qui  fU|uam  ex  rivo  vel  lacu  per  prata  irriganda  ducit.  Satis  Jluvium  mdu- 
cit  rivosque  seguente»  supra  v.  106.  dixerat.  Ualucitur  etiam  rìvoa  8.  aqua, 
cnm  fosRa  exsiccatur:  ut  coUectus  humor  (supra  v.  114.)  cum  educitur  et 
eniittitur.  Ut  in  sententiam  Macrobii  dictum  sit,  de  aqua  cogitandum, 
quae,  ut  i>er  pratum  deducatur.  ne  via  praecludatur,  8ordibus  puiganda  est 
Cf.  Serv.  a«l  v.  172."  Hegn,  (Jeteruiii  receptam  lectionem  detlueere  (/<ort- 
leitrn)  contra  alteram  niinus  a^itam  iVilucere  (in  jilures  rivulos  divìaereV 
cui  tanien  patrocinatur  Hossler  m  Pbilol.  XXI.  p.  159.,  tuetur  optimonusi. 
<^Hld.  praeter  Med.  auctoritas.  Vid.  infra  ad  v.  283.  —  270.  segete 
praetendere  saepern  cum  cadem  exceptione  intelligendum.  Nam 
cundum  <'/olum.  1.  1.  {QuatMpiain  Pontijìces  negent,  segetem  feriis  sì 
ilehere),  Macrob.  Sat.  Ili,  3.  et  Serv.  ad  h.  1.  pariter  novas  isbcwhù^ 
cere  festis  diebus  non  licuit  ruHticis;  veteres  reticere  et  reparare  baua  dubie 
licuit.  <'onington,  Keigbtleium  niccum  consentire  memorans,  ipse  de  mea 
opinione  dubitat.  diffìcultuteni  autom  expediro  non  conatur.  —  271.  Insi' 
aias  moliri  avihus  non  nisi  de  avibus  rapacibus  et  noxiÌ8  intelligi  poi- 
est,  de  uuibuH  V.  e.  supra  v.  119.  sermo  erat;  nam  aucu^ùum  instatone 
festis  diebus  erat  vetitum:  moUri  autem.  quod  proprie  est  lactare  (vid.  in- 
fra a<l.  V.  329.),  latiore  sonsu  dicitur  de  quovis  motu  et  conatu,  de  eninf- 
que  operis  susceptione,  iniprìniiH  cum  qua  coniuncta  est  aliqua  \iriam  ooo- 
tontio.  Sic  infra  v.  494.  moliri  terram,  Acn.  I,  424.  moliri  €troem  et«. 
—  incendere  rej^res,  vd  etiam  recidere.  Cf.  Oato  R.  R.  2.  —  27& 
Balantum  gretjem  cominoniorari  puto.  quod  oves  intra  lavandum  oott- 
tinuum  fere  balàtum  solent  edere.  Simili  ratione  etiam  locus  Qeo.  Illf 
457.  ima  dolor  haluntum  /a]>ffiu<  ad  ossa  Cum  ftirit  etc.  et  Lucr.  VI,  1130. 
renit  -  -  etiam  jìigris  Indantiìnis  aegros,  ìudicandi  videntur;  qaamqUD 
negari  nequit,  intcrduni  etiam  bnliiuies  simplìciter  i)ro  ovibus  poni,  ut  A» 
VII,  538.  ((k)nsentit  mecuiii  <'<»nington.)  —  fluvio  mersare,  lavare  tt 
scabie  laborantem.  ('f.  (Jeo.  Ili,  440  sqq.  —  salubri  enim  non  est  efi* 
thet^m  ornans;  nam  Macrob.  Sat.  Ili,  3.  extr.,  quem  argentari  in  hac  to« 
adiecta  temere  cen.set  Heyn.,  hunc  locuni  rospiciens  bcvibit:  Càvetur  «w» 
in  iure  Poiitijicioy  ut  /vatis  diebus  pargaiul/jc  lanae  gratifi  oves  larartiiff^ 
liceat;  liceat  autem  y  si  cnratione  srabies  abluenda  sit^  ideo  hoc  qM^ 
Inter  concessa  numerar  it  Balantum  (pi  e  greges  fluvto  mersare;  g^^ 
si  hvcfistpie  dixissety  licitn  et  vetita  c(mfuderaty  sed  adiiciendo  saM^* 
causam  concessar,  ablutionis  exprcssit;  et  Ser>'iuK  ad  b.  I.:  Sane  ècietsIfMy 
secunfluju  Varronem  routra  retigionem.  e^tse  vel  si  irrigentur  agrif  vd  Itf'  j 
ventur  ammalia  festis  die//us.  Nympbitc  enim  sine  piaculo  non  pos*'^ 
maeeri,  sed  scimus^  necessitati  religio mm  cetlere;  ex  quo  Macrobii  loco  ■• 
colligaH.  Vergilium  vere  scripsisse  balantnnupée  greges,  sdto,  omnioin 
Coda,  lectionem  gregem  agnoKccre  etiam  Priscian.  VII,    11,   57.  et  G^to- 


GEORGICON  LIB.  L 

Saepe  oleo  tardi  coatais  agìtator  ascili 

Viiibaa  aut  oaerat  pomis,  lapidemque  revertcns 

IncuBum  aut  «trac  maaeam  piuis  urlje  reportat. 

Ipsa  diva  aliox  alio  dedit  ordine  Luna 
Fclives  operum.     Quiutam  fugo;  pallidue  Orcus 


n,  32.  in.,  qoi  omniiKi  hìc  conl'erendus.  ut  etiam  Ovid.  Fciat.  IV,  757  tiqq. 
(Viteraiu  cf.  adnutt.  ad  Geo,  III,  541,  —  273-275.  „Haec  ex  doriunini  pa- 
tnimfìuniliaa  ratione,  ut  Catunis  e.  138.  Vid.  Colmn.  U.  22,  5."  Hmpt.  Bu- 
tticu,  cct«iÌH  dìebUB  ili  agro  colendo  uocupatis,  diebuH  fotitis  oleum  ot  piiuui 
in  nrbes  portare  et  pecunia  earuni  veodiUone  parta  alias  rea,  ut  jiicem  et 
Upides  molare»,  ewere  livebat;  nam  etiaDi  Fenatis  diebnit  mercatna  in  ur- 
t«f>iu  habitoa  esse,  ei  v.  2li  sq.  patet.  Cf.  Varronis  locum  apad  Serv,  od 
«.  Tli.  —  agìtator  aeelli  non  est  asinarìas,  sed  nuticua,  qui  atitur  anelli) 
•ucinariu.  —  274-  „vilia  poma  dicantar  ad  magnaiu  cupìoni  denotandau. 
Se  *.  127,  vHU pkaieliu.  —  Lapis  iucu»tis,  uve  radia,  a«per,  uve  uuhub 
«t  ineians.  De  mola  manuali  fero  acci]iitur  puHt  Servinin,"  tìeyn.  Ego  ta- 
Mn  non  nuvi  luonm,  ubi  incuta»  idem  sit,  quud  mm  cuma,  nidis,  natara 
at^K.  8ed  nt  auud  Pera,  II.  »2.  irtetma  auro  ilmui  sunt  caelata,  aignìs 
WMK.  ita  bic  de  lapide  molari  cogitanduni.  qui  cudcndu  eiaaperatuB  et 
M  ■ttUmdam  aptuB  est  factua,  Cf.  ctiam  ScaliKer.  Luct,  Auson.  II,  21.,  a 
BUn.  land.  Conaentiunt  niecuni  Wogu.  in  ed.  min.  et  Ladew.j  Pcerlk. 
ntam  p.  374.  prò  Iiuumum  coni.  In  colon,  nt  aensua  ait:  Keportat  lapidem, 
onde  wte  fìat.  —  mateam  picii,  durac  uicis  coi>ÌBm  (ut  apnd  iMpum. 
T,  SO.  nee  Brucia  tletit  Diira  tibi,  ubi  via  Interpp.)   ad  ligneo  vaaa  intus 

S'  anda,  lonstuni  condicnduni  et  varia  medieamiiia  conficicnua.  Cf.  Culuiu. 
I,  22  sqq.  —  urbe,  uro  a  urbe.  Verbi»  cutu  re  coinpoaitis  band  raro 
oadu  AblativuB  adiungitur.  Cf.  (iao,  in.  52U.  IV,  88.  Aen.  I.  358.  ina. 
X,  173,  etc.  -  276  Hqq.  Etiam  dica  luuares  obaerraudos  csbc  dicit.  Ex 
anpentitione  uniui  Romanomm  certi  uuiuuqne  mcnsis  dicH  erant  faoiiti  ad 
wan  bcienda  i^eliee»  operum),  alii  infausti.  Heaiodns  'Egy.  7l)i>  sqq.,  qunc 
•Wpliai  recto  ludido  ductnii  tam  pancia  absolvit,  non  minua  qoaui  seia- 
-=—  TeraibnB  porsequitur.  Secunduni  Plininra  tamen  Vereilius  potiuii  Di- 
tnm  BOCUlUH  est;  XVlli,  32,  75.  enim  sic  scribit:  Hi»  quae  «uitl  ne- 
adiieìenlur  de  luna  vMtitqiie  et  praeiagiìs  —  Namijue  Va-giliu, 

.• \  f .!.■-.■ !..   1. —  ptUaeit,  Uemocrit 

:  prìncipes  quidom 


mstatam  esse  doceut.  Cf.  Soaip.  Chariit,  I.  p.  18,  Kàaimi»  pluràUter  fe- 
WUM  hue  die.*  et  iiat  dina  non  oportere  nos  tlieerc.  Schneider  Gr. 
Ih.  Il,  I.  \i.  3Ò1  sq.  Zumpt.  §,  86.  alii.  Wunil.  aritisainic  couiparat  libali. 
01.  6,  32.  Veiùt  poti  miiUos  E>>ut  temia  dia,  ubi  Heyniì  et  Hascbkii  ad- 
■Btt.  conferpndac.  —  Liin/i  dedit  prò  dut,  darò  iolet,  ut  infra  v.  287.  et 
Acn.  IX,  26fi.  quem  dal  Sidmtia  iJulo.  Cf.  iinac  snpra  ad  v.  49.  adnotB' 
"^Ko.  —  277-  Felice»  operum.  fanatUB  ad  opero  rustica  felicitar  faci- 
•ida.  (Cf.  BUpra  adnott.l  Cum  Genitivo  rei,  cuins  ratìune  babita  felix  ali- 
Via  pnadicatur,  tu  Gra«corunt  cunsaotudino  (cf,  v.  e.  Plat.  Pbaed.  p.  58. 
K.  toiiiifiai*  Tot!  ifinnoi'  /là  tàr  lAyaiv)  boc  Adiect.  construitnr  etiau 
io.  Vir,  725.  Hor.  Sat.  I,  9,  11.  (ubi  vid.  Ordì.)  Ovid.  Met.  V.  267.  (ubi 
»i4  labn.  et  Bacb.)  luvcn.  XIV,  119.  Sii.  O,  570.  FV.  35«j.  39S.  731. 
»«.  Sav,  IV,  4,  46.  tlaud.  Stilich.  I,  SS.  infelix  autein  Geo.  HI,  41IS. 
IV.  52».  ap.  Silinm  IX,  627.  SII.  432.  alibi.    Cf.  Buddim.  II. 


«4«L  IV.  52».  ap.  Silinm  IX ,  627.  Xn.  432.  alibi.  Cf.  Buddim.  II.  i>, 
74.  «tquc  etinm  adnott.  ai!  Geo.  IV,  491.  Opera  autem  *at'  fS'<X'l*  oe 
«^bns  msticÌB  legitnr  etiam  infra  II.  472,  TiboU.  I.  4,  48.  lubi  vid.  Ladini.) 
M  UiU.  —  ..Quinta  die  ab  Innac  ortn  natos  oit  Orciun,  Furìas.  Titanes  et 
g|iBt«ii  antiqua  et  i^ota  BuperBtitione,  ad  nuineruTuni  ratjonea  siicctante. 
"WJnnt  bacc  ab  Heiiioil.  'Tl[iy.  SU2  s<|q.,  qni  non  co  OrCDin  et  Furia*  na- 
^Bfinorftt,  ned  Furian  periurìa  hummuni   ultom  ire."  Ueyn.  —  Orcn* 


240  P.  VERGILI  MARONIS 

Eumenidesque  satae;  tum  partu  Terra  nefando 

Coeumgue  lapetumque  creat  saeyumque  Typhoea 

Et  coniuratos  caelum  rescìndere  fratres.  2S0 


(cuius  nomen  Schneid.  Gr.  Lat.  I,  1.  i).  208.  deducit  a  Graec.  voc.  oQxo>y 
Hóhlef  HòUe,  qnare  nescio,  an  iure  Ribbeck.  ex  uno  Cod.  Pai.  rece]^rìt 
scriDtnram  Horrus,  non  tamen  mìror,  Romano»  etiani  Orchus  scrìpsisse, 
Quod  e  Servii  Comment.  apnaret:  cf.  etiam  Ribbeck.  Proleg.  p.  139.)  est  deus 
Orci,  Pluto,  '^i^ris  Jut  apua  Cic.  Verr.  II,  4,  50.  Ut  Verres,  alter  Orcut, 
venisse  Ennam  et  non  Proserpìnam  asportasse,  sed  ipsam  abripuisse  Cere' 
rem  videretur),  qui  pallidus  dicitnr,  quia  Manes  ei  subiecti  sunt  jMdlidi; 
pallor  enim  mortis  est  color.  De  Manibus  paUidis  cf.  v.  e.  Tiboll.  I,  11, 
38.,  de  Charonte  Stat.  Theb.  Vili,  18.  Praeterea  observanda  brevìtas  di- 
cendi  quintam  fuge:  pallùlus  O.  E.  satae,  prò:  qua  Tel  nam  ea--  satae. 
Idem  asyndeton  ex  rarticularam  causalium  omissione  ortum  etiam  pedestns 
urationis  scriptoribus  satis  usitatum  esse  constat.  Cf.  praeter  alios  Krìtz. 
ad  Sali.  Cat.  39,  4.  et  lug.  28,  5.  Wund.  comparat  similem  locum  supra 
V.  230.  mittet  signa  Bootesj  Incipe.  —  278.  satae,  natae,  ^nitae,  ut 
saepe.  Cf.  Aen.  IV,  198.  V,  244.  424.  VI,  331.  VH,  152.  656.  Vili,  36.  X, 
540.  Ovid.  Met.  IV,  282.  XII,  93.  Fast.  IV,  54.  etc.  —  tum,  i.  q.  porro, 
praeterea.  Serv.  et  Nonius  p.  220.  minus  rectc  tunc  exhibent,  quod  esaet 
„eodem  ilio  tempore.**  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  IH,  10.  —  279.  Coeus 
et  lapetus  sunt  Titanes,  Caeli  et  Terrae  filii,  de  quibus  vide  He- 
siod.  Theog.  133.  404  sqq.  ApoUod.  I,  1,  3.  Diod.  ÙI,  47.  alios.  —  creat 
Heyn.  dicit  prò  creatnt  esse  positum,  et  Wund.  confert  Ecl.  Vni,  45. 
ethtnt  prò  ediderunt,  et  Ecl.  VI,  30.  mirantur  (vel  potius  miratur)  prò  mi- 
rati sunt,  ad  quos  locos  vid.  adnott.  Rie  autem  poeta  de  Coei  et  lapetì 
partu  ita  videtur  locutus,   ac  si  quinto  quoque  die  iteraretur.  —  saevum. 

Ribbeck.  et  Haupt.  cum  Palat.  a  m.  pr.  scripserunt  saevom.  —  Typhoeaj 

prò  Typhoea  (Ti'ycuA<,  a  Nomin.   Tv<ftoévg:    ut  apud  Ovid.  Met.  V,  347. 
Frinaxyris  -  -  urget  Aetherias  auswn  sperare  Typhoea  se<les)  quatuor  syl- 

labis  in  tres  contractis  oadem  fere  ratione,  qua  Ecl.  VI,  30.  Orphea  prò 

Orphea  legimus.    Cf.  Lachmann.  ad  Lucr.  II ,   829.  p.   122.    Alibi  poétae 
Latini  hoc  nomen  tribus  syllabis  pronuntiatum  ad  sccundam  declin.  formare 
solent,  V.  e.  Aen.  IX,  716.  Ovid.  Met.  Ili,  303.  Sii.  XIV,  196.  etc.    Apiid 
Graecos  baec  inveniuntur  nominis  formae:   Tviftur  (att.   Tv(f(6s)  Tvwàw, 
Tuuùìfvi;,  Tvfftavtvg,  apud  Romanos  duae  potissimum,  Typkon  in  Diesili 
oratione  et  Typhoeus  in   carminibus.    (Cf.  etiam  adnott.  ad  Aen.  t,  665.) 
Erat  autem  monstruni  centum  capitibus  anguinis  praeditum,  a  Tartaro  et 
Terra  progenitum,  quod,   cuni  lovcm  ad  ccrtanicn  de  mundi  imperio  pro- 
vocahsct ,  fulmine  ictum  sub  Aetna  monte  sepultum  esse ,  ibique  vìvere  et 
spirare   pergcns   ignem    e  vomere  putabatur.    Cf.    Hcsiod.  Theog.   821  aqq. 
Apollod  I,  6,  3.  Apollon.  Rhod.  il,    1214  sqq.  ibique  Schol.  KTooferì  Lei. 
m^-thol.  IL  p.  608  sqq.  —  280.  ,^fratres  sunt  Awidae,  Otus  etEphialtes. 
Vid.  ApoUod.  I,  7,  4.  Aen.  VI,  582.  Aloùlas  geminos  -  -  qui  mambusmo' 
gnum  rescindere  caelum  Adgressi.     Nisi    bic    locus   [ubi  vid.  adnott.]  ad 
manum  esset,  non  appareret,  quidni  et  Gigantes  esse  possent,  et  ipsi  fra- 
tres  yiTyfréì<;  et  cadem  facinora  ausi."  lìeyn.  Quare  etiani  Wagn.  alonotat: 
„tW  Aloidae,  vel  Gigantes.'*;   sed  pracstat  de  Aloidis  cogitare,  qui  eodem 
modo  simpliciter  fratre^t  dicuntur  Horatio  Od.  HI,  4,  51.    Aloidarum  au- 
tem fabulam  disce  ex  Hom.  Od.  XI,  304  soq.  Apollod.  1.  1.  Diod.  IV,  87. 
Ovid.  Met.  I,  151  sqq.  Hygin.  f.  28.  aliis.    Vid.  etiam  Ovid.  Met.  VI,  117. 
et  Claud.  B.  G.  73  sgq.  —  rescindere  prò  exscindere  cum  notione  per- 
rumpendi,  irrumpendi  positum  esse,    recte  docet  Wakef.  ad  Lucr.  U,  406. 
Cf.   praeter  barailelum  iUum  Aeu.  locum  etiam  Aen.  IX,  524.    Rescindit 
valium  et  aanott.   ad   Geo.  IH,    454.   e oniurati  autem  rescindere  ita 
dictum,  ut  Ecl.  VII.  5.  res^wndere  parati.  (Vide  etiam  infra  v.  284.  et  ad- 
nott. ad  Ecl.  IV,  54.  et  V;  1.)    Prorsus  eadem  ratione  Hor.  Od.  I,  15,  7. 
Graecia  coninrata  tuas  rvmpere  nuptias  [XÙA  vid.  Orell.).     Cf.   etàam  Sali. 
Cat.  52,  24.  Coniuravere  nooilistiiiìu  cives  jìatriam  inceruiere,  ibique  Kriti. 


GEORGICON  LIB.  I. 

Ter  aunt  conati  inponere  Felin  Ossam 

Scìlicet  atque  Oeeae  froodosum  involvero  Olympum; 

Ter  Pater  exatmctoa  dÌBÌecit  fulmine  tnontis. 

Septuma  post  <]ecuniam  felix  et  ponere  vitem 

Et  prenaoe  domitare  boves  et  licia  telae 


IMi.  kd  Ofld,  Met.  XV.  121.  Benecì.  ad  Instin.  XXXVU.  2.  H.  Taln.  ad 
Orti  Trist.  V.  3.  44.  Bacidini.  n.  p.  225.  et  nos  ad  Acd,  J,  527,  —  2SI- 
Jb  OdjM.  XI,  MA.,  fiinte  buias  fabnlao,  aaats  inde  uata.  qund  motu  terrae 
ntTiore  Osso  aL  OIjinpo  reTuha  ftturat.  Vìd.  Strab.  IX.  p.tias."  Ifeyn. 
Mmerà  huiuB  fersiiH  torilìurìbiu  et  asperìorìbos  duplìcittne  hiata  unuedltin 
Vbot  illoruni  hominnm  ciuiinia  vi  nitcntìam  optjme  depingitur.  Cltinia 
IiIUm  noniinia  PtUu  corripitur,  <|uia  hiata»  sdiuittitur  et  syllaba  in  the- 
ru  cadit.  Vide  adnott.  ad  Ecl.  U.  -iS.  —  Voga,  e  Schui.  Crnqo.  Hor.  Od. 
m,  4,  SI.  Graecani  rfcegiit  fonnani  Ottaa,  canipaTans  Ovid.  Fut.  1. 
m.  tt  LncOii  Actnam  40.  Sed,  quornvÌB  Tergilios  nominimi  Graeconun  ìn 
«  f(  M  deEineutinin  Accnsativoni  abìqne  in  nn  et  un  terminare  soleat  (vid. 
tiliDtt._  ad  E«1.  I.  65.),  hìc  tamen,  cooi  lìbrarìi  omnino  proniores  fnerìnt 
lì  Lttinaui  trrminatìonein  in  Qraecam  niutandani,  qnam  cuntra.  iqnare  vel 
a  BomaniA  nnmiuibas,  v.  o.  infra  v.  472.  Morct.  pr.  scrìbit  Aetnaa,  Aen. 
X  S61.  OndÌBD.  Lucan,  et  t.  562,  Medie.  Ntiman\,  Codìcibas  ìnvitÌB  nihil 
ntudain  poto.  Ceteruni  de  hìiì  TheBHaliae  muntihag  (qaurum  Felion 
■QBd  J'Unridhì  s.  Zagoriij  Oa»it  antcm  Kistavo  et  Olympua  etiamaam 
£f|m^  nominatarl  cf.  hber  mena  ^wgi.  m.  p.  855  sq.  —  282-  Sci- 
aett  Wc  non  tam  iitinice  s.  cnm  irnsiime  affirmat  (de  qua  vi  Puticnlae 
viau  ad  Aen.  IX,  577.).  qnaui  potiua,  qnae  prima  est  Purticolae  potestaa, 
lirtoreni  ad  rtin  magnam,  miram,  inci-^pcctatam  attentuni  fadt.  et  idem 
ht  est,  uu-u)  rrce!  aMie!  "  Witiiderl  Ita  iau  Voss.  inteniretator,  laadajis 
h&»  ».  éM.  n.  245.  534  m.  266,  Hor.  Od.  D.  14,  !(.  et  Claud.  XXXYil, 
11»,  Cf.  Cort  ad  Oic.  Fam.  XV.  15.  3.  Heindf.  ad  Hor.  Sat.  II.  5.  87.  et 
hmili.  ^.  172.  1.  -  involvere,  nnrsiuu.  in  altiurem  locnm,  in  superll- 
4n  Ouiu  muntie  volvere.  Sic  Ovid.  Het.  XII,  507.  Sana  trtUictqué  tujier 
Wmjm  ineoMu  mimlfè.  ~  283.  Plures  Codd.  dnineit;  ninlo.  VerìBaime 
fifa  Bonn,  adniitat,  plus  esse  dinicere,  i.  e.  scindere  in  plnres  partca, 
{tal  daù'Bire,  E.  hoiui  sternere.  Cf.  Rtipra  ad  t.  2ij9.  Videtur  hanc  lociuu 
n^MTfi  anctor  Aetnne  in  Wernad.  P"«t.  L.  ndn.  IV,  101.  62.  et  iaelo 
■MUr&ol  fulmine  tnonlet.  —  284.  HejTi.  incertus  est,  quid  rtatnat  de  vcr- 
m  SeptHma  jiott  litcumam.  ntroni  sìt  dies  XVII,  intelUgcndoa,  an  dna 
Aw  Tu.  et  Xt.  quorum  prìur  molto  feliciur  dicatni  altero;  (nonne  jxut 
pia»  oontraritiin  signitìcaret?)  Sed  praestat  sumere,  Vereilium  Graecorum 
bHbmiu  [tfiùun  tiìi  iF/xr)  secntum  loqui  de  die  XVII. .  licet  HejuÌD  teste 
VàtM.  "Eoi'.  776.  et  794.  septimam  et  decimam  fanatas  esse  afflnoet,  qui 
tam,  qnàe  bic  Vergilins  eniunerat,  t.  794  Hqq.  tii>tiu8  ad  diem  XIV.  re- 
ftrt  Eadem  est  Vomìì  gent«ntia,  qui  oomparat  Manil.  IV,  4lì2.  Septivia 
Hf  decimam  luctun  f.t  eìernma  porlat,  et  ibid.  v.  4411.  nintilùi  guoqae 
Mm  p<tr*  ent  Fott  ilecitaam,  prò  lertia  decima.  (Wagn.  et  Ladew.  de  hoc 

fe|msus  tacent.)  Cetemui  aeptumn  paH  deevmom  serìpsimns  ex  Cnd. 
BBct«rìtate,  quamquam  alibi  hic  CMei  aévtiima  et  dtctiiM»  exhibet. 
<l  Drakenb.  ad  lV  XXX,  19,  9.  et  Wagn.  Orth.  Vei^.  p.  432.  -  fttix 
faatr«,  prò:  idoncus  ad  ponendum.  Vide  modo  ad  t.  280.  Ita  Aen.  IX, 
nL  mo  nt>ii  fclieiur  iiltrr  Vugere  tela  miinu  feifvmque  armare  pcnetui, 
■U  lìd.  adn>)tt.  coli,  iis,  qutu.'  ad  Eul.  V.  1.  observavìmna.  ^  riltta,  non 

f^Àrn,  In  omnibus  librìs  suisHeins,  videtur  invenifise ;  aeqae aliter  Medie,  apud 
n^fa.;  ritr.t  Potter,  et  nno  tantum  Paris.,  at  reoentjore,  Codice  enutavit; 
•  KOO  debribat  hoc  ab  lahnio  recipi,  qui  tamen  in  edit.  II.  Sint^ilareni 
«  reTauavit.  Vitatur  etiam  Singularì  nimìa  acquabiljta»,  cum  «equan- 
Ploralia  bovee,  Udo.  Eadem  lectioDÌB  csrietae  inrenituT Geo.  U,  273., 
•I  parìtOT  CI  Mod.  aliisqne  Heinains  Sin^nlarem  restitnit.  —  285  „prKngi 
itren,  qui  libere,   nec  duni  Ingo  iunctr,    enabant.    Hesiodos,  qucm  re- 

ijtót,  ».  7»7.  ttllitoiot  Uixas  ^ùt  -  -  npquftiv,  lai  X'^ff"  Ti9tl(."  H^pi. 


242  P.  VERGILI  MARONIS 

Àddere  :  nona  Aigae  melior,  contraria  furtìs. 

Molta  adeo  gelida  melius  se  nocte  dedere, 
Àut  cum  sole  novo  terras  inrorat  Eous. 


Cf.  etiam  infra  m,  207.  Ovid.  R«m.  235.  Adspicis,  ut  prenso»^  untnt  nt^ 
prima  iuvencosf  ìd.  Am.  I,  2,  14.  Detrectant  prenn  (al.  ]f ressi)  dum  tuga 
prima  baves.    Aliquot  Codd.  etiam  hic  pressi,  (juod  sigmficaret  iiigo  im- 
posito  presBOS,  ut  Ovid.  Met.  I,  124.  Pressique  tago  qemuere  nuvendy  sed 
miiiTiB  nac  qiiikdraret.    Brevior  autem  voc.  prehendénài  forma  Vergilio  usi- 
tatissima.    Vid.  Geo.  Ili,  207.  Aen.  II,  322.  IH,  450.  VI,  61.  IX,  558.  XH, 
775.  etc.  lavencos,  nsque  ad  tcrtium  aetatis  annum  libere  per  pascila  ▼»- 
gantes  (Colum.  VI,  2.),  tum  demum,  pleromque  m.  Martio  inetmte  (Pal- 
lad.  IV,   12.),  captos  et  domitos  esse,  Voss.  docet.  Wagn.  conferri  iabet 
GronoY.  Diatr.  p.  52.  (97.)  ibiqne  Hand.  —  domi  tare.    De  ratione  borei 
ad  agrìculturam  domandi  infra  agritnr  m,  163  soq.  —  licia  tei  a  e  Ad' 
dere,  h.  e.  adnectere  (nostrum  anzetteln),    Cf.  Tibnll.  I,  6,  79.  adneetìt 
licia  télisy  ubi  Wunderl.  baec  adnotat:  y.Licia  snnt  vincala,  qnibns  texto- 
res  indaunt  atque  implicant  stamina  et  i^o  annectnnt;   tdae  antem  sta- 
mina, qnac  rauins  textorius   percurrit.    Utrum  vero  licia  telis,    an  telae 
liciis  annecti  dicantar,  nihil  mterest."    Cf.  etiam  qaae  infra  ad  v.  294. 
adscripsimas.  —  286.  „Nonus  dìcs  servis  fagitivis  faustas.  Qaorsam  hoc? 
Scilicet  cautionem  tanto  maiorem  adbibebit  eo  die  diligens  paterfamilias, 
at  contra  de  fartis  non  soUicito  esse  licct;   est  enim  is  dies  farìbos  non 
faastas."  Ueyn,    Cur  vero?  Haud  dubie,  ^oia  luna  iam  piena  est  daraque 
luce  fulget;  quare  baec  dies  amica  est  fugientibus,  qui  vident,  qaofojgiant, 
inimica  autem  furibus,  qui  aniant  noctem  et  tenebras.    Haec  simplieissimi 
videtur  explicatio,  iam  Vossio  probata.  —  contraria  furis,    Coningtoii 
confert  Lucr.  VI,  741.  Avema  -  -  ainbus  contraria  cunctis.  —  2587 — iM. 
Sont  etiam  noeta  vel  summo  mano  nonnulla  tractanda,  et  quidem  aestìva 
(V.  289  sq.)  non  minus  quam  bibema  (v.  291  so.)  nocte.  —  Multa  adeo, 
nokkd  yi,  Vieles  sogar.  Haud  raro  enim  haec  Particula  Adiectivis  coniun- 
gitor,  quae  aliquam  ma^itudinem  significant  (magnus,  muUus,  totus  etc), 
ut  Handius  docet  TurseU.  I.  p.  147.,    cum  h.  1.  comparans  Sii.  X,   48S. 
multa  adeo  neguidquam  ausi,  Àen.  XII,  548.  DI,  203.  etc.    Cf.  etiim  ad- 
nott.  ad  Aen.  VII,  629.  —  melius  se  nocte  dedere,ì.  e.  dare  se  solent 
(cf.  supra  ad  v.  49.)  et  de  forma  —  ere  vid.  ad  Eoi.  a,  13.  ;  se  dare  au- 
tem i.  q.  se  offerre,  occurrere  (de  loco,  tempore,   occassione);    inde  se  so- 
commocutre,  voluntati  alicuius  oosequi ,   ideoque  etiam  bene  procedere»  bene 
nerfici  posse.    Recte  igdtur  Serv.:  melius  nostro  ohsequuntur  labori;   noi: 
vieles  fUgtj  macht  sich  besser  bei  Na^shU    Cf.  Aen.  IV,  627.  Ntme,  otts» 
quocumaue  dabunt  se  tempore  vires.  Ter.  Hec.  lU,  3,  30.  Omnibus  nM 
ut  res  aant  sese,  ita  magni  ataue  humiles  sumus.  Burm.  ad  Grat.  CpuBf» 
143.  et  Gronoy.  Elcncb.   Antidiatr.   p.  84  sq.   Praeterea  Heyn.  adnotil: 
,f melius  gelida  alii;  minus  concinne:  sed  praestat  forte,  ne  utroqne  rem 
alterum  bemisticbion  melior,  melius  initium  habeat.'*    Sed  tantum  abert, 
ut  hoc  vituperandum  sit,  ut  praeceptis  hic  propositis  singularem  qoandaiB 
addat  gravitatem,    praesertim    cum   utriusque    versus   numeri  oeieroqpis 
satis  dSferant.    Cf.  iahn.  ad  Aen.  I,  315.,  Ovid.  Met.  XV,  104.  etHor.uL 
I,  3,  28.,  qui  multos  eiusmodi  locos,  ubi  eiusdem  vocabuli  post  panca  veri* 
repetitionem  ab  Bomanorum  elegantia  abhorrerc  editores  censaenmt,  recti 
defendit.  —  288.  „Eous  jpro  Lucifero  atque  prò  matutìno  tempore.  *Efos 
se.  dari^Q,  *E(ua(fÓQoe,    CI  Aen.  Ili,  588.'*   Hei/n.    Vid.  Heins.  ad  Oni 
ex  P.  n,  6,  38.,  qui  affert  Cinnae  versus  in  Smynia:  Te  matutìnus  Jkskm 
conspexit  Eous,  Et  flentem  panilo  vidit  post  Hesperus  idem,  et  Baifl. 
Itin.  1 ,  430.   Cum  pnmum  roseo  fulsit  Eous  equo^  ubi  Lac^eram  inteOi- 
^ndum  esse  patet  ex  locis  Ovid.  Am.  Il,   11,  56.  et  Fast,  n,  314.,  Luci- 
fero et  Hespero  equum  tribuentibus.    Adde  etiam  Auson.  carm.  CLIII,  12. 
editus  ante  Quam  tubar  et  rutilus  caelum  Ulustraret  Eous,  eundemqoe 
carm.  CCCLXI,  45.     Quam  modo  nascentem  rutilus   conspexit  Eous,  — 
„terras  inrorat  sole  novo  [irrigat  mane  terras  humore^  quìa  aCris bn- 
mor  te  in  herbis  ros  sub  sensum  venit  mane,  die  orto;  nam  sdem  novm 


j 


GEOROICON  LIB.  I 

Nocte  leves  melius  stipulae,  nocte  arida  prata 
Tondentur,  Doctes  lentus  non  deficit  humor. 
Et  quidam  seros  hiberni  ad  luminia  ignis 
Pervigìlaf  ferroque  faces  inspìcat  acuto; 
Interea  lon^um  cantu  solata  laborcm 
Arguto  coniunx  percurrit  pectine  telaa, 


dicont  poCtae  prò  oriente  (ef.  Gronorii  Diatr.  p.  334.]."  Ita  Hejn.,  qui 
tompaiat  etiam  Geo.  m,  324—26,  rect«que  refutat  Wakelìeldmn  ad  Lncr. 
T,  M3  sq.  {'lelAeritii  sol  Im'gat  aatidiie  eaelum  candore  recenti)  h.  1.  ita 
intetpretùiteiii ,  ut  moU  lerrtu  (Womre  idem  esse  dicat,  qaad  bdUs  luce 
inigare.  pcrfondere  terras,  Vid.  etiam  Geo.  Ili,  304.  cum  ■  ■  extremoque 
hr^ral  aquariuK  anno,  i.  e.  irrigai  tenaa  plnviia  (coli.  Geo.  IV,  US.)  et 
Orid.  Uet.  Xm.  ft22.  .aurora  -  -  Nunc  quotrue  dot  lacrimai  et  tato  rorat 
ut  ori*.  —  289.  Romani  framenta  falcibua  ita  demetere  aolebant,  nt  diisi- 
dia  [wrs  calami  in  agrin  rolinqueTetor;  quae  itipiilae  rclictae  aat  agri  ater- 
eorandi  cansa  comtiurebantnr  ;TÌd.  anpra  t.  9ì.),  aut  mense  kngasto,  intra, 
din  XXX.  qnain  messia  deseeta  ernt  (Colutn.  Vi,  3,  1.  XI,  2,  54.).  falce 
lon^nri  laatiubriu  affiia  [Stoct^etuie)  ticiliehiaitttr  (nachmShea),  qnibii8  vel 
pabilo  Tel  EubHtralTD  Dt^rentar.  iPlin.  XVtn,  3U,  72.)  Raec  antcm  stipa- 
tanua  messia  optimc  Hcbat  noctu,  quìa  tum  rore  madidae  ^ciliua  desecari, 
BM  aBperital«  eoa  falc«m  evitare  iioterant.  Cf.  etiam  Varrò  I,  50,  Colnm. 
n,  31.  Pallad.  VII,  2.  Randcm  ob  caauun  etiam  foenom,  nt  apnd  nos, 
Dtenmqne  noctibos  roscidia  demcl^batur,  mazimc  tn  pratis  ariais.  qnae 
Unitari  non  poterant.  Alitar  enim  pridie  irrigabantur.  iCf.  PUn.  X\III, 
£),  47.)  Ita  VMa.  h.  1.  rcctìsaime  interpretatur,  do  quo  minun  in  modom 
ualngìt  Hejniuii.  —  290.  Irntua,  quia  gramina  arida  et  rigida  facit 
lata  tdcoque  ad  secandum  aptiora.  Ameis  ìs  lahnii  Novis  Annal.  LXll. 
B.  36.  potiuB  ciplicat:  „die  langsam  »ich  herahaenkcnde  Feuehtio- 
ÌÌA."  (..*)  —  291-  Id  seqq.  de  ìis  negotiis  poSta  toquìtui,  qase  blberuii 
MCtlbiu  ad  Ineernam  snscipere  soleant  dilìgentìores  rastici.  —  qvt- 
imm,  Bt  Oracc.  jl(.  uro:  Hunt,  qui  aie.  —  ad  fero»  Inminis  igne», 
«1  Ineemae  flammamj  Incnbrando.  Voss.  adnoUt,  in  niatieoniiu  Boni,  casis 
t.  tdgarits  amplas  fuisae  culinas,  in  quìbaa  HU  eirca  focam  Bedentes  eiaa- 
nodi  opera  ni>ctuma  feccrint;  qnam  in  rem  conferri  inbet  Vair.  I,  13.  et 
Odun.  l.  6.  —  293.  facibtt/i,  taedis,  quae  ìnterdnm  cera  vel  anlfnre  in- 
faetibantar  lOrid.  Her.  vn,  23.  Mei.  ID,  373.)  pauperiores  rustici  prò 
lumadibu  vel  csndeli5  atebantur.  Cf.  «aiira  Ecl.  Vii,  49  et  infra  Geo. 
0,  431.    EiasiD'idi  igitur  taedae  noetu  aoiebant  confici.    Vid.  Pljn.  XVHI,.. 

EJ,]63.  Colnm.  XI,  a,  90.,  ab  HcjTi.  bud.  -  intpieare  nove  dictum  prò: 
i^cae  funnam.  in  acutain  cnspidem  concidere,  qaod  Ecl.  Vm.  29.  novru 
Miniare  foca  Sic  imicalaa  /aces  legìmns  apnd  Qrat.  Cyn^.  4S4.,  ubi  vid, 
btapp.i  impriniìs  initìus,  ani  paollu  snbtilius  discrìmen  tacit  ìnter  ìnei- 
An  et  tpicore  fata.  —  29o-  Uiores  int«tea  t«innt.  Ars  enim  teicndi 
<MBÌbiu  et  Graecoram  et  Bomanorum  feminis  cicrcebatnr;  ut  vel  nobilia- 
iìbÌk  matronae  in  atriin,  qnae  hicme  caleiierì  solebant  igni  in  fi>co  can- 
^'-*-  (Geo.  II,  2ì'i.),  ìustmmenta  tertoria  suspensa  haberent  et  boic  arti 
.a  navan-nt.    Sic  Angaiitnm  non  facile  alia  veste  indntum  ftùRse  cim- 

qnarn  ab  ninre,  filia,  aorore  domi  teita.  (Cf.  VosB.  ad  h.  1.)  Conroe- 
VMant  antem  feminse  non  minus  qaam  viri  manibus  tantum  operantes 
MfNa  canendo  rei  fabnlis  narrandis  tcnipns  fallere.  Vid.  infra  Geo.  IV, 
Vk  Ovid.  Met.  IV.  39  sq.  Trirt.  IV,  I.  13.  Tibull.  I,  3,  85.  n,  I,  «5. 
iWr.  XSIV.  7fl.  I*onid.  Tarcnt.  I.XXVin,  3.  et  ante  omnes  Hom.  Od. 
t.  61.  «t  X,  2J1.  —  Botata.  Partìeipinm  Perf.  prò  Praesentis  poaitnm, 
alea.  V.  T06,  Itque  hit  Aeaean  golatiu  vodOm  infit.  Cf.  sopra  ad  v. 
M.  idaoft,  de  eolanili  antem  vocaboli  usn  ad  Aen.  I,  239.  t^et^mm  verba 

9ol«ta  laborem  iterai  Vei^;ilii  perpetnus  imìtator  in  Anth.  Lat.  Bonn. 

,  907.  —  294-  „argulu4  pecten  est.  qui  stridorem  Ìnter  teiendnm 

B6c  venia  esse  doeet  idom  verso»  Aen.  VII,  14.  Armido  Umuia  per- 
tMAttu  ttta»,  ubi  vid.  aduutt    Cf.  etiaiii  Bmnck.  ad  Aiktopli.  San. 


menai  t 
w,  qua 


M.idi 

i 


244  P-  VERGIU  MABOXK 

Aat  dnlcis  muàti  Volcano  decoquit  hamorem  295 

Et  foliÌ3  undam  trepidi  de^ponukt  aèm. 


1316.-'  Hepn.  Peetéin  ^dfr  Kamm,  «Uu  W^iherhlatt ,  mar^  lignevi  fomiM 

nTiadraiurnIa«  irup^n^ru  et  m«>bLlÌ5.  in  i:niiis  dentai  annimneos  <OviiLMct. 
y\.  S-x.  abi  Tifi.  Bairh.    immìttuntar  fili  itaminù    dtm  JMftmga.  QjmA  hk 
UÀa  T«>i!atTLr  .  at  intrzt*>  p«*r  ra*Liam     Wt^^.r^rkif   .<nibc«>mmt!  (£tMjKAiie^) 
t«:la  p<ircnti<ndv  denj^tnr.    Vìd.  S:Ì!m«^Ideri  d-HTtiséinuL  «le  arte  texendi  dis- 
putati')  in  Indica  r«ram  «^t   r<i;abb.    in  Smptr.  Biii  Biut.  repenenii.  s.  T. 
tela.    r>t«»nim  cf.  Ail^ìU.  M'jci.  :vjT.  Ui^fàitj^  apùu  jmòùemmt  ida»  Ptr- 
e  urrà  ni.  —  Qaam  n  ane  cnm   re«!entiààiniLs  i>«Ìit«>  nx»a:3  reixpìmiu  formanDi  e  o  a- 
a'Mmr  in  pleru«]Tie  Lhìù  rihibent  K'^l.  et  Vat.  ati^  ODmnnaiit  TolL  Her- 
«Jan.  Cf.  W«!Ti.  r>rth.  Ver?,  p.  422.  et  Ribb*i:k.  1V)L  p.  434.  —  295^  Ve- 
ter*»  menae  Octi>bh  aat  n-.rcte  alligna  lanae  lamine  nt>a  LlIiLStrata  (Plìn. 
XVilJ.  .'il,  74.  aat  plenilanii  t<mp*ire  int«rdin.  nuutnm  cnm  Tania  condi- 
menti^ decoquere  ji</Iebant.  qn>>  aterentor  Tel  aliÌ5  rinLi  admixto^  qvae  eo 
per  lonjnnj   tempo^  iiervari  patabantar.   Tel  lacte  iinntt)  et  featù  diebni 
ytto.     7>TÌd.  Fast.  IV,  TTD.     Mo^tom  ad  tertiam  partem  decoetnm  toc»- 
ratnr  «apa,  ad  dimldiaia  He/nUutn.  Ci.  Gei).  FV.  2bS.  igmi  mmg^ia  mmUo 
Ut f nàta  et  Vi>s8.  ad  h.  1.    ..Sedala  in  Tariia  e  mosto  defrnti  geneiibiu 
conficiendìa  Tetenun  fuit  òpera:  vid.  Plin.  XXIII.  I.  IS.  XTV.  9.    11.  Co- 
lam.  XII.  l'j.  21.  Iht)ce  mtutnm  laadat  Quinct.  Inat.  VUL  2.  10.  Inter  epi- 
theta.  qaa«  id,  qa^id  rei  pr>>priam  sit.  exprimant.  Humor  ■•iMt«  poetica  peri- 
phrariifl."   Hetffh.  Waf^n-  aatem.  com  in  Me^lic.  nltima  litera  toc.  duleù 
tranàfìxa  et  iianctò  etiam  n<itata  sit.  Vergiliiim  ^bdeem  scrinsisae  vumor 
tur.  —   VoicartuM  pri>  igni,  ut  Aen.  II.  311.  VII.  77.  et  Piant.  Ampli,  l 
1.  ISó.    Quo  ar/J/uias  /?!,'  //im'  Vuli-anum  in  comu  iL  e.  in  latenia  eones: 
Tid.  adnott.  ad  Eoi.  X.  5'J.i  canclwatm  gerisf  Cf.  adnott.  ad  EcL  IT,  32. 
^  V,  'Ai.    De  jicrìbendi  aatem  rati«me  Volcanut,  ^nam  nane  enm  reeentis- 
simU  editoriboi)  «recati  somu».  cf.  Wa^.  Orth.  ^erg.  p.  446.  et  Bibbeek. 
Proleg.  p.  438.  --decoquit    humo  \  rem.    Habemns  hic  prìmom  exen- 
plnm  Tersmi  h^ermctri,    qa^Kl  genns  Tersaom  Gellio  teste  N.  A.  XIL  1 
apud  R'jmanris  Ennias  'cf.  Annal.  XV,  6.  et  X^II.  26.  p.  15S.  et  173.  ed. 
Hpangenb.)  primos  in   a.sam   indaxit  (qa<)d  tamen   dabitat  Lachmaan.  a<l 
Lncr.  II,  11%.  p.  SI.)  et  posteriures  poètae  fere  omnes  band  raro  admlM- 
nint.    i^Vjniftat  antem.  pii^tas  R^>mano8  eiosm^Mli  Tersns  semper  ita  eompo- 
saiftse,  nt  Hyllaba  abandan^  in  brcvem  Tocalem  ant  literam  m  exiret,  pn>- 
ximori  aatem  Tersoci  a  Tocali  inciperet,  itxu^ne  sTllaba  illa  elisione  qnódiuB- 
modo  periret;  quare  etiam  plernmanc  talis  Tersns  hypermeter  com  secpunte 
arctÌHHime  c^>haeret  neqne  uuiiore  aistinctione  ab  eo' seìnngitar  (cf.  Gleo.II» 
344.    III.  242.  377.    Aen.  I.  3.32.   44%.    II,   745.    IV,  5oS.    V,  422.753. 
VI,  6<i2.  VU,  16<).  \'II1,  22S.  IX,  650.  X,  7S1.  XL  60S.):  quamquam  intff- 
dam  etiam  hulos  arctioris  connexos  nulla  habetur  ratio  tef.  Geo.  II,  443. 
Aen.  rv,  629.  VII,  470.  X.  S05.).    Praeterea  studiose  Tidèntur  eritaasepo*- 
tae,  ut  illam   syUabam  elisam   breTis  antecederete  ne  voce  quasi  repènte 
intercepta  et  haerente  prtmontiatìonis  pausa,  quae  est  in  fine  hexaDetrif 
prorsus  fere  interiret  vixque  audiretnr.     Qui   autem  buie  obserratiaii  (,& 
Weicherto   in  libn^  mox  land.    i>.  23.  prìnium  propositae)  ex  vulwi  ^ 

Stura  aflversantur  tres  Vergilii  loci.  Geo.  IL  69.  HI.  449.  et  Aen.  il  333., 
ndum  ex  mcliorom  (*odd.  auctoritate  emendati  sunt.  i,Cf.  ad  ea  adnotita) 
Vid.  imprimis  Wcicherti  Ojmment.  de  vcrsu  poett.  epic.  hyperme^.  Gn- 
mae  ]»19.,  praeterea  autem  Santen.  ad  Terent.  Maur.  p.  153.  Heins.  ad  Aen.  • 
III,  6%4.  lahn.  ari  Geo.  II,  69.  idemque  ad  Ovid.  Met  EX,  191.  Laebin.  ] 
ad  Lucr.  Il,  118.  alii.  —  296.  Foliis,  vitigineis  band  dubie,  defrutom  ft- 
cientes  mustum  de8i>amare  solebaut,  quod,  si  Ugno  attingeretur,  saporeoi 
fumi  attrahere  putabatur.  (Cf.  Plin.  XIV,  9,  11.)  Pro  aeneis  autem  ▼»»* 
CJolum.  XII,  20,  9.  plumbea  vult  a^lhiberi.  ne  in  aeruffinem  incidant  Fro 
(lespumatf  i.  e.  Hpumam  deiicit  in  humum,  Gellius TI,  3,  6.  eoBkCcA. 
Morct.  minus  ante  disjmmat  exbibct,  i.  e.  spumam  foliis  disj^eUit.  Cf.  n^ 
nott.  ad  Geo.  Il,  8.  —  undam  trepidi  aèni  per  transpositionem;  P^ 
prie  enim  mustum  est  trepidum,  quod,  dum  ebullit,  quasi  tremere  wtv. 


GEORGICON  LIB. 

^ht  mbicimda  Cerea  medio  succiditui-  aeatu 
medio  toBtaa  aestu  terit  area  Irugee. 
NnSas  ara,  aere  nudua:  hieiups  ignava  colono. 


U  «omparat  Aeo.  VII^  463.  andaa*  ahtmum.  Cf.  etiam  Heina.  ad  Orid. 
"XH,  379.  Peerik.  qmdem  p.  129.;  ..Ipsnin.  poto,  ahenoni  saper  Tnl- 
^  tremit.  Vergilias  hoc  apad  a^coias  rìdere  potnìt;"  ned  fauor,  me 
's  te  dabiUro.  CoUrum  QcUiimi  II,  3.  et  Serv.  ad  Aen.  1,  313.  non 
«,  ei  nptiinorimi  Cudd.  (Hed. ,  Vat.,  Bom.,  Gnd.  et  duonim  Beni.) 
taotorìtate  nbiqae  a^nam.  aHiaa  qou  oAcnuin,  oAmiu^didimaB.  Cf.  Schooid. 
Giamni.  Ut.  I.  p.  130.  et  190.  atqne  Word.  Orth.  Verg.  y.  439.  Ribbeck. 
t*CD«n  alimi  Bcripsit  Gellìuin  et  Sorviam  U.  11.  secatos,  (Cf.  eiiw  Proleg. 
B.  M2.)  —  297- lam.  noctnniÌB  negotiis  opposit»,  ea  referuntor.  qnae  in- 
bHin  siiit  peragenda,  et  primam  qoidem  aestivo  die,  tiun  hiome  (v.  300.), 
deniqne  auetuiuno  et  vere  (v.  311  aqq.).  Hsec  irìmplÌDÌsHÌiiia  locum  int«t- 
ligeodi  ratio.  —  mbicunda  Cere*  (i.  e.  frnmennuu  mataram  ìdeoque 
flaTtun:  cf.  adnntt.  ad  Ecl.  V,  69.)  le^tur  otiaiu  in  Antb.  Lat.  Bonn.  I. 
ni,  6.  Cf.  Priap.  LXXXVI,  7.  rubens  arutn.  Colore»  flavns,  fulviis  et  ln- 
teUB  a  Gelilo  II,  26.  adnuinerantur  mbris  calorìbas.  Supra  v.  DO.  eodem 
wmnfiava  Care*,  ubi  vid.  adnott.  Ceteram  of,  Colum,  II,  21,  2.  aequa- 
iiter  flaventibua  iam  aalis,  nnlegvani  e.i:  tota  grana  indurctcant ,  cuia 
rtibtpundtim  colorem  tra^erunt,  mesti» /acienrìa  al,  et  Pollad.  VII, 
2,  I.  (Tritici  EueBBein)  paralam  ette  cogimscu,  ni  ufrjiuiliter  tpicitrampo- 
/mAm  maturalo  rubare  /laveecat.  —  medio  aestu  cniu  Servio  et  Voa- 
tb  \»  qnn  Wagii.  in  eo  tantom  recedit,  qaod  ipsom  medìnin  diem,  abi 
BUHoree  qniescant.  ezcipit.)  iiiterpreti>r:  per  tutitin  diem  aestìvum  (qoi  op- 
ponitar  bibemis  noctibus  v.  291.:  mitten  in  Her  Sommerhìtxe,  i.  e.  don 
voUsH,  AeMten  Tag  hiadurch)  coli.  Tbeocr.  X,  47.  ^rrov  tUD'ùvia;  ipiv- 
J^iv  li  ftKtnft^Qivòy  vrtviiv.     'Ek   Knlàuas  i^ti^ov  jtlfltn    tauóaSt  ftéii- 

«ra,  et  Appian.  I,  129..  qui  idem  tìeri  lubet  fi/aou  ^/lato^.  Accedit  qnod 
médiu»  atstiit  ubivis  fere  significat  meridieni  aestiram,  ut  infra  IV,  401. 
0*id.  Mei.  XUT,  Stl.  Claad.  XXXV,  lue.,  uni  Vossio  laadantar.  Cf.  etiam 
infra  III,  Ió4.  ifaediÌB  Jeriioribiit\  et  331.  Xaettibwi  medii».)  Heyn.,  Wond. 
(t  Coninoli  iiiMio  aeilu  minos  probahilitcr  prò  media  aestate  poaitiun 
■odpinnt  lut  Ecl.  X,  83,  friqorìbìu  nediia  prò  Meme  media.  Liicr.  Vi,  714. 
•MMm  per  mloreiii,  Liv.  Il,  5,  3.  médiìt  adoribu»  eto.);  nam  rìdiculum 
profeoto  esset,  si  YcrgUiu»  bic  distlnctù)  verbis  praeciperet  agricolia,  at 
Bfnnrm  media  aestate  institnerent.  ac  si  etiam  de  messe  alio  anni  tempore 
fuienda  cogitari  poaset.  In  Italia  antera  iam  m.  Ionio  measis  et  tritura 
S«i  aolclwt.  Cf.  Palkd.  in  lunio.  Ceteram  ci.  adoott.  ad  Ecl.  X,  63.  — 
tuoeiditur  Vobs,  cnm  Ascensìi»  iut«rpretatnT:  sab  ipsis  spicia  demetitnr, 
Ot  vljpnlae  vel  sidliendae  (v.  2S9.)  rei  cremandao  (v.  S5.)  relinqnantor. 
Of.  adtiott.  ad  Geo.  I,  S5.  {^'«t«rum  Peerik.  p.  375.  prò  At  atqne  Et  patina 
goniioit  Noe  et  Ac.  enm  medio  aestu  nuroquam  fmmentnm  sQccidatnr,  qnia 
tun  grrana  ei  arieti»  decidant,  sed  measores  eo  tempore  quiescant  et  mo- 
nto aoo  reerantar.  At  qnam  sapervacanea  sit  haec  conieetura  ninùs  sub- 
lill'  verboruiii  medio  neatu  interpretatione  provocata,  ex  iis.  qnae  sapra 
diapiitaviuius .  satia  apparebit.  ^  298.  Area  terit  frugei.  qma  in  ea 
ng»  tcrnntUT.  Vid.  snpra  ad  v.  192.  —  299.  ,.Ei  Heaiodo  petita  esse  eatia 
amOat,  'Eey.  391.  392.  yv/tvày  amleny.  yv/tvòt  ii  Bùtortiv  et«.  Docet 
Stitm.  luatare.  aactumno,  aratioucm  et  aatiunem  esse  faciendam,  ^cf.  snp. 
3DB.  n.  316.  316.)  cnm  towir  aSrìs  satis  magnus,  nt  arator  veste  non  egeal. 
ìlmdum  esse  tantnm  tunica  (caqne  HncdncUI  indatnin.  toga  aut  paenola 
nfeota,  jiost  Cnperi  Obss.  I,  7.  aaiis  uotum."  Hei/n.  Voas.  comparai  Hesiod. 
8mt.  286.  et  Plin.  XVm,  3,  4.,  ani  narrat,  a  legato  Senatns  Cincmnatnm 
ndnm  iuventnm  eue  arantem.  Ita  etiam  Aur.  Vict.  Vir.  Ì1L  17,  Quinctiu* 
élelator  dictiu:  ad  quem  minti  legati  latdam  ewm  aravieia  trana  Tiherim 
offtndsTvnt.  Praeterea  cf,  loatin.  XLIIl,  1,  7.  Dei  nnudaeram  nudmn. 
taprina pelle  amictiaa.  C^c.  pr.  Rose.  Àm.  49.50.  atqne  Bnnu.  ad  h-  1.  et  ad 
Pltron.  92.  —  „hiemp$  ignava  colono  ea»e  dicitar,  qnae  colonum  otio- 
JUSt  case  ìubet,  et  ab  opere  ea.»  sub  dio  ^ìeudo  arocat."  Hej/n.    Similiter 


246  P.  VERGILI  MARONIS 

FrigoribuB  parto  aericolae  plerumque  fruuntur  300 

Mutuaque  inter  se  laeti  convivia  curant. 

Invìtat  genialÌB  hiemps  curasque  resolvit; 

Ceu  presBae  ciun  iam  portum  tetigere  carinae; 

PuppibuB  et  laeti  nautae  inposuere  coronaB. 

Sea  tamen  et  quemaB  glandes  tum  Btringere  tempos  305 


per  quatuo] 

tentiain,  ubi,  com  omnia  negotia  rustica  ccssarent,  rustici  convivia  et  co- 
missationes  frequentantes  ingenio  suo  indol^ebant.    Cetemm  cum  Wagn. 
Yol.  V.  et  in  edit.  min.,  mobeckio  et  Ooningtone  constanter  scripsimus 
hiemps  ex  Med.,  Vat.  et  Rom.  auctoritate.    Qf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  442. 
(et  Ribbeck.  Proleg.  p.  441.)  —    300.  frtgoribus.    Vid.  Ecl.  II,  22.  Y, 
70.  X,  65.  —  parto.    Cf.  Aen.  Vili,  SII.  parcere  parto.  —  plerumque 
de  TnaTinift  hiemis  parte  accipiendum.  —    9»01.    laeti  convivia  eurant. 
Cf.  Anth.  Lat.  Burm.  Ili,  81,  89.    laetique  animos  convivia  curant,  — 
802.  genialis  hiemps,  (quam  ctiam  ap.  Anson.  precat.  19.  invenimus),  qua 
genio  indnlgetnr,  convivia  nilaria  habentur.    Cmvis  enim  bomini  ez'vete- 
rom  opinione  Genias  erat  tntelaris  (vid.  Censorin.  de  die  nat.  3.   Serv.  ad 
h.  1.  et  ad  Aen.  VI,  743.    Gori  Inscr.  Ant.  I,  323.,   interpp.  ad  Hor.  Ep. 
n,  2,  187.  Hartnng.  Relig.  d.  Ròm.  I.  p.  32.  Eranse  in  Panly  Realencffà. 
m.  p.  693.  alii),  quem  Romani  conviviis  epolisque  maxime  celebrari  et  de- 
lectari  pntabant  {cf.  Hor.  Ep.  II,  1,  144.   Ovid.  Am.  I,  8,  94.    Trist  IH, 
13,  18.  V,  5,  11.  Tibnll.  Il,  2,  5.  Senec.  Ep.  114,  6.  Plin.  XVm,  8,  19.  etc.); 
qnare,  cum  hoc  genio  hilaritatis  et  laetixiae,  festivorum  maxime  convivio- 
rum  notione  semel  coniancta,  quidquid  hìlare,  fcstivum,   iucundum  erat, 
animum  corpusque  recrcabat,  geniale  vocabatur,  unde  dictiones  gemo  ti»- 
duìgere,  geniwn  defraudare  et  similes.    Eadem  de  causa  mensis  December, 
quo  impnmis  eiusmodi  convivia  curabant  SatumaMum  tempore,  ab  Ovidio, 
Fast.  Ili,  58.    Geniis  acceptus  dicitur.    Of.  Voss.  ad  h.  i.    Panilo   aliter 
Lindemann.  ad  Plaut.  Capt.  U,  2,  40.    f,Genins  est  proprie  non  tun  tute- 
laris  uniuscuiusque  homìnis  deus,  quam  potius  melior  et  divina  eius  natiura 
quaedam.    Indo  factum,  ut  quidquid  mansuetius,  hilarius,^et  beatae  deo- 
rum  vitae  propius  bumana  ferret  natura.  Genio  tribueretur,  atque  eius  Vi- 
ctor Grenìus  haberetur.*'    De  festis  autem  Genio  celebratis  vid.  Dissen.  ad 
Tabuli.  I,  7,  49  sq.  —  303.  sq.  Faustum  reditum  ad  Lares  navcs  dedan- 
bant  coronata  puppi,  in  qua  tutela  navis  collocata  eiat.    Omnino  ant^ 
moB  erat  quavis  fausta  occasione  oblata  (etiam  in  discessu    optato,  poet 
victoriam  reportatam,  vel  die  festo)  puppes  coronare.    Cf.  Aen.  IV,  418. 
(ubi  totus  V.  304.  redit,  de  qua  re  vide  quae  ad  Ecl.  V,  37.  adnotavimas), 
Fropert.  IV,  (III,)  24,  15.  (qui  haud  dubie  bunc  locum  respiciens  canit  Ecce 
eoronatae  portum  tetigere  carinae)  Ovid.  Met.  XV,  696.    Val   FI.  I,  5W1. 
Sii.  It.  XI,  486.    Suet.  ViteU.  10.    Frontin.  II,  13,  9.   alii.    Naves  autem 
cum  mercibus  feliciter  li  tori  appulsae  comparantur  b.  1.  fru^us  a  rustids 
felidter  demessis  et  in  borrea  congestis.  —  press  a  e  cartnae  sunt  mer- 
cibus oneratae  naves.    Vid.  Tibull.  I,  3,  40.  ibique  Heyn.  et  Ovid.  Fait 
rV,  300.  iam  ab  Heynio  laudati.    Quare  nec  Heinsii  coniectura  /essae.  quam 
Burm.  probavit,  nec  Reiskii  commentis  piccae  vel  Thressae  opus  est.    Non 
minus  supervacanea  est  Peerlkampii  (f.  130.)  coni,  pressa  carma.    Geterom 
comma  ab  Hejnio  post  Ceu  positum  nic  et  in  siminbus  locis  (Aen.  II,  471. 
626.  IV,  402.  441.  VI,  707.  Vii,  699.  etc.)  cum  Wagn.  omisimus.    Cf.  etiam 
Bandii  Turs.  n.  p.  46  sq.  —    305.  Sed  tamen,  b.  e.  quamquam  idem 
ignava  est  colono  (v.  299.),  tameìi  non  deest,  quod  per  cam  agere  ipsi  li- 
ceat.    Vid.  adnott.  ad  Aen.  IH,  541.  quernas  non  otiosum  est  epitbetoD; 
nam  varia  fuerunt  glandium  genera.    Colum.  IX,  1,  5.  distinguit  quemam, 
iligneam  et  cerream  glandem:  quare  etiam  in  Geopon.  V,  9, 24.  Smjfyfiy  fiiln- 
vov  commemoratam  videmus.  CoUigebantur  autem  glandes  m.  Novembri  in- 
eunte.   Cf.  ad  Ecl.  X,  20.  et  Voss.  ad  h.  1.  —  stringere  glandes,  oUam, 


GEORGICON  LIB.  I 

Et  lauri  bacas  oleamqtic  cruentaquc  myrta; 
Tuni  gniibus  pcdicas  et  retia  ponere  cervi» 
Auritoaque  sequi  lepores,  tum  figere  dammas, 


baeam,  h.  e.  decorpere,  ut  alibi  fronde»  ttring're  dicitur.  Errat  Vom., 
qui  exùliinat,  boo  vetbum,  quuii  inteniretatur;  mìt  dea  jttagea  Lat^itpriiM- 
MM  abtckeerea,  od  scilas  glftndee  quaarare,  ad  olcas  antsm  et  myrti  bac- 
CU  non  nisi  por  xen^iiin  referri  {ilibso.  CT.  enim  Cat,  B.  R.  55.  OI«am, 
ubi  nigra  rrit,  «Iringilu.  Vair.  I,  55,  iOlea),  quae  manu  ttricta,  meiior 
ta,  guae  iligitit  nuda  legittir,  quam  illa,  quae  citm  digitalibut;  durttie» 
(wJw  eonaii  non  tol'iin  stringit  baccani,  léd  ttiam  ramot  gluiil,  et  Calum, 
^n,  38,  7.    Multi  nigram   vel  idbam  myrli  baccam  deitringunt   etc.    — 

t lande»  attingere,  Dt  aiiea  et  boves  ila  vuHcantiu.  Cf.  aanott.  ad  Ed. 
,  30.  —  ttringerf  aatirtn  lemput,  ot  supra  t.  213.  lenipiui  tegere,  in- 
^anb*re.  Io  eìosmodi  locia  non  GracciKiuura  statuendaia,  neqae  liiftnìti- 
Twa  prò  Gerundio  positam  esse,  at  Corta  ad  Soli.  Ing.  Sfl,  3.  Drakenb. 
«4  Li»,  ni,  4.  n.  Ondend.  ad  Caes.  B.  G.  Vili,  44,  Heind.  ad  Hor,  Sit. 
D,  4,  1.  Eremi  ad  Nep,  Lya.  a.  1.  et  Agea,  3,  4.  Schmid,  ad  Hor.  Ep. 
n,  8.  215.  Herzog.  ad  Caca.  B.  G.  VII,  26.  et  71.  Benek.  ad  lostin.  XH. 
7,  13.  Znmpt.  Gramni.  §,  598.  aliiqae  cenBaornnt  (goibns  nn}>er  ctiam  Co- 
nitigton  sDpTB  ad  v.  213.  ae  adiniuit,  in  aliis  dosmodi  loci»  Infinitivum 
u  4_...  .  jji  ^jjj^  Genitivi  viceni  proeatare  ratml.  sed  etiam  sensu  pror- 
duas  illaa  ooostractiones  per  InflniHvujn  et  Gtnmdimn,  nane 
Constat  cnini,  in  illa  InfinitiTnin  Sabietti,  Verbiini  nne  ine- 
Subatantivuiii  denique  Praedicati  munere  fnngi.  in  hac  vero 
esse  8ubicctDiD  scntentioe.  a  qno  pendeat  Genitims  Obiectì, 

„ _«  oontinere  Praedìcatum ,  ut  v.  e,  teiapu»  ent  faeere  signifi- 

mIi  fteere  est  tempeatìraiu  \zeitgfiii&t»;  nam  taiana  band  raro  idem  est 
qood  oppùrttniumUmpia:  cf.  Drak.  ad  Lìt.  VI,  IH,  12.  XXI,  54,  2.  Bremi 
u  Nep.  Alcih.  5.  2.  Kriti.  aiì  Sali,  lug.  89.  ;i  );  sei  lemfna  etl  fncieiuU 
{■.  tempiu  facicndi  —  ceti  ait  i.  q.  euppetit  tcmjius  ad  ^ionduin.  Simi- 
Ul  ntio  est  loconun,  ubi  legirans  contutam  ceptl,  i'u'il,  capido  incouit 
J^e^tt  etc.,  in  qoibtiB  non  magis  InfiBitifus  prò  Genitivo  Gerundi!  positus 
et  ft  Mio  SabstajitiTO  aptiu  est.  sed  a  Snbutantivo  et  Verbo  aimnl  pendei, 
flUM  ecn^nneta  vim  simplicia  Verbi  habent,  cui  InflnitìvuB  Obìecti  li         ' 


S" 


inMtntm  cèpìli  iniìt,  idem  sit  quod  decrei'il,  cupido  ineenìt 
npivii  eie.;  ut  verissime  docent  Bt)8enhayii.  in  lahnii  Annal,  phn,  et 
lft36,  U.  p.  4S,  KriU.  ad  Soli.  Cat.  3U,  b.  Fabri  et  Dietech.  ad  eiusd. 
,  4,  I.  Eiamab.  g.  tU8.  A.  not.  1.  aliiqne  Grammatici  (quiB  laudavi 
fai  libello  meo  Aa/gaben  etc.  XXX,  22.  p.  91.  ed.  VI.)  Cf.  etiam  qiue 
ad  Geo.  Il,  73.  aanotavìmns.  -  S06,  Lauri  et  mjrti  nìerae  bacoia  ute- 
baatnr  ad  vinum  eondicndnia.  Vintun  big  conditimi  rocabatoc  inrrtìtes, 
iib  nÙU  conficiendi  ratione  ef.  Colom.  XII,  3S.  —  baca»  ex  ì&eà.,  Vat.  et 
Eom.  anet(>ritat«  emù  reccutinsìmis  editorìbuB  nnnc  cdidimua.  Cf.  Waen. 
Orth.  fere.  p.  418.  et  Rihlieck.  Proleg,  p,  391-    De  olivitatia  tempore  tid. 


erg.  p.  418.  el 
aiTtieo.  Il,  5 


g«  ÙDt  arumatìcae.  qoam  nigrae  sativae  mvrti  baecae,  et  Serv.  adnotat: 
„(nMMte  quia  matura  cruoris  imitantur  coliircm."  Gqaidem  nihii  decer- 
sere  audeu.  fuin  et  Colum,  1.  b  Plin.  XV,  29,  37.  de  mòra  tantum  et  oÌba 
Bjrto  loquantnr.  et  ei  utraque  mjrtitera  conllci  prwiant.  Cetcnim  ffib- 
beek.  cnm  Cod.  Pai.  et  uno  Bem.  (cf.  eius  Proleg.  p.  4.^3.  ubi  conferre 
iibetimr  Prolii  Àgpend,  199,  7.1  scrìpsit  murla.  ~  SO?.  Tunc  etiam  vena- 
Hniia  tempuH  incipit.  Gmibus  pedicat  pon«bant  Romani,  quia  ari- 
bof  illìa  intcr  eibua  laatioruit  veacebantar.  Qnare  Hur.  Epod.  II.  35.  caoit: 
Fmctéuniiru*  leparem  et  ndnraiarn  lanuto  gni«m  luctnda  cnptat  proemia, 
m.  edam  Plìniun  H.  N,  X.  23.  3o.  Gelliu»  VII,  16.  et  Stat.  SUy.  IV.  6, 
*.  —  908-  „Aurllos  leporta  Afranìo  dcbchat  Maro.  Vid,  Hacrob.  Sat. 
TI,  8.  p.  eoo.''  Ueifli,  Sic  apad  Ovìd.  Ani.  Il,  7,  15.  auritu»  atdliu^-aem 
Fucdro  I,  II,  6.  absolate  auritulam  vocari  conatat  et  apod  Àvien.  PbaalL 
JUL  T8S.  aaritiu  abeulute  pru  kpure.  —  figere.  >~ìd.  adnott.  ad  EcL  II, 


248  P.  VERGILI  MARONIS 

Stuppea  torquentem  Balearis  verbera  fundae; 

Ciun  nix  alta  iacet,  glaciem  cum  flumina  trudunt.  310 

Quid  tempestates  autumni  et  sidera  dicam, 
ÀtquC;  ubi  iam  breviorque  dies  et  mollior  aestas, 
Quae  vigilanda  virìs?  vel  cum  ruit  imbriferum  ver. 


29.  —  dammas.  Yid.  not  ad  Ecl.  Vili,  28.   Respexit  hunc  locnin  Nemes. 

Cm.  51.    no8  tìmidos  lepores,   imbeUes  figere  dammcts Gcsudenma.  — 

809.  Stuppea  verbera  fundae  poétice  prò  fonda  e  stnp]^  facta,  quae 
saio  emisso  verberat,  ferit.  Fundae  autem  Vegetio  de  re  mil.  m,  14.  an- 
ctore  (a  Coningt.  land.)  e  crinibus,  vel  stuppa,  vel  corio  fiebant.  Alitar 
Yoss.,  qui  censet,  verber  hìc  prò  funiculo  fundae  positum  esse^  band  dubie 
quia  Avella,  quae  proprie  verbera  vocantur,  plerumque  e  funibus  erant 
facta.  roStam  nostrum  iinitatus  est  Sii.  1,  314.  Hic  crebram  fundii  Bch 
leart  verbere  glandem.  Balearium  autem  insularum  incolas  (secundum  Diod. 
Sic.  V,  17.  18.  ab  boc  ipso  nominatos,  a  fiaXXnv^  quamquam  Strabene  au- 
ctore  XIV.  p.  654.  Cas.  nomen  est  Punicae  originis,  quoa  magis  probabile, 
cum  ab  ipsis  Graecis  insulae  illae  rv/Àvriatai  s.  rvfivriTiétg  potius  quam 
B(d{i)iag{Sii  s.  Bal{l)KtQfìg  nominentur)  in  arte  glandes  funda  mitiendi 
praeter  ceteros  excelluisse,  satis  constat;  (cf.  Strab.  et  Diod.  U.  IL  Lycoubr. 
637.  fior.  Ili,  8.  Silius  III,  364.  alii).  Inde  perpetuum  hoc  fundae  epiuie- 
ton  (vid.  V.  e.  Ovid.  Met.  n,  727.  Lucan.  Ili,  710.  Sii.  VII,  279.);  ut  in- 
fra III,  345.  Oresaa  pharetra,  ^uia  Cretenses  celeberrimi  erant  sagittarii. 
—  310.  trudunt,  pnus  sic  explicui:  flumina  giacici  fra^enta  detrudunt, 
volvunt  secum  in  mare;  ne<}uo  aliter  Ladew.  locum  intellexit.  Cum  tamen 
hic  de  prima  vel  certe  media,  non  de  extrema  hiemo  a^atur,  nunc  potius 
adsentior  Coningtoni,  qui  bis  verbis  actum  congelMidi  (<Xc  process  of  freit' 
zinfj)  indicari  censet,  et  trudendi  verbum  simili  ratione  oictum  arbitror, 

2[uà  Geo.  n.  335:  pampinus  trudU  gemmas  et  ibid.  v.  31.  truditur  radix  e 
igno,  ad  quos  locos  Conington,  ninil  omnino  adiiciens,  ouod  ad  hane  vo- 
cem  explicandam  faciat,  provocare  poterat.  —  311  sqq.  ,,Tempestate8  sub- 
iungit,  quae  duabus  praecipuo  anni  partibus  frequentius  ingruere  solebant, 
sub  auctumni  initium  inde  a  medio  Augusto,  v.  311 — 13.  (Colum.  XI,  2,  57. 
58.),  et  sub  veris  eiitum.  Aprili  medio,  v.  313—15.  (Colum.  ibid.  §.  36  8qq.ì" 
Heyn.  lUis  enim  temporibus  aèris  conditio  repente  et  saepe  mutata jole- 
rasque  totius  anni  tempestates  adferre  solet.  Cf.  Lucr.  VI,  356  sqq.  rlin. 
n,  50,  51.  et  Sen.  N.  Q.  IV,  4.  —  sidera  addit  tempestatibus,  quod  ve- 
teres  ab  eorum  ortu  et  occasu  tcmpestatum  causas  solebant  repetere.  (Vid. 

V.  335.)  Ea  autem  sidera,  ex  quibus  tempestates  auctumnales  pendere  pu- 
tabantur.  sunt  Arcturus,  Ccntaurus,  Haeai  et  O)rona.  Vid.  Voss.  —  Sii 
Primum  agit  de  auctumni  tempestatibus,  ubi  remisso  aestatis  calore,  dies 
iam  breviores  fieri  incipiunt.  —  Atque,  scil.  quid  dicam,  quae  vigilanda 
virisy  quae  diligentcr  curanda  sint  agricolis  sub  auctumnum,  ubi  tom  hf^ 
vior  dies  et  mollior  aestas,  i.  e.  lenior,  cum  iam  rcmissior  sit  solis 
calor  (der  Spdtsommer^  quam  Scrv.  ad  Geo.  I,  43.  aestatem  praecipitem  et 
Cicero  Fragni.  21.  p.  476.  Orell.  aestatem  affectam  vocat).  Invenitur  etiam 
in  Antb.  Burm.  I,  176,  28.,  ut  nwllis  hiernps  ap.  Stat.  Silv.  HI,  5,  83. 
Unus  Cod.  Mead.  iam  mollior  aestas,  quod  Ue^rmo  placet,  displicet  IflJmio 
ad  Aen.  1,  90.,  cum  ita  Copula  que  voc.  brevtor  aaiecta  non  habeat,  ano 
refcratur.  Id  vero,  si  plures  Codd.  addicefcnt,  buie  Icctioni  haud  dubie 
doctiori  recipioudae  non  obstare,  ostendit  Wagn.  ad  Ecl.  IV,  6.,  ubi  vid. 
adnott.  —  313.  vigilanda,  i.  e.  providenda  (cf.  infra  v.  335  sq.).  V'yi- 
lare  aliquid  prò  vigQare  alieni  rei  (v.  e.  apud  Prop.  II,  3,  7.  studiis  vigi- 
lare severis)  legitur  etiam  ap.  Ovid.  A.  A.  Il,  285.  et  Fast.  IV,  109.  (W- 
gilatum  carmen),  ap.  luven.  Vii,  27.  {vigilata  proelia)  et  in  Apulei.  Apol. 
p.  304.  Elm.  (Tnagts  occulta  plertunque  noctibus  vigilata).  Eadem  constiti- 
ctione,  sed  alio  sensu,  apud  Ovid.  Her.  XH,  169.  A.  A.  I,  725.  noctet,  et 
apud  Geli,  praef.  med.  ingiliae  vigilatae  commemorantur.  —  vel  quae  ca- 
randa  sint  extremo  vere,  cum  ver  ruit^  i.  e.  ad  linem  festinat;  ut  Aen. 

VI,  539.  nox  ruit,  Val.  FI.  I,  274.  sol  riiit,  Apulei.  Met.  IH.  p.  136.  Elm. 
sol  rtéit  caelo  etc.    Wagn.  autem  ad  imbrìum  vim  refert,  de  quibus  ruere 


GEORGICON  LIB.  I. 

Spicea  iam  campia  cum  measis  inhorridt  ot  cum 
frumenta  in  viridi  stipula  lactcntia  turgeot? 
Sacf  e  ego,  cani  flavis  meseorom  induceret  arvis 
Agricola  et  fragili  iam  stringcret  hordea  culmo, 
Omnia  ventorum  concurrere  proelia  vidi, 
QuAfl  gravidam  late  segeteni  ab  radicìbus  iiiiis 


apnd  Martial.  I,  G2.  S.  Colnm.     ,     .  ...  .  _  

tpieea  metait,   segcB  iam  ipicas  gerena,   ism  fere  mutum  measi,    qnae 

ulu. 599.  Stt  ifglaaofiì<v  àgoopat)  vnlgu  ìq  rebus  cuapidktJH  et  eiatentibiis 
' —  |cf.  supi»  ad  V.  t51.ì,  neqne  aliter  hic  Toronm  compoBitum  ii 


ApaleL  Met.  Vili.  p.  302.  {aper  pilù  inhorrentiìgit). 

«cte  Wnnd.  in  hac  vom  invcnit  apiUtionis  uotioaem,  ut  Aen.  Vin. 

IM.  inhorruit  uiuia,  ì.  ti.  intremnit  lluctibos  motis.  Sed  hlc  nouclnjii  senno 
«rt  de  li  ventorum,  c^niboB  commota  seges  in  agns  flnctuet;  iiomo  coni  ver- 
Ui  apicea  taemU  coniiuictaiii  itthorrn-e  nihil  aliud  est,  qnam  nmiorsbtr- 
na.  —  tt  cum.  Hanc  verHus  ordinandi  rationem,  ut  seitii  heiameiri  pede 
nova  inciptst  sEnkntitL.  VergiliuR  tum  maxinic  nequitar,  cuiu  candeu,  qua 
■DtM  lUiiR  tut,  Particulani  repetit  (cf.  supra  v.  Hll.  et  223.,  infra  v.  3TU. 
Din  Tid.  VoM.,  n.  539.  IH,  24.  13.1.  etiM;  quamquam  etiaiu  li>d  inveniun 
tu,  obi  haec  causa  non  ohtinet  lut  IV,  6.  71.  etc.1.  Cf,  etiara,  quae  de 
dÌBBjlUba  uovam  seatentìam  in  fine  versus  incipiente  ad  Aen.  IV, 


>93.  adnotnviniua.  —    315-   •"  stipula,  h.  e.  culmo,  Tiurina;  Varr.  I, 
3.  HejD.  eliam  Qiad.  XXlll,  -^9S  sq,   cunferri  iabet.  —  iactenlia.   (quod 
pacbént  Ron.,  ML>d.  a  rn.  sec,  Serv.  et  Schol.  Beni.  p.  196.  Ribb.)  lactis 


, Lamiere  ibucco  lacteo  compleri)  agricolae  dìuebant  novam  segete! 

■t  nn^nlarein  colebant   deum  LactenUm,   qui  boe  efBcere   putabatur.     ( 
Senr.  ad  li.  L  et  Ovìd.  Fast.  I,  351.  nata  Uacrvi  taetenlìa  guccù  etc.     Ha- 
bneront  h.  1.  ante  ounloii  Nemea.  Cyneg.  290.    Inde  uiii  pubeaU»  ealamot 
Ahiihiiii  l'f    aejitaa   LaeteiUetque   ta-fna   nerbai  jiu;cat)flrtf    omnem   Mearibue 
et  Colum.  X,  ^25  sqq.  —   316-    „Qaid?    qnod.    id  quod   multo 


ipsB  messe  [ide'i^ne  media  aestate]  procellae  aul  iubres  m 

K"      uunt-     Eepetit  locum   Plin.  X\TII,  35,  7B.     Cf.  Colnm.  II.  21,  2. 
ter  do  vitibns  infra  11.  419.   H  iam  maturi*  mebtmtdta  lappiler  ani»." 


—  317-  fragili  hordea  culmo  non  du  certo  quodam  genere  hor- 
■n>  «^  in  universum  dici  patet.  .,Hob  culmus  xtringunl,  qui  &]ee  hc- 
nat:  dum  fakem  admovent,  tangunt  acilicet  et  etringout.  -  -  Vìr  doctus 
ttrimgern  pectinibua  decerpere  interpretabatur:  eat  id  mt«r  tsetcndi  genera 
1^  Coliuil.  II,  21,  2.  3.  De  bis  cf.  Varrò  I,  50."  Heyn.  Uaurpatnr  autem 
hte  Tootbuluni  caedendi,  amputandi  aiguìtìcatu  tnm  potisaimutn,  cum  de 
nboB  seriDo  est,  quae  fàcUe  ot  uno  ictn  caodnntar;  quare  aoUemae  est  de 
Hboniu  froadatione.  Cf.  infra  H,  367.  EcL  IX,  60.  Cidum.  ^1,  3,  T.  ad- 
Mtt.  ad  Geo.  n,  3IKI.  et  Burm.  ad  Ovid.  Nucem  v.  135.  Ccteruni  hordeum 
(«uthuu  frumentoriuiL  urimam  denietebatur  ism  m.  lunjo.  (Pallad.  VII,  3, 
%  PBn.  XVni,  7,  IS.)  -  SI8.  «/-niorum  proelin,  i.  e.  ventos  aibi  ad- 
Rnub».  idiwqne  i.  q^  ventoa  ad  proelia  concurrere  ridi.  Imitatnn  est 
tngilinin  Ovid.  Am.  Il,  ti,  17.  Al  col/i»  olii  ventomni  prorlìa  narrcnt, 
■MB  COBI  Apoll.  Rhod.  IV,  S19,  laudat  Burm.  Contra  Lucr.  V.  1230.  i^^- 
«TMm  pacfn  eommomorat.  Eiusmodi  autem  ventorum  proelium  deacrìptum 
btbemoit  Aen.  II,  4111  sq.  —  roucurrere.  Rum.  et  unus  Head,  cvwturgere. 
per  «e  non  tiiinus  apte  i,viil.  do  liac  varictatc  leetionìs  Burnì,  ad  h.  t.);  Bea 
nt.  rtmrurrn-f  h.  1.  tnetur  Plinii  XVIII,  35,  79.  anctorita».  Cunforri  po- 
tM  Lncr.  VI,  1 16  sqq.  J'tì  (/hoi^mt  enim  inUrdum,  ut  non  tam  concorrere 
wte»  Friradilnu  advorsìa  pomiiil.  etc.  —  819-  »r.ge»  y/roeidrt  {«eil. 
pmi»l  njllil  aliud  lidetur  l'aau,  nuaui  snpra  v.  HI.  graoidae  arigtae,  ubi 
tU.  adniitt.  —  aegetem  ab  ra/licitiu»,  i.  e.  totaa  arista»  tiun  ipaia  ra- 
fidbus.   Vìd.  Bupra  ad  v.  20.  ab  radiciòut  imi's  Icgftni  etìam  sp.  Locr.  I, 


250  P.  \^ER6ILI  MASONIS 

Sublìmem  ezpulsam  eraerent:  ita  turbine  nigro  310 

Ferret  hìemps  cuknamqae  leYcm  Btìpulasqae  Tolmiids. 
Saepe  etiam  iiimeiisiiin  caelo  venit  agmen  aqaaram 


352.  —  320.  Venti  segetem  sublime m  (L  e.  sablìme,  in  nbUme)  expml' 
9am  eruunty  in  a^rem  erttlhuit.  Snblimem  aatem  est  Med.  et  Ber.  a 
m.  pr.,  Bom.,  Potter.  3.  et  Serr.  I>re&<I.  lectìo.  quam  ciun  Wagn.  et  laamo 
alteri,  nUdime,  haad  dubie  ex  interpretamento  ortae.  Draetnlimus  (v^omneB 
recentìores  editores).  Cf.  qoae  de  hoc  genere  dicenai  ad  Aeii.  VjJl,  559. 
aduotarimos.  Cetenun  Wapi.  rem  horridam  et  asperam  apte  etiam  Terlòs 
panilo  horrìdìoribns  descnbi  meniorat.  —  expulsam  eruerent,  L  e. 
emendo  expellerent,  ita  enierent.  ni  expnlsa  sit:  per  prolepsin  illaoi  Phr- 
ticipìi.  qna  prò  re  efficienda  res  iain  effecta  commemoratnr.  lahn.  bane 
dlcendi  rationem  ita  explioare  stadet,  at  eam  ab  nsn  Snpini  repetat  [eru&re 
segeteni  expuUum)  at<)ne  Supini  foniiam  eadem  attractione.  qna  Gerondinm 
in  GemndiTnm  transit,  in  rarticipiom  Perf.  mntatam  esse  statnat.  Ita 
infra  v.  *400.  soltUcs  iaetare  tnantplos,  Geo.  IL  167.  '^seges)  digetia  fera' 
tur,  IV,  546.  jalacatam  Euryfìicen  renerari.  Aen.  I,  ^^.  submerttiM  obruB 
puppes,  n,  736.  con/usam  eripuit  metUtn,  Hor.  Epod.  XVIL  5.  ^^^*a  d^- 
recare  sUìera  etc.,  neqne  alins  generis  snnt  ii  loci,  de  qnibna  ad  Geo.  IL 

353.  dispntavimns.  (jT.  omnino  lahn.  ad  hnnc  et  Hor.  1.  L  Gieng.  ad 
Otì«ì.  Met.  I.  303.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  I,  32.  et  V,  358.  Heinr.  ad  RiTen. 
VI,  160.  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  2,  45.  et  I.  10.  17.  alii.  Cetemm  Veigi- 
lins  Tidetnr  ante  ocolos  hannisse  Attii  Med.  fragm.  I.  subiitne  ceniii  ex- 
pulgum  rupi  Saxum  (nU  proceìU»  et  Lncr.  VI.  Ì40.  (tlatns  Tenti)  aUa  Ar- 
ùusta  evolrens  rcidicibuM  hnurit  ah  imis.  —  ita  turbine  nigro  ferret 
etc.  Hejnins,  qoilmiratnr,  neminem  conìecisse  ut  turbine  etc.  dnplicem  pnn 
ponit  expUcationem ,  nt  aat  variata  oratione  et  onùssa  G>pnla  prò:  TÌdi 
ventos  concurrere  et  hìemem  ferre  colmos  et  stipnlas  po<?ta  dicat:  vitU 
eoncurrere,  et  vidi,  nt  ita  hìenips  ferret  —  ant,  qnod  lysv  probabUina  fi- 
detnr,  haec  verba  dieta  sint  comparative,  ..ita  band  abter  hiemps  Jerret, 
diriperet,  hieme  diripi  videas  stipulas,  ^nam  nane  media  aestaie  radidr 
tns  aristas  fert.'*  Hanc  posteriorem  rationem  iore  probant  Wnnd.  et  La- 
dew.,  Otti  adnotat:  „Iiulein  tier  Dichter  sich  lebhaft  einen  Sommerorkm 
vorsteut,  ruft  er  aus:  Das  int  ja  nicht  anders,  ale  tcenn  im  Winter  ete.! 
AUo  ita  ferret;  so  tvùrfie  tièr  Wirbel  im  Winter  {wenn  wir  jetxt  Wier 
ter  hàtten)  das  Stroh  etc.  Aliter  Wa^.,  qui  Coniunctivum  pendere  pntst 
ab  omissa  auidem,  sed  ex  Pron.  relativo  qttae  v.  319.  \ì.  e.  tonto  quidm 
ut)  repetenaa  Particula  ut,  ita  autcm  prò  tiun,  fìra,  positnm  habet;  nt  ita 
ferret  significent  ,.emtamque  ferret;'*  (quam  rationem  prius  ipso  perpeniB 
secutus  sum.)  Conington  tlenique  ita  prò  tantopere  positum  (nt  ap.  liOff. 
I,  275.  et  286.,  de  qna  si^nìf.  provocare  poterat  ad  Hand.  Turs.  IH.  p.  491), 
Ómiunctivum  autem  ferrei,  cuius  loco  tum  Indicativus  cxspectanduB  essei 
a  praccedente  enierent  quasi  attractum  censet,  quod  probari  non  poteat.  — 
„hiemps  est  tempus  anni  procellosum  ineunte  auctnmno  et  exeunte  yen. 
311.  312.  Cf.  Liicr.  V,  218.  flabraqne  ventorum  violento  turbine  vexmt,*' 
Heyn,  Ceterum  Peerlk.  hunc  locum  ita  mutatum  cupit:  aut  turbineniqro 
Ferre  hiemem  culmonque  leveit,  —  822-  Interaum  procellosi  imbies 
ingruuiit,  1^08  inundant  messemoue  dcperdunt.  Imitatus  videtur  poflte 
Hom.  n.  XVI,  3S5  sqq.  et  Lucr.  IV,  353  sqq.,  auos  iam  àlii  landainni 
(^terum  Wagn.  iure  lectorem  attcntum  facit  „aa  rhythmos  versnum  te- 
quentium  cum  ipsa  re,  quae  describitur,  mire  concmentes.**  —  agnen 
aquarum  (quod  ex  hoc  loco  repetit  Silius  XII,  619.)  eleganter  de  aeiuris 
et  continuis  mibrìbus.  Ita  v.  e.  Lucr.  V,  272.  et  VI,  638.  de  flnvionun 
aqua:  inde  ftuper  terras  ^uìt  agmine  dulci,  qui  I,  607.  et  VI,  100.  etìam 
de  primordiorum  et  niibtum  agmine  (ut  loco  infra  land,  de  picis  e  cado 
demisso  Jhimine)  loquitur;  et  Vergilius  ipse  Aen.  Il,  782.  lemfluit  agmiM 
Tibris,  Ennium  imitatus,  cuius  locum  scrvavit  Macrob.  Sat.  Vi,  4.  Q^od 
per  amoenam  urbeni  leni  fluit  agmine  ftumen,  Cf.  Salmas  Exercitt.  Flin. 
p.  59.  —  caelo  venit,  tcndit  ad  caelum  {zieht  om  Himmel  herauf),  de 
quo  usu  Dativi  cf.  adnott.  ad  Geo.  II,  406.    Quod  autem  Ladew.  adiidt, 


r 


GEORGICON  UB.  I. 


Et  foedam  glomerant  tem pestai om  imbribus  atrie 
Collectae  ex  atto  nubcs;  ruìt  arduiis  aether 
Et  pluvia  ingenti  sata  laeta  boumquo  labores 
Diluii;  iuplentur  fossae  et  cava  flumina  croacunt 
Cum  aonitu  t'ervetque  fretìs  spirnntibus  aequor. 
Ipae  Pater  media  nìmborum  lu  nocte  coruaca 


fortesse  etuun  &diiiiict>iii  esse  HÌgnilìcAtionem  Dativi  ethici  {,,/leni  Himmel 
tun  Oraattm"),  id  miti!  quneaitiun  videtur.  De  verbo  venieniu,  qnod  band 
IRTO  didtur  de  malìs  et  calamitatibns  ingmentibuB  vel  de  bominibns  me- 
tvcndia,  qui  imiictain  facìuot  otc,  ci  ftdnott.  ad  Aen.  HI.  138.  417.  al. — 
fS&' /oedam  tempettatem.  Cf.  Lncr.  IV,  ITO.  TemptuUu  perqtutm  «tt- 
iUon  turbidu  /oede  Unilique.  Wakef.  ad  eiiud,  Lucr.  VI.  2b%.  (abi  fid- 
wtiwntt  gravida  (empeataa  comincmoratiir]  comparans  Acd.  I,  51.  loca  feta 
fyagemtibm  Austrie  ctiam  bic  com.  Et /ettan  glomerant  etu.  —  glomerant 
Wud.  intcriiTctatoT  „gloiucifttìiQ  deuìttimt";  minus  recte.  Valet  potàus, 
ad  SempeilaUm  relatom,  nt  Aen.  Vili,  351.  {gUmeraUjye  tub  antro  Fwni- 
/tram  noetem)  et  alibi,  ita  etiam  h.  1.  iiibil  alind,  aisi  in  Klomam  convol- 
nre  a.  cuaglobare;  qoare  Maneoiiem  rectiaùmo  poto  convertere:  jbta  der 
ÉSke  (?)  tammlet  vereintai  GeioSlk  sich  zu  achtcarzen,  Jurchtbaren  BrgmgB- 
wfllWtN  Nubes,  antca  dispersaa,  none  vero  in  unum  coactae  effidont  tue- 
dam  tempcstatem  eum  iuiriribus  vobemcntiorìbuB  comnnctani.  —  S*24-  ex 
affo  tlie  et  infra  v.  443.  prìoa  ei^licui:  ex  alto  cacio,  queuiadmodum  Aen. 
I,  297..  nt  coileetae  nuhes  (ci.  Aeu.  I,  143.)  ex  afre  deecendere  dican- 
tiiTi  patabani  cairn,  ai  i>oGta  altunt  de  inari  intelligi  rolimset,  ei  aljquid 
HUendnm  rais«e.  qaod  clarias  de  mari  cogitar!  iaberet.  Cnm  tameaVoss. 
doeeat,  in  Italia  inibrcH  plcrumque  cum  Austro  eisu^ere  ei  mari  Tyrrheno, 
Im&e'w.  aatem  Anstmin  nuiiiquam  ei  aununo  aere  in  terram  deferri  con- 
tcndat  et  Qubes  vaporibuB  marinìij  quaui  maxime  ali  Hatie  constet,  nunc 
'  '  Renteiitia  et  ipise  de  mari  cogiti),  qoamaaaiu  Brjcc  prìoreui  eipli- 
in  mcam  probavit.  —  mit   arduu»  atther   (quod  ei   hoc  loco  re- 

Ctitor  in  Anth.  Lat.  Bunn.  IV,  2.'it,  5,  ntaC  artUim  neiher  in  caput) 
B.  nabes  collectae  a.  apnen  aqnanim  ei  nubibus  coUectis  effusum,  ut 
la  BÌiaìli  loco  Qeu.  Il,  325,  Ritere  autem  verbnm  proorinm  de  inibri- 
bu.  Vid.  Aen.  V,  695.  Ruit  netliere  tota  turbidiui  imber  aqua.  Har- 
tU.  m,  lUO,  3.  IvAriìna  inwtodima  eaelmn  'lam  forte  nieljat.  Liv.  XL, 
i^  S.  [abi  sermo  cat  de  simili   tempestate   duo    Hciseae  nnbia   effiuione 

1W«tktMrucK\  cooiuncta)  caelum  tit  te  mere  aietiant.  Cf.  etiam  Aen.  1, 
a.  G^licat  hunc  loenm  quodammodo  Lucretii  vereDB  VI.  39(1.  Omni*  vH 
widtolnr  in  imbrmn  vnrtier  aethnr,  i.  e.  in  pluvìam  liquesoere  et  decìdere, 
TìA.  etiam  Geo,  II,  325.  Cetorum  de  totu  hoc  loco  cf.  Ameis  Spicil.  p.  30, 
—  825.  boum  labore».  Vid.  supra  ad  v.  118.  et  of.  locns  parallclns  Aen. 
D,  306.  —  326-  foteae,  colliciae.  quales  v.  114.  commcmorantur.  Vid. 
•tiUD  Infia  V.  372.  —  enea  /lumina,  qnae  in  alveia  cavatìs  b.  Inter  al- 
te òfM  ideoqne  tenni  aqua  llannt.  non  tamcn  proi^os  nixa,  aestatÌB  ca- 
km  eniccata,  at  alii  explicant  comparantee  infra  IV.  127.;  nani  ai  Bieca 
ant,  non  pouant  crescere  et  litns  eiire.  Ceteruni  cf.  etiam  Lucan.  II, 
Ut.  DKtterìora  peteni  monti»  decliria  Tkyhrim  Viula  facit  Rutubamque 
Mpw»,  Ovid.  Mei.  VI,  371.  iit  luodo  tota  cava  nibmergere  menJ/ra  palude, 
Unaqne  A.  A.  Ul,  84.  Quitte  cavo  twita*  ih  mare  (Ablat.  jiro  mani  ter- 
ni aqwuJ  et  Bnrm.  ad  Lucan.  I,  3y6.  idemqae  ad  Ovìdiì  Ibin  228.  Etiam 
AkiÓB  Spicil.  p.  21.  locnm  rectc  oiplicat,  cava  jhmùna  prope  accedere  ad 
«iiiei'  Tatiagri  ripam  (Geo.  Ili,  151,)  et  pUnia  fiuminibus  (Meo.  IH,  143.) 
«monta  Mhc  uieraorana.  -  827.  /ervet  aeqaor.  Cf.  Lucr.  VI,  427. 
fitta  cÙTinitn  Femetcunt  gravitrr  aptrantìbua  incita  fiabria.  —  freta  »pi- 
fsaliu  aont  acetnantia  (vid.  Hcina.  ad  Aen.  X,  201.1  Spirant  etùia,  quae 
Arrescnnt,  ebnllinnt.  iCf.  adnett.  ad  Aen.  X,  2!tl.);  /reta  antcm,  ut  vada, 
mRÌOO  prò  mari.  Vid.  Ed.  I,  CO.  Geo.  I.  356.  II,  503.  III.  260.  Aen.  1, 
IST.  607.  multusqno  alios  loees.  -  32H.  ..Intcrdum  etìam  fnlmina  et  toni- 
tna  eiuu  venti»  ^luvìisque  miscentur.    Ita  acceptos  locua  Teproheodì  non 


252  P.  VERGILI  MARONIS 

Fulmina  molìtur  dextra;  quo  maxuma  motu 

Terra  tremit;  (iigere  ferae  et  mortalia  corda  330 


potest  tamquam  a  re  alienas.**    Heyn.    Ipse  pater.   Cf.  adnott.  ad  Ed. 
Vili,  96.  —  nimborum  in  noe  te,  Vofts.,  paucos  qaosdam  Godd.  secutiis, 
Praepositionem  omisit.    Sed  plarimornm  et  meliomm  Codd.  conseofiu  non 
fl<>cci  pendendns,  imprìniis  cnm  noj-  hic  non  proprie  dicatnr  de  tempore 
nrjctnmo,  qaod  etìam  Wafn.  Qn.  Virg.  U\.  p.  437.  censet.  —  corueea 
dextra,  i.  e.  mann  a  f alni  ine,  qnod  tenet,  comscante,  splendente,  ut  in 
notissimo  Horatii   loco  Od.   I,  2,  2.    Pater  -  -  rubenti  Desterà   iaemkUM» 
arces.  Lambin.,  Oerda,  BentL  (ad  Hor.  Od.  m,  5.)  et  Voss.  eorueea  /W- 
mtua  cohaerere  putant,  et  qnod,  quìcnnque  haec  andiat  recitata,  neoesae  lit 
iaiigat  cogitatione   corwfca  ftàmìna,  nondnm  praevìdens,  secntnmm  esse 
vocab.  dextra,  boni  autem  scrìptores  auditonun  qnoque  rationem  habere, 
neqae  ita  eos  delndere  s^deant.  et  qwyà  corusca  ^^dmina  mnlto  melins  op- 
ponantar  niruborum  noeti,  qoam  fulmina  simpkciter.    Sed  nonne  òmplex 
dextra  sine  epitheto  addito  veheinenter  languet?   Qnare  mihi  qnidem  piìor 
illa  ratio  pno^ta  longe  dignior  videtar  et  vel  propterea  amplectenda,   q[nod 
Tcteres  ipsi  Vergiliom  nostrum  non  aliter  intellexemnt,  qnem  i^[>erte  imi- 
tati snnt  Senec.  Hìppol.  1-35.  Quid  ilU,  qui  mundum  quatit,  VUmnme  cofu- 
sca  fulrnen  Aetnaeum  manu,   et  Pmdent.  ntQì  are^p.  hynm.  IV,  9.    Oim 
JJetuf  dextram  quatiens  eoruscam  Nube  subnixu»  veniet  rvòente.     (Oonses- 
tiiint  mecnm  Ladew.,  Bryce  et  Conington,  item  Àmcis  in  lahniì  Nov.  ÀnnaL 
LXU.   p.  37.  Wa^.  nìnil  prorsus  adnotat.)    Cetenm  cf.  infra  ad  t.  361 
adnott.  —  molin  fulmina  est  cnm  ri  iacolarL    Sic  infra  IV,  331.  vali- 
dam  in  vitis  molire  bipennem,  Ovid.  Met.  V,  367.  Ingue  Dei  péchu  celerei 
m^dire  eagiUas  etc.  Vid.  supra  ad  y.  271.  adnotata.    Praeter  ceteros  antem 
comparandus  Lucr.  VI,  253  sqq.,  quem  Vemlìos  ante  ocnlos  habnit,  Ueqm 
cuìeo,   tetra  nimbarum  no  e  te  eoorta,  ntipemlent  atrae  Formidinù  era- 
mpeme,  Quom  commoliri  tempestcut  fulmina  eoepiat,  Cf.  etiam  imitstio 
huios  loci  ap.  Silinm  V,  385.  (ubi  alia  ratione  Tuppiter  ftUmine  mohtitr 
Alpes  et  Ceraunia.)  —  quo  motu,  ì.  q.  qua  re  commota.    Wa^.  eompin^ 
Nep.  Cat.  2.  muUas  ree  novas  in  edietum  addidit,  qua  re  luxuria  rmi- 
mcretur.    Magis,  quam  Nepotis  verba  aliata,  eiusmodi  locos  hne  quadim 
ceoseo,  ubi  Pronomen  relat.  vel  demonstr.  attractione  quadam  cnm  seoncnte 
aliquo  Substantivo  ita  coniungitur,  ac  si  notio  eius  in  praecedente  aenam^ 
iam  expressa  esset,  quamquam  yerbis  certis  non  expressa  est:  ut  apndSilL 
Cat.  43,  2.    Statiliwt  et  ìrabiniufi  opportuna  loca  urbis  incenderent,  fio 
tumuUu  facilior  cuUtus  ad  Coimdem  fieret.  id.  lug.  114,  \,  Per  idemim- 
jmn  advorsum  GaUos  nude  pugnatum  ;  quo  metu  Italia  omnie  coniremMratf 
et  similes.    Cf.  Kriiger  in  Unterituch.  iioer  d.  lai.  Spr.  Fase.  IH.  ^  117  M. 
et  de  attr.  linguae  lat.  p.  127.  Ktìbncr.  ad  Cic.  Tusc.  I,  19,  45.   jKriti.  M 
SaU.  lug.  54 ,  6.    Dìetsch.  ad  Sali.  Cat.  8,  5.    Madvig.  ad  Cic.  de  Fin.  p. 
258.   et  410.    Unger  de  Valg.  Rufo  p.  380.   alii.    Quo  motu  antcun  lue 
imprimis  respicit  tonitma  cum  fulminibus  modo  commemoratis  conionota     , 
—  maxima  terra  est  ynta  nelcigri  Hesiodi  (Theog.  173.  479.  505.  et  aH-      ' 
bi)  et  fere  i.  q.  tota  terra.  —  330.  De  bìbema  procella  similia  TÌde  i^Hid 
Hesiod.  ^'Egy.  511.  512.  et  529—533.,   quem  Heyn.  comparat.    SimiliB  eit 
etiam  Orphci  locus,  a  Voss.  land.,  hynm.  XVUI,  13.  èV  xeà  yaia^  w^ìjpjjw 
&vlaaaa  Té  na^q.ttvótaaa,  Kal  S^fjQég  nn^aacvaiv  orav  xxvntKVsei 
ia^X&rf,  —  tremit.    Wakef.  ad  Lucr.  VI,  288.  temere  coni  fremit,  — /•' 
gere,  quod  He}!!,  simplicissima  ratione  accipit  ipro  fumunt,  fugete  #A^ 
positum  (cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  49.),   aliter  expBcat  Wagn.  Qn.  Viig.  VII. 
6.,  qui  Perfectum,  rem  piane  absolutam  significans,  interdum  ita  prò  Pre- 
sente poni  docet,  ut  in  ter  initium  alicuius  rei  et  fìnem  vix  ullnm  fideitoir 
spatium  intercedere;  quod  probaturus  praeter  h.  1.  comparat  Geo.  II,  81. 
{exiit),  Aen.  IX,  418.  [iit).  V,  336.  {iaeuit),  XU,  154.  {profudU.)    Sogu» 
igitur  bunc  esse  putat:  simulatane  tonitrua  audiuntur  terraqne  tremiicn* 
statim  fugiunt  ferae.  —  mortaha  eorda.  Vide  supra  ad  v.  123.  I****?" 
dentem  ^pulam  Martin,  sustulit,  probante  Heynio;  sed  cnm  hic  non  «»• 
Tersa  ponantur,  sed  simìUa  (ferae  et  bomines  pariter  expavescentes)  ^' 


GEORGICON  Lm.  I. 

Per  gentes  humilie  Btravit  pavor;  ille  flagranti 
Aut  Atfaon  aut  Hhodopcu  aiit  alta  Ceraunia  telo 
Deicit;  mgeminant  austri  et  deuaìssìmuB  imber, 
Kunc  nemora  ingenti  vento,  nunc  litora  plangunt. 


ivng&ntuT,  optime  hc  habet  Cojiola.  —  331-  humili»  pavor  volgo  oiplj- 
eatoT,  qoj  fDddìt  hamiles,  qui  stemit,  aCUi^it  homìnea,  ut  ab  effectu  humili» 
dicatnr,  qaii  de  re  vide  qnae  infra  ad  Geo.  Il,  376.  aduotaviinos.  R«ctiiu 
antem  Laueir.  et  Ameis  in  lahnii  Nov.  Annal.  LXU.  p.  37.  paroraa  Ìuboid 
per  se  hutnitem,  i.  e.  angnstam  {kletnlich)  dici  censent.  Ct.  aiiùncM  Aunu- 
lù  ap.  Cic.  Fin.  1,  15.  et  Lncr,  V,  51.,  men»  httmilit  ap.  Ciò.  red.  Seo.  !.. 
amia  hvmUe»  et  aordidae  ap.  Plin.  Épiat,  I,  3.  et  sunilia.  OetenuD  iti 
farto  boc  loco  aaetor  videtur  mcmor  futsae  Lncretii  V,  )2I8  aqq.  —  ater- 
utre,  perceUere,  aaanii^jxtiy,  unde  etiaia  contternare  ductoin.  —  fla- 
frattt  telo,  iM«fCf<  xiQnuyip.  —  332-  Versus  ei  Tlieocr.  VII,  77.  *// 
jtètt,  4  'ftiitoiTnv  4  XavxaUot'  ftnaióii'ta  BQniptuB.  Unde  fortnsae  defcn- 
jaoda  vnl};BTÌB  (Servii)  lectio  Atho,  qnom  tamen  ìnvitis  omnibos,  qaotqnut 
«(diati  Boat,  libris  et  Schei.  Cracq,  ad  Uoi.  Od.  I,  16.  nolai  serrare,  im- 
frinóa  ema  etiani  Val.  Flacc.  I,  164.,  hnna  locuoi  imìtatos,  scripserìt: 
rutmltm  Ani  Alhoa  aut  Rhotlopea  etc.  Wa^.  praeten.'»  iirovocat  ad  Ser- 
*B  RUratimni  praeaertim  ciitn  is  Aen.  XH,  TUl.  dicerte  duceat,  Atìio»  in 
brenm  eiire  ^tlaham,  concinente  FrisciaDO  VI,  13,  70.  p.  Tlu.  Potauh. 
MildlomìiinA  Wafii.  vulgatam  in  conteitn  retìiiuit.  Eqnidem  vero  oo  mìnns 
dabitari  Codd.  lectìonem  rentituerc,  cum  Graecani  formam  Athoit  (pru  Bu- 
maiia  Atham:   cf.  adnott.  ad  Ecl.  VI.  13.  et  Acn.  Xn,  513.)  non  sulnm 

Sii  pedestrÌH  oratìenls  scrintnres  iVitrav.  praef,  ad  L  II.  §.  2.  Liv-  XLT, 
,  4.  PUD.  H.  N.  VI,  2,  a.  PoTiip.  Mei  11.  2,  9.  Val.  Max.  I,  6.  eitr.  1.1, 
aed  «ttaoi  apud  pofitaa  icf.  praeter  parallcliUD  illnni  Val.  Flacci  lociun  Ca- 
tolL  LXn.  46.  et  Ovid.  Met.  XI.  554.1  Codices  tneantnr,  alio  aatom  Val. 
Flacci  loco  n.  76.  finctuent  certe  inter  Atfio  et  Atlio»;  cumque  parom  pro- 
tebOe  iit,  omnes  lìbrarìoti  hiatn  et  nltimae  sj'Uabae  correptione  addnctos 
ewt,  at  Bcrìpturaiu  Atho  in  altcram  matarent,  praesertim  m  oogitamus, 
bne  lationem  Ver^ia  aatia  onitatam  esse.  Vid.  adnott.  ad  Gel.  II,  5.1. 
IS.  et  alibi.  [CetenuD  non  retìceDdom,  in  min.  edit.  etiaui  Wo^erom,  nt 
Hllmoa  recentiorea  editore»,  inecnni  odidisae  Al/ion.]  Est  antem  j^hot 
Mlaberrimoìi  mena  Macedonine.  in  mare  Ae^'cum  Inter  Strjmoniom  et  Sin- 
citìeaiQ  siniira  procorreiiH,  qni  bodie  ob  multa  coenobia  in  eo  condita  Monte 
SMo  •.  '^viov  "Ogof  Tocatnr.  Cf.  Strab.  VH.  cxtr.  Mela  II.  2,  10.  Plin. 
IT,  10,  17.  alii  com  TzHcbnckii  adnut.  ad  Udae  1. 1.  et  mois  ia  libro  Mandò. 
A.  alt.  GtOQT.  m.  p.  1052  so.  et  in  Pauly  ReaUneycl.  l.  p.  2005.  ed.  U. 
D«   Rkodope   monte  vid.   adnoU.   ad  EcL  VI,  30.  —    alt,,    Cerauitia 


{Xtfmvviii,  a.  vIrrocn-dUTua  'ljrpoN(^(iu»'in)  «alia  noti  { 
laan  lonitun  procnrmnt,  ut  Atbos  in  mare  Aegcnm.  numou  au  uac 
■e,  qaoiì  uepe  fnlminibus  feriebantnr.  eoa  accepiu^,  in  promptu  est. 
Buwh.  ad  Dionjs.  t.  3BS.  Serv.  ad  Acn.  Ili,  506.  i,ubl  iterum  commL_.. 
natar)  Interpp.  ad  Hor.  Od.  I,  3,  20.  et  Plin.  HI,  23,  26.  IV,  1,  1.  cura 
Olia.  Am.  n,  9,  19  Rem.  ani.  739.  Prop,  I,  8,  19,  et  similibuB  locis.  Ce- 
(tlUID  cf.  de  bis  raontihus,  qui  none  Sfiimara  dicnntnr,  eti&m  Agatbem. 
n,  9.  OroB.  I,  2.    Dio  Casa.  XLI,  14.  alii  ut  liber  mens  mudo  coium.  III. 

LSsi.  —    333.   Deicit  poetica  h)[perbola  prò  /erit,  ieit  fulmine.    „£k 
a.  1,  43.  44,  facile  iuciuas  in  dìsiicit;  idqne  ndeo  factum  a  Wakef.  ad 


T,  404.  Quis  taiuen  co^t  poStam  semper  eandem  formnlani  decan- 
_  ■'  Reyn-  Cf,  potius  Aen.  VI,  581.  XI,  665.  et  Lucr.  V,  1125.  a  Co- 
■iag^  land.  Eibbeulc.  rccepit  Hed.  et  Boui.  lectiouem  Deiécitj  coi   etiam 


ntrotnnaliir  Lachm.  ad  Lncr.  Il,  951.  p.  I2S.,  ubi  edidit  «iècit.  Cf.  Kib- 
Wek.  ProleK.  p.  41ii.  —  l'n^^minanl,  uro  se  ingeminant  b.  inKcminantiir, 
»t  Mepe.  V.  e.  Aen.  Ul.  199.  IV,  631.  V,  227.  ct  apnA  Lncr.  iV,  152.  sim- 
^  geminare.  Vid.  ad  Aen.  1,  234.  Serv.  eii>licat:  ..repetunt  buob  flatus." 
rtrt  fulmìnÌB  ictum  procella  et  imber  vebementer  aogerì  solenti  in  quaui 
Ma  Vow.  cumparat  Lncr.  VT,  2S9.  Quo  de  concuMu  itqtùtur  grav* 
ikiar  et  uin-  età.  —  334.  plangunt,  plongorem,  sonitnm  qnemlam  edant. 


254  P.  VERGILI  MAROMS 

Hoc  metuens  caelì  menses  et  sidera  serva,  335 

Frìgida  Saturni  sese  quo  stella  receptet, 
Quos  ignis  caelo  Cyllenius  erret  in  orbis. 


Sic  nime  locom  cnm  plnrìmis  interpretibns  intelligo,  com  certe  Participilun 
biiiiu  verbi  sine  Accus.  Obìecti  legatnr  Aen.  XI,  145.  {pUmgenUa  cLgfmìma)^ 
ap.  Instin.  XIX,  2.  extr.  (gemittis  plangentìum)  aL  (Prìiu  de  hoc  osa  Yerai 
activi  dnbitans  et  cogitans  de  nostro  tier  lUgen,  dar  Windpeitt^t  doM 
Meer,  eum  lahn.  nemara  et  Ittora  prò  àccob.  babai  et  YerDiuii  ad  Aq- 
BtPM  et  imbrem  referendum  censui  coli.  Lacr.  n,  1156.  VI,  114.  et  £K]ioI, 
5%S.  qoamqaam  hoc  langoidios  esse  me  non  fogit.)    Ladew.  eomparat  Soph. 
Ant.  593.  aróvip  fioff^ovat  cT  àvTinXrjyis  àuxal.  Wakef.  e  nominllìfl  Oodd. 
(inter  qno8  Rom.)  Singnlarem  recepit  plangU,  ad  lovem  (iìle  y.  331.)  rela* 
tnm;  Keisk.  autem  per  coniectnram  snperracaam,  qnam  He^.  elegantem 
dicit,  omnem  locnm  ita  constitnit:  iUe  (y.  331.  lapiter)  DeOcit  ingemmatu; 
auttri  et  denmu  imber  Nunc  nemora  -  -  plangunt.    Ribbeck.  denique  totnm 
Yersum  tamqnam  spnriom  uncis  inclusit.    (Cf.  eins  Lect.  Verg.  p.  5.)  — 
335*  Sunt  igitnr  anni  tempora  diligenter  observanda  et  planetanim  cai' 
mu.    Redit  poSta  ad  propositnm  v.  3tl.  312.  —  Hoc  metuent;  Yoas.  e 
pancis  Codd.  Haec  metuens, —  caelì  menses  et  sidera  Heyn.  etWimd. 
ita  distingnont,  ut  illis  duodecim  zodiaci  signa,  bis  planetas  indicar!  pu- 
tent;  sed  rectius  Wagn.  (coli.  y.  232.)  de  solis  zodiaci  sideribns  a.  de  si- 
gnis  caclestibos  agi  ontat,  de  epexegesi  illa  cogitans,  de  ^na  ad  Ed.  H,  8. 
diximns.  Wakef.  fui  Lucr.  I,  279.,  collato,  qnem  snpra  legunus,  y.  51.,  per 
memm  ingenii  lusnm  coni,    caeli  maree.  —  serva,  prò  obserya,  ut  snpia 
in  simillimo  loco  y.  205.    Vid.  adnott.  ad  EcL  IH,  75.  et  Tbiel.  ad  Aen. 
V,  25.    Imitatnr  hnnc  locnm  poSta  in  Anth.  Lat.  Barm.  Il,  189,  5.    quM 
sidera  scrret  Agricola,    Cf.  etiam  Manil.  II,  192.  caehanqae  et  sidera  ser" 
vant,  —  836.  rlanetamm  anoqne  cursus  observandus;  instar  omniam  au- 
tem planetarum  unum  moao   et   alterum   commemorat.  —  Frigida  & 
stella.  Quia  Satumus  tam  procul  a  sole  remotus  extremo  orbe  moTetor. 
Of.  Plin.  II,  8,  6.  —  quo  sese  receptet  Scrvius,  qnem  Heyn.  seqnitnr, 
explicat:  in  quod  si^num  se  recìpiat,  curo  quo  sidcre  se  coniuneat:  neqne 
abter  locum  mtelligit  Conington,   qui  confert  Pers.  VI,  8.    mvUa  litus  H 
valle  receptat;  sed  rectius  WunderL:  „sese  receptet  proprie;  nam  se  it- 
ceptare,  recipere  dicuntur  ii,  qui  eo,  unde  aliquando  discesseront,   profid- 
scuntur.    Atqui  pianeta  easdem  semper  in   cursu  suo  stellas   ingreditor. 
Cogites  yelim,  Saturni  sidus  in  cursu  suo  permultas  stellas  unius  signi 
ingredi,  et  ex  bis  coniunctionibus  omnibus  de  tempestatibus  conieciBae  ve- 
teres.**    Imprimis   autem  Saturni  transitum  observare  et  notare  oonaaere- 
runt  veteres.    (Jf.  Plin.  II,  39,  39.    XVUI,  25,  57.  et  Geopon.  I,  12.   8€^ 
yius  docet,   Satumum  in  Capric^>mo  facere  gravissimas  pluyias  (colL  Hor. 
Od.  II,  17,  20.),  praecipue  in  Italia,  ut  in  Scorpio  grandines,  in  ého  tal' 
mina,  in  alio  yentos.    Oeterum   laudant  buno  locum  Sen.  £p.  88.   SehoL 
Stat.  Tbeb.  I,  305.   (qui  praebet:  mia  sese  ree,)  et  ScboL  luven.  Sst  VL 
{sese  cumjreceptat  exbibens.)  —  387.  Ci^llenius  ignis,  Mercurìos,  qnem 
in  Cyllene,  Arcadiac  monte,  Maia  pepent  (cf.  Aen.  Vili,  138.  ibiqoe  id- 
not.),  ignis  Yocari  yidetur  ob  insignem  splendorem  suum,  unde  etiam  Gri»- 
cis  ó  arilfioìv  appellatur.  —  Abl.  caelo  cum  recentiorìbus  edito rìbus  (quibns 
in  edit.  II.  etiam  lahn.  se  adiunxit,  in  priore  Yulgatam  amplexus)  prò  tulg. 
Genit.  caeli  (quem  pracbent  Codd.  Rom.,  Gud.,  Sem.,  Servius  ad  h.  1.  et 
ad  Aen.  IV,  239.,  Arusian.  p.  239.  Lind.  et  Seneca  £p.  88,  14.,  y.  336.  et 
337.  afFerens)  recepì,   et  propter  Med.   Probiquo  43,  20.  K.    (cf.  K^.  in 
Pbilol.  II.  p.  164.)  auctontatem,  et  quod  yerlni  quos  in  orbes  cadi  dim^ 
SOS  orbes  caeli  significarent,  vlancta  yero  eundem  cursnm,  orhesn  m  cado 
peragit.    Accedit  etiam,  quoa  ita  vitatur  ingrata  eiusdem  Casus  iteratilo, 
cum  iam  y.  335.   caeli  menses  praeccdant ,  librarii  autem  facilius  coélo  in 
caéU  mutasse,  quam  contra,  putandi  sunt.    Nibilominus  Conington  eoD. 
Aen.  Vili,  97.    cadi  orbes,  Lucr.  V,  648.   aetheris  orbes  et  Geo.  Il,  477. 
cadi  vias  ad  Yuk^rem  lectionem  rediit,  quamquam  eum  non  fogit  CfttolH 
locus  LXII,  20.    Hespere,  qui  cado  fertttr  cruaeliar  ignisf  quo  tamen  le- 


||  GEORGICON  LEB.  I. 

Inprimia  venerare  deoa  atque  annua  magaae 
Sacra  refer  Cereri  laetis  oueratus  in  herbÌB 
Extremae  sub  casum  hìemiB,  iam  vere  sereno. 


ctionem  a  nnbig  rocopUin  leviter  foltam  {d-ighUy  aumtorted)  censet.  Cet«- 
TVm  <qlloJ  iam  docnit  Wnnd.)  in  orbe»  errare  dicitor  MerGoriu»,  miippe 
^ni  ex  planetìs.  si  Lonam  eic«perÌB,  rninimiim  orhtm,  infra  8)<atiam  dieriun 
97  et  23  horarnin.  percunit,  itaque  pliires  orbe»  peragat,  dum  SatnmnH 
wtaxÌBaim   orbem,   infra   spatiam  annorum   29,   dieruia   166  et  horerom  19 

Sngit.  Bene  iptur  od  omneB  pianeta»  notandos  Salurniu  et  Mercuria* 
lecti.  —  338.  Ut  liarum  tcmpeàtatuiu  et  praoeUatiun  vim  avertast,  poeta 
nuticia  soadet  rel^iosem  et  acoinm.  tmpnniis  Cereria,  caltnin.  Iioqnìtur 
antem  de  dnobna  R'Htis  in  Cereria  honorem  celcbrandia,  altero,  qnod  vere 
iMante  (v.  338 eqq.).  altero,  ^uod  aestate,  mesHO  iam  instante  (v,  347  sqq,), 
peruoiilain  «it.  Et  iUud  qniilem,  do  quo  cf.  etiam  Heaiud  'Egy.  465  aijq., 
rocabatnr  vd  AmAarvalia  {die  !■  eldumteaiuitbtng\  qnod  a  fratrìbos  arra- 
lAot  pompa  soUenmis  circuiu  arva  dnccbatar,  vcl  Suovetmirilia,  qnod  una, 
oTÙ  m  tanrOB  solebant  inmnìaii  (vid.  tamen  Cbarìn.  I.  u.  S4.  et  Weichert. 
ad  Va]^  fraginni.  G.  p.  Ti'a.,  costra  quem  recte  dispuut  Unger  de  Valg. 
p.l69aq.):  et  colebrabatar  in  Cereria  et  Bacchi  honorem  m.  Aprili  exennte, 
poat  ortum  Pleiadnm,  die  a  aacerdotibas  vel  ipais  patribus  familiarum  ad 
nÙDsqoe  arbitrinni  eunatltuto.  Preeabantnr  antem  inatìci  iUos  deus,  ut 
oania  mala  a  fm^boR,  pecore  et  onmi  a^estium  tnrba  arcereot.  Cf,  Ti- 
bnlL  n,  I.  I.  ibiquu  Interpp.  Cato  R.  B.  141.  Varr.  R.  R.  n,  1.  IO.  Lir. 
I,  «,  2.  Strab.  V.  p,  230.  PUn.  XVUI,  2,  2.  GclL  VI.  7.  Paul.  Diac.  p.  5. 
~  '     '         '      n.  5.  Lindem.  annra  Bel.  V,  74.  et  75.   Marini 

>U.  4.  Herzberg.  de  ambar- 
TsUboi  et  anibnrbialiijua  sacria  in  Seebudii  Archtv  eie.  1837.  Voi.  V.  P. 
UI,  et  in  lahnii  Annal.  IS3y.  T,  3.  p.  413  aqq.  gnuaqnc  praeterea  laudat 
tàa.  in  Panly  Rmlencyvl.  I.  p,  1830.  ed.  U.  ABì  collant  de  faOo  le- 
«ArfHio  (cf.  Orid.  Fast.  I,  «57.)  ante  Ambaivalia  celebrato.  De  altero 
fttto  infra  eip«n8tar  ad  r.  348.  —  389.  Saera  refer  Crreri.  Rf/ereiuli 
ncsbnlo  iam  Voados  annaam  Iidìdb  festi  repctìtiononi  ai)^ifìcarì  arbitra- 
tu,  vi  Aen.  V,  GOa.  referiuU  loUeiiuiia  ludu  (cf.  etjaiii  sapra  ad  t.  249. 
■notata):  ideoque  non  prò  simplici /!»■. /acùi«  poaitnia,  ut  Heyn.  censet, 
yii  conferri  iubet  Heins.  ad  Ovid.  PaHl.  II,  533.  —  operalut.  Operari 
•  -  -\aiwa  Tacere  (et.  adnott.  ad  Ed.  III.  77.,  i  et  operatut  vi  Praesuntis 
prò  sacrìlìcans.  CT.  Ordì,  ad  Uor.  Od.  m.  14,  6.  Diwen.  ad  Ti- 
,  5.  33.  et  adnott.  ad  v,  206.  —  laetis  in  herbi»,  ut  infra  II,  5Ì5. 
..-.nint  latto.  (Cf.  adnott.  ad  Qeo.  I,  I.)  Haec  enim  sullenuiia  aere- 
__  sub  dio  in  herbis,  b.  e.  in  agrìs,  institni  atilebant.  Cf.  TibnlL  II,  5, 
96.  TWnc  operata  Dea  piibet  ditcumhit  in  herba.  Multi  Codd.  et  Siìliol. 
{!teo^  Hor.  Od.  UI,  14.  in  arvit,  quod  ({uomodo  ortom  sit,  Wagn.  doc«t 
Cad.  Medie,  cumparato.  ubi,  „cnin  librariuii,  aberrontìbua  ad  v.  337.  ocn- 
lii;  ìoàt  verba  in  orbi*  bue  trauatulisset,  aline  a  supra  acripsit.  onde  du- 
flt  Isetio  arvi»."  Tuentur  etiam  vnl^tajn  Nouìob  s.  v.  operari  et  8eliol. 
fiiTen.  Sat.  XII,  92.  —  SUO-  „Vel  me  loons  docerc  poteet,  quarti  parum 
ittbtiUs  intcrdum  sit  poì^tica  ratio.  Ej^tremae  fub  ciwum  htetnig  putos 
(■R  prìmnm  vena  imtinni-,  at  subiiciuntor  ca.  quae  adaltam  satis  «iguifl- 
tutt;  qn&mris  non  immemor  eim,  cleruentioris  cadi  in  noatro  p(i£ta  ratii>- 
nOD  esse  babendam.  Siiuklìter  eupra  v.  230.  ad  median  pratnaa ;  quod  sane 
wrcn  exi^  neqnit."  Heyn.  De  bac  iignilieatione  Praepoe.  nah,  qua.  idem 
den  quod  ftntim  poti  indicane,  de  tempore  modo  praeterito  uanrpatur,  cf. 
hftain,  402.  Aeo.  V.  494.  Cic.  ad  fW.  X.  16.  Liv.  XXV,  7.  in.  Hein- 
tot  mi  Hor,  Sat.  I,  I,  10.  Herwig.  ad  Caes.  B.  G.  Vili,  49,  Fabri  ad  Li?. 
ZH,  3,  1.  Grj'iar.  Theorie  d.  lai.  Stilt  p,  4ó9.  Znmjit.  Granuu.  S.  319. 
eta.  lode  patet.  reiiuiendam  esse  plonniomm  Codd..  etiam  Romani,  lectio- 
BMB  Mi  catu,  qnam  Woj^,  elisioni  deberi  reote  indicat.  Sub  carum  tuen- 
Iv Medie,  GuJ.  a  m.  pr„  Servius  aliique  libri,  quoB  etiam  labn.  sequitur. 
■àiu  tamen  recte  tvh  rcddens  per:  gtgcn  dot  Énde  kin.  CeteromWagn. 
VoL  T.,  potusiinnm  Cod.  Rom.  aecn^  (qui  Aen.  IX,  292.  caseu»  et  Aen. 


£i£iin 


256  P.  VERGILI  MARONIS 

Tum  pingues  agni  et  tum  niollissima  vina^ 

Tum  somni  dulces  densaeque  iu  montibus  umbrae. 

Cuncta  tibi  Cererem  pubes  agrestis  adoret; 

Cui  tu  lacte  favos  et  miti  dilue  Bacche, 

Terque  novas  circum  felix  eat  bestia  fruges,  345 

Omnis  quam  chorus  et  socii  comiteutur  ovantes, 

Et  Cererem  clamore  vocent  in  tecta;  ncque  ante 

Falcem  maturis  quisquam  supponat  aristis. 


Vni,  375.  casMirus  exhibet),  ubique  acripsit  casstis.    Cf.  eius  Orth.  Veig. 
p.  469.  et  Bibbeck.  Proleg.  p.  444.  —    841.  ex  Hesiod.  "'E^y.  585.,  nbi  de 
aestatis  initio:    Trj/ioc  niÓTarai  z*  aiyfs  X(à  oh'og  aQtarof.     Tum  pin^ 
gues  agni,  qnales  epulis  aut  sacrìficiis  apti  sunt.    Sic  autem  meliores  lì- 
ibri  verba  collocant.    Ante  Heins.  vulgo  legebatur  Tunc  agni  pingueM,  qood 
YÌdetur  lìbrarìis  deberi  in  biatu  ofTenaentibus  ;  sed  vide  aìinott.  ad  EcL  U, 
53.  et  al.  Wagn.  praeterea  docet,   aures  laedi  vcrbis:    Tunc  agni  pingue» 
-  -  Tunc  sornni  ilulces;  inaximopcre  auteui  vitare  Vergilium  similes  in  ver- 
sibus  sese  excipientibiiR  prìnionun  ordiiium   sonos.  —  Voss.  coli.  Theocr. 
Xm,  25.  agnos,   m.   Novembri  vel  Dcceuibri   genitos,  qoataor  menailras 
post,  vere  ineunte,   ab  ubere  matris  depulsos  ipsosque  pastum  actos  esse 
docet.    Cf.  etiam  Dissen.  adTibull.  II,  5,  38.  —   rina  mollisaima^  qoae 
superiore  anno  condita,  exuta  per  bicmem  asperitate,  mitia  sunt  fftcta  et 
lenia.    Vid.  Hor.  Od.  1,  7,  19.  molli  ìtiero  et  luven.  I,  69.  molle  Calanm 
(a  Oonington  coli.).    Sic  Graecis  o?yoc  axltigóg  et  fittlaxós.    Oontra  duncr 
Bacchi  sapor  Geo.  IV.  120.  —  842.  Verba  somni  dulcea  densaeque  in 
m,  umbrae  eadem  ratione  explicanda,  qua  supra  v.  335.  meneea  et  sidera; 
est  enim  somnus  ob  eam  ipsaui  causani  msticis  dulcis,  quod  in  umbra  ni- 
varum  eo  fruuntur.  —  843.  Of.  Tibull.  1,  1.  23.  et  li,  1,  13  sqq.  —  844 
Cereri  libanduni  esse,  poèta  praecipit.    ,,K  lacte,  melle,  vino  mui^im  faeton 
indicarì,  notat  Macrob.  Ili,  11.,  niagis  forte  subtiliter,  quam  vere.    Nam 
diis  agrestibus  libatur  ex  more  lacte,  melle,  vino.    Cf.  idem  VII,  12.  et 
Serv.  et  Cato  R.  R.  e.  134.'*    Heyn.    Secundum  Voss.  haec  Hbatio  Tel  ho- 
stìae  mactandae  vel  igni  infundebatur  (coli.  Geo.  U,  192.).    Mei  autem  non 
nisi  lacte  vel  vino  dilutuin  poterat  libari.    Serv.  adnotat,  temere  qnoedaii 
contendere  contra  religionem  dixisse  Vergilium  licere  Cereri  de  vino  ueàr 
ficari.    Vid.  etiam  Alex,  ab  Alex.  Gen.  Dier.  IH,  12.  p.  687.  et  Unger  de 
Valgio  Rufo  p.  270.  (Ceterum  cf.  quae  Ribbeck.  Proleg.  p.  102.  de  IkSj  loco 
disputat.)  —  Cui  una  syllaba  pronuntiandum,  ut  saepissìme.  Ribbeck.  cult 
Med.  a  m.  pr.  scripsit  Quoi.  (Cf.  eius  Proleg.  p.  413.)  Sed  vide  Wagn.  Ortk 
Verg.  p.  452.  —  De  adiecto  Pronomine  tu  vid.  aonott.  ad  Geo.  U,  241.  —  845- 
Ducitur  bostia  lustrandorum  agrorum  causa  circa  novam  se^etem.  —  /«- 
lix  h ostia y  secundum  Serv.  est  fecunda^  quemadmodum /e^tx  o^er,  oHipr; 
sed  rectius  He]p.  cogitat  de  bostia,  quae  tamquam  pura  et  &s  locepti 
felicis  est  ominis  et  bonum  frugum  provcntum  portenait,  aut  quae,  plioi- 
tis  per  eam  diis,  ipsa  huius  felicis  proventus  causa  haberi  poteat.  —  i€f 
eat,  laxo  fune  ducta,  ut  sponte  ire  videatur,  non  coacta  et  reluctans,  quod 
mail  erat  ominis.     ter,    Cf.  adnott.  ad  Ecl.  \lll,  73.  —   846.  choru$€t 
8 odi  est  cborus,  turba  sociorum,   se.  in  operibus  rusticis  snbenndis,  ore 
vemarum.    Cf.  Il,  528.  —  ovante»,  laetantes,  laete  clamantes,  cantantos. 
Cf.  infra  v.  423.  Aen.  Ili,  189.  544.  IV,  543.  577.  V,  563.  etc.    Interdi»       j 
etiam  de  rebus  inanimatis,  ut  Prop.  IV,  8,  (Ul,  9,)  53.  currus  ovamif  Stil       j 
Silv.  I,  2,  249.  lyra  ovnvs.  —  847-  clamore,  quia  totus  chorue  pna^'       j 
Si  de  uno  tantum  sermo  esset,  po^ta  scripsisset  voce,  ut  Aen.  Iw,  681.  et      j 
IX,  403.,  quod  verissime  adnotat  Ladew.  —  vocent  in  tecta,  invocenti 
ut  adsit.    Cf.  Colum.  X,  430.  Et  te  MaenaUum,  te  Bacchum,  teque  -^foeiw 
Lenaeumque  patrem  ranimus  suh  teda  rocantes,  et  Hor.  Oa.  I,  30,  3.  t^ 
cantis  Ture  te  multo  Olycerae.  transfer  in  aedem.  —  848.  Nunc  aenooffA 
de  altero  festo  instante   messe,  brevi  ante  eius  initium,  ouod  dica  dìes 
longissimum  solebat  esse,  in  Cereris  honorem  celebrato.    Cf.  Cato  B.  R  ^ 
134.    Priìisquam  m^ssim  facies  ^  porcnm  praeddaneam  fieri  oporkt  etc 


GEORGICON  LIB.  L  257 

Quam  Cereri  torta  rediuiitus  tempora  quercu 

Det  motus  incompoBÌtos  et  caruiiua  dicat.  350 

Atque  baec  ut  certiti  possemiiB  (liscerò  signis, 
Aestusque  pluviasque  et  ageDtÌH  frìgora  ventos, 
Ipse  Pater  statuit,  qiiid  menatrua  Lima  nioneret, 
Quo  signo  cadercnt  austri,  quid  saepe  vìdeates 
Agricolae  propius  stabulift  armeuta  teocrent.  asa 

FWca  tgitnr  nbcrificabatur.  ouins  exta.  lana,  late  et  lanune  invoc&tìit,  cuni 

l^bo  Cweri  offerebantoT.   —  falcem  malvrig- -itupponal  arittit,  ì.  e. 

tejnwm  incipiat.    Imitatur   nunc  lucum  (Joliiui.  X,  328.    Et    ùm   taaturU 

rj^Hmit  mtppoTtere  falfcm.  —  S49.  torta  -  ■  iiHeren,  i.  e.  coroDa  quemea, 

Semo  aqctore  gesUbant  Cereri  operantea,      "  ' ' 


J 


t  DrìonuD  hominaiu  vietimi,  qui,  a^rioaltoTtun  (rer  Cerereiii  nnnduin 
vwKH,  gljmdibas  vescerentur.  —  350-  I^  motibu*  iHCoritpuiiiit,  ì.  e. 
moondita,  non  ei  artu  logibos  instituta  et  cani  earuuiùbiu  lueiisorìis  ooninn- 
<ta  maliounuii  naltatìon<!  cf.  adnott.  ad  Ed.  V,  TJ.  laeaiaptmtun  bue  shdbu 
hnd  «TI)  kgitar;  wc  incmnpontm  pa  (Temoa)  ap.  Hot.  Sat.  I,  10,  1, 
imcompOMÌta  tiriUio  ap.  Qninct.  LX,  4,  .12.  etc.  motut  dare  prò  saltando 
lettor  etiaiu  Hor.  Od.  lU.  ii,  21.  et  Liv.  VII,  2,  4.  -  351.  lnpit«r  ipsu 
1b  «uaimoUntu  aj^n'icolsnuu  haec  «igna.  indicia  et  prugno^tica  edi  volnit.  — 
kate  ad  aeqq.  rcferendnm,  aettiu.phmìaa,  venlog  etc.  —  poiigemm  pru 
nlg.  pouàimi  ei  Med.  a  m,  pr.,  Rom.  et  Pott.  2,  3.  cnm  vosr..  Wnnd.  et 
Wwn,  reoepinins,  quo  lovis  voluntas  et  consilinin  meliua  indicatar:  lani- 
tn  Mec  omnia  ìnstitaens  id  egit.  ut  possemns  etc.  lahn.  in  priore  eifit. 
nlgVtiiii  dofendit,  quae  ,,n(in  solum  lovem  hoc  in  animo  habuigae,  sed 
■dui  bomineti  idem  nunc  consequi  indicet."  At  vero  ita  Particula  ttl  nun 
nnnaiìtiini  lovis.  sed  cffectum  mudo  indicaret:  lupitcr  hoec  inatitnit,  atqoe 
Da  betom  est.  nt  etiam  nunr  homincR  diaoere  possint,  quod  ab  bue  loo 
aHarant  gmc  cenaeo.  Utromque  autem,  et  cunsQinm  et  aventom.  Romani 
MB  wlent  coufnndere.  Quod  intelligena  lahn.  in  edit  li.  et  ipse  reeepit 
Iflnterfeotnm .  qnod  receotiurcs  cditt.  eicepta  Bryceana  omnes  eihibeot. 
iCr.  blwìi  adnot.  ad  ken.  VI,  754.1  -  352-  Aettuaqai.  Cf.  adnott.  ad 
U.  IV.  SI.  Inde  facile  pat^tr,  uoid  de  altera  HeA.  et  alionun  qu<>rnndam 
Ubroruin  loclione  Aettitetjae  et  pluitia»  indicandnm  sit.  —  agenti»,  aecum 
•dvdunt^a.  Conington  adnotat.  Ondinm  Met,  1,  56.  bone  lucnm  sic  inii- 
trtnn  ««e:  facientU  frigora  vetUot.  —  353-  ipm  Pater,  ut  supra  v. 
3)8.  —  ,,ttatu{t,  b.  e.  ftxum  et  constans  e&se  ìuasit.  Hntoatns  aatem  eet 
taao  u  Arati  Phaen.  r.  10-13.,  e  quo  BC<]ucntia  plcraqne  petita.  Cf.  Geo- 
fM.  I,  3  w<i.  —  monet  luna  prognostids.  qnae  edit,  nt  solent  vatca  mo- 
■m,  qui  fainm  docent-,  et  mtattrua  lana  praeclare  propter  mensbiias 
■otoa  Tict»."  Megn.  Cf.  v.  e.  Citali.  XXXIV,  IT.  Tu  curni.  Dea  (Lana,), 
■iwrfiiiii  Alctien»  iter  iinuum,  et  Plip.  Il,  11),  T.  metutrui  non  suiti  riffe' 
«àw  Itmar.  —  354.  Quo  iiigno  caiierent  auttri:  qnod  signnm  indica- 
M,  rantoK  mox  esHC  ceBBaturue.  Oulere  enim  (cui  uppoultar  mtrgere  t. 
M.)  de  venttn  et  maria  Huctibns  naurpatam  i.  q.  Teuderc.  Cf.  Kd.  IX, 
Hl  A«ii.  1.  154.  Ovid.  Met,  Vin,  2.  ea^Ut  Eurua  et  huintHa  eurmua  rm- 
tOt  «te.  et  adnott.  ad  Geo.  ID.  13».  Sic  etìam  Gr.  nlmtiv.  Ct.  Hom. 
M.  XIT,  175.  Hesiod.  'i:^.  &47.  Buffilo  ntitévtoc.  et  Aesch.  .igam.  577. 
*<|rtOf  ntntuv.  Qaod  bic  ciultrc,  idem  Auo.  VH,  27.  est  (se)  ponere:  Catn 
Dati  potìiere  otanitqite  repente  reaeiUt  FUdm».  -~  quid  eaepe  videntea, 
i.  %.  qDii  (tigno  vieu,  qan  occuirente  pnignoat^co  moniti,    Tid.  infra  v.  365 

&Vusa.  quod  praetolit  ei  mnltia  eanc  (^d.,  non  taiuen  Mcd.  ct  vctn- 
biu,  putans  vulgalam  librarìia  deberi,  proecedentìa  iUa  quidntengtrva 
tm»a  wumrrft  reapicientibus.  Sed  verissime  lahn.;  „Sio  poeta  dieeret, 
lerieolu  eodeni  sigm>,  qno  anatri  caderent,  admouerì,  ut  armenta  prope 
ifonli  euntineant.  Sed  divemun  aigpum  poeta  intelUgit."  Cf.  eiuedem 
iboL  ad  Ed.  1.  Itt.  p.  362.  ed.  II.  -355.  propiui  stabuli»,  qnam  d  in 
■MU  coniiaeta  mttt«rentar.  Ointinot  ea  paHtor  prone  u  stabolia  propt«r 
■Unmentem  tewpcHlateni.    Sic  Colpuru.  V,  43  eqq.  Nee  talunginqmtpro- 


258  P.  VERGILI  MARONIS 

Continuo  ventis  surgentibus  aut  freta  ponti 

Incipiunt  agitata  tumescere  et  aridus  altis 

Montibus  audiri  fragor  aut  resonantia  longe 

Litora  misceri  et  nemorum  increbrescerc  murmur. 

lam  sibi  tum  a  curvis  male  temperat  uiida  carinis^  360 


cui  a  praeaepibua  Jierbas,  Nec  nimis  atnotae  sectafjere  palmla  silvae,  Dum 
peragtt  vemum  lovis  incanstantta  temmta.    De  constractione  voc.  propùu 
cf.  Rnddim.  n.  p.  97.  —   856  sqq.  ,4mmincntes  procellas  nantìat  surdns 
aerìs  motos  terra  marique  increbrescens,  quo  exterriti  alites  marini  ad  U- 
tus  se  recipiant.    Ex  Arati  Progn.  177  sqcj.,  qui  versus  a  Cicerone  trans- 
lati sunt  m  Lat.  de  Div.  1,7.,  ubi  vid.  Davis.    Cf.  Lucan.  V,  565  scij., 
qui  in  toto  ilio  loco  nostrum  ante  oculos  babuit.    Verj(ilium  sequitnr  Pim. 
XVm.  35,  85-87."    Heyn.    Ipse  autem  Vergilius  Homerum  II.  XIV,  16 
sqq.  imitatur,  quem  in  co  certe  superat,  quod  tcmpestatem  sensim  auctam 
et  propius   adpropinauantem  mclius  depingit.    Yosh.    praeterea   comparat 
Aen.  A,  97  sqq.  —   366  sqq.  Animadverte,  quam  bene  ipsi  nxuneri  et  ver- 
borum  sonus  rebus  respondeant,  in  quibus  narrandis  po€ta  respexit  Arai. 
909  sqq.    Cf.  etiam  eiusdeni  v.  177  soq.    Continuo,  i.  e.  principio,  initìo, 
avtCxtt.    Cf.  qnae  supra  ad  v.  60.    Heyn.  adnotavit,  et  Hand.  TorselL  II. 
p.  107.  Brunck.  de  bac  vocis  significatione  conferri  iubct  Koenium  ad  Greff. 
Cor.  p.  194.  —  ventis  surgentibus:  inox  v.  365.  vento  inpentlente.    Vide 
modo  ad  v.  354.  —  freta  ponti  pogtice  prò  ponto,  mari  ipso.    Vid.  saprà 
ad  V.  327.  et  infra  ad  v.  409.  —  357.  „aridus  fragor,  qualis  asper  et 
acutus  lignorum  aridorum,  cum  franguntur.    Ita  etiam  Lucr.  VI,  111  sqq. 
[119.  arifbis  sonwt,  ut  panilo  ante  v.  112.  fragUis  sonitus.    Cf.  Wakef.  aa 
eìnsd.  V,  318.]  et  Honiericum  avov  nijafVf  ut  II.  XUI,  441.,  et  xaQWidiar 
avatv  ibid.  v.  409.    Kifert  autem  band  panilo  omatins  Aratea  1.  1.  180. 
xoQvi^aC  Ti  fioùiutvai  oijQiog  axoai,**  Hef/n.  —  altis  montibus,  in  silvifl 
montìum.  —    369.    Litora  laiscentur  resonantia,  ita  miscentnr,  ut 
resonent  (vid.  supra  ad  v.  320.),  i.  e.  mare  perturbatnr  et  fluctus  lìtori  cum 
fremita  alliduntur.    Heyn.  confert  Aratum  v.  178  sq.   [s.  910  sq.   Bekk.) 
fAax^v  (n*   tcìytakói  fioótovitg^  }ixTa(  r*  tìraXtot ,  òttÓt*  ivó(ot  ij^l*^^'^ 
et  Plin.  XVIII,  35,  58.    Littora  ripaeque  sf  resonabnnt  tranfjuillo  [mari, 
hoc  praedicit]  asperam  teiwpe-statem.    De  nemorum  murmur  e  s.  mogito 
cf.  Aen.  X,  97—99.    Sic  aìibi  de  niaris  (Aen.  I,  124.),  venti  (Ecl.  IX,  5S.i 
caeli  et  nubium   (Aen.  IV,  160.  Lucr.  VI«  141.),  saepissime  autem  de  rivo- 
nim  (Geo.  I,  109.  etc.)  nvurmure  sermonem  esse,  vix  est  quod  commemo- 
rem.    Expressit  h.  1.  Lucan.  V,  551  sqq.  —  increhrescere.    Cf.  CatulL 
Epith.  Pel.  275.    Post  vento  crescente  rnagis  inerebrescuiU.    Mane  autem 
formam  cum  Wagn.  restituimus  ex  Cod.  Med.  auctoritatc,  qui  eandem  etiam 
Aen.  m,  14.  cxbibet,  ut  crebrescere  Aen.  Vili,  530.  XII,  222.  et  407.    Cf. 
etiam  Haase  ad  Reisig.  Lat,  Or.  p.  259.    Incre/zescere  dudum  reiectom  a 
W.  DD.;  probatur  tamen  Heindorfìo  ad  Hor.  iScrm.  II,  5,  93.   Voss.  ad  name- 
rorum  praestantiam  v.  357—59.  lectores  attentos  facit.  —    360.  lam  tum 
satis  ^ravis  est  tempestas  in  alto,  ut  navis  vix  resistat  Huctibos.  —  male, 
i.  e.  vix  vel  non.    Vid.  infra  v.  448.  et  adnott.  ad  Aen.  II,  23.  —  a  eur- 
vis  carrnis  post  Heinsium  et  Botili  uni  e  Cod.  Rom.  et  quatuor  aliis  li- 
bris  (quibus  accedunt  duo  Bem.),  item  ex  Arus.  Messio  p.  264.,  (qaociUB 
conspirant  Schol  Lucani  V,  553.  et  C-odà.  Prisc.  p.  1163.)  prò  vulg.  eums 
carinis  recepit  Wagn.,  cum  temperare  nusquam  cum  simplici  AbliSiTo  eoo- 
struatur,    quominus  autem  curvis  carinis  prò  Dativo  baDeamus,   additam 
sibi  impediat.    Wunderl.  tamen,  cum  neino  um(]^uam  dixerit  temnero  mOù 
€Uf  aedi  bus,  ab  urbe  et  similia,  a  curvis  e.  manifestam  babet  lioTariorom 
correctionem,  haec  adiìciens:  .,Mihi  diffìcultas  ita  expedìenda  videtor.  Sibi 
temperare  est  se  continere,  sibi  modum  ponere.    His  addi  potest  tertàus 
Casus,  si  (;^uaeritur:    adversus  quem  (quae  constructio  est  apud  Suet.  Vii 
Lucani)  tibt  temperes.    Nam  temperare  cum  tertio  Casa  est  parcere.    Cì, 
Cic.  Verr.  IV,  6.  Non  recuso,  qutn  ita  me  audiatìs,  ut,  si  cuiquam  tiUa  m 
re  umquam  t&mperaverit,  vos  quoque  ei  temperetis.**    Sed  quam  hìc  Wand. 


GEORGICON  LIB.  I.  259 

Cum  medio  celeres  revolant  ex  aequore  mergi 

Clamoremque  ferunt  ad  litora^  cunique  marinae 

In  sicco  ludunt  iulicae  notasaue  paludes 

Deserìt  atque  altam  supra  volat  ardea  nubcm. 

Sacpe  etiam  stellas  vento  inpendente  videbis  «105 


pro]KiDÌt  verbi  illius  coustruendi  et  explicandi  ratioiieni,  ea  et  ipsa  exeniplis 
ralcienda  erat,  quae  cum  nusquam  invenirì  videantur  (nam  Suetonii  vcrba 
Netpie  verbis  neqiiefactia  cuhertms  princypem  temperava  nihil  omnino  pro- 
bant),  satius  diixi  rraepositionem  cuni  Bothio  et  Wagn.  recipere  (qua  in 
re  ceterì  recentiorcs  cditt.  practer  Bryceum  et  Ribbeckiuni  dob  secuti  sunti. 
Hoiud  autem  coiistructionìs  inter  alia  liaec  habes  exeim)la:  Aen.  II,  8.  Hor. 
Od.  II.  3,  3.  Auct.  a<l  Heren.  IV.  18.  25.  Pliii.  Ep.  II.  4.  Voss.  ex  Guieti 
et  Gubhardi  coniectura  paruin  felici  edidit  tlòi  (i.  e.  tuia)  —  temperai  mula 
cariius.  ('eterum  sentontia  satiH  clara:  Tuiu  solent  venti,  proccUae,  ita  in- 
crebrescerc,  ut  navis  vix  resistat  fluctibus,  cum  aves  marìnac  in  siccaui 
confo^unt.  --  361.  merqi.  Vid.  infra.  Clamor em  ferunt  ad  litora, 
dum  ipsi  litora  potunt.  ideoque  i.  q.  clamantes  fugiunt  ad  litora.  —  „Quoa 
Aratus  v.  182—84.  [s.  913  sqq.  Bcick.]  de  arflea  dixerat.  hoc  ad  mergtnt 
transtulit  Vergilius.  (Tontra  AratuR  v.  186.  97.  [i)18  sq.]  mcrgos  laì&vfai) 
in  litore  alis  piangere  memoraverat  [quod  rci>etit  Lucan.  V,  553.  AiU  sir- 
eum,  quoti  merffiut  amat]:  imde  videtur  ductum.  (juod  h.  1.  ^a  ftdicia  nar- 
lantur,  liuiere  in  aicco/*  Ilewi,  Quo  magis  etiam  incertum  redditur,  de 
qaibus  avibuB  aquatici^  Ver^ius  hic  cogitaverit.  Afergus  vulgo  habetur 
aer  Seetaacher.  vel  etiam  file  St'harf*c,  tUr  Cormorun,  Keightleio  autem 
ap.  C^oningt.  viactur  esse  tUe  Seemoeve  {pie  sea  -  yuit),  ad  quain  tamen  non 
qnadrat  longa  cervix  ab  Ovid.  Met.  XI,  794.  tncrgo  trilmta:  fiUix  contra 
s.  /idica,  quae  Kolet  lialieri  flas  BlìMmlui,  W<iK>terluUiu  {the  cootu  cum 
haec  non  habeat  cristam  (per  i/ieditnn  cap?U  a  rostro  re^itlentem) ,  quam 
Plin.  XI,  37,  44.  fidìcae  a^signat,  Keightleio  i^otiuH  eat  dcr  Cortnoran.  — 
marinae  additur  modo  propter  opposita  ver))a  in  siero.  De  voce  siccum 
vid.  adnott.  ad  Aen.  X,  301.  —  „In  v.  364.  AratuK  de  ardea  pracivenT: 
KtvvfÀ^vmi  T(  d^alaaaav  v7T(n<fo{)^oiT^  àv^fioio,  vento  ninto  volet  super  marr 
in  quo  V^ergilius  videri  pot^st  poOtice  exomasse  t^olftre.  liUcan.  V.  »»i 
Ctuofiéjiie  anjfa  volare  ardevi  sìwlimig  pennae  confisa  mtt^inti.  C^<nni 
Cicero  Arateum  fgot^ióv  jardeam,  ilen  Heiher]  fidicem  reddiderat  d«  Ix^. 
I.  S,  14.  [linfa  fulix  itiflem  futjiens  e  anrgite  ponti  Nutdiat  ìvc/rr-Jt^i^a 
eiamans  imitare  proceWis  etc.|,  ubi  vid.  I>avi8.  Nimium  vetere*  sJi  Ji- 
dnlgebant  in  nominilius  accurate  reddendis.*'  Heyn.  (^um  (>odd.  k<^  thi- 
cAuet  inter  »n[)ra  voUit,  super  volat  ^  volitat  super  et  super  ar*tLK,  Btoroi. 
(qui  conferrì  iul>et  adnott.  suas  a<l  Ovid.  A.  A.  II.  19.  et  ad  SiiK.  X\x 
94.)  coni,  super  evolat^  V(»sh.  autem  in  hi»  variis  lectionibos  T«i«3p&  ^a*.- 
(mioriH  formae  supera,  qua  Lucretius  (III,  386.  IV,  674.  V.  IM-.  -ev  '- 
Cicero  in  Arateis  iv.  e.  de  N.  1).  lì,  42.  in.)  aliqnoties  ntoanr  ff.  *c.^.j 
Priscian.  XIV,  2,  11.  p.  980.  et  XIV,  6.  .52.  p.  HMJl...  haxÀ  vatotr-r  -l  • 
videtur  invenisse,  quam  Kibl>eck.  recepit.  Cetcruni  huiK  1'.<xil  r»»i«ri  * 
liQcan.  V,  553.  —  niiìih  Ktiam  stellarum  traiectiones  i.  diimin^i  A-  - 
scknuppetiy  àxovnafAoC  s.  òiaóqoutà  aarfiìbH')  inter  iii^rea.Tàf  >iii^«r-'A~.* 
indicìa  referuntur:  qua  de  re  plures  vetèrum  c«>nMntns*.  Ju  .i^i^r.. 
Plin.  II,  36,  36.  XVIII,  35,  so.  et  Geopon.  I,  11.  oont^sdu:.  tr^ZjM  ^:'--- 
portendere  procellas  ex  ea  regione  venientes,  in  qoaa  i*xtaS!c.  Xr%'-.- 
¥.  194  84jq.  ^s.  920  sqq.  Ik'kk.ì  et  S<*n.  Nat.  Qu.  L  14-  ma  *  *.  "-"  ^;-: 
Vofiri.  legitur)  ex  ea  cueli  plaga  ingruentes.  ex  qua  t^aiaaci     ■'.'•'.«    i,^ 


h.  L  et  liber  meus  geo^r.  I.  p.  627  sq.    (.'«tenuu  bmit    iib*;i>    . 
Arati  v.  926.  sumpsit  Vergilius,    imitatuji  anUtt   «ic   liiia.:'  V    '^ 
<!f.  etiam  Aen.  U,  693.  V,  527.  Hom.  II.  l\.  %    MM.  --:  1.v.t    IJ    'j 
NorUimosque  facen  vneli  sidjlime  volante*  Swam^  mmm  '^.'•^^   *■ 
ducere  tractus.  Non  rad4Te  in  terram  tA  " 
anteui  Lucretii  locum   Vorgilio  liic  ante 
VI,  1.  p.   1.56.  Bip.        inpf'ndente.  \*m» 
minoris  auctoritatìs  recepit  imjtellemUf  «^ 


..     .. 


260  P.  VERGILI  MAEONIS 

Praecipites  caelo  labi  noctìsque  per  umbram 

Flammarum  lon^os  a  tergo  albescere  tractus; 

Saepe  levem  paleam  et  frondes  volitare  caducas^ 

Aut  summa  nantis  in  aqua  colludere  plumas. 

At  Boreae  de  parte  trucia  cum  fulminat  et  cum  370 

Eurique  Zephyrique  tonet  domus:  omnia  plenis 


AUiritu  aàris  igni*  incenms  venio  praeceps  impelUtur,  et  Sen.  Trag.  ffip- 
pol.  736.  SUiUa  cum  veniis  agitata  longos  Compii  ignee,  eandemque  leetio- 
nem  collato  praeter  Senecam  etiam  Arato  926  sq.  Bossler  quoque  in  Phi- 
lol.  XXI.  p.  157  sq.  (a  Ladew.  laud.)  probat,  cum  vulgaris  scnptara  tan- 
tum repetat  sententiam  iam  supra  v.  35().  lectam  {ventis  nirgentunts),    Sed 
quamcpiam  vemm  est,  stellas  cadentes  vento  impelli,  hic  tiÉlmen  non  tam 
noe  dicendom  erat,  quam  id,    quod  indicant  ventimi  impendere,    instare. 
Prorsus  congmit  cnm  hac  lectione  Theocr.  XIII,  50.    tig  ori  nvqaòg  un" 
vvQavov  T^Qimv  àaxfiq  ùi&Qoog  fv  nóvrtp'   vavrag  Sé  jig  eìnéV  itaC^g' 
KoiHfOTt^,   1$   natSég,    notiTaO-*   onlw  nXivarixòg  ovQog.    Inpendere 
autem  idem  fere,  qnod  v.  356.  surpere,  —  866.  per  umbram  Flammarum 
'  -  trac  tua.    Solent  potìtae  orationeni  ita  institnere,  ut  contrariae  notioiies 
proxime  se  excipiant,  quo  magis  oppositio  eluceat.    Sic  siwra  y.  328.   m 
nocie  coruaca  Fulmina.  —  umbra  oingul.   numero  de  nocie  noctomisqiie 
tenebris   usitatum.    Of.  adnott.  ad  £cl.  Vili,  14.    Quare  altera  lectio  per 
umbraa,  a  Codd.  quibusdam  deterioris  notae  et  Isidoro  de  nat.  rer.  26.  suppe- 
ditata,  minus  probabilis,  quamvis  simillimo  loco  Aen.  Il,  693.  per  umtiroi 
scribere  poSta  maluerit.  --  flammarum  tractus  ex  Lucretii  1.  1.  deprompti. 
Intelligendae  autem  sunt  scintillae  ipsum  corpus  igneum  sequentes  a  ter^ 
go;  unde  etiam  pateì,  cur  poèta  Plurali  numero  utatur  de  flammia  longe 
tractis,   ut  Aen.  V,  526.    Stgnavitgue  viam  flammis.    Cf.  etiam  Aen.  VI, 
550.  Accuratius  Vergilius  Aen.  n ,  693.   de  cado  lapaa  per  umbrae  Stella 
facem  ducens  multa  cum  luce  cucurrit.    Arat.  v.  19.  xdk  cf*  onid-év  òvftok 
vnoXivxaivtuvitti.    Ceterum   laudant   hunc  versum  Senec.  Nat.  Qo.  It  1^. 
VII,  20.  et  Macrob.  Sat.  VI,  1.,  uterque  memoria  deceptus.  —   868.  Pli- 
nius  XVin,  35,  86.  refert,  „folia  sine  aura,  quae  sentiaUir,  ludentaa,  laiiu- 
ginem  populi.  aut  spinas  volitantes  et  plumas  aquis  innatantes**  tempesta- 
tem  venturam  indicare;  idemque  Aratus  v.  190  sqq.  (s.  921  sqq.  Bekk.)  de 
ndnnoig  contendit.  —  frondes  caducae,  quae  ab  arboribus  deàdeiaat, 
ut  Ovid.  Met.  VII,  840.,  ubi  vid.  Bach.,  et  Calpum.  V,  116.  Caéucue  enim 
poStis  non  solum  de  eo  dicitur,  quod  natura  sua  ita  conmaratnin  est,  ut 
tacile  cadat,  verum  etiam  de  eo,  quod  iam  cecidit  (Aen.  VI,  481.  Hor.  Od. 
ni,  4,  44.   Ovid.  Met.  VI,  396.  IX,  651.  Varr.  R.  R.  H,  2.),  vel  quod  ca- 
sunmi  est  (Aen.  X,  622.).  —  369.  colludere,  moveri  inter  se  et  dream- 
agi  saltantium  modo.  --  plumas  Wakef.  ad  Lucr.  IH,  387.  docte  magis, 
quam  vere,  de  ipsis  illis  pappié,  s.  alba  lanugine  vel  canitie  defloreBoen- 
tium  plantarum  mterpretatur.  —  370'  yMm  pracsagia  pluviarum  enanan- 
tur.    rrimum  est  fulminum  ex  omnibus  caeli  partibus  concursus.  —  Qnasdo 
ab  omnibus  caeli  partibus  tonat,  imbrcs  ingruunt.    Conversi  ex  Anto  t. 
200 — 205.  I93:{  sqq.  Bekk.],  qui  ultimus  versus  haud  dubie  suppodtitiiia  est 
Cf.  Plin.  AVin,  35,  81.  et  87."   Heyn.  —  Tres  ventos  nominat  prò  omni- 
bus, ut  Aen.  I,  85.  et  alibi.    Cf.  Voss.  ad  h.  1.   Apud  Lucr.  V,  744.  1^ 
mus  Aliitamms  Voltiirnus  et  Auster  /ulmifiC  pollens.  —  et  cum.  Vid.  «a- 
pra  ad  v.  314.  —  371.  Euri  -  -  domus  prò  ea  caeli  parte,  onde  iUe  wpì" 
rat.  Eurùpiè.    Vid.  supra  v.  352.   Quae  enim  sequitur  litera  Z,  causa  pio- 
ductionis  non  videtur.    Cf.  Schneider.  Gr.  Lat.  1,2.  p.  713.  et  miae  ad 
Aen.  Ili ,  270.  adnotavimus.    Secundum  Voss.  Versus  h.  1.  aequniir  bd- 
tiquiorem  illam  fabulam,  ex  qua  Venti,  tamquam  Dei,  domus  suaa  hibeDt 
in  extremo  orbis  terrarum  margine;  Aeneidis  autem  I,  56.  posterìorem  re- 
fert narrationem  de  Aeolo,  venU>s  in  spelunca  inclusos  tenente  atque  ooC^ 
cente.    Oppositi  autem  sibi  sunt  Eurus  ab  oriente  et  Zephyrus  ab  oeddente 
flans,   quamquam  Eurus   proprie  est  iUe  ventus,    qui  etiam   VoUmv»»  et 
Euronotus,   nobis  autem  iiUdost  vocatur.    Cf.  quae  de  bla  ventia  expofù 


GEORGICON  LIB.  I. 

Rara  natant  fossis  atque  omnU  navita  ponto 
Hnmida  vela  legit.     Numquam  inprudentibus  imber 
Obfuit:  aut  Ulum  surgentem  vallibua  imis 
Aèrìae  fugere  grues,  aut  bucala  caelum 
ìSuBpicieas  patulis  captavit  naribus  auras, 
Aut  arguta  lacus  circumvcilitavìt  hirundo 


in  libra  meo  geogr.  I.  p.  610  sq.  —  372'  Rura  natant,  inandantiir.  L  _ 
nmpi  nalaBtf4i  apud  Lucr.  V,  iSO.  et  VI,  1141.  Cf,  etìam  Aen.  Ili,  62S. 
Orid.  Am.  11,  16^  34.  SUt.  Theb.  n,  337.  -fotti».  Vid.  supra  m1  v. 
328.  —  ponto  Wakef  ad  Lncr.  I,  372,  coninngìt  cam  hitmida,  nt  senni) 
cit  do  Teli»,  qnne  pontufl  humectarerit.  quemadmodiun  Geo.  IV,  430,  lega- 
miu:  tiastf  fffng  numida  ponti.  At  non  ponto,  sed  inibre  madida  sunt 
Tela;  ponto  aotem,  i.  e.  is  mari,  opponitar  vocabolo  rura.  —  373.  oela 
ttgtre,  i,  e.  coUigere,  conTolrere.  Cf.  Aen.  ni,  532.  Ovid.  Hor.  XV,  216. 
Vu.  FI.  n,  13.  etc.  —  Pieriua  in  quibusdam  librìs  inrenit  <»n>iù  no'rita-- 
pth  Itgunf,,  pM  legit;  quac  lectio  HeiosJo  (qui  conferri  inbet  adnot.  biuuq 
ad  Ofid.  Het.  LX.  42t>.)  t«oieTe  arridet.  Wagn.  antem  Qa.  Tirg.  VHI.  p. 
IH.  vieinitatem  Plnralis  vela  libranìs  obfiiìaBe  Bospìcator.  —  373-  Num- 
amtm  inprudenlibit»  (qai  ante»  non  essent  moniti)  imber  Obfuit, 
danna  aUulit,  nocnit,  i.  e.  oocere  solet.  (Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  49.)  8ì- 
gM  tenturi  imbrìs  tam  manifesta  annt.  nt  agrìcolia  iuprovisna  ille  snper- 
VtBire  et  nocere  non  posait.  Male  iaitat  Sobrader,  ex  Cod.  Med.  prvden- 
(Aitf  praefert.  Similis  sontentia  legitar  infra  f.  42£>.  Wakef.  ad  Lncr.  VI, 
Tft.  oefùU  Rati»  mire  intcrprctatur  per  obvertatut  ett  Tel  te  corcan  dedit. 
—  S74-  ., Aratimi  Diosem.  Ì99.  300.  ante  ocqIob  habnit,  et  iUe  Arìatotelem 
n,  A.  IX,  lo.,  qni  notavit,  grae»  (auge  alian,  eilcntio  per  miÒUmt  rolan- 
Ma,  Mrenitateni.  portmdiinl,  Flin.  XVm,  35,  BT.I,  ubi  in  altum  eTolaverìnt, 
■lÀnadrena  tempestate,  Hlatim  se  deinitt«re  et  imbrem  funere.  iCf,  etìam 
Aiidg.  Caryiit,  46.  et  ibi  Beckm.)"  Hegn.  —  GrneB.  nt  frondìbua  arbonun 
■e  tmnt  (cf.  Geo.  IV.  473.),  fuginnt  rallibnt  imìt,  h,  e,  in  vallea  (non: 
nJles,  nt  Hcyn.  intcrpretator).    Ablativo  antem  poeta  utitnr,  tempns 


Imin 
anem 


■ecntnm  reapiciens.  qno  in  vallìbnB  ae  tegunt.  Manao  et  alii  ln(_ 
Heyn.,  coi  lalin,  hunc  errorem  imputai)  coninngnnt  iinèrem  ttirgrii- 
Hm  vaiUbua  imU,  h.  e.  nelmlam:  qnae  eententia  ab  b.  1,  aliena  eat,  Hejn. 
confeni  inbet  Tbeopbr,  de  aignis  pluv.  {nnde  plnra  bic  illuatrari  puBBÌnt): 
£?«)■  y/QKtrcK  nftmrioi  *ai  /i^  àfaxàfinietaiy,  tùHev  ammlvft'  oH  yàp 
»émnia.  npìv  rj  ny  niTÓfiivai  xa»a^à  ti^iaaty,  —  fngere,  fngere  solent. 
Tld.  snpra  ad  t.  49.  —  876.  Totua,  «mi  aeqnitor,  locne  Servio  teste  ,,de  Var- 
ine [AtMino]  est"  (ef.  eios  fragm.  8.  ap.  Wernadorf.  PoSt.  Lat.  min,  V.  p. 
MIO.Ì,  qui  ipse  hansit  ei  Arato  v.  2111  aqq.  s.  042  sqq  Bekk.  Varronis  verba, 
a  BnoraTn  ordine  Vergilios  diaceasit,  apud  Servinm  naec  annt:  Tum  lietat 
fmagi  volticra  (cf.  v.  383.)  tarikieqae  paludìt  Cernere  inexpleto  ttadia 
tmlart  laeandi  (t,  3S7.),  £l  veiut  inaoìilum  pennit  infondere  rormrt  (v. 
S^);  AtU  arguta  tactit  circianvolitavit  hirtmdo  (v.  377.),  Et  boi  tutpi- 
«•HI»  oaéUnn  —  mirabile  vitu  ^-  Naribat  oMriam  pntiUit  decerptit  odo- 
nn  IT.  375  8q.>,  Nec  tmaiM  formica  cani»  non  enehit  oca  (v.  379  aq.). 
Afria»,  ì,  e.  alte  volante^,  nentiquam  snpcrvacaneum  est  epitbeton,  cum 
K  aBDunn  afre  fn^ant  in  vallìnm  et  arbonim  tntelam.  Wagn.  adnotat: 
^ftm    yf^avai    dìctac    iam   Hiimero   D.   m.  7.",    immemot,    nt   videtur. 


,  qnao  Bnttmann,  in  I,«iil.  I,  p.  US  gqq.  de  buina  Eumerìei  epi- 
■ign^eatjonc  eatia  prohabiliter  aÌBpQta\it.  Vid.  potina  Ed.  Ili,  69 
I  adnott.  uum   iis.    qnae  od  EcL  I,  56.  observavimus.     C'/etenun   cf. 


376.  Aut  bucula  etc.  Cf.  Arat.  954  Bq_.—  „eaptarit  (ca- 
Itan  loiet,  captai)  naribua  aura»,  h.  e.  dueit,  olfacit,  làoifgnaaTo.  Plin. 
XVin,  35,  86,  Et  baoet  cadmi  olfaetantet  teqid  lambente»  cantra  piloni." 
Sqpt.  Adde  Ciceronem  de  Div,  I,  9,  15.  (ei  Arato)  MoUipede»que  bove», 
yetawfw  bmvina  caeli,  Narilm»  hunàfervm  duxere  ex  aere  twectan.  — 
*.  877.  qui  totns  CBt  Varronis,  ex  Arato  944.  pctitns.  arguta  ad  voe«m 
'    ■       die  tteittehemde,  sirpende.    Cf.  Eoi.  li,  36,  arguii  olorea,  Prop. 


262  P.  VERGIU  MARONIS 

Et  veterem  in  limo  ranae  cecinere  querellam. 

Saepius  et  tectis  penetralibus  extùlit  ova 

Angustum  formica  terens  iter  et  bibit  ingens  380 

Arcua  et  e  pasta  decedens  agmine  magno 


I,  18,  30.  argutae  avesy  Martial.  IX,  19,  5.  argtUae  ciccuìae  cett.  et  adnott. 
ad  Ecl.  "Vn,  1.  Heyn.  comparat  Plin.  1.  1.  §.  87.  hirundo  tum  wxtacuiuam 
volUans,  ut  pernia  saepe  pcrcutiat.  Oetenun  circumvolitavit  coninnetim 
scripsimns  ex  melìorum  Oodd.  aactoritate.  Vid.  etiam  Obbar.  ad  Hot.  Ep. 
I,  3,  21.  Voi.  I.  p.  194.  —  378.  Cf.  Arat.  946.  Bekk.  „Plimo  1. 1.  simt  ranae 
ultra  solttuni  vocales,  --  veterem  querellam  [ut  ex  Ood.  Med.  et  Senii 
ad  Aen.  IV,  360.  aactoritate  cum  recentissimÌB  edìtorìbas  scripsimns  prò 
querelaci:  cf.  Schneid.  Gr.  Lat.  I,  2.  p.  414.  Wunder.  ad  Ole.  prò  FlaDdo 

S.  XV.  Frennd.  ad  CMc.  Or.  prò  Mil.  p.  36.  Lacbm.  ad  Lucr.  I,  313.  p. 
2  sq.  Corssen.  de  pronunt.  etc.  I.  p.  81  sqq.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  467. 
et  Ribbeck.  Prolcg.  p.  429.]  ad  fabulam  transformationis  ranamm  (vid. 
Ovid.  Met.  VI,  316  sqq.ì  referunt  [cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  121.]:  sed  verhìs 
simpliciter  inest  notio  clamoris  continui  semperque  einsdem.  PoStis  enim 
querelain  de  quacnn^ue  animalium  voce  dici  notum  est.**  He^.  Caiua  rei 
naec  videtnr,  qaod  idem  sonas  semper  repetitos  lamentationi  est  aimilli- 
mos.  Cf.  Lucr.  IV,  547.  de  cycnis:  liquiaam  toUuTU  lugubri  voce  quere- 
lam  (ubi  vid.  Wakef.)  Cic.  Div.  I,  8,  14.  (ex  Arato)  acredula  -  -  osncftMU 
iacU  are  querelai.  Ovid.  Met.  IQ,  239.  de  cervo:  ntoestìsque  replet  òua 
nota  quereUs,  Mart.  I,  54,  10.  Improba  Cecropias  offetuUt  pica  querdas 
(Philomelae,  quae  fuit  Atbeniensis).  Plin.  X,  34,  52.  de  columbis:  J^sman 
querela  guttur  etc.  Unde  tamen  non  sequitur,  poStam  noluisse  simili  al- 
ludere ad  lamentationem  ranaruni,  quod,  qui  antea  bomines  foissent,  &cti 
sint  ranae.  Probe  autem  animadvertendum,  Vergilium  prò  more  veteribuB 
satis  usitato  ipsorum  verborum  sono  (per  òvofAaxonoCriatv)  ranamm  sìtniì- 
tum  esse  imitatum:  kekinere  (ita  enim  veteres  Romani  pronuntiabant  Ine- 
ram  e)  (/uerelam;  propterque  ea  bunc  locum  de  ranis  comparandum  esse 
cum  Ovidiano  ilio  Met.  VI,  366.  Quamvis  sunt  sub  aqua  sub  aqua  maU- 
tUceretmtawt.  —  879.  Cf.  Arat.  224.  25.  s.  956  sq.  Bekk.  penetralia  (teeta) 
adiective  ut  Aen.  II,  762.   adytum  penetrale  et  Lucr.  I,  1088.  (ubi  tamen 


ex  melioribus  Ubris  nunc  editùr  tonitralia),  tempia  penetralia  ccteH,  In- 
telligenda  autem  h.  1.  cava  foramina  terrae,  quibus  formicae  prò  osUìb 
utuntur,  quaeque  eadem  metapbora  Pbaedrus  Iv,  23,  20.  formicae  copio- 
eam  domum  vocat.  —  380.  angustum  iter  Heyn.  dubitat,  utmm  seeon- 
dum  Aratum,  qui  habet  xoiXtic  oxtjc,  de  foramine,  an,  coli.  Aen.  IV,  404. 
5.  praedamque  per  herbas  convectant  calle  angusto,  de  calle,  quo  incedaat, 
intelligendum  sit;  Wunderlicbio  autem  (cui  adsentìtur  Wagn.),  cum  prae- 
cedat  efferre  ova  tect.  pen.,  b.  e.  cavis,  necessario  ad  foramen  referendum 
esse  videtur.  Sed  rectius,  ni  fallor,  Vossius,  (fai  comparat  Aen.  1.  modo 
1.  et  Ovid.  Trìst.  V,  6,  40.  Q^am  multae  gracili  terrena  sub  horrea  /erre 
Limite  formicae  grana  reperta  solent,  per  angustttm  iter  inteUigit  angu- 
stum caJlem,  in  quo  formicae  ^er  gramma  incedunt,  cum  consta,  formi- 
cas  omnes  eodem  tramite  e  cavis  suis  exire  (cf.  Arist.  H.  A.  IX,  38.  i}«« 
fjiav  èjQanòv  navtic  fiaSiCovai);  miare  Plin.  XI,  30,  36.  tramites  i^ 
iis  in  durissimis  saxis  factos  se  vidisse  narrat.  (Consentiunt  mecom 
Bryce,  Ladew.  et  Conin^n.)  —  terens  aptissime  de  via,  quam  toties  it 
reditque  formica.  Cf.  Hor.  Epod.  IV,  14.  Et  Appiam  mannis  terit^  i.  e. 
frequentat.  Sic  Arat.  250.  s.  791.  Miooó&i  di  tqì^h  fdiyav  ovgstvóv,  quod 
Cicero  Arat.  2.  vertit:  caeli  mediam  partem  terit.  —  881.  Arcus  cae- 
lestis,  iris,  comibus  suis  vapores  e  mari  aliisque  aquis  bibere,  i.  e. 
baurire,  attrahere,  et  rursus  per  pluviam  demittere  putabatur.  Cf.  Aiatos 
V.  208.  s.  940.  Bekk.,  qui  duplicem  arcum  babet  {Stov/jri  *'Igii),  „ez  reper- 
cussa  luce  in  nubibus,"  ut  Heyn.  interpretatur ;  Sen.  N.  Qu.  I,  6.,  qui 
nostrum  locum  commemorat,  Plaut.  Cure.  I,  2,  41.  {Ecce  autem  bibit  ar- 
cus! phist,  credo  y  hercle  hodie)  Ovid.  Met.  I,  271.  \Concipit  Iris  smas^ 
TibuU.  I,  4,  44.  et  Stat.  Theb.  IX,  405.  (imbrifer  arcus).  Cf.  Passeri^,  ad 


flEORGICON  UB.  I. 

Corrormn  inorepuit  densis  exercitua  alis. 
lun  rariac  pelagi  volucree  et  quae  Asia  circuin 
Dulcibus  in  stagois  rìinantur  prata,  Cayatri, 
Corta tim  largos  humcris  infiindere  rores, 


Pmpert-  p.  4M.  Heyne  et  DUsen.  ad  TibuUi.  Bach,  ad  Ovid.  L  1.  ulil.  - 
S81-  82<  Curvila  qooqae  vehenientìcire  alsrum  Rgitatione  et  cbmtore  imbrea 
ntftentw  praedicere  «ffirmant  Arat.  v.  2^1  sqq.  a.  963  aqq.  Bekk.  et  Plin. 
I.  1.  4-  ^T'  ^ìd.  etiam  Lner.  V,  10^4.  C'orDonÀn^ue  gregn,  u6Ì  aquam  tti- 
•tiKiUF  «t  imbra  Fatcere.  —  „ÌHcrepuÌt  detiit»  a1it  debebat  erprìnere 
Anti  |96ì).|  iive^afnvoi  nirpit  nfxva;  in  qui)  nt'uva  ptd  nuxrtùc  pusitmn 
tmo  dobitorì  neqoit,  crebro.  (Cf.  ?tiain  Bnuick.  Anal.  T.  IH.  p.  153.  TI.) 
At  Vereilitu  ]iro  epitheto  al&rìun  accepiaiie  ridetnr.  cum  denMu  reddit,  ut 
■il  raiilGtudmi.>m  corvorum  refernt,  qni,  duu  deiua  agtaine  TOlant,  alia 
Amsit  iaeitfoat.  Cetenun  ad  hoc  praesag^oiu  referenda  anut  verb»  Hora- 
tii  Od.  ni,  27.  0.  Anlequam  lUinUa  repetat  palwla  Imbrùan  tlivina  avi» 
■NMMnAM»  Jtibi  tameui  de  cornice ,  non  de  corvo  co^tanduiu  vìdetar]." 
Nafn,  —  883  aqq.  Ex  avibus  marinis  et  cy<TnÌ3  proexagia  plaviaroin  po^ta 
mnnnnt.  Hacc  quoque  ex  Arato  v.  2IU  sqq.  deeumpta:  IloXlrixt  liuvaiai 
4  tlvàiim  oQviiis  'AnlT\aiov  xlvioviai  lvi(/itvai  véàriaaiy,  quac  qiio- 
taodo  Varri)  tranetulcrit,  snpiu  vidìmas.  —  carine  volucret.  Ita  Hed., 
Som..  Qod.  a  m.  pr.  et  alii  boni  libri,  qaoa  recte  secntns   est  Wagn.   Pln- 


riai  Cvdd.  cnin  Servio  eihìbent  volgarem  lectionem  variali  vohicra  (reccD- 
KoribiU  temporibus  ab  uno  Ooningtone  aervatam),  qoae  Grammatico  alicai 
Atìben  vidstur,  haec  vcrba  seqneDtibiis  infimdere  vidtaa  conuiliaturo.  Va- 
rtae  vobiera  eat  Nomia.  sbsomtDB.  a  qao  poita  per  a^eain  giammaticam 
ad  eonatnictìoaem  Act'ux.  cam  latin,  denectit.  Exempla  hains  retiunig  vide 
— '  CoTt.  ad  Sali.  lu^.  30.  et  KriU.  ad  Sali.  Cat.  37.   7.  lug.  66,  2.  et 


r. 


\.  pTaet«r  Viriis  doct^i!  iam  ab  bis  landatos  Bremiam  ad  Nep.  Epam.  9, 1. 
nmttk.  ad  lustin.  XI.  7.  B.  Hatth.  de  Anac.  in  Wolf.  Ann.  III.  p.  20. 
Hadrig.  ad  Ciir.  de  Fin.  TU,  3,  11.  p.  361.  alioa.  Àliter  ttimea  de  hoc  looo 
ftatnoot  Bryce,  Rlbbeck.  et  Ladeir..  qui  potins  aeqneDtem  Infinitivuin  in- 
fimdere  absiiìnte  positum  habent  prò  m/anibait  i,de  cujus  Iiifin.  absol.  usa 
""■mM»  lupra  ad.  v.  200.)  et  propterea  in  fine  v.  385.  Colon  ponont;  quae 
a  alila  MrUase  vidabitor  praeierenda.  —  Ave»  ciré»  CaTstram  vergantes 


dbdmtia  lupra  ad.  v.  2UU.)  et  propt«rea  in  fine  v.  385.  C/olon  ponont;  quae 
'■■     rdrUase  vidabitor  praeierenda.         '  -        -^      .  .- 

,  loriun  uingiia  ibi  invenìebatur  copia.     Vaytter  autcni  b.  i:*^- 
'floTJus  Asia^  minnris.  band  procol  ab  Epheso  in  mare  ae  effundens 


m^  ri^an  un'editor  et  vicinaa  regione»  inondans  stagna  et  palndes  efiìcit 
ranu  anbua,  imprìmis  cycnia,  freqnentatas.  De  cjcnia  eios  cf.  Hom.  H. 
IL  460.  lijtatip  h  lf,f,àvt  Katìaiiiiov  àfàifì  ^ti»pa)  Nicand.  Ther.  630. 
Hon.  Per.  S3:(  aqq.  Ovid.  Met.  n.  252.  lU.  386.  Hartial.  I.  56.  aliì.  de 
^•0  aat«oi  tlnvio,  qni  nane  Sara  Su  (flnmen  nigrom)  a.  Kuttehuk  Meinder 
(parnu  Macandcr)  appeUatnr,  libruro  nienin  ge<^.  II-  p.  175  aq.  —  Atia 
Ifata.  prò  qiiibOB  allo  loco.  Aen.  VII,  701-,  ji»Ìonj  pnA*rfem  diiit  Vergiliua. 
IMJ  atttem  confundere  Atinm  ibreri  antepenaltimaV  totam  orbis  terrarnm 
Itrtem,  cum  Atta  (lun^  aatenenult.).  una  regione,  qtiae  eat  angnatua  tra- 
ctw  paloater  Lydiae  ad  Cajratram  band  procol  a  Tmolo  aitiu  atqae  iam 
Bemeto  notua  II.  II.  46i.  ij  xvxi-iov  Sovltx"^''?"*'  '-^O^V  ^*  ^"f""*"  Kaii- 
■■"■•■  -'■■■    "-  —         ■     p„_ 


Xnfiiàv  ir  'AatSi.    Cf.  liber  raens  modo  oomm.  II.  p.  : 

77.  et  p.  laft.  uut.  47.    BelioM  partira  a  Varrone  Atacino.  partiin  ab 

Aiata  (vid.  snpra)  surapta  esae,  Qocel  Hejn.  —  „%tasna  recta  dalcia, 
^ote  Ti*i  et  perennis  fluvii,  non  aitn  pntresccntìs  aquae."  Heijn.  Rectiua 
wetla,  tMtria  ttagna  opponi  aslals  peUgi,  qaod  antea  eommeinorator.  fln- 
«tibna.  Mira  antem  est  Schiraohii  (p.  392.)  eiplicatÌD:  stagna,  gnae  cj- 
cob  dnlcia,  grata  anni.  —  rimari  prata  prò  aimplioi:  versar!  m  pratia 
(Imune  iinuidatia.)  Jìimari.  qaod  etiam  de  snibmi  et  oanibos  venatlci* 
ttdtar.  proprie  aì^iflcat  omnes  rimas  inveniendi  oaiua  perqairere  (hic  igi- 
tv  lierbaa  rei  uba  pabula  ei  rimi»  a,  cavts  ripae  et  alvei  emere),  delude 
«mtilio,  flOBe  abscondita  aunt,  qtucrere.  acmtari.  Cf.  Aen.  VI,  597.  W- 
Iv  -  -  lucerà  rhaatur  irpuiit.  et  Barth.  ad  Nomea.  Cyn.  49.  —  885.  Cf. 


i 


264  P.  VERGILI  MAEONIS 

Nunc  caput  obiectare  fretis^  niinc  correre  in  undas 

Et  studio  incasBum  videas  gestire  lavandi. 

Tum  comix  piena  pluviam  vocat  inproba  voce 

Et  sola  in  sicca  secum  spatiatur  barena. 

Ne  noctuma  quidem  carpentes  pensa  puellae  390 

Nescivere  hiemem,  testa  cum  ardente  viderent 


Arat.  951.  humeris,  Wagn.,  quem  seannntor  Haapt.,  Ladew.  et  BibbedL 
ex  Med.  anctorìtate  edidit  umeris.  Or.  eins  Orth.  VerK.  p.  477.  et  sn^im 
ad  y.  44.  adnott.  —  rores  {vìa.  ad  Creo.  IV,  431.)  PlnraB  numero  rarins  m- 
yenìrì  contendit  Raddim.  1.  p.  144.  not.  30.,  auarnvìs  ipae  satis  molta  Flui^ 
1ÌB  exempla  afferat,  ut  Àen.  XII,  399.  Hor.  Oa.  m,  3,  56.  Qc.  Dìt.  I,  8,  41. 
Sii.  Ital.  IV,  165.  Vn,  206.  Lncan.  IX,  701.  etc.  —  886.  caput  abieetare 
frette y  i.  e.  aquis  identidem  immereere.  Simili  ratione  Àen.  Il,  751.  dioitiir 
caput  obiectare pertclis.  —  887.  Cf.  Arat.  942  sq.  —  incassuiUf  temere,  fra- 
stra,  ut  apnd  Lacretium  maxime  (II,  1060.  1166.  V,  1128.  1429.)  haud  raro. 
Cf.  etiam  Geo.  ITI,  100.  et  Hand.  Tnrsell.  II.  p.  6  sq.  Imitator  poQtaYar- 
ronis  verba  inexpUto  studio  certare  lavandi,  Causam  esse  dieont,  qood 
cycnì,  at  omnes  aves,  rostri  ope  plnmas  oleo  quodam  homectenty  quod 
vesicnlae  inclusom  sub  cauda  gerant,  qao  fiat,  ut  aqua  ad  ipsum  ooipiu 
non  penetret.  Sic  etiam  Wagn.  :  ^temere,  quia  humor  non  penetrat  ad  tì- 
Yum.*'  Sed  rectius  Voss.  :  „aié  Flatterer  treiben  rmr  eitelee  Spiel,  ne  mmtl 
gleich  wieder  heraus,  um  von  neuem  in  das  Bad  zn  rennen.*^  Oonsentit 
nobiscum  Ladew.;  Bryce  autem  in  incerto  relinquit,  utram  probet  exj»!!- 
cationem.  De  ipsa  re  vid.  etiam  Plin.  XLLL,  35,  87.  —  888.  ^Aratus  plenJus 
vss.  217—221.  fs.  949—953.  Bekk.],  conversis  a  ac.  de  Div.  I,  9,  15.  [Addc 
Plin.  1.  1.]  Nostrum  expressere  Olaudian.  XV,  493.  et  Lucan.  V,  555.  556.** 
Heyn.  —  comix  inproba,  propter  inprobum,  nimium  clamorem,  quo 
desiderium  suum  signifìcat,  ut  pluvia  veniat,  eamque  quasi  advocana  prae- 
nuntiat.  Becte  Ameis.  in  lahnii  Nov.  Annal.  liXII.  p.  37.  ifwroba  expU- 
cat:  „in  crocitando  modum  non  servans.*'  Cf.  Lucr.  V,  108^  sqq.  Mau- 
cisoni  canhu  comicum  -  -  aquam  dicuntur  et  imbres  Po9cere,  Alii  mi- 
nus  recte  coeìtant  de  cornice  infausti  ominis,  qua  de  re  diximus  ad  EcL 
EX,  15.  Ceterum  de  epitheto  inprobus  vid.  supra  ad  v.  119.  —  piena 
voce^  e  pieno  gutture  emissa,  voce  crassa;  Arat.  953.  nayia  XQmCovisn, 
Rauca  voce  Serv.  (in  vnl^.  certe  editt.,  nam  Serv.  Dresd.  exhibet:  Tu  ne 
cornix  piena:   piena  dicit  rauca,  contra  naturam  suam*0  et  vnl^.  editi 

2uaedam  ex  glossemate.  Tunc  autem,  quod  cum  Servio  etiam  I^iusp. 
20.  affert ,  i.  e.  eodem  tempore ,  quo  aves  marinae  et  cycni  praesagia  ilk 
edunt,  minus  aptum  h.  1.,  quam  Ttim,  i.  e.  porro,  praeterea.  Vid.  adEeL 
ni,  10.  —  889.  sola  secum  {avTtj  «««*>*  iavTrjr,  filr  sich  alleia)  spatia- 
tur, non  gregatim,  ut,  qui  antea  commemorantur,  corvi  et  cycni.  Egreff» 
hoc  a  posta  expressum.  Videmus  quasi  oculis  nostris  cormcem  in  arena 
spatìantem  seque  iactantem,  cum  ipsis  versus  numeris  et  sibila  liteora  totiaB 
repetita  tumida  et  lenta  eius  ambulatio  signifìcanter  depingatur.  Yertai: 
Vnd  spaziert  (vel  stolzirt)  einsam  filr  sich  im  stcatbigen  Sonde,  Cetenun 
secum  spatiari  eadem  ratione  dictum,  qua  alibi  secum  esse,  habiiare  ^  n- 
milia.  Cf.  autem  Geo.  IV,  4H5  sq.  —  890.  „Etiam  puellae  lanam  dnoentei 
tempestatem  seu  pluviam  ingruentem  ex  scintillatione  lucemae  et  ftoigi, 
qui  ex  stuppa  in  fmigi  specieni  excrescit,  concretione  divinare  nomnt.''  ffejfi^ 
Cf.  cum  h.  1  Arat.  v.  976  sqq.  Plin.  XVin,  35,  84.  Apulei.  Mei.  Il,  18. 
—  Ne  noctuma  etc.  Voss.  praefert  alteram  lectionem  Nec,  a  phuimis 
sane  Codd.,  Servio  et  Nonio  p.  252.  exhibitam,  quam  etiam  Wnnd.  in  Epìst 
ad  Heeren.  p.  VII.  defendit,  ne  hic  et  alibi  (ut  infra  Geo.  m,  485.)  incu- 
ria in  contextu  a  se  relictum  profitens.  Sed  praestat  recepta  Medie,  Bom. 
et  aliorum  bonorum  Codd.  lectio.  Cf.  supra  ad  v.  126.  adnotata.  — pen- 
sum  proprie  de  lanifìcio  dici  et  certum  lanae  nondus,  quod  mulien  uno 
die,  vel  certe  statuto  quodam  tempore,  confìcienaum  imperetur,  significare 
constat.  Cf.  infra  IV,  348.  Aen.  Vili,  412.  Plaut.  Mere.  Il,  3,  62.  Ovid. 
Her.  m,  73.  Am.  I,  13,  24.  etc.  —  891.  Cf.  Arat.  302.  et  307.  et  Aristoph- 


GEORGICON  LIB.  I. 

SóntiUare  oleum  et  putrì»  concrescere  (ungoe. 

Nec  minus  ex  imbri  Roles  et  aporta  serena 
Prospicere  et  certis  poteria  cogiioscero  signis: 
Nam  neque  tum  BtelliB  aciea  ootunsa  videtur 


Vesp.  362.  a  Cmiini^ne  vuniparatos.  ~  letta  est  lacerna  fìctilis.  t^sta- 
<■«&.  Ita  fnrtMBe  eHani  Martìal.  XII.  64,  3.  Nutra  tetta.  (Histrìa  enim 
r>leÌB  abnndabat.)  —  392-  iici«titlitre  oleum,  i.  e.  flammam  oloii  iintri- 
Mm.  —  ptttrtt /ungi,  fiùriìitt.  (jui  ei  atnppa  cnnwesunt.  —  S98-  ..Se- 
qsitiitar  praesapa  serenitatiB,  et  pnranm  q^idein  nsqne  ad  \.  400.  ea  de- 
cllrstA  lOnt  per  abBentiam  eorani.  qnae  impendontcB  plnviBs  portendnnt. 
jaoe  Aratn  2ll6  Buq.  (negativa  seTeni  coeli  praeHapial:  imn  v.  401.  ea  ap- 
pMÌtk  laiit,  ijuae  fiont,  serenitnte  succedente  [affìmiaava  praesagia]."  Beyn. 

—  etE  imbri.  talpo  prò  pofl  inù.'rm  poaitnm  accipitnT  (de  quo  obu  Praep, 
Kt  dilìmoB  ad  Àen.  VI.  497.).  oui  tamen  explioatinni  nliBtat  vorboin  pro- 
tpictwfi;  qoare  Ameis.  in  la'    "  "  '    *       '    """        ""        ■-■      ■  ■ 
tatur:    ..(inni  adhac   ploìt, 

abtnuenint  «xim/fret  solai  t'i.  e.  ei  nubiboa  quasi  emerpentes).  anai.  . 
etioncm  ei  Rom.  aliisque  librìs  temere  recopit  Martin.,  cum  huÌQs  ìdicctivi 
«napoaiti  ntfc  vola  nec  vestipam  usnuam  appareat.  —  inle»  (i,  e.  radio» 
«ottoV  prò  splendore  solis.  heUer  Sonaentchein.  Of.  Gci>.  U.  3:^3.  Hot. 
^^.  XVI,  13.  Martìal.  Vm.  14.  Sea.  Herc.  Oet.  4ST.  etc:  quare  apad 
0*i<l.  Trist.  V,  B,  31.  Si  wimerft  attua  tale»  et  nubila  loto  (i.  e.  dlea  se~ 
icnoc  et  nnbiloB^  Vid.  etiam  supra  ad  v.  6S.  —  «erena  abaolnte  dìctam 
pm  cmId  sereno,   at  apad   Val.   FI.  I,   332.  Nrc  de  te  rreilam  noitrit  m- 

rrfa  aertniii.  Sic  etiam  Singnlarìs  leremm  apad  caadem  II,  4M.  Lacan. 
S30.  Stat  SilT.  m.  I.  9Ì.  riand.  B.  Oet.  49.  Suei  An^.  94.  et  alibi. 
ffimOi  ratione  apad  Lucr.  I.  1089.  et  VI,  96.  raeruta  cnelt.  Cf.  etiam 
iafr*  T.  478,  Geo.  II,  284.  Aen.  I,  310.  IV,  451.  VI.  241.  750.  X.  251.  cett. 
A  quae  de  hoc  Adiectivoram  nontro  genere  prò  SnbstantiTÌs  puaitoriuii  usa 
m«ter  me  ad  liner.  I,  67.  diMernerunt  Vechner.  HeUenol.  I.  2,  9.  p.  2n3 
KM.  Baddim.  n.  p.  120.  nrakeab.  ad  Lìt.  ^TI.  21.  8.  XXXVH,  58,  9. 
ìm  ad  Hot.  Od.  TV.  4,  7tì.  Heindorf.  ad  Hor.  Sai  n,  3,  35.  Hert«l.  ail 
Tao.  AgT.  16.  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  50.  3.  Benock.  ad  lastin.  XU.  1,  ti. 
■IH.  —  „gerena  aperta,  caclnm  nnllia  nubibu»  obdurtum.  ^Crlt^n^il' 
féof  ififflirtallni  £xerat  Arat.  Pro^.  381.  et  Tcimjv  xn»ai(iofi/viii'  tiri- 
«u  iirfyte»tv  6(ilx>ilf  »-  2fi5.,  obi  ad  nnam  stellam  hoc  praesagiam  re- 
Mit,  enra  Vcrgiling  omnino  obtnBain  stellamm  et  oliscnram  laeem  comnie- 
■OI«t."  Hej/a.  Sic  aptrtum  eaeltm  Aen.  I,  155.  Ladew.  tamen  ajterta  hii- 
MiTwlIi  lenmi  dìctnm  putat.  qno  Aen.  IX.  363.  aperlum  per^icultaa,  i.  e.  ms- 
idCertom.  prai-sens;  et  PeiTlk.  adeo  p.  131.  contrarium  coni.,  aperta,  hac 
a^eatàonc  odìecta:  ,.Sol  et  serena  tane  haad  dabiis  signù  prospiriantur. 
bm  ^fttei  adsunt.  sed  adhac  latent.  nioi  proditura:  tantnin  non  cemantor" 
■t  ODlL  infra  v.  465.  Keisk.  conieccrat  iiolei  per  aperta  aerato».  Qnod  an- 
la  attlni  ad  duo  Adiectiva  ita  coaiiuicta,  ut  altenun  aro  Sabstantiro 
faébaa  sit,  ef.  Ed.  VI.  31.  Geo.  HI.  134.  391.  342.  I.acr.  I,  1096.  et  U, 
Iti.  magnian  iiume-  laren.  II,  9.  trittof  obteeai.  id.  HI,  32.  «Mretum  ho- 
■ntan.  Silias  XII,  4.  tepiilian  terenian.  Pera.  II.  74,  mnrdax  rerum.  Oie. 
éè  mea.  20,  72.  breve  v'tiui  reUqtaan  etc.  Eadem  ratione  etiam  Participia 
■■  AdiectiviB  cnninnguntur,  at  Geo.  m,  147.  phirtmiui  volitani,  olii  vid. 
■dwtt.  -  394.  coffnoiCKrr  •ignii,  nt  v.  351.  Parere  tigais.  Cf.  ad- 
wML  ad  Ed.  IV,  60.  —  395  ^-  ,.Non  tane  acÌL>s  stellamm  cemitar  oh- 
ffUA  Ivel  potjua  oòttmsa.  ut  nane  ei  Hed.  anctnritate  cnm  recentissimÌB 
cfitorinuB  BcrìpBiniuB.  Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  457.J.  obscnrata  [Taporì- 
hai].     Haec  illa»tmnda  ex  Arato,  qai  sigunra  in^rraentis  tempeatatis  nutat: 

—  Vox  st«llaram  renentc  obfnscetnr,  wiWa  apparente  emita,  nec  nubìbaa 
■"-    nec  lana  snborta.    ipiae  ìnee  run  iUu  nfjieiatj^  Hrgii.     Imitatas 

'iain  Claadian.    I.    22  sqq.   ita  canens;    Hmul  aems  ad  tacilam 

rte  per  Arcttm  Sideri'ae  /"edmil  nrien,  eum  fratre  retuto  Aenui- 

fiagrarerit  iirtitna  nrbù.    C^temra  cum  Gellius  VII,    17    h. 

tonc  nutrì*  aeie»  vi/tuta  videri,  Heinuo  et  Hepiio  InflnitiruB 


266  P.  VERGILI  MARONIS 

Nec  fratrìs  radiis  obnoxia  surgere  Luna, 
Tenuia  nec  lanae  per  caelum  veliera  ferri; 
Non  tepidum  ad  solem  pinnas  in  litore  pandunt 
Dilectae  Thetidi  alcyones^  non  ore  solutos 


certe  videri  minun  quantum  placet,  ut  videri^  tutgere,  ferri  sint  InfinitiTi 
historìci.  Sed  recte  aocet  Wa^.,  non  esse  hic  locum  Infinitivo  abaoluto, 
per  qnem  ineptns  qnidam  vigor  oratìoni  inferretnr;  ita  ut  Gellius  tantum 
memoria  lapsus  sit,  auod  iam  altera  lectionis  diversitas  tunc  coltri»  aatis 
comprobet.  —  396*  t,ì^6c  tum  Luna,  quae  fratris  radiis  obnoxia  est 
[cf.  Geo.  II,  439.1,  surgere  videtur,  h.  e.  surgit,  oritur,  in  conspectum  venìt 
ita,  ut  stellae  vid.eri  possint  luce  lunac  obtusae,  obfuscatae  esse.*'  Ita  Hevn,, 

?ui  singularem  ad  h.  1.  Excursum  conscri]).sit.    Rectius  autem  Voss.,  lahn., 
jadew.,  Conington  alii  hunc  locum  sic  interprctantur:  Luna  ita  serena  est, 
ut  sua  luce  splendere,  non  a  sole  (a  Phoebo  fratré)  eam  mutuata  esse  vi- 
deatur;    quos  equidem  in  summa  rei  sequor,  non  immemor  Lucr.  V,   575. 
lAiìuique  stve  notho  /ertur  loca  lumine  btstrans,  Sive  sua  proprio  iaòtat 
de  corpore  lucemy  et  Gellii  VII,  17.,  qui,  Adi.  obnoxius  expiicaturuB,  hunc 
Verg.  versum  componit  cum  Sallust.  loco  (Cat.  23,  3.)  minari  etiam  ferro, 
ni  sibi  obnoxin  foret,  et  similibus.  (Cf.  etiam  Drak.  ad  Liv.  VII,  30,  2.  et 
Kritz.  ad  Sali.  Cat.  48,  5.  lug.  51 ,  3.).  Mihi  cnim  sensus  hic  videtor:  Si 
luDa  Clara  luce  fulgens,  non  pallida  et  lurida  surgit,  verecundia  quadam 
et  debiti  auasi  obsequii  sensu  fratrìs  splendori  cedens.  Wagn.  vero,  aliter 
locum  explicans  putat,  cum  occidentis  solis   radii  rutilent,  bine  interdnm 
Lunam  fratrì  ita  esso  obnoxiam,  ut  ipsa  rutilet  sivc  rubicundum  inde  tra- 
bat  colorem,  cui  tamen  explicationi  recte  adversatur  Ameis.  1.  modo  1.  p. 
38.  Ceterum  po6ta  trag.  in  Antb.  Lat.  Burm.  I,  178,  190.  bunc  totum  ver- 
sum repetit.  —  897.  „Ex  Arato  ibid.  v.  206.  207.  [s.  939  sq.  Bekk.]  vel- 
iera lanae j  nubeculas  lanin  similes,  nostris  bominibus  ot7t<ru7a«,  cum  aliis 
intelligebam  [ut  etiam  Wagn.  et  Ladew.  explicanth  at  illae  sunt  serenita- 
tis  nuntiae,  ex  poStac  autcm  sentcntia  esse  debcx  prognosticum  ìnstantìs 
tempestatis;  numerat  enim  inter  ca,  quae  serenato  caelo  absunt:    Tenuta 
nec  — .  Sunt  ergo  nubes  per  caelum  sparsae,  mox  in  densiorem  nubem  ooi- 
turae:    Plin.  XVIII,   35,  82.  Lucr.  \1,   503  sqq.  {oeltUi  pendenJtia  veliera 
lancte.y*  Heyn.  Ceterum  tenuia  trìbus  syllabis  pronuntiandum  tentoia,  ut 
apud  Lucretium  sexcenties.    Cf.    adnot.  mea  ad  eius  I,  874.    Ut  enim  li- 
tera  consonans  v  band  raro  per  diaeresin  in  vocalem  n  mutatur  {diseohtere, 
evoluisse^  sUvae  etc.),  ita  contra  vocalis  u  saepe  transit  in  consonam  v,  im- 
prìmis  in  hoc  ipso  vocabulo  tentiis  (cf.  Geo.  Il,    121.   180.    IV,    38.,  sieiit 
etiam  Aen.  V,  432.  et  XII,  905.  Genita  labant  etc.);  eademque  ratioite  ìn- 
terdum  vocalem  i  in  consonam  ^  abire  satis  notum.    Sic  abjete  Aen.  U, 
16.  V,  663.  Vili,  599.  IX,  674.  XI,  667.;    arjete  Aen.  E,  492.  VII,  17*. 
Xn,  706,;  arjetat  Aen.  XI,  S90.  ;  Jluvjomm  Geo.  I,  482.;  objice  Aen.Ylil, 
227.  XI,  890.;  parjetibvs  Geo.  IV,  297.  Aen.  Il,  442.  V,  492.  589.;  Mjo 
Geo.  rV,  243.  (ubi  vid.  adnott.);    consiljum  Hor.  Od.  IH,  4,  41.;   prmei^ 
pjum  in,  6,  6.  etc.    Cf.  Scbneider.  Gr.  Lat.  I.  p.  364  sq.  Ramah.  §.  M. 
Not.    2.  b.  p.  4029.  lahn.  ad  Geo.  IV,    243.  Lachm.  ad  Lucr.  Il,  7W.  p. 
115sq.  et  adnot.  nostra  ad  Aen.  I,  2.  —  899.  Cf.  Theocr.  VII,  59.  — pinnai 
prò  pennas  ex  Cod.  Med.  a  m.  pr.  et  Rom.  auctorìtate  cum  recentUani 
editoribus  (praeter  Wagn.)  scripsimus.    Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  465.  et 
Ribbeck.  Proleg.  p.  441.  —  alcyones:   Ita  hic  et  IH,  338.  Meoie.,  Bott. 
ceterìque  omnes,  ut  vìdetur,  librì  scrìpti;    ncque  aliter  umquam  Roraaid 
poétae  hoc  nomen  videntur  exarasse  (cf.  v.  e.  Ovid.  Met.  XI,  667.  746,  Vii. 
PI.  IV,  45.  Senec.  Agam.  680.  etc);  quare  Wagnero  Vossium  et  Tahnium, 
alterì  scrìpturae  halci/ones  patrocinantes ,  deserenti  adsentior.    (Cf.  etìan 
Lachmann.  ad  Lucr.  Ili,  383.  p.  165.)  Verum  est  quidem,  hanc  avem  nome» 
accepisse  ànò  tov  Ir  àXÌ  xvéiv,  quia  in  man  nidificat;    sed  Auctor  Lexid 
TTfQÌ  TTVfvfi.f  quod  adiunctum  est  Ammonio  Valcken.  p.  209.,  diserte  negat, 
ullum  vocabulum  ab  literìs  crA,  sequente  x,  incipiens  cum  adspiratione  esse 
scrìbendum;  quod  certe  de  Ionica  dialecto  valere  videtur,  quae  molta  Tocar 


GEORGICON  LIB.  I.  2( 

Inmondì  memÌDere  aues  iactare  maniplos.  _       4 

At  aebulae  magÌB%m  petunt  campoquc  recumbunt,   IH#/- 
iìolìs  et  occasum  servons  de  culmine  suniiiio 
Nequiquam  seroB  cxercet  noctua  cantus. 
Adparet  liquido  sublimis  in  aero  Nisus 


buia  ah  Atticis  adBpìmta  demiita  adapimtìoiK]  pronuutiavit.  Fuìt  antetn 
Aleynne  ».  Halojune  Cejcis  regia  Trachinìi  uior,  qoae,  oum  mariti  nauftit- 
giom  t>aBsì  vurpus  eunimmu  ad  litaa  adnatans  vidcret,  ipina  ne  in  mare 
M^NÙpitavit  1  quo  facto  aternue  coniux  ub  singulareni  ainorem  suum  a  The- 
nje  io  avea  illàs  {EùvSgel.  KÓnigtJùcker)  matatu»  est.  Ita  qoideni  banc 
Mmkm  narmnt  Sthoì.  lì.  IX,  Ò&S.  et  Orid.  Mot.  XI.  Z6S  sqq.  ;  panilo  ali- 
tv  Apollod.  I,  7-  3..  ubi  vid.  Heyn.  p.  41..  Hymn-  f-  63-  ScW.  Aristoph. 
At.  Ì51.  DeHcrìbunt  bas  aves  Arìstot  h.  an.  tX.  U.  luoU.  cum  V.  §.  2.3. 
Tin.  5,  T.i  etPliu.  X,  23,  47.;  qnac,  cnm  sereno  cado  et  tranquillo  mari 
■idU  inanbantCB  nuo  eonapiecreatnr  (ande  eitumodi  dies  Aleyoaii  fucati: 
A  ('«Inm.  XI,  2,  21.  ibigne  Scbneid.),  neqae  facile  qìbì  mh  Vetgiliamtn  ». 
Heixhiin  ucuattu  et  sobtitio  bramali,  h.  e.  plnrialì  tempore,  in  cuugpectuin 
nurcnt.  obi.  mutationeiD  aSrìa  Hoiitientea ,  alia  eipansis  in  litore  appare- 
btat,  ^^Bti(^is  inprueutis  tempestatia  praeaB^inm  esse  iure  merìtoqnc  pote- 
mt.  or.  AriKtut.  h.  an.  V.  S.  et  Plin.  X,  32,  S7.,  ism  ab  He}-n.  aliati. 
Ut  lue  Thetidi  (de  qoa  vid.  adnott.  ad  Aen.  V,  825.).  itaapnd  Theocr.  VIT, 
M.  Nereidibox  dUectae  vocantar:  ^Àltniàvit  yXavxatt  NTigt/tai  iittji  fià- 
Un»  'O^ririaf  fiiUii9iy.  —  400.  De  hoc  sìgao  instaotia  matatioiiie  afiris 
mtì»  noto  Heyn,  coafeni  iubct  Plin.  XViil,  3S,  SS.  tttrpeayHi  porci  aìie- 
IWt  iM  (h.  ipsis  non  factt»)  inanipnlu»  forni  lacerante».  —  wrin  memi 
ntre,  «oasi  obliti,  qaod  alias  fai^cre  coiiBaevenmt:  at  etiam  noe:  tiedach' 
tm  nicht  ilar'in  s»  etc.  Siniiliter  adeo  de  re  inaniraat*  Lucr.  IV,  154.  me- 
mMI  leror  jiraenUtrf.  mUuttm.  Soes  manipuloa  (foeni,  praniinis,  strami- 
Bb  9tc.ì  iartixnt  golutoa,  Ì.  e.  ita,  ut  iaétando  Rolvantar.  Vid.  sopra  ad 
V.  3n.  adnutt.  Quare  sapervacanea  eat  Feerlkampii  (p.  132.)  coni,  Moio* 
\f%  nmeoptf  satem  in  forma  tnaaiplia  (ut  alibi  hand  raru  in  tocc.  «erir/ui», 
niwwiaw,  puclum,  aaecbim  etc.,  Aen.  Ili,  IG6.  etiam  in  toc.  cirekit)  appa- 
rate Tld.  Waas.  de  Sensrìn  e.  12.  Bentl.  ad  Ter.  Emi-  QI,  2.  7.  et  Hecfr. 
m,  I,  1.  Bchneid.  flrsmm.  Lat,  I.  1.  p.  172  aq.  alii.  —  401.  ..Sequnntnr 
ca,  qnae,  cum  adstint,  »crennm  caelnm  jiortendnnt:  Hubsidentes  nebnlae, 
■OtttUM  cantDD  etc.  Arat.  ibid.  256  aqq.  [a.  963  nqu.  Bckk.)  Plin.  XVIH,  Uh. 
n.  mtbuiae  e  montUm»  lUtcF^ndeatea,  aut  cado  cadfnUf,  rei  in  ealliòué  ri- 
JMm  MmiVritem  promitUmt."  HetfH.  Cf.  etiam  Arietot.  Hetenr.  I,  0.  Ut 
iirlMiliii  deeeendentea  aerenitatem,  insnrgentea  plnviam  affomnt.  Cf.  Eel. 
W.  3*._  —  402-  Cf.  Arat.  t.  267  aqq.  a.  999  sqq.  Bekt.  et  Plin.  XVm,  35, 


Sic  noctua  in  imhre  garrula  {iiraeaagit  aerenitatem).  at  tereno,  tem- 
umUtttH.  Ntictua,  avis  ominoaa,  (cf.  Unger  de  Valg.  Rufo  p.  12  sqq.  et 
M.  qaoai{ae  laadat  viroa  dootoB),  qnae  ralgo  canta  «no  teoipestatem  in- 
" — ',  nane  sedens  in  arboris  cacomine,  et  eolia  occasnin  -■■ 


5 


ftiquam  eeroi  exerret  cantini,  asaidae  qoidem  canit.  aed  frustra, 
ama»   ululata   ano   potext   impedire,    qaominna   serenitas   redeat.     Simpli- 

.,  led  minus  pTuhabìliter.  Wa^ii.:  „ne^uidquam,  an,  quia  non  audi- 
uro  canens?  ut  EcL  II,  4.   lAi   haec  tncorutila  toliu  Manlihus  H  »il- 

tlkdÌQ  iactabat  mani;"  qnem  tamen  video  in  edit.  min.  mutata  aen- 
iptla  li>cam  nobiacum  aie  interpretari  ;  ,. quasi  qnae  eantu  ano  tnrbolentam 
ln^peatat«in  revocare  velit.''  Schrader.  coni,  nequaquam,  Wakcf.  cum  Ber- 
^  mWHdqaam  mo  non  poflitnm  cenaet.  De  forma  nequiquam  vid,  sapra 
li  j.  yfl.  -  444.  ..Ldbus  lascivientium  serenato  aSre  alitnin  declarat  ono 
■nrpla,  aed  mythico,  quo  odia  inter  cirin  et  haliaeetnm  telebrantnr." 
Am,  Infnstìsaimi  enim  onii,  qno  hic  iUam  persequjtnr,  cansam  rcpetaiil 
■  Tabula  antiqua  satìs  nota.  Sejlla,  Nisi,  ret,-ÌH  MeRarenaia,  Alia,  pur- 
Mnn  patria  canillo,  a  quo  re^ti  fatum  pendebat.  Minoi  Oretensi.  Megaras 
ine  oppDgnaiiti,  tradito  patre.       -•-'--  — -  -"  =  -    -  --- 


patriamque  prodiderat;  quapropter  ijiau  in 
a  matatus  est.    Vid,  cermen  Oiiis  iDNnrì- 


..     .1  aqnilau  _ _  _.. ._..  .. 

quod  V.  53S— 541.  ei  h.  1.  tr&nslati,  Ovid.  Met.  Vili,  Su  sqq. 


268  P.  VERGILI  MARONIS 

Et  prò  purpureo  poenas  dat  Scylla  capillo  ;  405 

Qj4f^lfffl^^  iUa  levem  fugìens  secai  ntìtjjypipi  pìnnis, 

Ecce  mimicuS;  atrox,  magno  stridore  per  auras 

Insequitur  Nisus;  qua  se  fert  Nisus  aa  auras^ 

Illa  leyem  fugìens  raptim  secat  aethera  pinms. 

Tum  liquidas  corvi  presso  ter  gutture  voces  410 

Aut  quater  ingeminant  et  saepe  cubilibus  altis, 

Nesdo  qua  praeter  solitum  dulcedìne  laeti; 

Inter  se  in  foliis  strepitant;  iuvat  imbribus  actis 


Hj^.  f.  198.  Gf.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  VI,  74.  —  liquiduM  soUemiie 
aériB  pnri,  clan,  limpidi  epitheton.  Cf.  v.  e.  Àen.  VII,  65.  Hor.  Od.  II,  20, 
2.  Lucr.  V,  213.  501.  etc.  Sic  etiam  apud  Graecos  vyQÓc,  y.  e.  Partibca. 
21.  nolltt  (T  fg  vypnv  *HéQa  /«r^ac  ÌTfivev.  —  Pro  aublimis  Ribbeek. 
etiam  hic  mbUmen.  Vid.  saprà  ad  v.  242.  —  406.  Verba  raptim  teeat 
aethera  p inni 8  bine  suropsit  po6ta  land,  in  Àntb.  Lat.  Bnrm.  I,  170, 
139.  —  407.  inimicus,  atrox.  Heyn.  ant  (cum  Bonn.,  qui  confort  SaD. 
Oat.  19.  in.  infestiis  inùnicus  ibiqne  Cori.)  inimicus  subslantiye  aocipieii- 
dnm,  ant  potiiiB  inimicus  Q)ro  inimice)  insequitur  coniongendom  esse  eeih- 
set;  Wnnderl.  autem  iungit  inimicus  Nisus  insequitur  atrox,  i.  e.  atrodter, 
vehementer,  Seivng  £ì\  comparans  Ed.  IX,  5.  vieti  tristes  -  -  mittòmu^ 
quod  explicat:  vieti  mittimns  tristes,  i.  e.  animo  tristi.  Sed  ut  ibi  vidi, 
tristes  expììcuìmns:  vieti  et  propterea  tristes,  sive:  tristes,  quia  TÌcti  su- 
muSf  ita  etiam  hic  locns  inteiligendus  (atrox,  nipote  inimicus),  neque  opus 
videtnr,  ut  altemtrum  Àdiectivurn  prò  Adverbio  positum  accipìamns  ;  quam- 
quam in  eiusmodi  locis  Adiectivi  et  Adverbii  notiones  sibi  quam  ™*'«f™* 
cognatas  esse,  quisque  intelligit.  De  nomine  Nisi  Pronominia  demmiatr. 
loco  iterato  cf.  adnott.  ad  Ecl.  Il,  33.  et  Aen.  I«  741.  Cetenun  Reisk.  tt. 
407—409.,  qui  cum  v.  406.  in  Cirin  translati,  sino  idonea  causa  spurios 
babuit.  Causa  enim,  cur  in  paucis  libris  omissi  sint,  facile  apparet.  De- 
cepti  sunt  librarii  eodem  v.  406.  et  409.  exitu.  Similes  aliorum  pottanun 
locos,  artificiosam  quandam  membrorum  concinnitatem  et  parilitatnn  lefe- 
rentes  coUegerunt  Dissen  ad  TibuU.  p.  OLX.  et  ad  IV,  2,  9.  atque  Gebraer 
de  post.  etc.  J.  p.  63  sq.  —  409.  raptim,  rapide,  ut  infra  IL,  427.  —  410- 
„Ex  Arato  ibid.  v.  271—277.  (s.  1003  sqq.  Bekk.)  Cf.  Lucret.  V,  1077  sqa." 
Heyn.  Vid.  supra  ad  v.  381  sq.  Ut  rauca  vox  corvorum  pluviam  et  tuii- 
dam  tempcstatem,  ita  clara  et  liquida,  imprimis  ter  aut  quater  repelàta, 


serenum  caelum  praenuntiat.  —  ^presso  ^u^^ure,  ooarctato,  acuto  canto, 
clangore,  Ityttirofiérotmv  òfioTa.**  Heyn,  —  cuhilia  alta  sunt  nidi  m  (altìi) 
arboribus  facti.    Sic  Cic.  N.  D.  Il,  52,  129.  lam  aoUinae  apetmte  rèuquoB 
'  '  cubilia  sibi  nidosque  construunty  similiteraue  Caes.  B.  G.  VI,  27.  aid' 
bus  arbores  sunt  prò  cuidlibus  atque  Geo.  Iv ,  45.  et  243.    de    ajpsm  vel 
altero  loco  ex  vulg.  lectione  de  blattarum  cubilibus  senno  est.  —  41&  tt^*^ 
Qtiv  xf  Ttg  ttìtaaoixo  Arat.  v.  274.  dulcedine  laeti,  b.  e.  voluptate,  gu- 
aio.   Similis  locuB  infra  IV,  55.'*  Heyn.  Unus  Menag.  dulcedine  capa,  qaod 
sane  usitatius.    Cf.  Heins.  ad  Ovid.  ex  P.  I,  3,  35.    Ceterum  verM  prae- 
ter solitum  voci  dulcetHne Xàìectìvì  loco  sunt  addita  prò  insolUa.  —  418- 
in  foliis,    Praepositionem   vulgo  omissam  ex  optimis  et  plurimia  Codd. 
cum  lahn.  et  Wagn.  (quem  etiam  ceteri  rccentiores  editores  sequuntnr)  re- 
cepi.    Foliis  strepitant  signifìcaret:    motis  foliis  strepitum  excitant;  qWDi 
explicationem  vel  additis  verbis  inter  se  respui,  docet  Wagn.  ;  sed  »fi  foliiè 
idem  est  quod  inter  f olia,  strepitant  arborum  foliis  tecti,   quo  ob  imbfem 
frequentes  convenerunt.  Nontamen  reticendum,  adver8ariHaadÌQinTiin.IIL 
p.  400.  bis  verbis:  „At  qui  inter  folia  strepitant,  strepitant  etiam  follia  motit. 
Sed  inier  se  signìfìcat  congregatos.   Corvi  igitur  inter  se  oonvolant  et  stre- 
pitant foliis  sive  in  foliis."  —  Verba  imbribus  actis  vìx  aliter  atque  de  fine     j 
pluviae  intelli^  possunt,  sive  cum  Burmanno  (qui  adnot.  suam  ad  Phaedr. 
I,  18.  confern  in  net)  et  Coningtone  explicas:   imbribus  exactie,  finìtia,  sive 
cum  Heynio:  abactis,  pulsis.  Wunderl.  tamen  interpretatur:  caelo  acÙa,  l 
e.  deiectis,  coli  Geo.  II,  334.,  atque  etiam  Eeigbtl.  ap.  Coningt.  oenset, 


GEORGICON  UB.  L 

Progeniem  parvam  dulciaqiie  rcvisere  nidoB  ; 
Hai3  equidem  credo,  quìu  sit  divioitus  illis 
Ingemtuo  aut  rerum  fato  prudentìa  maior; 


cOTTM  iun  pluvia  incipìetite  donam  rediisao,  qnare  revi»ere  nido*  (i.  e. 
nmu  invisfre,  at'edar  mifntcknn)  panila  ftrtincioaiiu  eiplicat  pet:  ei&mi- 
■wre  itatiun  pollumm  poHt  tempestatela.    Cet^rum  corri  [loUm  Iiit«rdiun 

Er  phma  dìes  prorsua  neKligere  dicantnr.  —  progeniee  parvo  pru  pul- 
l^tnr  etìom  in  Ànth.  L&t.  Burnì.  I,  168.  9.  Haud  dnbie  hunc  ktcQni 
rea^«xit  Claud.  U.  Rnf.  266.  sic  scrìbons:  Quid  nubù  patriam.  mid  cara 
PMtMre  tonde»!  piattoni  diUctosgue  iuoat  coluiite  penateti  (wA  Peerlk. 
wiH.  V.  dS9.  admo£im  probabiliter  coni.  Quid  nos  bts.\  —  416-  Peerlk.  p. 
IS3.  «me  insta  caosa  ante  credo  insertam  volt  Part.  M.  —  „Ndd  hoc  eoa 
piopt^rea  facere  viderì  ait,  quia  ìllis  divinitu»  J\.  e.  divina  cor»,  divina 
nuntl  <>i(  ingenium,  fa.  e.  ex  Pjthagoreomm,  PlatAiiiconuii  ae  Stoiconuo 
|jMÌna  par*  dii'inaé  madia  et  haiutuà  aetherìi,  ut  IV,  219.  32U.,  obi  vide, 
nude  aimìmu  illi  divinandi  et  futura  praennntiandi  focultatcìn  deduiunint.) 
Cr.  Qe.  Divin.  I,  49,  110.  et  53.  pr."  Hegn.  StatiuB  Theb.  m,  48-i.  in  in- 
carta relinqnit.  utrimi  divinitun  iis  ingenita  sit  haec  divinatiunis  facoltas, 
n  uùmac  Dominimi  mortuorom  iu  iis  sedem  %ant.  on  denique  a«itlier  pu- 
lsar, in  qno  vivant,  ieninia  eonim  acnat.  Reisk.  et  Schroder.,  cuiii  seijoatur 
prtàitntia  maior,  coni,  rlivinina  illis  Ingenium,  qaod  etiom  IIe;ruio  qnam 
— -— ;  arrìdet  et  ftilciri  qnodaminodo  jwtost  Horatii  locu  Sat.  I,  ' 
■    '■       ■  "  ■  ■        sed  ree'    '       "•  ■   -     •  - 


„„ .  cui  Hit,  CUI  rnens  dminitfr;   sea  recte  iani  Wakef.  ad  Lucret.  Il, 

180.  ilUm  cnnicctnnun  reieoit.  quam  ctiam  Anieia.  Spie.  p.  21.  (non  tomen 
ar^mnentÌB  ab  uinni  partu  ina:  ut.  Dietticli.  Tlieol.  Verg.  p.  14  sq.)  imuugnat. 
—  4Ift-  Varie  bunc  louuin  explìcant,  Plerique  (inter  qnoi  etimn  Wagn.  in 
nin.  «dit..  Ladew.,  Brycc,  Conington  etDìetsch.  Thcol.  Verg.  p.  15.)verba 
às  ooniongunt  et  inteniretantnr :  rernm  prudentìa  (nt  apud  Ciò.  Sen. 
11,  1%.  fiUarormn  ]^rudaidUt)  fata,  i.  e.  a  fato  data,  maior  ait  ilUa, 
qoun  vulgo  in  hominibus  aliisque  aninialibua  ene  solct;  ut  aibi  opponan- 
tar  dRwutiw,  b.  e.  a  Dumine  aliquo,  et /etto,  per  Fatuiu.  Wakef.,   eandem 

Sleius  eiplicationcm ,  urdìncm  udeti  verburuin  ita  mutanduin  censuit; 
jato  renan  pruderUia  maior.  Bectina  vero  Vusb.,  HanNo  et  lahn., 
EWqunr,  loeuin  cniii  Servio  aie  capinnt:  quia  sit  illis  pniduritia  maior 
r«ru>",  h.  e.  qnae  fatmu  regere  pesaìt,  cui  fatoni  parere  debeat.  Et 
.  qnidem  non  inept«  uumparat  HUpra  v.  388.,  ubi  comix  imbreiu  non 
ttlnn  praevidere,  sed  vocarr>  cantu  dieatnr,  quasi  ille  vocem  cÌdb  soqui 
dtbckt.  Invatar  antem  hoec  interpretandi  ratio  et  ordine  verburom,  et  ipsa 


«KUntia  lunoe  aliter  intelligenda  admodum  ambigue  eaaet  eipressa),  et 
BM  loqnenai,  cum  rerum  fattitìi  (t.  e.  quod  uninca  rea  regit,  a  quo  omnes 
ni  pendent)  etioni  alibi,  v,  e.  Fior.  II,  16,  4.,  legatur,  rerum  uutem  ^i- 
dmuia,  qnoe  plurimi»  hominibus  et  banduaueia  animalibus  inest,  hic  ut 
fuma  iMi^cat.  ^ixl  anteui  contendit  Wunderl.,  buie  interprctationi  ob- 
■Un  dÌTisioneiD  per  Particulani  aut,  id  nihil  omnino  probat.  Nani  „unani 
ma  iTuba  sunt  Handii  in  Tnrsell.  I.  i>.  539.)  poDÌtur  etiaiu,  ubi  notiuni 
■Hev  alia  distinctior  aubatìtuitur,  vcl  ubi  quae  gencraliter.    aut  non  satis 


,  „  corrìgit  et  rem  s .... .  ,  _. 

Sdb  dìeiuitts  oder  vielmehr,  otler  genaa  genommen;''  qaod  buie  loco  mólto 
■iUu  convenire  puto ,  qnam  ieiunam  illom  et  ìnaolitam  deonaa  et  fati 
lypodtìoDein,  qulun  etiain  .4nieia  Spie.  p_.  21.  atatuit,  qui  tamen  nobiacum 
antaant  verba  rerum  fata,  aApnideniia  maior  vero  anpplet  ..qnoni  vulgo 
— huttRmn  osae  Bolct.'*  Sca  ni  Vergiliua  vere  de  hac  oppuaitione  cogitaeset, 
^HoA  dnbie  verba  sic  collocassct:  oui  ftUo  reram  prad.  maiar,  quo  etioiu 
dvIlU  BigiiifioaBset  Terba  rentm  prvdentia  eaae  coninngenda.  SÌ  enim 
IHutifili  1.  !..  Dostroni  uiterprotationem  impngnana  scribit:  , .Ncque  video, 
tn  tua  Oenitivus  praepi>BÌtu.i  sit.  qna«i  reram  fatam  ab  aliis  faOs  distin- 
gimilnm  ait,"  noe  eodeui  lare  quaerere  posauinoa:  8i  Vergiliua  VKrba  rerum 
ftmimtti\i  eoninngi  voloit,  eur  ea  toc.  fato  inserto  ambigna  ratinne  diidiui- 
ill?  (Video  mecum  cunacntire  Bindoram,  qui  vertnuu  sic  tranatnlit:    Odcr 


270  P.  VERGILI  MARONIS 

Veroni;  ubi  tempestas  et  caeli  mobilis  homor 

Mutavere  vias  et  luppiter  uvidus  austris 

Denset;  erant  quae  rara  modO;  et,  quae  densa,  relaxat, 

Vertuntur  species  animorum  et  pectora  motus  420 

Nunc  alioB,  alios,  dum  nubila  ventus  agebat, 

Concipiunt:  bine  ille  avium  concentus  in  agris 

Et  laetae  pecudes  et  ovantes  gatture  corvi. 

Si  vero  solem  ad  rapidum  lunasque  sequentis 


ihr  BUck  rcuf  iiber  des  Schickaah  eùternes  WcUten.)  Peerlk.  sane  conie- 
ctura  sua  et  rerum  tanto  prud.  fìuuor  nodixm  BÌmplìciter  concìdit.  Cetemin 
de  fati  notiune  apud  Vergilìam  cf.  Aldenhoven  Ueòer  den  VergHUchen 
Fataliwnus.  Ratzeburgi  185U.  et  Dietschiì  Theol.  Verg.  p.  11  sq^.  —  417 — 
423.  Vergilias  physicam  potìas  illius  rei  causam  profert.  ÀSns,  ìnquit, 
iiiutatio,  qui  modo  deDsatur,  modo  rarefìt  et  extenuatar,  etiam  in  animìs 
avium  mutationcm  aliqoam  effìcit,  quam  cantu  suo,  aut  rauco,  aut  liquido, 
produnt.  —  417-  Simplicissiiiia  ratio  \idetur,  ut  per  tempeatatem  ventos 
iiidicari  putemus,  quibus  mutatis  etiam  nubes  {caeli  mobilis  humor) 
alio,  atque  antea,  aguntur  {niutant  viae.)  Cf.  Lucr.  Il,  128.  Multa  vi" 
ilei» in  -  -  Coi/itMUare  viarn.  Prius  vicu  prò  habitu,  indole,  natura  positaa 
habui,  ut  apud  Prop.  V,  (IV,  )  1,  107.  Acinpicienda  via  est  eaeU,  i.  e.  quae 
8it  ratio  et  conditio  aéris,)  et  al.  Marklana.  ad  Stat.  Silv.  Y,  2, 152.  maluit 
nMtavere  vices,  quam  coniecturam  unus  Cod.  Arundel.  iuvat  et  Bibbeck. 
adeo  in  contcxtu  exhibet.  Sed  vulgatam  bene  defenderunt  He^.  et  Scfai- 
racb.  p.  630.  —  luppiter,  rex  caeli  et  aéris,  haud  raro  prò  ipsoaCrepo- 
nitur.  Cf.  aduott.  ad  Ecl.  VII,  00.  et  infra  ad  Geo.  II,  419.  Is  dicìtur 
uvidua  auòtrisy  qui  sunt  auctores  pluviae,  ut  saepe  lupiter  pbivius 
[ixfAttìos).  Ameis  Spicil.  p.  22.  ^otius  coniuu^t  verba  austris  deuMoL 
Uvidtut  autem  est  Cod.  Medie,  lectio;  ceterì  libri  kumidits  vel  umidua  ex- 
hibent.  Constat  autem  voces  uvùbis  et  uveiis  in  Codd.  saepissime  in  A»- 
vMus  et  humeiii<  esse  mutatas.  ((-f.  Gronov.  Diatr.  e.  24.  Heins.  ad  Ofid. 
Am.  m,  5,  6.  Bnmckh.  ad  Tibull.  1,  9,  37.  Drak.  ad  Sii.  It.  IX,  30.  OrelL 
ad  Hor.  Od.  I,  5,  14.  alii);  quam  rem  Wagn.  iure  repetit  a  vetere  scrìbeiidi 
ratione,  adspirationem  in  voc.  humidus  respuente,  qua  facillime  utfidHS  in 
umidtis  transire  potuerit.  De  discrimine  utriusque  vocis  cf.  Wagner  ad  h. 
1.  et  Doederlein.  Syn.  U.  p.  12.  Uviiium,  vdufn,  (das  Nasse)  certe  gra- 
vi us  esse,  quam  humidum,  (das  Feuchte),  aperte  docet  locus  Sen.  N.  Q.  U, 
2').  JJicis  wiòes  attritas  edere  ignem^  cuìh  siiU  hutnidae,  imo  udaé.  Ce* 
terum  ut  hic  luppiter  uvUhut  Austris,  ita  Uor.  Epod.  X,  19.  uvidus  Notus 
commemoratur.  —  419.  den  set  Med.  a  m.  pr.  et  meliorum  Codd.  est  le- 
ctio,  Quam  etiam  Priscian.  Vili,  95.  p.  838.  r.  Eutych.  II,  14.  et  Serv.  ad 
Aen.  V,  20.  tuontur  et  quam  nunc  cum  recentissimis  editoribns  praeter 
Wagnerum  recepi,  cum  quo  antea  „non  sine  aliqua  cunctatione'*  dMkmA 
edideram,  quod  ille  etiam  in  Philol.  Suppl.  I.  p.  372.  defendit.  Alia 
res  est  supra  v.  248.,  ubi  Med.  lectioni  tienseìUur  patrocinatur.  (Cf.  ibi  ad- 
nott.)  Ceterum  denset  -  -  et.  quae  densa,  reìaxat  i.  q.  modo  dentei 
8.  cogit,  modo  relaxat  s.  dispcllit  nubila,  ut  Part.  et  hic  non  coninngeBdiv 
sed  disiungendì  vini  habeat,  qua  de  re  diximus  infra  ad  v.  442.  —  4^ 
species,  habitus,  indoles;  vertuntur  aut^m,  dum  modo  trìates,  mode 
laeti  iìunt  animi.  —  421.  alios,  dum  prò:  alios  concipiebant,  dom.  Sic 
verba  alios,  ihtm  n.  v.  ageitat  quasi  prò  parenthesi  habenda  sunt.  8ìift'l*«» 
locuni  iam  supra  legimus  v.  77.,  ubi  via.  adnott.  -  423.  ovanits  gui' 
ture,  b.  e.  Isietantes  cantu,  laetam  voccm  edent^.  Vid.  supra  ad  r.  346. 
Ci.  auct.  Halieut.  in  Wemsd.  Poét.  L.  min.  I,  185,  104.  et  ovantes  guUmt 
cancri.  —  424.  „Ad  praesagia  e  lunae  phasibus  et  iis,  quae  in  eolia  spede 
apparent,  ijrogreditur.  Iis  enim  observatis,  sequentis  diei  tempestatem  ae 
caelum  facile  pracdisci  posse,  etiamsi  noctis  serenitas  fdiud  promittere  vì- 
deatur.'*  Heyn.  lubet  enim  po^ta  orientis  lunae  faciem  primis  potissìmaiB 
a  novilunio,  quod  dicuut,  noctibus  observare.  —  solem  raptdum.  Cf. 
Ecl.  U,  10.  rapidum  aestwn  ibique  adnott.  —  lunae  ordine,  L  e.  dein- 


GEURGICON  LIB.'  I. 

Ordine  respicics,  numquam  te  cratitma  tollct 
Hora  neque  insidila  noctis  capiere  screnae. 
Luna,  revertentos  cmn  priraum  coUigit  ignie, 
Si  nìgrum  obacuro  conprendcrit  aera  cornu, 
Maxomus  agricolis  pelagoque  parabitur  imbcr; 
At  ai  TÌr^meum  auauderit  ort;  ruboroni, 
VentOB  ent;  vento  sempci'  rubet  aurea  Phoebc. 


attente*  Hunt  phasee  e.  mutatiuues  lniiae.  non  iiuutes  diei..  ,  .... 
Donatu  mterprotatnr,  rucU'  a  Servio  rcprebensoa,  —  426.  '-f-  Àcn.  V.  S5I. 
eatli  totie*  ikceptus  ^rawle  sereni  vt  AratOB  Diosem.  46  sq.,  ui  qoo  Ua- 
nn«m  baco  petuaae  utm  Heyn.  ndnotut.  -  hora,  tcnijins.  n.  1.  dìes.  Apud 
Ovid.  Art,  I,  290.  iUa  hora  de  uoetc  dicìtor.  —  iuttdiii  noeti»  tere- 
«aa,  ndcàa,  quae  ticet  initio  serenam  ae  exhihet,  pluvio  tamcn  exitn  est. 
'--'-*-*  -  igitnr  Bunt  ùUsuiea  species  {tàutchmide  Vortpiegetungmi),  ut  recte 
Ain«ÌH.  Spicil.  p.  22.  Ceteruin  cf-  Acn.  V,  Sòl.  —  427.  Senno  est 
[^  lonae  ptiasi,  ut  infra  v.  432.  Ae  i^narta.  Luna  renaacenB  ai  ob- 
.ttaisrit,  est  praexa^iiuii  plnviae;  tu  ruhicimdft,  venti.  Manso  laudat 
«oilU  vemtm  illom:  Fallùia  luna  phul,  nMeunda  fiat,  alba  wre- 
ll  VoM.  conferri  iubet  Plin.  XVin,  35,  79.  —  r 


..  a  reparat,  cornna  iJenno  formare  incipit,  —  eol- 

iifit  ifne».  CI,  Lacan.  I.  157.  gpartoemi«  recoUigil  igne*.  —  428.  Cf. 
Ant.  S5l.  —  Si  ob*euri>  cornu,  non  clara luce  fulgeiite,  nìgrum  con- 
pramdtrit  (cuinploia  fumtl  afra  niliil  aliad  est,  qnam  si  ni|{TO  aSte  no- 
fM  Innae  coma  obscuratuni  fucrìt.  Tidetiir  ieitnr  de  ulo  phaenomeno  senno 
(Ma,  guod  Graeee  Sitai  et  a  Seneca  N.  Qn.  1,  2.  l.  3.  corona  h.  alta  At- 
Mt  dlótor;  t,niis;  teenn  der  Mond  finen  Hof  hai.)  —  comprekendere 
abti,  qaod  proprie  de  co  tantum  caeli  Rpatio  dici  poleat,  qaod  ent  inter 
ìtm  cornila.,  hia  ad  aSren  omninu  videtur  tranafeiri,  qui  Innam  eircnmdat. 
il%«r  tatem  non  aemper  reapondct  nostro  ichtears,  ned  etiani  idem  signi- 
Acat,  ^ood  nbscanu,  nnbilus,  caligisnaos,  dankel.  Aeo-  V,  696.  itiiber  den- 
ma  mtgmTimui  mutrà.  Ovid.  Het.  X.  419.  nigrue  nube*.  Gei.  IV.  n^.fiit- 
«b*  miarr  ete.  Ci.  ctiam  quae  ad  BcL  U,  16.  VI.  54.  Geo.  n.  2o^.  et 
àUi  aanutavimus.  ^  429.  pelago,  cnm  praecedant  agricolae,  prò  nantis 
|i  Milli  in  CSM  patet.  —  430.  Cf.  Arat.  80.1.  virgineum  ruborem  admo- 
OUl  bene  dicit,  Lanam  a.  Phucben  deam  rcapicìena,  ijuae  poatea  qnidem 
ok  wdAniqne  hiit  coiu  Diana.  Raòor  de  ùderis  alieuios  rutilo  splendore 
IibIIIII  etiuD  apad  Val.  FI.  Vm,  in.  Qhù  rubar  ÙU  polif  nuod  lam  lu- 
mStt  rtfitUil  Sidasf  —  ga/fundi  autem  rubare  aollemnia  lócaUa.  Cf.  v. 
(.  OvkL  Het.  I.  483.  Ani.  Ili,  3,  à.  ManìL  V.  711.  Liv.  XXX,  15.  Plin. 
Pn.  2,  extr.  eie.;  et  ttiffmlerit  ore  (omiasa  Praepoaitiune  m.-  of.  adnott.  ad 
Qto.  UL  43'.l.  et  Aen.  VI.  187.)  ruborutH  per  inversionem  pofltia  satis  nai- 
tatm  (ef.  Geo.  U,  3U2.  39U.  m.  140.  3»ì).  IV,  115.  41(1.  etc.)  dictom  est 
m  mùpui:  mfuderit  oa  s.  <n-a  rubare  (de  qua  dictionc  cf.  Drak.  ad  811. 
UitSlS.  et  Bunu.  ad  Clsad.  XVH,  219.)-,  qoare  non  opn»  est,  ut  cum 
Vaiàa  Bot  ore  ex  uno  fragni.  Muret.  oiutemos  in  ora  (Accnsatimm  remo- 
tilfb,  qnem  vocant.  Obiecti),  ani  ore  obaoletam  babeamns  Dativi  foruani, 
M  RI  il£>  Plauti  cpitaphio  apud  Gellimn  1 ,  84.  Pogtquan  ent  morte  dabu 
"wfeM,  coiHoeeUa  luget,  de  qua  cf.  Sehneider.  Gramm.  Lat.  Il,  1.  p.  20U. 
I.  Wagn..  oomparana  alioa  lucos,  ubi  nadns  Ablativua  ad  illuetrsudDin 
ftf  ima^em  adiectua  alt,  nt  Geo.  Ili,  439.  Aen.  m.  659.  VI,  1H7.. 
*~''liib  ei^licat:  „ita  gnffuderit,  ut  in  ore  eins  cematnr  mbor." 
•^B  SpiciL  p.  12  sq.,  in  esplicando  loco  mscnui  cooaentiuus, 
doote  diaputat,  —  431.  eemper  b.  1.,  ut  Qraecuiu  àit,  de 
^  solet;  noatrui»  Jedeumal,  aUaiial:  qnoties  ventua  inatat,  rn- 
^^_  Yid.  adnott.  ad  Ecl.  I.  63.  —  Phoebe  proprie  foit  Titanis  a. 
__rSt  Ooeae  filia,  Aatcriae  ot  Letns  ex  0«w  fratro  mater  iHeaiod.  Tlieug. 
riX.  AlHtlW.  1,  1.  3.  1.  2,  2.):  sed  pngtquam  Helioa,  euin  Apollino  confn- 
tm,  Pnoebi  nomen  accepit.  suror  liìns  Selene,  Luna  dea,  Pnoebea  cogno' 


272  P.  VERGILI  MARONIS 

Sin  ortu  quarto  —  namque  is  certìssimus  auctor  — 

Pura  neque  oblunsis  per  caelum  cornibus  ibit, 

Totus  et  ille  dies  et  qui  nascentur  ab  ilio 

Exactum  ad  mensem  pluvia  ventisque  carebunt,  435 

Votaque  servati  solvent  in  litore  uautae 

Olauco  et  Panopeae  et  Inoo  Melicertae. 

Sol  quoque  et  exoriens  et  cum  se  condet  in  undas, 
Signa  daoit;  solem  certissima  signa  sequuntur. 


mine  appellata,  idqac  etiam  ad  Dianam  translatnm  est.    Of.  v.  e.  Aen.  X, 
215.  Ovid.  Met.  1,  376.  Am.  Ili,  2.  51.  Val.  FI.  V,  366.  —  aurea:    yid. 
supra  ad  v.  232.  —  432 — 437.    ^Quarta  dies  a  nova  luna  si  pura  nitore 
fulserìt,    serenitatem    per    totmu  mensem  portendit.    Respicit  h.  1.  Flin. 
XVni,  35,  79.    Ex  multis.  quae  de  luna  tradit  Aratns  Diosem.  51 — 55.  et 
69 — 72.  Is.  783  sqq.  Bekk.j,  naec  selegit  pol»ta."  Heyn,  —   ortu  quarto, 
i.  e.  nocte  quarta,   ut  Hor.  Od.  IV,  2,  58.     Tertium  Lunae  referìniis  or- 
tìvin.    Sic  etiam  de  die:  Aen.  IV,  118.  crastìnus  ortus  et  alibi.  —  auctor. 
qui  poUicetur,  vaticinatur,  h.  1.  praesagit.  —  433.  obtunsia.  Yid.  supnaa 
V.  395.   Ceterum  etiam  Aratus  et  rlinius  U.  ce.  comua  lunae  brerà,  cnasa, 
obtusa,  s.  in  cuspidem  non  exeuntia,  horrendam  tempestatem  et  imbrem 
portendere  perhibent.  —  436  sa.    Tum  secunda  erit  navi^tio.  —  Vota" 
Holvent  in  litore  nautae.    mutae  euim,  portum  feliciter  ingressi,  diis 
marinis  non  solum  sacra  o£ferre,  verum  etiam  alia  dona,  inscrìptionibiiB 
ornata,  ex  votis  dedicare  solebant:    quo  plura  Antbologiae  Graecae  et  Ia- 
tinae  epigrammata  spectant.    Cf.  etiam  Aen.  XU,  764.  —  437.  „FarUieiiii 
versum  esse,  ex  Macrob.  V,  17.  et  GeU.  XIII.    26.  novimus:    riavx^  xaà 
NfjQrì'i  xal  *Iv(6(p  MékixéQTij,  seu,  ut  Gellius  laudat,  sed  ex  interpolawMie, 
Elyulitp  MélixéQTij.    Est  autem  metrum  versus  :  Glauco  \et  Pano  \peaB 
et  I  /n.|*  Hej/n,  Gf.  Meinekii  Anal.  Alex.  p.  285.  a  Wold.  Kibbe<^o  ìiimL 
Servavit  enim  Vergilius  Graecam  versus  metiendi  rationem,  duplici  hiata 
admisso  et  diphthongo  ante  scquentem  vocalem  correpta;    qna  de  re  et 
adnott.  ad  Ecl.  I,  52.  ad  Geo.  i,  281.  331.  etc.    Ceterum  eodem  vena  in- 
cipit Callimachi  epigr.  XV.  (Anthol.  Gr.  lacobs.  T.  III.  p.  24.,  ad  qnodef. 
DorviU.  T.  EX.  p.  421  sq.)  Wagn.  tamen  (Qu.  Virg.  XI,  3.),  cumYenìfiBi 
lon^am  syllabam  in  thesi,  hiatu  admisso,  nusquam  produxerit  (cf.  auiott. 
ad  Ecl.  Il,  53.),  Copula  autem  que,  in  Codd.  ver  simplex  ^  scripta,  bie  &- 
cillime  excidere  potuerit,  praecedentibus  duaous  ipsi  Q  suniUbns  liteiii  C 


marini,  eodem  modo  coniunguntur  Aen.  V,  823.  Glaucus  autem  piseaior 
fuerat  Boeoticus,  Anthedone  natus,  cui  berba  aliqua  comesa  cupido  inieda 
in  mare  se  praecipitandi,  quo  facto  in  deum  marinum  mutatois  est.  (CI 
Atbeu.  VII,  12.  Ovid.  Met.  XIU,  898  sq.  alii  et  Baumstark  in  Paoly  Séd- 
eticycl.  III.  p.  884  sqq.)  —  Fanope  {Uayónri,  IIav6nua\  una  ex  Nenir 
dibus  s.  quinquaginta  Jierei  et  Doridis  filiabus,  quarum  nomina  leferait 
Uom.  D.  XVm,  39  sqq.  Hesiod.  Theog.  243  sa.  ApoUod.  I,  2,  6.  et  H^nà. 
praef.  De  Panopea  cf,  Aen.  V,  240.  —  Meticertes  s.  Meiicerta,  A&Hl^ 
mantis  et  Inus  nlius.  Cadmi  nepos,  cum  quo  mater,  furentem  nuuitiimfi- 
giens,  in  mare  se  proiecit;  a  quo  inde  tempore  uterque  in  deonun  maà- 
norum  numerum  relatus,  a  Graecis  Leucotheac  et  Palaemonis,  a  Bonsui 
Albuneae  et  Portumni  nomine  divino  cultu  afficiebantur.  (Cf.  ApoUad.  I» 
9,  1.  Hygin.  f.  1.  Ovid.  Met.  IV,  518  sqq.)  —  438-440.  EzAnfìDiflML 
87  sqq.  s.  819  sqq.  Bekk.  Sol  quoque  et  oriens  et  occidena  prognoitìoi 
dat  mturae  tempestatis.  He^Ti.  conferri  iubet  Plin.  XYill,  35,  78.  —  5« 
condet  lahn.  et  Wagn.  ex  Medie,  reduxerunt  loco  vulgati  se  eoiMUC(qood 
praeter  alios  Wakef.  ad  Lucr.  IV,  435.  defendit):  „nam  Partàcipinm  Pnfla 
exoriens  ex  adiecto  verbo  finito  tlabit  explicandum  :  cum  orietur:  ef.  T.  4^  ' 
At  gif  cwn  referetgue  tUemy  comletque  relcUum  Lucidus  orbig  erÌB^*   Ita 


GEORGICON  LIB.  I.  1 

Et  quae  mane  refert  ut  quae  surgentilius  aAtrìs.  440 

nie  ubi  nasceutetn  maculis  variavurit  ortura 

ConditoB  LO  oubem  medioque  ret'ugerit  orbe, 

Suspecti  dbi  aint  imbres;  namque  tirguet  ab  ultu 

Arboribusqiii:'  i^atieque  Notus  pecorique  aìnister, 

Aut  ubi  suti  luccm  densa  inter  nubila  seae  44> 

Diversi  rumpent  radii  aut  ubi  pallida  surget 

Tithonj  croceum  linquens  Aurora  cubile, 

rcMÌBUme  W^.  Qu.  Virg.  VI,  5.  p.  :ia4.  —  440.  re/ert  Hejn.  iUruiu 
nplioat  per  sunplex  fert.  d&t.  S«d  Tide  adndtt.  ad  t.  ;t3U.  —  nurgentì- 
kit»  attri».  <X  Aen.  IV,  352.  —  441-  Sequantnr  orienti»  boUb  proeiiaKiB. 
CI  Ant.  W.  8.  Sii.  Bekk.  ..Sul  orii;iu  si  m&cul.iaos,  uubibua  obdactus.  Kb  u- 
tCTl»n  tantum  sui  parte  conapicuas  et  quasi  aincaviig  est,  iiober  purtenditur. 
PHk.  l.c.  Ctmiyamu  (koì)  oritna  phivian pratdieit;  ùttm  vaaoé,  cum  antaexo- 
nWan  ftum  n«£«  ruòacuulj  ijaaii  ai  et  mgrae  mhmliliua  interoeaermt, 
MpUnùu.'-  Hfgn.  -  file  ubi.  Ribbeck.  hic.  infra  v.  45S.  et  HI.  441.  e 
Cod.  Qad.  &  ni.  pr.  edidit  uie,  ut  lieo.  lU,  33!;.  Aen.  Xll.  441.  533.  ut 
VW.  «  Cml.  Pai.  recopit  ticidie,  dnm  infra  v.  446.  et  alibi  vulgareni  for- 
■■m   Ktinait,     V.t.  Ritsrliel.  in  Mux.  Rhen.  VUl.  p.  448  lutq.  et  Ribbeck. 

rin  Ifthnii  Nov.  Annal.  phil.  LXXV.  p.  3U7.  et  in  Proleg.  ad  Verg.  p, 
^  natrentem  -  -  ortum  Wakef.  et  Bergstraeaser.  oam  Parrhaa.  et 
tà,  Ven.  8ÌDtf  idonea  caosa  in  luvicentem  orheiit,  et  v.  eeiiu.  medioque  -  - 
orAa  «x  coni,  in  taffUoiptr.  -  -  urlu  mutatom  Tiilaeront;  Burnì,  autem  et 
B^n..  intibus  haec  niutatiu  valde  arridet.  apud  Ovid.  Fast.  LU,  3ó3.  Cal- 
pon-  Ert.  IX,  75.  Lucan.  IX.  9.  Prisc.  Perie^,  43.  Hurat.  Od.  lY,  2.  5». 
tifai  vid.  Bentl.)  eandem  varietatem  inveniri  cummemorant,  Sed  verba 
■«acw«lflm  iTiuitt  per  lioentiam  pi>fticain  uro:  naseent^io  in  urtu.  nt  in 
H^au  urtn  E.  nasoens  conapicitor  macnlin  intectus,  posila  (cf.  adoutt.  ad  EcL 
Yni,  IT.),  eadem  ratione  explicanda,  qua  t.  432.  ipiarUi  orbi.  ('A)rrupt&iu 
BBtem  dnurnju  librunim  lecnonem  a  verau  iiequent«  originom  babere,  nemu 
MB  videt.  —  442-  Verba  medioque  re/ugerit  orbe  nibtl  aliud  sìgniil- 
t»K  videntur.  quani  Plinii  noi  concavu»,  h.  e.  ita  orieng,  ut  eiterior  modu 
«liw  p*<^  '^'"'^  l'ulgeal.  interior  autem.  niediue  urbis,  nubibaii  sit  obtecta. 
Cy.  |>raet«r  Arati  et  Plinii  U.  11.  ille  etiam  v.  122.  sive  db*.  Bekker. 
Qnn  Ben  duo  et  diversa,  sed  unum  idemque  prognoaticon  bue  et  prae- 
•tÌrat<  Tersa  describi,  et  matationem  ab  Heynin  propositAm.  mediove, 
pmMia  reiioiendam  puto;  qoa  ne  tnm  ({aideni  upa.s  eaaet.  si  vere  duo 
majfUttóe»  discemerentor.  cara  eunatet,  band  raru  etiam  in  sententji» 
lln^MtiTìi.  obi  pronrie  tv  locnm  babet,  inveniri  ParticoUiu  aue,  umnino- 
ne  «implicem  ('.opulam  etiam  dìstinguendis  rebus  ìnserrire.  Vii.  v.  e  sa- 
pn  ».  419.  lieo.  n.  ST.  351.  399.  5U3.  111.  121  sq.  Aon.  U.  37.  HI,  45y. 
V,  ìì.  TM.  X.  112.  7U7.  etc.  et  cf.  praeter  lahn.  ad  b.  I.,  ad  Aen.  II,  37. 
(t  Bar-  Sat.  II.  3,  137.  Walch.  Emendatt.  Lìvt.  p.  53  sq.  idemque  ad  Tac. 
la»,  p.  201»,  Krìta.  ad  Sali.  Cat.  8,  l.  Wagn.  Qu.  Tirg.  XXIIV.  1.  et 
XXXVl.  lU.  Hand.  Tara.  U.  p-  494  sqq.  et  qui>K  Obbar.  laudat  ad  Hur. 
B^.  I.  S.  5.  Fase.  V.  p.  2.  —  443.  Sunpeeli  libi  lint  imòre;  tnnc 
Mn  anapicerìs  imbres  fnturos.  —  urguet  intransitive  prò  imiuinet,  instat, 
iMmit.  nt  infra  m.  20l).  IV.  290.  et  alibi  Cf.  etiam  lilcL  1.  45.  Oeu.  I. 
m.  333.  Aen.  I,  234.  U.  229.  etc.  ibique  adnott.  -  aò  alto,  ex  mari. 
TO-  avtrra  ad  v.  324.  —  444.  *in>*(er,  pemiciosun,  nuzinsi  ntapndProp. 
IT,  15.  12.  lUI,  23,  32.)  Kt  oenini  formae  ruga  tinittra  tuae.  Cf.  etiam  Aen. 
X.  110.  —  44^  Cr.  Arat.  97  sq.  92Msq.  Bekk.  et  Plin.  XTin,  35,  78.  Si  in 
MarlW  sol  longe  radioi  per  mibai  porriget  et  mtiditàg  erìt  inora*,  pUiviam 
eifmiifttni.  —  iu/r  hic  non  «ìgiulicat  ntatha  poni,  at  anpra  v.  MO.,  sed 
'  Htiu  brevi  atìU.  Utranqne  enim  significati«neiii  ei  inesae  constat.  Cf. 
Biddiai.  Inat.  U.  p.  326.  —  446.  *«««  Uieerti  rumpei,t,  ungali,  rari, 
)i  dìVMBas  parte»  «  nubibua  erampent.  Ita  ee  rumpere  prò  eruuipere  le- 
ritn»  etiam  Aen.  XI.  548.  taaUu  ne  mtbibiu  iotòer  ruperat:  minpt  anteni 
OtH.  ITI.  428.  et  w  enanperf  Geo,  IV,  .168.  -  446.  PaUiiia  orienU»  «olia 
hcc  gnndo  vehemena  eispectanda  erit.    -  V.  447-.  qui  it«ratar  Aen.  IV. 

IBS  I.   SII,    IT.  IB 


J74  P.  VERGIU  liARONIS 

Hea  male  tam  mitÌ8  defendet  pampinuB  uvas: 

Tarn  multa  in  tectis  crepitans  salii  horrìda  grando. 

Hoc  etiam,  emenso  com  ìam  decedit  Olympo,  450 

Profuerit  memìniBse  magia;  nam  saepe  yidemos 

Ipsios  in  volta  varìog  errare  oolores: 


585.  et  IX,  460.,  ex  Hom.  II.  XI,  1.  vel  Od.  Y,  1.  traiudatiiB:  *Hèg  iT  h 
liX^mv  nag  it^avov  Ti&mvoìo  "A^vt/ro.  Aurora^  qoae  in  extremo  orbìs 
temmm  margine,  post  Colchidem,  iuta  Solis  domicilinm  aedes  inias  habe- 
bat  et  enranm  per  caelom  qnotidie  ante  illun  oonficiebat,  Tiihonum, 
palcherrimnm  iuTenem,  Laomedontis,  Troiani  regis,  filiom,  rapnerat,  ex 
quo  Memnona  et  Emathiona  peperìt.  Cf.  Hom.  II.  XX,  237.  Henod.  IBieqg. 
984.  Apollod.  m,  12,  3.  Vose,  ad  h.  L  et  Hermann,  de  mytfaol.  p.  XXu. 
—  croceum  cubile.  Hoc  epitheton  secundom  Vobs.  non  respioit  aaiorae 
▼el  eolie  orientìe  mtilam  colorem;  sed  apnd  Homerom  deae  omnes  aat  pvr- 
pnreii  aat  croceie  apparent  vestibns  indutae,  quia  hi  colores  omninm,  qnot 
Teteres  noverunt,  erant  pretiosissimi.  Gf.  Yossii  Ernst.  mytlìoL  II,  9. 'Ify 
xufjxomnloc  apnd  Homenun  legitur  D.  VIII,  1.  XIX,  1.  £UII,  227.  XXTY, 
695.  etc.;  sed  €K>dem  epitheto  apnd  Hesiod^Theog.  273.  En^o,  et  y. 358.  Te- 
lesthoNympha  omatnr,  et  apnd  Catnll.  IjXVUI,  134.  Cupido  Fulgébat  enh 
dna  candidut  in  tunica,  —  448-  Uvae  sub  foliomm  tegmine  non  tatae 
enint  a  grandine.  —  male,  Vid.  snpra  ad  v.  360.  —  mitie  est  Aecoa 
Cam  uftaé  coniongendus.  Imitator  bone  locom  Calpam.  X,  37.  TVoa  prù 
mwn  laetas  ogtenait  pcanpinus  uvas,  —  449*  Tarn  multa.  Ter.  Kaor.  p. 
1240.  et  Nonios  p.  208,  7.  Quam  multa,  quod  ferri  potest,  sed  iure  Bib- 
beck.  Proleg.  p.  207.  tam  praefert.  SaUre^  qaod  He;pi.  simpliciter  prò  oo- 
dere  positom  censet,  potius  de  grandine  a  tectis  resiliente  et  rorsos  in  et 
recidente  intelligendam ,  qaod  etiam  indicare  videtar  epitheton  korrida, 
i.  e.  exsoltim  ladens,  ita  nt  tecta  campo  erectis  aristis  borrenti  qmodam- 
modo  comparar!  possint.  Cf.  ^ae  sapra  ad.  y.  151.  adnotavimiis.  Kob 
antem  baerendam  est  in  duplici  epitbeto  multa  horrida  sine  Copula  adie> 
cto,  qaoram  alterom  (ut  larniii  verbis  atar  ad  Geo.  I,  320.  adscrìptiB,  ibi 
longiorem  de  tota  hac  re  invenimas  dìspatationem)  signam  nomims  Inter- 
nam  (qoalitatem  ipsi  rei  inbaerentem\  alteram  notam  aliande  assuapteai, 
et  bic  qaidem  numerom,  at  alibi  tempas,  locam,  gradam  et  simiìia,  éaàr 
ficet.  vid.  imprimis  Ecl.  Il,  36.  m,  71.  Aen.  II,  364.  HI,  106.  IV,  19». 
V,  404.  VI,  81.  299.  355.  VE,  32.  198.  228.  XII,  328.  cett  Praetena  e£ 

?aae  observaront  Drakenb.  ad  Liv.  I,    14,   7.  Ondend.  ad  Saet.  Ner.  97. 
!ort  ad  Lacan.  II,  207.  Bentl.  ad  Hor.  Od.  I,  4,   17.  Weicbert.  ^.  erit 
p.  52  so.  idemqae  ad  Val.  FI.  Vm,  404.  Bach,  ad  Tibnll.  m,  5,  SS.  et 
ad  Ovid.  Met.  VII,  272.  Eritz.  ad  Sali.  lag.  30,  3.  alii.    Cetemm^soi 
versas  nomeros  imitari  strepitam  grandinis  tecta  ferientìs,  vere  doeoi  Yam^ 
comparane  eam  cam  Aen.  vUI,  596.  Quadrupedante  putrem  somikt  fÈoA 
unaula  campum,  —  450—458.  Occidentis  solis  praesagia,  qoae  Aratos  T.  158. 
s.  890.  Bekk.  oertiora  etiam,  qoam  orientis,  censet.  Solis  enìm  orbe  aalitai 
obdacto  sab  occasam,  si  nigrae  sant  nabes,  plaviae,  sin  ratilae,  Tenti  dMD- 
tiantor.  —  450-  etiam  cam  verbis  ma^  |>ro/ì«er»it  ooniangendimu  —  eaii     \ 
iam  (sol)  decedit  emenso  Olympo,    Ita  prò  Tnlg.    deSsdei  ex  IMiBn     ] 
Aid.  III.  aliisqae  bonis  libris,   qaibas  adsentirì  videtar  Bottend.  oonrali     \ 
lect.  descendit,  Wa^.  (qaem  omnes  recentiores  secati  sont)  edid^  qddo*     ^ 
oet,  Particalas  ubi  iam^  cum  iam,  abi  significetar,  modo  fotiinim  em  àfi*    .- 
quid,   cam  Praesente  iongi  (at  sapra  v.  208  sq.  Geo.  m,  SOS.  336.  Gt$-     ^ 
IV,   401.,  neqae  alitar  cum  nondum  Geo.  E,  321.,  et  dum  max  Geo.  IH     j 
296.),  centra  vero  Faturum  adiici,  abi  certam  qaoddam,  sed  remoliasv  tes-    J 
pas  respiciatar,  at  Aen.  XII,  821.  De  confasione  aatem  rerbomm  ifoìiiiff»     j 
et  descendere  in  eiasmodi  loeis  cf.  OrelL  ad  Hor.  Epist.  I,  16,  7.  —  Okm-     i 
pus  pK)  caelo.  Vid.  ad  Ecl.  V,  56.  —  462-465.  Cf.  Arai.  Dìob.  iaS-4t7. 
8.  834 — 839.  Bekker.    Bespexit  hanc  locam  aactor  epit  Diad.  167. 
eoi  immemo  (f)  decedit  Olympo.  —  errare  i.  q.  inconstaater  so 
et  miscere,  at  e  seqq.  patet,  non  solam  prò  esse  poeitam,  ut  Hcja. 


GEORGICON  LIB.  I. 

CaeruleuB  pluviam  denuntiat,  igneus  Euros; 
Sin  maculae  iiicipient  rutilo  inmìscerìer  igni, 
Omnia  tum  pariter  vento  nimbisque  vidcbis 
Fervere.  Non  Ìlla  quìsqutun  me  nocte  per  altum 
Ire  neque  ab  terra  moveat  convellere  fuuem. 
At  si,  cum  referctijue  dìem  eondetque  relatuiii, 
Lucidus  orbis  erit,  frustra  terrebore  nirabìa 
Et  claro  EÌlvas  cernea  Aquilone  i 


—  ÌÈ&.  pluviam  d«auntiat.  Sìu  I.ncit.  Aetnac  v.  233.  (Wernsd.  FoEt 
L.  mìa.  IV.  p.  137.)  tìtittaUiet  imbre*.  —  Euro*  poteat  quidein  prò  Tentia 
oBsiiio  positum  acdpi  ;  eiat  tamon  Eorna,  nipote  pleruinqne  cum  Tehemen- 
tibiis  iiiibribaH  uuiuonctiis,  et  Graecis  et  RumanÌB  inipriiuìa  invuna.  Vosa. 
oeaf«rri  inbet  Epbt.  injth.  a  ae  conscrìpt.  1,  35.  —  4&4.  Sin  raiitao  atmt 
aixne  et  ratìlae  nabea,  ventas  cnm  imbribas  donnntiatiiT.  —  ineipient. 
tJSì  imeipitint,  minas  bene,  cum  aeqoatur  vùiebù.  Cf.  v.  e.  aapra  t.  43S. 
Om.  n,  202.  ìbiqne  adnott.  Aen.  II,  709.  IX.  2m.  Bel.  V,  7tì.  et  Wagn. 
Tirg.  VI,  5.  —  inmiacarier.  De  ponwnKe  Infinitivi  PaBsivi  cf.  Rud- 
I.  p.  2S4.  nut.  90.  Raisah.  g.  62.  5.  b.  alii.  Ex  Vergilio  hnc  pertdnent 
,  Aen.  IV,  4D3.  accmgier  (ubi  vid.  Serv.l  et  XI,  2-12.  farier.  ex  Ennio 
!.  b.  G.  p.  134,  Tahl.  argularìer  ctc.  Lucretii  aliquiit  exempla  con- 
laA  eiOB  I,  3S6.  —  455-  '""•  Wamiero  tento  (Qu.  Virg.  XXV,  5.  p. 
■  '  ibent  Medie,  Boni.,  Serv.  Dretid.  ot  uterque  Lips.;  nequa  oonatat, 
f.  tane  iUatum  ait.  Cf.  adnoU.  adEcl.  Ili,  10.  ~  456.  Fervere, 
fair  de  quariii  rehementiore  agitatiunc,   at  iam  saura  t.  327.  de 

BMUpatani  Tidimiu.   ita  hto  etiam  ad  aercm  transfertar,  per  quem 

tmtà  et  nimbi  qoaqua  versus  fervcnt.    De  antiquioio  auten  forma /'erajbv 
pn  fervere,   quae  legitur  infra  v.  471.  Aen.  IV,  409.  567.  VOI,  677.  IX, 

«A«        Th*v       n        Jt        T  ■i.ijl        >i.„^      lAnEnnf        Inai-       1        fi       dt     a»       V^nlliTn    Y        1       Ta* 


jR». 


I.  Luer.  n,  4t.  Ludi,  apud  Qoinct.  InAt.  I.  6.  et  ap.  Ni 
""    l,   17.  Prop.  n,   7,   20.  Btc.,  cf.  Barth.  Advers.  L*j.  a.  o 

kct.   I.  1.,    adDot.    mea  ad  Lucr.  V,  1093.    Tbiel.  ad  Aen.  L__.  ._. 

i.   I.  p.   219.  not  80.  Struve   Veber  d.   kU.   Deci.  a.   Canj.  p.  189. 

Tid.  etiam  qoac  de  forma  Oridire  ad  Geo.  IV,  262.  et  S56.  et  do  r. 

ad  Aen.  VI.  627.  adnotavimus.  —  no»  illa  quisquam  eto.  8en- 

._  toni  nemo  (prò  quo  fortiiw  non  qttisqttam.   Ut   Aen.   IH.   140.   et 

Mape)  andeat  naiem  solvere  et  flnctibns  se  coniroittere.  quod  eleganter  ad 
■e  ^nu  refcrt  poeta.  Heyn.  conferii  inbet  similea  locos  Oeo.  II,  315.  Nec 
cifri  -  -  quiiupaiBi  permiadeat  eto.  III,  43S.  iV«  nahi  ho»  moUei  etc.  et  e 
Omeeb  Aiatum  Phaen.  2S7.  413.  al.  Lon^n.  e.  26.  ^ibique  Horum.)  Callitn. 
ia  Dì».  175.  et  Nicand.  Tlier.  124.  —  457-  a/,  terra  cum  Voaa.,  lahn. 
•t  WaKiL  ei  Val.  Probo  lArt.  Granun.  I.  p.  1411.  Putsch.)  revocavi,  cum 
•duB  Hed.  corrupta  leetione  at  Urrà  buie  emendatìoni  favere  videatur.  Cf. 
■fautt.  ad  Ecl.  Vìi.  6.  et  Geo.  I,  171.  Kibbeck.,  Bmc  et  Conìn^ft.  retinn- 
annt  vnle'.  a.  —  Pro  vnlg.  moneta  cuin  Hauptio,  Ladew.  et  Ribbeckìo  re- 
ec^Biu  Cod.  Med.  a  m.  pr.  (et  Ha.  Bosil  ap.  Cort.  ad  Lacan.  I,  631.)  le- 
Bttaein  moveat,  quam  etiam  Peerlk.  p.  375.  tamqoam  furtiorein  praefe- 
iitf  ani  eenset.  Wagn.,  Bryce  et  Coninirt.  servaront  ìnoneat,  quod  ìlle  etiam 
te  Fliilol.  Suppl.  I.  p.  313.  defendìt.  De  conatiuctiune  cnm  Infin.  vide  quae 
Mpta  ad  V.  280.  et  ad  Aen.  I,  527.  adnutavimiu.  —  fuuem,  rctinacoluw, 
■t  Aen.  Ili,  266.  —  458—460.  „Si  et  mane  et  veapere  sol  pnrus  erit  ac 
NMBUB,  certnm  ìd  aerenitatis  pignos  puta;  flante  aquilone,  qai  serenat 
1^1  nm  Plin.  XVIII.  35,  76.  Si  et  occidet  pridìe  eeraais  et  oritur,  tarUa 
twtìor  fitUm  serenàatis.  Aiat.  Dìos.  93—95.  126—129.  la.  825—27.  858- 
Ml.  Békk.]"  Ueyti.  —  4.58.  re/eretque  eondetque.  Cf.  adnott  ad  Geo. 
I.  U.  et  US.  —  4S0.  Aquila,  si  aestate  spirst,  uebnia»  fngat  et  aerenst 
tulnm;  qnare  Romauis  gratiasimoa  erat.  Cf.  Hor.  Od.  IV,  12.  in.,  ubi 
^ma»  Thrai-iae  ì.  q.  Aquilo.  lode  etiam  epith.  clarué  ei  tribaìtnr,  at  ab 
Bentio  Od.  I.  7,  15.  aotut  et  Od.  lU,  37,  19.  lapyx  eadem  de  causa 
oUi,  Pavonii  aatem  ab  eodem  Od.  Ili,  7,  1.  caiulidi  vocantur,  contra  Tero 
Oeu.  m,  278.  lUgerritmu  Aìuter,  Hor.  Epud.  X,  5.  n^rer  Earat,  Od.  I,  5, 


J 


276  P.  VERGILI  MARONIS 

Denìque  quid  vesper  serus  vehat,  unde  serenas 

Veutus  agat  nubes,  quid  cogitet  humidus  Auster, 

Sol  tibi  signa  dabit.    Solem  qui»  dicere  falsum 

Audeat?  ifle  etiam  caeeos  instare  tumultus 

Saepo  monet  fraudenique  et  operta  tumescere  bella.  465 


7.  nigri  venti  couiiuemorantur.  —  461 — 468.  „ Verbo,  ex  sole  pnesagia 
omnìuo  petimus  certissima,  quac  circa  vesperam  caeli  facies,  serena  an  na- 
bila,  fatiira  sit;  a  qaa  caeli  parte  ventus  nubes  dispeUens  aut  adducens 
pluvias  venturus  sit.**  Ileyn.  —  Quid  vettper  serutt  rehat.  Secandam 
Gelliuiu  Xin,  11.  et  Macrob.  Sat.  I.  7.  proverbium  erat  Romanorom  : 
nescis,  (pM  rettper  mctim  rehatf  quod  Varrò  inscripsit  uni  Satiramm  Menipp. 
Unde  patet,  reuciendam  esse  Med.  et  liom.  lectionem /eroi.  —  unde,  a 
qua  caeli  parte.  -  serenas  nuhes,  nullain  pluviam  afferentes.  Beisk.pro 
serenas  Ventus  correxit  serenans  Enrits  et  Schrader.  serenus  Eurtu,  ut 
hiiimido  Austro  op]H>8Ìtu8  sit.  Sed  rectissiine  adversatur  lalm.,  qui  doeet 
plures  esse  ventos,  qai  serenuni  caeluiu  efficiant.  neqae  Eurum  et  .^itictmiii, 
sed  epitheta  sereniuì  et  humithis  sibi  esse  apposita.  (Ribbeck.  adnotat*  at 
Reiskio  et  Schradero  satis  fìat,  sereium  etiam  prò  Participio  haberì  posse, 
cuios  literam  n  band  raro  in  (!odd.  oniitti  docet  in  Proieg.  p.  435.  coQ. 
Schmitzio  in  Mus.  Rhen.  X.  p.  113.  et('orsBenio  de  pron.  I.  p.  H7.)  —  461. 
j^quid  co  pi  tei  Auster,  praeclare;  etenim  deus  et  facies  eius  exhibeba- 
tur  ab  artifìcibus  truculenta,  minai,  superciliosa.  Omnino  antem  poterai 
poèta  vento  personam  induere.  quod  sexcenties  fit.  Quodcunque  msmabi^ 
tur  Eurus  quis  non  ex  Horatio  [Od.  1.  2S,  .35.]  meminit  V  He^fn.  Similiter 
apud  eundem  Od.  IV,  14.  25  sqq.  Aujiilus  -  -  IXlurieni  medUaiur  agris, 
Plerumquc  pluviam  adduxìt  Anjtterj  unde  bic  humidus  et  infra  III,  27S. 
nigerrimwty  IV,  261.  &nÌA}m /rigidiut  vocatur  et  apud  Hor.  Epod.  X,  19. 
Notus  (qiù  idem  est  cum  Austro)  luhut  commemoratur  (cf.  etiam  EeL  II, 
58.  et  Geo.  HI.  429.Ì;  interdum  vero  etiam  serenam  tempestatem;  quare 
apud  Hor.  Od.  I.  7,5.  lefpmus:  Alhis  ut  nbscuro  deterget  nudila  cado 
oaepe  Notus,  netpie  parturtt  iviftres  Perpetuos.  (Of.  etiam  Macrob.  Somn. 
Scip.  II,  5.  et  Geli.  IL  22.)  Hic  ipitur  sol  det^gere  quasi  et  aperire  fingi- 
tur  eius  cosntationes.  utrum  turbidam  an  serenam  tempestatem  addnoeic 
velit.  —  A^.  falsus  prò  fallens,  decipicns,  ut  sacpe;  v.  e.  Plaut.  Bacdt 
III.  6,  11.  de.  Div.  II.  n,  27.  (Muli.  XXX,  I.  SaU.  Cat.  10,  5.  Snet 
Caes.  81.  etc.  (^f.  Serv.  ad  h.  1.  Kritz.  et  Fabri  ad  Sali.  L  1.  Boettìelwr. 
Lex.  Tac.  p.  193.  Ita  etiam  ignoius,  ignarus.  nescius  etc.  et  passive  et 
active  usurpari  constat.  C'f.  adnott.  ad  Ecl.  VI.  40.  et  Aen.  A,  706.  — 
f'eterum  bine  fluxisse  locum  Manil.  II.  134.  135.  Quod  jtorttma  raium  fa' 
ctat,  quis  dicere  falsum  Audeat  et  tantae  suffragio  vincere  sorOsf  lan 
Heyn.  vidit.  -  4(>4.  ('ousulto  Yergilius  signa,  quae  sol  praebet,  omaiiui 
ultima  commemoravit,  ut  inde  transire  posset  ad  splendidìssimnm,  <|iiod 
sequitur,  episodium  de  prodipis  post  lui.  (^aesaris  caedem  factis,  qmbiii 
quasi  natura  itisa  divinum  illuni  virum  luxisse  putabatur,  et  qnae  sìmsl 
praesa^a  habebantur  t)ellorum  civilium  caedem  ulam  secutorom.  Non  fii^ 
Cile  enini  aetatis  Augusteae  scriptores  insolentioribus  illis  mirìaqne  rebos, 
quae  ilio  tempore  aut  vere  evenerant,  aut  evenisse  fìngebantnr,  commemo- 
randis  Augustum  adulandi  et  concelebrandi  occasionem  praetermittnnt.  Tid. 
infra  ad  v.  466.  Pergit  igitur  poèta  ad  banc  sententiam:  SaeDe  etiam  tft* 
multus  domesticos,   iiuctus  civiles,  bella  intestina  sol  portensi.  —  catci 


oculos  fuisse  Manilio  I.  81)4.  Quin  et  Ofelia  canunt  ianes  subitatgue 
tus  Et  clan€Ìestinis  surgentin  fraauUffUS  arma.  —  465.  operta,  qnae  ad» 
bue  latent,  sed  iam  parantur  et  mox  exardescent.  Sic  apud  Stai.  SìIt.  T, 
3,  171.  operta  incendia,  ap.  VaL  FI.  V,  521.  furiae  opertae  etc.  —  turni' 
se  ere  poétice  prò  oriri.  surgere,  ut  alia  attrìbuta  maris  ac  procellamit 
{fluctus,  aestus  etc).  ad  bellorum  motus  translatum.  RubnL  ad  YelleL  II» 
15.  p.  115.  et  ad  Ovid.  Her.  VII,  121.  minus  probabiliter  ab  arbomm  et 


r 


GEORGICON    LIB.  I.  SH 

Die  etiam  extincto  mieeratus  ('andare  Homam, 
Cam  caput  obscura  nitidum  ferragine  texìt 
Inpiaque  aotemam  timuerunt  saecula  noclem. 
Tempore  quamquam  ilio  telltin  quoque  et  aequora  ponti 
Obacenaeque  cauea  inportunaeque  voliicres  4T0 

[Jailtarain  troiumis  iledncerc  inftlebat.  De  mari  y.  e.  legitnr  infra  II,  479. 
.  d^fluviu  Lucan.  X.  224.  Vulleii  1.  1.  legimos  Mon  Dtukì 
nrcna  Mhtm  eni'lavit  Italiom,  apad  Ovìd.  antcm  Her. 
L  1.  'Bdla  lumen'.  ^  XWA.  Seoaitar  digresHio  «pectane  ad  iuliom  (^aesarem 
irt  Oetaviaoum  Auguatiuii  celebrandos.  (Of.  Arsoin.i  PriMligia  poni  Inlii 
OMaarb  caedem,  qaae  sìmul  pru  praesaKÌis  beDi  civilis  eam  xecnti  habe- 
bntnr.  n.m  anlum  yotìtis  (of.  Um.  Od.  ].  2.  0»id.  Het.  XV.  78S  aqq.  Ti- 
t«U.  n.  S,  TI.  Lacan.  I.  522  eait),  sed  ntiaiu  hiatorìcia  \c(.  imprimili  Dio 
Qua.  XLV.  17.)  satix  fuisse  cdcbrata.  Hevn.  iam  adnntavit.  Inter  ea  fait 
«tùm  Bolia  defectos  inain  m.  Novembri  a.  U.  V^.IW,  qno  Oaesar  iateromptiu 
«t,  nre  sulia  defectam  aucidiaae,  qaa  de  re  molti  dnbitarunt,  astronomi 
neentinreH  aatia  demnntrarnnt:  cf.  Berlin.  Attran.  TaffÀn.  II.  p.  122..  a 
Wwtd'  land.),  et  per  totnm  annatii  pallor.  caelo  semper  nebola  nbacnret') 
Me  nmqtiam  sole  elaro  luce  KplendcDte.  Vid.  Ihnn.  1.  e.  Plutarcb.  Ini.  Caes. 
f.  «9.  Pliti.  U.  30.  31).  Tiboll.  U,  5.  75.  (ubi  vid.  Diasen.l.  (^uaa  antem 
bùiH  phaenomeni,  etiam  Livio  XXV,  7.  XXXI,  12.  aliìaqne  oomniemorati. 
ìt  qvo  multi  diepntarunt.  non  t«m  fneriuit  issolitae  quaiedani  aiitis  maro- 
laa.  ut  volgo  patunt.  quam  potiat  nebnla  illa  femi^ea  modo,  modo  ra- 
bea>,  qtiam  nna  Heerrmu-Ji  dicerc  aolemna.  CI'.  Hejnii  Opnac.  Voi.  10.  n. 
tu,  p.  202.  Ideler.  Meteor.  vett.  y.  47  sq.  et  liber  meos  giopi.  1.  p.  630. 
Oetenun  Hcyn.  adnutat,  od  DOAtn  poPtae  aiemplam  alion  ctiam  beilonun 
mHonunque  calamitatum  praeKa^a  cominemoraaap.  ot  belli  quideni  civì- 
m  Locwi.  1.  524  snq.  et  Petron.  e.  123.  fatincto  m.  Caeaare  R. 
or.  adnutt.  ad  Ed.  V.  20.  -  4fi7.  ferrHginf  Uxit.  Wakef.  temere  corr. 
fimtgme  tinxi't.  qnoniam  S<il  caligine  et  tenelirit  U-iji  recte  dicatar.  non 
WKm./«rrugint  et  colorr.  Sed  iure  enni  vituperaiiB  qoaerìt  lahn.:  „Q<ud 
<  jetar  fadei  cnm  noatm:  Al*  *ie  da*  straJilemh'  Hanpt  mit  chmktler  Bràiaie 
Stdaekttt"  —  ferrttgo  pm  caUginc.  Prima  enim  aip^fleatione  aecandiim 
Xminni  p.  hi%.  vox  indicai  oolomm  illuni,  quem  uoa  eùen^rou  voeamna, 
■•IMI.  Qt  aigfr  et  ntiT^  band  ram  de  rebus  ad  inferoH  iiertinentibog  osur- 
*.  e.  in  Cnliee  272,  de  Orco  ipso.  Aon.  VI,  303.  deCharontJB  cumba. 

Mflt.  V.  4)14.  de  habcnl»  et  (^ and.  XXXV,  27à.  de  seatìbae  PlTitonia 

eU.:*  deinde  viulamni  colori  eiprimendo  adUbetnr  {violett:  cf.  v.  e.  Geo. 
IT,  \tA.  ftmfiiiiei  hynriiUhi,  Otand.  XXXV.  »3.  viola»  femimn»  pingit\ 
IÌHM0  intord'um  etiam  prò  pnrpura  pimitnr  i^Aen.  IX.  Ì92.  XI,  772.  Ca- 
lril^*XLIV,  123.)  Nnmqnam  rem  mbifnnem  eiusque  colorem  videtoi  indi- 
mtK.  Ut  hin  de  soljs,  ita  apnd  0vid.  Met.  XV,  788.  de  Lnciferì  caligine 
Ivikir!  Gwru/wr  et  mdtttta  femtifiiie  Lwri/er  atra  8par$u»  erat.  Tcr. 
Amm  Conin^n.)  Locnm  nostram  imitati  sont  Lncil.  de  Aetna  605.  HruiH 
titiw  guain  mtm  taevo  love  fulgurat  afthsr  Et  nitidum  obnntm  eaelum 
imtùiiut  Uirqtiel  (Scalìi;.  lorpet,  Peerlk.  ttrret)  et  Pnideot.  Cathera.  p.  68. 
Smr^fttgit  et  lugabrt  gorrÙdut  /emimnr  Ignaim  r^iquit  antm  atipui  moe- 
fma  tUimdit.  —  468.  '«pia  tareata,  homines  iatios  aeri,  quo  impivm 
Mbo*  in  (^«arem  commituiiun  erat.  SaentUa  Laeretiano  more  diiìt.  Cf. 
1.  21.  Il,  7T.  503,  (ubi  vid.  adnot.  meat  lU.   753.  eto.  infra  v.  500. 


Md^'l 


■.  n.  195.  Liv.  DC,  18.  10.  —  469.  ajqyiora^fionti.  VA.  sopr 
■.  (W.  IV.JI  To',  et  alibi  leptnr.    Cf.  Barman n.  ad  Prop.  fu. 


n.  780.  eU.    Ita  ofmioTii  pernii  etiam  apcid  Lner.  I,  8.  Il,  727.  VI, 
M.  Ovìd.  Met,  li,   872.  Avien.  deaor.  mundi  itSi..    mari»   a^mrn  apud 


od  Stat.  8Uv.  m,    2,   43.  -   470.   Oh^ofuit   cane».     Ita  prò 

Obacmtiqite  casfs  nnna  Medie,,  qnem  cnm  Wagn.  omnes   recentiores 

w  iure  seoiiti  aant.  Solent  enim  poglae  in  noiuinibua  epicoenii  ple- 
rOMse  femìn.  genus  nanrparc  ivirt.  Heins,  ad  tìvid.  Mot.  HI,  HO.  Tìtium 
al  urat.  Cynee.  1S5.  et  Schneid  Gr.  Lat.  Il,  I.  p.  mi.i.  nuamquam  inter- 
im <tiain  lueìioies  soni  eau»a  niaKenliniim  pracferont  i.cr.  Burm.  ad  Lu- 


nlc.  Ot 
mane 


278  R  VERGILI  MARONIS 

Sìgna  dabant.    Quotìens  Cyclopum  effervere  in  agros 
Vidimus  undantem  ruptìs  fornacibus  Aetnam 
Flammarumque  globos  liquefactaque  volvere  saxa! 
Armorum  sonitum  toto  Oermania  cado 


can.  I,  528.).    Sic  Aen.  VI,  257.  viaaequé  eanet  tdtdare  per  éròem  (ubi 
tamen  in  mnltis  oodd.  visiqué)  et  VH,  493.  rapidae  canea,  —  oheeimae 
canes  ant  omnino  sunt  turpes,  foedae  {ekMaJìe),  ani»  qnod  hie,  ubi  M^ior- 
tunae  TolncreB  addiintur,  praeferendam,  ominosae,  mala  poitendentos,  l  e. 
propter  ipsam  deformitatem  et  immnndìtiain  tristia  omina  afferentes^  ut 
Aen.  m,  241.  262.  et  XII,  876.  obscenae  volucrea,  Aen.  m,  367.  obaeeM 
fameSf  Aen.  IV,  455.  obscenus  cmor.    Cetenun  nnnc  Cod.  Med.  auetoiifta- 
tem  secuti  cum  recentissimis  editorìbus  scripsimus  obscenue  prò  obecoeenu, 
Cf.  Waffn.  Ortb.  Verg.  p.  471.  et  qnae  ibi  ae  etimologia  vogib  diaputantnr. 
De  symoolica  antem,  qnam  dicnnt,  cannm  signincatione  cf .  quos  laudai  Ob- 
bar.  ad  Hor.  Ep.  I,  2,  26.  Voi.  I.  p.  174.  —  inportunae  volueres  Hey- 
nio  in  nniveranm  sunt  odiosae,  molestae,  canta  mali  ominis.    Recthu  vero 
Serv.  :   ^volueres,  qnae  in  aliennm  s.  non  opportonom  tempos  raebant,  ut 
per  diem  viderì  possent.'*  Canea  enim  ulnluites,  quos  putabant  ab  speetra 
visa  bnnc  nlolatum  edere,  non  minns  qoam  aves  noctomae  dieTolanteset 
clunantes  mala  omina  habebantnr.  Cf.  Ovìd.  Met.  XV,  791.  et  796.  THetia 
nUUe  lode  Siygiw  dedà  omina  biibo  ;  -  -  Inque  /oro  circumque  domoe  éf 
tempia  deorum  Noctumos  ululasse  canes  winbrcuque   eilenium  JSkrwritee 
ferunt,  Lncan.  I,  548.  flebile  saevi  Latravere  canee  et  panilo  post  ▼•  558. 
diraeque  diem  foedaese  volueres  Accepimus,    Quod  ad  ipsom  epithetoa  at- 
tinet,  cf.  Aen.  XII,  864.  ales  inportuna  (babo)«  i.  e.  infausta,  abtaifo^.  — 
471.  Igi^es  quoque  ex  Aetna  erumpentes,  qui  verbb  a  mari  aestoante  tnas- 
lati8  descTÌbuntur,  inter  prodigia  Caesaris  mortem  secuta  referuntur.  Saepe 
autem  ilio  anno  Aetna  arsisse  vìdetur.  Serv.  haec  a£fert  Livii  verba:  Taata 
flamma  ante  mortem  Caesaris  ex  Aetna  monte  defluxit,  ut  non  ianimmvi' 
cinae  urbes,  sed  etiam  Rhegina  civitas  afflareltur,    Aetnae  Tero  eraptioDes 
etiam  lui.  Obs.  21.  24.  27.  inter  prodigia  refert.  —  Q^uotiene.    Vid.  ad 
Ecl.  Ili,  72.  —  Cyclopum  in  agros.    Homerus  Cyclopas  dieit  babitvc     ' 
in  occidentali  Sicifiae  litore;  posterior  demum  aetas  eos,  utoote  Vnlomi  so-     | 
cios,  in  Aetnae  cavemis  vel  in  Aeoliis  s.  Lipareis  insulis  degere  pvtebat     j 
Cf.  Callim.  in  Dian.  46—80.  Aen.  VIU,  415  saq.  et  Hom.  Od. iX  106  sqq.     | 
Voss.  ad  b.  1.  —  472.  undantem  Aetnam,  flammas  et  mansam  aidoitein     j 
evomentem.    Vid.  Aen.  XII,  673.  (coli.  Aen.  VIU,  257.)  SiL  IX,  446.  «a-     j 
dantes  volvit  Hanmtas  ad  sidera  vertex.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Qto,  H,  437.     ^ 
De  re  ipsa  via.  Aen.  ni,  571  sqq.  —  ruptis  fornacibue  iunge  oom  ef-     .: 
fervere.    Ad  constructionem  Wund.  comparat  l,  379.  efferre  ieeUe  et  511     1 
carceriims  seee  effundere,  Fomax  autem  Aetnae  crater  vocatur,  cuii  oobìi     1 
mons  Vulcani  et  Cyclopum  officina  haberetur.    Cf.  Lucr.  VI,  662.  Fiamma     ^ 
fora»  vastis  Aetnae  fornacibus  efflat,   Ovid.  Met.  XV,  340.   eulfwreù  or- 
det  fornacibus  Aetna,  Lucil.  Aetna  1.  (Wemsd.  IV.  jp.  87.)  Aetna  ^'Ttmtiqm     ^ 
cavie  fornacibus  ignee,  —  n%.  flammarum  globos.  Cf.  Aen.  III,574.«t 
Sii.  V,  514.  Cum  fervore  globos  flammarum  et  culmina  torret.  —  lique/aeta 
saxa,  quia  massa  illa,  quam  noa  Lava  dicimus,  liquida  quidem  emontii      ] 
cratere  effluit,  moz  vero  indurescit  et  lapidescit.  Cf.  Aen.  Ili,  576.  —  47i      ! 
Praesidia  Romana  in  Oermania  ad  Rhem  ripam  ooUocata  illia  tempaiìbH      * 
in  caelo  peditum  eauitumque  exercitus  inter  se  pugnantes  conspioeie  et  tu-      | 
barum  sonos  exauoire  sibi  videbantur.    (Cf.  OÌrìa.  Met.  XV,  783.  TDmIL      ^ 
n,  5,  73.  Petron.  e.   122.  extr.  alii.)    Cuius  rei  causa  baad  dubìe  in  eo 
phaenomeno    quaerenda,    quod   nnnc   auroram    borealem   (em  NarMskO 
vocare   solent.     (Cf.    Ideler  Meteor.    vett.    p.  53.   et  liber   mena  geogr. 
p.  629  sq.  not.  68.    Idem  prodigium  ante  beUum  Cimbricnm  obeerraten 
esse  narrat  Plin.  II,  57,  58.  a  Voss.  land.  Vid.  etiam  de  hoc  ut  de  aliii 
prodigiis  Euperti  ad  Liv.  I,  31.  p.  86  sqq.  —  Wakef.,  cui  toc.  eoniim  oon 
satis  magnincum  videbatur,  ad  Aen.  Vili,  474.  et  Lucr.  U,  46.  temere  eoid. 
armorum  tonitrum,  coli.  Stat  Theb.  m,  423.  SQ.  Xm,  9.  et  ipifiuB  Aen. 
Vni,  529.  IX,  709.  Xn,  700.    Ceterum  duo  Codd.  et  ScboL  luven.  XI,  111. 


[ 


GEORGICON  LIB.  I. 


Aodiìt,  insolìtìs  tremuerunt  motibus  Atpes. 

Vox  quoque  per  lucos  vulgo  esaudita  eilentis 

Ingens  et  BÙnulacra  modìs  pallentia  mirÌB 

Visa  Bub  obscurum  noctis,  pecudesque  loeutae; 

Infandum!  sÌBtimt  amues  terraeque  dehÌBCimt 

£t  niaeBtnm  inlacrimat  templiB  ebur  aeraquc  sudant. 


ribent  onn.  tonitut.  —  4T&.  „Alpet  saepe  tremnÌMe,  Plinios  notavit 
M,  82,  Mirutn.  hm  prodigìuni  nane  raro  nontiarì:  naepinB  de  Apen- 
ninie.  An  forte  reterex  glacieì  perenniB  ruinas  et  percnssom  inde  solmn  et 
aCrem  prò  teme  motn  habuere  ?"  Heyn.  Wakef.  pauUo  capidius  recepii 
Rpertam  Medie,  a  m.  pr.  et  Rom,  a  m.  «ec.  cormptelain  moatibat;  qatisi 
tvTd  tnoiUet  Alpibns  iiuoliti  csflent.  Peerlk.  p_.  134.  coli.  Hanil.  1.  103. 
Ant^rtnt  terrae  »olidti»mn  tremùcfrel  orbù  coniicit  in  tolidì».  contra  qnem 
i!l  Iiad«w.  eonfem  inbet  Urlichaii  rhrwt.  Plin.  p.  31. ■  qnae  mibi  non  ad 
nana»  est.  —  476.  Per  Incos  vuces  deonun  aaditae  stint,  qtti  clamabant, 
M  ob  faoinora  inataatia  tempia  Bua  et  teiram  onmino  esso  relietoros.  Cf. 
Aen.  rV,  460  sqq.  VII.  95.  Orid.  Hot.  XV,  792.  TibnU.  et  Petroti.  U.  U. 
Ut.  I,  27.  31.  VI,  33.  Snet.  Ini.  0«es.  SI.  ete.  Ladetc.  haec  fere  adnatat: 
,.V.  4T6  et  77-  vidcotur  oontinere  nomina  deonun  Pavorit  ti  PaUorù 
(tif.  L  27,  7.)  circuml acuti one  poetica  indicata.  Favor  cognatos  est  Fanno, 
^  rUTBOfl  cara  Silvano  confutili  itnr.  Cf.  Lìt.  n,  7.  1.  Sitentio  proxiviae 
■0cti*  ^ntva  Arila  ìngnttetn  editam  vocem,  Siùani tara  creditam;"  qoae 
BUtt  vera  sìnt.  in  dubio  relinqnamua.  —  Vox  per  tueot  vulgo  \i.  e.  (re- 
ffDwter,  crebro)  exaudila.  LacimknCea,  ut  Aen.  VII,  505.  lacitaetilvae  et 
vi.  3B6.  (acititm  nemv*.  —  Qn&m  graviter  voi  ingeni  aesaentem  rereiun 
JBdpittCf.  adnott.  ad  Ecl.  (V,  22.  et)  VII,  óO.  Cctoram  VergiLo  ofaversatos  vi- 
dvtar  Lncretii  locns  IV,  &SI>.  b.  (.Fattnonun)  noetiiKigo  tlrepàu  btdoque 
ioeomti  Affirmant  vol^  taeitamo  gUeiitùi  nanpi.  —  477.  „tiinulacra 
modi*  pallentia  miria,  e  Lucr.  I,  I24„  sunt  defonctorum  ombrae.  Meo- 
Mnu  hominum  magno  inuninentiB  calamitatiB  metn  percuBsis  spectra  ob- 
'tta  esao  in  locìs,  non  Innolens  rea  est."  Hei/n.  De  ipea  re  ci.  inprimlB 
Dn.  t,  353  Rqq.;  quod  autem  attinet  ad  Pluralem  nùxlit  (jira  vm^.  ni 
arfww),  praeter  Lner.  1.  1.  cf.  Terent.  Ad.  Il,  1,  12.  indignia  mo(h*.  — 
478>  obteuTum  noctii  prò  obscara  Docte,  t^i  dicendi  ratione  po^tii  satia 
iMitata,  de  qua  vid.  adnott.  ad  v.  393.  —  pecadetqtie  Iccutae-, 
de  babuH  patjasironm  Darrstur.     Vid.  TibuU.  TI,  i.  78.  £1  timiUaem 


3^ 


ce  de  boc  prodigio  Liv. 

ipm  1.  —  479.  la/andum!  Vid.  adnott.  ad  Aen.  1.  251.  —  Mira  hoina 

«ffigii  natnra  quasi  obetnpeeceDB  oratio  in  praest-ns  tenpoB  deflectit:  »i- 

mnt  amnifi,  scìl,  se,  i.  e.  conaistnnt.  cnisn  per  t«rrae  motam  (nam  ter- 

IB  (feftùcvnII  intersaepto.     Sic  apnd  Varr.  L.  L.  V,  2.  lol  tittit.   Ci.  etiam 

adnutt.  ad  Ecl.  IV,  45.   et  de  re  ìpsa  Hor.  Od.  I.  2,  13  aqq.    Vidirma  fia- 

Wtm  Tiberim  ctc.     Amnea   enim  ilio  tempore  ob  terrae   motas  tam   saepe 

•nndanint.  nt  Horatin  tcite  alteram   elnvionem  Denealìoneam  Romani  ti- 

urait    Cetemm  non  haerctidoni  esse  iti  concorsa  «ocom  sìmilinm  aithmt 

-  dthitettnt,  docoimns  sopra  ad  v.   157.  —  terrar.   de/itseunt.    De  hoc 

prodigio  cf.  Cic.  Div.  I.  43,  Ut.  XXXTI.  9,  —    480-  eiur  aeraque  aunt 

sena   {0ÌaudatTa  deOm  Tibull.  1.  I.)  ei  ebore  et  aere  facta   (vid.  ad  Geo. 

IC  1(13'  *t  Aen,  VI.  84S.).  quae  iviammarr  credcbantar.  qtiia  tepido  snda- 

baat  hninore  per  tempiu  plnvinm  coUeeto.    Cf.  Orid.  Met.  XV.  791.  MilU 

loeii  lacrimamt  tour.    Diak.  ad  SiL  ItaL  I,  BG.    Rnperti  ad  lÀJ.  I.  " 


n  aq.   et  adnott.  ad  Aen.  Il,   173.  —  inlacrimat    lemptia  non  dictnm 

Ktacrimat  m  templi»,  ot  Praepositio  m,  proprie  ante  Stibstantivam  col- 
nda,  Verbo  praeposita  ait  (qucm&dmodnm  in  locis  illis,  qnos  Wnnd.  af- 


fcrt.  Hor,  Sat.  C,  3,  77.  dwiir^er*  covaa,  I,  2,  32.  deperiìcrt 
dmuiboB):  wA  Praepositio  ante  lempUi  est  aapplenda  Iqiia  de  re  vid.  anpra 
ad  V.  134.  et  ad  Aen.  I,  2.).  Noli  tamen  ^utare.  compoaitum  verbmu  ni- 
hQ  aliod  aignìticare,  qnatn  Kitnplei:  qnod  lain  ad  Ecl.  n,  57.  negaiiioas. 


280  P.  VERGILI  MARONIS 

Proloìt  insano  contorquens  vertice  silvas 

Fluviorom  rex  Erìdanus  camposqne  per  omnis 

Cum  stabnlis  armenta  tulit.    Nec  tempore  eodem 

Tristibus  aut  extis  fibrae  adparere  minaces 

Aut  puteis  manare  cruor  cessavit  et  altae  4$5 


lliacrimare  ^thu  significat  in  aliqna  re  lacrimare  (bei  elunu^  Uber  eimoM 
tpcinen)  :  onoo  Datet  ex  iis  locis.  ubi  Casus  Obiecti  additar,  plemmqiie  Da- 
tims  (at  eie.  N.  D.  Ili,  33,  82.  cuius  morti  iUaet ama i  90Ìeo,  Lir.  XL, 
56,  6.  qtù  meo  in/elici  errori  illacrimasti  etc.),  interdum  etìam  Aeewi.  (ut 
Instin.  XI,  12.  ejvsgtte  mortem  illaerimatttm  Alexamirum);  qui  ubi  cnnitr 
titnr  (ut  Lrr.  XXY,  24.  11.  Hor.  Sat.  II,  5,  103.  Saet.  Ang.  66.  eie.),  e 
connexQ  est  snpplendns.  Voss.  praefert  nnins  Cod.  Pierii  lectioiiem  loért- 
»Mi/.  Praeporitionem  tu  e  praecedente  m  ortam  censens,  qnod  iam  Leni, 
ad  ntat.  Silv.  I,  2,  124.  ed.  Hand.  iure  rituperat.  —  afraque  eudanL  Gf. 
snpra.  Sic  Aen.  Il,  173.  Trìtoniae  simulacro  salsus  per  artus  ntdar  Ut, 
nbi  yid.  adnott.  —  481'  Efciam  insolitas  amninm  inmioationes  Inter  prodi- 
gia  relatas  esse,  discimns  ex  Livio  XXX.  38.  Inlio  Obs.  67.  aliìs.  F^u 
antem  elnvionibus  infamis.  Cf.  infra  ad  IV,  372.  —  Proluit,  SchoL 
Crucq.  Horat.  Od.  IV,  4.  j*roruU,  idemqne  lenisse  videtur  Senrina,  qu 
erueret  arboree  habot;  et  similiter  sane  Sii.  Itiu.  IV,  602.  eeu  proruta  m- 
pee  Avulsi  montis.  Sed  con  tra  Codd.  anctoritatem  nihil  mntandum.  - 
insano  vertice.  Cf.  Ecl.  IX,  43.  m«an?yfiicfiM  ibique  adnott.  Pado  antem 
etiam  Geo.  II,  451 .  torrens  unda  adscribitur  et  Plinio  01. 16, 20.  voGatnr  tor- 
rentior,  Cetemm  Med.  (excepto  uno  loco  Geo.  HI,  241.,  nbi  tamen  Foggìninn 
rorticibus  impmdentem  in  contextn  reliqnisse  c^nset  W^g1l^  et  Vai.  nbiqne 
exhibent  verter,  nomqnam  vortex;  qnare  Hep.  ad  Geo.  Ili,  241.  Wnndni 
praef.  ad  Edit.  min.  p.  XII.  et  Wagn.  ad  b.  1.  in  Vergilii  carminibns  illani  for- 
mam  retinendam  censnemnt.  Vid.  etiam  Drak.  ad  Silinm  m,  475.  Weidbert. 
tamen  ad  Val.  FI.  Vili,  348.  antiqoioribas  po€tis,  et  in  bis  Vergflio  foniiam 
vortex  restitni  iubet.  Cf.  etiam  quae  a  nobis  dispntata  sunt  in  Praef.  ad  Lner. 
p.  XVII.  sq.  —  silvas  cnr  Voss.,  comparans  infra  II,  310.,  bic  qnoqne  deaibn- 
stis  i^flanzttnaen")  intelligat,  nescio.  Otemm  hunc  locnm  imitatoa  eat  Ln- 
can.  n,  409.  hritlanus  fractas  eroìrit  in  aequora  silvas.  —  482.  Eridm- 
nus,  i.  e.  Padns.  in  quem  ilnvium  posteriores  (et  primns  aoidem  S^lai) 
antiqnissimum  illnd  flaminis  occidentalis  nomen  transtnlemnt  (cf.  Tosa,  ad 
b.  1.  et  liber  meus  geogr.  III.  p.  503.),  rex  fluviorum  dici  Tidetnr, 
quia  maximus  est  finviorum  Italiae  plurimosque  flnvios  minorea  alreo  fio 
excipit.  Ita  Aen.  Vili.  77.  Tiberis,  maximus  Italiae  mediae  fluTÌna,  Cor- 
niger  Hesperithim  fluoius  regnator  aguarum,  et  apud  Auson.  Eplgr.  m. 
Dannbins  lUyricis  regnator  aqitis  vocatur.  Wunderl.  comparai  Geo.  IL 
98.  re^  inse  Phanaetis  (i.  e.  vinum  praestantissimum).  Ceternm  Jlmvionm 
tribus  syllabb  pronuntiandum.  Cf.  supra  ad  v.  397.  —  camposqne  per 
omnes  etc.  Cr.  locus  simillimus  Aen.  Il,  498.  spumeus  amnis  Jrertur  m 
arva  fivrens  cumtdOf  camposque  per  omne^t  Cnm  stabuUs  armenta  trakà 
(quem  band  dubie  respiciens  Serv.  n.  1.  ita  explicat:  „Et  ipsa  stabula  mb- 
versa  secum  tra  hit,  et  armenta  simul,'*  unde  in  plures  Codd.  prò  iM 
irrepsit  lectio  trahit,  quod  sane  soUemne  est  bac  de  re  verbum.  Ci.  Bum. 
ad  Ovid.  Met.  Vili,  553.  et  Gronov.  ad  Sen.  Herc.  far.  968.  et  Ovid.  M^ 
1,  285.).  —  484.  Exta  (cor,  pulmo,  imprimisqne  iecur^  ab  haruapicibiiB  in- 
specta  non  nisi  mala  et  tristia  portenderunt.  Cf.  Ovid.  Met.  XV,  794. 
Victima  mdla  litat,  magnosqtie  instare  tttrrmlttis  Fibra  monet,  eaetmmqne 
captit  reperitur  in  extis.  Serv.  adnotat:  „Fibras  dicit  venas  aiignaa,  qoae 
si  apparebant  in  visceribus,  malum  omen  erant.''  —  adparere  antem,  ut 
sequens  rrsonare  (vid.  infra)  non  minus  quam  manare  ^endet  a  reibo  ees- 
savU,  Verbum  autem,  duobus  Nominibus  diversi  numen  iunctmn,  plemn- 
qne  proximi  numenim  sequi,  iam  ad  Ecl.  I,  58.  vidimus.  Cetemm  feiba 
fibrae  adjparere  minaces  ex  hoc  loco  repetiit  poèta  trag.  in  Bnm. 
Anth.  Lat.  i,  178,  118.  —  485*  Vergilius  sanguinem  e  nuteis  manaaae  re- 
fert;  Ovidius  1.  1.  v.  788.  de  pluvia  cruenta  loquitur:  Saepe  inier  nsmòet 
gttttae  ce^cidere  cruentae.  —  et   altae  Per  noctem  etc.    Halnm  omen 


OEORGICON  LIB.  I.  281 

Per  noctem  rcBonare  lupia  ululantibus  iirbea. 

Non  alias  caelo  c^ciderunt  piar»  Bcrcno 

FiUgiira  nec  diri  totienB  arsero  cometue. 

Ergo  inter  seao  parlbus  concurrere  tclia 

Komanas  acies  itcrum  videre  Philippi;  490 

iubobatnr.  si  Inpi  tani  prope  voniebant  iirbibiu,  nt  ipsonun  ulnUtm  in  ììb 
«landirì  jioseet;  illis  aatem  temporìhiui  per  forani  adeo  Rnmaniun  ciure- 
haitt  Vtd.  Ap^ian.  B.  C.  IV,  4.  ~  altat  urhet  sunt  in  altiore  loco  si- 
ta«.  Videtar  enim  de  [ionia  teptìcolli  in  pritnis  cogitandam  eme.  qoac  Aen. 
I.  7.  aita  Roirtu  vocatur.  nt  Aon.  IV,  »7.  nUa  Gtrthago.  Cf.  edam  Hc-v. 
Od.  I.  IG,  18.  Oid.  Met.  rv,  57.  Trist.  1.  1).  .13.  Lucan.  I.  560.  etc.  Yn»n. 
■rttfidaw  magÌB  qnain  vere  Adiortivuni  piv  Adverbio  poaituin  habet.  ut 
ìD  notiasiini)  ula  Aen.  I.  2H.  maarl  itila  mente  rqtiubmi  huUcàim  Paridi», 
et  iDoam  ita  eiplìcat:  tir/,  hi»  ìn'n  Inn're  der  StAdte  hittein,  et  similìter 
Wakef.  ad  Lucr.  VT,  58U.  epìthcton  uo  spectare  patat,  qnod  intra  aedes  al- 
taa  nrbiiun  nt  in  caTernìs  altis  suoqb  angotnr.  Oinnino  autem  loenm  tam 
plantup  et  eimeditnm  tot  riria  ductia  «erapnlniii  ioiecisse.  non  aatis  niirari 
poMoniDa.  (iwìngham.  enim  emendarat  idta,  nt  Hot.  Sat.  I.  6,  43.  marna 
MMKiMt,  et  Beiak.  coni,  aitali,  bc.  noctcni.  —  488.  e'  retonare  —  urben. 
Mal.  non  ceuarunt  qnud  ex  snperìoribna  anpplendnm.  Wund.  tamen.  hoc 
■egMia.  Tttonart  prò  Infin.  hiitorìco  habet.  qiiud  si  voluÌHset  Vci^ilias. 
tfKt  prò  H  acribendom  foiaset.  Sed  pra^reatuie  nefandi  PaKIcnlae  seicen- 
tÌM  ri  ita  Bnbiici ,  ut  itla  negatili  ad  utirunone  orationis  mombmin  rvfcra- 
tar.  veriMime  docet  Wafm.  i'i.  otiani  eins  Qu.  Vir^.  XXX.  6.  .^mois.  t«- 
■enSpieil.  p.  2:t..  ainc  iuata  causa  haerens  in  sententia.  nrbes  non  cessa- 
viaaft  reaonare  luponuii  alnlntu,  rrtonia-r.  uotioa  euntractatii  formani  habet 
piQ  Twmiarant,  eoli.  Lachniannu  ad  Luor.  V.  3i<ti,  (ubi  tamen  de  aliìs  for- 
mb  enntraptis  a^tur)  et  Pabrìn  ad  Liv.  XXI,  ìà.;  de  qua  re.  aliia  hnius 
sau  ezemplia  in  Vergilii  carnùnibus  frustra  quaeeìtia.  dncitaje  nobÌE  liceat. 
—  487-  Pnlgura  aerenu  oaeln  enniii>ecta  non  minua  Inter  prodigia  retere- 
■  • —  Vid.  adnott.  ad  Aen.  VI],  141.  —  no»  alia»  idem  fere  est,  qnud 
,  _m.  (M.  eiempla  ab  Handìo  Tura.  L  p.  224.  congesta.  Uv.  VII,  3:i.  I 
'  7,  2.  Tac.  Ann.  III.  73.  Snet,  Ut.  8.  eie.  -  488.  <\iraota«,  nt  etiani 
nODO  humines  superatìtioai ,  ita  etiam  Romani  veteres  bella,  tuinultoa  et 
aUa  mala  porkndere  pntabant.  Cf,  Cic.  N.  D.  U.  5,  14.  et  de  cons.  snn 
D,  IS.  (Voi.  rV.  P.  2.  p.  56S.  OrelLt  l'ùfirti  rt  clan,  tr^mulor  ardore  co- 
mtltm.  Ctrnin  illia  toniporibus  stellae  crìnitae.  et  plnrea  qnìdem,  vere  ap- 
■merìiit,    an.   qnod  Voaa.  r^naet  coli.  Aen.  V,  537.  et  Orid.  Het  XV, 


lodicatu     De  tUa  certe  stella  crinita,  qnam  a.  ii.  U.  0.  711.  conapectam. 


certe  stella  crinita,  qiiam  a.  p.  U.  (:.  711.  conapectai 
noster  appellai  Evi.  IX.  46.,  bic  vii  cogitare  potnit. 


m..  Vergiliun  per  cometaa  onuiinn  meteora  Incida  intolli^t.  diflieile  est 

-    -  -  -"m  -   --,, - ,     -        -      -<,---  , 

rlien»,  Vid.  adnott.  ad  Lei  III,  72,  —  489.  .,Haec  prodigia  insecutniu 
«M  ait  bellnm  civile  proelio  ad  Philipj^ios,  Haeedonise  adiectae,  olim  Thra- 
6mt,  nrbcm  eonunisao  et  Uniti  Casauque  eiitn  nobilltatmn."  Hrj/n,  - 
Ergo  ooDclosioni  inservit.  Narratis  anbea  HÌgnis  et  prodigiis,  qnibns  futn- 
■  "         '  "  ìrgit;    Prodigia  illa 

>Bl  einaraodi  beUum 
Ahi  aneh  wirblith  ct^.)  (T.  etiam  Hand.  Tura.  II.  p.  444.  Male  igitur 
HarUand.  ad  Stat.  8ilv.  111.  h.  W.  post  eampo»  interroj^di  signum  poni. 
■■parù  anteni  in  Vocativuni  mprri  mutari  inbet:  qnod  lam  Vmb.  et  lahn. 
npndiant.  —  Sententia  auteni  haee  est:  Fatale  erst,  ut  armii  civìlibiu 
ha  pnitnarelur  in  Macedoniae  tìnibnii;  nani  post  pugnam  Pharsalicam  alle- 
nai in  hoc  liello  civili  iiroelinni  conunifiBnm  est  ad  Phtlippua.  Iterum 
tcitsr  Ann  tam  conìungenduin  cnm  tiidere  PltUippi,  qDam  potios  cum  con 
rwrere;  poetica  tamen  ratione  etiam  Philippi  li.  e.  nna  eademqne  reeioi 
4id  potetant  duo  einamodi  proelia  vidiase,  À  ita  Vergilinm  locum  inteUigi 
mluMe  caia  collocatio  verbiiram,  tnm  imitatio  retenun  acrìptorum  videtnr 
Mopfobare.  Sic  enim  Ovid.  Met.  XV,  823  so.  de  ('neurìa  nltione:  Phar- 
aoba  Mneiitf  ìllum.  Kmathiaque  ilerum  iiuuie/acti  eaeii^  Philippi,  et  Lu- 
MB.  VH.  B53.    Anie  natiae  venient  ade*,  teehriqve  lecumlo  Praeitaiii 


282  R  VERGILI  MARONIS 

Nec  fuit  indignum  superis  bis  sangaine  nostro 

Emathiam  et  latos  Haemi  pingaescere  campos. 

Scilicet  et  tempos  veniet.  cum  finibus  illis 

Agrìcola  incorvo  terram  moUtas  aratro 

Exesa  inveniet  scabra  robìgine  pila  495 

Aut  gravibus  rastris  galea»  pubabit  inanÌB 


nandum  ticeas  hoc  éonffuine  campos;  denìqne  Petron.  e.  121.  (de  Bello 
Civ.  HO.)   Cerno  equidem  gemina  uxm  etratoa  marte  PkOippee,    Praetereft 
cf.  etiam  Manilii  L  extr.    De  daobns  enìm  pioeliiB  a.  42.  a.  Chr.  a.  luto- 
iecto  TÌginti  diemm  spatio  vere  ad  Fhìlippos  commissis  (cf.  Fini.  M.  Bnit. 
40  sqq.  47  sqq.    Dio  Case.  XLVU,  35  sqq.   48  sqq.    Appian.  IV,  106  sqq. 
122  sqq.  et  Lncan.  I,  680  sqo.  VII,  853  sqq.)  hic  nemo  cogitabit.    De  ipeo 
PhiUppomm  oppido,   cuins  rcudqniae  etiamnom  FUdòah  s.  Feìiò^fik  ▼ocan- 
tur,  cf,  quae  exposui  in  libro  meo  geogr.  DI.  p.  1009  sq.   et  in  Twalj 
Reaiencvct.  V.  p.  1471  sq.  —  faribus  telis:  cum^  ntrimqae  a  Bomanis 
pugnaretor.    Cf.  Lacan,  i,  7.   tnfesHsque  obvia  eigni»  Signa^  paree  ^jm- 
ìaSf  et  pila  minantia  pilie,  et  Val.  FI.  VE,  404.  Ramana$  -  -  Uaùmee  Tisi- 
phone  regeague  movet:  quorum  agmina  pilie.  Quorum  aqume  vtrìmtfte 
micant.    Via.  etiam  Aen.  VI,  825  s^q.  —   49l.  ì^ee  euperi»  fuit  t«- 
dignum,  iniqaam  visom  est,  b.  e.  dns  placoit.    (Cf.  adnott.  ad  Aen.  X,  74.) 
Voss.  interpretator:  indignum  nostro  soelere,  ut  sensos  ut:  apta.  Boa  m- 
mis  severa  diis  visa  est  sceleris  nostri  inOaesarem  commissi  poema.  Ema- 
thia  (antiqaom  sive  Paeoniae  sive  Mygdoniae  nomen:  cf.  Liv.  XL,  3,  3. 
lustin.  Vn,  1.  Plin.  IV,  10,  17.  etc.)  Macedoniae  est  pars,  ad  quam  proprìe 
nec  Pharsalos  nec  PhiMppi  referri  possont;  sed  poQuie  eo  nomine  latore 
sensu  etiam  prò  TbessaJiia  utontor,  et  omnino  Macedoniae,  Thetaafiae  et 
Thraciae  nomina  saepissime  confondentes  ita  loqoi  solent,    ac    n  omiNs 
illae  provinciae  una  eademque  essent  re^o.    Haemus  (qui  nono  Balhm 
vocatar)  mone  est  Thraciae,  coi  bac  poètica  ratione  urbe  Philipp!  snbìaoere 
dici  potest.    Cf.  Lacan.  I,  680.    kUos^e  Haemi  sub  rupe  FmUppoe^  qui 
etiam  IX,  271.   Emathios  Philippos  dixit.  Idem  X,  449.  ffaemum  2!léffa- 
licum  commemorat,   et  VII,  847.    Emathia  arva  Theeealiae  adiongit.  — 
492.  finguescere,  qoi^pe  sangaine  nostro  stercoratos.   Cf.  Petron.  e.  121. 
Horrtda  tellus  Extuùt  in  luceni  nutritas  sangydne  fruqee,  et  EDov.  Od.  II, 
1,  29  sq.,  ad  qaem  locam  OreU.  comparat  etiam  Aeschyl.  Pera.  805.,  obi 
Xends  exercitas  in  Graecia  relictas  vocatar  tf(lov  nlaafàa  Botmt^v  X^^» 
et  Plutarch.  Opp.  II.  p.  842.  ùig^tloxos  Xfyft  7iia(vfa&ai  ngòg  rov  noU- 
fiov  Tfcc  igovQttc  —  498*  Sciltcet  et  temput  veniet,  ÌaTai>  S^nov  ttei 
Srav  etc.    (Cf.  etiam  Hom.  D.  IV,  164.   iaaétai  tifiOQ,  8t'  av  wert  etc.) 
Beote  Wagn.  et  lahn.  scilicet  seqaentibas  iangant;  saperioiìbna  enìm  ad- 
iectom  rqaibos  Heyn.  et  Wakef.  conianctom  volant)  Iwgaet.^   Gètenim  cf. 
sapra  aanott.  ad  v.  282.  —  tempus  veniety  cum"inveniet^"pul$a' 
bit  " mirabitur.    Ita  Aen.  I,  283.  Veniet  aetas,  cum^premiét  oc  do- 
minabitur.  X,  11.  Adveniet  tempus,  cum  —  inmittet;  neqae  aiiter  CSandna. 
Vm,  652.    Tempus  erit,  cum  -  -  signabitis  annum.    Semel  taatnoi  ab  bae 
dicendi  ratione  recedit  noster  Aen.  a,  503.  Turno  tempus  erity  mano  esm 
optaverit  emptum.    Cf.  etiam  Haschk.  ad  TibalL  I,  4,  79.  —  4M.  ^' 
pressit  etiam  hanc  locam  Manil.  I,  908. 909.  —  terram  molitue  aratrs. 
Lacret.  V,  932.   ferro  molirier  arva,  i.  e.  vertere.    Vid.  etiam  a&iott  ad 
Geo.  I,  271.  et  329.    Molitus  prò  moliens  (vid.  sapra  ad  v.  200.);  qun- 
qaam,  si  rem  accaratias  consideramas,  pila  illa  etc.  non  inveniie  poteit 
agricola,  priasqaam  solcam  iam  fecit,  terram  molitos  est.  —   496.  exeiA* 
Tià,  adnott.  ad  Geo.  IV,  44.  Wagn.  Voi.  V.  scripsit  exessa,  Cf.  etiam  adoett. 
ad  £cL  m,  29.  —  scabra  robigine,  at  apad  CatolL  LXVm,  151.  i^ 
nostrum  scabra  tangat  robigine  nomen.    Inm  IL,  220.   salea  vocatar. jj 
De  pilo,  telo  Bomanis  proprio,  cf.  Veget.  n,  16.  Polyb.  VI,  21.  Hebdon* 
ad  Hor.  Sat.  Il,  1,  13.  Herzog.  ad  Caos.  B.  G.  I,  25.  alii.  —  496.  inane* 
ioxta  verbam  pvlsahit  non  otiosam  galearam  epitheton;  inanes  ttuii  jp* 
leae,  capitibos,  cam  qaibas  sepoltae  erant,  pntredine  oonaomptis»  lasvo 


GEORGICON  LIB.  I. 

Grandiaque  eSoBsis  mirabitar  ossa  sepulcbris. 
Di  patrii,  Indigetes  et  Romule  Vestaque  mater, 
Quae  TuBcum  Tiberini  et  Romana  Palatia  serva 
Hunc  saltem  everso  iuvenem  Buccmrere  saeclo 


polsatM  clariorem  ednnt  sanum.  Imitatas  est  hnno  loctmi  CUndian.  XXI, 
(de  lami.  Stit.  l.)  134 — 137.  ■  -  offenso  quando  miit  vomere  putret  Diaai- 
liant  glehi»  fjnUae,  nel  ipudin  rantris  Oa$a  pfremphman  raonent  àmnania 
regum.  —  497-  grandia  oiaa  ex  commurn  de  »MtÌ9  priscuraiti  honùnaui 
«t  hcronin  corporibuK  opinione.  Cf.  Aen.  XU,  8^9,  900.  Enit  enim  «iir- 
muniB  fere  antiquitatis  upinio,  homineB  qw'vis  saeculo  fieri  minore»,  ìnflr- 
nùoroa.  debilìures.  Cf.  Hom.  D.  1.  262  sqct  ilcsiod.  'Efy.  139  aqq.  et  (i^ai>s 
CoiUngton  landat)  Lncr.  C,  1150  gqq.  et  luven.  XV,  èO.  Suntcntìa  ijfitur 
haec  eitt;  Posteri  aliquandn  grandia  ossa  eonim,  «fui  in  pugniti  iUia  ad 
Philippos  cecidenint,  eodcm  modo  mirabnotur.  ot  noa  prìscomm  iUoran 
'jMa  minunuT.  Aliì  psruin  probabilitcr  ou^tant  de  ma^o  numero  Gallu- 
nim  in  pn^nia  Philippcnsi  occisonun,  qui  stainra  corpons  loiuce  snperaTe- 
rìnt  BomanoB.  Sed  vide,  (inae  contra  hanc  sententiam  docte  dieputaiit 
Bnnn.  —  tepnlchrig.  Vid-  adnott.  ad  Ecl.  Vm,  97.  —  498.  Seqnnntur 
pTCcea  Diis  ^hibittw,  per  quos  Octaviano  Augnato  liceret  infalieitaii  tem- 
ponuu  BUCCnrrere.  Cniii  toto,  qni  Bequitur,  loco  cf.  Hor.  Od.  I,  2.  Dii 
patrii  et  Inttigeten  ab  alìis  prò  tiadem.  ab  alila  reclina  prò  dìversis  ha- 
MottiT;  neque  àliter  intellont  nunc  loctun  Ovid.  Het.  XY,  MI.  Di.pre- 
ror,  A«néae  comitet,  quilmà  riuiù  et  tipa»  Cegteranl  (i.  e.  di)  patrii,  Fen- 


patrii  poBoit  Wund.  coniparans  sopra  i.  5  aqq.,  abi  simUiteT  in  ìnvocatione 
4«onun  Copula  deait;  qood  iure  probat  Wagn.,  aimnl  doMna,  ad  priaa  ni>- 
mea  pertineri.-  Vestae,   ad  altonun  Romulì  commemoratìunent.     Peettliare 


._.  .   epeiegeseoa  penna,    cnm   genere  poaito   per  aimplicem  (lopn 

ad  nngnlas  vel  peraonaa  Tel  res  deecendatur.  at  utiaro  Aen.  I,  2.  Qfa  569. 
T.  140.  YI.  831.  vm,  698.  XU,  516.  et«.  Cf.  eiua  9tt.  Virg.  XXXfil,  fi, 
•t  Bobii  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  34.  et  Aen.  1,  III.  Dii  patrii,  s.  dei  muo- 
nun  (norpfpof,  lyji'ópioi,  janixal),  Larea  potiBaimum  et  Pcnatea,  opponnn- 
tOT  iu  nnmiuibns,  quoram  cnltmu  Komani  ab  eiterìs  nationibns  reeepe- 
rant;  IndigiUe»  ant«m  aunt  heroea  Romani,  hominoa  Itali  ob  merita  eua 
eoiiBecTati  et  divino  honore  afTccti,  ut  lanna,  Picns,  Fannua,  Aeneaa,  Ro- 
mnliia,  alii.  (Cf.  Aen.  VHI,  314,  SII,  794.  Liv.  !.  2.  ertr.  TibnU.  U,  5, 
44-1  Qoare  Indigetea  quidem  poasunt  etiam  dei  patrii  vocari,  non  omne» 
fero  Àfi  patrii  erant  Iwligetet.  Cf.  Vo«a.  ad  h.  1.  Et  oumibus  nominatim 
inmcantur  Ronniluf  et  Veeta,  nt  etiam  a^nd  Ovid.  1.  1.  et  Sìlinm  IX, 
191.  ffitte  Vftta  -  -  Ct/bele,  Indigrtaqne  Dei,  Fauntuque  tatorque  Qui- 
rtMu.  De  Romulo  s.  Quirino  deu  cf.  Geo.  111.  27.  Veatam  auteni  einaqne 
iffnem  sempìteranni  ab  Aenea  Truia  advectum  esse  conatat.  (Cf.  Aen.  II. 
»7.  in.  li.  149.)  *-  499-  Tuteam  Tiberin  quia  in  Etruria  s.  Tuscia 
■I  Apennino  monte  oritnr.  Sic  Ovid,  A.  A.  III.  386.  Tuietim  omnem,  et 
Hot.  Od.  Ili,  7,  28.  Tiucw'i  alveunt  prò  Tilwri  ponnnt.  —  Romana  Pa- 
latia. In  Palatino  monte  non  solnm  Erander  rei  arcera  condiderat  (Aen. 
VlU,  313.),  aed  etiam  Bomnlns  domnm  anam  habnerat,  ^uarc  etiam  Octa- 
riam  AoKUEti  palatinni  in  eodem  monte  eitrnctumi  nt  tue  cum  Palatìo  ai- 
■bI  M^tnr  Octavianna  Caesar.  (Cf.  Suet.  Aug.  72.  Vellei.  11,  SI.  Dio 
Om.  JOJX.  15.  LIV,  27.  LV.  12.  et  libor  mene  geogr.  m.  p.  697.)  - 
Mérfa».  Vid.  adnott.  ad  Geo.  lY.  383.  -  300.  Hune  iuvenem,  Oeta- 
*taiiiun,  qni  a.  U.  C.  691..  H.  Tuli.  Cicerone  et  C.  Antonio  Cosa,  natna, 
[Do  tempore,  i.  e.  a.  U.  C.  718..  annum  Tigesimum  septimam  agebat.  Vide 
adnott.  ad  Ecl.  I,  41.  et  Hor.  Od.  1,  2,  41.  Videtnr  htmc  tocuin  reRpenaae 
CUpnrn.  IV,  137.  Di,  precor,  liane  mvenan  -  -post  lonpa  reAieite  vitar. 
Trn^ora.  —  Aune  talteia;  nam  Inliuni  Caesarcm  impiia  inriderant  Ro~ 
aanu.  —  „ev«r*(>  Haeeto  lut  v.  468.)  dliit,  quod  in  prosa  rebut  perdi- 
lit  suerurrere;  nt  evrrtwn  òaperium  prò  labcfaetato,  ad  interitnm  raente, 
Vid.  Dncker  ad  Ltv.  XXX,  16,  6,.  ubi  eiatat  civitat  everta.  Tota  aenten- 
tia  aie  procedit:  Petmittite  dii,  ut  Caesar  remp.  restituat.    Satia  malonun 


284  P.  VERGILI  MARONIS 

Ne  prohibete!  Satis  iam  prìdem  sangnme  nostro 
Laomedonteae  lnimns  penuria  Troiae; 
Iam  prìdem  nobis  caeu  te  regia,  Caesar, 
InvidVt  at^ue  hominnm  querìtor  curare  trìumphos; 

?uippe  ubi  fas  versum  atque  nefas:  tot  bella  per  orbemi    M)5 
am  multae  scelerum  facies;  non  ullus  aratro 
Dignus  honos,  squalent  abductis  arra  colonis 

expertì  siunns.  Ne  nobis  honc,  qui  uiice  res  restitaere  j^test,  ìnirìdete 
et  erìpìte,  etsi  sevi  hnioB  eae  sunt  corraptelae.  ut  dei  aliciuns  prmeBeiitiam 
yix  ferani*'  Heyn,  Itibbeck.  Prole^.  p.  15.  Tectissime  censet,  oaee  et  Ter- 
Bum  504.  non  demam  a.  725.  scribi  potnisae,  quo  Octavianns,  vir  trigìnta 
sex  annonun,  lani  templnm  iam  clansisset.  C\ìm  ipsa  sententia  cf.  Hor. 
Od.  I,  2,  25.  Quem  vocet  tUrùm  popukts  mentì n  imperi  rebuiff  —  502. 
Posteris  luenda  esse  maionun  peccata,  communis  erat  Tetenun  opimo.  Ita 
etìam  Romani,  Troianorum  nepotes,  illornm  delictis  premi  iore  poterant 
Tideri.  Qoare  aptissime  bic  commemorantnr  Laomedonteae  per  iurta 
Troiaey  ut  in  loco  parallelo  Aen.  IV,  541.  ('f.  etiam  Aen.  V,  811.  8ltnh 
età  meis  manif/tu  periturae  moenia  Troiae.  Satis  nota  enim  de  Laome- 
donte  narratio,  qni  ApoUinem  et  Neptmium,  muris  Troiae  ab  illìs  ez- 
tnictis,  neque  multo  post,  liberata  Hesione,  Herculem  pacta  mercede 
fraudavit.  Vide  Hom.  U.  XXI,  441  sqq.  Pindar.  01.  YU,  39  sqq.  Horat 
Od.  m,  3,  21  sq.  -  Hom.  II.  V,  640  sq.  .\pollod.  II,  5,  9.  II,  6,  4.  Diod. 
IV,  32.  Hygin.  Fab.  89.  Necjue  adsentior  He^io,  Txiomedonteae  siinpliciter 
prò  epitbe^  Troiae  habenti,  ut  per  iurta  Troiae  latina  ad  omnia  facinoTa 
Troianorum  atque  ad  fata  ac  mala  referantur,  qnibus  illa  erant  ezpiaiida. 
Ceterum  Peerlk.  p,  135.  v.  498—502.  post  v.  514.  vult  positos,  ut  meUor 
efficiatnr  libri  exitus,  quod  iure  reiiciunt  Ladew.  Pro^.  p.  15.  et  Ribbeck. 
Prolep.  p.  47.  -  -  508.  iam  duduin  Dii  in  coctum  suum  te  recijpere  geatiuni 
Cf.  0orat.  Od.  I,  2,  25  sq.  (imprimis  v.  45.),  cui  hunc  Verguiì  locnm  ob- 
▼ersatum  esse  patet.  —  504.  queritur  (te)  hominum  curare  trium- 
pkost  i.  e.  inter  bomines  vivere;  nani  \ivcre  et  triumphos  aj^re  Oetam- 
num  po^tae  adulanti  unum  idemque  vidctur:  quamquam  illis  temporìbns 
▼ere  nondum  trìumpbaverat  Augustus,  cui,  Sexto  Pomt)eio  vieto,  non  niii 
ovatio  a  Senatu  decreta  csset.  Cf.  <]uae  infra  ad  v.  505.  adnotata  vides.  — 
505.  w*»,  prò:  apud  quos,  se.  hommes.  Ita  enim  Adverbia  loci  prò  Pro- 
nomine  cum  Praepositìone  posìta  saepissimc  etiam  ad  personas  referrì  oon- 
stat.  Cf.  Heindorf.  ad  Hor.  Sat.  l,  2,  78.  Corte  ad  Sali.  lu^.  U,  22.  We- 
sterb.  ad  Ter.  Eun.  Ili,  5,  36.  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  5,  2.  Eremi  ad  Nep. 
Milt.  3,  1.  Hcrzog.  ad  Caes.  B.  G.  II,  5.  et  V,  14.  alii.  Vid.  etiam  infra 
ad  Geo.  IV,  449.  —  fas  atque  nefas  versum,  confusum,  fas  in  nefiWf 
nefas  in  fas  versum.  ('f,  Ovid.  Met.  VI.  585.  fas  nefasque  confutum  miV, 
et  Orell.  Excurs.  II.  ad  Hor.  Epod.  V,  87.  p.  665.  —  tot  bella.  Heyn. 
haec  et  seqq.  v.  509—511.  ad  annum  ab  U.  C.  717.  M.  Agrippa  et  L.  Gallo 
CoBS.  referenda  censet,  quo  „inter  Caesarem  et  Sextnm  Pompeium  beUam 
recrudescebat,  Antonius  cum  exercitu  adversus  Parthos  iamandom  Sjnae 
infestos  ibat  et  ab  Agrippa,  qui  Rbenum  transierat,  in  Galliis  beUvin 
modo  confectum  erat.'*  »cd  ipsi  triumphi  (victorìae)  bic  commemorati  po- 
tius  de  tempore  pauUo  posteriore,  de  anno  ab  U.  C.  718.  s.  36.  a.  Ohr.  n. 
cogitar!  iubent,  (juo  Octavianus,  Sexto  Pompeio  iam  devicto  et  Etraiiae 
tumultu  sedato  (vid.  infra),  bellum  contra  Saìassos,  Tauriscos,  Libomos  et 
lapydas  parabat  (Appian.  Ulyr.  16 — 21.  Dio  Cass.  XLIX,  34.),  Trìnmniato 
autem  Lepidi  relegatione  sublato,  cum  novae  inter  eum  et  Antonium  flimul- 
tates  exortae  essent,  omnia  ad  novum  bellum  civile  spectare  videbantor. 
Accedit,  quod  ^oétam,  qui  bis  quatuor  Georgicon  libris  conscribendis  septem 
annos  impendent,  prìmum  eorum  eodem  anno  et  incepisse  et  perfedase,  per 
se  minus  est  probabile.  Ceterum  cum  hominum  triumphis  ci.  Hor.  Od.  !« 
2,  49.  hic  magiios  potitis  triumphos,  Hic  ames  dici  valer  aÈgue  princep- 
—  506.  mvltae  scelerum  facies,  i.  e.  genera.  Or.  Aen.  Vi,  560.  ibid. 
v.  104.  Aen.  V,  922.  Ovid.  A.  A.  I,  121.  facies  non  una  timoris  ctc.  — 
507.  dignus  honos,  qualem  meretur,  satis  magnus;  pacis  enim  stadia  ce- 


I    Et  CQTTae  rìgiduiu  falcee  conflantur  in  ensem. 
[     Hìdc  movet  EuptiratcB,  illinc  Germania  bdlui 


GEORGICON  LIB.  L 


Vicinae  ruptis  inter  ae  legibus  urbci 
Arma  ferunt;  saevit  loto  Mare  inpius  orbe: 
Ut  cum  carceribua  sese  uffudere  quadriga^ 
Addunt  in  apatia  et  frustra  retinacula  tenden 


dcre  debeot  bellicis  operibnB.  Vide  autem  pnEtain  Tel  in  medio  episodio  non 
ghUTÌBoentem  rei  ^loprìe  hic  tract*Qd&e.  agriCDltoroe  ob  hos  civile»  tlactua  et 
tnmiUtiis  pnranH  laoeiitia,  qnae  ip&a  horum  libroruin  canHcrìbendoroin  ans&m 
dediwe  non  temere  patatór.  Quod  ad  constmotianem  attinct,  cf.  Ecl.  II,  53. 
Hitno»  erit  hui'f  quoque pomv,  ceUiruni  autem  Aen.  VII,  t)3&.  —  arva  nqaa- 
Itnt,  litn  deformata  iaceiit,  iitpote  Tastata  et  deserta.  Cf.  adnott.  ad  Gvu. 
n,  348.  —  608.  conflantur.  Flave  et  conjtare  verbu  propria  euDt  de  me- 
tallu  Uqnandis,  coquendìa:  hic  autem  tonare  de  fertn.  duni  liquescit,  oa- 
doido  usnrpatQin  ndetot.  Nonìns  e.  v.  rigitUu  et  Ben.  ad  Aen.  Xll,  3U4. 
«ihibfiQt  /omui-ntar,  Cod.  Frane.  cunNinAir,  utmmque  ei  interpretamentn. 
Oeternni  apud  Lncretiom  V.  1292  aq.  bìiuìUb  ìnTMiitur  locua:  Inde  Minuta- 
li^ priiefuil  frrrmu  enei»,  Vonaifuii  in  ti/itcentim  iptcir»  eit  falok  aht- 
MM-  —  509    Euphraieii,  natiunee  ad  Eaphratem  faabilantes.  Parthi  alii- 

?ue  Asiae  popnli  cum  ììh  coninncti,  contra  quos  ilio  ipso  tempore,  h.  e.  a. 
le.  U.  e.  Antonia»  belliun  gerebat.    Cf.  Geo.  IV.  óbu  sq.  Sic  Geo.  U.  225. 


mia  (oT.  adnott.  ad  Bel.  1.  62,  et  IV,  58.1  couunemorata.  si  Vergilioii  baec 
•odem,  qno  reliqna,  tempore  acripsit,  ad  rea  ab  Agrìppa  a.  71ti.  in  Gallia 
M  ad  Menuiu.  queni  adeo  transiit.  geiitae  (cf.  Dìbb.  de  Verg.  vita  etc,  not. 
4S,I  referri  ilebet:  nunus  recte  enim  cam  lahniu  (Introd.  p.  XXTV.,  qiiein 
PmtelDnB  Beqnìtar:  (cf.  nnpra  ad  v.  23.)  cugitaTeris  de  Nonci  et  Pannoniati 
paftOlU,  quos  Octavianne  a.  7)9.  bello  peraecntua  est  (Dio  Casa.  Xlilic,  34.) 
Bibtooli.  tamen  Proleg,  p.  Iti.  potios  bellmn.  quod  Dione  Caaa.  U.  21. 
laetore  Caina  Carrìnas  a.  deinum  724.  vcl  725.  oum  Morinia  et  Sueris  gea- 
A  napeì  (ìdeoqoe  hoh  Tersu»  poitea  dcmum  adieutus  esse?)  arbìtratnr. — 
610-  vteinae  urbun  Italiae,  iniprimia  Etrurìae.  uhi  mpta  veture  aocietate 
tt  concordia  singola  oppida  mutuo  ae  impugnabant  et  TchemcDa  ilio  tem- 
pore  tamnltna  graasabatur.  Cf,  Dio  Casa.  XLIX.  15.  et  Appian.  in.  16  sq. 
iVide  tamen.  quae  contra  hanc  t^iniuncm  djxputavit  Ribbeck.  Proleg.  p.  IT.) 
Antiiis.  in  lahnii  Nov.  .^nal.  LXU.  p.  3y.  (neacio  qna  de  canaai  fortaase 
da  BbcKÌ»  et  Meaaana  cogìtanduiu  eaae  su^ioatnr.  —  ruptia  legibut. 
pMcttunilins.  mpta  pace   Aen.  Vili,  54U,  pogratit  iwìm  et  /onderà  rwapunt. 

—  fili-  Arma  ferunt.  Wak.  temere  coni.  Arma  fremimi.  —  Marx  iit- 
fimt,  ut  aae|ie.  Ita  etiam  itrma  inpìn  Aen.  VI.iil2.  XII.  31.  Cf,  edam 
•daott.  ad  Ecl.  I,  7i).  -     512.   ..A  Circo  miapta  contparatìo  tumultuantii 

-■■'-     semel  emisEi  currus  cum  tanto  impeto  munt,  nt  ah  auriga  retineri 
nt."  Hfi/n.    Cet^nim  hnnc  versom  ante  ireuloa  TÌdetur  babuiase  Hor. 
I,  1,  IH.,  ubi  vid.  Orell.  -~  carcere*,  locom  in  Circo,  unde  equi 
)   ineipiunt.    Cf.  Geo.  m.  104.    Aen.  V.  145.    Hor.  Sat.   I,  1,  114. 
Ond.  Her.  XVIU.  166.  Triat.  V.  12.  26.  Ciò.  Brut.  47.  Li*.  Vm,  20.  etc. 

—  &IS.  Hemuiabilia  in  hoc  loco  panilo  difflcitiore  deprehenditnr  lectionis 
raiietu,  cum  Codd.  flnctuent  inter  Addunl  in  tpatìa  (qnae  lectiu  Medie. 
rt  Qvd.  a  m.  sec.  cum  Serri  et  optimomm  Codd.  Qoinct,  Inat.  VUl,  3,  7S- 
aactoritate  tum  Klii  XVI.  .172.  inùtatione:  fere  medium  evedì  etrtamiat 
(MpiHM  Ih  rpatia  adtlehaul  iuvatnr;  ubi  tómen  libri  «cripti,  quoa  Dra- 
luaS,  aeqnìtnr,  praebent  m  tpatio).  AddutU  tpaUa  (Ruu.'l.  addunl  tpatio 
(Hed.  a  m.  pr.,  colore   rnbru  superacr.  t»  et  ai  et  Mentel.  1.,  adduni  tu 

''     '"    '  ir.)  et  AdthiiU  M  in  »pntia  (quod  praeter  multoaCodd. 

.  Qitinctil,  exbibent;  iiuainquam  et  ibi  eadem  est,  qoae 

>ICCtìonÌa  diTersitas).     Wagn.   snapicanir.   Vei^ìlinui   BCri^sigse  Addunt 

>*>>-    — uganiqne  tatitae  varietatìa  Hcrìptume  aatis  indican  lectione  Ad- 

wilicct  media  Toce  per  subaequentem  intercepta,  lacunam  alìos 


I   iMMaTulg 

t 


286      P.  VERGIU  MARONIS  GEORGICON  LIB.  L 
Fertor  equis  auriga  neque  aadit  corrus  habenas. 


interponta  Praepos.  in  expleyÌBse,  alios  utmmqne,  in  et  se,  intolime,  qoem- 
adm(Kliim  Aen.  II,  788.,  ubi  simile  quid  factum  yideamiu;  formnlam  autem 
dicendi  Addwdse  tpaUo  ex  imìtatione  Graeei  alieuiiu  poStae  ifnnot,  àéfùrtai 
S^fip)  ortam  censet  et  aie  explicat  :  crescuni  spatio,  i  e.  ereacit  correndo  ìpaa 
càerìtas  equomm,  sive:  qnoplos  spatìi  decursam  faerìt,  eo  acrìos  curront. 
(Non  tamen  reticendom,  'Wagnerom  mutata,  ut  YÌdetur,  sententia  in 
min.  edit.  ez^Ucare  receptam  lectionem  Addunt  in  spatìa,)  Quae  omnia 
eum  satù  duina  TÌdeantur,  acquiesoendum  esse  iudicavimus  in  Tul^rì  le- 
ctione,  (quam  etiam  Ladew.,  Haupt.  et  Ribbeck.  receperunt)  tpaita  com 
VoBsio  et  Heynio  de  septem  spatiis  seu  syris  intelligentes,  quibos  in  Caco 
decuTSUB  finiebatur.  Voss.  laudat  Sen.  Ep.  30.  (cum  [tiffitaioreg]  sqpiKmo 
9paUo  palmae  adprofdnquant),  Ovid.  Halieut.  68.  {8eu  septem  spaUis  dreo 
meruere  coronam),  Snet.  Dom.  4.  et  Isidor.  XYUI,  37.,  aocetqufi,  hos  cur- 
sus ab  Ausonio  Enit.  35.  smtentis  vias,  a  Propertio  II,  25,  (lU,  20,]  2S. 
septem  rotas,  ab  Àmobio  VII.  p.  245.  gi^os  septem  vocarì.  Imprimia  an- 
tem  hanc  explicationem  iuvant  duo  Aeneidis  loci,  V,  316.  signoque  repente 
Corripiunt  spatia^  et  VII,  381.  (turbo)  actus  Juibena  CurtxUis  firtur  apo" 
tiis  itemque  Gratii  Cjn.  227.  Incubmt  spatiis,  quaUs  -  -  quadriga  ete.  Gf. 
etiam  Creo,  m,  203.  Ad  verba  Addunt  (quadrigae)  in  spaJtia,  non  tam 
eursum  (b.  e.  intendunt,  in  ipso  spatio  currendi  sumunt  vires),  quae  panUo 
durior  esset  ellipsis,  quam  potius  se  supplendum  yidetur,  et  €uìdere  se  m 
spatia  (ut  dare  se  in  fktgam  et  similia)  si^ificat:  dare  se  cursui  percam- 
num,  cum  impeta  ferri  in  spatia  curricmi.  Sic  iam  Heyn.,  ForoeUini  et 
lacobs.  ad  Geo.  lY,  149.  bunc  locum  intellexerunt,  quibus  tamen  non  eon- 
cedo,  Addunt  {se)  piane  nihil  aliud  significare,  quam  simplex  (m)  dmL 
Immo  Praepositionem  adiectam  id  spectare  puto,  quod  plures  simul  eumnn 
instituunt,  ideoque  quasi  ad  ceteros,  una  cum  ceteris,  se  cursui  dare  eogi* 
tantur.  (Yidetur  mecum  consentire  Ameis  Spicil.  p.  24.,  qui  et  ipae  Pron. 
sese  supplens,  yerba  sic  explicat:  „incipiunt  inire  cum  caeterìs  oertuMa 
curule.*')  Voss.  (cui  adsentitur  Ladewig.,  comparans  dictionem  m  ékii 
panilo  artificiosius  explicat:  addunt  spatia  in  spatia  s.  spatiis,  i.  e.  alM 
post  aliud  spatium  currunt.  Sed  tum  non  adtmnt  m  spcma,  sed  dinliei- 
ter  addunt  spatia  scribendum  ftdsse,  recte  censet  Wagn.,  coli  adnolt.  ad 
Aen.  rV,  142.  Schirach.  p.  318.,  qui  m  spatio  legendum  putat,  Toe.  nèns 
subintelligendum  ratus,  omnem  locum  ita  explicat:  „dum  currere  ìndphnt 
equi,  mox  inflammantur  cursu,  et  vires  augent,  novas  vìres  addunt  et  èt- 
pucato  Quasi  cursu  pergunt  {tUe  Pferde  setzen  zu),  Neque  aUter  Serfìis 
(„quemaamodum  in  processu  equorum  cursus  augetur"  et  „currendo  pha 
eomm  cursus  au^etur''),  Wakef.  ad  Lucr.  VI,  300.  et  Wasp.  locum  explieait 
Bryce  simili  ratione  Svnesin  statuens  effundere  hic  et  Verbi  et  Sabrtniifi 
notionem  habere  putat,  ut  ex  eo  Accus.  Obiecti  (celeritatem  Tel  impetom, 
speed  or  inwetuosity)  verbi  addunt  repetendus  sit;  et  comparat  loeoB 
Oom.  Nep.  Uannib.  6.  Numidae  insidiati  sunt  ei,  quas  (sciL  miridiaa)  aM 
soUsn  ejfumJt  etc.  Peerlk.  denique  p.  134.  prò  sese  coni,  cwnum^  ut  e«r- 
mm  effunaere  dictum  sit  prò:  efFosae  carcere  munt,  et  addsmt  t»  speàie 
(hanc  enim  praefert  lectionem)  significet:  „8patiando  (eundo)  semper  augent 
oursum,  citius  citiusque  proripiuntur'*.  Scnrader.  denique  pamm  proMbi- 
liter  coni,  quadrigae,  Ardent  in  spatia  et  frustra  r.  t,  —  514.  Fertuf 
equis  auripa.  Of.  Aen.  I,  476.  Infdix  puer  -  -  Fertur  emds  emrugut 
toer<<  resuptnus  inani.  —  eurrus  (h.  e.  equi:  ut  Aen.  XII,  287.  et  luna 
XlV,  230.  totas  effumdit  habenas  curriculo)  non  audit  habenae^  reginiff 
potest  (possunt).  Simili  ratione  Claudian.  XVn,  187.  canit  Detsdie  asfi' 
gae  non  audit  verbera  cuArus,  et  Statius  Tbeb.  V,  412.  cknnsmque  (gabflr- 
naeuli)  audire  negantem  Lassat  agens  Tiphys,  Of.  etiam  Bunnann.  et 
Bach^ad  Ovid.  Met.  V,  381.  Hevn.  comparat  Hor.  £p.  I,  5,  13.  egui  /ri- 
nato est  auris  in  ore.  et  Pind.  Pyth.  n,  21.  ag/jiara  nsiaix^Urm. 


F.  VEEGIU  MABOmS 

GEORGICON 

IIBER  SBCMBUS. 


AE6UMENTUM. 

In  Prooemio  (I— -8.)  foSU,  declarot  comiliam  de  ar/iorum  imprimUqiie 
titniiit  et  oleamm  coltnrti  ogendi  (1—3.)  et  pruptetea  Baocfaum  invocat 
(4 — 8.)  Tom  iirìnuin  ducet.  alias  arborea  sponte  naad  (9—21.);  alias  srte 
pAari  (12 — 34,),  et  quidem  avulsione  (22.  23.),  infuasiune  {24.  2b.),  pru- 
Mgifie  (26.  27.).  surculo  (2S.  2y.\  coucisione  (3U.  31.),  insitione  (32—34.). 
Beqnitur  locas  do  cultura  arborom  et  Bilveetrioia  et  fnictifeiaroni  (35— 
82.),  qneiu  eioraarae  pofta  Moecenatia  propìtiam  Tolnntatero  iinplaral  (35— 
46.).  lom  exponitur,  arburee,  qnae  spante  praveniant,  coltn  einendari  pos- 
te (47—56,),  qnae  e  semino  naseantor,  transplantatiune  aliisque  artiflcia- 
lia  enltnrae  ^encrìbus  (FiT— 72.),  imprimU  iuoculatione  et  inaitione  (73 — 82.). 
pel^endae  quoque  arburuni  eiusdem  generis  specie»  praestaotiores  <S3~- 
ji>80.  Praetèrea  lacns  natnrae  cuiusqne  arboris  idoneos  est  nircomgpicien- 
du  (108—113.)  et  variae  orbia  teiranun  rc^ones  respiciendae,  in  quibui 
■riMies  proTcninnt  (114—135,).  Sic  oditusi  tubi  paiat  pofta  ad  bndes  Ita* 
&■«,  ooamniu  renuu  ^roventn  felicissimBe  (136 — 176.).  Deniqae  soli  natura 
Mt  eaploranda,  ut  diseamus,  qnuuiodu  optime  eo  pussimus  nti  (177 — 225.); 
y^toa  praeceptis  sobiicinntur  certae  soli  eegnoecendi  et  iudicandi  notae 
(2tt — 2S8.)  Tum  transit  poeta  ad  culturam  cnm  arbonuu  otonino,  tnm  \ì- 
tiun  (259 — 4111.)  Prinium  enim  docetur,  qoae  in  plantatione  obsetvauda 
OBt  (1&9 — 314.)  inipriuiis  quod  ad  tempos  attìuet  (315—322.),  quibos  adii- 
ritoT  digreeaio  de  vena  laudlbus  t323 — 345.).  Deinde  pergit  anctor  disserere 
da  cara  arboribos  post  jilantationem  abhibcnda.  (346-370.),  et  a^t  de 
ITcrtetirUs  iis.  quae  nocere  possint  noreUis  arborìbua  (371 — 379);  cniuque 
in  hù  (^er  sit,  eicurrìt  in  luoreni  mactandi  bìrci  in  sacro  Bacchi  (38(1 — 
ÌW.).  Vitibos  tamen  imprìmis  assidua  est  cura  per  tatotn  annam  atUii- 
bcndft  (3ìlT— 4ty.1.  Minus  operosa  est  oleorutn  cultura  (420—428.),  exigna 
nt  omninu  nulla  arboruiu  sativanun  (429 — 457.).  Denìque  egregina  eicnr- 
ra»  4e  landibui  vitae  rostieoo  (458—^42.). 


288  P.  VERGILI  MARONIS 


Hactenus  arvorum  cultus  et  sidera  caeli: 
Nunc  te,  Bacche,  canani;  nec  non  silvestrìa  tecum 
Virgulta  et  prolem  tarde  crescentis  olivae. 
Huc;  pater  o  Lenaee,  —  tuis  hic  omnia  piena 
MuneribuS;  tibi  pampineo  gravìduB  autumno 


1.  Hactenus,   inquit,  L  e.  libro  primo,  de  agromm  cultura  egi,  niinc 
arbomm  cnram  exponam,  et  prìmum  quidem  de  vitibus  ceterisqne  arbori- 
bus  frugiferis  {te,  Bacche,  canam),  tum  de  virgultis,  b.  e.  arboriboB  sU- 
vejftribus  et  oleis,  dicam.    Utitur  hoc  exordio  etiam  Golùm.  IQ,  1.    Cet»- 
rum  vix  est  cnr  memorem,  ad  hactenua  supplendnm  esse  cecini^  quod  latet 
in  seqnente  canctm.    Sic  Aen.  XII,  96.  te  maximus  Actor  (gessit),  te  Titrm 
nunc  dextra  gerit,  et  Ecl.  IX,  1.  Quo  te,Moeri.  pedes  (dncunt)?  on^  quo 
via  ducit,  in  urbemf  ubi  vid.  adnott.   Repetit  liane  versom  anctor  tetra- 
stìchi  in  Anth.  Lat.  Bnrm.  II,  189,  9.  atque   respexenmt  enm  Cohun.  X, 
433.  et  Claud.  Cons.  Stilich.  II,  1.  —    2*  Bacche  non  solom  vitinm,  quas 
primos  Graecis  adportavit  (Atben.  XV,  5.  p.  82.  d.),  sed  omnium  arbcran 
trogiferanim  cura  erat  demandata  (Athen.  UI,  7.),  ^oare  v.  e.  poma  (mala) 
Dionysi  commemorantnr  Tbeocrìto  II ,  120.   Inde  eins  cognomina  xàoTuuot 
et  dfVi^QirriQ;  inde  etiam  in  Dionysiacis  arbores  circumferebantor  (oi^i^ 
ff^Qta).    Iure  ìgitur  Baccbos  invocatnr  in  principio  libri  de  arbomm  eiil- 
tora  aj?entis.    Ita  fere  Yoss.  ad  b.  1.  —  stlv estria  virgulta.    VirguUa 
(cf.  infra  v.  346.  et  Lncr.  V,  933.   nova  defodere  in  terram  vòrguUa)  re- 
spicit  potissimnm  taleas  arbomm  silvestrinm  s.  infecondamm ,  ulmoinmik 
popnlorom,  fraxinorom  etc.    Temere  enim  Heyn.,  sUvestria  prò   eDitheto 
ornante  babet,  ut  virg.  aihestria  nil  nisi  arbores  omnia  generis  dgiufioent 
Immo  duo  bic  genera  arborum  commemorantur;  per  Bacchum    ut  iam  fi- 
dimus,  arbores  fecundae  significantur,  quibus  per  nec  non,  ut  YiilgOy  al- 
tera pars  adiicitur,  i.  e.  arbores  sUvestres  sive  infecundae,  anae  maritiri 
soleant  TÌtibus.    ^Cf.  adnott.  ad  Ecl.  m,  10.  Geo.  I,  2.  et  inna  t.  89.)  — 
%.  prolem-'  oltvae  bine  sumpsit  auctor  carm.  in  Antb.  Lat.  Bum.  Il» 
188,  3.    Unam  arborem  frugiferam  prò  omni  genere  poèta  nominat.    Oe 
metapbora  autem,  qua  prole»  ab  animantibus  ad  plantaìs  transfertnr.  Bum. 
conferrì  iubet  Alanum  in  Anticlaud.  I,  79.  de  tellure:   Nalturae  eanimda 
manu  Zephyrique  favore  Parturit,  et  tanta  natorum  prole  wperbùf  aiqie 
Suet.  Aug.  94.  et  (ialb.  1.,  qui  soòolem  dixit  de  pullis  ex  arborìlniB  mm. 
Cf.  etiam  infra  v.  23.    de  corpore  matrum.  —  tarde  crescens  TOttiv 
oliva,  quia,  apud  Graecos  cene,  e  semine  (nucleo)  educabatur,  qoara  Bé- 
siodus  apud  Pun.  XY,  1,  1.  dicit,  satori  olivae  fìructus  TÌdere  munosaa 
contin^ere,  utpote  prìus  defuncto.    Romani  celerìus  eam  crescere  iubeuat 
e  ramis  dissectis  (vid.  v.  29.  30.);  sed  ita  quoque  tarda  modo  ìubbebatln 
crementa.    (Cf.  v.  181.   et  Varr.  R.  R.  I,  41.   Talma  et  cupreamu  et  dm 
in  crescendo  tardae.    Quare  etiam  Graecis  òìpiyovog,  òìpixagnos^  Swmv^ 
vocatur.)  —    4.  pater  Lenaee.   Pater  dicitur  non  tam  ob  oorporis  Uto- 
tum,  cum  iuveniB  et  pulcbra  forma  fingi  soleat  (nam  Bacchi  barbati  a  kr 
dici  imagines  erant  rarìores:  cf.  Hirt.  Mythol.  Bilderbuch.  L  p.  78.),  qotfi 
propter  beneficia,  quibus  paterno  quasi  animo  homines  beat;  atomnesDOr 
qui  genitores,  conditores  rerum  nabentur,  patres  appellantur.  —  Lmad 
autem  et  EpilenU  cognomine  (a  Iriv^j  dolio  ilio,  in  quo  uvae  pedibns  All' 
teruntur,  ducto^   imprimis  in  vindemia  invocabatur.    rroprie  tenaems  (ir 
t'«roc)  est  Adiectivum,  omnia  quae  ad  vinum  pertinent  significans.    OT.  Gtf> 
III.  510.    Aen.  IV,  207.  Stat.  Silv.  IV,  6,  80.  Lmaea  dona,    Pro  Bioeho 
legitur  etiam  infra  v.  529.,  Tibull.  Ili,  6,  38.    [Odit  Lenaeu»  trisHa  mH« 
oater),  Ovid.  Met.  XI,  132.   {Da  veniam  Lenaee.  pater),  ibid.  IV,  li'yf^ 
dì.  --  hic,  in  iis,  ^uae  dicentur,  in  argumento  carmìnis  mei.  —  5-  ^^f» 
in  honorem  potentiae  tuae,   i.  e.  per  tuam  potentiam,    cura  et  haéò» 
tuo.    Cf.  Gteo.  I,  15.,  et  Aen.  V,  797.,  ubi  via.  adnott.  Lucr.  I,  7.  «te  — 
pampineus  autumnus  (ut  nunc  Cod.  Med.  secuti  scrìpsimus:  cf.  WigB* 


OKOKOiror.  i.iit  II 


II- 1 


Flore:  ag'-r.  .-.purii&it  lAf-tn'.  vui'ì' mt»  InI/m- 


14/'***/    ■  '*  '    *'  *"■ 


/ 
'  <i^ 

•ft 


*  '     ■    / 


■  ■  ■   < 


k     r 


C'ci'^^'tiifrii'^-   ìJtff ìffr^ìttì' IMO   Iff'/i   litiiti-   niii^uiiiu   infittiti 
I  '.--— A*   i  ■/   .'-i'.,''-  ;sijj'   *1*  t,*i  fattiti*   /fi/ii^ 

..    !..         .  '      •  f   tt- 


f  . 


!*■    •       >        ' 


'   •    ■  / 


,''  «^ 


-        ■.  *  - 


Tu:: 

z. 


^-    < 


i 

c. 


*    • 


J 


29()  P.  VERGILI  MARONIS 

Namque  aliae  nullis  hominuni  cogentibuii  ipsae  1* 

SpoiJte  Bua  veuiant  camposque  et  flumina  late 
Carva  tenent,  ut  molle  eìler  lentaeque  genestae, 
P(»pulu8  et  glauca  canentìa  fronde  salicta: 
Pars  autem  posito  surgunt  de  semine,  ut  altae 

varia:  tft  qoidem  naturallB  modus  triplex,  a»it  ut  sponte  remiant^  h.  e. 
uiViTeniaDt  arbf*reK  (ut  snpra  I,  5-1.).  aul  a  semine,  aut  ab  ndioe.  Plin. 
aM,  32,  58.  (T  Thwjpbr.  h.  pi.  D.  I.,  quem  et  Varronem  1,  39,  SI,  ei- 
presBÌt  VerKilins.  Item  Colum.  de  arlM.>r.  pr..  ifoì  ad  h.  L  respidt.**  He^m. 
—  10.  Huilis  hominam  couentiùttM,  ut  Ovid.  Met.  1.  103.  Ctfmiadigtte 
cibis  tadlo  coifeitle  creatis.  Vide  etiam  Geo.  1,  12S.  NhUum  (prò  memèo^ 
cum  Genitivo  indi'  pendente  le^tur  etiam  apnd  Tac.  Gemi.  43.  med.  Aa00 
hottiutn  muttineutp  itorum  atUpfiinru  et  alibi.  -  ipjtae  Spante  Mua.  CI 
adnott.  ad  Eoi.  IV,  21.  et  Vili,  106.  Spoide  tata,  aùiofiarmc^  iavróftmrm, 
ap.  Theophr.  h.  pi.  II.  l.i  liic  idem  sijyciiificat .  qnod  snpra  I.  22.  tàom  wUo 
Memitie.    Hoc  tamen.  cum   nulla  ar1>or.  nulla  lierba  sine  semine 


non  stricte  capienduni  esst'.  quisque  \idet.  Sermo  est  de  plantis,  qnamm 
semen,  quod  non  spaiyitar  huminuni  manibus.  sed  vent<»  et  a?re  adrdiitiir, 
sensibos  nostris  omnino  e.st  (.Krcultum.  (Vide  tamen  v.  14.  ibiqae  adnott.) 
Qoare  Varrò  R.  K.  1.  40.  ducet:  Scìiten-- duplex:  ununiy  qv4>d  laiei 


tetufum,  alUrtuu,  quod  npertuiu.     Otuiexìnm  eiiam  usque.  adeo  pagro,  ut  tint 
obècura.    Cf.  etiam  Plin.  XVI,  36.  45.  et  S<hirach.  i».  503.  et  537.  —  re- 
nili»/,  proveniunt.    Cf.  adnott.  ad  Ge<».  I,  54.  --    lì.   flumiua  curta, 
sollemni  epithet^i  a  tlexibus  sinnosis  fluviorum  petito.    Ìi.  t.  c.  TibolL  IV. 
1,   125.    Varca  nec  axjnietojt  egeruut  finmiwt   curgtut.     Sic   Aen.    HI,  238. 
curva  Ittora.  --  campoH  —  tenent ,  i.  e.  tegrunt,  implent.  Sic  Orìd.  FmI 
n,  465.   Popuhu  et  cannae  riparum  turtwia  teuebant   (ubi  vid.  Bonn.),  id. 
Met.  II,  3.    tenet  ima  lacuuae  Lent^t  ttaltx  iuiìcique  Uve^  cttntuieqme  pakt' 
Mtren  etc.    Cf.  Heins.  ad  Ovid.  Fast.  III.  219.     -  13.  „fiier  salids  fortane 
ffeous;  neque  enim  satis  notus  frutex  est.    Vid.  Plin.  XVl,  IS,  31.** ^wj. 
Praeter  h.  1.,  ubi  non  nisi  in  aquosis  locis  provenire  dicitar,  etimm  lllS, 
10,  44.  «ius  mentionem  facit  Pfinius,  qui  folia  silens  illita  capitìs  àohm 
sedare,  odorem  vero  serpentes  fugare  perbibet.  qjoa  de  causa  mstid  btea- 
lum    ex   eo  factum    ^^erant.   —   genenta  s.  genista  {spaniacher  Gùuter), 
frutex  vimineus.  cuiu.s  in  Italia  potissimum  pennagna  copia  nascitnr,  qnem- 

?[ue  Romani  et  sepibiis  faciendis  et  apibus  nutrìendis  adhibebant    CL  in- 
ra  v.  434.    Plin.  XVI,  37,  69.  XXI,  12,  43.  XXIV,  9,  40.    Colum.  IV,  31. 
in.,  ubi  vid.  Schneider. ,  Burmann.  ad  Gratii  Cvneg.  130.  etc.    Nomen  tot 
a  yenu  deducitnr,  quod  instar  ^enu  flcxilis  sii,   vel  a  geftw  <l  e.  ffigDol 
qut»d  sponte  genatur.    ('f.  Billeri).  Fior,  class,  p.  181.  Kibbeck.  scnrat^      1 
ni^tae  cum  Med.  (qui  tamen  infra  v.  434.  genestae  exhibet)  et  Rool   Flan- 
mi  autem  Cknld.  consentiunt  in  scriptura  yenestae.    Difficile  diotn  eit,  ntn 
forma  praestet.  —  lenta;  sollemne  viminum  epitheton.    Cf.  Geo.  1,265.7 
salicta  (cf.  Ecl.  I,  54.)  prò  salice.    Kx  variis  autem  saliciB  generìbosid 
commemoratur ,  qurnl  imlcherrimam  ]>racbet  speciem,  foliis  gìaueùf  nbto 
vero  canentìl/wi  (i.  e.  albis,  cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  43.)  praeditom.   Ita  etitn 
Ovid.  Met.  V,  590.  de  cani^t  salictÌH  loquitnr;  glauca  autem  coma  popolo 
tribuitur  apud  Victorin.  I.   p.  2504.  -      14.   Pars  respondet  piaeeewi 
àliif  ut  Ecl.  I,  64.,  ubi  vid.  adnott.  —  pars  surgunt.  Cf.  adnact.  adAfli- 
I,  212.   —  posito   remine  {ànò  an^Q/iarog  ap.  Theophr.  1.  L)  non  «•*• 
semine  hominum  manibus  iacto,  ut  Burm.  expiicat  de  pluitariis  eogitaos: 
nam  de  satione  arborum  omninoque  de  iis  propagationìs  modis,  qnoa  hoBÌ- 
nes  invenerunt,  infra  dcnium  sermo  est  v.  22  sqq.    Hic  de  einamodi  ir^ 
ribuB  agitur,  quac  neque  sua  spante,  i.  e.  sine- olio  semine  in  ocnlotó- 
currente  (cf.  Geo.  I,  22.  Varrò  R.  R.  I,  40.  Plin.  XVI.  26,  45.),  proveniBnt 
neque  ab  hominibus  seruntur  aut  plantantur,   sed  ex  ilio  semine  procre- 
Bcunt,   qnod  ipsis  decidit  et  in  solum  se  insinuavit,  e  castaneia,  nnolAf' 
glandibus  etc.    Quare  Heyn. ,  ceteroquin  locum  satis  recte  ìnteUigenSi  dì- 
nus  probabiliter  adnotat  :    „Quod  hic  posito  semine,  idem  v.  57.  stmàài^ 
iactts;**    qua  in  re  Bryce  mecom  consentit   et  ipse,  ut  celeri  leceitìw*^ 


OEORGICON  LIB.  II. 

Cftfltaneae  nemoniinque  lovi  (jiiae  maxiuua  frondet 
AesculuB  atque  habitae  Graiis  oracula  qiiercus. 
Pullolat  ab  radice  aliis  denHÌBi«una  sìIva, 
Ut  eerasia  iilmixque;  etiam  Paroasia  laurus 
Fttrra  sub  ìiifjenti  iiiatrìs  se  «ubìcit  umbra. 
Ho»  Datura  modos  primiun  dedìt,  bis  genus  ouiiie 
Silvarum  filiti  e  umque  viret  neinormijquc  sacroriira. 
San!  slii,  qnoa  ipse  ria  eibi  repperit  nsus. 


editureR,  B«nic.>n  ImininitiD  inanu  iactuni  rcsiraenn,   cet«rum 

panilo  otiscarìns  dixputans.     Poni  potìoa   uni  deponi,    idiji 

onuvatoiii  eadeiu  riitìoue,  uua  infra  v.  403.   et  S31.     Ct.  é 

XI,  *6.  M.  Iler.  XV,   151.    Hor.  OJ.  HI,  10,  7.  obi  jKMÙat 

Pro|t,  I.  8,  9.    pittitar  pruinar,   sìiat   caelo  delapsa*.    l,Vid.  Braulihi 

Pr«p.  1.  I.  et  V'osa,  ad  fi.  1.)    Iwi-te  aat^ui  Heyn.  adnotat,  soiiiina  n<. 

Inm  de  Ktanis,  sed  latiore  «euau  otiani  de  nncibna,  nucleuì.  baccis,  int«Tduni 
de  ndìdlius.  ulantia,  stolonibu»,  omniaoquo  de  ijunTis  propagandi  gvnere 
did.  P«erll[.  taniun,  bis  oumibiis  non  coateutun.  p.  136.  coni,  proprio  a. 
da  tnamu;  iniod  eodeni  ratinile  viUt  intellip,  qua  anura  potilo  interpretati 
sunu.  —  15-  Dii  caataaei»  vid.  Cidam.  IV;  33.  Pliu.  XVIl.  10,  10.  el 
30.  34.  —  aeaculut,  arbor  glandifent  e  quercunni  genere,  ut  uiimis  qucr- 
tna,  luvi  sacra.  (Plin.  XVI,  4.  5.)  Erat  omnium  ijiiercuuiu  altÙBÙna  icf. 
bifra  T.  291  Hi|q.),  sed  niinores  et  deteriore»,  quam  cetero  ^euero,  ferebat 
gkndes..  tPlin.  XVI,  6,  8.  26,  43.  40.  79.Ì  Vom.,  coli.  Sprengel.  Autìqu. 
Mtan.  I,  25.,  aeacnlnni  eandem  babct  cuni  qnercu  montana,  ab  Homeio 
H.  XU,  132  sqq.  deacrìpta;  Martino  est  qnercns  bibema,  ut  quercini,  quae 
pnprìe  dicitiir.  aeflliva.  A.Iii  perpcrau  eaui  uonfundunt  eiixa  fogo,  at  ^ij- 
Tf6f  a  ifttyfìv,  ita  etcìUum  ab  esca  deducendiun  putantes.  Aeteuku  ma- 
xima Hemurum  Repi.  grocce  dietimi  pntat  iiru:  in  aemorìbas;  Wund. 
T«ro  Mmoro,  nt  tilva»  v.  26..  [et  Aen.  III.  24.]  prò  arboribus  uosita  acci- 
ai atqne  ctiam  Wn^.  nemora  per  ,.ari>orefi  nemorales"  iDurpretatar. 
auui  eiplicondi  rationem  Asicia  in  lahnii  Nov.  Ansai.  LXII.  p.  hi.  poeta 
MÌgDUn  ceuset.  —  16.  habilae.  oracula  ^uereut.  Dodonae,  ubi  aut 
aolunbae  qnercnbus  iiiaidentes.  aut  quercus  iiiaae  fnlionuii  mumiure  ora- 
GVb  edere  pntabantur.    Cf.  Hon.  Od.  XIV,  32T.  2S.   et  adnott.  ad  Ecl. 

IX,  13.  Wagn.  comparat  Orid.  Am.  m,  10,  9.  'luertmt^oraciUa  prima. 
Peerik.  p.  376.  prò  habitué  coni,  aditat,  coli.  Hom.  Od.  XIV.  327.  Tir  fh- 
.^«'vt^V   ifàtn  fijjitvai,   Stpga    Stoìo  'E*  i(fvòf   ùy^iKo'^tuo  j/(ò(  Boviisy 

twMutuag.  —  17.  Tertium  eenus  arbomm  cumuicmoratnr,  quod  e  radicibua 
(Amò  ^f')f  ap.  Theophr.  1.  l.)  novoa  butcuIoh  prnfort.  fiviradicet  (Wtunfl- 
tdtStiainge)  vocatoa;  quamquam  j  nt  Hcys.  docut.  id  nunien  latìoa  patet. 
tt  stolunes  ac  truacos  etiani  designat,  qnog  traunfer»  in  aliam  terram.  t^ato 
B.  K.  e.  5J.  buB  aurcoloa  e  radice  prM[crmiiiant*>s  pvllot,  Plin.  XVII,  10, 
1».  pviMo»  vocat.  -  Btlca.  Vid,  adnott.  ad  Oeo.  I,  76.  et  152.  -  18. 
•liana  Parnatia  lauru».  AnimadTertc  oratioucin  eleganter  Tsriatam  prò: 
Vt  cerMia,  uliuis  et  lauro.  Lmirun,  ApoUini  ancia,  aecnndum  Ftìn.  XV. 
30,  40.  pidcherrima  inTeoiebntor  in  Pamauo.  Phocidis  munte,  ad  cujiia 
IMicea  Delpbi  oraat  sitae.  De  forma  Pamamuii  ri.  adnott.  ad  Ecl.  VI.  29,  — 
19.  .Parva  ttib  ingtnti  etc.  De  collocatàone  vcrbonuu  vid.  not.  ad  Geo. 
f,  366.  —  ingent  umbra  prò  frondibuB  niiibram  lat«  facientibus  redit 
Ura  ».  297.    Cf.  etiam  Geo,  I.  191.  -  «e  tubicit,  auccresrit.    Vid.  Ed. 

X,  74.  ihique  adnott.  Imitatns  eat  b.  1.  Clandian.  X.  244  sqq.  Atnarijit  rrii 
firte  minor  mb  matrv  virenti  iaunw.  —  26.21-  Hi  «nnt  modi  nstaralo»  : 
nd  pneter  boa  etiam  commemnrandi  modi  ab  humìnibns  inTcnti.  -  22 
^  Sutit  aia,  Bcil,  modi  (V.  ao.)  arbornm  creaadarum  artìficialeK.  avul- 
B»,  infossi  e  wiropagatio,  sorcnli,  consitio.  inaitio.  Of.  Theophr.  h.  pi.  II,  1. 
«tPliiL  XVil,  lu,  9.  —  viam  Heyn..  Schiracb.  p.  631.  et  Waffn.  de  arte, 
nume,  indatdiria  et  eipcrìentìa  intellignnt;  aed  rectina  Voaa.  de  procoden- 
fie  experientiae  (quae  hic  unM  dìcitnr)  cnrau;  die  fortiichrtiimde  Er/oh- 
rmg  famd  tU  a«J  ihrem  W,ge.     Cf.  infra  IV.  313.  316,  I,  133.  Colnm.  X, 

^^  la* 


292  P.  VERGILI  MARONIS 

Hic  plantas  tenero  abscindens  de  corpore  matrum 

DepoBuit  Bulcis,  hic  stirpes  obruit  arvo 

Quadrifidasque  sudes  et  acuto  robore  vallos;  25 

Silvarumque  aliae  pressos  propaginìs  arcua 

Exspectant  et  viva  sua  piantana  terra; 


338.  scUutts  Ipsa  fiovas  cortes  varia  experienUa  rerum  Et  labor  ostendit 
miaeris  wmamie  magitter  Tradidit  aQricolia,  Cf.  etiiuu  Ameis  1.  1.  p.  39. 
Heyn.  iam  actnotat,  praeiviBse  Maroni  Lucretium  V,  1360  sqq.,  omnia  autepa, 

?aae  8e<][Uimtnr ,  cam  ex  aliis,  tum  imprimis  ex  Theophr.  de  caos.  pi.  Hb. 
.  eeregie  illustrarì  posse.  Ceterum  prò  o/tV,  <pw8  medie,  a  numu  sec. 
praeoet  aUae,  quas;  c^uare  Scali^er  rroleg.  ad  Manil.  p.  9.  coni.  Sunt 
aliae,  (juas  ipse  vìcls  stài  r.  u.,  Heinsios  Skrnt  aliae  quas  ipse  viae  s,  r.  u. 
et  iUam  quidem  coniectnram  Ribbeck.  adeo  in  contextom  recepit.  Sed  F(m^- 
einio  teste  in  Cod.  Mcd.  is  est  lit^ramm  dnctus,  ut  nescias,  olii  an  aUa 

A  A 
legas,  (secundmu  Ribbeck.  ALIE  QUOS),  ande  origo  huins  varìetatìs  facile 
pot«8t  explicari.  Peerlk.  deniqae,  cui  haec  non  satisfaciunt,  p.  137.  duas  ^ro- 
ponit  coniecturas  Stmt  alti,  tjuos  ipse  etiam  (aut,  quam  praefert,  quos  tpse 
una)  sifn  reperii  usus,  ut  una  sit  i.  q.  simul  cum  natura.  —  ipse  usus, 
solus  usus  sine  naturae  exemplo.  De  voce  repperit  ex  Med.  auctorìtate 
fi:eminata  litera  scribenda  cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  462  sq.  Ceterum  repe- 
tit hunc  versum,  quem  etiam  Cmud.  rapt.  Pros.  UI,  30.  réspexit,  aucW 
epigr.  in  Anth.  Lat.  Burm.  UE,  81,  56.  —  23.  ««Alius  stolones  avulsos  e 
radice  (vid.  v.  17.)  fossis  (hìc  suIcìis  etiam  infra  v.  289.)  seu  ^crobibus 
mandat.  Vid.  Plin.  XVII,  10, 13.  Ita  avtdsione  arbores  proveniunt.**  Heìftt. 
■-  plantae  vocantur  stolones,  quatenus  ea  ipsa  de  causa  a  corpore  ma- 
trum avelluntur.  ut  denuo  plantentur.  Ovid.  Kem.  Ani.  193.  (quem  Heyn. 
laudat)  Ipse  potes  rigius  ptaiUam  deponere  in  hortis,  Pro  tenero  MaoBO 
ex  uno  Cod.  Arundel.  recepit  teneras,  quod,  si  plures  Codd.  addioerent, 
ipse  praeferendum  censerem,  cum  plantis,  quam  trunco  matrum,  iqttioB  esse 
epitheton  quisque  yideat.  Heins.  auteni  prò  abscindens  aliquot  Codd. 
(mter  quos  Gud.  et  Bem.  e.)  auctoritate  scripsit  abscidens.  Utnimqae  to- 
cabulum  saeuissime  confundi,  res  est  notissima.  Cf.  praeter  alios  Drakenb. 
ad  Liv.  XXXI,  34,  4.  Wa^.  docet,  ab  scidi  idiquid  cultro,  ense,  abscindi 
autem  (quod  idem  fero  sit,  quod  avelli)  sdia  aliqua  vi;  stolones  yero  cnm 
fibris  avelli  s.  abscindi  {Ttagaaniia&ia)  ab  arbore,  non  rescindi,  ideoqae  h.  L 
abscimlens,  licet  improbatum  a  Cortio  ad  Lucan.  DI,  33.,  esse  reponendm 

—  de  corpore  matrum.  Ita  Plinius  haud  raro  de  arborìbus,  unde  fir- 
gae  propagantur,  v.  e.  XII,  5,  11.  XTV,  1,  3.  XV,  15,  17.  XVU,  22,  35. 
§.11.  etc.  Vid.  etiam  Colum.  IO,  17,  1.  et  alibi.  —  24.  deposuit  sul- 
cis:  vid.  supra.  —  ,,Alius  modus  est,  quo  auis  truncos  s.  vastiores  ramot 
ac  taleas  in  pali  modum  aut  quadripartito  nssas  cum  radicibus  «n  temm 
infodit,    Cf.  Plin.  XVU,  17,  27.  Colum.  cum  alibi  tum  V,  9,  3.*'   JJwj. 

—  r  ali  OS.  Vid.  Geo.  1,  264.  —  26.  „Tertius  modus  fit  propa^aftòn^.  ÌJt 
aliae,  inquit,  arbores  proveniant,  incurvatas  in  t^rram,  scrobe  facto,  demit- 
tere  necesse  est,  et  in  terra  sua,  h.  e.  ea,  in  qua  mater  crevit,  plantare.*' 
H(^n.  Cf.  Plin.  XVII,  13,  21.  —  Silvarum.  Vid.  supra  ad  v.  15.  Copuli» 
adiectam  que  in  eiusiuodi  enumeratione  similium  rerum  idem  esse  qruÀ 
autem,  Wagn.  docet  in  Qu.  Virg.  XXXV,  4.,  coli.  Aen.  V,  121.  322.339.-; 
pressos,  in  terram  depressos.  —  27.  viva  plantaria  videntur  dtó, 
quia  pronagines  ab  arbore  materna  non  dissecantur,  priusquam  radicea  ^ 
runt,  sea  cum  matre  cobaerent.  —  sua  terra,  cui  mater  adsuevit.  Ct 
adnott.  ad  £cl.  I,  37.    Cato  R.  R.  e.  28.   oleas,  uUnos,  ficos  -  - 


bene  cum  radicibus  erimito  cum  terra  sua  quam  plurima^  coU.  cum  Ffio* 
XVU,  11,  16.  Aliter  hunc  locum  explicat  Leutscb.  in  Philol.  XL  p.  314.: 
,,  Andre  Baumarten  erwarten  durch  Èrde  oder  Klammem  gedrUckU  Sesi» 
u.  sona  eh  in  ihrer  eigenen  Elrde  Bawnpflcmzungen.  Verg.  denkt  àA 
von  einem  Stamme  mehrere  Zweige  aègehacKt,  v>elche  um  den  Stamm  ème 
Art  Batimschule  biUlen  werden.*^  Contra  quem  Ladew.  vere  contendit,  bob 
apparere,  quomodo  haec  ratio  propagationis  differat  a  sequente  v.  28  sqq. 


I 


r;K()K(iH;oN  mm.  ii 


•/••  I 


Nil  radk'iri  cgent  aliHf:  HiJiriniiiiiirjiK'  |iijlittoi 
Haud  dubitat  torrao  ntrfT'rrin  junifltin:  «'iuiiiim'ii 
<^uiii  et  caudicibuH  Ht'j'Aìn        miraliil''  «li'-tu 
TruditTir  *•  sicco  radix  ol'^ajfina  Jij/uo 
Et  sac-p*-  altfrriu-  rarnoK  jn)>'j/i':  vì*i*  inni>. 
^  •:rrt^re  ir:  ah'rrju-  rfiijtatai/j'j'i<:  i/iftjta  i/«»l;i 


t'i 


•-    '.i. 


&  . 


.1  - 


■  .  •      .-/■•■."       .       //*  f-      ''.■'.     /  .  /.'    .-. 

-"•■'•"ti-  ^  .  //'     .•  '• 


I 


.■      y        •  ■ 


■     l' 


/■ 


*  #/ 


#  ■ 


*.'.. 


fitR    -  «r 


■-» 


I       <^i 


Jr 


J    :     i 


^   'J 


2»4  P.  VERGELI  MARONIS 

Qnjure  agite  o  proprios  generatÌRi  discite  cnkosy  35 

Agrìcolae,  firactuBqae  feros  moUite  colendo. 
Kea  segnes  ìaceant  terrae.    Invai  Ismara  Bac<Jio 
Conserere  atque  olea  magnam  vestire  TabomoiD. 
Toque  ades  inceptiunque  una  decorre  laborem^ 


stftt  eDÌm,  de  gnstihns  non  esse  dùpatandnm ,  atque  etiam  inter  noe 
qoì  coTBonun  sapore  delectentnr:  qnare  qni  pnmos  mnhas  habebat.  hak 
poterai  adduci,  ut  uni  Tel  alteri  earum  coma  insereret^  imprimia  cnm  Te- 
teres  coma,  quibus  prò  oIìtìs  uterentur,  non  minus  quam  pnnia,  waet 
mala  condiisse,  ex  Colum.  XII.  10,  2.  Plin.  XV,  26,  31.  et  Oad.  Met.  Vili, 
t(66.  discamns.    Quid  quod  fuerunt.  auì  interdum  unam  eandemque  arbo- 
rem  ex  insitione  et  Druna  et  coma  tuiisse  putarent?    CY.  Schmid,  ad  Hor. 
Epist.  I,  16,  9.   et  JIan^)o  1.  1.    Ambile  tamen  scripsùse  VernUnm,  ne- 
gari  non  potest.  iConsentiunt  mecum  m  explicando  boc  ìoc*^  Ladew.»  Biyee 
et  r)onington.)    -    85.  Discite,  agricolae,  qui  cultus  cuique  plantaniin  ge- 
neri proprìus  sii.  —  generatim,  prò  suo  cuiusque  generi^,  tox  Lncretiuia 
<I,  21.  230.  564.  598.  etc.*.    Omnino   totus  bic  locus  ad  Lucretii  Y,  1366. 
exemplum  compositus.    Cf.  etiam  Theopbr.  caus.  pi.  II.  14.  2.  —  87.  Aioa, 
non  praecedente  Particula  ne  aut  ut,  sed  post  simplicem  ImperatÌTimi  le- 
gìtur  etiam  Aen.  IX.  234.    Similiter  Aen.  Vii,  265.  Adrtmaty  rulfict  «eoe 
exhoresfeai  anucos^   Vili,  582.    o  liceat  -  -  gravior  nen  nurnHas  amrit  Voi- 
neret  (ubi  vid.  Wagn.)  et  apud  Hor.  Od.  I,  2,  50.  Hie  am^  dici  pater  tU- 
que  princepgf  Neu  giiioB  Meda»  equitare  innUos.    Panilo  alia  rea  est,  ubi 
fteracnr  neve  -  -  neve,  ut  infra  v.  29S  sqq.    IV,  46  sqq.    Aen.  IX,  40  sqq. 
Quare  non  opus  est,  ut  nefi  ex  uno  Cod.  Menag.  in  ne  mutemus,  etn  ne 
et  neu  band  raro  confundi  constat.    Of.  Górenz.  ad  Oic.  L^.  Il,  18.  p.  ìtH. 
Beier.  ad  Cic.  Off.  III.  2,  6.  p.  194.  Kritz.  ad  SaU.  Cai.  34,  2.  et  Iv.  11, 
24.    Dietsch.  a<l  Sali.  lug.  8,  2.  14.   24.    Herzoir.  ad  Caes.  B.  G.  YU,  47. 
Wagn.  Qu.  Virg.  XXXVf.  14.  et  quos  aliiw  lauaat  Obbar.  in  Exc.  ad  Hor. 
Ep.  I,  11,  23.    Fase.  V.  p.  121.  et  125.  et   in  Muetzelliì  Epbem.  gyms.  a 
1850.  p.  899.  —  Neu  segnen  iacennt  terrae,  Cf.  Geo.  I,  124.  —  terrae. 
De  terra,  ut  arbomm.   fmtìcum.   berbamm   altrice.   nlerumque  Singnlari 
numero  loquitur  Vergilìus,    interdum   vero  etiam  Plurali,   ut  praeter  L  1. 
infra  v.  45.  et  III,  525.    Cf.  Wagn.  Qu.  Virg^IX.  p.  412.  —  luvat  Isma- 
ra etc.    Hunc  locum,  qui  continet  causam  aabortatìonis ,  iam  Reialdu  re- 
cte  interpretatus  est  bis  verbis:   .,DecreYÌ  canerc,  quomodo  TÌnum,  quak 
feri  Thracia,   et  oleum,   cuius  ferax  est  Tabumus.  colatur.**    Cf.   eoui 
Manso  ad  b.  1.   Panilo  enim  artificiosior  est  Bothii  explicatio,  qui  in  '^Hn. 

p.   10.    verba   luvat   Ismara Taburnum  parentbesi    inoludentt 

esse  censet,  quae  idem  signifìcent,  quod  in  prosa  oratione:  nam  iu?at  vel 
Ismarum  vitious  conserere,  cum  etiam  Serv.  adnotet:  „Per  boa  montee  n- 
gnificat,   etiam  montuosa  et  aspera  loca  tractanda  esse."     Vìdeo  ìumd 
cum  eo  consentire  Bryceum.  —    lèmarns,  mcms  Tbraciae  (de  quo  diximu 
ad  Ecl.  VI.  30.),  vino  suo,  Maroneo,   iam  Homeri  tempore  ceiebenrÌMM. 
(Cf.  Odvss.  IX,  196.    ArchQoch.  fragm.  56.  ex  Atben.  I,  30.    Plin.  XIV,  4, 
6.   Ovid.  Met.  IX,  641.    Propert.  lU,  31,  [n,  33,]  32.)  -  Baeeho,  fi^. 
Vid.  Ecl.  V,  69.  —   88.  Tabumus j  mons  aspemmus  in  confiniis  SamDÌi, 
Campaniae  et  Apuliae  situs,  olivis  suis  nobilis,  qui  etiamnum  interdum  an- 
tiquo nomine,  vulgo  tamen  Rocca  Rainola  vocatur.    Burm.  laudai  liitenp- 
aa  Gratii  C^eg.  509.,  ubi  Caudini  saxa  Tabumi  commemorantor.   u* 
etiam  Aen.  Ali,  715.  et  liber  meus  geogr.  III.  p.  495.  —  89  sqq.  ,»Pnpo- 
sito   quasi  argumento   libri,  Maecenatem,  ut  id  una  pertraetet,  advoot. 
commodiore  loco,  quam  si  panilo  ante  v.  5 — 9.  Baccbo  subiunxisBei  fdnr 
tum  bominem.    Nam  Caeaarem  [quem  deum  in  terra  babitantem  vuH  agao- 
Bci]  recte  ultimo  post  deos  loco  ponebat  Creo.  I,  24  sqq.''   J7eyfi.    Acate 
Voss.  observat,  bic,  ubi  de  arborum  cultura  per  bomines  sermo  sii,  aptiv 
bominem  aJiquem,  Maecenatem,  supra  vero,  ubi  de  arborìbus  ri  dinna  (ot- 
tura) procreatis  agatur,  Baccbum  deum  invocarì.    Cf.  etiam  quae  smn  »à 
V.  8.  adnotavimus.    Cetemm   imago  a  navi^tione  desumpia.    Sana  nro 
enim  podtae  veteres,  interdum  etiiun  pedestna  orationia  scnptoree,  eonatan 


GEOEGICON  LìB.  II. 

()  decue,  o  famae  merito  pars  maxuma  no&trae, 
Non  ego  cimcta  mei&  ampiecti  veraibue  opto, 
Kaecenas,  pedagoque  vulans  dare  vela  patenti; 
Non,  nulli  sì  linguae  centuui  nint  oraque  centum, 

Binm  et  lib«ruui  pufticae  facnltatia  quasi  cureom  vani  periculusa  et  aodaci 
Bavintione  coiuplùant.  Praet«r  iuBÌns  Vcrgilii  locum,  aaeia  infra  IV,  116 
ng.  leginHiB,  cf.  v.  e.  Hor.  Od.  TV.  15.  1,  Orid.  Fast.  I.  i.  466.  IV.  729. 
tìist.  n.  329  sq.  Plin.  Ep.  \'m,  4.  5.  Valer.  Mail.  V,  7.  ~  decurrere 
icìtOT  non  de  spatìu  in  circo  percurrendo,  aeil  de  cullili  navis  inteUieendnm, 
at  Aen.  V,  212.  Catoll.  LSTV  (l.XUl,  tì.  cto.  Steinmoti.  p.  4.  £eurrere 
ent  eadeni  ratione  dictuin  iiutat,  qua  £cl.  IT,  4f}.  eurrtre  tracia.  — 
,Haxìmaiu  anse  famae  et  elorìae  partetu  sf\  cuntinerì  dìcit  poEta,  qnod 
„.^ ,.:..-  _..^..     ^    ^j  ^^    ■    „..    ,r.._.  .r.  _     l-_ 


-^ j  amìcitia  ntatur    Ci.  ad  Geo.  I,  2."    H«g«.  -     , 

atnicitia  ndhi  perquam  faonorìfica.    Cf.  Hor.  Od.  I.  I,  3.   Maeeenaii  -  -  O  et 
prmthdmm  et  diuoe  ilet^an   nintin.   id.  Od.  Il,  17.  4.    Matcenat,   niearutu 

amar-  dteuK  colvmenqae  rerum  atc.  Cunitigt'iD  confert  Propert.  II.  1,  74. 
tecenat  -  -  Et  vilae  et  morda  gloria  inula  menu.  —  In  aeqq.,  nbi  poBt* 
H  fingH  nantain  vel  putios  navis  dominum,  qai  cnpit,  ot  Maeccnas  catEun 
•dsMpliun  secum  cunficiat.  cuni  Ijadi'w.  secotus  itnni  ingenìi>sani  Peerl- 
]na>|tli  coniectnram.  qui  (p.  \ÌS.)  v.  42.  Non  ego  ete.  uite  v.  41.  Maett- 
ma»  etu.  puoi  et  Imperativo  da  InSuitivam  liiiri'  Mabatitaere  snaait.  Hie  enim 
tollitiir  omnia  difficnltas,  iinpriioiii  in  Copula  7««  sita,  neqne  upus  est.  nt 
«na  Baaovio  (viil.  saprà  ad  v-  S-l  Rcrìtiamas  Maecman  ade»  et  primi  et«,, 
•■wbaa  reliquia  verbia  pelagoqiie-- Ferrea  rox  iquae  ab  interpolatore  ali- 
av>  «  Aen.  XU.  269  aq.  [jutina  2«3  at^.j  et  VI,  625  sq.  conllata  aint)  au- 
daetor  deletia.  Videu.  eiiaDi  Ribbecldo  in  Prub);.  p,  45.  haiic  Peerlkaupii 
(oaìectaruu  urobari.  Non  tamcn  retìcendoni,  etiaiu  iu  Astb.  Lat.  Bonn. 
1,  178,  66,.  ubi  V.  41.  iteratur.  vul^rarom  lectioaeni  aupan-TC,  —  42.  Mae- 
etnaa.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  I.  2.  -  volnu».  Burnì.,  Reisk.,  Wakef.  et  Vobb. 
piaefemDt  duurBm  Codd.  Leid.  et  Uadrìt.  (ileraqne  Cod.  Paris.  Diomedia 

S,  437.  P.>  li-ctiunem  oolene  ibenignus,  favena),  et  Vose,  qnidem  conferì 
ea.  HI.  457,  Ipea  canal  vacemt/ne  valent  ati/ve  ora  retahiat.  (Cf. 
«ticBi  Reina,  ad  Aen.  V.  21».  idenique  ad  Ovid.  Met.  II.  128.,  magnani 
eumploram  cupiani  Participi!  rolen»  ita  usurpati  confcerens.)  8ed  oetero- 
rom  (^d.  omnium  lecljonom  et  elegantiorem  et  difliciliorem  eeae  qoia- 
MB  TideC  cui  celerìtatia  et  aitati  cnrsus  nntionem  inrase  bone  obsonravit 
lalML  Simillìmua  est  locoa  ille  Aen.  V,  219..  abi  vid.  adnott.  —  dare  vela. 
Il  1 111111111  velia  narigare,  quod  poetica  imagine  latiua  pcmoq^uitar  aententiam 
pnoiù  Teraaa.  PoCtia  autom  aatia  nsitatntn  oat  eiuEniodi  imagìneB  a  navi- 
l^loaf  ripetere.  (Vnlgarem  leetìoneiii  aie  ciplìcant:  da  vela,  meonm 
^M  ».  39.)  navi^.  i.  e.  fave  niihi  manenti.)  —  pelaoif  jiateali.  (qoud 
BOB  textnm,  ned  tcrtiniu  Casom  esue  pat«t:  cf.  etiani  Ameia  SpiciL  p- 24.| 
acQ.  ad  navì^udum.  Ci.  Hor-  Od.  Il,  IG,  1.  in  patenti  Prerume  Aegaeo. 
Ila  apnd  Ciò.  Div.  I.  1,2.  caelum  patena  attme  aprirtwit.  et  ^noe  aunt  si- 
wte.  Hie  autem  per  pelagutn  polena  (quod  op|H)nÌ  primi  Utiiriii  orae  v. 
M.  in  promptn  est),  poSta  videtnr  intelli^ere  inrinitau,  inimenaam  canendi 
■atMÌani,  quae  naniqaam  puasit  eihanrìri.  Panilo  aliter  tamcn  statuii 
Bhnoviiu  Sened.  crit.  p.  ti.,  qui  ^rectc  disiintana  contra  Tittlerum  Progr. 
B^,  p.  l'J.  baec  verba  de  solo  Haecenate  dici  opinantcm,  qui  iioetam  ad 
(Smen  beroìcam  in  Octaviani  bonurem  conacrihendnm  eicitaverìt,  coi  ille 
M  nondam  parem  case  arbitretnr)  non  cupiuin  et  abundautiaro ,  sed 
■agnitndinem  et  dìfficultatem  r«nini  reapici  pntat.  ~  43-  Locus  natia- 
«imiw,  ex  Hom.  II.  n,  4$S.  deproniptus,  quein  ìam  ante  Vergìlìnm  secon- 
dmn  Serv.  ad  bunc  et  parallelam  Aen.  locam  Lucretins  iìsdeni,  quibus  DO- 
«tor.  TCrhis.  Aerea  modo  cor  prò  Ferrea  eoe  acribens,  transtólerat  (cf- 
taefanann.  ad  Lucr.  VT,  640.  p.  399.)  et  Macrobio  Sat.  VI,  3.  teate. 
Htitìns  poeta,  luì.  Caeaarìs  aequalia,  ita  reddiderat:  -  -  non  si  mihi 
Uimìnn  CSmtuni  alqtie  ora  lietU  totidem  noeeitqiiM  li/puit<te.  Repetit 
tutta  Vergilio*  eosdem  versus  Aen.  VI,  fi2à.  2tì.  Praeterea  cf.  Ovìd- 
I^Uilp .},  ò,  Ù3.    >St  iNM  ùtfragAie,  pactit»  mihi  fimunut  atre,  Pturaque 


ì 


296  P.  VERGIU  MARONIS 

Ferrea  vox;  ades  et  primi  lege  litoris  oram^ 

In  manibus  terrae;  non  hic  te  Carmine  ficto  45 

Atque  per  ambages  et  longa  exorsa  tenebo. 

Sponte  sua  quae  se  tollunt  in  luminis  oras, 


ctim  Ungtds  pluribut  ora  formi  etc.  et  anctor  carni,  in  Weinsd.  Podi.  L. 
min.  rV^  540f  132.  non  si  mihi  murmura  centum  Det  Boretu  -  - 


qus  per  ora  Lingua  -  -  frernaty    memorare   valebo,    —    44»   ferreus, 
Homericnm   aiàrjQiog,  ì.  q.  validu»,  Jirmus,    Cf.  v.  e.  Liy.   XXXlX,  40. 
extr.    de  Catone:   ferrei  prope  corporia  animimie^    et  ita  de  bomimbns 
duris,   severìs,  innumanis  band  raro  dici  constai.  —  ades.    Vid.  adnott 
ad  Ecl.  II,  45.  VII,  9.  —  primi  lege    litoris  oram.    Indicai  po^ 
se  nolle  longinqna  p etere  (quod  facinnt,  qui  in  altrnn  eyehnntor)  et  omnia 
accurate  persequi,  sed  summa  tantum  rerum  capita  se  leviter  case  perstri- 
cturum.    De  formula  dicendi  litiis   legere  cf.  adnott.  ad  Ecl.  Vili,  7.  — 
45-  in  manibus  terrae  (fv  x^Q^^^i  Apoll.  Rh.  I,  1113.Ì,  h.  e.  propesimt, 
yicinae,  quas  litus  legentes  manibus  fere  attinfi^ere  et  in  quìbus  ocolosde- 
figere  possimus.    Cf.  ctiam  Eurip.  Heracl.   429.   ofnvig  -  -  -  Ig  r^ìgn  yj 
owrjiffav,  Ovid.  Her.  XYIII,  179.  et  Aen.  XI,  311.    Ita  etiam  de  uà,  muab 
tempore  proxima  sunt,  usurpàtur.    Cf.  Liv.  IV,  57.  in.  cum  tanium  mB» 
in  manibus  esset  etc.    Vult  aut«m  poeta  boc  significare:    buìus  cannimi 
didactici  argumentum,  quod  spectat  ad  ipsam  terram  et  agros,  in  propin- 
quo situm  est  et  dare  ante  oculos  positum,  non,  quemadmodum  in  epico 
cannine,  longis  demum  ambagibus  eo  deveniendum;  bic  enbn  non  in  aign- 
mento  aliquo  fleto,  sed  in  ipsa  rerum  ventate  mecum  versaberis,  in  ^nam 
sine  longo  exordio  te  statini  possum  introducere.  —  non  Carmine  fteto: 
non  mytbici  aut  beroici  argumentì,    sed  didactici,    in  veris  rebos  yersan- 
tis.  Leutscb.  tamen  in  Pbilol.  XI.  p.  303.  bunc  locum  aliter  capit  et  cor- 
mine  ficto  ad  commenta  Vanonis  Atacini  in  cosmograpbia  prolata  aUudi 
suspicatur.  —  46.  per  ambages.    Obversabatur  fortasse  poStae  Lneretij 
locus  VI,   1080.    Nec   tibi   t<tm    longis  opus  eM  amtxigibus  usquam*    Cf. 
etiam  Aen.  I,  341  sq.  —  longa  exorsa,  longum  exordium,  quo  rei  alte 
repetuntur  (lange  Vorreden).  (Cf.  etiam  Leutscn.  in  Pbilol.  XI.  p.  327.)  Sic 
exorsus  prò  exordio  in  Cic.  Manil.  4.  extr.  PoCta  trag.  in  Antb.  Lat.  Bonn.  I, 
178,  222.  baec  ita  imitatus  est:  Seti  tpiid  ego  ambages  et  iussa  exona  re- 
solvo?  —  47.   lam  ad  culturam  arborum  progreditur.    Et  primum  qnidem  f. 
47 — 56.  de  emendatione  arborum  silvestrìum  agit.  „Quae  in  agro  inculto  sponta 
enasci  solent,  mitiorem  naturam  possunt  consequi  insitione  aliisqne  inodis. 
(^.  Varr.  I,  39.  40."   Hcf/n.    —   In  luminis   oras.    Hanc  unius  Medicei 
lectionem  cum  Heyn.  et  '  sequentibus  cditoribus  praetuli   vulgatae  lumM» 
amras.    Apertum  est  enim,   Vergilium   bic  et  Aen.  VII,  660.,    ubi  eaden 
verba  rcdeunt,    imitari  Ennianam  et  Lucretianam  illam  dicendi  formulnn 
in  luminis  oras  tollere,  producere ,  dare ,  exoriri ,    exire  etc. ,  auae  kgi^ 
V.  e.  apud  Ennium  p.  38.  51.  Hessel.  (p.  19.  27.  Vabl.),  apua  LaereoBin 
1,  23.  171.  180.  II,  578.  618.  V,  779.  (ubi  prorsus  ut  bic:    in   Iwm.  or» 
tollere)  1388.  1454.,  ubi  sane  Codd.  interdum  idem  illud  in  lumini»  inrai 
substituunt.    Vid.  (juae  bac  de  re  contra  Lacbmannum  ad  Prop.  I,  1,  31. 
in  omnibus  iUis  locis  Itwiinis  oras  in  hinùnis  auras  mutandum  esse  itir 
tuentem  disputavi  ad  Lucr.  I,  23.  (quaeque  virum  iUum  doctiss.,  alias  in  ne 
tam  iniquum,  movisse  videntur,  ut  sentcntia  sua  tacite  mutata  in  omnibiii  il- 
lis  Lucrctii  locis  luminis  oras  ederetì ,  quibuscum  cf.  quae  WiJref.  ad  Lucr.  i 
180.  etV ,  779.  Columna  ad  Ennium  p.  38.  Merula  ad  eund.  p.  257.  et  Bonn,  i^ 
Claud.  p.  1042.  adnotarunt.  Luminis  orae  (quod  etiam  Aen.  VII,  660.  ex  (^ 
morum  Codd.  auctorìtate  servandum),  propr.  die  Ràume,  der  Besirk  desLtek- 
tes^  prorsus  respondet  nostro  €Ìas  Licht  der  Welt^  nec  umquam  usurpàtur,  si» 
ubi  ae  introitu  in  vitam,  de  animantibus  partu  edìtis,  vel  de  plantis  e  ten* 
progerminantibus  sermo  est.    (De  voc.  orae  vid.  etiam  infra  ad  ▼.  171.  e* 
ad  Aen.  II,  91.Ì  Luminis  attrae,  quod  nemo  umquam  videtur  dixisse,  nihfl 
aliud  significare  possunt,  quam  auras  solis  luce  coUustratas.   Praetereft  cf. 
adnott.  ad  Ecl.  i ,  56.    Quare  miror,  praeter  Scbiracb.  p.  480.  etiam  Wò- 
cbertum  in  Epist.  crit.  p.  55  sq.  vulgarem  lectionem  studiose  defmdere.  - 


wtmderi. 


GEORGICON  LIB.  H.  : 

Infecunda  quidem,  sed  Ueta  et  fortia  siugunt; 

Quippe  aolo  natura  aubest.     Tamon  haec  quoque,  si  quÌB 

Inserat  aut  scrobibue  mandet  mutata  subactis.  Mi 

Exnerint  eilvestrem  animum  cultuque  frequenti 

In  quascunique  vocbs  artis  haud  tarda  sequontur. 

Nec  non  et  steriUa,  quae  stirpibus  exit  ab  imia, 

48-  Infecunda  quidam,  quia  Bt'meu,  quod  iu  iwulu»  inciirrsl.  mm  |irii- 
feroDt.  Cf.  V.  1(1  sqq.  —  latta  et  fortia  tamen,  quia,  nuJla  auoodenli- 
komiiinni  vnra.  sua  tantam  tì  et  naturo  toni  loxariuitia  proveniant.  Cr. 
aiUD  11  1.  infra  v.  58.  —  49.  tolo  natura  »uhe»t;  ìuest  laUntcr  (liw 
eniiii  sibì  vnlt  Fraepoaitio  tub)  natnrKlis  rìs  ne  virtoa  a<l  pmcreandM  il1a.s 
■rbores  aeMHsaria:  nìbil  cnitii  laetias  poteiit  creeoere.  ^lum  quod  Iuib«t 
•obUD  D&tnra  sibi  aptum.  Viil.  Luur.  Ili.  271.  Nam  ptnatM  jirortum  tatet 
lutee  natura  wuheatqae  ut  QnJnct.  Intt.  Or.  X,  2,  li,  Naimjae  Sia,  qaae  itt 
«MMpZw»  nd»itmimtt$,  gitbeat  natura  fX  vera  vi»:  cmUnt  mnnù  tmiUitia 
/sto  alt.  Ci.  etiam  infra  v.  ITH.  Wakef.  ad  Lncr.  1.  1.  etSohirach.  p.  50». 
Peerlk^  a<un  hic  non  quaeratnr,  qaae  sit  nutara  soli,  sod  ipsanuu  arbumni, 
et  in  anobUH  Codd,  le^tnr  avli.  p.  139.  pn>  solo  ooni.  iiìli.  —  Tamen 
ha€e  quorum,  si  quin  ctc.  F.tìaat  ailvestres  arborea  fecundarum  natnraiu 
iadtlUt,  al  ìIh  aliae  arboros  iuit«»  ìnseruntiir,  aut  si  trans  fera  ntar,  —  fiO. 
t»4frat.  Vid.  infra  V.  69.  —  mutata,  luco  mutato.  Non  cred»ns  veterea 
pBtMM.  sola  traiuUtionc  silvextre»  arborea  in  fecunda»  niutari.  Vosa.  prae- 
tnlH  dtuimni  uiodu  Codd,  UiitianeDi  ac,  uoac  Particnla  tiaepc  pru  et  uanr- 
(auod  quain  perversuui  ait,  dncet  Band,  in  Tursell.  1,  p.  418  aq.)  ; 
aat«in  «adein  de  causa  mittatn  accipit  prò:  ontata  per  inaitionem, 
iarita.  qua  flienilicatione  voi  v.  Si!,  legitur;  ncque  aliter  Inhn.,  haec  adno- 
lau:  ,,Cur  Voas.  -  -  m  duobua  librìa  iti  receperit,  cauaaui  non  video.  Ar- 
bnrM  enim  si  post  inaìtiuneni  imiUatue)  etiaui  loco  movenlur  atqnc  in  alinm 
tmidbnuitur.  niatrÌH  emcndantur.  Tid.  Ptio.  XVU.  12.  et  deopon.  X,  3. 
JM  in  hia  respondet  nostro  oder  tcoìd  gar,  oiiernoch."  Scd  errot  Tir  doct. 
Siamlu  aut  hic  eat  ì.  q.  ant  tantum,  oder  auch  nur,  de  qoa  Partìonlae 
i^nficationc  cf.  quae  ad  Ed.  Ili,  IIU.  p.  61.  eitr.  adnotata  videa.  Inaitin 
^m  magia  valet  m  mitificaudiB  vel,  nt  cnm  Palladio  Inijuar,  nobilitandis 
■iboribua,  qnani  uutntiu  loci:  sed  perporam  dubitare  VoHsiuin  et  Wunderl. 
é*  Tet^nun  opinione,  etiam  solam  trànslationein  e<>  eonferrc.  ut  arborea 
diali««  miteacant,  docent  Theoplir.  do  caua.  pL  IH,  23._et  Palladius XII, 
T.  11.  Alufìii  dienti,  fmctian  pineum  tratiuationa  mitarcre.  Cetenun 
vÙ.  infra  v.  26S.  —  ecrohiba»  lubaeti»,  fodieodo,  pastinando  moUitis. 
Cf.  (Se,  df  Son.  15,  51.  Ifrra  gmnio  moUito  ae  «\ihatì.i>  temea  excepit.  ~ 
U.  £«Herint,  (^pfinent.  Cf.  Aen.  IV,  ;tl9.  exue  mentem  ibique  adnutt. 
GoÌAa  T,  e  Aen.  XI,  TT.  honorem  induere.  De  FSitnro  eiacto  autem,  qnod 
fidtai.  prò  aioiplici  Futuro  usurpato  cf.  qnae  ad  Aen.  Il,  TT.  adnotavimua. 
—  WIvcdrem  anttnum,  i.  e.  naturom,  ingenium  arbonun  ailTestrìum. — 
titìtugut  frequenti i  sì  deinde  cultum  frequentem  iia  adiiibneris.  — 52. 
.•Onucnniquc  ariea  ad  maìorem  eanun  cultnni  adhibeaa,  feliciter  Ubi  aui'- 
OMen  videbis.'*  Hayn.  —  rocee.  Mcd. ,  Gnd.  aliique  Codd.  vulet,  Sod 
ncùaime  iaiii  Barm.;  „Voces  praefereodum,  qnod  tequentw  eiigìt.  Orid. 
Ant.  n,  lf><  35.  Et  voret  in  rii'os  jiareatem  nuticu»  umtam,  Vneare  domini 
«t  <TÌd.  Heina.  ad  Ovid.  Ep.  Ili,  100. >,  qui  itnperat  arpit  et  arhorìbuB. 
«d  *of*Ì,  ut  anpra  t.  tO.,  €Ìomat  v.  62.,  in  quibus  locntionibos  creber  etit 
■aro.  Simili  metapbora  Ovid.  Met.  V.  668.  gya  vocat  ira,  sequ^uur." 
ViL  tiiam  adnott.  ad  Aen.  HI,  70.  Qaare,  qnamTia  Bibbecb..  qnem  Ladew. 
■I  Wtga.  in  min.  odit.  acquuutur,  proptcr  Cod.  Med.  anctoritatem  rolej 
"  "toerit.  a  Sùpdio  tamen.  Hauptio,  Bryceo  et  Conic^tione  alteram  lectio- 
•ervatam  esse  probo.  —  arti*,  oóltus  artificiafis.  Arborea  indnent 
HMiiKi  furtoas,  qnas  arti  placet  ut  induant,  ^  53  sqq.  .,Ad  atolones  ab 
ladiee  puUnlantes  (v.  17—19.1  procedit,  qui  in  campuin  Tacnuin  et  insoìem 
ttuiferendi  sunt,  cnm  ìpsìs  nunc  umbra  matria  noceat  jet  mater  ipsa  snc- 
«vn  debrabat].  ut  adulti  ant  ddUob  fructna  ferant,  aut  mali^e  :  qoae  eadeni 
r^  ducuìt  plaataria  et^seminarìa  inatituere.   Plin.  XVTI,  10,  12.  et  13,  21," 


298  P.  VERGILI  MAE0NI8 

Hoc  facìat;  vacuos  si  sit  digesta  per  agros; 

Nunc  altae  frondes  et  rami  matris  opacant  55 

Crescentique  adimunt  fetus  uruntque  ferentem. 

lani;  quae  seminibus  iactis  se  sustulit  arbos^ 

Tarda  venit  seris  factura  nepotìbos  ombram; 

Pomaque  degenerant  sucos  oblìta  priores 

Et  torpis  avibus  praedam  fert  uva  racemos.  60 

Scilicet  omniBus  est  labor  inpendendus  et  omnes 
Cogendae  in  sulcum  ac  multa  mercede  domandae. 


He^,  —  sterilisy  se.  arbor  (quod  Subst.  sequitur  demnm  v.  57.,  sedcuiiu 
notio  iam  antecedentibns  inest)  qtiae  stirpious  exit  ah  imis,  i.  e.  stolo 
a  radice  maioris  arboris  pullalans.  Vid.  snpra  v.  17.  —  54.  Hoc  faeiai 
non  propter  sequens  sit  (qua  de  re  vide,  quae  in  prioribus  editi,  adnotati), 
sed  ob  Cod.  Med.  auctoritatem  (quocum  ex  Ribbeckii  Codd.  conspirat  Beni, 
b.  a  m.  pr.)  prò  vulg.  fadet  (quod  servant  Sl\pfl.,  Haupt.,  Bryce  et  Coningt) 
cum  Ribbeckio,  Ladew.  et  Wagn.  in  min.  edit.  nnnc  recepimus.  —  digetta, 
ordine  disposita.  Vid.  infra  v.  2H7.  —  55-  J^unc.  Vide  not.  ad  Ecl.  X,  45. 
—  56.  adimunt  f  etti 8  uruntque  ferentem,  i.  e.  adimunt  arbori  fractiu 
(cf.    I,    55.  75.  195.  infra  v.  429.  etc.,   Quamquam  Voss.,    cui  adsentitnr 
Ladew.,  fekia  aliter  explicat:  das  Wachsthum,  den  Trieb  des  Holzes\  fe- 
rentem urentes,  s.  urendo  efficientes,  ut  fructus  ferre  non  possit,  qnod  etiam 
arbori  adhuc  crescenti  pò  test  accidere:   ferentem  iritur  i.  q.  fmctuB  ferrc 
volentem  <]^uasi  et  conantcm.    Partìcipium  autem  rraesentis  per  prolepsiii 
aliquam  etiam  de  conatu  rei  nondum  vere  evenientis  dici  consàkt.  vid.  Aen. 
I,  659.  IV,  22.  VII,  498.  IX,  286.  525.  etc.  Cf.  etiam  quae  ad  G«o.  I,  310. 
et  infra  ad  v.  353.  adnotavimus  una  cum  adnott.  ad  Ecl.  VI,  20.  VIU,  97. 
urere  autem  est  succum  subduccre.    Vid.  adnott.  ad  Creo.  I,  77.  —  57- 
62.  Etiam  quae  semine  iacto  procreantur  arbores,    tarde  modo  crescnnt  et 
degenerant,  nisi  postea  hominum  cura  inserendo  succurrit.   Cf.  Plhi.  XVH, 
10,  10.    Omnia  haec  (vites,  mala,  pira)  tartla  proventu  ac  degeneramtìa  d 
insito  restituenda ;  interdinn  etiam  castaneae.  —  57.  ,,semin%hus  iaetitf 
seu  temere  cadentibus,  seu  manu  iactis;  utrique  enimpar  eventus."  Hejfn,, 
quocum  etiam  Coningfeon  videtur  consentire,  cui  semina  iacta  hic  i.  q.  p<h 
situm  semen  v.  14.  Hic  tamen  de  semine  hominum  manibus  iacto  cogìtan- 
dum  videtur.    Cf.  supra  ad  v.  14.  —  58.    Tarda  venit,   prò  venit,  pro- 
crescit,  ut  supra  v.   ti.    Videtur   hic  locus  oppositus  esse  v.  48.  UÌeia  d 
forila  surfftmt.  —  seris  nepotihus.  Cf.  Ecl.  iX,  50.  Senec.  Ep.  86.  atgne 
etiam  infra  v.  294.    Ursinus  satis  mire  nepote^  de  ipsius  arboris  pullis  (cf. 
supra  ad  v.    17.)  intelligit  ;   quam  explicationem  quomodo  Manso  probìm 
potuerit,  non  perspicio.  —  59.  sucos  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  6.)  oòlita 
ìriores,  succo  carentia.    Ut  saepe  a  poStis  ad  res  inanimatos  transfeno- 
ur,  quae  tantum  sunt  animantium,  ita  hic  etiam  oblivio.    Vid.  adnott  ad 
Ecl.  V,  28.  —  60.  turpis  -  -racemos  Heyn.  explicat:    deficiente  cnltu 
s^ualidos,  rugosos.    In^elligendae  sunt  uvae  durae,  acidae,  quae  nobis  Ber- 
Unge  vocantm".  Uva  h.  1.  prò  vite,  quae  nostris  quidem  in  terris  ex  nàìSB 
non  procreatur;  quod  tamen  adhuc  m  Americae  insulis  fieri  docet  ^fB- 
Romanos  vites  ita  procreasse,  patet  ex  Cic.  de  Sen.  15,  52.  et  Plin.  XnL 
10,  10.    Vites  insitione  emendare  Romanos  suos  docuerunt  Cato  R.  R.  41. 
Colum.  IV,  29.  Pallad.  XIV,  2.  —  61.  62.    „Artificiales  modi  arborome 
semine  procretarum  incrementa  accclerandi,  qui  non  minus  locum  habent 
in  reliquis  arboribus,  sive  sponte  sive  ex  viviradice  natis.  —  Praeceptate- 
terum  de  bis  diligenter  exposuit  Plin.  XVTI,  10,  14  sqq.  Habuit  pofitaantc 
oculos  Lucret.  V,  1360 — 1377."  Heyn.    Arbores  semine  sparso  eouctae,  ^ 
meliores  reddantur,   in  aliam   terram  sunt  transferendae  et  scrobilmi  *• 
sulcis  (v.  24.)  ex  ordine  factis  (cf.  v.  54.)  infigendae;    hoc  est  colere  if 
sulcum.  —  labor  inpendendus.    Vid.  infra  HI,  74.  coli,  cum  nuius  li- 
bri V.  434.  —  multa  mercede,  i.   e.  multo  labore:    nam  operis  merce» 
est  solvenda.    Cf.  Cic.  pr.  Rose.  Am.  29,  80.     Videris  una  mercede  dmiu 
rea  adsequi  velie.    Sen.  de  tranqu.  11.   Magna  quidem  res  tua>s  mere^ 


^ 


GEORGICON  LIB.  II. 

Sed  truncis  oleae  uieliuB,  propagine  vitea 
Kespondont.  tiolido  Faphiae  de  robore  mjrtus; 
Plantis  et  durae  coryli  naticuDtur  et  ingens 
Fr&xInuE  Herculeaeque  aibos  umbrosa  coronae 
Chaoniique  patria  erandcaj  etìam  ardua  palma 
Nascitur  et  caaus  abiea  viaura  marinos. 


eotui  et  fìmUes  loci.  —  domandne,  colendo  cmendsndae.  —  fiS— 68.  Rst 
tamen  cuìigno  arbori  suiun  aultnrae  genuH  aeeonuuodatiasimam.  —  OUnr 
meltHt  renpondtnl  eispectatìom  Tel  labori  ogricolanun.  vnx  rustica  hac 
de  re  jjroprin  (cf.  Geo.  I.  47.  et  Colmu.  Ili,  4.  Gemella  viti»  inaior  nùi 
pra^pinffui  lalii  nim  rntjiiiurìet.)  ì.  e.  felicius  proveninnt.  truneit,  h.e.  ei 
aaailìeibiu  seutiti  ivide  i.  3D.|,  sìtc  taleis  nleo^nìs  (vid.  Caio  45,  1.  Varrò 
I.  4(1.  i.    Ciilum.  V,  !t,  I  agq.  ab  Heyn.  hmS.ì  in  terraui    defliia;    vitex 

Veneri  sacrkc,  qoo  nomine  a  Papho,  Cypri  urbe  Veneri  dedicata  (do  qua 
plarìbOB  egi  in  Pnuly  Realenpycl.  IV,  p.  1137  m.)  petlto  haec  dea  Tooatnr 
etiun  Martiuli  VII.  73,  i.  Aasonio  IdjU.  JOV,  21.  Tacito  Hist.  n.  2. 
•liin)n<!,  Ktilìdo  de  rohore  (exereHcente8>,  h.e.  ex  truncn  ant  raatiore 
nati  ad  pali  modnm  in  terram  infosso  (v.  24. 2S.).  De  toc.  inyr(M«  Piar. 
vtmura  od  uoartae  Deci,  normam  fiero  vid.  MOUcr.  Spidl.  AmroadTr.  ad 
OatnU.  p.  19.  Cf.  etiara  Ordì,  ad  Hor.  Od.  n,  16,  6.  et  adnott.  ad  Ecl. 
VII,  6.  Burcidomm  di-Digne  plantatione  (vide  v.  28.  29.  et  Plin,  XVH.  17, 
—  '"-''-  "      niiM,  f       ■  ...     -.-■--    T>. 


r,  ahiet,  quercini. 


1  r 

I      taU 


n.)  optime  prof cnit  cortiiua,  friuìnit»,  pòpubin,  palma,  ahù   _  ^ 

mltfwi  Tid.  Pttllad.  Aprì),  e.  à,  3.,  de  qaéreu  Colnni.  IV,  33,  5.  ab  eodent 

H^IBO  collati,    Vossius.  qui  cnni  Martini)   qncrenni,   palm 


qncrenni,  pnimam  et  abietem 
oiiH  Bciuiiiu  enasci  contWdit,  dopUcGni  vuc.  j>^(ae  ai^nificatìonem,  ex 
A  radirrm  et  «mien  indicot.  in  h.  1,  cadere  utatait.    Sed  satin  refa- 

Uartini  et  Vossii  opinìnncm  loci  ab  Heynio  aliati,  (mibiia  de  qaercn 

aUc  Tbeophr.  h.  pi.  U,  a.  et  Plin,  xvn.  20.  34.,  de  palma  antem  iUwn 
n.  8,.  hnnc  Xm.  4,  8.  et  Didym-  in  Geopon,  X,  3.  —  86.  Piantià.  sai- 
ealia  nt  »  radiee  et  e  mmìae  natis.  Vid.  Voss.  ad  h.  1.  Lodew.  eiplieati 
nfithliitge,  fU  m6gfn  durch  Natur  oder  dnrch  Kunst  getracliten  »cra," 
mod  prnbat  Ameis  in  lahnii  Not.  Annal.  LXIL  p.  40.  —  et  durae.  Sic 
Red.  et  tueliorca  Codd.  Alii  edurae  ;dc  qno  Adiect.  rid,  ad  Geo.  IV,  145. ì; 
■ed  <V)ptila  ri  proptor  seqq.  neceasarìa  vidctnr.  Rihbeck.  tamen  edidit  ecdu- 
ra«.  —  forali,  etiam  nnces  Ponticae  a.  Arcllanoc  lab  Avella.  Campaniac 
ube>  appellatae.  Palladio  m,  25.  teste  optimc  e  viviradicibns  educebantor. 
iieaandiun  Catonem  51,  133.  e  propaginibus;  qaamqnain  cai  etiain  e  gemine 
{iTooreataB  e«se  docent  Oeopon.  X.  3.  De  voce  per  »,  non  per  «,  soribenda 
vid.  adnott.  ad  Kcl.  I.  14.  —  De  fraxina  e  Tinradicibas  e<hicta  vid. Plin. 
xvn.  II.  15.  —  fi6.  Hercwltae  arbon  iimbr.eor.  Intellìgenda Rvf pW; 
•.  Itvti^,  popnlns  alba,  qnara  ab  Acheronte  retnlit  Hercnles.  fronae  eina 
arboria  coronatoB  (vid.  adnott.  ad  Ecl.  Vii,  61.1,  Cctcmni  popolos  plantis 
■aad.  njfcrt  etiam  Plin.  XVII,  It,  la,  —  67    Cliaonii  pntrtii  glande*. 

SDerena  levi  Dodonaeo  coneecratae.  Vid,  adnott.  ad  Ecl.  IX.  13.  et  lieo,  t, 
,  ..In  Qlo  ChaoHii  patrin  pnsait  aliqnis  baerere.  cnm  alitiolnte  qnideni 
putir  aaepins.  vii  vero  cnni  gentili  alìqno  nomine  dicator  pater  iJottonoAM, 
Olympifu,  Idaeiu;  cui  rei  parata  medicina  forct:  Chaimìafqne  ptilrig 
alóndai  [et  sane  Medie.  Wagnero  tee  te  praebet  (AatrtUnpie,  quamquam  Ribb, 
rk  hac  lectione  tacet).  Sed  Aen.  VUI,  5ó4.  poter  Lrmni'ui  de  Vulcano.- 
A«Ht.  Accedit,  qaod  voc.  pritrùi  tam  nude  ponere  hic  qnidem  Haroni  vùt 
llcebat.  Ktiam  Probus  Inst.  1,  4,  18.  Chaonli  leijit.  —  Palmite  fractna 
oaidcni  in  Italia  non  ferebant.  sed  ob  lentas  tanieu  vii^^as,  qnibns  ad  corbes 
àliaqiic  va«a  viminea  confieienda  aptae  erant,  et  ob  largani.  qnam  praebe- 
***t.  nrabrara  haud  raro  plantabantnr  vel  aerebantur.  —  68.  no»ri'(ttr  hic 
"t'm  li^niticat,  quod  saprà  pianti»  wacittw.  —  aliie»  acdificandis navihas, 
— — p  dedolandÌH  apta.  IJtttiq  viiiini)}^ffi^o;  TheopbrasH  h.  r'    " 


'   liiivn.  laudati.  —  eafit»  visura  marinon,    ì.  e.  naulragia,  tcmpe- 
-,  adveraos  ventoii.  cautcs.  piratas,  alia,  qaac  multa  mari  naatas  pa- 
■"■Htar  m  atte,  ut  Aen.  YH,  ioft.  legirnoa.  Barin,  putat.  ralpnmlum  Kcl. 


300  P.  VERGILI  MARONIS 

Inseritur  vero  et  nucis  arbutus  horrida  fetu 
Et  steriles  platani  malos  gessere  valentis  ;  70 

Castaneae  fagus  omusque  incanuit  albo 


IV,  50.  haec  unitari,  canentem:  (lanros)  mgura  aaepe  triunwho*,   Itenni 
antem  yerba  casus  abies  vistira  marinos  po6ta  trag.  in  Anth«  Lat.  Bnrrn. 
I,  178,  281.  —  69—72.    fylnsitìo  restabat  ex  t.  32  sq.  Optime  inaerìtiir 
ftrbuto  nox,  platano  maìuBj  /ago  castanea,  omo  DÌms  ,  et  uhno  qnereos. 
Respicit  locumPlin.  XY,  15,  17."  Heyn..  qni  aimui  docet,  nostros  nominea 
contra  contendere,  non  posse  arborera  aroori  inserì,  nisi  sni  generis,  aMter 
tamen  antiqnos   statuisse,    coli.  Coloni.  V,   11,   12.  Wagn.  conferri  inbet, 
quos  landet  Geisaler.  in  Schol.    ad  Virg.  Geo.  p.  4.    —  fetu  non  tertio. 
sed  sexto  Casn  accipiendum,  inserere  antem,  ut  plara  Verba  enm  Praepo- 
sitione  in  comnosìta  (cf.  adnott.  ad  Aen.  V.  403.Ì  dnplicem  admittit  oon- 
structionem  atoori  inserere  nvcetn^  pomum  etc.   et  arùorem  inserere  nucf, 
pomo.    Yergilianam  constractionein ,   ijuae  redit  infra  v.  302.,  secntos  m^ 
Plin.  XV,  15,  17.   fmippe  rum  V  ir  gii  tua  insitam  nucibus  ctrhìitum,  maUs 
platantim,  cerasis  mmum  tlicnt.  —  Per  nucem,  quae  couimnnis  est  inglaii- 
dinnii  avellanamm,  amygdalanini  etc.  appellati!»,  Voss.  hic  ìnglandem  {dk 
Wattnuss)  intelligendam  putat,  quam    xat   f^ovriv  nttcem  dictam  esse  De- 
mocrìtns  in  Geopon.  X,  73.  et  Galen.  de  alim.  rac.  2.  perhibeant.  —  Aor- 
rtda  vocatur  arbntns  vel  a  fmctu,  qui  echinis  similis  est  (cf.  Fea  praef. 
ad  Hor.  p.  11.  (XII.)  ab  lahn.  land.)  vel,  quod  probabilius  videtur,  aoor- 
tice  aspero  et  hispido.     Cf.  Pallad.  XIV,    163.    ArhUeas  frondes  vasta» 
iiucis  occupat  um/^ra,  Poniiujue.  siti»  duplici  vortice  tuta  refert.    Vulgo  an- 
tem  hic  versus   sic  editur  :    Inseritur  vero  et  fetu  nucis  arbutus  horrida, 
ut  sit  versus  h^rpermeter  (de  quo  versuum  genere  vide  quae  supra  ad  Geo. 
I,  295.  adnotavimus).    At  vero  cuni  po^tae  Komani  diligenter  sibi  carerìnt, 
ne  in  eiusmodi  versu  clisam  syllabani  brcvis  antccederet  (vid.  supra  ad  L 
1.),  satius  duximus  ex  auct4>ritate  (ìrud.,  Goth.  2.  et  quatuor  Potterii  Oodd^ 
cum  lahnio  et  Wagn.  (quos  etiam  recentissimi  editores  praeter  Bryceum  et 
Ooningtonem  sequuntur)  verba  ita  transponere,   ut  contextus   ea  exhìbei 
Bothius  temere  recepì t  quinque  (>)dd.  lectìoneni  arbtUus  horrenSy  cuius  is- 
terpretamentum  ccnset  vulgo    editam.    Oeterum  cf.  adnott.  ad  6«o.  ni, 
449.  et  Aen.  XI,  333.,   ubi  ex  eadeni  causa  versus  vulgo  hypermetrì  emei- 
dati  sunt.  —  70.  platani ,  quae,  cum  esculentos  fructus  non  ferant,  #/«• 
riles  vocantur,  aptissimae  erant  ad  malorum  aliorumque  pomorum  insitio- 
nem,  atque  vel  ob  pulchram  proceramque  fìguram  et  latorum  foUonim  qbh 
bram  a  Komanis  studiose  colcbantur.    ('f.  rlin.  XII.  1,  3.  Macrob.  Sai  E 
9.  et  Voss.  adh.  1.  —  gessere,  i.  q.  gerere  solent.    Vid.  adnott.  ad  G«o. 
I,  49.  Gerere .  autem  hic  i.  q.  gignere,  proferre .  edere.    Cf.  Ovid.  Met  H 
230.  id.Trist.  m,  12,  6.  Tibull.  n,  4,  56.  Vid.  etiam  infra  v.  122.  -  71 
Dici  vix  potest,    quantas  in   hoc  loco  pianissimo  turbas  editores  moTerint, 
Ubrarìorum  (inter  quos  sane  etiam  (^od.  Med.)  errore  decepti,  ani  haeeeoB 
praegressis  arcte  cohaererc  rati  fagits  temere  mutaverant  in  fagos;  qam 
alii  focum  ita  distinxerunt:  Inseritur  —  et  steriles  platani  midos:    gissn 
v(dentis  Castaneae  fagos;    alii  (et  in  bis  etiam   Kibbeck.):  malos  gemn 
lìolentes,  Castaneae  fagos;  omusque  etc,  ut.  Copula  omissa,  8ubinteD%ir 
tur  ex  praecedentibus  Verbum  gessere,  quasi  vero  fa^  sint  fructus  ctitMiW 
inserti.  Heins.    adeo  /<igos  graecam  formam  habmt,   prò  fagus  positia. 
(quamquam  nihil  est,  nisi  alia  scrìbendi  ratio  prò  /agus:  cf.  mbbeck.  Pio- 
leg.  p.  437.  extr.)  Scaliger.  denique  coni,  castanexis  fagus,  quod  Corda  é 
Cuningh.  amplexi  sunt.    Pauci  modo,  in  quibus  Heyn. ,  Voss.  et  laluiM  ^ 
derunt,  castaneae  secundum  esse  Casum  e  sequente  fiore  aptum,  ut,  iV* 
vata  meliore  lectione  ^o^im  ,    verba  ita  sint  construenda:  /agus  coitamm 
omusque  piris  flore  incanuity  i.  e.  fago  castanea,  omo  pinu  inserìtor,  il"    I 
timam  autem  voc.  /agus  syllabam  arseos  vi  productam  censeamus,  qua  da    | 
re  vid.  adnott.  ad  feci  IV,  51.  VI,  44.  53.).    Haec  enim  ratio  provter  «• 
quens  ormis  mihi  nunc  nraestare  videtur  Wagnerìanae,  ut  fagus  babeaav 
prò  Nomin.  Plur.  4.  P*»cl.  (ad  cuius  fomias  haec  voi  sane  interduia  flecti- 
tur:  cf.  Culicis  v.  139.  et  Schneid.  Gramm.  Il,  1.  p.  471  aq.),  et  Veibvm 


QKORGICON  UB.  U. 

Flore  piri  glaudemque  aues  fregere  sub  ulmis. 

Nec  inudus  inaerere  atque  oculos  in^unere  aiinpiex. 
Nam  qua  se  medio  tniduDt  de  cortice  gemmae 
Et  teniuB  rumpimt  timicas,  anguBtua  in  ipso 
Fit  nodo  BÌnus  :  huc  aliena  ex  arbore  gemien 
Includimi  udoque  do  cent  InoleBcere  libro. 
Aut  rursum  enodea  tranci  reaecontur  et  alte 
Finditur  in  aoliduin  cunei»  via,  deinde  feraces 
Plantae  iiunittnnlur:  nec  longum  tempus,  et  ingens 


na    nlmia  insitu  Bigiiiflc«__    _    ^.  .......  _„_,  __^ ,  ^ 

ìdmtÌ  olmo,  quia  eitiuH  gignantur  glaiidea'  ex  insita  qneroa,  qoam  e  nata. 
—  fregtrt..  Ut  frangerr.  «jxo  faira  et  htìrdea  BUpra  1,  2tì7.  diiit,  ita  hio 
deiitìbDE  fr&ngere  cibos.    Cf.  Sammuii.  de  medie,  e.  ^.    (Hi»  in  gta/iulù 

r'aa  qni  naninat  herbtu  (ibiqnc  Bunn.)  luven.  X,  U.  Cland.  mpt.  Pras. 
<3.  alii.  —  guh  ulmh,  ei  qnibmi  glandea  iositae  deciderant.  Snes 
■oteiD  pastoni  actas  esse  in  qnerceta,  pat«t  ei  lui»,  qni  infra  legitur  v. 
*"^.   —  73 — 77-  ..Plures  annt  inserendi  modi;  ei  bis  dao  insigaioreB  com- 

1  poeta.  inoculaUotusm  [v.  li — 77. |  et  Hu/ft'uHinn  I v.  78— 82.1  proprie 

Vid  Colum.  V,  11.  de  arbor.  26.  Plin.  XVU,  14,  22.  Theophr.  de 

«H«.  pL  I,  0."  Hryn.  —  Nec  viodun  Kimplet,  imiao  duplex;  rìd.  T. 
T4  •qq.  et  16  sqq.  Sic  Geo.  m.  182.  nfc  i'hi  morti*  erat  nmpUx.  —  mo- 
ima  imt*rere,  ut  apnd  Stat.  Tbeb.  XU,  b73.  -.Vtn»  (ruit  erit  laerire  tno- 
(Awf  quus  lovus  nou  aliter  eipliuandus  pnto.  at<^ne  iilixi,  de  qtdbus  supra 
■d  Geo.  1,  Mò.  dispaiatimi  est;  non  euim  opiu  Mdetur,  ut  Inluiitìviim  prò 
(ìcaittvo  Qerundìì  nimniatau  oenseaiuuH.  bì  per  syneBÌn  aliqoam  taodut  eii 
prn  »oteimit,  iptif  moitiu  erit*  pru  quando  deiìuetf  poBitnm  ac«ipimDB.  Ita 
*.  e.  "nboUi  versoa  III,  2,  ult.  Lygdamiu  hic  nilìu  tut;  dolor  et  cura 
Ittatrat,  Cmtiugi»  errplae,  ctama  perire  fuit  ita  explices:  dolor,  cura  -  - 
teit  enni  perire,  i.  e.  mort«m  eiua  addaut.  —  74.  „lnoetdatio  fit,  cum  in 
<a  parte,  qua  genamae,  b.  e.  nova  germina  a.  oculi,  te  trudunl,  erumpunt 
«  cortÌM.  nptit  tuniculia,  h.  e.  ubro,  interiore  corticc,  vnlnns  flt.  sive 
^wrfwi  nnitt,  b.  e.  cavitas,  aTolsa  gemma  et  cortice  in  luodnni  sentali, 
ina  loco  incbuUUtr  nurimi  j^nneii.  Ut  voidacat  com  vetere  Ulrro.  "  —  ' 
_t  b.  L  Plin.  VII.  14.  23.  et  24."  Bey».  ~  76.  twnicae.  Cf.  Plin.  . 
i,  3.  Oorlex  Ugni,  coriiciuue  tunica  subìrcla,  et  XVI,  14,  25.  Inter  corti- 
«NM  OC  liffifum  laate»  tiaiicae  miMplici  memi/rana.  Verba  Et  tenuen  rum 
■•■•<  tUHÌC€u  ipropr.  de  veste  intelligenda)  ituravit  anctor  epier.  in  Anth. 
IìBIi.  Barai.  Ili,  81,  23.  —  76-  nodus,  5it,;,  in  arboribns  et  plantis  valgo 
~nenB  et  durior  ille  caltus,  onde  rami  exeont,  ita  dictus,  quia  lignum 
in  moreui  nodi  coiitortum  est;  hic  antem  prò  ipsa  genuiia  e  cartici:< 
.  klviWil]Mnte  poaitoB.  -  sìnu»  anguitim,  vide  snpra  et  cf.  Fallad.  XIV. 
tt,  Jtut  viridet  acuto»  estremi  gemma  fumttru  Avcipit,  n  lento  stringititr 
«da  a>aMi  etìan  Geopon.  V.  36.  a  Voss.  laud.  —  77-  docent  inolencere, 
l'Ito  aAdnnt,  ut  ìnoleacat;  inole»cere  autem,  t/nfCinSat,  est  eum  aliqua  re 
— •"  ;ro  et  una  cum  ea  crescere.  Cf.  t-  c.  Colom.  iV,  2a,  14.  Tradux  o 
IO  tutlinetar  ubere,  dum  inolencat,  b.  e-  in  rei  cum  aliena  vite  adu- 
Cf.  etiam  eiusd.  IV,  22,  5.  —  78.  Seqnitur  locus  de  iutitione,  quae 
e  diritur.  Cf.  hac  de  re  Plin.  XVn,  23.  24.  Aut  rurium.  Moref.  2. 
rum  (riii'  aS).  Quod  Voss.  recepit.  8ed  non  contraria  aliqua,  sed 
modo  ratio  eubmngitur.  —  enodes  Irunci.  Cf.  Plin;  V.  I.  I. 
-■—   --' ■■     ■ -'-■'-*-         --  -     fit   incisio 

ce»  pia, 


I  arboTìon  enodi  nitore  »pectaAili».  ■ 
^  laanra  in  tranci  cortice,    ubi  nnllus  uodus  est.  —  79.  •n  tolidnt 
^■■Min;  ubi  trtmcns  mtegro  et  sincero  ti^o  est.  —  80-  ferace»  i. 

^H^^^uculi  aiborìs  ferttlis,  qni  silvestri  arbori  ìnseruntnr.    Vid.  v.  65.  — 

^^^^^biuwm  tempu»,   et  —  prorsus  ut  nos:    kàne   Wocke  verging,   uad 

^^^^■S*  rtc,  "-— •- 

^^^K7  ubi 


•  eie.  Copula  enim  et,  ut  Graecorum  *a(.  band  raro  nectit  nartes 
~  "  '    ;  et  celorìter  couHecnta  esse   dicitnr.  Cf.  Hand. 


302  P.  VERGILI  MARONIS 

Exiit  ad  caelum  ramis  felicibuB  arbos 
Miraturque  novas  frondes  et  non  sua  poma. 

Praeterea  genus  haud  unum  nec  fortibus  ulmis 
Nec  salici  lotoque  neque  Idaeis  cyparissìs, 
Nec  pingues  imam  in  faciem  nascuntur  olivae,  S5 

OrchadeB  et  radii  et  amara  pausia  baca 


Tnrsell.  II.   p.  482  sqq.  et  Wagn.  Qn.  Virg.  XXXV,  6.  eam  Àen.  m,  9. 
(ubi  vid.  Burnì.)  V,  857.  VI,    499.  547.  VUl,  444.  Stat   Theb.  VI,  300. 
nec  longttm,  et  ptUcher  AlcUhretis  Edihis.  (Haud.  Rapt.  ProB.  I,   117.  Vii 
ea,  fntus  erat,  et  nuntinn  astra  tetie/jat.  Plin.  Epist.  V,  14,  8.  pcmci  diet, 
et  liber  priiicipis  set^enis,    ubi   vid.  Schaefcr.  —  81.  Exiit  ad  caelum. 
Ladew.  et  Ham>t.  (haud  dubie  Lachmanno  suasore  ad  Lucr.  UI,  1042.  p. 
209.)   invitis    Codd.    edunt  EAt,    eandemque  contractam  Perfecti  formam 
ptiam  Aen.  II,  497.  V,  274.  IX,  41S.  X.  785.  817.  exhibent.  Sed  vide  quae 
Wagn.  Iject.  Vcrg.  in  Philol.  Suppl.  I.  p.  316  sqq.  et  Conington  in  sin^- 
kri  ExcurRU  ad  h.  1.  docte  centra  cor  et  Lachin.  disputant.  Kibbeck.  Éxi^ 
Ut  ex  uno  Cod.  tìud.  et  Nonio  p.  302,  4.  recepit.    (rf.  eiusProl^.  p.  211.) 
De  significatione  Perfecti  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,   49.    —    rami    f elicete 
quia  sunt  arboris  feracis.    Cf.  adnott.  ad  EcL  V,  37.  et  Gratii  Cyn.  442. 
struitfir    ramis  felicibìis    uva.   —    arbos.    Vid.   ad  Ecl.  Ili,    56.  —  82. 
Miraturque.    Plurimi  Codd.  (inter  quo»  etiam  Med.  a  m.  pr.  literis  VB 
colore  rubro  superscriptis)  mircUasqu^y  pauci  mirataque,  Serv.  mirata  atqtie. 
Sed  verissime  Wagn.  censet,    mtratas   e   sono  sequentàs  toc.  ortum,  nìnc 
autem  expuncto  sigmate  mirataque  factum,  et  ita  ^rvianam  lectionem  eoa- 
tam  esse,    quae  sane  adversatur  usui  Vergiliano   (cf.   Wagn.  var.  leet.  ad 
Geo.  I,  142.Ì.  Nihilominus  Peerlk.  \).   140.  in  bis  variis  lectionibnji  inTenit 
causam  coniieiendi  Mirata  ipsa  no  con  etc,   comparans  Geo.  I,  103.  Caà 
v.  80  sq.  Prudent.  Anotheos.  485.  ipse  mias  vnrattur  vertice  latarus  Oeden 
et  Ambros.  Ep.  ad  Valentin,  dum  nuisses  micut  et  ipso  miratur.    —  11011 
8na  poma.    Vid.  adnott.  ad  Ecl.  I,  37.  He^.  comparat  Calpnrn.  EoLH 
40.  41.  Non  minus  arte  mea  mutabili^  inihut  arbos  Ignotas  Jrondes  et  tm 
gentilia  poma.  Adde  Epi^.  Anth.  Lat.  Burm.  V,  172,  5.  Miraturque  nifwt 
fettiM  consurgere  ab  undts.   —  83-  108.   „Varias  arborum  famìlias  sen  «pe- 
cies  eiusdem  generis  esse ,  exemplis  nonnuUis  docet.    Scilicet  fodt  hoc  «1 
dolectum  in  pìantanda  arbore  faciendmn.    Omatissimus  locus  adiuoetonB 
copia  ac  varietate.**  Heyn.  —  84.  lotoque.  Vid  infra  adv.  87.  Lotus  \òs 
nec  herbam  illam  pratensem  signifìcat,  cuius  infra  DI,  394.  fit  mentio^  nec 
notissimam  plantam  Aegyptiam  (Nymphaeam  Lotum),  sed  arborem,  qtSD 
botanici  nostri  Rhamnum  Lotum  s.  Zizyphum  {luittbe,  Judendom)  focttt 
cuiusque  baccae  purpureae  iucundissimi  saporis  iam  in  Homeri  Od.  IX,  92 
sqq.  commemorantur.    {(y[.  etiam  Herod.  Il,  56.  IV,  177.  Theop^.  h.  pi 
IV,  4.  et  XXIV,  2.  Polvb.  ap.  Athen.  XIV,  65.   Dioscor.  I,   171.  Coha. 
VII,  9,  6.  Plin.  XVI,  27,  53.  et  30,  53.  Voss.  ad  h.  1.  Sprengd.  ad  IH»- 
scor.  L  1.  p.  418.  Schneidcr.  ad  C^lum.  1.   1.  et  Billerb.  Fior.  dbus.  p.  M. 

sq.  Fuerunt  etiam,  qui  baccas  iUas  cm'^^'i  nomine  Genes.  30,  14.  et  i]3h 
in  libris  Vet.  Test,  commemoratas  ad  nane  arborem  referrent;  sed  pape- 
ram.  Cf.  Wineri  JJibl.  Ke^iròrterb.  I.  p.  56.  ed.  II.  —  neque  laaiif 
cyparissis.  Hcinsii  Codd.  i^ecy  quod  cave  ne  iis,  quae  ad  EcL  V,  3^ 
disputata  vides,  commotus  postjiatm  -  nec  -  nec  praeferendmn  duoM;  ^ 
rissime  enim  Wa^.  Qu.  Virg.  XXXII.  p.  535.  docet,  interrupto  per  Pw* 
ticulam  que  orationis  tenore,  ea,  quae  seijuuntur,  necpie  [nostrani  «hkì 
nicht]  Idaeis  cyp,,  novam  constituere  enuutiationem .  ad  qnam  explandm 
ex  praegressis  repetendum  sit:  genus  unum  est.  Vid.  etiam  infra  ad  t.  87. 
—  cyparissus  {xvnaQtaaog),  Graeca  forma  prò  Latina  {cupresai),  Jflg^ 
etiam  Aen.  IH,  680.  Ida  e  a  autem  dicitur  non  de  Phrygìae,  sed  de  (S»  jT 
insulae  monte  (cf.  Aen.  m,  105.  VII,  139.),  unde  primum  Targitnm  nsSi, 
ex  quo  tempore  per  totam  ItaMam  seri  coepta  est.  Cf.  Plin.  XVI,  33,  W- 
De  ipso  monte,  qui  nunc  Fsiloriti  a.  Monte  Giove  appellatnr,  vid.  Btooi 
meum  geogr.  m.  p.  1031.  —  85-  Nec  olivae  eadem  onrnes  sunt  fàde,  Le. 
etiam  olivarum  vana  sunt  genera.  —  86.  ,»Ez  infinitis  oleanim  generìKv 


GEORGICON  LIB.  U.  303 

Pomsque  et  Alcìnoi  silvae,  occ  aurtmlua  idem 

CruotiuDiis  Syriìsque  pìria  gratnbusque  voletnis. 

Nou  eadeni  arboribua  pejidet  vindemia  nostri», 

QaaiD  Methymnaeo  carpit  de  palmite  Lesbos  ;  90 

Sunt  Thaaiae  vites,  auct  et  Mareotidcs  albae, 

^g.'ùnSite*  Tidgo  dictos,  oblongi  generis,  radio»,  longiores,  elpautiat, 
Sj    àam  TÌrides  et   ocerbae  Btmt  (babent  aatcm  tmo  aiuarum  suocam, 

S  anvirn  baceà),    lefiuntur  ac    tundnntur.   Oulnm.   XII,   47,    1."   iftjtt. 

Pi»*terea  Ai  variis  olirarum  generibn»  cf.  Cato  e.  6.  Varrò  I.  M.  Colma. 
"    ^  Plin.  XV,  3—5.  et  Macrob.  Sat.  Ili,  20.  (Il,  16.)  -  87.  Pomagut. 

^lectomoB  [«tiiia  Pomate:  scd  haud  raro  in  oratìone  alacriore  etfortiore, 

naprìinia  abi  jilures  Um  jjraecessenmt  negandi  Particnlae,  simplei  Copula 
i&Tenitnr  iiro  Fartioala  diBÌunctÌTB.  Vid.  Wagn.  Qn.  Virg.  XXXVI.  ^qoae 
tata  Bgit  de  Part.  ce)  n.  576.,  ubi  inprìnus  cunfertor  Geo.  UT,  120..  porro 
meter  nostrum  locorn  Geo.  n.  139.  312.  m,  U1.  IV,  210.  Aen.  CX.  131). 
X.  320.  XI,  liA.  etc.  —  Aleìnoi  *ilrae  snnt  arborea  poiniferae.  (CC  ad- 
BOtt.  ad  T.  2.  ot  2Q.)  AlduoQS  enini,  Phaeacoiu  rei  in  Corcyra  Ìnsula  iu- 
■Gnimus  et  ditisBimus,  tam  diligen«  fnit  hortonuu  cnltor.  ut  Alcinoi  horti 
fai  UDverbioni  abirvnt.  Cf.  Hom.  Od.  VU,  112  sqq.  Stat.  Sìlv.  I.  3,  81. 
t^ud  infera  Alciiiuf  laudem  piitaoria.  Pljn.  XIX,  4.  19.  g.  1.  Hinc  Alriiioo 
dan  pania  \.  q.  noctuaa  Athenas.  Ovid.  ex  P.  IV,  2.  10.  Martini.  VU,  41, 
il.  —  86.  CruitvBiia  pira,  dieta  a  Crustumerio  s.  CruetumerìB,  antiquo 
SUnnoniin  oppido,  baud  procul  ab  AUiae  et  Tiberis  confloentibua  eito,  de 
—T»  irid.  librom  meum  geogr.  IH.  p.  723.  Vocabatnr  etiam  CViuAuMum 
^J.  Vm,  3flS.).  unde  haec  rarior  Adiectivì  forma  prò  usitatioribos  Crurtn- 
OMrinns,  Onstamìnos;  cf.  adjiott.  ad  Aen.  n,  2.  De^eneroaiiMiiaa  aat«m 
bM  pirerim  genere  rid.  Colnm.  V.  10,  18.  et  Plin.  XXfll,  7,  62.  —  S),ria 
fira  etiam  ap.  luven.  XI,  73.  et  Martial.  V.  70,  13.  Dommcmorantor.  Co- 
nia. T,  II),  anctore  uadeni  snot  Cam  Tarenlijiù,  ((laod  adnotat  Conington.) 
—  noUma  pira,  grandìa,  quae  valam  facile  ìnipleant.  Vid.  Caton.  7,  3. 
na.  XV.  15.  m.  Oolnnt.  V.  IO,  4.  et  Bbudios  ad  Scrìbon.  Latg.  e.  104.  n. 
tT4.  SerVios  docet ,  etiam  apud  Graecoa  vocarì  ea  /(i^onili)9^it.  Ribbeck. 
I  Cod.  Med.  (in  qnu  tameu  litera  A  puncto  snperposito  notatur)  serìraìt 
__ii«>t*ii.  iCf.  eius  Proleg.  n.  385  sc).)  Vid.  etiam  infra  ad  r.  224.  -8». 
jIÉlaa  vites  diversas  ease  ab  aliis  alt.  Keoensam  vetcrotu  Titiniti  ac  tì- 
Hran  »ide  apud  Athen,  I,  51.  p.  26.  (Mura.  UI,  2.  Plin.  XIV.  1,  3.  et  2. 
I  MB.  E  jHwteriore  aevo  nonnulla  vid.  a[>ud  Curipp.  HI,  S9  sa.  Maro  h.l. 
il  Vf  genera  enumerat.  Euiu  Gallica  vina  ignorasse  notat  Plin.  XTV,  3. 
»H.  7."  Ha/H. —  Viniltmia,  viti  um  prore  ntus.  uvae  (»id.  infra  t. 522.  et 
adnott.  ad  r.  6.),  pendei  arboribau,  qoibns  vites  msrìtantnr.  Cf.  ad- 
»vtt.  ad  Ed.  n,  70.  IH,  10.  V,  32.  DC.  41.  et  Geo.  I,  2.  CVinington  in- 
«vTtuni  case  memorst.  utrum  hic  et  infra  v.  267.  278.  300.  arbore»  di' 
»  TÌtibns  intelligeildae  sint,  an  (nt  Ed.  V,  32.  et  infra  ».  290.1  de  arbori- 
_..  *.i.!„..»i..„„  -"TI  p]in.  XIV,  I,|2.ÌetUlpian.ÌnDig.  XI.VU,  7,3.  vi- 
it,  Colma.  Tero  Hi,  3.  et  Cato  e,  32,  uCraaqne  distiu- 
IJetcrum  Medie.  etBom.  1.  a  m.  pr.  pendcn(,  quod  Hcinsio  (quem  vid. 
n.  VI.  2ii».ì  vt  Barm.  ad  Ovid.  Met.  n,  688.  arridet.  Sed  vulgatam 
t  HHter  ooteros  Codd.  omnes  tueutar  etiam  8erT. .  Prob.  et  Donat.  ad  Ter. 
I  Kb.  n,  '-i.  21.  —  90.  Melh'^mna,  oppidum  falàs  nobile  in  meridionali 
I  Kidil  imulae   Utore  aituin,  coma  minae  KuperHunt  apnd  vicnni  Xopia  -" 


.  Hnr.  Od.  1.  17.  21.  Plin.  XIV.  7.  SI.  etOeUius  XIH,  5.  com- 
I  pliiiiiiliil  —  91.  Thano*.  insula  maris  Aegaci  e  regione  Thracìae  aito, 
I  Tiinr""'"  et  vitibus  fecundissìma.  qnae  etiainnnm  Tamo  vocatur.  Cf.  liber 
1  )Hna  modo  comm.  IH.  p.  IU22.  De  Tbasin  vino  cf.  Atlien.  I.  1.  Plin.  1.  1. 
J'ÙXTV,  18.  22.  -  „MareotÌram  vìniun  notum  vel  ex  Hotat.  Cann.  I, 
[  V,  14..  a  Ibcu  Mareotìdc  aupcr  Alexandrìam;  nunc  deterìus,  imoniam  Ara- 
I  Wn  latrucinia  uvarom  mataritatem  inl«rcipiuat,"  Het/n.  Cf.  de  eo  Athes. 


304  P.  VERGILI  MARONIS 

Pinguibus  hae  terris  habiles,  levìoribus  illae^ 

Et  passo  Psìthia  utilior  tenuìsque  Lageos 

Temptatura  pedes  olim  vincturaque  linguam, 

Purpureae  preciacque,  et  quo  te  Carmine  dicam^  95 

Raetica?  nec  cellis  ideo  contende  Falernis. 


I,  25.  Strab.  XVII.  p.  799.  Colum.  m,  2,  24.  Ovid.  Met.  IX,  733.  Hor. 
Od.  I,  37,  14.  Lacan.  X  160.  alii,  et  Tnitìas  ad  Grat.  Cvneg.  313.,  de  ipso 
antem  lacu,  qui  etiaronmn  Bòrlcet  MariatUh  vocatur,  liber  meiis  g60gr.  II. 
p.  773.  De  albis  Mareot.  vitibus  loquìtur  etiam  Colum.  X,  347.  (a  Goning- 
tone  land.)  —  92.  habileSf  accommodatae,  aptae;  nam  si  qua  teira  arbraì 
cnidam  est  maxime  accommodata,  in  ea  fit  habilis,  facile  potest  hiUbeii 
progigni.  Of.  V.  e.  Suet.  Ang.  18.  Aegyptum  tU  feractorem  nabiliaremqiie 
nnnonae  vrlncae  recider  et.  Vid.  etiam  (Ìeo.  Ili,  62.  ibique  adnott.  —  levi» 
terra  opponitur  pingui  eadem  fere  ratione,  aua  apud  Varr.  R.  R.  I,  4,  4. 
et  I,  6,  3.  leviora  loca  gravi oriìms.  —  98.  ^  inum  passum  {ànice,  yivtni) 
ex  avis  pasHis  (a  pandendoì,  i.  e.  in  sole  coctis.  ut  exarescant.  Vid.  Colma. 
XU,  39.  Plin.  XIV,  9,  14.  et  Pallad.  XI,  19.  Varr.  ap.  Nonium  XVH  16. 
Pcumfn  nominabant,  ni  in  vindemia  uvam  ditUius  coctam  legerent,  eammie 
passi  essent  in  sole  aduri.  —  De  Psithia  uva  {iiuftltii)  via.  etiam  ìmia 
IV,  269.  Athen.  I,  22.  Nicandri  Alex.  181.  C^lum.  lU,  2,  24.  Plin.  XILT, 
60.  et  XIV,  9,  11.  Stat.  Silv.  IV,  9,  38.  Inde  vinum  psithium  apud  FUn. 
XIV,  9,  11.  --  Lageos,  quam  Servius  interpretatur  leporariam  (ut  laytiof 
nro  Xnytptii  s.  layolip  dieta  sit),  praeter  h.  1.,  queni  Plin.  XlV,  4,  7.  et 
Macrob.  Sat.  li,  16.  extr.  respiciunt,  nusc^uam  videtur  commemonurL  Cete- 
rum  vide,  quae  infra  ad  v.  98.  adnotavimus.  —  tennis  Serv.  et  dim  <o 
Schirach.  }).  612.  et  Voss.,  c|uibus  mecum  adsentitur  Ladew.,  inteipretantar: 
penetrabilis,  cuius  yinum  cito  in  venas  descendit,  (ut  I,  92.  tenues  pitunai, 
ubi  vid.  adnott.).  Heynio  autem  est:  „exi^os  ac  tenues  racemos  et  um 
habens,'*  et  Wagn.  rem  in  dubio  relinqmt,  magis  tamen  propeneiu  id 
nostram  rationem.  —  94.  Temptatura  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  i,  49.)  veda 
vincturaque  linguam,  i.  e.  facile  inebrians,  efBciens  nimirom,  ut  Dibai- 
tes  pedum  et  linguae  non  satis  compotes  sint.  Vid.  adnott.  modo  bai 
■-  olim,  in  posterum,  alìquando,  cuni  vinum  ex  ea  expressnm  fnerit - 
%.  De  purpureis  uvis  vid.  Colum.  Ili,  2,  1.  Plin.  XIV,  3,  4.  Oirid.Iet 
Vili.  676.  XIII ,  813.  Hor.  Epod.  II,  20.  Com.  Sever.  de  gen.  nom.  p.  H 
ed.  Haupt.  alios.  —  preci as  Serv.  adnotat  dictas  esse  quasi  proegooiM*» 
quod  ante  alias  coquantur,  cito  maturescant.  Secundum  Plin.  XlV,  2,  i 
et  Colum.  Ili,  2,  23.  in  duo  genera,  maius  et  minus,  maipitudiiie  ijoìii 
discemuntur,  carumque  uva  cito  maturescens  ollis  est  utifissima,  foliaB 
autem  apio  simile.  -  96.  Raetica.  „Plin.  XIV,  6,  8.  §.  5.  In  Veromd  i; 
Rltaetica  [al.  Raetica]  vina,  Fcdernis  tantum  posthabita  a  VergHio.  Mdior  j- 
interpretatio,  quam  quae  a  Seneca  in  medium  afTertur  Nat.  Qu.  I,  IÌ.Lìb-  : 
dantur  etiam  a  Strabone  IV.  p.  206.  Suet.  Aug.  77.  maxime  eldedatu  «^ 
RhaeticOf  et  Plin.  XIV,  1,  3.  Ante  eum  (Tiberium)  RhaeUcis  pricr  mm» 
erat/*  Heyn.  Adde  C/olum.  Ili,  2,  27.  Tcum  Schneid.  adnot.)  et  MartiiL 
XIV,  100.  Si  non  ignota  e^t  tibì  terra  Ca tulli  (i.  e.  ager  Veronenns),  P9' 
tasti  testa  Rhaetica  vina  mea  et  Ungerum  de  Valgio  Rufo  p.  290.  (qw 
haec  adnot.  mea  videtur  fueisse.)  Ceterum,  si  Codices  in  talibus  rebu 
minus  accurate  collatos  lapidibus  vcteribus  postponimus,  ubique  reetiiif  len- 
bitur  Raetia,  Raeti,  Raeticus,  ut  hic  etiam  in  sched.  Veron.,  in  dK^ 
Codd.  Bem.  et  aliis  legitur,  quos  tamen  editores  non  curant,  omiieiiB 
scriptura  Rhaetica  consentientes.  Cf.  quae  de  hac  re  dìsserui  in  Fn^ 
Realencycl,  VI.  p.  384.  cum  Oudend.  adnot.  ad  Suet.  Aug.  21.  etSciuww- 
Gramm.  Lat.  I,  1.  p.  213.  —  nec  cellis.  Multi  (^dd.  tie  cellis,  M^ic, 
ut  alibi  neque^  hic  prò  nec  tamen  usurpatum  videtur.  Cf.  Bremi  ad  N«p- 
Ages.  I,  2,  4.  Wunderl.  ad  TibuU.  I,  2,  37.  Kflhner.  ad  ac.  Tusc.  1%^ 
Kritz.  et  Dietsch.  ad  SaU.  lug.  20,  6.  et  nostra  ad  Geo.  Ili,  435.  —  „c</*«f 
Falernae  nova  variatione  de  vino,  —nec  ideo  contende,  h.  e.  tMM^ 
inferior  est  Falerno.**  Heipi.  Ceterum  vinum  Falettmm,  quod  in  ft^ 
lerno  Campaniae  agro,  inter  Caleuum  et  Sinuessam  ad  Massici  montis  rtoir 


-a 


306  P.  VERGILI  MARONIS 

Argitisque  minor,  cui  non  certaverit  uUa 

Aut  tantum  iiuere  aut  totidem  durare  per  annoa.  100 

Non  ego  te,  Dis  et  mensis  accepta  secundis, 

Transierim,  Rhodia,  et  tumidis,  Rumaste,  racemis. 

Sed  neque  quam  multae  species  nec  nomina  quae  aìnt, 

Est  numerus;  neque  enim  numero  conprendere  refert; 

Quem  qui  scire  velit,  Libyci  velit  aequoris  idem  105 

Discere  quam  multae  Zephyro  turbentur  harenae, 

Aut  ubi  navigiis  violentior  incidit  Eurus, 

Kosse,  quot  lonii  veuiant  ad  litora  fluctus. 


id  minoris  momenti  essse  videtur.  (Ceterum  Ribbeck.,  quamquam  G«o.  I, 
56.  edidìt  Molus  atque  etiam  hjc  Ood.  Med.  a  m.  pr.  et  Gud.  a  m.  aee. 
Molitutj  hic  autcm  a  m.  pr.  Afollius  exhibent,  h.  1.  tamen  retìnait  oetero- 
rum  librorum  scripturam  Tmolius.)  —  rex  tpse  Phanaeua,  L  e.  adeo 
(vìd.  adnott.  ad  Aen.  I,    625.  et  alibi)  Phaenaeoa  {oìvos),  rex  vinoTam,  t. 

fraestantissinium  inter  vina.    CX  supra  XTog  óvyaarfjs  et  adnott.  ad  Geo. 
,  482.,  ubi  Erùlanuufy  rex  'fltsvioruni.  —  99-  Argitis^  ^AQytx^^  ab  à^yó^, 
quod  vinum  candidum  reddit;    quamquam  alii  ab  Argis  nomen  hab^re  p<i* 
tEint.    Est  autem  minor  et  maior.    Breve  et  latum  folium  habet,  u^raegue 
eius,  nisì  mature  coUi^untur,  ad  terram  decìdunt  et  putrescunt.    Yid.  Co- 
lum.  Ili,  2,  21.  et  Isidor.  Or^.  XVII,    5.    —    cui  non   certaverit  ete. 
Haec  imitatus  est  Ammian.  ìakic.  p.  22.  Antiochia^  -  -  cui  non  cmiavmU 
alia  advectiis  ita  adjiuere  copiis  et  intemis,  —  100.  Ea  vitia  YÌiio  imprì- 
mis  abundat  eoque  unno  ac  durabili.  —  fluere  dicitur  de  vitibns,  ^naiui 
fructus  mustum  reddunt.    Oolum.  Ili,  2.  vites  minu»  Jiuunt.    Cf.  infra  t. 
190.  —  102.  „Vinum  Ithodium,  cuius  in  mensis  secundis  [cf.  Aen.  I,7U 
sqq.]  usus  erat,  cumque  de  co  ante  omnia  diis  libaretur,  bine  litÌB  Rkodk 
diis  accepta j  grata,  et  metisis  fiecundis;  fere  ut  apud  Hor.  Od.  Ili,  11,  6. 
lyra  cUmtiim  mensis  et  amica  teniplis.**  Heyti.  Cf.  de  hoc  vino  Athen.  XIV, 
68.  Plin.  XIV,  3,  4.  §.  9.  et  8,  10.  Colum.  Ili,  2.  Macrob.  Sat.  Il,  16.  Geli. 
Xm,  5.,  de  libatione  autem  in  mensa  secunda  instituta  adnott.  ad  Aen.!, 
736.  —  Bumastus    (fiovfjiaatóg)^    quae  etiam  bwmmwna  s.  duro/dma,  a 
voce.  Bovg  et  fittaióg,  mamma,  dieta,  quia  instar  mammae  boTinae  tnim- 
scit.   Vid.  Plin.  XIV,  1,  3.  Tmnent  mammarum  modo  bumasH.  Varr.  BJL 
II,  5.  Colum.  et  Macrob.  U.  modo  11.  (Cf.  etiam  Plin.  XIV,  3,  4.  §.  8.,qni 
uvas  purpurea»  cognomine  hiinammias  dictas  esse  refert;  quae  taniea  w 
bumamma  non  confundendae.)  Syllabam  /Soi;  autem  Graeci,  de  boum magii- 
tudine  co^tantes,  omnino  rerum  magnarum  et  amplarum  nominibns  pn^ 
ponere  solebant.    C'f.  Barkeri  Epist.  crit.  adiecta  Arcad.  de  aoerat.  P«  M 
—  103—108.   Respexerunt  hunc  locum  Plin.  XTV,   1.  extr.  Colom.  Illf  1 
et  Avien.  descr.  813  sq.  —  104.  neque  est  numerus ^  neoue  ennmenri 
potost,  ncmini  est  facultus  enumerandi,  recensendi.  Cf.   simuis  loeis  iiiftt 
v.  177.,  ubi  vid.  adnott.  —  neque  enim  -  -  refert.    Partieiila  mm» fia 
habet  confìrmativam,  respondens  nostro  ja,    ebeny  ut  neque  enim  signiM 
auch  -  -  nieht  eben ,  aìwk  -  -  ja  nicht:  quare  non  opus  est ,  ut  eum  V<il.   . 
ad  h.  1.,  Schiitzio  de  ()art.  p.  161.  et  Ramsh.  Gramm.  §.  191.  1.  p.  847.  i> 
eiusmodi  locis  de    omissa   aliqua    sententia  cogìtemus,   ad  quam  iUaFtf' 
ticula  referatur.    Cf.  Handii  Turs.  II.  p.  389  sq.  et  IV.  p.  116  aq.  —  r#- 
feri,  absolut^  prò  expedit,  ad  rem  pertinet.    Cf.  Ruddim.  II.  p.  204.  Btt 
5.  —   105.  Lihìicuin  aeqnor  est  arenosa  Libvae  planities,  vastUas,  ^ 
serta  Libyae.   Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  50.    Quoa  attmet  ad  hoiua  ioeìMit- 
tentiam,  C\)nington  conferri  iubet  Herod.  I,  47.  Pind.  Pyth.  IX,  46.  et-Ck- 
tull.  VII,  2.  —  106.  Pro  Discere  Med.,  fragm.  Ver.,  Gud.  et  tres  B«. 
mondo  scripturae  praebent  IHcere.  —  107.   Videtur  po€ta  ante  oooloe  k^ 
buisse  Theocr.  XVI,    60.    *AIV  ìaoq  yàg  6  fJióx^o^  in*  ^òvt  xvftaitt  ftf- 
Tpfi>,  "Oaa^  avffiog  j^^gaoréf  |i6r«   yXavxàg  àlòg  (ò^fì,    quem  laiB  Vo» 
confort.    Omnino  haec  comparati^,    quippe    quae  nitro   se  praebeat»  «rt» 
frequens.    Ci.  Aelian.  V.  H.  Xm,  15.  et  Anacr.  XXXU,  3.,  ìM  vid.  Piwfcer. 


GEOItGICON  UB,  II. 

Nec  vero  terrae  ferre  omne^  omnia  poasunt. 
FIuQiinibus  HHlices  craasiaque  paludibua  alni 
N&scuDtur.  sterile»  saxosis  uiontitiua  orni; 
Litora  mjTtPtia  laetiesìma  ;  denique  apurtoa 
Bacchus  ttiiiat  coUis,  Aquiloncm  et  frigora  taxi. 
Aspice  et  extremis  domitum  cultorlbus  orbem 
Eoaaque  domos  Arabum  pictosque  Gelonos; 
Divieae  arborìbus  patriae.     Sola  liidia  Digrum 
Fert  ebenum,  eolia  est  turea  virga  8abaeia. 


—  109—184-  Ut  ilircrsa  sunt  arbonun  genera,  ita  Btiam  diversnin  soliun, 
Odo  atboRiB  ^naeqoe  facUiaH  proveniuiit.  Cum  v.  109.  et  Lucr.  I,  tSS. 
am  fruettàa    uhm    UThuriìni»   conulare   tolrrent,    xeH  tiaitarentur ,  /en 


al  Aen, 


imnia   poumd,    Ecl.   IV,  39,   et  Ed.    Viti,   63.  ihioiie  adnott.,   et 

anod  ail  ipsnm  reni  attinet.  Geo.  I.  53  «qq.  —  \\Ìi.  flunttnibu»,  paln- 
ÌÌIU4  (Abl.  lirci).  prò:  nd  llaiuina,  ad  jjaJndea.  Vii.  adnott.  ad  Ecl.  VII, 
66.  —  eratiai',  i,  e.  lutoaae,  palude»  mvenìnntur  etìam Grat, Cyn.  53.  et 
N«iit«8.  Cyn.  :il5.  —  112.  „Lilora  mj/rteli*  laetiatima  eiquisitiore 
Guma  tiro  vulvari:  myrti  loletil  ette  laètùtimaf  in  litoribu».  quud  si  flt, 
Uora  Land  dubie  et  ipaa  laeta  videri  poMunt.  Oco.  lY,  124.  et  amanti* 
Gh»ra  fnjfrlot,"  Heya.  Cf.  etiam  Grat.  Cjn.  129.  laafiroiae  Veneri»  per 
liora  lOìtrtiii  et  adnott.  ad  Geu.  I,  1.  Haeckermanii.  Explic.  Veiv.  p.  li. 
(ad  Aen.  I,  441.)  myrtetis  pru  Dativo  hnbet,  nt  laelìu  aigulfleer  ìnvans, 
«tOÙ  y/orderliiih,  gedeiklich],  culi.  VaL  FL  I.  30,  U,  18il.  Lncan.  Vili,  60. 
nuit.  Ampli,  pr.  2.  Tac.  Ann.  IH,  48.  Hist.  I.  71.  IV,  68.;  <iaae  tanieu 
iMù  miniu  poiètica  est  cemienda.  —  113.  Hacehut,  i.  e.  vitiè.  Cf.  qaae 
aà  B«l.  V,  ti!),  aduatavìinaB.  ^  aperto*  colle*,  aolia  radiis  exposttos 
idMqne  fere  i.  q.  aprico*.  —  tarum  (de  qna  vide  adnott.  ad  EcL  IX, 
3IL)  in  muotibns  laete  crescere  refert  Theophr.  h.  pi.  DI.  4.  a  Vosh.  land. 
—  114.  115-  Eiemplo  etiam  esse  posaunt  arborea  eioticae.    Pro  hìs  coni- 

ntor  r^iones  in  extremo  tèrranim  orbe  sitae,  ut  Arabom  et  Gelo- 

éxtremi*  domitum  (i.  e.  laboriose  anbactom,  odtuui:  cf.  adnntt. 
,  tX,  W%.)  cultoribut  orbem  per  ÌDTersbuem  puSticain  prò  ex- 
uonu  urbe,  cxtremia  terriii.  Cf.  Hor.  Kp.  1,  U,  G.  Quia  taaris  ecetrrmo* 
Artàia*  dittuntr*  et  Intlos,  ibiiine  Interpp.  --  Eoa*  domit*  Aratiwn  Cf. 
Kor.  Od.  n.  12,  24.  iVemu  ,tut  Aralmm  domo»  ci  Proi>.  m,  1.  (D,  10,)  16. 
£t  «icMWV  inlarlae  ti'  tremìt  Arabiae.  De  Geloni»,  Sarmaticn  populo,  qui 
din  Botvsthcnem  vagabatur  in  ea  regione,  quae  nnnc  Ukraine  Tocattir, 
a.  AcD-  Vm,  725-  Herud.  IV,  108.  Plin.  IV,  12.  2li.  MeU  II,  t.  Amm. 
Haic  XXXI,  5.  Hur.  Od.  U.  9.  23.  U.  20,  lU.  UI.  4.  3ó.  ut  m>er  mena 
gMgf.  II.  p.  442,  Lucano  ni.  383.  volture*.  Avieno  deeer.  orb.  446.  edera 
naatOT,  lisod  dubie  quia  apad  Diunys.  Perìeg.  liti).,  obi  nosc  editor 
'/(■xdaoJ^f  tt,  riliovot  ti,  legebatur  lnni,nai(i  ti  niiaviif.  Vii.  etiam 
Mn  Geo.  Ul.  -Itti,  l'idi  appellautnr,  ut  Acn.  IV,  I4U.  AijnthirrJii,  qaod 
wntaBDÌ  cumplurìiun  femruiii  popolonuu  more  ciirpora  pingebaiit  \tiittgtmre») 
L».  wloroni  enti  aut  aun  punctae  inungebant  aut  inurcbant.  tCf.  umaioi) 
BimA  V,  6.  et  Caea.  B.  (iall.  V,  14.)  Qoarc  de  iisdem  Geloni^  Claud.  in 
BafeL  J,  313.  Menibriiipie  qui  farro  gaudct  niiu-ùrse  Oelorau.  —  119. 
fflndio  |liic,  ut  in  loco  nuetro  BÌiaìllinio  Qeu.  I,  5T.)  de  India,  quae  pro- 
vila dicitur,  accipi  potest;  naui  et  ibi  nasci  r/ieuiun  narrant  molti  e  vetorì- 
Ma  (tid.  Theophr.  a.  pi,  IV,  5.);  sed  etiam.  quod  malim,  de  Aethiopia,  cm 
«[blDU  prourìa  arbor.  Solet  enim  Lidia  latisaimc  dici,  ut  satie  notum.  Cf. 
U.  Qto.  IV.  293."  Hem.  Sic  etiam  apud  TibuJl.  II.  3.  55.  (ubi  vid.  Hep,) 
Adia  prò  Actbiopìa  videtur  coiuinemorarì.  Cf.  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I.  1. 
44-  VoL  I.  p.  G5.,  iimuiiio  aotcm  quac  de  terraroni  orìeiitaliniu  confnaiooe 
IMtM  nùtatiiuinia  ad  Ecl.  IV.  iò.  adnoTatu  Kunt.  I>e  e/,fiui  cf.  Dio- 
mtt.  I,  130-  Theophr  h.  p).  IV.  h.  Plin.  VI,  30.  35.  XII,  4,  a.  i.hunc  lo- 
Wm  RBpicienii)  alii  et  VoHa.  ad  h.  I.  lijbbeck,  scripait  hebeman,  Probnm 
'  fa  4ft>  6.  E.  et  unum  Cod.  Beni.  6.,  qui  a  m.  pr.  haehenvm  eihlbet.  aecutna. 
•-  De  (wrr  Saboeorvm  vid.  Geo.  I.  a7-  ibìque  adnott.  Virgae  (utl) 
J' ' M* 


308  P.  VERGIU  MARONIS 

Quid  libi  odorato  referam  sudantia  lì^o 

Balsamaque  et  bacas  semper  frondentis  acanthi? 

Quid  nemora  Aethiopum  molli  canentia  lana?  120 

Velleraque  ut  foliis  depectant  tenuia  Seres? 

Aut  quos  Oceano  proprìor  gerit  India  lucos, 

Extremi  sinus  orbis,  ubi  aera  vincere  summom 


leguntnr  etìam  ap.  Plin.  XII,  14,  31.  —  118*  odorato  sudantia  lign^ 
Balsamo,    i.  e.  arborea  odoratas,    sudantes  balsamo  (ef.  EeL  Vili,    54. 
corticibus  sudent  electra  myricite),  vel,  qnod  in  prosa  ositatiiis  est,  balsa- 
mum  exsndantes.    De    opobalsamo  autem  ladaeae,  vallìs  imprìmis  Hieri- 
cbontinae,  et  Arabiae  praeter  Dioscor.  I,  18.  Theophr.  h.  pi.  IX,  6.  Pani. 
IX,  28.  Diod.  Sic.  XIX,  98.  Plin.  XH,  25,  54.  XVI,  32,  59.  Instin.  XXXVI, 
3.  Solin.  35.    cf.  etiam  Winerì  BUI.  Reahoorterb,  I.  n.   152  sqq.  edit.  H. 
et  Voss.  ad  h.  1.  —  119.  „Acanthu8  h.  1.  non  herbae  (nt  EcL  IO,  45. 
et  al.) ,    sed  arboris  est  nomen  ;  nec  tamen  satis  comnertnm,  quale  senili 
illnd  sit.    Spina  est,  alia  Aegyptia,  alia  Arabica;    vm^o  (tcantna,  YU^pue 
nomen  acacia;  nnde  gammi  Arabicnm  colligi  solet:  mmosa  NUoUcaJjOaL 
Habet  qnidem  ea  arbor  siliquas,  non  baccas;  venun  btieca  latiorem  ngid- 
ficationem  habet.''  Het/n.  Sic  v.  e.  apud  Cicer.  de  Sen.  2,  5.  N.  D.  U,  51, 
127.  Div.  I,  51,  116.  Tusc.  I,  14,  31.  de  omnium  arborum  fmctilraB  poid- 
tor.    Nihil  tamen  impedii,  quominus  baccas  de  siliqnaram  fabis  Tel  graais 
intelligamos.    (De  vocis  scribendae  ratione  yid.  adnott.  ad  EoL  X,  2'Q  De 
ipsa  antem  arbore  cf.  Dioscor.  I,  133.  Theophr.  h.  pi.  IV,  3.  Plm.  H.  N. 
Xm,  9,   19.  et  XXIV.  12,  67.  Plin.  Epist.  V,  6.  —  120.  Heyn.  eonfeit 
Plin.  XlX  1,  2.  §.  3.  Superior  pars  Aegypti,  in  Arabiam  vsraensj  9*f^ 
fruticemy  cfuem  aUqui  gossvpion  vocant,  plures  xylon,  etideobmamds 
facta  XV Una.  'Adde  Theopnr.  b.  pi.  FV,  9.  InteUigendnm  YÌdetiur  Qouj' 
pium  arooreum  Linn.,  die  bmimartige  BavmwoUe.    Veteres  inde  bjwiUD 
texnisse  constat.    Vid.  Pollux.  VII,    17.  Pansan.   V.  p.  294.  Pfaflostr.  fit 
Appli.  II,  9.  et  Plin.  XIX,  1,  2.  Praeterea  cf.  Theophr.  h.  pi.  IV,  9.PK». 
XII,   6,  13.  et  10,  21.    Cetemm  de  mutata  constructione:    Quid  (leferaa) 
nemora  Aeth.  -  -  Velleraque  ut  -  -  tlepectant  -  -  Seres    Yid.    adnott.  ad 
Aen.  n,  5.  —  121.  Poèta  sequìtur  vulgarem  antiquitatis  opinionem.  Sera, 
Indicam   gentem,   Sericum  ita  parare,  ut  lanuginem  a  bombydbns  teztui 
ex  certarum  arborum  foliis  depectant.    Cf.  Plin.  VI,  17,  20.   Seres  iasMf 
sUvarum  nobiles  perfusam  aaua  depectentes   /rondium   caniUem,  Avieo. 
descr.  936.  veliera  per  silvas  Seres  nemoralia  carpunt,  Solin.  e.  63.  ìMipii 
Salmas.    Vermiculi  illi,    qui   nobis  bombyces  vocantur,    demnm  InatiniiBi 
temporibus  Constantinopolm  aliati  sunt.  (Procop.  B.  Goth.  VI,  17.)  De5»* 
ribus,  Serìcae  incolis,  et.  Plin.  VI,  17,  20.  Mela  I,  2.  aliique;  de  boad^à'     1 
bus  autem  Aristot.  h.  an.  V,  19.  Dionys.  Perieg.  754.  Plin.  XI,  21,  26-». 
etc.,  et  Keferstein  <lber  den  Bonibyx  der  Alien  in  Qermar.  Mag€u.der&- 
tomol.  III.,  omnino  autem  quae  de  hac  re  scripsi  in  libro  meo   geogt.  E 
p.  473.  et  in  Pauly  Rexdencycl.  VI.  p.  1076.,   item  quae  in  eadem  JSbqr- 
clop.  I.  p.  2427  sq.  edit.  II.  verbo  Bomhyx  a  Beckero  exposi^  soni  — 
122—125.  Cf.  Plin.  Vn.  2,  2.  Arboree  guidem  (in  India)  tantae  procm- 
taiis  traduntur^  ut  sagittis  swperari  nequeant.    (Conington  idem  de  fityOMi 
arboribus  ap.  Val.  Fi.  VI,  76.  referri  memorat.)    De  vastis  et  iramamlnf 
Indiae  arboribus  cf.  omnino  Strab.  XV.  p.  694.  Arrian.  Ind.  eli.  TlMophr- 
.  h.  pi.  IV,  5.  Diod.  Sic.  XVn,  90.  PUn.  VQ,  2,  2.  XU,  4,  8.  Ciirt  XC  l 
10.  alii.  —  gerit j  aut  omnino  i.  q.  habet,  f/ti,  ut  Aen.  I,    315.  Il,  M» 
278.  VI,  772.  Lucr.  I,  718.  (ubi  vid.  adnot.  mea)  II,  735.  IV,  49.  VI,  847. 
Ovid.  Met.  IV,  135.  Am.  HI,  4,  19.  et  alibi:  aut  ita  ut  supra  t.  70,0^ 
candum.  —  128*  sinus  non  solum  de  mari  dicitur,    sed  etiam  de  Um 
auae  in  sinus  formam  ab  Oceano  vel  magnis  fluminibus  ambinntnr.  Cf.  Tm. 
Ann.  IV,  5.  Dehinc  initio  ab  Syria  usque  adfiumien  Eupihraienf  qmaiésf^ 
ingenti  terrarum  sinu  ambitur,  id.  Germ.  29.  Qem  decumaies  agros  esenmt 
(Inter  Rhenum  et  Danubium)  -  -  sinus  imperii  et  pars  promneiae  ksk»' 
tur.  Ap.  Plin.  VI,  8,8.  Armenia,  Cappadocia  et  adiacentes  terrae  Toeiotv 
ingens  in  mediterraneo  sinus.    Cf.  etiam  Uor.  Epod.  I,  13.  et  Sen.  ffipp- 


6E0RGICON  LIB.  H. 

Arborìs  haud  ullae  iactu  potnere  aagittae? 
£t  gene  illa  ^uidem  ijumptis  non  tarda  pharetria. 
Heoia  fert  triste»  sucos  tardumque  saporem 
Felici»  mali,  quo  non  praesentius  ullum, 
Pocula  hÌ  quando  saevae  infccere  novercae, 
[MÌBCUeriuitque  herbas  et  non  innoxia  verba,] 


ì 


MS.  Boettìch.  Lex.  Tao.  y.  431  sqq.  Cort.  ad  Lncan.  ni,  469.  GronoT.  ad 
8«B.  Troftd.  ni.  Drakenb.  ad  Liv.  XXVin,  5.  15.  -  vincere,  anperaro. 
Cif.  Plinii  locnB  sopra  laud.  —  air  *«mmun  arboris  prò  ea4nuiuiLe  oìctru, 
qoo  altJERinie  in  afrem  tendit  arbor.  ImitatnB  wt  hnnc  locom  Tal,  Flao- 
eSB  VI,  261,  Si qtdii  averti  mimmi  Hnhieal  al  alberami.  -  nonpotueré, 
non  pWBtmt.  Cf.  adnutt.  ad  Geo.  I,  4!>.  —  125-  Etsi  gente»  Indicae  peri- 
tìsùmae  snnt  artU  ea^ttandi. -- non  tarila,  atrenna.  fortia.  Heji'nio,  ut 
Bijanbi,  Brnnckiu  ot  Haiuuni,  tota»  hic  versiu  suspectns  est;  qui  tamea 
•pwie  iiuervjt  rei  Ulustraadae  et  aogendae,  atque  in  Dmnitins  L'i)dd.  ap- 
pant.  Kpithetun  aiit«ni  tardiu  proxjmo  versa  repetìtusi  non  esae,  cor 
n9Ums  siiEpìcionem  eicit«t,  Wagn.  censet  collatis  Iocìb  Geo.  m,  524  aq. 
(Mrrtam  —  lernu.)  Aen.  I,  504  gq.  (medio*  —  meilia.)  V,  780  gq.  (peetote 
—  peehu.)  Geo.  I,  301  »([.  (curuat  —  ounui.)  Aen,  VI.  613-23.  (nbi  l'n- 
gmi*  qnater  repeùtam  videttius),  eamqne  rem  ntiaiioe  in  vjtio  ponendam 
nae  docet,  m'Mio  ne  eadem  Bit  Tocnbnli  repetiti  sedea  ac  t«nuinatio.  Vìd. 
edam  adnott  ad  Ecl.  VI.  16.  lafan.  ad  km.  I.  315.  Weiobert.  de  veras. 
■Biiiiia  (lupp.  p.  92  aqq.  et  Wunderl.  ad  TìbaU.  1.  y.  (IT.  —  De  Copola 

SparenthesìD  alìqnau  incipiente,  vid.  adnott,  ad  Eel.  IX,  11.  —  126. 
alttm  Medienm  non  esse  aaraDtiam  rotundain  (lualum  citreum ,  Po- 
MCrofua,  Bt  HeTnina  cenact).  aed  anraatiani  ublangam,  acrìorìs  saporis 
■tme  magis  flan  ealurìs  {Cìtroiieì,  Vosains  et  lahnins  docent  coli.  Plìn. 
IT,  13.  14.  XU,  3,  7.  Theiiphr.  h.  pi.  IV,  4.  et  AOicn.  m.  7.  .ìmyHam 
ou  Tocat  DioBcor.  1.  166.  Alu.  ut  Athenacua  I.  1.  PaUad.  IV.  tU.  et 
Op|to  ap.  Macrob.  Sat.  Il,  IT.,  sane  Medica  mala  cnm  citrcia  cnnfiui- 
lut.  ce.  utiam  Galen.  de  aìini.  fac.  II,  37.  —  trintes  tuei  (Tid.  adBcl. 
m,  6.)  snat  acidi  ant  amari  ^nt  Geo.  I,  75.  et  al.)  Verba  Media  feri  tri- 
n»  «Hco*  hJDC  reiietit  anctor  txag.  in  Anth.  liat.  Bnrm.  I.  17S,  191.  — 
tmrdu*  lapor,  n.  e.  din  palato  inhaerens,  utpote  acerbua  et  pnngens, 
CMcnua  omnea  ooniectaraa,  quibna  hnnc  vcranm  reiarunt  Viri  doetì,  ita 
Vt  BsTO..  iviIL  Geo,  IV,   120..  durumque.  i.  e,  aspenim,  ReJak.  tardum/pte 

SA  eimtrahit  os  in  similitndìnem  iìbob  Sardonii,  ut  Ecl.  VII.  41.)  Wakef. 
Lner.  VI,  78U.  atprumtpie,  Pcerlk.  ^.  37T.  acìdamque  Icgendom  esse 
■Bafticarantar,  snperviicancaH  ewc,  ex  ns,  quae  ad  v.  125.  adnotafimiu, 
l^anMÙne  patct.  —  127-  ,.Ff.lix,  de  arUire  si  dicitor.  ad  feciinditat«ni 
proprie  retipieit  [vid.  adnutt.  ad  Eul.  V.  37]-  Et  «ane  citrì  fctos  perpetoa 
fiMeaaione  anccreBcant,  Hic  tamen  ad  salabrìtatem  potin»  ^itheton  ape- 
etaie  Tidetnr.  ut  dicitur  infelic.  infaaatum,  qnod  nooet,"  Heun.  Ita  iam 
SWTJw  Incnm  intellezit  rcetiaaime,  neqne  aliter  Scbirach.  p.  411..  Grami 
tic»  prupterea  adsentiena.  qnod  intei  plarea  eiiia  frnctos  notao.  quae  ad 
tma  et  Bolabritatem  eìua  nmneB  pertineant.  tìi  cogitatinni  de  fertilitate 
BffMrù  locQB  relinqnator.  Pro  veneni  antidoto  habitoni  eaae  malnin  Hedi- 
ovn,  diBcimoB  etiam  ei  Athen.  et  Plin.  U.  11.  Btiam  Anieia.  in  lahnii  Nut. 
LXII.  p.  40.  recte  eiplìcat:  ..atilissimì  ad  aniilinm  ferendom,  dei 
■     ■■■    CHll.  Geo.   IV.  329.    —   praetenlinn    -  -    auxilinm,    ì. 

potentina.    Sacpe  enim  praaen»  de  rebua  dicitnr.   quarora 

■I  efficacia  nnlla  interpoaita  mora,  statini  nbi  opna  est.  eipromitiu. 
Ita  praeaens  laixUium  iCic.  Veir.  II.  4,  49.).  pratt^iu  retmdìtim  (Plin. 
XXL.  18.  70.  Colnm.  VI,  14,  3.|  et  similia  safis  nota.  Cf.  etiam  Aen. 
Xn,  153.  Donat.  ad  Ter.  Phonn.  IL  2,  31.  et  quae  ad  Ecl.  1,  41,  ad. 
•etnniiimg.  Deteriores  quidam  libri  et  Hacrob.  Sai.  III.  19.  3.  ex  |  ' 
nUbent  praertantiiu.  -~  128.  Venena  a  novcrcis  nuita  band  raro 
Morìlma  Latinia  commemorali,  aatia  conatat  Cf.  Ovìd.  Het.  I. 
fi  in&a  Geo.  m.  262.  —  in/ecere.  acil.  veneno.  Cf.  Tibnll.  HI,  S, 
«b   itfee   maa  mortifmit  infeeU    poonta  futrit  Daaitam.    -  Vanna  129.. 


310  P.  VERGILI  MARONIS 

Auxilium  venìt  ac  membris  agit  atra  venena.  130 

Iosa  ingens  arbo8  faciemque  simillima  lauro; 

Et;  si  non  aliuni  late  iactaret  odorcm^ 

Laurus  erat;  folia  haud  ullis  labentia  ventis; 

Flos  ad  prima  tenax;  animas  et  olentia  Medi 

Ora  fovcnt  ilio  et  senibus  niedicantur  anhelis.  185 

Bed  neque  Medorum  silvae  ditissima  terra, 
Nec  pidcher  Ganges  atquc  auro  turbidus  Hermus 


quem,  ut  ex  ipso  ilio  loco  Geo.  Ili,  283.  a  librariis  huc  translatum,  iam 
Ènuick.  et  Heyn.  daiunarant.  V(>.ss.  vero,  Woichcrt.  de  verss.  iiiiurìa  suspp. 
p.  69.  et  lahn.  strenue  defenderunt,  inilii  quoque,  ut  Waf^ero  et  recentia- 
simifi  editoribus,  imprimis  proptorea  valde  suspectus  videtur,  quod  in  Cod. 
Med.  non  in  ccteroruni  versuuni  ordine,  sed  in  marcine  inferiore  adsorìptos 
apparet  (ubi  etiain  Ribbeck.  in  edit.  sua  eum  posuit:  cf.  eiuA  Lect.  Vei|^. 
p.  4.);  aa  quam  causam  etiam  haec  accedit,  <juod  hoc  versu  adiecto  Tem 
quo  non  jiraeiteutlftft  vllum  -  -  Aturilium  remi  niniis  longo  intervallo  dia- 
luufiruntur.  Per  se  autem  talis  eiusdeni  versus  rejMJtitio  diligentem  et  at- 
tentum  Yer^plii  lectoreni  minime  ])otest  ofTendere  ;  qua  de  re  iam  supra  ad 
Ed.  V,  37.  dijcimus.  —  Ceterum  de  correptione  3.  Pcrs.  Plur.  Pen.  mi- 
gctiemiit  vid.  adnott.  ad  Ed.  IV,  GÌ.  -  h  ero  un  intelligc  venenatas,  no- 
xias.  —  non  innoxia  ver  ha,  ineantationes.  Vid.  Ed.  MII,  68.  —  180. 
membris  agit,  prò  abi^it  ex  memìms,  expellit.  Cf.  not.  ad  Geo.  I,  413. 
(II,  327.)  Ili,  203.  et  Burnì,  a^l  Samm<m.  e.  46.  Wund.  confert  simdlein  verbi 
fugiendi  constructionem,  v.  e.  Hor.  Od.  Il,  2,  14.  nij<i  caitsa  morbi  fa^erit 
venia,  —  atra  venena,  Cf.  Geo.  I,  129.  —  131-  faciem  simtlhma, 
ut  Aen.  I,  589.  os  humerowpie  tleo  similiH  et  permulta  alia.  Cf.  adnotl 
ad  Ed.  I,  54.  III,  106.  al.  Ursinus  docet,  hunc  locum  paene  ad  verbnv 
conversum  esse  e  Graecis  Theophr.  IV,  4.  —  132.  «i  noti  -  -  iactaret  -  • 
erat,  Cf.  sopra  ad  v.  54.  —  138-  labentia.  Exspectamus  lainmtur;  ad 
a  poétis  in  descriptione  rerum  prò  Verbis  finitis  mterdum  Partieipia  vel 
Adiectiva  ponuntur.  Cf.  Geo.  Ili,  505.  Aen.  VII,  787.  et  Wagn.  Qa*  Vìxg. 
XXIX^  5.  —  184.  Flores  non  facile  citove  decidunt.  —  ad  prima,  L  a. 
in  primis.  Cf.  Schirach.  p.  318.  Alibi  ail  prima  i.  q.  primo,  v.  o.  CSliaa. 
in  Rufin.  I,  165.,  ubi  vid.  Barth.  Cf.  Hand.  Tursell.  I.  p.  123.  Conis^ 
confert  Herod.  VI,  13.  li  rà  nimm.  —  185-  Partbos  (s.  antiquiore  Bomne 
Medos)  bis  porais,  quonmi  ^in^na  esculentis  incoquerc  soleant,  gnvadentiK 
oris  mederi,  refert  Plin.  XII,  3,  7.  Olentia  non  minus  ad  atumat  peiti- 
nere,  quam  ad  ora,  in  promptu  est.  —  y.forent^  h.  e.  curant,  &iQanivciii9h 
cum  mox  su))stituatur  vietlicantvr.  Est  enim  ^enus  curae  ódefacere,  nfi- 
cere  modico  calore,  quod  proprie  est  fovere;  bine  latius  etiam  de  iliis." 
Heyn.  Cf.  infra  IV,  230.  et  adnott.  ad  Aen.  I,  718.  et  XH,  420.  —  ilio, 
non  flore,  sed  malo.  —  senibus  anhelis ,  anbelitui,  spirìtui  foedo,  qulis 
senum  esse  solet.  Adi.  wihehis  lejjitur  etiam  Geo.  I,  250.  Aen.  V,  7^.  VL 
48.  XII,  790.  —  medicavi  cum  tertio  Casu  construitur  etiam  apud  Serat 
Sammon.  XLVIII,  902.  trnmUis  medi4!antia  membris  ;  cum  quarto  Aen.  VH, 
756.  Cf.  Ruddim.  II.  p.  145.  ('etcrum  Ameis,  qui  in  lahnii  Nov.  AdmI 
LXU.  p.  40.  docet,  medicari  non  prorsus  idem  esse,  quod  mederi,  wd 
tantum  usum  medicamenti,  non  eiicctum  eius  indicare,  seque  ex  omico 
audi visse  proti tetur,  malum  Medicum  vere  non  prorsus  removere  Illa  oil».  j 
sed  esse  modo  eoruiu  levamentum,  medìcantur  explicat;  „pro  medicaoMnto 
dant.**  —  136 — 176.  ,, Sequi  tur  digressio  in  laudem  Italiae,  quaonm  cf.  Piò-  ! 
1.  eitr.  [XXXVn,  12,  77.  et  UI,  5,  6.]  Dionys.  Hai.  I,  36.  Varrò  R  R.  I.  | 
2.''  Hevn,  Neque  M^a,  neque  India  aliaeoùe  terrae  ob  fertilitatem  ntfn  ] 
celebratae  cum  Italia  possunt  comparari.  —  136-  silvae  ditissima  terre.  • 
Vo88.  comparat  Manil.lV,  752.  Et  molles  Arabes^  silvarum  dltia  regna,  Cf'  j 
etiam  adnott  ad  Ed.  II,  20.  Olim  distin^ebatur  Medorum  sAraie,  dèit-  J 
sima  terra;  melior  loci  interpretatio  debetur  Reiskio,  quae  ut  magia  in  ocu-  ^ 
los  caderet,  Wagn.  et  labn.  verba  silvae  ditissima  Commatàs  indnsenuit 
—  Ut  Oanges,  notissimus  Indiae  fluvius,   (de  quo  cf.  Sirab.  XV.  p.  690. 


OEORGICON  LIB.  n. 

LaudibuB  Itnlìac  ccrtent,  non  Bactra  nequo  Indi 

Totaque  turiferìs  Panchaia  pingiiis  hareois. 

Uaec  luca  non  tauri  epirautee  naribua  ìgiicm  KO 

Invertere  satia  inmauìa  dontibus  hydri 

Ncc  galeis  densisque  virùm  eegGB  iiormit  liaetis; 

Sed  gravidae  frugee  et  Bacchi  Massieus  butuor 

iman.  Ind.  e.  lu.  Mela  HI,  7,  5  sqq.  Plin.  VI.  18,  22.  VII,  1,  2.  alii  et 
liber  mene  mudn  cumni.  11,  p.  60  Kqq.i  prò  ipsalndia.  sic  TIerma».  lAdiao 
SdtìUb.  e  Phrj'gia  deaccndeim  et  nioi  Par'liilo  aljisqne  fluvils  oiccpfìB  in 
taatm  Sturmaenni  ae  effnndeiiH.  (do  quo,  nuno  Koda»  a.  OhimUo  v«l  Sara- 
had  appellntu.    vid.  Strab.  Xlll.  p.  626.  PUd.  V.   29,   31.  Mola  I,    17,   3. 


..  niirt.  VI.  fi.  VU.  4.  alii  I 


jcà  et  Uber  meae  geo^.  II.  p.  102.),  prò  Asia  Mini  , 
iHrAi'di»  Hermtit  Bimplioiwr  prò  aurìfer.  Respexenint  hnne  looamMar- 
tiaL  VHI,  TS.  5.  turbati-  eoniidiu  auro  Hermas.  S«nec.  Herc-  fur.  Ulti. 
Tagittpe  Hilema  turlddita  gasa  fiuena.  SUiua  XVI,  360.  Qua  Tagia  auri- 
Jtn*  palla  twbatut  arenia  et  Irndent.  hynin.  Il,  ISO.  Torren*  vel  tamii* 
t^bùSt  Volrens  areni*  impUfat.  Of.  Drakeiili.  ad  Silium  I,  159.  ahi 
eam^va  ilialif  Hermi  fiaermnl  areni».  Wakef.  ad  Lucr.  1,  287.  temere  coni. 
turtpàu».  —    IJÌS.  Biiclra  prò  ornili  rcKi""»'  Bactriana  b.  Baotria.    coìos 

aat  erant  Bactra,  ctjaui  Zariaape  a.  Cbarìepa  appellata.  Of.  de  hoc  terra 
IT  SogdiaDani,  Hargianaiu.  Anani  et  ParopaniÌBUiii  inuntcui  HÌta  et  im- 
arimii  pTopfcr  equos  bum  celebrata,  qoaiii  Orna  i,de  ^ttn  ad  Ed.  1.  65. 
aietam)  pcrtlaebat,  Strab.  n.  p.  74  sqq.  et  aaepiiu.  Ajnan.  III.  29.  Plin. 

TI,  16,  18.  XII.  9. J9.  et  alibi.  Mela  I.  "        ^        ~ 

libér   mena  e^ 

iDiala.    Arabi .    .  _ , — 

odoiiferomm  ferai,  (cf.  infra  IV.  379.)  qnae  ìiic  prò  Arabia  ipuponi 
datar.  Cf.  de  ea  Strab.  VII.  p.  299,  Diud.  Sic.  V,  41.  P.ilvb.  XXXIT 
nin.  X,  2,  2.  TzBchuck.  ad  Melae  Ul,  8,  8.  Gierig.  ad  Ovfd.  Met.  X.  307 
1^.  DÌABen.  ad  TiboU.  ni.  2,  23.  et  qnae  ipso  expoaiiì  in  Pauly  RtaUn- 
e^ètop.  V.  p.  1111.  —  „pi«gHit,  ant  prnptor  tua  nìngae,  qnod  resinae 
aatanm  haiiet.  aat  fertuiB  luriferis  /treni»,  boId  arenoso,  cai  fratei 
taria  iniiaBoitur,  h.  e.  prò  toro,  do  quo  vii.  Plia.  XII,  14,  30  sqq.  In  prosa 
llimrw:  habens  soliim,  qnod  fert  pingue  tas.*'  Hej/n.  Pingtoa  utinne  prò 
fattili*  piiaituui  (cf.  adnott.  ad  6bi>.  I,  192.);  jier  arrnaa  aatom  intellìgitar 
tanan*  solata  et  arenoBa.  analeni  tnris  arhor  poacit.  Vorb.  ni>n  inepte  oon- 
brt  Colma.  11,  1,  25..  ubi  piniptcji  arenof  commeiuoraDtur.  —  140  — 143- 
8<atajitla  hacc  eat:  Italb  non  minQB  fertilia  et  dives  est.  quam  CiilchiH,  et 
aaivt  taiBOD  iiionstrìB  illm.  qnae  illam  tenani  infamarant.  —  Notifisinia 
aat  fkbt^B  de  deiitibns  dracotiis  ab  lasone  ad  velIoB  anrenni  eipugnandnm 
OoiahuB  pmfecto  satja  et  de  vìri.i  arniatJB  inde  enatis.  Vid.  Apollon.  Bbod. 
m,  409  aqq.  Apollod.  I.  9.  23.  Hygin.  f.  31.  et  25.  Orid.  Her  VI,  .ìì  sqq. 
id.  Met.  vii.  ab  init..  iniprìmia  ».  100  aqq.  —  tauri  Hpiranle»  naribv» 
io»em,  AeetÌB  equi  aeripedca  ìgneinqne  vnineuteH.  qnus  rellns  illad  abla- 
tana  aratro  irniKeret  iicceaae  erat.  Cf.  Apollon.  1.  1.  ».  496.  Orid.  I.  1.  v. 
IL  «t  104  tm-  eiuBil.  Her.  VI,  32.  XIl,  93,  Val,  FI,  VI!.  545  «qq.  Cotorum 
Hun  hif.  imi1.atnn  eat  l.unret.  V,  29.  et  Diomedi»  npù  splranteji  narìhia 
a  idem  ille  poFta  trag  in  Anth.  Lat  Burtn.  1, 
'erba  iniatmt»  litmtilHu  hwlri  et  v.  250.  tiituni 
ntaou  142.  —  141.  satis  dentibus  non  BCitDR.  s^  tertins  est  Casna  ». 
SMivn».  qnem  »ocaDt,  comniodl  ;   non  enini  post  dentea  aatos.  ani  ut  den- 


„in»er- 

_  -j-  ■ ■  1"^^  '"■^  lasrine  satuB  a«oe- 

, '  rectiBsime  Ooinma  post  Inverta-e  snatiuit.  PeerlL.  p,   141.  coni    Ì«- 

aMarfi,  tati»  immattia  d.  k.  -  (42.  teges  riràm  dìcìtur,  quia  armati  illi 
Mlatarea.  cum  quibna  laaoni  decertandurn  erat,  e  dentihna  aatis  tiali.  — 
ierruit  hattie,  etatitit  cum  haatis  hnrrontibns.  Vid.  adncitt.  ad  Geo.  I, 
Iftt.  —  148.  Bequitnr  locna  de  varìis  Italiae  fractìbns.  quihos  ea  omnea 
. . iJiaa  tcxiaa  longe  anperet.  —  gravidae  /ruge»,  laebae.    Vid.  ad  Qeu,  I, 


312  P.  VERGDlJ  MARONIS 

Inplevere  ;  tenent  oleae  armentaque  laeta. 

Hmc  beUator  eqaos  campo  sese  ardaus  inferi;  145 

Hinc  albi,  Clitumne,  gr^g^  ^  maxuma  taunu 

Vìctima,  Baepe  tao  pmusi  flamine  sacro, 

Romanos  ad  tempia  deùm  daxere  trìamphos. 

Hic  ver  adsidaum  atqae  alienis  menaibuB  aestas; 

Bis  gravidae  pecudes,  bis  pomis  atilis  arbos.  150 

At  rabidae  tigres  absunt  et  saeva  leonam 


319.    De  vino  Massino,  qao<l  pertinet  ad  Falema  vìna  snpra  t.  96.  eom- 
memorata,  cf.  Aen.  \1I,  725.  Hor.  Od.  I,  1,  19.  Sat.  II,  4.  51.  Mari.  I,  27. 
Xin,  111.  Plin.  XIV,  6.  S.    Praeterea  mons  Ole  Campaniae  ad  Sinueasam 
ritnB.  (hodieqne  Monte  Dragone  appellatns  i  in  quo  cresdt,  commemoratiir 
T.  e.  Oic.  A^.  II.    25,   66.  Liv.  XXU.  14,  1.  3.   et  alibi.    Cf.  liber  meun 
geogr.  III.  p.  4113.    —    144.    Wakef.  haìnH  versas  nmneros  et  stnictiiTam 
comparat  cam  ilio  Lucret.  V .  203. .  Inde  aliquani  partem  monte»  sUvaeque 
/erarwn  Possedere;  tenent  rtijìes  viisUiequepalmìes:  quo  etiam  Cod.  Med.  a  m. 
MC.  lecti<mem  olea!c4pie  damnarì  censet.    Et  sane  Copula,  qnae  hic,  ubi  dua- 
smiiH  et  inter  duas  res  diventas  HensuB  aliqua  pausa  locum  babet,    meliìu 
abest,  Ubrarìis  modo  debetur  de  metro  sollicitis.  Of.  infra  y.  375.  De  hiatn 
antem  cf.  auae  ad  Ecl.  II,  53.  et  alibi  adnotayimus.  Ceterum  idem  Wakef.  ad 
Lucret.  V,  1377.  temere  coni,  annentcume  lata,  i.  e.  late  pascentia.  —  145 — 147. 
Sententia  simpliciter  haec  est:  in  Italia  boni  equi  et  boves  nascuntur.  —  bel» 
lator    equus.    Vid.    adnott.    a<l  Ecl.  Vili,    13.    Ribbeck.  cum  uno  Cod. 
Bern.  b.  a  m.  pr.  scnimt  equos.  (Yìà.  supra  ad  y.  71.)  —  arduuSf  erec^os, 
celsus.    Sic  ap.  Hor.  Sat.  I,  2,  88.  ardua  cervix  equi,  ap.  Silium  XI»  245. 
ardua  eolia  t&uri.    lisdem  vere  verbis  Àen.  IX,  53.  poeta  utitur  de  Tuno: 
campo  sene  arfbttts  tn/ert.  —  146.  Clitumnus,    letiamnum  Cliiumno  vp" 
pellatus)  Umbriae  fluyius,    qui,    iuxta   urbem  MeVaniam  Tiniae  admixtiu, 
cum  eo  ad  Tiberim  descendit.    Cf.  Silius  IV,    547.  Vm,    451.  Plin.  Ep. 
Vili,  8.  Stat.  Silv.  I,  4,  129.  Suet.  Calig.  43.  et  liber  meus  geogr.  DI.  S. 
512.  Conington  de  e^egiis  iuxta  eum  pascuis  conferrì  iubet  luTen.  XTT^  13. 
Campi  adiacentes  etiamnum  armentis  aoundant.  —  tuo  per  fusi  f lumini 
sacro.    Cf.  Aen.  Vili,  72.  tuque  o  Thybri  tuo  genitor  cum  fumate  ttmelo 
et  Ennii  Annal.  I.  fr.  37.  p.  43.  Hessel.  Te^  paler  Tiberine  tuo  eum  f^t 
mine  sancto.  —  „alht  greges,  quia  flummis  a<]uÌ8  ea  yis  inesae  putaM- 
tur,  ut  armenta  candido  colore  essent.    [Vid.  Plm.  II,   103.  106.]    Simile 
ouid  creditum  de  Galaeso.    Vid.  Interpp.  ad  Hor.  Od.  II,  6,  10/'    HegiL 
Taurus  albus,  ex  bis  aryis  adductus,  vidima  maxuma  (quo  maior  non 
caedebatur)  in  triumpho  immolabatur,  (ut  omnino  iJbae  pecudea  diis  sope- 
rìs  mactabantur,  nigrae  centra  inferis  diis).    Hi  tauri,  cum  ante  trìanuphan- 
tis  currum  ducerentur,  ipsi  ducere  triumphos  ad  tempia  a  pam  di* 
cuntur.    Per  tempia  deùm  igitur  CapitoUum  signifìcari  in  promptu  est  -^ 
149.  160.  Sermo  est  de  miti  Italiae  caelo,  ubi  yel  iis  mensibus,  quDius  il 
aliis  terrÌB  plerisque  caeli  asperitas  et  hiemalis  tempestas  esse  sol^  (a/t^ 
nis  mensihus\  yer  et  aestas  regnent.    Imitatur  autem  po€ta  Lncretàm 

1,  181.  Q^od  si  de  nihìlo  fierent^  subito  exorerentur  Incoio  spatio  atf» 
alienis  partihus  anni.  —  150.  Hic  oyes  et  arbores  biferae.  Oves  enìmtn- 
ctumno  et  yere  admittuntur,  et  aestate  et  bieme  pariunt.  Vid.  Colma.  VH 

2.  et  alios.  Coningtoni  dubium  yidetur,  utrum  pomis  sit  DativuB  an  Ab- 
latiYUB  (ut  an.  Oyid.  Met.  HI,  212.  Et  pedibus  Pterelas  et  naribus  Mù 
Agre.)  Equidem  i^ro  Dativo  babeo:  utilis  pomis,  scil.  procreandia,  ut  infra 
V.  323.  ìier  utile  iilvis,  y.  442.  uJtile  lignum  navigiis,  supra  ▼.  93.  pets^ 
Psithia  utilior  etc.  De  eximia  Campaniae  fertilitete  cf.  Strab.  V.  p.  241 
Varr.  R.  R.  I,  7.  PHn.  XVH,  11,  29.  XVI,  27,  50.  —  arbos,  ut  Ed.  IH» 
56.,  BUDra  v.  81.  et  alibi.  —  161—154.  Caret  Italia  ferarum  monatris,  n»- 
natis  plantiB  et  reptilibus.  —  rabidae  tigres;  pauci  quidam  Codd.  «• 
optimae  notae  raptdae,  perpetua  fere  confusione.  Cf.  Burm.  ad  Aen.  VII* 
451.  et  493.  Cort.  ad  Lucan.  III,  235.  VI,  337.  Ruhnk.  ad  Ovid.  Her.  XVm 
37.  Hildebrand.  in  lahnii  Nov.  Annal.  XXVI.  p.  156.  alii.  —  leonum  «e- 


r 


GEORGICON  LIB.  IL 

nec  miaeroB  fallunt  aconita  legentÌB, 
Nec  rapii  intnensoa  orbìs  per  hamum,  neqae  tanto 
Sqnameus  in  spiram  tractu  gè  colligit  aa^s. 
Adde  tot  egregias  tirbes  opcrumquc  laborem, 
Tot  congesta  maiiu  praeruptia  oppìda  eaxìa 
Flaminaque  antìquos  subterlabentia  muroB. 


m'Ha,  h.  e.  genere,  (non  Anj^en,  sei  GeiieraiioneB).  yfinj  liavraiv,  (Lóietn- 
hrut,  LSmengfiScht:  cf.  Ameia  I.  L  P' 4i).l  ci  Lncret.  DI,  741.  (trulle  leomun 
Stminlum).  Sio  apud  Stat.  Theb.  TI,  334.  Cenkiari<v  gemina,  et  Anthol. 
Lat.  V.  I,  11.  Hiiut  hommet,  armetitn  mmul,  tmtemjue /eramm  (nt  Wakef. 
|iro  Tulgata  lectione  et  tejiu'iui  rerum  legendom  eaee  sugpicatnr).  -  ni-c 
mittrot  falluat  aconita  legeattig,  h.  e.  nec  fallnnt  aconiti  mjserm 
{Dm,  qui  herbaa  leennt.  non  poesnnt  intcr  eas  iiDpmdentee  Tenenatai  ber- 
bu  cartiere,  qoia  Italia  iìs  caret.  Accus.  enim  Obiecti  (herbas,  qnibns  ve- 
acantnn  ail  legenleu  fMHe  pot«8t  aupplerì.  ^  fallunC,  dnm  prò  aliìs  her- 
1m  eaippntnr.  —  aeonitutn  i  Wolfmmtn  a.  Eistnhia,  cf.  Diosc.  IV,  17. 
W.  et  Thoophr,  h.  pi.  IX,  16.  Plm.  XXVH.  1,  2.1  in  hcrbig  Tel  muìme 
taeaatifl  refeiendam,  qnoil  cuni  Vei^ilinB  dieat  in  Italia  non  crescere,  con- 
faradìeit  Dìoscaridi  TV,  7S.de  àxoviT^i  hfov  diserte  tradenti:  ym-àrni  uìv 
Kltlnny  ty  'fTitliif  tv  Tore  *«Xovfifroi(OifOitroi(  nQnsiv;  qoare  Vergilins 
nOiil  alimi  videtnr  (Motendere,  qnam  Italiani,  pan  Ponto,  acoDÌti  vera  pa- 
tiU  (mide  etiam  nomen  babet,  ab  Aconi».  Hariandvtiomni  vico:  ef.  Pan». 
T,  M.  Plin.  VI.  1 ,  1.  Ovid.  Mct.  VII.  41-^  wiq.)  coinparatam,  tam  raro 
hùc  pUntain  procreare,  nt  aliaa  faerba.<i  lej^ntea  non  poBHit  fallere.  Cf. 
etiam  Voss.  —  legen  tii)  enhatantive  nt  Geo.  I,  193.  —  163-  Cum  eeqq. 
mbis  cf.  Hor.  Epod.  A  Vi,  52.  Anjjnia  rapit  (rapide  facit)  orb«t,  \.  «, 
eoleiiluie  movetar  corpore  in  orbea  sinuato.  VX.  Aen.  n,  304.  ibiqne  ad- 
Bott  —  tanto  traetn,  ncil,  quanto  ìn  aliis  terris.  Hejn.,  temere  m  h.  1. 
Iiaemu,  eoniicit  aut  Itnito  (nt  apad  Nicand.  Ther.  222.  r«i9tt  òlxa) 
Mi  lort»  /coli.  Neroes.  Ed.  IV,  40.  1=  Oalpum.  XI,  40.]  torto  noi,  «jrio- 
mm  Iraeta  Sifinat  humum  aerpcnr.  Sed  rectisBime  iam  Brnnck.  dficet,  non 
hù  lUigare  PoEtain  nlloB  esse  in  Italia  anguea,   sed  tantnm  dicere.  qoi  ibi 


Krwitur,  non  tam  ma^na.  proinde  non  tam  horrcndoa  esse,  qnam  ti_ 
,  VoM.,  non  aliter  locùin  capiens,  conCert  Ecl.  VI,  29.  30..  nbi  similiter 
MBtentìa  aliqoa  comparativa  «nppIeDda  eat.  Cetemm  cf.  infra  IH.  423  aq. 
Terba  tractu  se  colligit  ananii  iterantnr  in  Anth.  I^t.  Bnrm.  I, 
Ili,  MG.  —  De  TOC.  tpirae  vid.  adnntt.  ad  Aen,  U,  217.  —  155— IW. 
Omaelebrat  pn^ta  Italiae  urtkes,  flnvion.  maria,  lacoe,  portag  et  monte*, 
auiltun  metalli  continentca;  et  primnm  qnidem  de  OTbibni  ^t.  Tel  in 
nontìblu  et  sari»,  vel  in  vallibns  ad  flnmina  conditi»,  ^  Ì5E>.  Tal  -  ur- 
*«•,  Vernm  cet,  Jtaliam  ion^p  plniibos  nrbibne  nmatam  foisse,  qnam 
■Uaai  alSam  orbia  terramm  reffioneni  einadem  ainbitna.  Aelian,  V.  TT  IX, 
IC.  (qnem  Vnas.  landat)  MCXCVn  oppida  eam  continere  refert.  —  ape- 
mi  lahorem.  h.  e.  opera,  aedificia  magnifica,  non  aine  labore  et  arte 
eoBdita.  Cf.  Aen.  I,  i5h.  ibique  adnott.  —  congeita  manv,,  aimpl.  eutm- 
età  in  inpiboB,  Verba  enim  praeruplia  aaxit  loeum,  in  quo  conditae 
■Wt  trrhea.  non  materiani,  nnde  eistnictae  sont,  indicant.  Sic  apnd  Hirt. 
B.  6.  Vin,  4U.  oppidnra  in  praerupto  saie  sitmn  ipanm  profniptmn  to- 
«tnr.  —  157.  Qnae  aeonnntnr,  vel  adspectos  iucnnditate,  vel  ntiÉtatia  op- 
Mrtnnìtate  m  commendare  docet  Wagn.  —  tubterlahentia  (Tel  mpter 
ìabghtia,  nt  Itibbeck,  divisim  scripsit;  de  scriptara  ntpter  -ni.  Cassiodor. 
p.  1290  et  Ribbeck.  Proleg,  p.  390.  coli,  cnm  Wagn.  Orth,  Verg,  p.  461. 
txlr.),  piacterllncntia  et  mnios  adlnentia.  Sub  ernia  et  sahter  saepe  dicitnr 
te  T^iu  imam  edìtioris  loci  partcm  tangentibns:  nt  centra  raper  de  eo, 
food  est  in  eiceleiore  loco  pnsitnm.  Ci.  adnott.  ad  Aen.  I.  680,  ffet/n. 
aUit:  ,.Ad  aqaaeductna  vii  referam,  qnippo  qnì  non  anbter  mnroa,  iéd 
i^ra  in  ftHtmctionibttB  ferantur.  Cloacanim  sntem  notìo  (de  qnibns  Geiss- 
Inun  in  Schol.  ad  (ìeo.  p.  5.  digitare.  Wagn,  anctor  est]  nirais  tennis  e«- 
nL  «t  ad  aolam  Bnmam  spectaret:  at  poeta  tot  utAm,  tot  oppìda  mem<'- 
[  '■t"  Oam  de  opetibaa  aermo  sit,  fortaase  de  erepidùbu  snmilHiin  ex- 


314  P.  VERGILI  MARONIS 

An  mare;  quod  supra,  memorem,  quodque  adluit  infra? 

Anne  lacus  tantos?  te^  Lari  maxume^  teque^ 

Fluctibus  et  fremita  adsurgens  Benace  marino?  160 

An  mcmorem  portus  Lucrinoque  addita  claustra 

Atque  indignatum  magnis  stridoribus  aequor^ 

lulia  qua  ponto  longe  sonat  unda  refuso 

Tyrrhenusque  fretis  inmittitur  aestus  Avemis? 


structis  cogitarì  potest  ;  nam  bì  flumiiia  tantum  omatns  causa  adiicerentur, 
non  apparerete  cur  ipsa,  non  mnrif  sint  Obiectum  sentontiae.  —  antiquo» 
muros,    Antiquìtas  enim  urbibus  maximo  honori  laudìque  esse  solet;  quare 
poeta  non  sine  superbia  qua^lani  H(>mani8  propria  ma^^nam  antiquanun  ur- 
oium  copiani  commcmorat,  de  qua  glorian  Italia  possit.    —    158.    y^Mart 
saperum  et  in/ervtn,  Adriaticum  et  Tyrrhenum,   mirae  opportunitatb  ad 
rerum  hominumque  commercia,  atque  bine  ad  terrarum  imperium.*'  Hem, 
—  159.  Larius  lacus  (nune  Lago  di  Como),  piscibus  abundans,  subAl- 
pibus  in  agro  Mediolanensi  situs,    qucm  Addua  perfluit.    Cf.  Strab.  lY. 
p.  192.Plin.  ir,  103,  106.  Ili,  U),  23.  Plin.  Ep.  IX,  7.  —   IW.  Benacua 
(nunc  Lago  di  Gartia\  band  procul  a  Verona,  per  quem  Mincios  floit  (cf. 
adnott.  ad  Ecl.  VII,  13.  et  Acn.  X,  205.).    Vid.  Strab.  et  Plin.  U.  ce.,  hìe 
etiam  IX,  22,  38.  omninoque  liber  nieus  geogr.  III.  p.  519  sqq.  —  flucti- 
bus et  fremitu  adsurgens  (tumcscens)  marino  Heyn.  recte  explìcat: 
„proi)ter  magnitudinem  yentis  ac  proccUis  obnodus  non  aliter  ac  mare.*' 
Quoa  attinct  ad  vocem  ailfurgens  cf.  Aen.  I,  539.  et  Val.  FI.  in,  476.  iV 
tortis  atlgìirgens  arduvs  utuUs  a  C/Oningtone  land.  Omittit  poèta  maximuTn 
illius  regionis  lacuni,   Verhunnm  (qui  nxinc  Lago  maggiore  vocatur);  aoure 
Fabricius  locum  ita  vult  distingui:    Te  Lari,  Maxime,  teque  etc.,  xawx 
Maximum  ipse  ille  Verbanus  iudicetur;    sed  noli  in  poèta  geograpbi  dui- 
gentiam  requirere.  —  161—164.  Describitur  ^ortìus  Julius ,  quem  a.  U.  C 
717.  8.  37.  a.  Obr.  n.  Caesar  Octavianus   Agnppao  Consilio  apud  Baìas  ìb 
Campania  ita  constituit,    ut  lacum  Lucrinum  interiecto   aggere  quinqne 
stadiorum  a  mari  Tyrrheno  seclusum  perfosso  ilio  aggere  cum  mari  sbnal- 
que  per  fossam  cum  vicino  lacu  Averno    coniungeret,  et  sic  monitiun  et 
tutum  receptum  navibus  pararet.    Vid.  Suct.  Aug.  16.  Plin.  H.  N.  DI,  5, 
9.  ¥\oj,  I,  16.   et  imprinus  Dio  Cass.  XLVIII,  50.    Cf.  auver.  Ital.  ant 

IV,  2.  f^ Lucrino  que  addita  claustra,  i.  e.  aggerem  illom  non  tm 
prìmum  factum,  sca  novis  operibus  adstructum,  quo  ipso  portus  effsctis 
est.  Eodem  modo  accipiendum  est  illud  Plinii,  ex  nostro  adumbn^oBit 
XXXVI,  15,  24.  §.  12.  mare  Tyrrhenum  a  Lucrino  TnoUbua  sedumm.** 
Jfeffn.    De  lacfA  Lucrino  (qui  nunc  Golfo  di  PuzzuoU  vocatur)  cf.  SM». 

V.  p.  245.  Plin.  m,  5,  9.  Mela  II,  4,  9.  Tac.  Ann.  XTV,  5.  Fbx.  I.  16. 
etc.  et  liber  meus  geogr.  III.  p.  500.,  de  Avemo  autem  (qui  etaunnun 
Lago  Averno  nominatur)  Strab.  V.  p.  169.  Diod.  Sic.  XLVIII,  50.  Meb  l 
1.  Plin.  m,  5,  9.  XXXI,  2,  18.  Liv.  XXIV,  12,  4.  Verg.  ipse  Aen.  IH 
442.  VI,  237  sq.  alii  liberque  meus  modo  comm. III.  p.  526.  —  indigM- 
tum  aequor  ea  parte,  qua  unda  Julia  longe  sonat  ponto  re/uto, 
(longe  enim  (teeitnin)  non  ad  refuso,  sed  ad  sonat  pertinere,  iam  exeoQi)- 
catione  verborum  probat  Ameis.  Spicil.  p.  24.)  h.  e.  qua  portus  lulks  ìm- 
misso  mari  erat  enectus  ;  indignaoatur  autem  ea  ipsa  de  causa,  cniod  ig- 
ger  sibi  obiectus  essct,  et  indignationem  suam  magnis  stridori  bus  ^ 
dit.  (Cf.  sujpra  ad  v.  59.  adnott.)  Videtur  hunc  locum  respeziase  Avun* 
descr.  211.  Thetis  indigneUa  -  -  saeviat.  Pontus  re/usus  Wa^ero  vidfltar 
esse  mutato  fluctuum  cursu  in  lacum  Lucrinum  irruens  at^ue  ita  sinu  u 
portum  efficiens;  cum  verba  cum  re  composita  saepe  id  sigoifioent,  fftoà 
cursnm  suum  mutet.  a  recto  itinere  deflectat.  (Comparat  vir  doctLociB- 
Vni,  797.  qìia  terra  e-xtrema  re/uso  Petuiet  in  Oceano,  tum  vattmf*' 
ductwn,  i.  e.  sinuosam.  Aen.  VI,  703.  Vili ,  609.  et  9inum  redmctvm  Geo. 
IV,  420.  Aen.  I.  161.  Eodem  sensu  Silius  XVU,  63.  vallee  refueas  disi 
Vid.  etiam  Bunn.  ad  Lucan.  Il,  618.  etOrell.  adHor.  Od.  I,  17.  17.)  S»- 
plicior  autem  est  ea  ratio,  quam  Ladew.  sequitur,  ut  intelligamuf  ipv* 
per  aggerem  oppositum  iterum  iterumque  reiectum;  quae  etiam  Ameifli  alt 


r 


OEORGICON  Lm.  n. 


Hsec  eadem  argenti  rivos  acriaque  metuUa 
Oetendit  venia  atque  auro  plui'iiua  iluxit. 
Man 


Haec  genita  acre  viruin,  Marsos  pubemque  Sabellam 
Adsuolumque  malo  Ligurem  VolBcoaque  verutoa 
Extalit,  hacc  Decioa,  Marìoa  magnosque  Cainilloa, 


nan  nnis  bcis  emerc  poment.  Vi'ojra.  et  Ladew.  Hernio  adsenljente  (lufi- 
01^  pwptcrea  Perfecto  nti  i^naent,   quud  tnctolla  ttalUe  exercere  Sanatns 


a.)  —  Tprrhenut  aetltt»,  h.  e.  mare  acitntinB,  Inmittitur  per 
f»  partm  Jrtti»  Aeerni»,  Incui  À.Torna,  qoi,  Hcjnìii  teste,  pio  intimo 
portaB  reeessn  erat.  ot  ad  qnem  e  Lacrìno  tosta  dacta.  erat.  Ex  bis  nu- 
Um  ^iparet.  nnllnm  alium  jiortnm  en  ipso  tempore  nptiiis  a  p"Hta  w)tu- 
momorarì  potnisBe.  Cf.  qnae  Kapra  ad  Geo.  I,  iBl.  et  601.  aonotavimua. 
Ortcrom  respeiit  hunc  locuiu  Avien.  descr.  510.  Vel  qua  Ti/rrliaù  prae- 
etp»  involvitur  aatut.  —  IftT».  Ififi.  In  eadem  Italia  argenti,  aeris  aarique 
netaUa.  Oipiam  exprìiuìt  per  urgenti  rivop  ex  Lnar.  V,  1255,  argenti 
rwM*  «(  aiÉTt  etc.  Conferii  ctiam  potest  Hor.  Ep.  I.  12,  9.  tU  te  Confettin 
li^midaM  Fnrtiutae  riviu  inavret.  —  „aerit  metnlla  Ontendit  veni», 
tfaoA  in  rotori  uratione  fiii«set:  vena»  aeri»  o»temìit,  atri»  mttalla,  h.  e. 
aw,  ottnulìt  in  vrm».  Ontendit  antera  »on  otiosnm,  quia  tantum  Te«tigiÌB 
m  eredebatnr.  mrtalla  antem  Italiao  eiercero  SonataacoDiiiIto  veti&o 
ent.  Of.  Pliu.  in.  20.  24.  XXXin,  4,  31.  XXXVn.  cxtr."  Hei/n.  —  iiaro 
flttrima  fluxit.  Iquod  bene  respondet  rxpùi  et  renM  ante  cuininoiiinratis) 
poCtioe  prò  :  plnrìiunni  aarì  in  ea  invenitor  ;  aDanionani  Hcyn,  eenset.  Iiaee 
■bun  ad  Paduin  rerciri  pnsBe.  in  quo  Plin.  XXXIlI.  4,  21.  tfgmenta  tairi 
rtpm'ifi  tradat.  Cetenim  vid.  adnott.  ad  Aen.  ni ,  626.  —  Omnia  hic  lo- 
<aa  ei  iUo  Lucretii  ei^Iicandus,  in  quo  pIiiloBophaa  nus  docet,  metaUa  in 
lem  abMoodita  laagniB  silranim  ineendJs  prìmula  in  Incem  esse  prulata. 
iSnbe  etiam  tcncudutn.  Vertnliam  ati  praetcritu  tempore  (Oaléndit)  --jfu- 
cit,  nnde  patere  videtur,  nihil  a)iad  eam  velie  dieere.  Disi  bominee  ItaloH 
wnàoraa  case  factoa  de  nia^na  mctallurum  oopia  in  terra  ana  abacondita. 

nan  *anii   '    ■  ■■'■  "' ■  ■  -  '  —   ■"-■-'      ■■    ■ 

01^  n«ptc. _..  ,      _.__- , 

oguolto  interdictum  esset.  —  IftT— 172.  De  Tarìis  Italiae  nationibna  non 
■Ìbiui  1alwrì«.iÌH  et  induatriìs  qoara  fnrtibuft  et  bellicosis.  -  IS?-  „  Marmi 
itWfCOÙ  ama  ScMni»  severa  disciplina  innatrìtis  primo  Inter  Itóliae  po- 
|ml0*  loco  inemorari  solent."  Htyn.  Cf.  Hnr.  Od.  Il,  20.  18.  et  pro- 
«■rbiniD  ab  Appiano  B.  C.  1,  46.  comniemoratnin:  uuic  xarà  JUapaoiv 
ofrf  tvfv  MaQOmv  ■^ivta^ia  9pfiia?ov.  Satielli  (i,  e.  iuniores  Sabini) 
pmirie  VDcatiBntnr  minore»  illae  naiioncs  (Mar».  Pelisni,  Testini  et<i.),  qnae 
a  flUònis  orìidnem  dur«hant.  .Cf  Strab.  T.  p.  250.  Plin.  Ul.  12,  17.  Van. 
L.  il.  VI.  3.  Liv.  Vm.  1,  T.  X,  19.  cxtr.  Apiid  poCtas  autem  interdam 
ftrfWii"  prò  Sabini»  ipaia  ponuntnr.  de  qnomm  Tirtai«  vid.  praet^r  alios 
(S&  prò  l,i^.  11.  Cetenun  cf.  lihcr  muas  gengr.  HI.  p.  633.  et  34.  et 
qwe  ìli  Paa).v  Hmlerwf^l.  VI.  ]  p.  S23.  eiposal.  —  rgg.  „Lig«rem 
md»%élitm  m'aluj  prò  mali»,  aerumnia.  laboribus,  xoxona»tltf  (uf,  Aen. 
Q,  403  aiiq-l:  v"M  cnini  apmm  eiileni  et  saiosam.  [Voss.  confcrrì  iubet 
filini  e.  Kolt,  35,)  Intiilta  Alpiwn  postrema  potuiiient,  ait  Servine."  HejfH. 
Da  tjgnrìhns  vid.  libmm  meum  modo  enmm.  III.  p.  544  sq.  —  „  Vot- 
ati v  èrtili,  h.  e.  hastae  genere,  reni  {trtra  Safieibim  Aen.  VII,  665.1  va 
Wo  vanito,  qaod  nsu  vnlgarì  timpliciter  vgmtitm  vocatar,  armati."  Hefi». 
Oim  Adi.  reruliie,  qno  BLguitìcaiitnr  fortes  pugnatore»,  qni  eomuiBB  cntn 
kart*  conBi^nt,  praet«r  b.  i.  et  Grat.  Cjneg.  110.,  ahi  ruote»  vemli,  i.  e. 
ta  BlodaiD  ventti  confecti,  commemonuitiir,  non  videatnr  invenirì,  lipsins 
~  *  it  vrrata,  scQ.  atlBoetos:  qua  tamvn  conieetnra  non  opus  est.  De 
■  cf,  adnott.  ad  Aen.  I.  1.  —  169.  Decii,  Marìì,  Cainilli,  ^cipìones 
It  faìatorìa  BBtis  noti.  Dfeios  Plurali  nuniero.  quia  farBB  Decii  .pater,  fl- 
Kai  et  nopos  prò  pateia  ae  devovemnt  (fSc.  Tubc.  1,  37.  Liv.  Vtìl,  9.  X, 
It.),  Mario»  antem  (nisi  etiam  de  0.  Mario  fìlio  eo)^tare  rulnmiu)  et 
'CsniijJn'  nihil  aliud  fignìlicat.  qiiam  viros.  qoales  fneront  Marìus  et  Ca- 
Hlliu.  Pe^Ik.  tameo,  haerene  in  Mano  intcr  Decina,  CamiUus  etc,  cosn- 
Mnonto,  p.  379.  ^rum  felìciter  coni.  Dr,cio»qii«  mare».  Etiam  ap.  Invcn. 
p*VU<  M>  iq.  Uarma  insta  Dmém   ■oninatnr,  —  De  fonna  Sttpiadet 


316  P.  VERGILI  MARONIS 


Scipìades  duros  beUo  et  te^  maxume  Caesar^  170 

Qm  nunc  extremis  Asiae  iam  victor  in  oris 
Inbellem  avertis  Romanis  arcìbus  Indom. 
Salve;  magna  parens  frugum;  Saturnia  tellus^ 
Magna  virum;  tibi  res  antiquae  laudis  et  artis 


Pri80.  n,  6,  33.  (p.  582.  P.)  haec  Bcrìbit:    ,,VergtlM8  secundum  Oraeeam 
formam  Scipia4le8  (UxU,  ànò  xov  2xin(Mvog^   cum  Scipianidés  diemrt 
debuti."    Hand    raro    aatein  apad  poStas  Latinos  legitur,  v.  e.  Lacr.  ED, 
1048.  Scipìades .  bdli  fidmeii.  Hor.  Sat.  Il,  1,  17.  Manil  H,  790.  Prop.  IV, 
10,  67.  Claiid.  XaVI,  141.  etc.    -  duros  bello  (tertio  Casu).  induratoe  ad 
bellom,  belli  laboribos  adsuctos  ideoque  strenuos  et  forte».    Sic  Aen.  n,  7. 
durus  UUxea.    Of.  etiam  liiv.  XXVlI,  48.  Lipures,  dttrum  in  armis  ffemu, 
—  170—172.  „Po6tam,  ut  alibi  facit,  magnifice  efferre  et  ornare  comaid, 
quod  vere  nihil  aliud  erat.  quam  quod  Caesar  ex  A^;7i)to,  quo  panilo  post 
pugnain  Actiacam  Bmndusio  traiecerat,  per  Syrìam  in  Asiam  iter  fecit,  et 
nieme  ad  Euphratem  exacta  Aniae  re»  constituit,  a.  U.  C,  724."  Hevn.  N<mi 
temere  antem  poSta  hos  versuH  postea  demnni,  cnm  Octavìanns  Victoria  ad 
Actinm  reportata  per  hiemem  a  724.  et  725.  in  Syria  versaretnr  (cf.  Dio 
Casa.  LI,  18.).  pntatnr  addidinse,  cum  bic  liber  U.  iam  prins  conscrìptos 
videatur  (cf.  adnott.  ad  (Jco.  I,  505  sqq.  et  IV,  203.).    Vid.  tamen  Kb- 
beck.  Proleg.  p.  18.  —  extremis  Astae  in  oris,   nsque  ad  Enphiatem 
progressus.    Voc.  orcte  saepe  inservit  circumlocutioni ,    ut  AMÙiey    LÀb^ae^ 
Auaoniae  orae  nihil  aliud  signifìcent,  quam  Asia,  Libya,  Ausonia,  de  ipio 
autem   litore    non    sit    cogitandum.    (if.  Wagn.    Qu.  Virg.  IX.  p.  411  sq. 
Orae  igitur  i.  q.  regio,  terra.    Cf.  Geo.  IH,  196.  Aen.  I,  331.  Il,  91.  281 
in,  97.  Vn,  564.  X,  198.  et  quae  supra  ad  v.  47.  adnotavimus.  —  averiit 
Indura^  dum  fines  imperii  orientales  praesidiis  tirmas.    Indue  inbeilit 
secundum  Heyn.  eodem  sensu  dictum,   quo  Geo.  I,  57.  moUes  Sabaei  (ubi 
vid.  adnott.).    Rectius  autem  Vosb.,  cui  adsentiunturlahn.,  Wagn.  (qui  eon- 
ferri  iubet  Hor.  Od.  I,  2,  56.)  et  I^adew.  imhelles  explicat  mMlaSf  aoiomm 
animi  hostium  Victoria  sunt  fracti  (coli.  Nemes.  Cyneg.  74.  imbelbe  /tua 
Parthorum).    Ceterum  etiam  bic   intelligendi  sunt  Partbi  et  populi  Asie 
cum  iis  coniuncti,    qui  in  pugna  Actiaca  Antonio  auxìlia  miserant  (Veiv. 
Aen.  VIII,  685  saa.  705  sqq.ì,  sed  post  Octaviani  victoriam  animo  mem 
pacem  petebant  (Dio  Oass.  LI,  8.).  —  ^Arces  de  finibus,  quatenus  ii  a^ 
cibuB    et  praesidiis  firmari  solent;    omnino  de  imperio  Romano.  Aen.  IT, 
234.  Romanae  arces  sunt  Roma."  Het/n.    Neque  bic  arcea  aliter  inteUjgeB- 
dum,  quam  de  ipsa  Roma  in  septem  coUibus  s.  areibug  exstructa.    Cf.  td- 
nott.  ad  Geo.  I,  240.  infra  v.  535.  Aen.  X,  12.  aliosque   locoe.    YeriHnBe 
enim  Ladew.  adnotat,  bellum  ab  Antonio  et  Cleopatra  motum  vulgo  tun- 
quam  impetum  in  ipsum  caput  imperii  Rom.  susceptum  spectari^uo  mm 
appareat  Octaviani  victoris  mcrìtum  de  patria.     Yid.  Propert.  lY,  10  (lE 
11),  31.  Coniuga  obsceni  pretinm  Romana  j9O0o«cù(  (Cleopatra)  Momuaé 
addictoe  in  sua  regna  patres.  ibid.   v.  57.    Septem  alta  iugis^   ioH  MS 
praesidet  orbi,  Femineas  timuit  territa  Marte  minas  et  Fior.  FV,  11.  na» 
midier  Aegyptia  ah  ebrio  imperatore  preUum  Ubidinum  Romanum  imgth 
rium  vetitt.   Ad  constructionem  cf.  Aen.  I,  38.   avertere  Italia  regem  vir 
que  aonott.  —  173*  Tamquam  deam  appellat  Italiam.  —  Saturnia  iellm. 
Vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  6.  et  Aen.  Vili.  329.    Imitatus  est  hunc  veniB 
Auson.  Mos.  381.  SeUve,  magna  parens  frugumque  vòrumque,  MomOa»  — 
174.   tibi.  in  tuum  honorem  et  usum.    Ruddim.  II.  p.  127.   hune  keni 
temere  rerert  inter  eos,  ubi  Pronomen  pers.  prorsus  abundet,  b.  e.  iitff 
Dativi  ethici,  quem  vocant,  exempla.  Via.  ad  Ecl.  Vm,  6.  —  ingredisr^ 
adgredior,  dicere  instituo,  res  antiquae  laudis  et  artisy  rem  mitieia 
apud  maiores  in  honore  habitam  et  studiose  factitatam.  Conf.  praeterafiv 
Gatonis   de    R.  R.  prooem.    Recte  Voss.:     Werke   von    aUer  Wént  w^ 
Kunst.    Vocem  artis  autem   de  agricultura  usurpatam  iam  supra  I,  121 
vidimus.    Wakef.  sine  causa  coni,  artes  et  Ribbeoc.  ex  uno  Cod.  FaL  net- 
pit  artem  (in  Proleg.  p.  309.  artisy  si  Genit.  babeatur,  admodum  bngvero 


r 


GEOROICON  LIB.  n. 

logredior,  sanctus  ausus  recludere  fontis, 
ABcraeamque  cano  Romana  per  oppida  carmeu. 

Nunc  locua  arvorum  ingeDÌi»  ;  quac-  robora  cuique, 

§aÌ8  color  et  quae  aìt  rebus  uatura  ferendis. 
ifficilea  primum  terrae  collesque  maligni, 
Tenuia  ubi  argilla  et  dumosis  ealculus  arvis. 


«enieni.)  Dictjn  autem  liigredior  laudr»  conflat»  videtor  i\  duabua  illU 
«olutnictionibiiB  ìngredior  rem  (belltun,  profectioiiem  etc.)  et  ìngrediirr 
aUqmd  dietre,  Kribrre,  ut  apnd  Cic.  Att.  XV.  11.  Acad.  1.  1,  extr.  «to. 
Cf.  0tisiii  Quinet.  I,  3.  et  Prop,  IV  (III).  1,  3.  —  Pmc,  VU.  17.  66.  (j. 
718.  P.)  eiubet  AggraUor,  consueta  Terboruni  permotatiune.  Of.  adnatt. 
ad  Aen.  IV,  tl>7.  —  17g.  tanctot  au«UR  rtcladare  fonte»,  quia  prì- 
miu  inter  RuiuunciH   hoo  ar^nuuentom    versibna    tractat.     De   hac  formula 

Cca  ad  f»nt«ni  Hasù  Hacmm  referenda,  ei  qni>  po£tae  spirìtuin  pofUcnni 
nt.  qaeiu  igitiir.  qui  iirìiiiì  nuvnni  argitioentuni  tractant.  lecludere  di- 
duitnr,  tamqnam  antea  a&KMndJtuni,  TÌd.  Mitscherl.  ad  Hot.  Od.  1.  26,  6, 
PMaov.   ad   Pera.   Prol.  1.  p.  206.   Rupert.   ad   luven.  VII,  57     Obhftr.    ad 
Hor._  Ep.  I,  3.  IO  iiq.  Voi.  I.  p.  208.,  alios.    ConinKtoni  ridetnr  poeta  re- 
— — = —  Lucr.  I.  «37.  iuenl  irtteffroi  aentl<rre  fovlie  AUpie  kanrirt.  —  176- 
uni  nn-«>.     An._i»..  .....  ........ri™..     «Qjn  HeaioduB   Aacrae.  Boeu- 

tt.1  tale  Carmen  \tnya  *nì 
.  ,  .  appida,  per  Italiàin,  Re- 
Oolum.  X.  435.  Qui  ftrimm  veUret  aunu  reclwkrt  fon- 
ctciail  Romnaa  per  oppula  earmen.  —  177-  Seqoitnr  Inctu 
de  ruia  ioli  et  agroruin  indole  et  natura.  A'uikt  locai  arvomm  in- 
g«mii$;  upportunuB  hìc  est  Xnms  ad  eiponi^nda  arvorani  ing'eQia:  j.  e. 
ramino:  Nnnc  eiponendum  de  varia  agronun  indole  et  natura.  I.ocQiu  sinii- 
Ut«r  Mmfnrmatain  snpra  leginiaa  v.  103.  nee  nominn  quat  «ni*,  eM  HurM- 
nM.  —  quat  robora  cuiiiut,  h.  e.  quae  praecipua  via  oc  virtns  cuituque 
ioli  ait.  Hejn.  confertCland.  X^TI,  178.  mate  tuli  vire».  CY.  etìam  Geo. 
I<  SS-  ^  qui»  color,  qnod  ei  adsiiectn  soli  de  eins  aatu»  ferri  postìt 
indietain  ^cf.  v.  203  sqq.)  lahn.  ad  Ed.  I.  19.  p.  357.  ed,  II.  minua  recte 
«idettti  expUeare:  ..qmbuB  nomlitibuB  nnncupcntor  raria  colorili  geDera."  — 


•a   ffreaiiii,   unalu  coioaqae  soli  natura,  quibna 


nbna  ferendis  apta  ait.    Ol.  Wagn.  ad  Geo.  1,  3.  - 

1.49.  Quippr  telo  natura  tuiieM,  ibiqiie  adnott.  Hevu.  docet.  poJ<tain  viderì 
in  •eoo.  ante  ocnloa  babuisae  Theoplir,  de  cana.  pi,  li,  5.  et  6.;  in  aliìa 
X«BOpli.  dee.  16,  3  aqq.  Cf.  etiaui  Varra  R.  R.  t,  S.  —  V.  179  aqq.  ex- 
poetar,  quod  solimi  onique  rei  ferendae  aptissiinum  sit.  Oleis  maxime  ido- 
BSBm  e«t  sulum  siccmn,  arvìllaceum.  tialculosuni.  (Y.  Culnm.  V,  S.  6.  ìd. 
da  aibor.  IT.  Plin.  XVn.  4,  3.  Pallad.  HI,  1B,  3.  Geop.  DC,  4.  a  Tosa. 
iMid.  —  ,.terrae  dif/icìlen  lad  lai^eiidas  fru^es],  paniin  feracea,  quasi 
— TP  ni  e.  parcae,  ut  contra /Vicini,  fertìlea.  quasi  libcmlea,  munificae.  Cf. 
*.  133.  CUod.  XXQ,  54.  fivffum  facilit  tmra."  Hryn.  Vìd.  etiam  Buno, 
§i  Val.  FI.  VI,  223.,  qui  facifm  ttrTiu  recte  explicat:  ex  quibna  nullo  fere 
labore  froctua  ferìmus  et  quae  cum  ma^o  foenore  reddanl  eredita:  diffi- 
eOm  antcmr  qnarum  fructo»  tam  ciìgui.  ut  n>Jii  ainincnt  labores  ìllis  un- 
poVM.  —  InnguntuT  ìia  follm  maligni,  ausai  invideutes  et  negantea 
prnTOitnm  fmemn.  ut  contra  ferax  sciliun  dicìtur  /•enigntun.  Ita  etiam 
rimt.  Ba<?(^b.  Ili,  2,  17.  albi  oppimìt  midigaoA  et  largtu,  apnd  Plin.  autein 
Pu.  31.  0,  non  maligna  terra  aieitur,  quae  seuiper  co))ÌUBe  auppeditat  ea. 
^bna  ad  vitam  snatentandam  opus  est.  et  apnd  Nomum  nger  maìignaa 
«t  parens,  minos  fertilis.  Conm^on  conferì  Plin.  Ep.  II.  17.  Quartini 
■rtonon  itta  nel  maxime  ferar.  al  Urrà,  maliqnior  celeri».  —  180.  Tenni* 
Urgilla.  Schiraeh.  p.  612.  haec  adnotat:  ..Distiia^nnt  quidam  inter  t^e- 
Mn  ■Tffillae,  cum  aiind  sit  pini^e,  exile  alind  et  sme  bwnore,  8ed  in  oni- 
ntram  aie  respicit  poèta  ad  re^ones  a^iUaceae.  et  conuonne  esse  epithe- 
tta  argillae  potest.  ut  temiU  dieatar;  est  enim  levìor  et  arenoas,"  — Cun- 
ioctio  uhi.  vel  locom  vel  tempoa  iadicans,  ut  bic.  ita  etiam  IH,  144,  IV. 
*  A«-  I,  416.  a.  634.  VII,  7tì4.  Verbo  substantivo   caret.    Cf.  Wagn. 


318  P.  VERGILI  MARONIS 

Palladia  gaudent  silva  vivacis  olivae. 

Indicio  est  tractu  surgens  oleaster  eodem 

Plurimus  et  strati  bacìa  sìlvestribus  agri. 

At  quae  pìnguis  humus  dulcique  uligine  laeta^ 

Quique  frequens  herbis  et  fertìlis  ubere  campus  —  185 

Qualem  saepe  cava  montìs  convalle  solemus 

Despicere;  bue  summis  liquuntur  rupibus  anmes 


Qu.  Viig.  XV,  2.  —  181.  Palladia  stiva,  nam  olea  Palladi  sacra.  Of. 
adnott.  ad  Geo.  I,  18.  —  gaudent  -  -  olivae,  aptae  sontoleis.  Cf .  Gato 
B.  B.  6.  Qui  ager  frigidior  et  macrior  erit,  ibi  oleam  Licinianam  seti 
oportet  {tk  Cojòn^.  land.)  —  vivacis  olivae,  dia  viventis,  dorantia.  Cf. 
Ecl.  Vn,  30.  Plm.  XVI,  44,  90.  Fimussimae  ergo  ad  vivendvm  oleae,  «1 
quas  durare  annis  CC  inler  auctores  conveniat  et  Theophr.  de  caus.  pi.  II, 
15.  hist.  pi.  IV,  15.  —  182.  £itisiDodi  solum  oleis  procreandis  aptissiinuin  esse, 
documento  sunt  oleastri  freqaentes  ibi  progermmantes.  Oleaster,  àyoieXaia, 
xoTivog,  s.  fera  olea,  diversa  est  ab  ea  arbore,  qnam  nos  ita  appeUamaB, 
ad  zyzipham  Cappadociam  Plinii  XXI,  9,  27.  s.  Elaeagnom  Linn.  hoc  nomen 
transferentes.  De  vetemm  oleastro  cf.  Dioscor.  I,  137.  Theophr.  h.  pL  II, 
3.  Plin.  XV,  4,  5.  XVI,  44,  89.  XVU,  18,  30.  Geopon.  X.  86.  alii.  De  ma- 
Bcul.  aatem  vocis  genere  vid.  Baddim.  I.  p.  11.  —  183.  Plurimus  oleaster 
prò:  permulti  oleastri.    Vid.  adnott.  ad  Eoi.  I,  33.  et  VII,  60.  —  strati" 

agri,    Cf.  Ecl.  VII,  54.  stra^  iacent poma.  —  bacis,  scil.  oleastri, 

qui  tantum  parvas  et  acerbas  baccas  ferebant.  —  184—194.  Solnmpiiigae 
Titibus  oolendis  idoneum  est.  Sententiani  primariam,  ▼.184.  contentun,  di- 
Visio  partiom  sequitur  ab  iterato  quimie  v.  185.  et  188.  incipientiom.  Vosi, 
eadem  ratione  voc.  quique  geminari  docet  Geo.  I,  22.  Aen.  IV,  526.  HbulL 
rv,  1,  36.  Liv.  XXn,  26.  „Pinguedinem  et  uber,  h.  e.  fertilitatem  soli, 
colendis  convenire  vitìbos,  ex  rei  msticae  scriptoribus  ooustat.  Vide  in 
primis  Colum.  IH,  11,  8.  Scilicet  referendum  et  hoc  ad  diversa  vitium  ale- 
nerà et  diversam  caeli  solique  naturam.  Interponit  v.  186 — 189.  indida 
talis  soli  et  in  convallibus  et  in  coUibus.*'  Ueyn.  —  uligo  secundum  Senr. 
ad  h.  1.  est  „terrae  humor  naturalis,  ex  ea  numquam  recedens.*'  Cf.  Varrò 
B.  B.  Il,  2,  7.  Cat.  34.  Colum.  I,  6,  16.  Il,  9,  8.  XI,  3,  37.,  qui  dulcem  et 
amaram  distinguit  ulmnem,  et  Silius  VHI,  381.  —  185-  frequens  herbis. 
Conington  confort  Ovia.  Her.  XVI,  54.  locus  picels  ilicibustjue  frequens  et 
Tac.  Ann.  IV,  65.  quod  talis  silvae  frequen»  fecuìulu8(jue  esset.  —  uber 
prò  soli  vel  arbomm  ubertate,  fertilitate,  legitur  etiam  infra  v.  275.  Aen. 
1,  535.  VII,  262.  Colum.  IV,  27.  Claud.  B.  Get.  504.  alibi.  —  186.  cava 
monti»  convalli 8  nihil  aliud  est  quam  colles  e  convalle  utrimque  adaur- 
gentes,  quo  sensu  ap.  Tibull.  1,  4,  49.  (ubi  vid.  Uuschk.  et  Dissen.)  altae  vailes 
et  ap.  Liv.  VII,  24, 5.  supina  vallis  legitur.  Vid.  ad  Aen.  1, 608.  —  187.  Uespi- 
cere.  Ita  plurimi  Codd.,  quos  cum  Wakef.  ad  Lucr.  II,  741.  et  plurimis  editori- 
bus  secutus  sum;  licet  negari  nequeat,  alteram  lectionem  dispicere,  quam 
ex  trìum  Codd.,  Gud.,  Mentel.  et  Menag.,  auctoritate  Heinsius,  Heynius  et 
Lachmanno  suasore,  qui  ad  Lucr.  IV,  418.  contendit,  despicere  cum  Accos. 
coniunctum  non  dici,  nìsi  cum  contemptu,  (quod  repetit  Ameis.  Spicil.  p. 
25.,  sed  recto  reiicit  Wagn.  in  Philol.  Suppl.  I.  p.  313.)  etiam  Ribb.  et 
Haupt.  receperunt,  per  se  non  omnino  rcprobandam  esse.  Despicere  enim 
nihil  aliud  est,  quam  ex  altiere  loco  inferiorem  prospioere,  dispicere  aatem, 
oculos  huc  illuc  coniicerc  quae  rendi  causa,  ideoque  mvestigare  et  res  laten- 
tes  et  abditas  invenire,  quod  hic  non  inepte  dici  de  eo,  qui  eiusmodi  locum 
vincae  condendae  aptum  inveniat,  Wagn.  prius  censuit.  Bectius  autem  in 
min.  edit.  adnotat:  ,, qualem  facile  est  videre,  modo  oculos  deiicias  in  t^- 
ram."  (Cf.  etiam  eius  Lect.  Verg.  in  Philol.  1.  1.)  Ut  igitur  per  se  aptior 
est  recepta  lectio,  ita  etiam  meliorum  Codd.  auctoritas  nos  movit,  ut  eam 
alteri  praeferremus.  —  „/(mc  s.  liquuntur  r.  amnes  -  -  quique  etc. 
in  vulgari  oratione  fuisset:  quo  —  bquuntur  et  limum  trahunt;  aut  qua- 
lem eum  campum  videmus,  qui  editus  Austro,  h.  e.  versus  Austmm,  atque 
ei  expositus  est.'*  Heipi.  Sed  vide  supra  ad  v.  184.  --  liquuntur ,  deHuunt. 
Vid.  Aen.  Ili,  28.  et'  Stat.  Thcb.  V,  618.     Lactis  -  -   in  vulnera  liquitur 


GEORGICON  LIB.  IL  319 

Felicemque  trahunt  limum  —  quique  editas  Austro 

Et  fiJicem  curvis  invisam  pascit  aratris: 

Hic  tìbi  praevalidas  olim  multoque  fluentis  1^ 

Sofficiet  Èaccho  vitis,  hic  fetilìs  uvae, 

Hic  laticis;  qualem  pateris  libamus  et  auro, 

Inflavit  cum  pinguis  ebur  Tyrrhenus  ad  aras, 

Lancibus  et  pandis  ixunantia  reddimus  exta. 


imber.  Cf.  adnott.  ad  £cl.  II,  69.  et  Aen.  I,  432.  Ceterain  Ribb.  et  Haapt. 
ex  uno  Cod.  Palat.  edidenmt  hoc.  —  188.  felix  limus,  (oppositns  tenui 
argiUae  ▼.  180.)  fecundans,  fertilìtatein  invans.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  V,  37. 
-7  188*  189.  ,,Ma^iis  auctomm,  (juì  de  TÌtibus  colendis  scrìpsere,  in  hoc 
dÌMensuB,  cmn  alii  austris  infestari  vìneas  tradant.  Scilicet  poétam  de  vi- 
neis  in  solo  humilì,  pinsiii  et  uliginoso  satis»  alios  de  coliibns  loqui,  tenen- 
dain  est.'*  Heyn.  —  eaitus  Austro,  ad  Aostrum  a.  meridiem  adsorgens. 
Conington  oonfert  cado  educere  Aen.  U,  186.  et  qnod  ad  sententiam  atti- 
net,  Cohun.  Ili,  1.  8olum  simile  edito  campo  et  III,  2.  collina  Aquilani 
prtnuL.  —  189.  filix.  nostrum  Farmkraut  (Jougèrt),  qnam  Graeci  nr^giy 
Tocant.  Cf.  Diosc.  IV.  186.  Theopbr.  b.  pi.  I,  16.  et  EX,  20.  Plin.  XXVII, 
9,  55.  et  Billerb.  Flora  class,  p.  249  sq.  Cetemm  Plinins  bone  locum  ha- 
bnit  ante  ocnlos,  cum  XVII,  4,  3.  scriberet:  VergiUus  et  gua^  JUicem  fe^ 
TQlj  non  improbiat  vitibus  Alii,  Colum.  Ili,  11,  8.  respicientes ,  maluerunt 
ubeem,  temere.  Ceterum  Conington  ex  Med.  et  duoDus  Bem.  a  m.  pr. 
reo^it  ■eripturam  ^«/tctffiij  quae  iam  propter  antecedens  A^ect. /'elicerà 
repadianda  erat,  etiamsi  aborum  scrìptorum  melioribus  Codd.  proban  posset. 
—  „invisam  aratris,  propter  implexas  inter  se  et  late  serpentes  radices 
earaemqne  ezstirpatu  aifficues.'*  Heyn.  Contrarium  est  patiens  vomeris 
infra  ▼.  223.  De  ratione  exstirpandae  filicis  cf.  Colum.  U,  12,  13.  et  XI^ 
2,  62.  FaDad.  VI,  3,  3.  —  190  sq.  In  tali  solo  praestantissimum  vinum 
■aaeitnr.  —  multo  fluentis  Baccho.  Vid.  supra  ad  v.  37.  et  100.  ad- 
notata.  —  192.  pateris  et  auro,  per  ^V  età  ovoìw  s.  epexegesin  illam, 
qua  duo  Subetantiva  per  Copulam  ita  iunguntur,  ut  in  unam  notionem 
eocant,  prò  pateris  aureis,  ut  Geo.  IV,  99.  auro  et  ffuttis  et  ap.  Ovid.  Met. 
in,  32.  eristis  praesignis  et  auro.  Constat  autem,  Vergilium,  ut  ceteros 
ppètas,  bac  ^gpiVL  band  raro  usum  esse  (Ecl.  Vni,  95.  Geo.  I,  173.  335. 
n.  192.  477.  m,  198.  IV,  281.  Aen.  I,  27.  61.  2.58.  II,  722.  IH,  223.  366. 
IV,  355.  VI,  227.  VII,  658.  751.  804.  etc.  (Y.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXXIII, 
4.  p.  544  sq.  et  praeter  multos  alios  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  6,  59.  Voi.  I. 
p.  333.)  Quamquam  enim  Handio  Tursell.  II.  p.  476.  concedo,  non  omnia, 
cpae  afferantur,  buius  usus  exempla  esse  vera  atque  etiam  iUorum  locomra 
^erg.  qaosdam  àliter  posse  expbcarì  (cf.  adnot.  nostra  ad  Ecl.  II,  8.),  ne- 
q[aeo  ttuaen  Ameisio  Spie.  p.  19.  adsentiri  bunc  usum  omnino  negantL  (Um' 
tns  et  aatis  probabiliter  uè  eo  disputat  Conington  ad  b.  L  In  libationibus 
aoleBi  nolnlissimis  vinis.  Cbio  maxime  et  Falerno,  utebantur.  Vid.  Ecl.  V, 
71.  ibigiie  adnott.  —  193-  Tibicines  Etruscos  sacrificiis  adhibìt^is  fuisse,  ?el 
ex  Lino  IX,  30.  5  saq.  notum.  Adde  Val.  Max.  II,  5.  4.  Ovid.  Fast.  VI, 
Ì53  B4M.  Plotareb.  Qu.  Rom.  p.  122.  aliosque.  Quare  nescio,  ouo  iure 
Mtaeider.  ad  Varr.  K.  R.  I,  2,  17.  observet:  „8oli  enim  Ijitinì  tibicines 
adlóbebaatur  Bomae.  ut  aruspices  Etrusci."  —  ,,pinguis  in  Indibrinm 
fgmtìM  dictiun  esse  vide  tur.  CatulL  XXXIX.  11.  Aut  pastut  Um/jer  aut 
ùhemsM  £tru$ems,  Habitum  corp<iris  ex  crebris  sacrifìciorum  epuJis,  qtiìbiis 
adliibebantiir  tibicines,  exprimi.  Servius  censebat-,  non  male.*'  I/ef/n.  Ita 
Voee.  et  Ifanso.  procul  dubio  verissime.  —  ehur,  tibia  chnnusA.  Vide 
de  TOC.  camu  ad  EcL  X,  59.  adnotavimus.  Ita  supra  1,  48^1.  e//ur  prò 
a  deofam  ebumeis.  Stat.  Silv.  I,  2,  2.  prò  Ijra  et/amea.  Ovid,  MH. 
IV,  148.  e£«v  vacuum  prò  vagina  ebore  ornata  eie,  Flini#>  XVI,  3(»,  HH, 
teste  saeri^Seae  Tuscorum  tibiae  e  Ialto,  hidicrae  vero  loUf  oseU/uMéptéi  aifi- 
mimim  ei  argefdo  fiebant,  et  de  buxea  quidem  tibia  cf.  «tiam  iyr'ìA.  MVt.  XII, 
157.;  ebarDeam,  qua  nun  nisi  ditiores  in  sacriflciis  sais  uai  vid^rntur,  ftiaM 
f^vp.  ¥  (TV).  6.  8.  coramenKirat.  Cf.  Voss.  ad  b.  1.  OUmtt»  à*-.  tibiae 
wa  eL  adaott  ad  Ecl.  Vili,  21    -    IM.  Lancibus,    Cf.  Ahu,  XU,  215. 


3Ì0  P.  VERGILI  MAROOTS 

Sin  armenta  xnagis  studiam  vitulosque  tuerì  196 

Aut  ovium  fetum  aut  urentis  eulta  capeUas, 
SaltuB  et  saturi  petito  longinqua  Tarenti 
Et  qualem  infelix  amisit  Mantua  campum 
Pascentem  niveos  herboso  flumine  cycnos: 


et  Vni,  284.  ibione  adnott.  lancea  pandae  Servio  sunt  „aat  patulae, 
aut  extoram  ponaere  incarvatae'^  Med.  a  m.  pr.  exhibet  paiulU  (ut  Aen. 
Vn,  115.  patulae  quadrae);  sed  vulgarem  lectionem  praeter  oeteros  Codd. 
omnes  tuetur  etiam  Philar^ri  et  Diomedis  p.  483.  P.  anctorìtas. 


XIj  32,  19.  cctvae  dicuntur.  —  reddimus.  diis  offerimos.    Redditmr,  qoid- 
quid  debetnr:    sacrificia  autem  tamqoam  diis  prò  ipsorom  beneficiis  debita 
spectantur ,  qoare  reddare  verbum  proprimn  de  sacris  et  votis ,  quod  etiam 
Servins  ad  h.  1.  docet.    Cf.  Ovid.  Fast.  VI,  476.  TibulL  I,  3,  34.  Stat.  Theb. 
IV,  466.  Tac.   Hist.  IV,  53.  et  quae  ad  Ecl.  V,  75.  adnotavimus.  —  f^ 
man  ti  a,  aat  ob  nativnin  calorem,  ut  sint  bostiae  modo  erepta  et  acUiuc 
calida  (velut  apud  Stat.  1. 1.  adhuc  apirantia),  aut  secundum  Servium  elixa, 
cocta;  nam  etiam  Varrò  L.  L.  IV.  u.  25.  (a  Voss.  laud.)  exta  in  olla,  <a> 
tari   Yocata    (cf.    etiun  Plauti  Bua.  I,  2,  47.),  percocta  esse  referl    Vid. 
etiam  infra  t.  396.    Prior  autem  ratio  praestat.    Cf.  Aen.  XII,  214  a^.  — 
196 — ^202.  ^Obsenretur  praeceptorum  in  bis  formis  variatio  et  orationiB  oo- 
pia.    Agros  saltuosos  et  irriguos  ad  pascua  seligendos  esse  docet.  —  tuéri, 
ut  servare,  eo  sensu,  quo  est  nutrire,  alere,  itaque  et  nascere,  hoc  etiam 
apud   Grat.    Gyneg.  306.  307.**    Heyn.    Conington   confert  Colom.  VI,  3. 
tueri  armentum  paleia,    Adde  eiusd.  VII,  12.  tueri   canem    et   plures   lo- 
cos,    ubi  capicu,   legiones  tueri  et  similia  leguntur,  (ut  ap.  Cic.  proDeiot. 
8.  Parad.  VI,  4.  extr.  Liv.  V,  4.  etc.).  —  studium  tuert.  Vid.  Mnott  ad 
Geo.  I,  21.  et  305.  —  196.    ovium  fetum  cum  Bibbeckio,  Ladew.  et  Co- 
ninfft.  prò  vulg.  fetus  ovium  ex  uno  Cod.  Palat.  recepimus,  cum  etiam  Med^ 
Gud.    aliique    Codd.,    Nonìus  206,  4.  et   Prisc.  V.  p.    192.    extr.     verta 
sic  coUocent:  ovium  fetua.    (Cf.  Ribb.  Proleg.  p.  214.)  Wagn.  et  Haupt.  (nt 
Stipfl.  et  Biyce)  vulg.  lectionem  servant.  —  „urenti8  eulta  capellas, 
laedentes  seu  serrato  dente,   seu  saliva,   ut  exarescant.    Ita  urere  dietoii 
erat  Geo.  I,  77.  et  infra  378.  379.**  Heyìi.    De  ipsa  re  cf.  Varrò  B.  B.  I, 
2,  18.  19.  caprae  enim  omnia  novella  saia  carpendo  corrumpunt,  nam  mi' 

nimum  vites  atque  oleas {pleam),  quam  laeserit,  fieri  mcuarU  ^barUm: 

eius  enim  aalivam  esse  fructi  venenum;  quem  locum  respicit  Plin.  Vili,  50, 
76.  Moraus  caprarum  arbori  exitialis.  Olivam  lambendo  quoque  eterUm 
faciunt  et  XV,  8,  8.  Oleam  si  lambendo  capra  lingua  contìgerit  dtpeiMr 
ritque  primo  germina.  eterHescere,  aiuctor  est  M.  Varrò.  De  uremU  antea 
voc.  via.  adnott.  ad  Geo.  I,  77.  —  197.  .,saturum  Tarentum  piopter 
insignem  agrorum  ubertatem  (vid.  Hor.  Od.  Il,  6,  10  sqq.)  a  coiuwquÀitì; 
ut  pinguiSf  et  v.  224.  dives  Capun"  Heyn.  Ita  Pers.  I,  71.  ni*  eeimym^ 
Colum.  X,  43.  satur  autumnus,  Lucil.  Aetnae  12.  saturae  messee,  et  iafti 
Geo.  ni,  214.  satura  praesepia,  i.  e.  piena  pabuli,  et  IV,  335.  veilen  t^ 
ali  satura  fucata  colore.  Cf.  etiam  Senec.  N.  Q.  V,  9.  locoe  ob  hmmidam 
caeli  nc^ram  satttros  et  redundantes  et  Heins.  ad  h.  1.  Grammatici,  boe 
epitheton  non  intelligentes ,  ex  saturo  Tarento  fecemnt  Satyrnan^  nade  il 
aliquot  Codd.  (inter  quos  Med.  a  m.  pr.)  satyri  -  -  Tarenti  (quod  9god' 
scere  videtur  Lacbm.  ad  Lucr.  V,  1006.  p.  327.)  Ceterum  de  Tarentini  M 
fertilitate  et  amoenitate  vid.  etiam  Geo  IV,  126.  ibique  adnott.,  Strab.  vL 
p.  281.  Cas.  Lflbker.  ad  Hor.  Od.  II,  6,  9.  Obbar.  ad  Hor.  Ed,  I,  7,  U. 
Bud.  Lorenz,  de  civitate  veterum  Tarentinorum.  Lips.  1833.  et  libór  bmv 
geoffT,  m.  p.  754  sq.,  ubi  non  minus  quam  in  Faulj  Reaiene^fcL  l^P* 
1601  sq.  de  hac  urbe,  quam  etiamnum  Taranto  did  constàt,  pfauta 
dissenumus.  —  longinqua,  agros  longe  remotos,  utpote  in  extréma  liM^ 
sitoB.  —  198.  Cf.  Argum.  Kcl.  I.  et  IX.  —  199.  Vide  iksL  I,  48.  •* 
Vn,  12  sqq.  —  herboso  flumine:  Mincius  enim  alga  et  arondÌM  ob* 
situs  est.  Cf.  Ecl.  vn,  13.  et  Aen.  X,  205.  ibique  adnott  —  nÌ9ii 
cycni  inveniuntur  etiam  Aen.  VH,  699.  et  in  Gratii  Cyn.  77.  Cf.  etìia 
Ecl.  n,  20.  VI,  46.  Aen.  HI,  391.  IV,  459.  etc.    De    cycnia  Maiitiuuiìi 


GEORGICON  LIB.  TI, 

Kon  liquidi  gregibus  fontes,  non  gramina  deerunt; 

Et  quantum  loDgis  carpent  armenta  diebiis, 

£xiguB  tantum  gelidus  ros  nocte  reponet. 

Nigra  fere  et  presso  pinguie  sub  vomere  terra, 

Et  cui  putre  Bolum,  —  namque  hoc  imitamur  arando  - 

Optuma  fruutentis;  non  uUo  ex  aequore  cernes 

Piura  domum  tardie  decedere  plaustra  iuvencia  ; 

Aut  unde  iratus  silvam  devexit  arator 

Et  Demora  evertit  multos  ignava  per  annos 

Antiquasque  domos  avium  cum  stirpibus  imia 

Eroit;  illae  altum  nidis  petiere  relictisj 


MUDI  TÌd.  Ed.  IX,  27  squ.  —  deeruut  per  synizeùil.  Cf.  adoott.  ad 
Ed.  VII,  7.  Bibbcck.  Telìi  Long!  praeceptoni  p.  2227.  (vid.  Lachmann.  ad 
haxr.  I,  43.  p.  20.)  secutae,  uum  Med.  a  m.  pr..  Rodi,  et  duobos  B«ni 
KCtànt  fortaase  scnpait  deravl,  cani  Gud.  ot  uuiib  Ben  praebeant  dttuni. 
aie  «tinm  infra  v.  233.  denaii.  —  201.  202.  ,.Qn!uitam  irramiuig  per  ilieni 
dopastniu  est,  tantum  uoctc  rorulenta  snccrcscit.  Poetica  qnidem  amplia- 
catione  dieta,  nec  tauien  a  vero  piane  abhorreotia.  Cf.  Plin.  XVn,  4.  eitr. 

—  ro*  canaa  fortilitatis:  vid.  GracT.  ad  Ueaiod.  Scnt.  Herc.  395.  9^lv, 
t^fai)."  i/fyii.  —  reponet.  ruraus  crencere  fociet;  nani  r^onere  est  re- 
pwant,  reatituere.  Ci.  adnott  ad  Aen.  V.  752.  Cetemm  Med.,  unna  Pottier, 
«t  duo  Bern.  a  m.  pr.  praebent  reponit,  Rattend.  3.  reponat.  Sed  Bolet 
in  eiannadi  locig  idem  t^nipue  eidem  tempori  opponi.  Cf.  adnott.  ad  Geo. 
I,  AhA.  —  203 — 211.  Optìina  est  frumentJEque  serendia  maiime  idonea  terra 
ngnii  ai  et  pingais  est  et  putris.  Homus  nigra  (qnam  Cato  151,  3.  et 
Oòlani.  n,  lu.  IS.  lU.  t],  6.  jiuUam  Tocant).  pinKnie,  et  patri»,  h.  e. 
iMObita,  mullis  ac  aolibas  et  lubribua  penetrabiliH  ^vid.  Geo.  I,  44.  et 
in&k  Y.  2CJ.  «3).  —fere,  ì.  u.  plemranue,  ut  aaepe.  Cf.  Cic.  Manil.  a. 
CbW.  B.  G.  tu.  \S.  Kor.  Ep.  I,  6.  9.  Il,  1,  236.  Soet.  Ang.  45.  al.  et 
Uand.  TurseU.  U_  p.  6»3  sq.  ~  preieu  »«.h  nomere.  Cf.  Geo.  I,  44.  ibi- 
fU  adnott.  —  204.  ,.Hi>c  e^t  araUonis  conailinm,  ut,  quae  terra  talia  non 
tA,  glaebiti  fractis  ac  comminutis  patri  eimilis  emoiatnr.  Cf.  Colum.  V,  4. 
1.  Idem  Coloni,  diaerte  h.  1.  int«rpri>tatnii  est  X,  7  sa.  Loeoui  ob  ocóloe 
kabnere  io  iisdem  praeceptis  >;oDdendis  Coluin.  11,  2.  4.  et  de  hìkto  colore 
i.  td  aiiq.  Plin.  XVn,  4,  3.  Pallwl.  I.  5."  Hryn.  MelioB  etiam  He);nio  loci 
WBteDtiam  eiplitaisse  videtur  Wakef.  ad  Lncr.  I,  837.  Wa  yerbi»:  „Ea 
Xattt,  eoi  Bolum  eat  natura  solubile,  fnunentia  maxime  idonenin  eat;  et  ob 
t— e  cauaam  acilicet,  qnod  per  se  habeat  eam  Bolutionero,  quam  unice  tu- 
honu  aratris  eierceniTiB  emcere.  Felìeiter  Iffitur  cam  aratri  ufficio  terrae 
Uins  indoles  conspirat,  -  -  -  praeveniens  quasi  commoditate  sua  naturali  la- 
bmca  ■ffrioolarum."  —  rui.  Vid.  supra  ad  I,  344.  —  hoc  imitamar  arando, 
boe  anndo  enic«re  studemua,  acil.  nt  solam  putrì  simile  ait.  —  205.  <«  oe- 
q*ort.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  1.  50. —non  ul^o  Bj- aer(U(ir«--<i»tuni^e  - 
pn>:  tum  alla  ei  aeqnorc.  quam  e  tali,  aut  ex  ilio.  tmde.  —  206.  dece- 
dere •  HoaNf?i>  itertio  Casu,  Graecomm  more  positoì,  ì.  e.  devehi  a  iu- 
■~^-     Dativns  apeetat  ad  .meram  a  iuvencis  pracatitam  et  fere  idem  est, 

tr  invencoB.  Cf.  qnae  Wa;^.  in  min.  edit.  de  boc  osa  Dativi  ad  h.  1. 

oiispntat.  Àliter  tamen  Hoffmaun.  in  Epbem.  irymn.  Anstr.  a.  IS5I.  y. 

W>  de  lìuo  Dativi  usa  atatuit.  --  tardi»  et  ob  naturam  bouin   et  ob  aneria 

iqae  niagnitudìnem.  qno  fmmentnm  e»  ugro  dev^itur.  —  207 — 211- 

n  geiiuaaifri  feracis  et  frumento  seiendo  idonei  eat  novale,  eilva  caesa. 

—  irata»,  quod  ailvae  inutilea  bonuni  solum  et  aipieulturae  aptom  occn- 
HhlDt  et  iiunc  eutirpandao  ìpsum  laborare  et  desudaie  oo^nt.  ^  ara- 
l«r.  Tid.  adnott.  ad  Geo.  IV.  612.  _  devexit  Et  everiit  -  ■  erait, 
ìnt  devexit  cvertene,  eruene,  cxatirpana.  Cf.  adnott.  ad  Eoi.  VI,  20.  et 
TlU,  91.  Ceterain  Vun.  de  silvia  in  novalia  mntatis  conferrì  iabet  Colum. 
1  J.  Pallad.  I,  fi.  Plia.  XVII,  5.  3.  et  Hor.  Ep.  1.  2.  45.  —209-  ..Oninea 
■ndant  Lncr.  I,  ID.  Froitdiferatqat  domo»  nvìum;  ipanm  Vergilinm  pres- 

.  lùu  aequitar  Mauil,  11.  774  -777.;  habnit  etiam  ante  ocnlos  Siliua  V. 
^Jgaau.,  FA&B  1.  ED.  IV. 


VSii 

1».  dt 
nluatnq 


322  P.  \^RGILI  MARONIS 

At  rudis  enitoit  inpulso  vomere  campos. 
Nani  ieiuna  quìdem  clivosi  glarea  rorìs 
Viz  humilis  apibus  casias  roremque  minìstrat  ; 
Et  tophus  scaber  et  nìgrìs  exesa  cheljdris 

595 — 60S."  Heyn.  —  211.  At  rudi 9  etc.  prò  pedestri:  dam  interea  cam- 
pus enitescit.  rudis  campus,  none  primtim  proscissus.     Of.  Nemes.  C^- 
neg.  J4.  Ovid.  Àm.  Ili,  6,  15.  et  Met.  v,  646.;  nec  maltam  dissimili  sensn 
mare  nondam  navìbus  notum  eidem  Ondio  Met.  1,  SO.  et  Catullo  LXTV, 
11.   r^ide.  dicitnr.    Cf.  Bonn,  ad  h.  1.  et  VaL  FI.  V,   642.  —  .^enituit, 
enitescit,  magna  cum  vi  ;  est  enim  bona  terra  post  voraerem  niiescens,   at 
Plinius  ait  A\''I,  0,  3.  [immo  XVn,  5,  3.,  i.  e.  terra  pingais  modo  arata 
Holet  nitescerel;  et  ommno  nilerU,  quae  cidta  sunt,  ut  Geo.  1,  153.  Aen.  VI, 
677.'*  Heyn.  Hanc  interpretationem  etiam  Voss.  sequitur,  coli.  Ciò.  Tose.  II, 
5,  13.  (ex  Attìu)  fruges  enitent,  Hor.  Od.  II,  8,  6.  enitescis  Pulchriar  multo. 
Quinct.  Inst.  IX,  4.  quid  non  cuUu  nitescitf  (Cf.  etiam  Burm.  ad  Quinct. 
Deci.  XII,  13.  et  Heins.  ad  Ovid.  Met.  XV,  202.)  Wagp.  tamen  ob  adiectmn 
impulso  priorem  illam  explicationem  de  glaebis  vere  nitentibos  iure  praefert. 
De  ultima  syllaba  voc.  enituit  arsis  et  caesurae  vi  producta  vid.  aanott.  ad 
Rei.  I,  38.    Quamquam  nuper  exstiterunt,  qui  arsi  hanc  vim  abiudicarent 
syllabamque  it  ab  initio  longam  fuisse   et  postea  demum  correptam  esse 
contenderent,  qua  de  re  ad  Aen.  V,  521.  accuratius  dicemns.  —  inpulso 
vomere,  adacto,  ut  v.  20^,  presso,  I,  45.  tlepresso  aratro.  —  212  — 216- 
De  terrae  generibus  minus  fecundis;  et  primum  auidem  de  solo  glareoso, 
sabnloso,  quod  non  nisi  herbas  suppeditat  apibus  iaoneas.    Quod  attinet  ad 
novain   orationis  connecteudae  varietatem  per  Partic.  Nam,   Hevn.  miniu 
apte  coinparat  locuin  Geo.  I,  77.  Hic  potius  sententiao  ita  proceaunt  :  Ola, 
de  quibus  modo  dixi,  soli  genera  sunt  fecundissima,  non  alia,  omnium  vero 
mimme,   ouorum  natura  piane  contraria  est;  nam  clivosi  glarea  rurts  ete. 
—  212.  giarea,  i^f^^fV  {Kiessand),  minutissimi  lapilli,  quales  in  fluvionun 
ripis  et  mari»  litoribus  esse  solent.  (Cic.  ad  Q.  Fr.  lU,  1.2.  Liv.  XU,  27,  5. 
Tibull.  I,  8,  59.  etc.)  ieiuna,  bieca,  humore  carens,  ideoque  infecunda.  Cf. 
Cic.  Verr.  II,  3,  37.  ieinnus  ager.  Colum.  II,  4,  7.  Omnis  humus  -  -  inferiore» 
partem  ieiwiiorem  habet,  —  2ìS'  humilis  e asias.  Vid.  adnott.  ad  Ed.  II, 
49.  —  yrorem  quem  apes  e  iioribus  et  herbis  sugunt,  nuncque  florea  ipa, 
quibus  ille  inesse  solet.  lios  marinus,  frutex,  a  Servio  intelligiiur,  quem  alli 
sequuntur;  sed  nondum  locum  vidi,  in  quo  ille  simpliciter  ra«  appeUetir.** 
Hcipi.    Non  debebant  HejTi.  et,  qui  eum  sequuntur,  Schiracb.  p.  571.  emi 
Mahsone  a  Servii  explicatione  decedere  ;  quam  enim  Heyn.  ipse  propoiiit  ia- 
terpretationem,  illa  quidem  ferri  posset,  si  alia  plantarum  species  non  «aset 
adiuncta;  sed  post  casiam  commemoratam  ros  vix  aditer.   quam  de  rote 
yn/innopotest  intelligi;   quem  etiam    simpliciter  rorem  dìci,    docet  loeu 
Plinii  XXIV,  11,  60.  liaec  quae  ex  rare  supra  dicto  nascitur.  De  lore  ma- 
rino s.  inaris  (Rosmarino  officinali  Linn.),  Libanotidìs  genere,  of.  Diofoor. 
in,  89.  et  Billerbeck.  Fior,  class,  p.  7.  sq.  —  214-216.  „Sententia  eit: 
Terra  tophacea  et  cretosa  serpentibus  omnium  aptissima.    Vulgue:  nvDi 
alii  agri  aeque  ferunt  -  -  ac  tophus  et  creta,  ita  extulit:   tophu»  et  cré§ 
ne^aiU  alias  agros  aeque  /erre  serpentibus  cibuin,  scQ.  atqne  insoa.    TVi* 
bmt  enim  ex  sollemni  poétarum  more  rei  inanimatae  sensum  A  indkìvn 
et  locjuelam.  [Vid.  adnott.  ad  Ecl.  V,  28.  et  supra  ad  v.  59.]    Ifinc  negan 
ut  intra  v.  234.  et  alibi."  Het/n.   Mirus  profecto  est  error  Servii  hoe  sdi^ 
lion  adscribentis:   „negant:  scilicet  Nicander  et  Solinus,   qui  de  bis  lebos 
scrìpserunt**  ;    quem    tamen    interpretes   quidam   temere   secuti   sont  — 
tophus  s.  to/^s  (ut  Ribb.  scribit:    Tufstein),  quem  Graeci  nmqw  voeiat 
lapis  cavemosus  et  scaber,  qui  facile  frìatur  et  in  arenam  reMlvitar.   iX 
Plin.  XVII,  4,  3.  XXXVI.  22, 48.  Vitruv.  U,  7.  aliiqne.  Terram  tophiMtfi 
vitlbus  aptam  censent  Colum.  IQ,  11,  7.  et  PaUad.  il,  13,  3.,  eadlen  v«o 
etiam  serpentibus  est  aptissima.  —  Pro   exesa  Ribb.   hic  edìdit  eteno 
(supra  I,  495.  exesa),  quem  tamen,  licet  Codd.  addicant  (vid.  WagB.(htiL 
Verg.  p.  469.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  444  sq.),  sequi  dubitavimna,  ne  ubi- 
que  praegressa  lon^a  vocali  vel  dipnthongo  geminata  litera  «  nti  eogeranv. 
—  chelydris  Dativum  esse  patet.  Vid.  supra  ad  v.  206.  Ckèfydrus  vat»^ 


r 

;     Creta 


GEORGICON  LIB.  U. 


Creta  negant  al  io  e  acque  serpenti  bua  agro» 
Dulcejn  terre  cibuiu  et  curvas  praebere  latebra». 
Qu&tì  tenuem  exbalut  Debulam  Fumosque  vulucrìs, 
Et  bibii  huiiiorem  et,  cum  volt,  ex  se  ipsa  reiiiittìt, 
Qascquc  auo  seniper  viridi  ae  gramine  vestii 


J 


non  ost,  quod  ex  e^rmolo^  vocis  (a  xtlve  et  flifaip)  seqni  videtar,  testudo 
muink  (.nt  censet  Schol.  LyCAphr.  340.).  «ed  serpena  TeuenosuB  et  grmyeo- 
ÌMM,  qtu.  cum  intcr  amplubia  rererendos  et  dnrìsBÙaa  ente  inatar  teatu- 
diuiH  ubtectns  sit,  illu  noinìne  appelUtur.  Cf.  Nìuuiidrì  Ther.  411.  et  Sai- 
mM.  ad  Sulin.  p.  33(t.  (Vimnieiiioratar  antum  praeter  h.  1.  etiam  infra  III, 
US.,  apnd  SUium  Vili,  4»S.  et  Lucan.  IX.  711.   —    creta  nihil  aliud  est 

3 Ball)  aitila  iRupra  r.  iti*}.),  creta,  qua  utontur  figlili.  Cf.  Coluin  III,  ti, 
.  T,  8.  6.  et  alibi.  Pallad.  1.  ;H,  3.  Plin.  XXXI.  3.  28.  Vitniv.  Vili,  1. 
De  ea  tiuiiquam  qnonnadam  auimaliniu  eibu  KeiKhtleiua  ap.  Couingt.  con- 
ferri  iubet  Front,  in  Geop.  VU.  li.  —  216.  dulcem,  aratura  iis,  cibum.  ■ 
ConJngloD  aatem  daleem  proprie  dictiuu  pDtat,  untn  secanaiuu  QeopuD.  looum 
■nodo  eomm.  ^  à^illos  ait  flvxtìa.  —  earvan  latebra»  pru  cavia.  Sic 
etiam  Qeo.  Ul,  ó44.  Neqae  alìtcr  iuteUigenda  videtor  curva  i'oum  Aen.  U,  74t). 

—  217—225.  Post  terros  aintfolis  culttuae  jfeneribns  aptas  eommeoiorat 
^ri  geoos  outiiuiuii,  vinetia.  ouvetis,  ftumeubs  et  pasuius  aequaliter  idu- 
Mom.  —  217-  ex  Laor.  V,  2M.  ptUverU  exhalat  tiehaiam  huIm^iiiu:  colmi- 
la et  ibid.  V.  46'!.  Exhtdanl  lacìt»  neìialam  •  -  Ijismi'i*  ■  ■  tetiat  fianam 
mdthàr.  Cf.  Pliu.  XVII,.  4,  3.  terra  optima,   qaae  Ithiim  exhalat  nebulat. 

—  fnnio»  eoìucree.  Volacrit  band  rato  de  rebas  dicitur,  quae  per  aSrem 
hnmtnr.  Ita  Aen.  XI,  795.  aanui,  Ovid.  Met.  1,  6u2.  wbaiat,  et  Au.  Il, 
11,  33.  proceUae  voliterà  comniemorantiir.  Cf.  etiuin  Aeu.  V.  242.  et  544. 

—  218.  ex  4e.  Wagn.  Qa.  Yiig.  II.  docet,  Praepoaitioneiii  fu  ante  Coaau- 
VÈmUbvA  Vcnfilium  non  inveiùri,  uiai  li  eubiecto  Pronuuitne  tnouoevllabo 
(A«n.  II,  163.  &1b.  V.  47.  VUl,  47.  XII,  435.);  3>  olii  Praepoaitiii  niunernm 
mdloat  (vid.  nut.  ad  EcL  X,  3!>.);  3)  in  einamodi  dìctionibus,  qaales  aiiit 
a>  dwrm>  (Aen.  U.  710.  m,  332.),  tx  Ungo  (.Aen.  IX.  64.),  ac  more 
ìàM.  V,  244.  Vili,  186,1;  4)  ubi  Piaepos.  Casui  au<>  postponatur  (Ed.  VI. 
19.  Aen.  11,  'l!d.  IV,  410.);  h\  in  quarta  eaqne  debiliore  ceteris  rereos 
•ede.  pTB«Kre«aa  etiam  longa  VikaIì  (Aeu.  XI,  72U.  Xll,  04».).  —  219. 
é»mper  viridi,  ntunqnau  areacente,  quia  nativo  sncoo  gandet,  qnod  ad- 
ditar ad  tuiuii  gramtn  explicandain ,  ut  seneos  ait;  terra  non  mudo  sqiud 
tmhet  gnuen,  sed  etiam  semper  recena  et  vivimi.    Haec  aatem  est  opU- 

"broruiii  lectiu,  qaam  punt  lahn.  recepimus.  Vulgo  coin  Hed., 
,  Pieni  Bilia,  et  ntroqne  Goth.  cihibent  viriiU  aanjier,  qnam 
dn^ct  de  canna  desermiuita,  primum  quod  (Wa^era  iam  docente) 
■*r  ProDODiìni  persi>Dali  aut  relativo  snbiici  solet  (cf.  Ecl.  1,  7. 
.  74.  Aen.  X,  327.  XI.  378.);   tam  qnwl  Adverbinm,  si  Adievtivu 

,  «emper  praecedìt  Adiectivum  (cf.  v.  e,  Ecl.  Ili,  63.    Geo.  I,  1U5. 

__  OC.  47-  Xll.  781 .).  Disi  ubi  in  Adioctivo  praeoipna  aliqua  vis  inuat 
tVlklt  Ecl.  lU,  3.  infelU  o  ttmper,  ove»,  peetuiì  Aen.  Ili,  117.  paUida 
iMper  ora  ete.),  qnod  tamen  in  bnnc  locun  non  cadit.  in  qou  si  tuo 
tki\H  tempo-  legcretnr,  Adverbinm  oeceesarìo  caui  itMit  couiungi  et  verba  . 
«^  viri/a  grammm  per  se  accipi  deberent,  qnod  qnaia  si;abnun  ci  abdoniun 
«Mt  et  quauttiperc  tura  epitbeton  viridi  langneret,  non  opua  e«t  ut  mul- 
tia  veiMs  doceam,  Qnod  perspiciena  Fabcr.  coni,  mui  viridi»  tanper,  Wagn. 
■atnn  cum  Vnaaiu  ex  nnu  Cod.  Potter.  3.  mu  mn^j^r  viritlia  edidit,  in 
«dgftrì  lectioue  literam  *  sequcnto  eadein  Consona  absorptani  esse  sta- 
tHM,  ut  poeta  per  prulepnin  illan,  de  qua  diiiputaviniDs  ad  Geo.  1,  320., 
et  bfra  ad  v.  353.  «tridit  te  omIìI  diierìt  prò  riridrut  ne  vtttìt,  i.  e.  vaatit 
N  Rimine,  qno  Ut.  ot  vìreat,  vel  etiam  prò  viridi*  eat  urnatina  scrìpserìt 
tbidùr  M»  rrìttit.  Non  n^i.  base  lectionem  (quaiii  ìn  prìlua  edit.  et  ipse 
eddbull  ballerei  quo  se  iiiaRnopere  coiiiniendet ;  taintm  in  re  tam  dnbia 
Mllonun  Codd.  aucturitateiu  negli^re  noloi.  Bryce  quoijue,  Hanpt.,  La- 
in.  et  BibbecL.  vdunt  neinjitr  viridi,  (quod  pnbat  Ameis  in  lahóU  Nov. 
21* 


324  P.  VERGEJ  MARONIS 

Nec  scabie  et  salsa  laedìt  robigine  ferrom:  220 

Illa  tibi  laetis  intexet  vitìbus  mmos; 

Bla  ferax  oleo  est^  illam  experìere  colendo 

Et  facilem  pecori  et  patientem  yomerìs  uncL 

Talem  dives  arat  Capua  et  vicina  Vesevo 

Ora  iugo  et  vacois  Clanius  non  aequus  Acerris.  225 


Annal.  LXn.  p.  41.),  Snepfl.  vero  et  Oonington  viridia.  —  220.  Née  sea- 
bie,  qtiae  efficitar  robigine.    —   aaUa,  qnae  femun  aqnae  saJsae  modo 
corrodit.  Sapra  I,  495.  scabra  vocabatnr.  Conington  comparat  Plin.  JLYU, 
4,  3.  ferrogue  omnia  (terra)  robiginem  obducit.  —  221.  intexet  vttibus 
ulmos.  Dicitnr  non  minas  intexere  altquid  aliqna  re,  qnam  intexere  aUctd 
aliguid.  Cf.  Ecl.  V,  31.  Aen.  VI,  216.  X,  785.  Sic  Claud.  XXXI,  2.    Viti- 
bua  intexti  qrenUo  aucceaaerat  antri.    De  re  ipsa  cf.  sapra  ad  v.  89.  EcL 
n,  70.  et  al.  adnotata.  —  222.  ferax  oleo  eat  Ita  Heine,  ex  meliorìbiu 
libris  (excepto  tamen  Medie),  Nonio  Marc.  p.  500,  23.  et  Aras.  Messio  p. 
230.  L.  restitoit  prò  volgari  oleae,  qaae  vel  elisioni,  vel  librariis  originem 
debet,  /erox  et  cognata  Adjectiva  etiam  cam  Dativo  iangì  ignorantìbiis. 
(Secati  sont  omnes  recentiores  editores  praeter  Coningtonem,    qoi  Med.  et 
daoram  fiem.  lectionem  oleae  recepit.    Kibbeck.  more  sao  scripsit  oleoat,) 
Ferax  oleOy  i.  e.  ad  oleam  gìgnendam.  Wagn.  confort  Lacan.  IX,  696.  eteri" 
Uà  teUua  fecundaqae  nttUi  Arra  bono.  Siliam  II,  498.  Fecundum  in  frcMr 
dem  hominum  genna,  PUn.  U,  78,  [80.]  Tractua  Jertilia  ad  omnia  et  Cort 
ad  Sali.  lag.  17,  5.,  ubi  ager  arbori  tnfecundua  Iettar.  —  223.  faeilem 
pecori^  pascois  aptam,  facile  sappeditantem ,   qmbas  alendo  pecori  opus 
est,    copiosom  pabalam  |)raebentem.    Ita  v.  e.  apad  Liv.  XXXHI,   17,  8. 
legìtar  campua  operi  factlia^   i.   e.   abi  facile  opera,    munimenta  poesont 
exstrai.    Cf.  etiam  infra  IV,  272.   facilia  quaererUibtia  herba  et  supia  ad 
V.  179.  adnott.    —  patientem  vomeria,    vomeri  facile  cedentem,    que 
facile  arari  potest  ideoqae  apta  est  a^caltarae.  —  224.  ,jvicina  Veeevo, 
anteqaam  Vesavii  incendiis  tractas  ille  est  Tito  imperante   [a.  p.  Chr.  b. 
79.]  vastatas.'*    Bejm.    Poètica  nominis  forma   Veaevua  legitar  v.  e.  Val. 
FI.  rV,  507.  Stat.  Silv.  IV,  8,  5.,  interdam  etiam  apad  nedestrìs  oratìoois 
scriptores,  ut  Suet.  Tit.  8.  Adiective,  uthic  Verg.,  utitur  noe  nomine  Claud. 
R.  Fros.  lU,  184.  Serv.  ad  h.  1.  Vesevam  a  Vesuvio  diversam  censet,  vt 
ille  Liffuriae,  hic  Campaniae  fuerit  ;  sed  aperte  Vesulom,  LijgaTiae  moniem, 
cum    Vesevo   confundìt.    Ribbeck.    cum   Med.  aliisque  bonis  libria  seribìt 
Veaaevo.    (De  dipbthongo  ae  in  Codd.  prò  e  longa  posita  cf.  eins  Prok|;. 

£.  385  8(^q.  Lachm.  ad  Lucr.  V,  1229.  et  VI,  651.  alii.)  -  225-  Ora, 
[emorabins  est  Gellii  de  hoc  loco  narratiuncola,  qui  N.  A.  VII,  20.  hiM 
refert:  „Scrìptam  in  quodam  commentario  reperi,  versus  istos  a  Veigilio 
ita  primum   esse   recitatos  atque  editos:  -  -  \ncina   Veaevo   Nola  iugo: 

Sostea  VergiLium  petiìse  a  Nolanis  aquam,  uti  duceret  in  propinquum  roti 
folanos  beneficium  petitum  non  fecisse:  poStam  offensum  nomen  urbu 
eorum,  quasi  ex  hominum  memoria,  sic  ex  carmino  suo  derasisse,  oraifiB 
prò  Nola  mutasse,  atque  ita  reliquisse.*'  (Vide,  quae  contra  HauptiiB 
Ind.  lectt.  aest.  Berol.  a.  1857.  p.  4.  hano  narratiunculam  absurdam  oen- 
sentem  de  probabilitate  eius  disputavìt  Ribbeck.  in  Proleg.  p.  23  sa.  et 
120.)  —  Claniua  (ut  etiam  SUio  VOI,  537.  dicitur)  s.  Clania  (Gr.  rUwf), 
fiuvius  Campaniae,  ioxta  Litemum  in  mare  se  effundens,  qiuure  ette 
Litemua  vocabatur  (Strab.  V.  p.  243.  Cas.  Liv.  XXXII,  29,  3.  et  fior, 
I,  16.),  etiamnum  danio  nominatus.  Cf.  liber  meus  ^gr.  UL  p.  519. 
Frequenti  exundatione  Acerranis  aliisque  vicinis  agris  exitiosua  erat,  qvan 
etiam  Silius  1.  1.,  locum  nostrum  imitatus,  Cumio  cowtemptae  JOMpcr 
Acerrae.  Cf.  etiam  Dionys.  Hai.  VII.  p.  419.  Lycophr.  v.  718.  et  Sl^k» 
Byz.  p.  209.,  de  Acerris  autem  ab  Hannibale  eversis,  ab  Avgofio  vero 
restitutis,  quae  usque  ad  nostra  tempora  antiquum  nomen  serranst, 
praeter  Silii  1.  1.  Plin.  HI,  14,  19.  Liv.  XXIH,  17.  XXVH,  3,  6.  alu  et 
liber  meus  modo  comm.  III.  p.  742.  —  vacuae  autem  dicontur  Acerme 
tamquam  infrequentes  incolis,  ideoque  quietae  et  tranquillitatiB  piemie.  Ita 


GEORGICON  LIB.  U. 

Nmic,  quo  quamque  modo  posBÌa  conoscere,  dicam. 
Rara  aìt  an  eupra  inorem  si  densa  reqiures  — 
Altera  frumenbe  quoniam  favet,  altera  Baccho, 
Densa  magis  Cereri,  rarissima  quaeque  Lyaeo  — 
Ante  locum  capies  ocidìa  alteque  iubebia 
In  solido  puteum  demitti  omoemque  repones 
RurauB  humum  et  pedìbus  sumniaa  aequabis  hareoas. 
Si  deerunt,  rarum  pecorique  et  vitibus  almia 
Aptius  uber  erit;  sin  in  sua  posse  negabtint 
Ire  loca  et  scrobibus  superabit  terra  repletis, 
SpisBus  ager:  glaobas  cimctantia  crassaque  terga 


loTen.  m,  3.  (ubi  vìd.  Heinr.)  Camae  Kaeuae,  id.  X,  102.  vaeuae  Ubibrae, 
Hor.  Ep.  n,  2,  SI.  vaettae  Atkrmae  et  ibid.  I,  T.  44.  (abi  vìd.  Obbar.) 
taeman  Tibur.  Ceterum  Claniui  arai  prò;  ftcciiloe  Bnmmis  annt.  Cf. 
Geo.  1.  509.  Hinc  movet  Eupkraiea  ìbique  adnotc.  Ribb«cb.,  cnni  Med. 
a  m.  pr,  eihibeat  equo»  (lìtens  tamen  a  et  »  BnperBCriptia),  edidit  aequo*. 
(Tld,  ad  T.  71.)    —   226—258.   „Terra  quomodu  sit  probanda  («foiti^     ' 


y^t'il  qnibnaqae  notia  eiua   natura   densa,    rara,  salsa.   pingitÌB,  hoinida, 

(Mnin  arbomm  cultnram  respiciat.    socC  etiwn  " f nunentorani   et  paacnonun 


r.TÌt,  leTÌB.  DÌ^a,  frìgida  co^Mcenda.    Cf.  Pliii.  XVIT,  6,  3,  Colum. 
19.    Add.  Geop.  n,  Io."   Hem.     —    226-   In   soqq.   auctor   d 
'■  Bgit.  qoibnB  qaodqne  Bolam  co^noscatur,   et   ita  qniden 


ntionem  habeat.  —  227-  Ori»  verborum  hic  est:  Si  recniree.  rara  sit,  an 
nlmù  (tupra  raorcm,  ut  apud  Liv.  XXI,  7.  Coliun.  IV,  27.  4.  et  alibi 
»upra  modum)  densa,  ante  locnm  capies  etc.  Vsa.  aatem  226.  et  29.  codem 
modo  per  parentheain  interpositi,  qno  v.  239.  240.  Non  recte  Bothius  ei 
qnibnsdain  libri»  edìdìt  git  denta,  et  in  fine  v.  229.  Panctam  posnit.  Non 
eoim  (qnod  ìara  lahn.  obaervavit)  iinperst  po€ta,  nt  haec  fiant.  sed  ei- 
ponit,  qaomodo  fieri  poasint.  —  rara,  solnta,  moUis,  qoae  humorea  facile 
imtàbit.  —  reqiiire»  Wagn.  (qnem  recentiorcs  oditorea  praeter  Brreeani 
pmBM  seqnnntnr)  ei  Med.  a  m.  pr,,  trìbos  oliis  Codd.  etSerr.  Drosd.  (qui 
rtguirt»  per  Potara  videbù,  iimìcifé  eiplicatì  reatituit.  Vnlgaria  lectio  ai 
forte  reqtàrat  Iqnam  ei  meliorìbns  librìs  Cod.  Rom.  eihibet)  dabitationem 
aUqnaiii  eiprìmeret  (sì  forte  reqniras,  qnod  qnìdem  nescio  utram  facturns 
w  neone)  ab  h.  1,  alieoam.  Cf.  Wagn.  Qn.  Virt.  VI,  4.  -  230.  „Si  re- 
qnires.  ntmm  rarum  an  den«nm  solnm  sit.  oeuli»  ciipiff  b.  eliges  loenm 
ioli  Bolidi,  in  quo  puteum,  altam  futeam,  acrobem  {aa.^fov,  Geop.  II, 
II.)  faciaa,  iubeas  fiidi.  sìve,  quod  eiqaisìtìtis.  (femilfi.  Porro  solidian  prò 
MOdo  loco."  Heyn.  —  De  diationc  octdit  captrt  loenm  nd.  ad  Aen.  I. 
896,  —  ^2.  Ribbeck.  prò  rurtur  scripsit  rtutu.  (Cf,  eina  Proleg.  n.  444.) 
—  pedi/iiit  aeqaabi»,  quod  ap.  Colum.  D,  2.  recalcabii.  —  2S3.  Si 
^««runt,  Bc.  arenae.  ai  terra  in  acrobem  ruecta  non  soflìdt  ad  eam 
nplendam.  solum  raram  esse  conclndaa.  Opponuntur  in  aeqq.  n'n  m^?«ratil 
Urrà.  —  vite$  almae,  quia  praebent,  qno  t«  alas.  Cf.  adnott.  ad  Eel. 
Vni,  17-  —  234.  «ier,  proprie  fecuadum  «oloiii  [vid,  v.  1S5.  ibique  ad- 
Bott.).  bic  siniplioiter  prò  solo,  humo  poeitnin.  nam  rarum  uber  (coi  opp, 
nbanu  a^r.  cratisas:  vìd,  Colum.  DI,  12,  2.)  non  potest  admodnra  feeon- 
ora  ewe,  licet  pascals  et  rincis  aptnm.  —  „ain  ea  negabant  posse 
ir4  in  sua  loca,  b.  e.  non  potenint  redire  (cf.  v,  e.  315,).  spatiìs  foveae 
ftdpì.  nt  sQpersìt  terrae  egestae  aliqnantnm  etc.  Cf.  Coinm.  n,  2,  19." 
Btfn.  —  286-  superabit  terra  ant  ita  eiplicari  potest,  nt  stmvrare 
dgnìflcet  anporeminere.  cintare,  quemadmodum  apud  Stat.  Theb.  IV,  4G6. 
fjIMlniijTrrn  infossila  humo,  superai  tamm  figger  in  awas;  aut  nt  idem 
at,  qnod  attpereme,  nt  infra  v.  314.,  qua  de  re  dietiun  est  ad  Ecl.  IX,  27. 
Ittnm  probes  ejcpucatìonem ,  eenius  loci  non  mutatar,  de  quo  iam  ad  v, 
nS.  dixunns.  Conington  antem  meniorat,  Plinium  de  Tentate  hnius  rei 
telHtare  XTH,  4,  3.  sic  Hciibentem:  Scrobe*  qia'dem  regeata  in  eoa  nulla 
eempt«t,  ut  (feiw«  alqj4e  rara  ad  Anne  modum  deprekcndì  posati,  —  236. 
gtathas  cunctantes,    tenaces,    qaae  yii  oederit  vomeri,  vel  qnae  aegro 


326  P.  VERGILI  MARONIS 

Expecta  et  validis  terram  proBcinde  iuvencis. 

Salsa  autem  telluB  et  quae  perhibetur  amara^ 

Frugibus  infelix^  —  ea  nec  mansuescit  arando, 

Nec  Baccho  genus  aut  pomis  sua  nomina  servat  —  245 

Tale  dabit  specimen:  tu  spisso  vimine  qualos 

Colaque  prelorum  fumosis  deripe  tectis; 

Huc  ager  ille  malns  dulcesque  a  fontibus  undae 


rastris  confringì  poterant.    (Cf.  Geo.  I,  94.  et  105.)  —   terga  non  solimi 
snperficiem  a^  significante  in  (}na  snlci  fiont,  nt  Heyn.  interpretator,  sed 
ipsas  porcas  illas,   de  qaibus  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  97.  —  expecta,  nt 
supra  V.  27.    et  infra  v.  421.    Vid.   antcm  adnott.  ad  Geo.  Ili,  348.   — 
Eiusmodi  solo  snbigendo  validis   opns   est   iuvencis   (yid.   adnott.  ad 
Ecl.  ED,  29.);    anare  epitheton  cnm  vi  praepositum  vidcs.  — proscinde. 
Vide   adnott.   aa  Geo.  I,  97.    —    238.    Saùum  et  amanim  solnm  eeim- 
tur  aqna  solo  eliqnata.    De  bis  soli  appellationibns  cf.  Pallad.  Il,  13.  in 
Plin.  A.V11,  4,  5.  et  Diopbanes  in  Geopon.  V,  7.  {nixQàrl  àXfAVQa),  aVoas. 
land.  —  quae  perhibetur  amara,  qnam  vulgo  amaram  appellante  prò: 
onae  est  amara.    De  perhihendi  vocabnlo  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  247.   — 
289.  in/elixj  infecnnda.     Of.  not.  ad  Ecl.  V,  37.   —    Wakef.,  làhn.  et 
Oonington  parentbesin  a  Frugibus  incboant,  nt  sensos  sit:  Haec  terra  nec 
frogibns,  nec  vino,  noe  pomis  apta  est.  Vnlgarì  tamen  interpnngendi  ratìone 
nnmeromm  elegantiae  magis  prospicitnr.  —  mansuescit.  Lncr.  V,  1367. 
fructusque  /eros  rnansuescere  terra  Cemebatit,  —  arando  passive,  eo  anod 
aratar.    Cf.  infra  v.  250.  lU,  454.  etc.  et  adnott.  ad  Aen.  Il,  81.  —  240. 
Vinum  generosissimnm  et  poma  o])tima  in  tali  terra  degenerant.  —  ,,%&- 
men  prò  generositate  s.  nobilitate   Serv.,   Bnrm.    et  ahi  intellignnt.    Sed 
dnbito,    an  non  de  natura  vini  et  pomorum  simplici  ratione  intelligendim 
sit:   natnram  mntant  fmges  in  alieno  solo  transpositae ,    eo  vero   mutato, 
[degenerantes]  pristinnm  snnm   nomen    merito   amittnnt.**    Ita  reotisaiffle 
Schiracb.  p.  507.    (llonington  confort  i'atonom  e.  25.    Sicque  f acito  siudeai 
bene  percovtiim  siccimujìie  legcre,  ne  vinum  nomen  perdnt.  Schrader.  gem» 
temere  nmtatnm  voluit  in  decus.  —  241.  specimen,  probatio,   docomeD- 
tnm,  òfìyfia,  Cf.  v.  e.  Lncr.  IV,  209.  Hoc  etiam  in  prtmis  specimen  venm 
esse  videtuTj  Quam  celeri  motu  rerum  simidacra  /erantur  eie,  ~   De  ioli 
natura  per  gustum  exploranda  cf.  Colum.  Il,  2,  20.  et  de  arb.  3.  Geqxm. 
II,  10.  V,  7.,  iam  a  Voss.  land.    ^-    Pronomen  tu  adiectnm  anget  nm  et 
gravitatem  praeccpti ,  ut  alibi  bortationìs  vel  increpationis.    Cf.  infra  ID, 
73.  162.  IV,  106.  I,  344.  Aen.  IV,  265.  etc.     -    qualus  (lUbbeck.  LMh- 
manno  snasore  ad  Lncr.   in,    1014.   p.    204.   scribit  guaUus  contn  Med. 
allorumque  Codd.  auctoritatem.    Cf.  eins  Prolcg.  p.  429.)  est  ealatìnu  >• 
saccus   tenui  vimine   rarius  contextus,    inversae   metae   similis,   preliMDe 
uvarum  et  olivarum  supponi  solitus,  per  qnem  vinum  vel  olenm,  onm  ilne 
exprimnntnr,    guttatim  deflnit,    reliqua  vero  materia  exìre  proMbetu,  ot 
novnm  mustnm  vel  olenm  percoletnr  et  liquetnr  (cf.  Colnm  IX,   H,  11 
Cato  R.  R.  52,  2.);    colum  vero   et  ipsum  est  vas  viminenm,   innceuDt 
spartcnm,    per  qnod  vinum  vel  olenm  in  aliud  vas  transmittitar  (CoIub* 
ra,  19,  4.   Cato  11,  2.    Plin.  XXXVI,   23.  52.);    quare  Wagn.  Qa.  VHg. 
XXXin.  p.  545.,  bunc  locum  ìnter  Hgnrac  èvòc  àia  àvoTv  exempla  refereBB» 
verba  qucdos  colaqup.  prelorum  per  „  qualos ,   auales  prelis  subiictuntar,*^ 
et  in  eait.  min.  qiudos  colaque  per  viminea  cola  expbcat.    Cf.  ad  EcL  É 
8.  Geo.  Ili,  198.   et  alibi  adnotata.    —    deripe   tectis   fumosis,  ^ 
sume  de  tectis.    Ista  enim  vasa,  ne  vermibus  aut  humore  comxmperaniir, 
ad  fumum  in  culina  suspendi  solebant.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  175.  et  Votf. 
ad  h.  1.   —   248.  ager,  particula  terrac  ex  eo.    t^c  y^c  »'•    —   ^•^". : 
calcentur  prò  hv4:  infnnaantnr  et  hic  calcentur,    snbigantnr.    De  ÒBsSì 
ooniunctione  verborum  huc  ades  iam  diximus  ad  Ecl.  li,  45.  et  VII,  9. 
Est  autem,  si  snmmam  rei  spectamus,  idem  dicendi  genus  atqne  illvd,  ei 
ano  licet  coninngere  in  potestatem,  in  mentem,  in  auùciUam.  esse,  mmì^ 
diam  habere  et  simìlia,  quae  omnia  ex  duabns  enuntiationibua  (in  pctn^ 


\ 


GEORGICON  UB.  IL 

Ad  plenum  calceotur;  aqua  eluctabitur  omiUB 
Scilicot  et  grandes  ibuDt  per  vimina  gunao; 
At  sapor  JDdicium  faciet,  manUV-stus  ot  ora 
Trìatia  tcmptautum  aeii^ii  torquebit  amaror. 


tem  venire  et  in  «a  etae,  in  cralodìant  accipere  et  in  «a  habere  atn.)  oon- 
tiaota  esse,  ÙKite  cat  iiitellectu;  de  qua  re  tam  molti  dia|iutanint.  ut  om 
BDunorare  W^oui  nt.  (Vide  prìorcs  editt.  inea«.]  -^  a  foniibu»  nndae, 
pru  oiulìs  a  fnntìbiifl  haustÌH,  i.  e.  andia  funtium.  Ita  poStae  hand  nro 
Praepou.  a  cniu  Ablativo  simpUci  Subiitantivo  iTtQfcaiit  prò  Genitivo  Sabiecti, 
ubi  rea  alÌL'tuide  pruf(>cta  Tel  deauiipta  ìndicatnr.  Cf.  t,  c.  I.ucret.  n,  50. 
Mfue  ^gorem  revtrvntur  ab  auro,  obi  vid.  adnot.  mea.  Praeter  eoa.  qnos 
iun  ibi  laudavi,  viros  dootOB  of.  Buhnk.  ad  Tot.  Andr.  1.  1.  129.  Weita, 
ad  Val.  FI.  V.  243.  airt.  ad  Cic.  ad  IMt.  IH.  13.  I.  Hcnoff.  ad  Oaea.  B. 
a.  n.  II.  Ishn.  ad  Ovid.  Met.  IX.  136.  Thiol  ad  Aen.  t  730.  et  V.  45. 
Hand.  Tuntcll.  I.  p.  35.  curi  ììh,  quae  a>l  Evi.  I,  S.,  ad  Geo.  HI.  3.  et  alibi 
adliotavi.  ~-  244.  Ad  nlenum,  qood  pertinet  ad  notionem  ìnfondeiidi 
in  fCrbii  huc  fiikentiar  lateiitne.  aut  proprie  puBCiuniu  intelligere:  OBqne 
ad  plcrnun,  i.  e.  ad  suimniuD,  extrennun  niargisem,  nt  aolnm  pienoni  Bit; 
ant,  unemsdiuoduRi  alibi,  prò  coiiioso.  aft'atini  fmr  FuUeJ,  positiun  aeci- 
MT*.  Cf.  Hor.  Od.  I.  17,  15.  Hif  libi  citpia  Afanahit  ad  plmaun  beniano 
Emri*  htmarum  opuleuta  conm.  Vegut.  IL  9.  Si  rera  in  eampi  eumoM 
-  •  M  ordinanda  ade  ad  pleiutm  fuerint  enuUld.  Eutrap.  TIIl.  lU.  Philo- 
mnkia»  »rifiitiurn  itd  plenum  iiHeptu*,  et  Hand,  Tara.  I.  p.  132  nqq.  - 
uuetahitvr.  Elitriari  Wa^.  reute  eipticat:  per  angiuiJBi  atqne  oh- 
itaeala  aogre  eradera;  coli.  sén.  N.  'Qu.  IV,  2.  N&u per  tn^tata  etuctatiu, 
hoat.  Pant^i;.  34,  4.  vu  etitctatui  eadaveribue  erolfU,  et  Ourt.  ad  Lncan. 


0.  Siy.  —  24(1.  At  napnr.  At  apnd  po4?taB.  qui  gravìora  amant.  liaad 
a»  prò  ««i.  atttmn,  vero  legìtur.  <Jf.  Wa(fn-  Qu.  VirR.  XXXVII,  7..  qui 
«a  II.  1.  conuaret  Ili,  510  ma.  Aen.  1.  41D  aq.  7US  Bqq.  II.  322  aqq 
m,  393  sq,  \Mi.  138  «qq^  aDoBijnc  loC(w.    -      


.^ —      .  .    .    .      ,      lapor   aquao   f._^ 

B^H.  (quem  Uibbeck. .  Hryce  et  CA>niiiKt«ll  seqnuDtnri  post  manifattu 
tDodens.  ooniunirit  ta^or  mmaftutiui,  qaod  dietim)  pntat  pru:  oapor  manì- 
(tsto  Tal  manifefltuin  mdieium  faciet:  seA  recUua  Wakef.,  labu.,  Wagn.  et 
BkqA.  ant«  namifettia  C.onuna  ponont,  at  iiuiià/eatiu  rtniarar  cobaercant. 
dahn.  tuneii  in  Ódit.  II.  iibi  non  constans  aerrat  qnidein  hanc  djatinctio- 
MU,  et  nìMoraìnuA  ad  Geo.  I,  477.  adootat,  manifrutHii  ad  ntramqiK  Snbat.. 
it  ad  miporem  et  ad  antarortm  pertinere.  quae  eliani  \M\ev\fAi  aententia 
lidetor  M«e,  «ui  t'omma  pnirsos  omittit|.  —  inrlicitm  faciet.  Cf. 
nani  Cinteli.  IV,  2,  tì.  mi  ipeetatore»,  /nette  ùutipiuBt.  Ter.  Ad.  I?.  4,  9. 
Id  OHM  mi  iitdicitun  feeit  ctc.  —  „Amaror  lorquebit  *en«N  oro 
toaaplaatum,  h.  e.  ^stanttam  |TÌde  tameo  infra],  ex  Luor,  II.  400.  Al 
tvutra  tttrn  a/uaìithi  natura  /erii[ii£  Centauri  faèdu  prrtorimnn  ora  «o- 
pan.  lam  hic  aensus  band  dubie  proprie  tnttt»  appellandun .  quod  de 
UìUÌb  rebus  dici,  mipra  ad  I,  Ib.  vidimns.  Obviuni  erat  poStae  inngore 
amiM  a.  Hapore  (rr«li;  at  eiqniaitias  est  tranafeire  epitbeta  ad  adianeta; 
IrLtia  ora."  Hey^-  Ita  etiani  Scbirach.  p.  023  sq.:  sed  rectliia  Wa^i. 


.   Iritlia  oonveoìre  oribui,   com  amaror  ea  turqncat;   saepo  e 
obiectis  adiungi  epitbeta,  quae  iia  tantiaper.  uom  actio  duret.  con- 

;  TBiut  infra  v.  352.  Aen.  IV.  102.  VH.  343.  et  alibi.  —  »«»««  autem. 

f.  e.  fnatn,  cuin  temptantum  coniungendum  esse  docet  Ani«Ì8.  in  lahuii 
Htv.  Aanal.  LXIl.  p.  41-,  uull.  infra  v.  365..  ubi  <in>  templare  le^mna. 
maniiii  n-et^  ae(]QÌtur  I.fldow.  Ita  «mu»  tfmptare  fnon  Teru  aimplei  l«n- 
pUtn)  sane  est  i.  q.  gustare.  —  Pru  ionaror  aliqnot  Codd.  et  (ì  ratti  malici 
ivi  SÓbol.  Stat.  Theb.  V.  3'J2.^  procbetit  fauiiri',  quam  Ioationem  Heinaio 
ot  bumi  rorsna  Couìn(fh>ni  probutam  Wagn.  censtt  furtaRHe  Graromaticis 
dahsi,  qui  deuderaTerint  epitbetun  Tocabulo  wiuh  adlìcicndqm;  sed 
mimn  VcreìUmu  hnnc  nadnin  SabatantÌTanun  uatun  (t.  e.  Aen.  m.  147. 
Imrù.  ib.  303.  nunu'ne.  ìb.  6M.  gemitn  IV,  4ti.  Dento.  ìb.  67»  ferro.  V.  161. 
■99Pt.  V],  IS7.  arlHire.  ib.  3:>5.  amta.  X.  102.  solo),  maiime  antem  toc- 
«rt  et  imm»  sic  ab  eu  Ereqnentan  (Aen.  I,  614.  U.  534.  VI,  76.  IX,  3IS. 


328  P.  VEBGIU  MABONIS 

Pingnii  Hem  qaae  sit  teUoB,  hoc  deniqae  p*cto^ 

DuciiDiia:  haad  amqnam  manibus  iactata  ìatischy 

Sed  picis  in  morem  ad  dì^tos  lenteacit  habendo.  2M 

Hmmda  maìores  herbas  afit,  ipflaaae  insto 

Laetior.    Ah  nimium  ne  sii  mihi  tertìlis  illa 

Xeu  se  praevalidam  primis  ostendat  arìstis! 

Qoae  gravis  est,  ipso  tacitam  se  pondere  prodìt, 

Qnaeqae  levis.    Promptom  est  ocidis  praediscere  nigram,  955 

£t  quis  coi  color.    At  sceleratom  exquirere  {rigus 


—  m,  659.  yn,  eoi.  ex.  773.  XI,  453.   —    Cf.  etiam  Geo.  I,  430.   A«n. 
n,  4MI.  717.  IV.  344.  V,  499.)  Vnlgarem  lectionem  (qpse  Barthìo  quoque 
ad  Stst.  Tbeb.  V,  392.  defenditnr)  praeter  plarìmM  Codd.  taentor  etàsB 
Xserob.  BtLt.  \1,  1.  et  GelUiu  L  21.  hnnc  locum  comparentee  emn  Lner. 
iy«  225.,  ano  ilio  \(tcf},  quo  praeter  nostrani  tox  amaror  videtor  inTeniii 
iCf.  etUm  Biblieck.  Pt'iI^.  p.  117.  190.  et  210.*  —24^260.  „Piii8:ii«  é 
fflatin^ffom  (simalqae  dalcei  s'ilom  ipso  tacta  noscitar.  —  249-  manib%9 
\àt  mana  in  manam]  iactata,  versata,  trita,  fatiacitf  attentar,  nt  aol- 
▼atar  in  polverem,   abeat  in  arenalas,   arìda  facta.    vìd.   Geo.   I,   180." 
Heyn.  Terram  friabilem  descrìbit,  de  qoa  cf.  Yarr.  R.  R.  I,  9,  7.  FBft. 
XXXVl,  21,  39.  Cf.  etiam  Wakef.  ad  Lacr.  L  BS7.,  qai  ad  eiasd.  IV.  231. 
pn>  manilnu  iacUtta  coniicit  legendom  esse  manibuM  traetaia.  —  260*  fid 
digito»  lentescitf    lenta  adhaeret  digitia ;    lefnU9C€Tt  enim,    at  aliln  est 
lentam,  tenenun  fierì  (t.  c.  Plin.  XXX vii,  10,  70.  gemma,  si  quis  teratm 
vino,  eerae  modo  lenùtcit.  Colam.  II,  11,  12.  (cicera)  patdum  aqua  macò- 
ratur,   ut  lentescat  ete.),    ita  h.  1.  Talet  elotinosam  fierì;    de  Put.  aatem 
ad  per  nostrani  an  reddenda  cf.  Hand.  'nirs.  I.  p.  89  s€[.    —    habendo j 
dam  qois  eam  hal>et;  at  apad  Lacr.  I,  313.  anmuus  in  digito  ntbter  temur 
tur  habendo.  Vide  qaae  de  hoc  Genmdii  asa,  quem  vol^  passivam  habent, 
ad  Aen.  II,  81.  dispatavimas.    Cam  iosa  sententia  Heyn.  comparat  Plin. 
XVII,  4,  3.  et  CVdam.  II,  2,  18.    —   252-  ipsaque  Laetior,  i.   e.  ipM 
per  sese  laetiores  segetes  gignit,    non  stercore  roborata  aat  rìvis  irrigsti, 
at  iam  Wagn.  rectissime  interpretator.    De  Pron.  ipse  prò  tponie  iMÓto 
Tid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  21.  ~  Ah  nimium  ne  etc.  poétice  prò  simpd: 
tale  terrae  genas  nemo  sibi  optet.  Similis  orationis  color  Geo.  I,  456..  ubi 
Tid.  adnott.      -    mihi  sollicitom  signìficat  animam.    Vid.  adnott.  aa  Sd. 
Vili,  6.  ~  258*  Neu,  Ribbeck.  ex  Med.  a  m.  pr.  et  ano  Bem.  (obi  «  ìb 
rasara)  edidit  Nec.   primis  aristis,  qaae  formarì  incipiont,  L  e.  si  frt- 
roentam  spicas  concipere  incipit  (,yU)hen  tìie  ears  fitti  aopear,  just  òefin 
earina**,  ut  recte  Conington).  Serrias:  „Herbis  sargentiDas,  qaaram  Inzi- 
rìes  ratarìs  frogibas  nocet,  qaas  colmi  tenues  ferre  non  possant'*,  nbi^ 
twras  fru^es  et  ctdmos  tenues,    non  herbas  sequentes  respondere  prmit 
aristis,  ioem  vir  doct.  demonstrat.   Ceteram  cam  h.  1.  cf.  Geo.  I,  111.  — 
254—256'   De  gravi,   levi  et  ni^  terra  Hevn.  conferrì  iabet  Colam.  Il 
2,  15  sq.  —  tacitam  se  prodit,  prò:  tacita  (non  alio  signo  prodita)  « 

Srodit,  et  hoc  poCtice  prò  Advcrbio  tacite,    Cf.   adnott.   ad  Geo.  m,  5K. 
en.  1,  644.  lU,  70.  IV,  303  etc.  —  266.  Promptum  est  etc. 


praedicere,  male.  —  266.  et  quis  cui  color,  Hejh.  cui  explicat  cmoss* 
que  tellarì,  Wond.  et  Wagn.  cuique,  ut  sensus  sit:  quo  nomine  appdlaadii 
sit  cuiusque  color.  (Sic  enim  interdum  quis  nro  quisque  post  rdaiiii; 
imprimis  apud  inferìorìs  aetatis  scrìptores.  Cf.  v.  e.  Tac.  Ann.  Il,  24.  E 
26.  IV,  23.  Hist.  m,  58.  etc.  Cf.  Boetticherì  Lex.  Tac.  p.  396.  et  RumIl 
§.  159.  p.  575.  not.  f).  Nos  eadem  ratione  Einer  haud  raro  dicianis  pi« 
einJeder.)  Rectius  autem  Ladew.  censet,  Graecorum  more  duas  ioteno- 
gationes,  qaae  commane  Praedicatum  habeant,  in  unam  sentaitiam  tm 
contractas,  (quemadmodum  ap.  Cic.  pr.  Rose.  Com.  7,  21.  Considera,  flf 
quem  laudasse  dieaiur  et  ài.),  ut  sensus  sit:  quae  terra  aUum  eokiea 
nabeat  et  qaem;    eique  com  Coningtone  none  adsentimnr.    Non  mina 


f 


GEORGICON  LIB.  H. 

Difficile  est;  piceae  tantum  taxiquc  nocentes 
laterdum  aut  hederae  pandunt  vestigia  nìgrae. 

His  animadverais  terram  multo  ante  memento 
Ezcoquere  et  magnos  scrobibus  coneidere  monti  b, 
Ante  supinatas  Aquiloni  oatendere  glaebas, 


tunen,    in  pancÌB  librifl  veram   lectionem  (  ,      ^ 

cohr  Tel  S  quit  cjiiqae  color;  niagÌB  mireris,  Kibbeckiiini  lectioaeni  Et 
auùgaù  fierrio  suasorc  reccpÌMe.  cum  Prolec.  p.  310.  vnlg.  Bcriptnram  ei 
Oea.  m,  103.  urtuu  oesBeat.  —  256—258.  Fn^da  t«rra  ad  cD^oBCendnm 
dlfOólis  est.  Conington  conferri  inbet  Plm.  XVII,  6.  in.  Terroni  amaram 
ti  qui*  probare    vdit,    demttnttraìU   età   atrae   degeneresque 


lléHtae,  frigidam  nuifm  reiorride  tutta.  —  tceleratum  prò  noxiu,  pemi- 
dOMi.  Cf,  Plin,  XXTV,  13,  63.  Seeleratusimi  terpenhan  haanorrhois  et 
frettar,  Appnl.  de  herb.  S.  herba  tederata.  Msrt,  I,  102.  tceUraia  lu«* 
etc-  Conineton  apte  eonfert  FUnt.  Psenil.  m,  2,  28.  Sinapit  teelera  -  - 
oetUi  ut  attìtent  facit.  —   Taj^i  nocente*.  Vid.  Plin.  XVI.  10,  30.   Tojtm 


imttt.  Cf.  ctìun  adnott  ai  EcT.  TX,  3U.  et  Geo.  IV.  47.  —  interdum. 
Tid.  aiinott.  ad  Bel.  VII,  50.  et  Geo.  I,  477.  ~  heUeraf  nigrat.  Vid. 
•dnott.  od  Ed.  VT,  54.  et  III,  3».  —  „pandUHt  veatigia,  indidaprae- 
bent  IrìguriB.  Hoc  meliua  ad  rem  et  laci  seneiini;  nam  de  coKBttscea&a  et 
fitoendù  soli  nataria  a^tar;  quam  ut  vestigia  tint  radioes,  qoae  late  ser- 
pmt  lab  solij  (ut  Wakef.  ad  Lacr.  X,  912.  explicat]."  Hrifa.  Picea»  uiUm 
et  taro»  amare  frigos.  diitcimug  ex  Fljn,  XVT,  10,  IS.  et  aapra  ei  t.  113. 
—  259-  262.  Trangìt  ad  vìtiom  cnltnram  et  Tinearam  satìonem.  de  quibus 
OOptOM  agii  luqne  ad  v.  419.;  et  prLmiuu  qmdem  itìcit  de  /aciendia  acro- 
iAm*  (2ó9~2Ct.).  ..Aibitror  autctn.  ant«  ocnlo»  habuisso  poetam  Xenopb. 
deolm.  e.  IB.  Il  gqn.  Screndsruin  vitium  ntodi  sont  trcs:  aat  in  pattinata, 
ut  M  mko,  ant  in  icrobe:  Plin.  XVH,  35.  7."  Heun.  Cf.  etiaiD  Colura. 
m,  13.  15.  V,  4.  5.  6.  de  arb.  4.  46.  a  Voss.  land.  ~  Ilia  animad- 
ceraia,  „BgTÌ  analìtate  deprehensa":  Serv.  —  Ribbeck.  aiùmma  adoertia, 
eUB  Palat.  praeoeat  anintamadversii  (altera  tamen  m  erasa  et  altera  a 
iadncta.)  —malto  ante,  qaam  xerae  aliqnid,  —  „Excoqaere,  •nìnltir, 
wtHaifiiy.  macerarc,  cicoquendoni  curare  sole,  eoln.  praìnis:  Colnm. 
XI.  3.  13.  [cf.  Geo.  I,  66.  et  Locr.  VI,  963.  Principio  terram  tol  ex- 
m^ièO  et  facit  are.)  Ad  id  eoneidimaa  terram  aerobibua,  qnod 
fc.  Min  «crobes  crebro»  facimus,  incidimus  in  terra:  conctaam  fataig  Ae- 
tfptmn  lastinuB  11,  1.  dìxit.  Coni  autem  tineae  in  oollibus  fere  pianteti- 
tv.  monlfg  memorat  poEta."  Ueyn.  —  Male  tamen  Hejii.  pm  magno» 
(koiitei,  weìt*  BfrgfiSchen}  praefert  Martini  coni,  magnìt  (scrobibus),  oani 
me,  ahi  de  collibuB  aeatur,  non  quadret  epitheton  maenitndiTiig.  5ed 
nete  tuentw  Codd.  lectionem  labn,  (qui  confem  inhet  Plm,  XVn,  35.  4. 
7.  ColUDL  III.  13.  Xen.  Oec.  17,  11.  Theoplir.  UI,  5.)  et  Wagn.,  qaoB  re- 
Mttfores  editores  omnea  seqnnntttr.  Volt  enim  poeta  docere,  quam  late 
ftieat  mnns,  totum  esse  scrobibus  concìdendom.  —  Idem  ilio  Martin.,  Cu- 
IÌI|Jl  et  Cort.  ad  Plin.  Ep.  VII,  4.,  et  ante  magno*  omissum,  Bryant.  au- 
tOD  rt  Heyn.  aequcuB  Ante  in  Atipit  mulstou)  volnnt;  utnimqne  temere. 
Wtio  enim  loco  non  opus  erat  Copula  addita,  cnm  Adv.  nule  repetatnr. 
et  Wagn.  adnot.  ad  Ecl.  I.  69.,  qni  vir  doct.  ad  h.  1.  comparai  infra  t. 
ll(  ti^^mtiltaaque  nepotea.  Multa  rtram  -  •  aaecula  mncil,  in  Qd.  antera 
%ig.  Sii.  15.  p.  430.  docci,  prodnctionem  illain  Exeoqutrè  magno»  pror- 
M  InauUtam  fore.  cnm  Vocalis  e  non  ni»t  in  Copula  qae  arseos  vi  prodnci 
HlHt  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  IT,  51.),  quae  Graccae  Particolae  rf  ratìonem 
«qaatnr.  —  261.  Ante;  rcpeto  nitiAo  ei  t.  259.  —  aupinatat  glaebaa, 
Wnm  Ugonihna  ìnTersom  et  enitain.  —  Aquiloni  oatendere,  esfonen, 
IJ'faigQte  eios  eicoqoantiir.  mitescant.    KejTi.  eonfert  Hesiod.    Egy.  611. 

'—-■-  -niifinf  otxaSi  fiòtqvf,  MUm  é"  ^tH^  ^('b  r'  ^uajit  nil 

NemcB.  Cpi^g.  208.  cabdo»-  -tepido  oatendere  aoli.    Stat. 

■      I»    oitf^ere    Phoebo.     Adde   farr,    R.   R.    I.   24.  25. 

coU.  com  Cat.  £.  B,  6,  2.  4.,    ubi   eadcm  le^untui. 


330  P.  VERGHJ  MARONIS 

Quam  laetum  infodias  vitis  genus,  Optuma  putrì 

Arva  Bolo:  id  venti  curant  gelidaeque  pruinae 

Et  labefacta  movens  robustus  iugera  fossor. 

Ac  si  quos  band  olla  riros  vigilantia  fugit^  265 

Ante  locum  similem  exquirunt;  ubi  prima  paretur 

Arboribus  seges,  et  auo  mox  digesta  feratur, 

Mutatam  ignorent  suoito  ne  semina  matrem. 


EtÌAin  (JolomeUa  X,  74 — 76.  hunc  locum  ante  oculos  haboìt.  —  laetum. 
Fauci   quidam   CìhìA.    lerdnm,    ut  Eoi.  Ili,  38.  et  alibi  ientae  viiet.   — 
2^2—264.    „(^u8am    c<K|uondi    soli    opjioni   puta.    Nam   optimus    Tineii 
HerendÌ8  ager  putriSf  seu  rcsolutus  et  tener,   est;   t.  ad  v.  204.   ptilrv 
auteui  Jit  veniUf  pruina,  opere.**    Heyìi,  —  id  curante  fiaciunt,  ut  pn- 
tre  fiat   soluui.    Cf.  (ìeo.   I.  44.    Zephyro  putris  se  gltieba  resólvà.  — 
264.  labefacta  movens  pr«)  movens  et  labefaciens  vel  movendo  labefi^ 
ciens.  rnovenHf  cum  de  vinca  a^tur,  bic  i.  q.  foiliendo  concutiens  et  mol- 
liens:  alibi  etiam  de  aratione  dicitur.    Ct  infra  v.  316.  Ovid.  Met.  EU,  101 
Lucan.   VII,  861.   etc.    Vid.    etiam    adnott.    ad    Geo.   I,   123.    Conipgton 
wmfert  Kenecae  N.  Qu.  TV,  5.    Nix  tenera  et  laJiefacta  et  Lucr.  I,  492. 
Tnm  laftefactatus  rigor  auri  solmtur  aetitu.  -  -  iugera  prò  ipsa  regione  vi- 
tifera R.  vineto,  quod,  ut  ap'os,  iugcrìbus  solebant  mctiri;  ingerum  antom 
llom.  erat  ager  ducentos  et  quadraginta  pedes  in  lon^tudinem,   centon 
et  vifi^inti  in  latitudìncm  porrectus.    ()f.  Varrò  L.  L.  IV,  4.  et  K.  R.  1, 10. 1. 
Colum.  V.  1,  5.    Plin.  XVlII,  3.  3.    Quinct.  Inst.  1,  10.   extr.  —fossor 
bic,  ubi  de  vitium  cultura  sermo  est,  i.  q.  vinitor;   alibi  omnino  agrieok. 
(H.  Hor.  Od.  III,  18,  15.   Gmuiet  invisam  pepulissc  fossor  Ter  pede  fer- 
ram.  —  robustus  fonsor,  ut  Rei.  VI,  41.  robustus  arator.  —  2w— 2S8< 
„I>ìlii^entiores  patresfamilias  in  seminario  sivc  piantano  educant  rites,  qim 
deinoe   in   vineam   transferant."    Ih/ipi.    De  bis  vitiariis  s.  seminarìis  et 
(^)lum.  Ili,  5.  V,  5.  de  arb.  :j.  Pallad.  III,  lo.  Plin.  XVII,  10,  14—16.  fk 
21,  35.,  a  Voss.  laudati.  -     2()r>.  A  e  prò  vnl|c.  At  cum  RibbecJdo,  Ladew. 
et  Wa^.  in  min.  edit.  ex  Mcd.  uunc  recepimus.    Haupt.  et  Coningbm  sa- 
varnnt  At.  —  „si  t^tios  haiul  nJla  riros  vig.  fugit  poetice  prò:  fdquoiprie 
vijBTÌlantia  nibil  fu^t.**  ^(Vmin^on.)  -      266.  267.   „<'Urant.  ut  locai,  uhi 
prima  paretur  arboribus,  vitibus,  seges,  b.  scminarìum  vitium  [s.  vi- 
tiarium,  de  quo  cf.  C^duiii.  de  arb.  e.  l.|  simili  ingenio  ac  natura  [aolo  ^ 
situ)  Hit,  quam  locus,  quo  inox  digesta  feratur,   h.  e.  transfentor  et 
di^eratur  [ordine  disponatur:  v.  277.].    In  sermone  pedestri  dieeres:  kcun 
similem  ei,  quo  mox  feratur.*'    8io  Hegn.  rectissime,  ncque  aliter  Goniaf- 
t(m  multa  de  b.  1.  disput^jis,  aui  adnòtat,  idem  esse  ac  si  Vcig.  àìottii 
„Ante  exquirunt  du(M  locos,  alterum  alteri  similem,   sdlicet  ubi  etc  (t 
quo  etc.**    Non  crat,  cur  Wunderl.  de  bac  verissima  loornn  ìnteipretaiidi 
ratione  pn>pter  Partioipium  Perfecti  dubitaret,  et  segttem  di^estam  de  se- 
minibus  iam  in  piantarlo  ordinatis  intelligeret,   ut  digestii,  sicut  in  Fltftì- 
cipiis  et  Adiectivis  At,  sensuni  itrioris  enuntiationis  referat.    Non  arn  ia 
seminario,  sed  in  ipsa  dcmum  vinca  vites  solent  ordine  digerì  dve  dspov 
(cf.  infra  v.  277.)*,  quure  otiam  Vossii  C4>niectura  digesta  seraiur  reikìeiidt 
est.     JMgesta  ferattir  eoiiem   modo  dictum,   quo  Aen.  I,  69.   (ubi  vid.  ai- 
nott.)  suhtnersus  obruejmppes,  ì.  e.  suf>merge  et  obrue.    Vid.  etiun  fopit 
ad  Geo.  II.  56.  —   26o.   ne  ignorent  mutatam  matrem,  novam,  ip9- 
tam  sibi  terram  (cf.  .\en.  XI,  51.  muter  teUus  cum  Aen.  Ili,  96.),  i.  e.  v 
ei  non  ad.suescant  nibilque  in  oa  ferant.    Wakef.  ex  aliis  librìs  inaleedìdit 
mutata  senuna.    Non  enim  semina  mutantur,   sed   mater,   sì  ve  lociu.  lU 
prìmum  vites  plantatae  fuerunt.    Burm.  cum  h.  1.  confert  Calpum.  IL^ 
Siécos  ne  forte  priores  Ixinguida  mn^9t4i  quaeranl  olaniaria  terra,  et  Oh 
lum.  X,  153.    Sicco  ut  consuescit  ptdiiere  pianta,  ìfee  mutata  loco  deeos 
exht^rrtat  aestus.    Cì.  etiam  supra  v.  50.   Peerlk.  autem  p.  J42.  banc  pn>- 
fert  coniecturam:    Afutatam  »n/*ito  ignort*i»t  ut  semina  tnatrem,    quam  flit 
explicat:  ,.Qui  >emiiui  arborum  pouit  in  seminario,  unde  post  trancferat  ìi 
fitabilem  sedem .  ille  ouret ,  ut  natura  utrìusquie  loci  alt  eadem,  ut  ipsa  a^ 


GEORQICON  LIB.  n. 

Qain  etiam  caeli  rogionem  in  corticc  signant, 
Lt,  quo  quacque  modo  eteterit,  qua  parte  caloreB 
AuBtrinos  tulerit,  quae  terga  obverterit  asi 
Reslituant;  adeo  in  teneris  consueecere  multum  est. 
L'oUibue  au  plano  meliua  sit  ponere  vitem, 
Qoaere  priuB.    Si  pinguis  agroa  mctabere  campi, 
Densa  sere:  in  denBO  non  Bcg;nior  ubere  Bacchus; 


miiui  neaciant  se  aabito  matrem  mufause."  —  269 — 272-  „ProTÌilent  t^no- 
^ae,  qm  vìt«B  pliuitaut,  ut  reatìtnant  nnMnqaaniqnc  en  Hita,  quo  in  vitia- 
no  «wterat,  cardmiim  caeli  ratione  habita."  Hrij'i.  —  qvueque  panllu 
ittìaa  ad  arboren  v,  267.  referenduio.  Bottpexit  linao  iDcam  ColBin,  V,  6, 
19.  20.  VoHB.  practerea  conferri  iuhot  Thoophr.  II,  1.  Pallad.  IH,  li»,  et 
Pba.  XVn,  11.  16,,  crai  tamen  cuiii  illi»  non  conscntiat.  —  quae  terga 
obverterit  mi,  panilo  liberius  dictnm  pror  qnam  partem  vitìa  tamquam 
tergnni  obvvrtcrìt  septcìntrioiiali  pla^e.  Of.  adnott.  ad  Geo.  I.  'Ma.  Gra- 
■er.  Umen  iti  Epbcm.  Ut.  Halens.  18^5.  eh.  1S5.  p.  263.  aaspicatnr,  Vergì- 
'  Unm  ecrìpsisee  qua  (se.  parte)  lerija.  —  axi,  polo  Beptemtrionali;  axia 
(ndm,  ut  oninino  prò  ipso  polo  h.  cardine  coeli,  udì  aiia  infila  est,  ponitnr 
(r.  e.  apnd  I.ucan.  V,  422.  VITI.  175.  EX,  S76.  et  Baepiosl.  ìIa  intenlnm 


.  Gloliam 


hahitoMlem:  qaaram  altera,  qaam  uo»  ittcolimu»,  tub 
axe polita  (qnae  aunt  Attii  verlia,  a  philiisiipho  aliata!  -■:  altera amtra- 
Ur  ignota  juibia.  —  272-  Tanta  est  via  consnetndiniB  m  rebus  teneris. 
Adeo  (nuBtnmi  *ù),  m  oiationig  initio  poaitom,  band  rara  scntentiae  aliciti 
«.  «i^ttoDemati  proponendo  inaervit-,  qua  de  re  rf,  Dralt  ad  Lìt.  II.  43, 
».  rf IV,  -il.  5.  atque  Hand.  Torsell.  I.  p,  1S2„  qui  confert  Livi!  1.  I,  et 
n.  «.  li.  XXVn,  'J,  I.  IHal.  de  caus.  coir.  el.  2tì.  Tao.  Agr.  1.  eto.  — 
in  tsMerii.  Ita  Codd.,  qnos  noviioiu.  ooines,  ut  Heineio,  in  alila  lìbrìs  a 
Mmtìi  lej^  affirtnanti,  non  mnltoin  fldei  trìbuendnni  vidoatar,  qaaniquani 
ita  ahibet  Quinct.  1,  3.  13.,  non  mintta  memoria  lapeos,  qmuit  Schnl.  Hor. 
OL  ID.  11.  9..  ita  h.  1.  afTcrena:  a  i»neri»  aituaieere  mnltunt.  Sed  Ver- 
faSB  BobstaDtirnm  in  eiuamodì  furmolia  multum,  Itmguni,  meunt  ftt  ebf.. 
MB  fodle  omitti,  iam  ad  Gel.  Ili,  lOB,  adnotatnm.  Hanpt.  et  Rìbbeok. 
Udunannu  ansaore  ad  I.ncr.  I,  993.  }>.  68.  enm  Telìo  Longo  p.  2338.  et 
CSjd.  Bnni.  (in  quo  e  snperscriptora)  eilubcnt  tmUticnut.  Rea  lenerae  redennt 
iAfe  T.  313.  —  27S-  274.  Non  omnino  hic  abitar  de  ooaeatione,  ntnuu 
aàìas  Bit  vineani  in  colU,  an  in  plano  campo  ^cere:  sei  docet  poeta,  vi- 
anua  lactnro  et  prò  caeli  regionnraqae  varia  natura  et  prò  vitium  iliversis 
fCDariboB  eonaiderandoni  ease,  ntrom  coUinum  an  campestre  eolnm  rineae 
artftaendae  eligere  ipaum  oportiiat.  Cf.  Colnm.  lU.  1,  5.  et  Plin,  yVII, 
9.35.  §.  Ili.  —  ponere  nitrm  prò  vn)g.  p.  rilea  Heine,  e  melioribna  li- 
farii  rcetitnit.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  284.  lahn.  et  hic  vilet  recipienditin 
fdafit.  —  274-275-  Si  in  plano  et  pin^  campo  vincam  ìnatitain,  den- 
■■  *ÌB  in  colle  (ideoqae  miniu  pìngm  solo),  rara»  pianta  TÌt«B.  —  Mi- 
Mrf  a;ra>.  scil.  finiendo,  b.  I.  prò  co.  qaod  fieqnitai;  vineam  institaere. 
ftnn.  Cf.  Hemee.  Cyn.  6.  campoa  metahir  aperto».  —  276-  Heyn.  siin- 
Alon  Ttrbonuu  coniunctionì  ih  denso  ubere  (v.  234.)  non  teguior 
Bueehu»,  temere  praefert  alteram  ,,■»  dento  (h.  e.  cani,  ininorìbaa  «pa- 
fc  nfietis,  denaae  ponantnr  vitro)  Bacchm  non  aemùor  ubere  (h.  e.  nb*r- 
Ma  est,  acil.  ai  in  pingui  solo  vineam  facU)."  Kectins  vero  Wanderl.: 
1  storna  uòer  est  solnm  denanin  vitibns,  nt  litna  dmm'm  ent  dcnaom  are- 
■k,  Oiid.  Metam.  II.  576."  (quem  tamen  locun  Bacb.  aliter  intellì^t)  et 
ytgii.  in  edit,  min.  baec  adnotat:  „SatÌB  fnerat  dinese  in  dnuK,  h.  e.  in 
MBa  segete:  ipna  antem  denaitaa  cum  ubertatis  qouidam  apedem  prae  se 
fent,  prnptorea  adiecit  po^ta  ubere."  Uber  antem  imprìmia  de  natura  re- 
Bta*  Tini  teracia  {o/  the  fruii  fatue*»  of  the  «ine)  diri.  Conington  mnmo- 
W  eoH  Colnm.  IT,  27.  ft  nand-  B-  G.  504.  — 


Il  um  niinns  laetus 


rt  Hand-  B-  G.  504.  —  non  tegninr  Baechut, 
pwveutua.    Cf.  adnott.  ad  Gw.  1,  151,  et  ad  Ed, 


332  P.  VERGILI  MÀBONIS 

Sin  tomulis  adclìve  solam  collisque  gopinoB, 
Indulge  ordinibuS;  nec  setios  omnis  in  ungaem 


y,  69.  Cetemm  Heyn.  snspicator,  Yergflio  hie  ante  oenlos  fàisaa  Xenopb. 
Oecon.  e.  17,  8 — 11.  —  276.  8%n  metaMre  solum  acclive  tumulis^  Le. 
ad  tamnlam  assurgens.  —  Pro  supino  $  Noniiis  e.  v.  Indulgere  p.  326.  et 
Parrhas.  supnU  (se.  tìbi  snnt).  Sed  Yii|gatam  praeter  ceteros  Hbroe  omnei 
tuetur  etiam  Schol.  Cruqu.  Hor.  Od.  Et  4.  —  277.  278.  plndulget  or- 
dini bus  et  Ì8,  qni  sìmplìciter  facit  ordines,  et  is,  qui  laxiores  ac  larìonB 
facit,  magnis  spatiia  reiictÌB,  ut  delectarì  quasi  ik  videatur.  Bene  Sar. 
ordines  m^ce  largiores."  Heun.    Hoc  sane  redius.   Cf.  etiam  Schirmeb.  p. 


454.  —  277.  f,Nec  setius  [sic  enim  ex  Med.,  Bom.  aliorumjue  Codd.  à 
Festi  p.  263.  Lindem.  auctontate  prò  vulg.  secius  cum  recentissimìa  edito- 
ribus  nunc  scripsimus,  cum  iam  mensura  prìmae  syllabae  ostendat,  vceem 
non  ex  secus  esse  natam:  cf.  Wagn.  Orth.  Yeig.  p.  472.  et  Ribbeek.  Prol^. 
p.  446.]  h.  e.  item,  porro,  etiam,  nec  minus,  arboribus.  YÌtibus,  po«t- 
tiSf  in  unguem,  ad  unguem  [i.  e.  accuratissime:  yid.  infra],   omnts  via 
quadret,  n.  e.  ordines  exacte  conveniant,  con^pruant,  limite  secto^  linea 
aucta,  quae  ordines  facit.    Quincuncem  respici  docet  Plin.  XVn,  11,  25. 
In  dispouendis  arboribus  arbustisque  ac  vinsis  quincunciaUs  ordinum  ro- 
tio  vulgata  et  necessaria^  non  perjtaiu  modo  utuis,  verum  adspectu  frate, 
quoque  modo  iniueare,  in  ordmem  se  porrigente  versuV  Heyn,    Qoueiinx 
enim  hanc  praebet  speciem: 

•  ♦  ♦  *  Cf.  Varr.  I,  7.  Colum.  DI,  13,  15.  IV,  30.  Cic.  de  sen.  17. 
*****    Quinct.  Vni,  3,  9.  Igitur  via  secto  limite  significat  vm 

*  *  *  *  obliquam  alia  via  transversa  sectam  hunc  in  m(Mum:  X*  " 
Voss.  (et  cum  eo  in  priore  certe  edit.  lahn.,  qui  tamen  in  edit.  II.  ime 
sententiam  retractavit),  leuìore  post  toc.  ^fuadret,  piena  autem  in  fine  t. 
283.  interpunctionc  posita,  iuugit  Nec  setws  -  -ut,  quod  prò  non  eeau  i. 
aeque  -  -  ut  positum  esse  censet.  Sed  ut  concedam  secus  --ut  prò  «mm-- 
ac  non  minore  iure  dici  potuisse,  quam  apud  Flaut.  AuL  prol.  22.  pan- 
ter  "Ut.  apud  Hor.  Od.  I,  16,  7-9.  et  Plin.  Ep.  I,  20,  1.  aemts  -  -irf  (ef. 
Bach,  ad  llbull.  IV,  12,  2.),  quamquam  apud  Hor.  Od.  m,  25,  8.  vnlga- 
tum  secus  —  ut  iam  a  Bentleio  ex  Codd.  in  secus— a^  mutatum  est,  neno 
tamen  exemplo  comprobaverit,  Latinos  umquam  Comparativis  setius,  mt 
nus,  magis  etc.  adiunxisse  Particulam  t^.  Quare  nec  setius  ad  antecedei- 
tia  referendum,  ut  autem  prò  veluti  positum  essse  censeo.  Omnem  euB 
locum  ita  intelìigo:  Si  in  pmg[ui  agro  yites  plantas,  densas  pianta,  9dm 
non  anxie  servato  :  sin  colles  vitibus  conseris,  indulge  ordinibus  (s.  aniilini: 
cf.  V.  417.,  pflame  in  Reihen),  ncque  setius  effìce  etiam,  ut  cnròoritmu- 
curate  positis  (Abl.  instrum.)  omnis  via  secto  limine  quadret,  1.  e.  it 
intervams  aeijualiter  dimensis  et  vitibus  ad  lineam  positis  omnea  liae  i. 
spatia  inter  singulos  vitium  ordines  acquales  sint,  sive  paria  usanequoia 
in  rectum,  in  fiansversum,  in  obliquum,  intervalla  habeant  (ci.  v.  184.); 
nam  ordinibus  utcumaue  indulgere  etiam  is  potest,  qui  vites  non  ad  lìneiB 
neque  aeauis  intervallis  servatis  olantat;  secto  autem  via  limite  prò  fìi 
vitium  oroines  auasi  secante  (cf.  Geo.  I,  238.  via  seda  per  ambas  àOvìL 
Met.  n,  130.  Sectus  in  obliquum  est  lato  curvamine  umes,  a  CoDDilgto 
comparatu^  eo  facilius  a  po6ta  dici  poterat,  cum  Romani  limitibus,  mabu 
agri  disterminabantur  {Rainé),  non  minus  quam  nos  prò  viis  nti  8qIbMÌ 
C^terum  de  quincunce,  non  de  hac  vitium  collocatione: 

*  *    *    *    quam  Martin,  et  Manso  hic  describi  arbitrantur,  Veigìliiim  W* 

*  *    *    *    gitarc,  qui  tum  ceterorum  rei  rusticae  sciiptorum  commnm  «•* 

*  *  *  *  tentiae  repugnarct,  Voss.  iam  demonstravit.  Quadrandi  MB 
vocabulum,  primam  ei  proprìam  signifìcationem  fere  nusquam  servansr  ri^ 
rumane  idem  est,  quod  ex  omni  parte  congruere,  quemadmodum  Q|UMÌff 
lapides  facile  componuntur,  ut  apte  congruant  et  sedeant  (cf.  Cic  Or.  Ift 
44,  175.  jpr.  Coel.  29,  69.  ad  Att.  IV,  18.  extr.  etc.);  in  unguem  wàm 
non  quadratam  unguis  formam  respicit,  sed,  Servio  teste,  „tranalatiM  ** 
a  marmorariis,  qui  ìuncturas  unguious  nrobanf  i.  e.  explorant,  utmm  ^ 
tis  astrietae  et  levigatae  sint;  ut  non  aifferat  significatu  a  vooc.  perfè^ 


GEORGICON  LIB.  D. 

ArborìbuB  poaitìs  secto  vi&  limite  quadret. 
Ut  saepe  ingenti  bello  cum  longa  cohortis 
Ezplicuit  legio  et  campo  stetìt  agmeii  aperto, 
Dìrectaeque  actca,  ac  late  fluctuat  omnia 
Aere  rcnidcnti  teUus,  necdum  liorrida  miscent 
Proclia,  sed  dubius  inediis  Mars  erat  in  armis. 
Omnia  sint  paribus  numeris  dimensa  viariuu  ; 


atfoiut»,  acmraU.  Cf.  v.  e.  Hor.  Senu-  1.  5.  32.  Fonlenu  iid  unouM»  /a- 
cftu  honiB.  i<i.  A.  P.  204.  Carmen  per/ectum  ilrctee  cnutigare  lui  unoueni. 
Oolmn.  XI,  2,  13.  Maleriatn  dolore  lul  unguern.  A|>pulei.  Fior.  23.  u^ù 
adtttgvem  eoaetpiaUit  otc.  Qnod  deniqne  ad  coniparationein  attiitet  vitinm 
oidins  dùpositamin  cam  legione  lon^a,  qoae  coliortea  eiplicnerjt,  ian 
hwe  ipsa  Terba  tndicant,  de  scie  in  longom  porrecta  et  nianipoUtùn  stm- 
rta  Bennonem  esse,  quae  et  ipaa  faanc  lubebst  qnicnncialem  specieint 
Ristati;  t:2  CL  i:^  :^ 
Principear  :=i  ^^  :^  ^^ 
Triarii:  =□!=;  = 
Conf.  Tiipa.  de  mil.  Rem.  IV,  1.  Qnare  aptisaime  adinngi  hanc  oompara- 
tioMOi:  Ut  legiu  cohartea  ^manip^timì  Bulet  eiplicare,  |ita)  omnia  «ini 
pori&iu  numerw  dintaua  vianim,  lintcmdluranil,  nemo  non  vjdet.  Haee 
aihì  TÌdetDT  simplicissìiuB  locum  intulligendi  ratio,  cui  distinctinnem  ac- 
eomnwdavì,  Sopcreat,  Qt  etiam  alìoniiii  «ententias  brevìter  coDunemoTem. 
W^n.  loctun  sic  distin^eoB:  Indulgr  ordiniliut,  n«c  tetìut  omni»,  in  un~ 
guàm  arb.  poirìtù,  »ecto  ectt.,  voc.  trtitu  coniongit  cnm  arboriinu  poiitii 
tmmqnaiD  Ablativo  rei  comparatae,  omnemqae  loeuni  sic  interpretatur:  nea 
•MiuB  B>  nec  minos  quani  arbores  in  un^eni,  i.  e.  accurate  s.  in  quincan- 
oem,  positac,  qaadrent  ac  digcrantar  vitee;  ut  haeo  Bit  poQtae  Bententia: 
BM  minorom  in  TìtibnH,  quani  in  arborìbus,  disponendis  adbibendam  esse 
nnun.  Sed  ot  non  argeam  AblatiTOiD  vocabolo  leliut  paullo  iiuDlentiiu 
Mlliuietum,  ipsam  tamen  cotuLiarationDm  ìUain  vitioin  cnm  arbaribaa  ab 
boe  loco  alienam  putJ>.  [Non  tamen  reticenduin.  Wagneruiu  in  min.  edit. 
■Batata  sentcntia  moKi»  accedere  ad  nostrani  eiplicationem.  Adnotat  enìni: 
.Jnibitge  ordmilrut,  i.  e.  fsc  ordines  laiiores  (?).  vec  Mliug,  in  laxia  scil.  or- 
olniboB,  qnani  ubi  densa  Beveria,  arboribìa  pot-  in  miguan,  eo  nt  vitea 
lUipunas  accurate,  s.  certis  int«rvallÌB  cfScies.  Dt  omnes  via  quadret."] 
Wnndrrl.  anteu  caia  ForceUinio  non  netìug  accipit  prò:  eodeni  mudo,  sive 
In  plana  sive  io  colle  vitem  ponas:  aitod  snperìorìbns  prorsua  adversarì  in 
prnnptn  est.  Hildebrand.,  CenBor  edit.  meac  in  lahnii  Noria  Annali.  1.  1. 
p.  IBT..tqQem  me  non  «atis  intellexìsse  pato.  aliia  tantmn  vorbiu  eandero. 
qnam  ^o,  proponit  oiplicationem.  Alioa  omltto.  —  279—283.  Cam  hac 
>pl«ndida  comparatiune  cf.  I.ncret.  U,  323 — 332.  —  Innge  verba:  Vt  etun 
tarpr,  et  et.  adnott.  ad  Aen.  1.  14B.  —  longa  eo  ipso,  qnod  se  longe  ei- 
r.lip»t.  —  V.  280-  totnH  iteratur  ab  imitatore  Vei^.  in  Anth.  l*t.  Bum. 
'  n«.  237.  —  281.  Directneque.  Rlbbeck.  ci  achedia  Veron.  rwepit 
.'v.-.-tocflwi.  ff.  eina  Proleg.  p  «1.  —  lat«  tellut /ttctuat  aere  pòe- 
.' invatsione  prò;  acris.  b.c.  armoram,  fnlgot  flaotoat.  coroacat,  in  campo 
:j  inovcntur  arma  et  agitsntnr.  QebancT  Progr.  p.  5.  oomparat  Hom. 
:     US..  361.  ytlavei  Jt  nàaa  niqì  ^Awv  ralxov   ina  aitqoniif.  —  282. 

■  Idmti   ei  Lacret.  I.  1.  32S.    Aere   rtmdeteit  Uliiu.    Cf.   etiam  Anth. 

■  Humi.  m,  81.  30.  Arre  reniAmti  de  trita  et  tanguine  eertant.  —  Pro 
'.THi  Wakef.  ad  Lucr.  V,  504.  coni,   miteet  (Marsi,  ?el  potioa  antìijm- 

■  (iinna  mùcit,  temere.  Mucent  ìmpersonalitcr  dictnm  (laan  &«^inn< 
'<  niehi  dfn  Éampf).  at  IH.  158.  murunt,  312.  tondenl,  352.  teiient, 
^'iT,  preimmt  etc.  IHctio  tMtera  proelia  laùcere  redit  Geo.  Ul,  220. 
■  tiwu  Tibnil.  I,  3.  64.  et  Prop.  m.  23  (D,  271,  8.  —  283.  mediit 
•filli»,  inter  duo  exercitos.  —  Mara  errai  dubiui,  com  adhao  in- 
iiii  stt.  ab  atra  parte  et  quando  pugna  initium  babitma  rit.  Dubiv* 
■■:  Irgitnr  etiam  apnd  Ovid.  Am.  I,  11*.  29.  II,  SI,  47.  et  alibi,  sed  ple- 
14''  dobii  pagnae  t'ventns  ratione  habìta.  do  quo  hic  non  qttaeritar. 
'una.  ad  h.  1.  et  ad  Val.  FL  VI.  515,  -  2M.  Wakef  ad  Luor.  V.  320. 


334  P.  VERGILI  MÀRONIS 

Non  animum  modo  uti  pascat  prospectos  inanem,  285 

Sed  quia  non  aliter  vireci  dabit  omnibus  aequas 
Terra  neque  in  yacuum  poterunt  se  extendere  rami. 
Forsìtan  et  8crobibus  quae  sint  fastigia  quaeraa. 
Ausim  vel  tenui  vitem  committere  sulco. 
Altior  ac  penitus  terrae  defigìtur  arbos,  390 


(obi  amme  terrarum  legitar)  coniui^rìt  omnia  viarvm  (i.  e.  omnee  TÌie\  colL 
Lucr.  l,  6f;0.  iverae  viaf)  et  ProD.  lU,  7.  9.  [IV,  8.  7.]  {amnda  rerum).  Qaod 
dicendi  gennn  quamquam  a  Vemlio  ìnterdiun  uBurpatur  icf.  adnott.  ad  Geo. 
I,  393.),  ah  hoc  tamen  loco  afienom  vìdetnr.  —  pares  numeri  (bcìL  pe- 
dom)  viarum  snnt  paria  intervalla  viamm  inter  yites.  Brjee,  qui  Toeem 
iiimensa  Lucretiano  more  substanti  ve  posìtam  habet,  sìipnl  adnotat,  fon 
fortasse,  qui  post  eam  fortins  distingnentes  riar%on  conion^ant  com  pr<h 
specttut,  iure  tamen  buie  opinioni  ipse  non  multum  tribuìt;  nane  enim  ver- 
borum  collocationem  non  esse  Vergilianam,  neque  solo  viamm,  sed  vìtiuin 
parìbus  intervallis  positarum  prospectu  animum  pasci,  quis^ue  facile  intd- 
iÌKet.  (Jonington  nobiscum  coniungit  verba  pariems  nuìnens  viarum  et  ex- 
pucat  per  pares  et  numerosas,  i.  e.  con^pruentes  („equal  afèd  regalar  até- 
nue^*)  coli.  Colnm.  X,  6.  nunteroso  horto;  cum,  si  de  quincunee  cogitan- 
dum  sit,  (vide  supra  ad  v.  277.»,  non  omnes  quidem  \'iae,  tamen  albi  respoo- 
dentes  {the  correttponding)  aequales  esse  possint.  —  285*  y^animue  inanit 
h.  1.  eius,  qui  inani  prospectu  delectatur,  [,, inani  voluptate  capitar:"  Wafin) 
qui  probat  rem,  quae  tantum  ad  voluutatem  facit,  nuUami  utilitatem  fift- 
bet,  quae  patrifàmilias  proposita  esse  debet."  Hegn.  Bectius,  puto,  Lide- 
wigio  idem  si^ficare  videtur,  quod  Geo.  Ili,  3.  mens  vacua,  ,,€Ìer  tm^ 
Mchàftigte  Geist.  der  sich  ruhig  und  unpestórt  (ìen  EindrUeieen  teèur 
Umgelmng  iiberlassen  kann.**  Cod.  Brit.  tnaniitf  quae  conìectura  videtnr 
docti  cuiusdam  librariì,  cui  obversabatur  locus  Aen.  I,  463.  Quare  non 
erat,  cur  haec  lectio  Burmanno  tantopere  placeret.  Cum  ali!  Codd.  etiaii 
inani  et  inane  praebeant,  Peerlk.  u.  378.  transpositis  verbis  legi  lult  n^' 
proaj^ectu  pascat  inani,  colL  Aen.  loco  modo  land,  animami  pictura  piueit 
inani.  —  286.  vireu  da  hit  aequas,  i.  e.  aeque  suppedi^tbit  alimenta, 
succum.  —  287.  Ribbeck.  contra  Med.  aliorumque  bonorum  librorom  H- 
ctoritatem  cdidittiecet  Pron.  se  omittit.  —  in  racuum,  in  aérem;  quiatiun 
vires  vitis  nimia  palmitum  fronde  non  poterunt  absumi.  —  288—297.  ^ 
profunditate  fovearum  s.  scrobium,  qua  de  re  cf.  Colum.  Ili,  13,  2.  IV»!? 
2  sq.  V,  5,  2.  XI,  2,  28.  id.  de  arb.  4.  Pallad.  II,  10,  2  sq.  Plin.  XVE 
16,  35.  $.  22.  Goop.  V,  12.  et  Xen.  Oec.  19,  3—7.,  qui  iam  Vo88Ìo.coiBiw- 
morantur.  Est  autcm,  ut  He}*n.  docet.  coli.  Tbeophr.  de  caus.  pL  IIL  ^x 
vitis  Ix  riSv  fTunolaioóòf^uìy.  —  forsitan  in  coniectura,  quae  aliqua 
rem  ante  occupat.  Cf.  Hand.  Turs.  li.  p.  713.,  qui  comparat  Aen.  11,506. 
Oic.  pr.  Rose.  Am.  2,  5.  de  Off.  Ili,  6,  29.  Liv.  V,  52,  5.  Quinct.  1,5,16. 
aliosque  locos.  —  acrohihus  quae  sint  fastigio,  quam  profondi  eoe 
debeant;  fastigium  enim  apud  scriptores  rei  rust.  L  q.  profonditai  jel 
potius  declivitas,  eadem  ratione,  qua  aUus  band  raro  prò  profondila  dki- 
tur.  Cf.  Varr.  R.  R.  I,  20,  5.  spectandum,  quo  fastigio  sii  ftmdm,  It 
quam  altus  et  declivis;  id.  I,  14,  2.  fossa  ita  ùwnea,  si  -  -  fasiiffùm  hor 
het.  Cf.  etiam  Lucan.  IV,  295.  piUeusque  cavati  Mentis  ad  immdprt' 
mùur  fastigia  ccanpi.  labn.  laudat  Misceli.  Observatt.  Voi.  V.  T.  L  p.  €S- 
—  289.  tenui  sulco,  scrobe.  Quod  enim  discrimen  inter  suLcum  et  9^9- 
bem  faciunt  scriptores  rei  rusticae  (Pallad.  II,  10.  Plin.  XVII,  21,  35.  et 
Colum.  de  arb.  e.  4.),  id  poCta  bic  non  curat.  lubent  autcm  scriptorai  io 
rusticae  11.  11.  eiusmodi  scrobes  minimum  unius  pcdis  cum  dimioio,  statr 
mum  quatuor  pedum  altos  fieri.  —  290.  At  arbores,  quibus  vit«8  imtftf' 
tur  8.  maritentur,  altius  in  terram  sunt  dcfì^endae.  Wakef.  arbarem  Uto 
ipsam  vitem  (vid.  Scbirach.  p.  581.)  esse  putat.  De  aesculis  et  quembu» 
quibus  ?it(»  alligarent.  a  vinitorìbus  plantatis  cf.  Colum.  V,  35.  et  FIìd- 
XVII,  20,  34.  -  Altior  prò  vuk.  altius  Heins.  e  Medie,  restituii  ' 
penitus.  et  V.  e.  Aen.  X,  526.  Vili,  242.  etc.    De  coniunctifl  ante»  nf 


GEORGICON  LIK  n, 

Aescolus  in  primis,  quae,  quantum  vertice  ad  aur 
Aetherias,  tantum  radice  in  Tartaia  tendit 
Ergo  noD  hiemes  illam,  non  flabra  neque  imbrea 
Convelluiit:  iumota  manfit  multoaquc  nepotes, 
Molta  virura  volvens  durando  >;aecula  vincit. 
Timi  fortis  late  ratnos  ut  bracclua  pacdens 
Bue  illuc,  media  ipsa  ingentem  sustinet  umbram. 

hi»  aitier  ae  penibu  cC.  adnott.  tid  Geo.  IH,  23S.  -  tlefigert,  ut  infra 
»,  M6.  jfrtmere.  De  coQKtrnctione  terraf  de/igtrt,  prò:  in  terra,  cf. 
Vano  ap.  Nouioni  e.  3.  n.  IM.  defigere  uliituem  cruci.  Aen.  XI,  1U5.  et 
XD.  13U.,  praetenut  etiam  adnott.  ad  Aiio.  V,  4S.  VI,  S4.  ut  Ruddim.  I. 
p,  374-  —  291.  De  aetcìilo,  ei  cuins  descriptiuue  hio  urtiataui  aliquem 
loti  pi>Sta  qoaerit,  Tid.  8u^ra  adnott,  ad  v.  Iti.,  >)e  sìgnif.  aatem  verborom 
ad  aura*,  qnae  Eoi.  I,  òli.  adHcrìpta  sunt.  Verba  quantum  --  in  Tar- 
tara tantlit  ìtenno  kguntur  Aen.  IV,  445.  446.  de  «laerDu,  et  adnnibratt 
nat  ai  Hesìod.  Theog.  720  eqq.  Cetcrum  noatmni  loooni  respìaiant  Val. 
FUocn»  1,  5S0.  5SI.  et  Plin.  XVI,  Si,  56.  Lachmaan.  ad  Lucr,  lU,  105. 
hie  Don  miuos,  qnaui  Aeo.  IV,  445.  et  VII.  55T.,  aptiu»  ease  iadicat  art 
ara»  Aetheriat,  qnod  iuìduh  poeticum.  Vide  etiatn  Aen.  VI.  579.  ae- 
fttfriHffl  Olffinpiua.  ~  293.  Ergo,  quìa  radìUL^a  taiii  alte  simt  actae.  -~ 
itabrt»  WagD.  icterprutatiu-  ]ier  tùrrentea  ex  imbrìbua  cullectuH.  —  2d4. 
Hhh.  anadet  Dobis  verba  ita  couìangero:  natiloiique  luspateit  ^hoc  enim 
Huna.  et  Hed.  et  Vat.  restituit  prò  reltiiuoram  nnininm  leotione  imU- 
Iptqtu  per  aimo»,  i|nae  Wagn-  ex  Geo.  IT,  3118.  videtiu  Iìiuìsbc)  (iu- 
raado  tnncit,  h.  e.  nta  aapenit,  mvlta  eironim  tarmila  volveni,  eiigeus; 
nd  praentat  band  dubie  altera  ratio,  ab  eodem  Ueyn.  eoinmcaiorata; 
mMUoM  nrpoten,  multa  vìrtaa  taei,-ula  vincit  duraado  volitrm,  Bcil.  ea 
aeoula,  i.  e.  alteriun  ei  altero  transìgens.  Cf.  Aen.  I,  13.  et  VI,  T4S. 
-  «cnotr»  prò  posterornm  atirpibna.  ut  aupra  V.  58,  —  eolvena.  Cf. 
6*0.  U,  402.  volnitiir  a-oau.  Aen.  1,  260.  volventUt  mauHiiu  et  IX,  T. 
MftwMRi  dìet.  —  viruBi  taeeula,  qttod  non  minos  ad  vobieiu,  qoau  ad 
liirà  pcrtiiiet.  BUit  hominoni  aetatea.  C(.  adnott.  ad  Geo.  I,  46b.  Cete- 
ma  rarìavit  Marii  versus  Lucreiii'I,  203.  MuUaqae  vivendo  mlalìa  vol- 
■P*  taccia,  et  UI,  9i>l.  Omnia  ti  purga*  vivendo  vincere  taecla.  —  296. 
iSna.  Both.  Vìrg.  Vìrg.  p.  11.  legi  volt  Tom  firrlea,  qaod  arbnr  non  tuni 
lonòm  fortes  ramos  haberc  dicenda  ait.  cnm  multoa  neuotea  durando  vi- 
wSk,  h.  0.  caia  annosa  fuerit,  immo,  quo  votnstior  sit  arbor,  en  dehiliorea 
kd  (ìns  rauioa  oporteat;  qnein  fogisae  Tidetor,  eandcm  coniectarani  iam 
a  Tonio  in  eonteitum  adeo  receptani  esse.  Ladew.  autem,  oam  aeaealos 
m  «odemque  tempore  radicca  altioa  agat  et  nunos  latim  pandat,  adeo 
tnnqxiaitioneni  versuuiu,  quam  Pcerlk.  ]>.  149.  Huasit.  ut  y.  3D6.  et  297. 
wt  *.  2ÌI2.  punerentur,  ueceaaarìnm  duiit,  quud  iure  nuratnr  Kibbeck.  i~ 


hdw.  p.  54,  Hied  etiain  viilgari  versuom  ordine  servata  non  opua  est,  ut 
nn  Wa^.  i»  Qu.  Virg.  XXV.  p.  501,  huno  locim;  intcr  eoa  referamua, 
lU  km  in  enumeratione  et  deacnptìone  UBOrpetar;  immo  etiain  bic  tenipus 
Wcat  (ef,  aduott,  ad  Ecl.  IH,  10.)  et  in  prom])tu  est.  arborcia  quo  vetu- 
■flinma,  cu  inaiorem  (ieri.  Qnid  vero?  nonne  etiamnuin  arborea,  qnae  iani 
)ir  UBCula  duiavenmt.  fortìbua  ramìa  et  ingenti  frondia  corona  insignes 
«Hpidmos'?  —  panilent,  quod  per  se  meliua  est,  qnain  vnlg.  tea- 
4am,ti  qn»  vitatur  iteratio  ciasdem  vocaboli  poat  breve  intervallnm,  etiam 
PHdkaiiipi»  L  L  suasore,  caiu  Bibbeckio  et  Ladew.  ex  Oodd.  Gnd.  et  T^sid, 
BBiptiinia,  Cf,  Aen-  VI.  282.  ramos  aimo^tupie  bracchia  patttUt.  C'Ctcri 
IMpUaieii  editore»  Uiuìai»  aervarnnt,  -  297,  ..luatinel  prò  mlgari  ef- 
M,  ndditi  Bcd  ornate;  nani  aioiiil  ramoruui  magnitudinem.  oneris  nutione 
^^M^cta,  doclarat,  Simt  ieitur  dno,  quae  radicum  altitudìno  eTUeiuntur, 
^Vll^nin>  qaod  ita  arbor  firma  ac  dintùma  eat,  secnndum,  qnod  ita  tron- 
^^■^^^ibet  satia  validom  ad  lamoa  latisainiea  enatùendiM,"  Ifejpt.  Wogu, 
^^^^HpB  toc,  'autUnet  proprie  intelligendum  eeae  ceoaet,  Qo.  Virg.  lX_p.  413. 


•  (hic  et  Geo.  I,  lyi.  U,  19.  489.  IV,  511.  Aen.  11,  514. 


n.  P.4 


336  P.  VERGILI  MARONIS 

Neve  tibi  ad  solem  vergant  vineta  cadentem, 
Neve  inter  vites  corjlum  Bere^  neve  flagella 
Summa  pete  aut  Bumma  defrìnge  ex  arbore  plantas  —        300 


£cL  IX,  20.   Aen.  I,  165.  X,  190.)  de  ipsis  densiorìbns  arbonim  frondibiii 
umbram  late  facientibuB  ezplicans.  quas  nos  coronas  arbonun  voGemiuu  — 
iosa  opponitnr  ramis;  nam  per  Fron.  ^p^e,  ut  totum  alianid  aparte,  iti 
e&bm  para  potior  a  reliquia  partibus  distinguitnr,  quod  aocet  Wagn.  Qn. 
Virg.  XVIIL  p.  467.    Cf.  infra  III,  387.  IV,  274.  543.  Aen.  VII,  814  sqq. 
X,  226.  XII,  303.  —  ingentem  umbram.    Vid.  snpra  ad  v.  19.    Getenia 
hos  duos  vcraus  laudat  Donat.  ad  Ter.  Phorm.  1,  2,  56.  —  298-  »»D6  ntn 
Tinearom,  de  quo  dissensus  fuit  inter  vcteres,  Colum.  IQ,  12,  5.  "^eaeU, 
cuius  regionem  quam.  spedare  deheant  yineae,  vehu  est  dissmno.  -  -  Fìsr- 
gUio  de  industria  occasum  sic  reputliante :  Neve  tibi  ad  s.  ete.    FIìb. 
XVII,  [2,]  2.  VirgUius  cui  occasttm  seri  damnavit,*^  Heyn.    Gf.  idem  FHi. 
XVII,  24,  37.  Colum.  lU,  2,  21.  Pallad.  I,  6.  Il,  3.  et  Geop.  V,  4.  —  De 
duplici  neve  s.  neu  po6tice  prò  ti«  -  -  neu  usurpato  (ut  centra  etìam  dii]da 
ne  interdum  prò  ne —neu  ponitur:  vid.  Aen.  XII,  72.  ibique  adnott)  e£ 
Geo.  rV,  47.   Aen.  IX,  42.  91.   Dissen.  ad  Tibull.  I,  2,  37.    Hand.  TaneD. 
IV.  p.  175.  et  quos  kudat  Obbar.  in  Ezc.  ad  Hor.  £p.  I,  11,  23.  F^mc  Y. 
p.  124.  —  299.  Neve  -  -  corylum  sere,  quia  viti  alimenta  aufert.    (Ct 
rlin.  XVII,  24,  37.  Vitis  -  -  odit  et  coMlem  et  olus  omne,  odit  et  confims] 
ni  proctd  absint,  tristis  et  aegra.)    Causa  erat,  uuod  corrloram  radioei 
lonze  lateque  serpunt;  Geon.  vero  IV,  1.  et  Theopnr.  m,  15.  (a  Yon.  al- 
latQ  inter  vites  non  nisi  arbores,  quae  minores  radices  agant,  seri  iubent 
—  neve  flagella  etc.    Surculi  non  ex  cacumine,   quod  siceius  est,  aed 
ex  media  parte  vitium  jpetendi  sunt;  quod  praeceptum  etiam  de  aliis  arbo- 
ribus  valet.    Cf.  Plin.  XVU,  14,  24.   Colum.  III.  10.  17.  18.  et  de  ariw. 
e.  3.  Schirach.  p.  415.    -flagella  sunt  extremi  vitium  ramuU.    Cf.  Virr. 
R.  R.  I,  31,  3.  Colum.  Ul,  6,  3.  21,  7.  IV,  lo,  2.  Catull.  LXII,  52.  Gil- 
lis  etiam  ìxùxlq  fléches  vocantur.  —  pete,  scil.  quae  piante».    Secnndiui 
Burm.  petendi  verbum  bic  significat  „conatum  stantia  in  terra  attiDgesdi 
summa  flagella,  ut  Ecl.  Vili,  40.''  ;  qua  de  re  num  vere  cogitaTerit  poèta, 
in  medio  relinquamua.    Wakef.  prò  pete  temere  coni,  tnete.  —  800.  arbor 
hic  neque  ipsa  est  vitea,  ut  vulgo  putant,  nequc  arbor,  quae  maritate  eit 
viti,  aed,  ut  Wagn.  verìaaime  docet,  quaevia  arbor  frugifera,  quae  Uè  em 
vite  coniungitur,  auia  ex  ea  quoque  media,   non  cxtrema,  aurciJi  peteidi 
aunt.    Non  enim  ae  aolia  vitibua,  aed  de  insitione  omnino  hic  *^^Jj^ 
tam,  iam  vv.  302  aqq.  docent.    Praeterea  vero  etiam  conferenduB  est  Flii' 
XVU,  14,  24.,  qui  hoc  ipsum  Vergìlii  praeceptum  respicit  sic  acrìbena:  OUi 
circa  medias  sìiccus:  inde  et  surculi:  cacumina  sitiunt.    -  -  Virgilio 
ex  cacumine  inseri  retat.   Certmmjue  est,  ab  hnmeris  arharummriin^ 
tem  aestivtan  spectantibus  surculos  peteiidos.  —  defringe  est  Med.,  Bon 
et  praeatantiorum  fere  omnium  CaìM.  lectio,  quam,  Cerdae  iam  et  BB^ 
manne  probatam,  cum  Wagn.  restituimus  prò  vulg.  deslringef  et  quam  n- 
centiorea  editorea  omnea  amplexi   aunt.     Destringere  enim,  i.  e.  anftnc 
aliquid  de  auperficie  (noatrum  abstreifen:  vid.  adnott.  ad  Geo.  1,  317.),  a 
de  fractibua  vel  foliia  {ablauben)  ageretur,  praeferendum  easet,  bob  vei9 
ad  aurcnloa  quadrat.    Voaa.  quidem  negat  defrin^  aurculoa,  qui  potina  t^ 
aecentur;  aea  Wagn.  docet,  lectionem  defringe  aefendi  verbia  Varr.E& 
I,  40.  et  quae  de  arbore  transferas,  ut  e<i  deplantes  potitis,  guam  dsfmfat; 
ubi  illud  leniorem ,  hoc  panilo  violentiorem  aurculi  ^etendu  modum  angv* 
ficet,  neutrum  vero  notionem  ferro  abacindendi  propne  adiunctam  haMit; 
Vergilium  autem  ilefringendi  vocabulo  co  magia  nic  uti  potuiaae,  cu»  taj 
tmn  de  loco,  unde  auferendua  ait  surculua,  praecipiat,  neque  iubeat,  Md 
vetet  ruaticum  aliquid  facere,    acil.   defringere  ptantas  e  summo  arhcirtì 
nt  commode  uti  potuerit  eo  verbo,  quod  (secundum  Varronem)  rem  ainilW 
fàctam  indicaret.    Haec  mibi  verissima  videntur;  quare  Wakefieldi  senter 
tiam,  qui  ad  Lucr.  V,  1064.  defrinjge  prò  mero  glossatoria  int^rpretanuB^ 
habet,  reiidendam  esse  puto.    Dixit  etiam  de  b.  1.    Victorius  ad  Yarr.  »> 
R.  I,  40.    Nihilominus  Peerlk.  p.  37«.  prò  aut  summa  defringe  conL  «<  ^ 


QEORGICON  LIB.  II. 

TantUB  amor  terrae  —  neu  t'erro  laede  retonao 
Semina,  neve  olea  silveetris  iusere  truucos: 
Kam  Baepe  incautis  pastoribue  excìdit  igni», 
Qui  fortim  pingui  primum  sub  cortice  tectuB 
Kubora  conprendìt  froitdesque  elapsus  in  alias 
Ingentem  caelo  Honitum  deoit;  inde  eecutus 
Per  ramos  victor  perque  alta  cacumina  regnat 
£t  totum  involvit  Hammis  oemus  et  ruit  atram 


,   tftiD  mA^a,  notabili  ftliqua 


èMuneradine  tellurìs  toiientur  ÌUae  ìnfericireH  partes.  at  laetiorem  ubeAa- 
i^  lii  ìis,  qa&u  ai  sumiuÌH  ptutibas,  eiBpeutarc  possìs."  Het/n.  --  801. 
IB2-  n«u  /erro  lacde  etc.  Do  hiic  pr&eeepto,  qiiiid  nou  de  Holia  vitibuH, 
M  de  omnibiu  arburibna,  unde  botciuI  potontoi,  inteUigendam ,  vid,  Cu- 
hm.  IV.  24.  31.  22.  ~  neu  -  neve.  Cf.  not.  ad  ?.  37.  retuuMo  ei  &uatu- 
etete  Cod.  Med.  (.qnocom  Rum.  videtor  conseotirei  cnu  recentÙBimia  edi- 

Ptoribu  BcripsiiuuH  pm  nilg.  retugo.    Cf.  Wagn.  Orth.  Terg.  p.  457.  et  Kib- 
|eak.  Pro)»!'.  \\.  \iH.  et  435.  et  sapra  ad  I,  2U2.  adnott.  —  S02-  »tmiaa 
t  BUrculi.  ut  V.  168.  et  infra  ¥.  317.  —  neve  olea  «.  iiutre  truncos 
iaTeraiunem   iltam  poetituuu,  de  qna  egiiuua  ad  Geu.  1,  431).,  dictuu 

Itoli  {Ante  aurcnloti  oleastrÌB  insercre;   einsiuodi  «iiini  urburetnni  tacile 

abBiunitur,  et  tuu  ole&e  runiua  dtigenerant  in  uleastrus.  —  alea 
Q  W^n.  restitnimua  prò  vnlg.  oUae,  qnod  (.sano  a  Pai,  Rota., 
Unobas  Bem.  et  fierviu  eihibitiun)  ortoni  ndetar  ex  lectione  Uedìc. 
in  qoa  lìt^^ra  »  e  prouuio  voc.  tìiventria  adliaesit.  Tuetnr  ant«m  re- 
1  lectiunem  Palladii  aucttiritas.  V,  2„  band  dabie  haec  ipsa  VerKiMi 
rnpidentia:  JVwic  lovit  temperali*  oUoa  inaeriiinr.  ■  -  Sed  at  oUa- 
uerof,  cantra  iUutl,  qaod  ex  oliveto  ùuito  et  camt  incenao  reaatci- 
iltailer  infelit,  gic  provideadum  est.  —  intere  igitor  pruprìe  et  de 
bnljone  intelli^eudum,  non  prò  inlertere  positom  est,  ut  aeya.  (duÌ 
~  et  CoiunKtoii  adBentiuntut)  censet,  qui,  de  vitibus  haec  umuia  intel- 
cull.  Theophr.  h.  pi.  V,  lo.  hoc  propterea  vetari  putat,  quod  olea- 
MB»  et  pini^uis  arbor,  facile  i^em  conojpiat  et  incendio  late  spanui 
Tineain  voxtet.  Ut  enim  HonuiEtani  coneeduni.  hoc  praeceptuio  de 
«•atro  non  inuereuda  uiìnus  apte  interpuni  luco  àe  ritiboB  agenti. 
iaba  demoin  v.  120.  anctur  ad  >>leae  colturam  troneeat.  et  Befuia- 
Tolg.  lectiunia  eiplicatìoiieiu  bene  respundere  verani  2'i'i.,  quaero  ta- 
-aomudu  eam  w.  312^314.  adaptare  velit?  quus  non  nisi  contorte  de 
inter  oleostrOH  ad  ìnterìtau  vocatis  esplican  punse  qoisquc  videt;  et 
rtiam  in  sequentìbug  leguntur,  qune  si  rein  ad  vivuju  resecare  volu' 
a  Tìtiam  cultura  aliena  aunt  censenda?  Quare  probo,  col«ros  receu' 
•Stores  servasse  W^nerì  Ablativom  olea;  ai  tamen  Ribbeck.  neacit, 
|M  olaod  ita  possit  dcl'en^,  ut  Genitìviui  habeatur.  eapDteatur  autem  Ab- 
Min»  oliva",  hoc  inibì  paiillo  aitiflcìodua  vìdetur.  De  duplici  autem  Terbi 
^Milwifi'  ouostnictioue  iam  supra  ad  r.  G9.  dinsenuuius.  —  putturibiLt, 
!•>  hta  Uia  lineti  intervalla  (cf.  adnott.  ad  v.  277.)  gte^  pancentibus.  — 
tMtidit  ign-is,  quo  utuntur  ad  ciboa  coquendua.  voi  etiàiu  ad  artus  frìgi- 
we  iam  anni  tempore  calefacìendua.  —  305-  Robura,  aolidnui  oteae 
Imeom.  Vid.  supra  v.  U.  —  SOfi-  Cf.  aimilis  lucni  Aeu.  V,  W3  sqq. 
taalo,  i.  q.  V.  309.  Oli  caelam.  Ci.  adnott.  ad  Ed.  IL  30.  -  Bètqitua, 
HtgreeBDB,  latine  serpone.  Cunìng^tun  coiapant  flammoM  aequaces  Aeu.  Vui, 
111—  sor.  Victor,  ignia,  cui  rami  non  posaunt  resistere.  Cf.  Sii.  IV,  GS3. 
•hmitiia  cr^itat  vicloT  Valcaima  \i.  e.  igni»)  habaiig.  —  regnat,  saoviena 

_ir.     Cf.  Locr.  V,  396.    hvmor  reguavit  in  arvia.    Ovid.  Met.  VU, 

ardor  «tienili  Per  aoidae  faucet  imneaeaqut.  vitcera  re^uU.  Grat.  Cy- 
>K_4fi3.  regnantem  exaaieng  morbum  etc.  —  806.  nemua  non  Tinetuut, 
'Vo^Ìl  pntat,  sed  olivctniD  indicare,  iam  supn 


I  nostro  luco  eipri-saus;  Aen.  X,  ìiM  sq.  Hom.  D.  XI, 


338  P.  VERGILI  MAKONIS 

Ad  caelum  picea  crassus  caligine  nubeui; 

Praesertim  si  tempestas  a  vertice  silvis  310 

Incubiiit  glomeratqae  ferens  incendia  ventos. 

Hoc  ubi;  non  a  stirpe  valent  caesaeque  revertì 

Possunt  atque  ima  similes  revirescere  terra; 

Infelix  Buperat  foliis  oleaster  amaris. 

Nec  tibi  tam  prudens  quisquam  persuadeat  auctor        315 


155  sqq.  XX,  490  sqq/'  Heyn.  —  309.  crassua  caligineWngti,  inte^ 
pretator  per:  crassum  agens  foiunm,  coli.  Aen.  IV,  384.  Vili,  19S.,  obi 
atri  ignea  eadem  ratione  intelligendi  sint.  —  310.  y^a  vertice  poetica  «h 

Sia  et  ornata  adiectuni,  h.  desnuer,  ab  alto,  €Ì  ó4  x«  vfil  *  Yìffó&iv  ifinl^ 
iivfi  Àv4fioio  avèlla,  Arat.  Pnaenoni.  v.  423.    Sic  fere  Aen.  I,  114.  m- 
gen»  a  vertice  ponhu  In  pujmim  ferii  ex  Hom.  Odyss.  V,  313.  fXttaév  ftfra 
xìhia  xar*  ax^fjc,    ex  alto   Ueo.  1,  324.   et  al.    Et  sic  descendHmt  TentL" 
Heyn.    Ita  plerìque  interpretes,  etiam  Victor.  Var.  Lect.  XIX,  8.,   h.  l 
recte  intelligont,  ut  a  vertice  idem  sit,  qnod  Aen.  II,  290.  et  603.  a  ed- 
mine.    Barm.  antem,  cnm  hic  agatnr  de  tianima,  quae  ab  imo  tnmeo  nb 
corticc  per  pastorÌB  incnriam  coeperit,  et  deinde  clapsa  in  ramos  per  OM- 
mina  re^et,  o  vertice  cxplicat   „a  tergo,  i.  e.  a  campo  poro  et  neno, 
onde  incipit  silva;*'  coli.  Aen.  I,  114.,  ubi  a  vertice  pariter  „a  tenro"  n- 
gnificet.    Sed  iUnm  quoque  locum  Barm.  male  explicat,  nec,  <^nomoao  VB- 
(juam  vox  verticis  hoc  indicare  possit,  pcrspicio.    Non  cogitavit  Tir  doci, 
incendinm  iam  ortam  vento  desaper  ingraente  vehementer  angerì  «t  latini 
diJSundi.    Voss.  explicat:  a  septenitrìonali  vertice  montis,  in  quo  Tinca  eit 
institnta;   qaae  tamen  ratio  et  ipsa  panilo  artificìosior  censenda.  —  Sii' 
Cf.  Hom.  n.  XI,  156.  et  XX,  192.  ferens f  proferens,  lon^e  lateope  spir- 
gens,  diffondens,  glomerat  incendiaj  (qui  Accus.  non  mmos  a  iVut./^ 
rena^  quam  a  verbo  gloinerat  nendet)  lon^us  volvendo  aoget,  facit,  at  eof- 
reptis  deinceps  singiuis  arborious  unum  ingens  incendium  fiat.    Cf.  etìtii 
adnott.  ad  Geo.  1,  323.    Burm.  verba  glomerat  fereru  comparat  eim  Geo. 
ni,  412.  turbai  agens.    Unus  Moret.  a  m.  sec.  f arene,  quae  Tarietas  ledit 
Aen.  m,  473.    Cf.  Oudend.  ad  Lucan.  V,  419.  -    V.  gl2  sqq.  Heyn.  ila 
interpretatur:  „Quod  si  acciderit  (Hoc  ubi),  vites  quidem  revireseere  w- 
querunt,  dum  interea  oleastrì  novas  frondes  agunt,  solique  totam  deniqiie 
vineam  obtinent;*'  quam  rationem  minime  probandam  esse,   iam  supn  vi- 
dimns.    Ceterum  haud  scio  an  omnis  locus,  Wakef.  ad  Lnor.  IV,  662.  soi- 
sore,  melius  ita  distinguator:  Hoc,  ubi  non  a  stirpe  valent,  caeMaeaue  — 
terra,  Infelix,  i.  e.:  Hac  de  causa,  ubi  non  a  stirpe  valent  einamodi  vbo- 
res,  quae  non  totae  sunt  oleae,  sed  trunci  oleastrorum,  insiti  modo  oìmit, 
neque  per  radices  ex  ima  terra  revirescere  possunt,  solus  oleaster  snpailr 
bit.    Hoc  enim,  prò  propter  hoc,  hac  de  causa  positum,  (ut  infra  T.  43Ì^ 
ap.  Hor.  Sat.  I,  687.  at  hoc  nunc  Laus  iìli  debetur  ai)  Lucretio  potisaiiBnB 
satis  usitatum  seguente  Coniunctione  ubi  (IV,  361.  555.  624.  660.  773.  1061 
V,  805.  etc.).    Cf.  etiam  Heind.  ad  Hor.  Sat.  I,  1,  45.  Ruddim.  II.  v.3tt. 
not.  Hand.  Turs.  ED.  p.  93.  et  infra  ad  v.  425.  —  a  {stirpe),  van  Mm; 
si  ipsa  stirps  invalida  est;   quare  Wagn.  Qu.  Virg.  I,  1.  oistingMndiB 
putat  inter  b.  1.  et  reliquos,  ubi  ab  stirpe  legìtur  (Geo.  I,  171.  Aen.  I,M- 
VII,  99.  VILI,  130.  IX,  603.),  i.  e.  cum  ipsa  stirpe,  a  stirpe,  racÙoe,  vM 
ad  summum.  —  caesaeque.   Heyn.  desiderat  caesaeve.    oéà  vide  adami 
ad  Oeof  I,  442.  et  Wagn.  Qu.  \m.  XXXVI.  p.  577.  —  814.  infelig,  ìtt- 


dictum  ad  E<cL  IX,  27.;  sed,  ut  ex  additis  verbis  foliis  amane  ^Mt,  wt- 
est  etiam  notio  ferae  naturae  insitione  generosiorem  redditam  opvriiBiaitii 
et  perdentis.  —  315.  816.  «.De  tempore  serendarum  vitium  t.  uAun.  m 
14.  et  XI,  2,  22.  26.  79.  adde  Geopon.  V,  6.  Primum  satjonem  TÌtis  MB 
borea  flaote  esse  faciendam,  vìd.  Bin.  XVII,  22,  35.  §.  6.  XVIU,  34,  77. 
§.  1.  [adde  Cat.  28.  Coloni.  Ili,  19.  V,  6.  Pallad.  m,  9.  Geopon.  X,  73. 
et  Theopbr.  Ili,  5.  a  Voss.  allatos];  tum  319.  illam  vere  et  anctoiuBO  €»* 


GEORGICON  LIB.  U. 

Tellurem  Borea  rigidam  spirante  movere. 
Rura  gela  tum  claudìt  hienips;  cec  semine  iacto 
Concretum  patitur  radicem  adfigere  terrae. 
Optuma  Tiaetia  satio,  cuiii  vere  rubeiiti 


nadain  praocipit.  Inter  haec  in  laades  feria  eicnrrit."  Heyn.  Xec  libi 
lam  priidens  quinqunm  pertuadtaC,  i.  e.  Nec  qnìaquam  tam  pmdens 
habeator.  ut  tioi  persnadeat,  Ct.  sup.  ad  Geo.  I,  456.  —  auclor,  qui 
atuulet  aliqnid;  ni!  ampUua.  —  Borea  tpiranle.  ..Est  praeoeptnia  Tett- 
nun.   gelida  vento  non  esse   sarendaa   vitee,    sei   austro    spirante;   tidetar 

XborraM  cum  indlcio  meiaoratoB  esse:  aquilone  non  tlante.  —  Movetur 
aratro,  rastria,  ligonu,  «arculo:  etiam  cmn  RcrobeB  fiunt;  at  h.  1.  enm 
turobes  ìam  facti  nnt:  va.  258.,  dum  ìlli  in  anperficie  soa  refodiontar." 
Aam.  —  Pro  tuIk.  moveri,  gnod  Heiiu.  reocpit  ei  dnobas  Codd.  (Bom. 
et  HenteL  pr..  qaibna  Bibbeck.  addit  Palat.)  atque  Nonio  p.  :<80,  SI.,  com 
Wan-  reatitui  rcliqnonim  omnium  libroniin  lecfionem  moaere.  Nam  per- 
mnidere  cum  Infin.  Pausivi  de  eu  tantum  dìcitnr.  qnod  credere  inbeinar, 
idqne  ab  h.  ì.  alienom;  Nonii  vero  auetorìtas,  bone  veranm  non  una  com 
uneeedente  laudantìs,  Wagner»  indice  piane  nulla  est.  Cetenun  cf.  Oeu. 
I,  IZ3.  et  130.  Nihilaminua  Ribbeek.,  offéndens  in  xaxoifiorltf  (?)  tjnrante 
movere,  vnlgarem  leetionem  restituit,  qnam  ÌDt«r  recentiore»  edit«res  nnum 
Brjeeiuu  servasse  video.  —  817.  (um-  Oodd.  Med.  et  Hom.  ttaie,  qnod 
ram  ciDpbasi  aliqua  ab  hoc  luco  aliena  dictum  esset:  lillo  ipso  tempore, 
M  rfar  Ztit  gemile).  Vid.  adnolt.  ad  Ecl.  IH.  10.  —  clandil  hiempa 
(ne  enim  Cuad.  Med.,  Vat.,  Rum.  auctorìtate  com  Ribbeek.  et  Waen.  nano 
«o^ninDH:  cf.  W^n.  Urth.  Vere,  p-  443.  et  461.),  adtitringendo  facit,  Qt 
ma  nilii)  proferant.  Sìmiliter  0?id.  Het.  II.  82S.  Sic  letali*  kitnt»  pan- 
laiim  in  pectora  venit,  Vitalmqae  ria»  et  rttptramina  claaint  et  Patron. 
■p.  W«rnsd.  PoEt,  L.  min.  in.  44,  146.  lame  ni«e  Atra  GauM  kiané- 
Vt  tàmia  elandit  rura,  ita  cantra  ver  lami/  (vid.  infra  v.  331.),  remittit 
(TibttD.  m,  S.  4.),  toivU  (Hot.  Od.  I,  4,  1.).  Vid.  ad  0»<.  1.  44.  adscrt- 
Ul  —  aeminn  iafto,  aorenliB  posìtis,  ut  v.  26S.,  abi  vid,  adnott.  et  ;i03. 
ne  otiam  v.  319.  latio.     CT.  etiam  Arat  9.  anfyjintn  navia  fiaUa^ai 


Ugo  coneretam,  qnod  HejTi.  actjve  positom  capit  prg:  qnae 
ftm  adfipitnr.  coU.  Cland.  XXVm.  77,  (Bine  t&i  concreta  ri 
t  hartit   Et  penitua   lotia   inoleuil  Roma   médailis,)   et   adfigi 


dictom  esse  pntat  (de  qno  osa  cf.  adnott,  ad  Geo. 
I,  234.).  Sed  hanc  rationem  panilo  doriorem  csbc,  quie- 
qu  fjdet.  Quare  aatia  opportune  se  offert  Med.  a  m.  pr.  leetio  concretum, 
•Ue  duplici  modo  patest  eiplicari,  ant  ut  cnm  Vossio  et  Wnndcrl.  prò 
Sobàtaimvo  habeator  (qnod  legitui  eldam  apad  Plin,  XH,  16,  35.  in  con- 
albicatUU  «ucci),  hoc  senan:  nec  patitur  radicem  adfleere  terrae  con- 


«Mt,qtii  r 
^dadfyerti. 


.  eoncretionem  b 


,   ym 


lod   Lncretiano  loq 


et.Ji  t 


t  dictnm 

MDt«Dtia  DTodiret  Vergilianae  eicgantiae  mafnS  eonvcniena:  gda  eon- 
I ■iiMin  non  patitur.  ut  aemen  iactnm  radicem  adtigat  terrae.  utpote  con- 
miM;  qnam  rationem  nnper  Hildebrand.  commendavit  in  lalmii  Novis 
And.  XIVI,  1.  p.  168.  et  ad  Appul.  Met.  T.  I.  p.  455.  QTiare  hanc  le- 
«MMra  iam  prins  a  nobia  commendatam  pnnc  cuui  Ribbeckio  restUpere 
Vn  snplins  ^bitavimns,  quamquam  oeteri  recentiores  edit^ires  vol^nlB 
a^HMor    [Valgatam,  si  retmeniLi  easet,  ita  acdpiendam  censni,  ut  radia 

5tll  e«ncreta,  conatricta  (cf.  infra  v.  376.  Ili,  360.  etcì  int^Uigatnr,  hoc 
■n;  hiems  aorcolì  radicem ,  quae  terrae  congelatae  eredita  ìpsa  atatim 
Wtì«  eoocreacit.  terrae  adfigi  non  patitur.  Nam  concretam  oàfii/ere  vulgori 
"  M  (iplicahun  (ouneresoere  oom  terra  eiqne  adfigi)  langiudoB  videtor 
aamns,}  —  819.  Do  re  ipsa  vii  Colum,  ITI.  14.  et  PaUod.  m,  9. 
wnn  Theophr.  in,  3.  4.  Geop.  V,  6.  el  Plin.  XVn,  22,  35.  g.  S.,  qnos 
,  landat.  —  cere  rubenti,  ftorìbos  varioram  coluram  pnlchritnolne 
■ibiiB  splendido,  ut  alibi  poStis  purpureum,  pnlcbmm,  ^oitnr.  Cf. 
tt.  ad  Ed.  IX.  40.    Sic  Geo.  Vt,  306.   neri*  ruòent  prato,  eoloribut. 


340  P.  VERGILI  MARONIS 

Candida  venit  avis  longis  invisa  colubris,  320 

Prima  vel  autumni  sub  frìgora^  cum  rapidns  Sol 

Nondum  hiemem  contingit  equis^  iam  praeterìt  aestas. 

Ver  adeo  frondi  nemonun;  ver  utile  suvis; 

Vere  tument  terrae  et  genitalia  semina  poscnnt 

Tum  pater  omnipotens  fecundis  imbrìbus  Aether  325 

Coniugis  in  gremium  laetae  descendit  et  omnes 

MagnuB  alit  magno  conmixtus  corpore  fetus. 


Cf.  etiam  infra  t.  430.  SangtUneiaque  incuUa  rtibeni  aviaria  ìfocit,  —  V. 
820.  de  ciconia  intellìgendus  serpentibus  inimicissima,  qaibus  avìdiflflme 
pascitur.    Cf.  Plin.  X,  23,  32.  et  Interpp.  ad  luven  XJV,  74.   serpenie  ci- 
conia pullos  Nutrii  et  inventa  per  devia  rara  lacerta.   Isidor.  XU,  T-,^ 
coniae  verta  nuntiae,  societatis  comites,  serpetUium  hostes.  —  321.  prima 
autumni  sub  frigora.  i.  e.  mense  Octobrì  exennte:  hiems  enun  a  d. 
IK.  m.  Novembris  incipiebat.    Qaare   etiam  Colom.  UI,  14,  1.   ani  vere, 
ant,  si  auctmnno,  a  medio  Octobrì  usque  ad  Decembrem  Tites  seri  inbet 
—  rapidus  Sol.    Cf.  Eoi.  II,  10.  rapidus  aestus  ibique  adnott.  —  822- 
hiemem,  sidera,  quae  sol  hiemis  tempore  intrat.    Heyn.  cimi  hoc  Tersa 
comparat  sapra  Geo.  I,  312.    ubi  iam  breviorqfie  dies  et  moUior  aedat. 
Wakef.  prò  aestas  e  coni,  edidit  aesttm.  —  323.  Ver  non  modo  TitibuB,  sed 
omnibus  omnino  arborìbus  ferendis  idonenm  est  tempos.  —  adeo^  magv 
quam  cetera  anni  tempora.    Hand  raro  enim  baec  Particola  in  compoiteii- 
ois  plorìbos  rebus  id  sifinodficat,  qnod  maios  est  ceteris  vel  omnipm  mii- 
mum.    Cf.  Hand.  TurseU.  I.  p.  149  sq.  Wagner.,  qui  Qu.  Virff.  JULML  adeo 
hip  nibil  aliud  significare  censuerat,  quam  quod  supra  Geo.  I,  24.,  in  edit 
min.  Particulam  rectius  ad  vìm  veris  ab  auctumno  distinguendam  putat  ad- 
iectam,   et  per  yf,  namentlich,  besomlers  ezplicat.  —  Per  nemora,  tUfù 
(i.  e.  arborìbus  sua  sponte  et  sine  cultu  crescentibus)  opposita,  arbniita  ìor 
telligenda.    Cf.  supra  ad  v.  26.  et  87.  Peerlk.  p.  144.  versum  aie  distio([QÌ 
iubet:  Ver  adeo  /roridi,  nemorum  ver  utile  aUvae,  ut  eilvae  neMonan  nnt 
sLlvae,  quae  faciant  nemora;  auod  probare  non  ^ossum.  —  324.  i»*H  «^ 
yovi/iwràrri,  Theophr.  caus.  pi.  DI,  4.    Pulchemmus  versus,   ut  totus  fo- 
cus, quem  imitatione  ezpressum  y.  ap.  Columellam  X,  197  sqq.   Terrai 
tument,  ò^ùai,  quod  et  ipsum  a  pubcrtate,  ubi  pectua  et  mAm]Ilaeta^ 

?[ent,  cum  ad  tellurem  tum  ad  fruges  novas  lacte  ac  succo  torgentes  tnos- 
èrtur.**  Heyn.  —  terrae  poacunt  eemina,  quia  sationis  tempuB  «desi 
Voc.  poscendi  poètae  haud  raro  utuntur  de  rebus,  quae  ex  natane  logil^tf 
certo  ordine  certisque  temporìbus  fiant  nescesse  est.  Cf.  Ovld.  Met.  I*  138. 
eegetes  aUmentaque  debita  divee  Poscebaiur  humus,  id.  Fast.  H,  791.  f^ 
scunt  sua  tempora  somni.  Plin.  XYII,  22,  35.  §.  8.  Siccus  ager  «MctasM* 
poscit  seri.    Cort.  ad  Lucan.  IV,  372.  et  Bach,  ad  Ovid.  Met.  Il,  144.  - 

Senitalia,  ex  quibus  procreantur  fruges.    Vid.   etiam  Wakef.  ad  Locr. 
I,  721.  et  Ovid.  Met.  I,  416  sqq.  —  325.  ^Aetheris  connubiom  eumTen» 
imbre  fecundante  agros.  --  Aether  seu  superior  aSr  lovìs  nomine  ìnngùeli*' 
tur.    Expressit  vero  poSta  proxime  Lucret.  I,  251  sq.  et  II,  991  aq.  Vi  »* 
pra  Ecl.  Vn,  60.  [ubi  vid.  adnott.1    Geo.  1,324.   Hor.  Epod.  Xm,  1.  ^ 
schyli  et  Eurìp.  locos  apud  Athen.  aUI.  p.  600.  [Eurìp.  ir.  ino.  890.  Aeiek. 
Danaid.  fr.  43.]  et  Wemsdorf.  in  Po6t.  min.  T.  m.  p.  536  sqq."  Bi^ 
Qium  Tertull.  Apol.  10.   QtUs  enim  non  cadum  et  terram  matrem  aeft' 
trem  venertUionis  et  honoris  graJtia  appeUetf  Cf.  praeterea  Arìstot.  de  p^ 
ner.  animai.  I,  2.    Stat.  Silv.  I,  1,  185.    Amob.  V,  32.  34.  35.  ei  loci  « 
V.  326.  laudati  cum  Cerda  ad  h.  1.    et  Columna  ad  Enniam  p.  1^ '^ 
ed.  Hessel.    Ex  quibus  locis   (ut  ex  Lucr.  IV,  183.   o/etìiaria  wiito»  Ch» 
Fast.  I,  682.  aetheria  aqua  etc.)  etiam  patet,  errare  eos,  qoi  aetlmn^ 
nisi  vacoam  nubibus  regionem  designare  putent.    Cf.  Dissen.  ad  TQ» 
1,7,  15.   —   326.  Cf.  Colum.  X,  206.  (qui  v.  197  sqq.  totom  hnae  kci 
male  imitatus  est)    Ingue  sinum  matris  violento  deptuit  imibre  et  Vc^ 
Venerìa  locum  ad  v.  327.  land.  —   327.  alit  fetus  prò  gifpìt,  pnj 
quod  hic  exspectamus,  positum  offendit,  cum  fetus  alere  potraa  ntttiii 


GEORGICON  LIB.  H. 

Avia  tum  resonant  avibus  virgulta  canorìs 
Et  Venerem  certis  repetunt  armenta  dìebus; 
Parturit  almus  ager  Zephyriquo  tepentibus  aurìs 
Laxant  arva  sinus;  superat  tener  omnibus  humor; 
InquG  novos  solee  audent  «e  germina  tuto 
Crédere,  qcc  mctuit  Burgontìs  pampinus  AustroB 
Aut  actum  caelo  magni»  Aiuilónibue  imbrem, 


ijiuun  patria;  qnare  non  ile8[itcieDdnm  pnto  Peerlkampii  (p.  145.)  conieetn- 
nm  agii,  coi  vir  doct.  hanc  ndiedt  eqilicatinnem:  ..Froiirìc  mater  parietu 
■git  fettiB.  fetua  in  Incem  cdit.  None  pater  agit,  qnì  maire  impleta  aoctor 
(et,  ut  ea  puasit  agero.  qnod  oxqnisite  expresBuin,  ipse  agit.  Sic  Geo.  D, 
1.10.  nontniu  agii  atra  irenena,  i.  e.  cjpoU.it,  eiigit."  —  j,magnttm  cor- 
pnt  Terrai;  intelligendnm ,  nt  Aen.  VI.  737.  de  hoc  uniTerBu.  Expressit 
ts  b.  1.  veterìs  poétae  versus  in  Pcrvigilio  Vcneria  61.  62.;  Tu  tinum  ma- 
rito»  ivAerfluXit  almae  coniugù,  Vnde /rtua  mixtwi  omna  alerei  magno 
eofporf."  Heyn.  Solent  antcm  fioStae  idem  Adiectjvnin  in  eadem  ennntia- 
tfene  vario  Cagn  positiun  cum  vi  qnadam  iterare.  Cf.  y.  e.  sopra  Geo.  I, 
t90.  LncT.  I,  ^'•i■  Et  granìUr  mai^ei  ma^o  accidert  ibi  comi.  Ovid.  Het, 
ni;  60.  et  magmtm  magno  ctmamme  mitit.  Ita  etiam  Aen.  X,  842.  ingai- 
ttm  atqat  ingenti  vtdnere  cietuni.  Praeivcrat  iam  Honi.  n.  HVLLl.  20.  fif- 
ymt  fttj-BXaatì  TavviT9il(.    Cf.  etiam  qnae  ad  Rei.  Vili,  l>3,  adontavimus. 

—  828.  CI.  Lucr.  I,  10  sqq.  Aria  «irgnlln.  Wakef.  ad  Lncr.  U.  596. 
temere  coni.  „Laer'ia,  i,  o.  tennis,  mollia.  fleiilia."  —  829.  verti» 
àitbtt*,  et  boves  qaideni,  aecundnni  Voaa,  iiit«r  aeqoinootium  vernnm  et 
dien  loD^saìmam,  eqai  niensiboa  Aprili,  Maio,  Ionio.  —  830.  Parturit 
ager.  Vid.  I^cl.  III.  56.  Saprà  v.  5.  legimaa  graviiba  antamno  Floret 
9mr.  Hemor  eat  iiuina  loci  po£ta  in  Wernad.  Fo^t.  Lat.  min.  IH.  26S,  1. 
Znimrù  moimtti/iiu  orhem  Inni  Uptt  Eurv».  -  •  Parturit  ornai*  ager  etc. 

—  almi".  Cf  adnott.  ad  EcL  vm,  17.  et  sopra  ad  v.  233.  —  331.  arco, 
foe  frip>re  adatricta  erant,  laxanl  «l'nus  {vid.  anpra  ad  v.  317.)  Ze- 
fhfri  aurit.  Vid.  not.  ad  simiUimnin  locnm  (ìon.  1,  43.  —  superai  hu- 
mor, abondat.  sacro  illu  connubio  aetheris  et  tellurìs  huic  mstillattu. 
Ten*  Kdoindnm  est  hiunida.  Siipitrarc  prò  abunde  cmc  legitor  etiam  Geo. 
I,  1S9.  Cjc.  Or.  n,  1».  Sali.  Cat.  2U.  It.  Ing.  68,  [U.\  I.  (ad  qnoB  locoR 
4.  KritK.  et  Dietsoh.)  Liv.  IH.  17,  4.  TibnU  IV.  1,  28.  Orid.  Met(  VH, 
no.  (ubi  rid.  Bach.),  etc.  imprìmia  antem  cf.  locus  aindUimns  Lucr.  V, 
tH-  Multiu  entra  calar  atque  kamor  guperabil  in  arvi»,  Vid.  etiani  No- 
lte lUre.  IV,  414.  Heindorf.  ad  Hot.  8at.  II,  2.  102.  et  qnae  inlra  ad 
Qao.  m,  6.1.  adnotavimDB.  f^adem  significatione  otjam  mq>erea»e  legitui. 
et  Oellins  I,  22.  et  Paaaov.  od  Tac.  Oerm.  6.  n.  92.  —  tener  huntor.  Cf. 
Imct-  I<  SOil.  ri  niri  non  cibu»  arida»  et  tener  fttimor  Admoet  etc.  —  8S2. 
liMtìoneni  germina,  qnae  nititor  Celai  apud  Fhilargyr.  et  codd.  Reg.  et 
SUnidi  «uctoritate.  receperant  editorea  inde  a  Bnrm.,  ononiom  de  arbomm 
Mn  MTOin  est.  Vnlco  gramina,  qnod  Wakof,.  coH.  Ovid.  Fast.  IV,  127. 
IboU.  ni,  653.  etc,  defendit  atqne  etiam  Conington  mrena  in  contertum  re- 
tnlt,  coli  Hor.  Od.  IV,  7.  1,  De  ntroqne  aulem  verbo  aaepe  permutato  cf. 
Bah»,  ad  Claad.  Cons.  Stilich,  D,  465.  p.  522.  Cort.  ad  Lucan.  VI,  81.  Bum. 
ai  Qninctìl.  V.  8.  p.  ass.  ad  Calpnm.  n,  32.  V,  19.  ad  Propert,  IV,  2.  25. 
id  laùi.  Lat.  m,  51,  11.  p.  490.  Schrader.  Ep.  crit.  p.  LVÙI,  Anth.  Lat. 
T.  Q-  et  Unger  de  Valg.  Bnf.  p.  385.  Haec  germina  '  -  '  "  '—'■"'  ■ 
étnt  *e  credere,  qnia  in  solem,  in  lumen  pnidcnnt, 
'      aaift,  quia  g<  "'        ' 

TMlttt  et  incerti»  tentarit  credere  i^entu,  quem  Vergiliua  ante  oculos  ha- 
Wt,  et  Seoec.  Herc,  far.  147.  (Ittacinia)  Penna»  novo  tradere  soli  Gettil, 
t^  hanc  ipanm  Maritnis  locnm  imìtatus  est.  —  333.  nec  meluit  Auetroe, 
— '■  Qlo  anni  toinpnre  tiare  non  solent,  q""''  """  —!-"-  -"'»+  •<-  J~~.i~..'. 
Cf.  potio»  supra  v.  330.  et  infra  v 


342  P.  VERGIU  MARONIS 

Sed  trudit  gemmas  et  frondis  explicat  omnis.  336 

Non  alioB  prima  crescentis  orìgine  mundi 

InluxÌ8se  dìes  aliumve  habuisse  tenorem 

Crediderim:  ver  illud  erat,  ver  magnus  agebat 

Orbis  et  hibemis  parcebant  flatibus  Euri; 

Cum  prìmae  lucem  pecudes  hausere  virumque  340 

Terrea  progenies  durìs  caput  extulit  arvis; 

Inmissaeque  ferae  silvia  et  sidera  caelo. 


ni  bus.  vehementibuB .  procellosis.  Sic  magnua  de  ventis  legitar  etiam  ap. 
Val.  FI.  n,  665.  Petron.  BeD.  Civ,  231.  aUos.  —  336.  «Obaerves,  munto 
cmn  omatu  phOosophicam  Bententiam  [cf.  Lactant.  de  orìg.  enr.  IT,  ll.l 
8€.  mondi  natalcs  in  vernum  tempus  incidisse,  exponat.  Yugatior  est  al- 
tera opinio,  sed  cnm  illa  coniancta,  prima  mondi  aetate  perpOTuun  ver  af- 
folsisse  ;  onde  nasci  deboit  phantasma  paradisi,  aetatis  aoreae,  et  alia  simi- 
lia.'*  Hevn.  —  crescentis  mundi^  prò  Yokrarì  nascentis,  quod  BentL  ad 
Manil.  Il,  428.  hic  le^endom  coniecit.  —  337 >  Non  alìam  renun  conditio- 
nem,  aliod  tom  anni  tempos  foisse  potem,  com  mondos  creabator.  De 
voce  tenoris,  qoae  hic  continoam  et  aeqoabilem  tempestatem  idgnificat, 
▼id.  adnott  ad  Aen.  X,  340.  —  338.  t^^r  illud  erat.  SimDiter  Aen.  IH, 
173.  Nec  sopor  illutl  erat,  obi  vid.  adnott.  —  orbis  agebat  ver,  ut  agen 
/estum  dicimos.  Bonn,  comparat  Ovid.  Met.  HI,  327.  septem  égerat  oh- 
ctumnos.  Dicitigitor  poèta:  jper  totoni  orbem  terrarom  ver  eiat;  nihilani- 
plios.  —  SSè.  Pf^rceoant  flatibus  Euri,  non  ilabant.  Yid.  adnott.  ad 
Ecl.  in,  94.  et  Aen.  I,  257.  Voss.  memorat,  Horatiom  qiio<}iie  Epod.  IVI, 
54.  de  beatorom,  qoam  fingit,  insola  canere:  Pluraque  feltces  tnirabimur: 
ut  neque  largis  Aquostis  Eurus  arva  railat  imbribus:  deEoro  antem,  Gno- 
cis  non  minos  qoam  Romanis  odioso,  epistolas  mytn.  I,  35.  confeni  iob^ 
Vide  etiam  libroni  meom  gcogr.  I.  p.  611.  et  sopra  ad  I,  371.  adnott.  — 
340.  Cum  primae  prò  (Atm  primvm  vel  primam  (locem).  Cf.  adnott  ad 
Geo.  I,  12.  Qoarc  non  opos  est  Wakef.  coniectora  ad  Locr.  n,  1038.  pro- 
lata: Cum  primutn.  —  lucem  necudes  hausere,  Lox  enim  UqiUda(f^* 
Ecl.  VI,  33!)  ;  qoam  pronterea  Locr.  TV,  203.  caelum  rigare  didt,  ad  onem 
1.  Wakef.  com])arat  simulimom  nostro  locom  Anth.  Lat.  Bonn,  m,  120, 5. 
Ipsa  dies  ideo  non  grato  perluit  haustu,  i.  e.  sol  nos  irrigat  ea  luce, 
ooam  haorimos,  bibimos.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Aen.  X,  899.  et  IV,  359. 
(jeterom  Ribbeck.  com  Pàlat.  scnpsit  haussere.  Cf.  eios  Proleg.  p.  445.  (et 
Wafpi.  Orth.  Verg.  p.  468  sq.)  —  341.  Post  ammalia  homines  qooqae  a  terra 
nati.  (Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  63.  et  Locr.  V,  789  sqq.  atqoe  locom  paxaUebim 
Ecl.  VI,  37  suq.)  Qoare  com  Voss.,  lahn.  et  Wagn.  (qoos  etiam  Ladew., 
Haopt.  et  Ribbeck.  scqoontor)  recepì  lectionem  Terrea  progenies^  opali 

£raeter  Medie,  (a  m.  scc.)  et  onom  Pottierii  Cod.  toctor  Lactantii  uhì 
[,  10.  aoctoritas  et  Philarg}TÌi  scholi(»n:  .,Qoia  creditom  est  primot  bo- 
mines  e  terra  natos,  a  qoa  homo  homines  existimabat  dictoSi"  qoanqu 
etiam  Bentl.  ad  Hor.  Epod.  n,  18.  volgatae  ferrea,  (qoae  sane  ebam  il 
Anth.  Lat.  Borni.  1,  ]78,  229.  invenitor.  obi  hic  versos  iterator,  etpnmter 

florimorom  Codd.  anctoritatem  a  Brycco  et  C^ningtone  servator),  piaraeii 
psi  aotem  Adiectivo  terreus,  de  coios  oso  dobitavit  Heyn.,  aoctoritatai 
conciliant  Oodend.  ad  Frontin.  VI,  1,  31.  idemqoc  ad  Soet.  Calìg.  19.  é 
Tzschock.  ad  Pomp.  Mei.  I.  9,  4.  Legitor  etiam  apod  Varr.  LTl.  IV,  i 
{murus  terreus),  ap.  cond.  R.  R.  I,  14,  2.  (terreus  agger),  et  Caea.  B.  0. 
I,  43.  (tumulus  terrev^),  ouibos  tamen  locis  omnibos  ipsa  materia,  qaaiei 
Constant,  eo  indicutor.  Est  igitor  Terrea  progenies  Locretii  (V,  1410.} 
genuH  terrigenarum.  Heyn.  vo^rarem  lectionem  Ferrea  prog.  ita  ezplifiai) 
ot  simpliciter  „dorom  gcnos,  propt^r  labores  et  aeromnas  tolòandas^ 
si^ificare  censeat.  Peerlk.  aotem  p.  147.  coni.  Aurea  progeaiesy  qnod 
epitheton  recens  natis  hominibos  melios  convenire,  qoam  volg.  fem^ 
iam  Oodendorp.  ad  Front.  Strat.  IV,  1.  animadverterit.  —  duris  arvitt 
nondom  colto  mitigatis.  —  342.  sidera  non  solom  philosophis  qoibasdaai 
Graecorom,  sed  etiam  volgo  soperstitioso  natorae  animatae  adeoqoe  dlTÌnae 


GEORGICON  LIB.  D. 

Neo  res  hunc  teaerae  posseat  perferre  Uburem, 
Si  non  tanta  quiea  iret  frigusque  caJoremque 
Inter,  et  exciperet  c&eU  indulgcutia  terras.  34 

Quod  BupereBt,  quaecuinque  premos  virgulta  per  agroB, 


)M>b«bftatiir ,    qoae  propterea  non  minun  est  hjc  humìnibos  ferìHqoe  creatta 
adinB^.    Cf.  etiiua  Geo.  I,  32.  TT,  226.  Ovid.  Het..  I.  69  sqq.  Fast,  m, 
111  Bqq.,  a  VcBB.  laudati.  —  343.  ,.Àiit  oninino  ad  verie  natuTam  almam 
baee  referìmoB,   aut  ad  originem  mundi  inde  a  v.  33G.,  ut  pouent  diotun 
di  prò  potoigMDt,  et  lic  porto."   Hegu.    8io  etiaiu  Vow.;  sed  leote  docet 
lijui.,  DiuiD  versniu  et  dnoB  eeqq.  non  onni  v.  33G — 342.,  sed  cum  praeoe- 
dentìbos  iongendos  esse,  nt  sensos  sit:  Neo  re*  tenerae,  \.  e.  nora  sata 
et  ^nnina,  htine  perferre  laboreni^  qnem  et  hiemis  et  aeatas  vis  pa- 
rai, L  e.  dorare  el  oreaoere  ^ossent,  lusi  vemiuD  tompns  aestatom  et  Eie- 
mem  inlerccderet.    Caasam  i^tnr  caotiuet  hic  Iocob,  oar  ver  a  natara  Bit 
ìnstitiltiiiii.     FomeHt  autem  iiunitne  pru  potuisaeni  piisitam  (qua  do  re  vld. 
aiébwtt.  ad  Aen.  Ili,  187,),  imuii)  sententia  haec  est:  etjam  nunc  nova  suta, 
DOVM  frondea  hunc  laborem  non  posBeut  perferre,    Disi  ver  interoederet. 
Indtatnr  antein  poSta  et  tuo  Lucretìmu  I,    IT9  sq.  et  virUta  teUiu  Tvio 
■  rm  tenerat  Kffert  in  lumitU»  ora»,  abi  cf.  Wakef.  Vid.  etìam  Tibiill.  I,  7. 
^  90.  Et  tenertfUi  ferro  noUicitavii  hamum,  ibiqne  Disaen.  et  adnott.  ad  Eoi. 
vi,  34,  —  per/erre  laborem.  Heins.  tnetar  Cod.  Med.  a  m,  pr.  leotio- 
Sem  tnffene,    coU.  Aen.   n,  492.    Plattt.  Poen.  IV,  3,  32.  aliisqne  loois. 
PetJta  aatem  haec  ex  Lncr.  V,   1213  aqq.    TeMaX  Atbiam  maitain  ratùntut 
tgesku  ■  •  ecquae  ni  Jàtìs  (niundi'l,  quoad  moettta  mwuji  —  huncpoatiM 
forre   lahorem;    nnde    etìom   patet,    qoomodo  liic  locus   intelligendua   Bit, 
tmtor  hio  et  infra  v.  372,  omnes  viclBsitndineH  et  aenunnas  indicat,  qnibtu 
«ita  jilantatimi  per  vim  frifcoris  aeBtnsqae  et  alia  iiuommoda  est  uppoaìta. 
(OL  infra  t.  372.)    Po^tas  enini  de  rebus  inaniinatÌB  ut  de  animatis  luqui, 
na  ootìadma.  Vid.  supra  v.  315.  —  344.  quie».  tempori»  a,  verìs  moderata 
,  •,  ifmm  ver,  in  quo  qnies,  secoritaB  est  a  fri^re  pariter  atque  ab  aeata. 
—  tret,  esset,  Tel  potios  duraret^  iterai  enim  hoc  verboio  notiuneui  voe. 
tmori»  T.  337.    —    caloremque.    Copalstn  ipto  band  raro  Tersimi  hyper- 
I  MtauD  effic«re.  satis  notnm.    Cf.  infra  t.  445.  m.  242.  Aen.  I,  333.  n, 
'  T4S.  IT,  558.  V,  753.  G,  650.  X,  S95.  ceti  et  qnae  ad  Geo.  I,   295.  et 
omn  ad  v.  69.  adnotavimoe.    Nescio  isitur,   qao  iure  Hibbeok-  in  Proleg. 
p.  30.  et  211,  contendat,  Codd.  Hed.  et  Bom,  una  cum  Nonio  p.   200,  3. 
nf(  reproesenture  recentioris  correotoria  manuia,    veramqne  leetionem  eew 
'  ràUrqat,    quam  Palat,   exhibeat  et  Philorg-.  tiustor,    ut  caler  sit  Bnbst. 
j  Héatr.  generi»,  queinadniodiUD  ap.  Plant.  Itero.  V,  3,  19.    ~~   345.  „Ef 
\w^wtt  aete  invicem  ree.    quae    sibi  snocednnt   [cf.   Lncr.   V,   833.    |S29.)]; 
Etna  etiam  ree,   vaaus,   qaì  eiaistnnt,  emergnnt,  exchx^re  no»  dicniitor.  nt 
Ifilttt    alind  /idliim  mim  exctpit.    Ita  videtiir  h.  I,  ilictiim.    Alioqui  ex  eo, 
'food  txcipere  benigne   aliqaem  tractare,    fovere  deaignat,    petitnm  TÌderi 
^uwit,   ut  Caclum  eirìpere  dicatur  Torrani."    Heyn.    Hanc  alteram  inter- 
I  |ntatiooem  cum  Schirach.  p.  403.  et  Wunderl,   ego  «eqnor.    Tosa,  (cui 
iCtMtiOtfton  adaentitur  ci>ll.  luTen.  VII,  197.),  simili  ratione  ita  eiplicat,  ac 
i^  caeTini  terras  nt  puenun  recens  natom  exciperet,  vel  potius  eicepisaet. 
ItWagn.  anteu  in  cdit,  min,  haec  adnutat:  „ejxipil  me  aliqnìd,   i.  e.  acm- 
"*!,  «ontJDgìt  mihi  nlìquìd  diTersnm  ab  ìlio,  quod  ante  fuit.    Ci.  Aen.  QI, 
'  "    Bonn,  ad  coniecturas  adeo  confngit,    vel  Extiperel  -  -  vaUoe,    Tel 
'WM  -  -  -  Urras  legi   posse   memorans.      -    indalgenlia  pn>   cle- 
,  temperie  eaeli,  qnae  secnta  est  frigonA  calorisque  molestiam.  Hejn. 
^    ■»!  Gratii  Cjneg.  295.  Dtim  tepida  indulgfi  terrU  clementia  nmndi. 
HI»  primi  elementia  toli»  ap.  Calpnm.  Ecl.  VITI,  8.,  clemmitia  diei  ap,  Co- 
[luB.  n,  13,  4.  etc.    Cetenuu  Ribbeck.  in  Prulcg.  p,  39  «q.  hos  tre*  ver- 
.,  S43-— -345..  qui  fortasae  rectina  poat  t.  335.  ponantur.  n  Vergilìo  curis 
,.^.DndÌa  a<tiectos  Bsse  aospicatnr.   —  846 — 858.  De  cura  Buroulonun  poaì- 
ftàntn  agitar,    —    346.  Quod  eupereat  Lncretiana  tranaeundi  formula 
Hi,  44    920.  n.   :i9.  183.  191.  .^47.  m,  351.  V,  770.  eUi.).  quse  «pud  Verg. 
1  r«dìt  infra  rv,  51.  .\en.  V,  796.  IX,  157.  Cf.  etiajn  Aen.  V,  691.  et  XI,  IS. 


ài 


344  P.  VERGILI  MARONIS 

Sparge  fiino>  pingui  et  multa  memor  occule  terrai 

Aut  lapidem  bibmom  aut  squalentìs  infode  conchas; 

Inter  enlm  labentur  aquae  tenuisque  subibit 

HalituB;  atque  animos  toUent  sata;  iamque  reperti^  350 

Sui  saxo  super  atque  ingentÌB  pendere  testae 
rguerent;  hoc  effusos  munimen  ad  imbris; 
Hoc,  ubi  hiulca  siti  findit  canis  aestifer  arra. 


—  jyvirgulta,  sarmenta  intellì^o,  seu  surctQos  vìtinm  chìustìs  generis, 
8Ìye  proparàies.  —  premere  poèta  de  omnì  plantatione  reete  dìoere  potest, 
cnm  surcmns  in  scrobe  ponitnr  [pastino],  den^tur,  infoditnr.  Cf.  òolnm. 
Ili,  15,  4.  et  infra  IV,  131.**  Heyn.  Idem  est  infra  IV,  115.  fi^ere^  et  apud 
Ooltun.  de  arb.  3.  defitjere,  —  |)0r  agros  est  de  vineis  aoeipiendum,  de 
qnibns  aerere^  semina,  seqes  et  similia  saepe  nsnrpantar  pogtis.  Of.  adnott 
ad  Geo.  D,  267.  —  347.  Sparge  fimo.  Of.  Plin.  XVII,  22,  35.  §.  7. 
Colum.  ni,  15.  Pallad.  HI,  9.  a  Voss.  laudati.  —  memor.  Vid.  adnott. 
ad  Geo.  I,  167.  —  348.  Etiam  conchae  et  lapides  infodiebantnr,  nt  radid- 
bns  spiramenta  praeberent  et  aqaam  ad  eas  admitterent.  Vid.  Colnm.  LI. 
et  Theopbr.  Cans.  Plant.  m,  5.  et  7.,  qnem  sine  dnbio  poèta  ante  oenlos 
haboit,  Geopon.  V,  9.  et  Pallad.  Il,  13.  —  lapidem  hthulumj  pnmioen 
aut  sabnlosnm.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  114.  —  ,,9qHalente8  conehai, 
mucosa  aliqna  saliva  inductas:  nam  squalerc  dicuntar  ea,  quae  madore, 
muco,  sordibns,  tum  qnocnmque  hnmore  ant  colore  obdncta  snnt.  Cf.  ad 
Geo.  rV,  91.**  Het/n.  voss.  sqtialentes  rectius  explicat  starr,  gtrotzenéi  ut 
sermo  sit  de  conclìis,  quae  propter  hunc  ipsum  squalorem  non  facile  cobae* 
reant  et  conglutinentur ,  sed  pluviae  vel  aquae  ex  nasitema  commodum 
dent  transitum.  —  349*  inter  (spiramenta  et  rimas  lapidis  Tel  oondne) 
ant  adverbialiter  usurpatum,  ut  fortasse  etiam  infra  v.  366.,  ant  per 
tmesin  a  labe^iUt^r  divulsum.  —  „ tennis  halitus  venti  inter  pnmicnm  ae 
testarum  frammenta,  tamquam  per  spiramina,  penetrare  potest,  atqne  iti 
radices  fovere  et  recreare.  Tbeophrast.  1.  1.  ontas  av^Qoij  yiyvtirtu  job 
vàarof,  xtà  tov  &^Qovg  ovtoi  {ol  lid-ot)  Xttraìpvxo»at  Tire  (5^C«C-"  Àeyii.— 

—  850.  animos  tollent^  laetissime  cfflorescent;  quae  dicendi  fonnula, 
de  bominibuB  satis  frequentata  (cf.  Aen.  IX,  125.  Plaut.  Truc.  U,  6,  10. 
Ter.  Hec.  01,  5,  56.  Liv.  HI,  67.  etcì,  an  alibi  etiam  ad  res  inanÙDatas 
transferatur,  nescio.  —  Iamque  reperti ^  b.  e.  fuere  etiam,  qui  etc. 
lungo  super  nrguerent ,  b.  e.  desuper.  Ita  super  legitur  etiun  Aea.  V, 
697.  VI,  254.  IX  168.  Luc^n.  VI,  291.  Cum  super  e  totis  emieit  eoUSm 
agmen  Magnus  et  alibi.  Composito  verbo  superurguere  utitur  Tao.  Ami. 
n,  23.  -  atque  prò  vely  aut  positum,  Vid.  adnott.  ad  Gko.  I,  442.  et 
Wa^.  Qu.  Virg.  XXXIV.  p.  552.  Aliter  tamen  Ameis.  Spicil.  p.  25.,  qm 
ad  Bandii  Tursell.  I.  p.  461.  provocans  sic  explicat:  „Agncolae  in  eiusden 
agri  altera  parte  saxo^  in  altera  parte  pondere  ingentis  testae  niguent.** 

—  Ceterum  Medie,  Nonius  p.  418, 12.  et  Goes.  Cod.  Colum.  IH,  15,  4.  prò 
ingentis  exbibent  ingenti.  —  352.  ,,/toc  -  -  Hoc  non  est  h.  1.  rovro  fih 
'  -  TovTo  <f/,  sed  ad  idem  referendum;  hoc  puta:  saxum  acelinatom  a 
latere,  aut  testa  super  imposita,  cavo  suo  munit  surculos  adversns  imbres 
et  aestum.**  Heyn.  —  effusos  imbres.  Vid.  Aen.  V,  693.  —  m«iit»éii 
prò  munimen t4>  usurpant  etiam  Ovid.  Met.  IV,  773.  XIII,  212.  Lnean.  VI, 
22.  (ubi  vid.  (l!ort.^  alii.  —  353.  Hoc,  scil.  munimen  est,  ubi  kiulcs 
etc.,  i.  e.  advorsus  aestum.  qui  diebus  canìcularibus  vebementissimiu  ene 
solet.  hiulca  findit  arva,  per  anticipationem  s.  prolepsin,  qnamTOcantj 
prò  findit  arva,  ut  hient,  biufca  sint,  qua  de  re,  quod  ad  usum  Fw^tìàfA 
rerf.  Pass,  attinet,  iam  dìximus  ad  Geo.  1,  320.  Hic  etiam  Adieetirà 
eodem  modo  usurpari  videmus.  Cf.  praeter  multos  viros  doctos  in  prioii* 
bus  editt.  a  me  land,  imprimis  Meycri  Comm.  de  epithetorum  omantìoiB 
vi  et  natura  p.  23  sqq.  et  Ahlemeyer  Ueber  die  dichterische  Prolepsit  étt 
Adjectirs.  Paderb.  1827.  Ex  Vergilii  carminibus  bue  periinent  v.  e  Aen. 
m,  30.  141.  237  etc.  —  hiulca  siti.  Cf.  Aen.  IV,  42.  Tibull.  I,  4,  4J. 
Stat.  Tbeb.  IV,  699.  Colum.  XI,  3.  Pro  findit  pauci  quidam  Codd.  sm- 


GKORGICON  LIB.  IL 

Senùmban  positÌB  Bupereat  didacere  terram 
8aepiuB  ad  capita  et  diiros  iactare  bidentifi. 
Aot  presso  csercere  Boluni  sub  vomere  et  ìpea 
Flcctcre  luotantis  inter  vinota  iuvencos; 
Tum  levis  calamos  et  rasae  hastiJia  virgae 
Fraxiiieasque  aptare  Budcs  liircasque  vsJcntÌB, 
Viribas  eniti  quarum  et  contemnere  v^ntos 
Adsuescant  summasque  Beqiii  Uibulata  |>er  ulmos. 


<a,  perperam.  Tid.  Tiball  1.  7,  21  nrenUs  funi  findit  Siriuf  agro*,  et 
Hor.  8«rtii.  It,  5,  10.  niòm  Canicul/i  findit  Infanlt»  /Ittfiiu.  Idra)  est 
■pad  Catnll.  LXVtn,  63.  Ciun  /rravit  exuttot  aentug  hiuleat  "S^tu.  — 
cani»,  Sirins,  de  quo  TÌd.  admitt.  ad  Qeo.  IV.  435.  Pro  aftti/er  Ribbcck. 
«  Cod.  Palat.  rewpìt  Bcripturam  aegtiper.  (Of.  eins  Tji>\cg.  p.  388.»  — 
3M — 35?>  r>e  iÌE.  qnae  poBt  sationem  ritìs  agenda  aant,  et  primain  qiii- 
dem  rff  /ottinne.  Cf.  Colnm.  IV.  3,  2.  idem  de  «rb.  13.  P  ^'  '  '"  " 
PUn.  XVlI,  22,  3S.  %.  17  M.  et  Geop.  V.  22,  3.  -   Srminil 


dem  <U  fottixne.  Cf.  Colnm.  IV.  3,  2.  idem  de  «rb.  13.  Pdl»d. 
PUn.  XVlI,  22,  3S.  §.  17  M.  et  Geop.  V.  22,  3.  -  Srminihu*  potittt, 
mmilia  defixia.  Vid.  Plìn.  I.  1.  §.  21.  pimìto  in  tcrobt  out  in  mdea,  opé- 
ritaqite  et  bfne  occvltalo.  r,etenun  cf.  adnott.  ad  Geo.  II,  14.  .,Fodiendo 
tem  deducitiir  ad  caplln,  wìdadtar,  ar^rìtTir  ad  radicM.  siqnidem 
Urrà  coaeqiianda  m(  ^munù  fiMantibis,  ColiiiD.  IV,  5,  2.  3.  Prncfenuit 
•K  lectiflnem  Codicum  nimnidlonim  didtietrr."  Hfyn.  Dvhurere  leotio  est 
Ron..  qnatnor  Todd.  ap.  Burnì,  et  triam  Pottieiii,  qoani  cam  Voga.,  latm. 
A  Wapi.  (quoB  etiani  ceteri  rccentiorea  edìtnrea  sectiti  aant)  rertit.m.  Quid 
«àm  uhi  Telit  Cod.  Med..  Gnd.  alionuuqne  deducfre,  remo  tadle  diserit: 
àUucer*  aatein  significat:  glaehas  cunte  et  leniter  frangendo  (ne  laedantnr 
a^eoli)  diininaere. —  ad  cnpila^  i.  e.  eirenin  capita:  caput  antein  non 
niliu  iiDam  qnara  Buntinam  alinuos  rei  partetn  indìcat.  Vobs.  comparat 


CU.  R.  Et.  33.  capila  vìtium  per  temenlim  ablofpiéatii  ;  circum  capita 
mbtào  ttrrna;  circum  capita  nam'tn,  et  Aen.  VI.  360.  enp^  tuptrn  mon- 
tit,  i.  e.  radiees.  Ooninginn  confurt  Aiistot.  de  long,  et  Drev.  vitae  6,  7. 
ni  ynp  Spai  tw  ifvToè  *aì  til'pnìii  il  ó(Ìa  tarf.  —  „iact/ire  Hit*nte» 
fiMnonem  noUt  adacto  ligonc.  Coinm.  IT,  H,  1.  Inteqùitvr  dfinde  foMOr, 
jW  crebri*  hidmtiliHt  aop'niiter  et  nùnutim  eoli  terga  cottvprtat."  Hn/n. 
(U.  etiam  Oalpam.  IV.  117,  obi  le^nins  inetarelìgmei.  — dHri)*\BAì<!È.% 
■perii  magnas  Ttrea  eiigentifl  difRciutetem ,  ut  v.  237.  validi  iuvenei,  v. 
m.  robtitlHi  fotìor .  Ed.  IV,  41.  rtybmtiit  aralor  tUs.  —  86*.  Ot  Um 
■nira  V.  330,  vìdìmns,  vineam  pecorìbos  pasoradis  esH  aptam,  ita  nano 
Aajn  aratnini  admittere  docemnr.  Pe  Tines  aranda  rt  bidentilioa  wlvenda 
cf.  Colnm  III.  13.  id.  V,  5.  et  de  arb.  13.  Varrò  I,  31.  Plin.  XVII.  23, 
K.  §.  22.  et  Pallad.  I.  6.  §.  4.  (h  rineì»  itriOro  praeltrmi*»a  fotmor 
tmtmdft.)  Pe  òidmtihia  ipsÌB  vide  infra  ad  t.  400.  —  prtuto  i-omrrt. 
Tti.  adnntt.  a^ì  Geo.  I,  45.  —  exercerf  eolum.  Of.  quae  ad  Gpo.  !,  99. 
tdaerìpnmns.  —  367.  ..intrr  vincta,  h.  e.  nt  aretnr  inter  ordine»  Titìom, 
"*    inverta  aratro  terra,  glacboe  utrìmqne  »eria«  vite*  insnrgant."  H^i.    - 

— 361.  De  pfdaUonf  vitiain  at  iumtione.    Cf.  Vam.  R.  R.  I.  8.  Coluni. 

12—20,  V.  5.  de  arb.  4,  5.  Plìn.  XVn.  21,  35.  S-  6-  et  Vom.  ad  h.  1. 

scil.   arandìneOB.     Vìd.  infra  t.   414.  et   Varrò  B,   ft. 

lennes  fngtea  decorticati.  EUbbeck.  ( 


■L  tnven 


IsJ. 


Falat.  Bcripait  nusoe     Vid.   anpra  ad  t.  340.     —     359-  /«rraviu. 


•af««(eii.  Ita  optimi  et  plorimi  Codd..  qao!;  onm  recentìoribuN  poat  Heyn. 
WMtVB  anm.  'V'algo/ìircitqrie  AiVomoi,  qnod  Ignamqnam  a  fragm.  Verno. 
ftdrilntnni)  ex  Geo.  l.  364,  repetltom  eat.  —  360.  contemncre  renio*, 
«M  Umore.  Vid.  adnott.  ad  Aen.  HI,  77.  -  S6I-  „taà»l<'la  in  vtneis 
■ut  onlinra  ramonun  in  arborìbna.  qIioìb  in  primia,  [q-nlboB  viten  niari- 
tator]  pTomineDtiDm,  qn^>B,  recisi*  aliia,  ita  «filatant  ac  per  gradns  d*- 
flcrtnat  agTicolae,  ot  robustiorea  palmites  nnnm  poat  alt*Tum  laoium  af- 
tJa([«Te  iiBqne  aese  applicare  et  assorgere  qoaai  per  gradus  poasint.  Loetu 
«rt  afnid  Culiun.  V,  6.  11.  12,  23.  24."  H^n.  -  Sfi2— 370,  Seqoitur  bcna 
-   ^^  —-x  ritibu  et  arìiorìbiu  post  plantatìonem  adbihonda,  et  prìmnni  qui- 


346  R  VERGILI  liARONIS 

Ac  dum  prima  iiovìb  adolescit  frondibus  aetas, 
Parcendum  tenerìs,  et  dum  se  laetus  ad  aoras 
Palmes  agit  laxis  per  purum  inmissus  habenis^ 
Ipsa  acie  nondum  falcia  temptanda,  sed  micia  365 

Carpendae  maniboa  frondea  mteraue  legendae. 
Inde  ubi  iam  validia  amplexae  atirpibua  ulmoa 
Ezierìnt.  tmn  atringe  comaa,  tum  bracchia  tonde  — 
Ante  reformidant  fernim  tum  denique  dura 
Exerce  imperia  et  ramoa  compeace  fluentia.  370 


dem  de  ptUaHone  seu  p<impinatione,  quae  in  nova  fronde  piane  omittendA» 
in  tenero  palmite  non  ferro,  sed  nn^e  tentanda,  in  adnltam  vero  vitem 
severe  ait  exercenda.  ,,Praecepti  pnmam  partem  confirmat  Theophi.  de 
cans.  plant.  ni,  9.  Cato  33,  2.;  at  refellit  Colnmella  cnm  V,  6,  22.  tom 
lY,  11,  1.  futm  Ulam  veterem  opinionem  damnavU  U8U8,  non  eue  /mro 
tangendos  anniculos  maUeolog,  quod  aciem  re/ormiderU\  qtiad  /nutra 
VirgUiua  -  -  HmuertuU,^''  Heyn.  Opponnntur  autem  haec  versni  367  aoq. 
Cetenun  omnia  h.  1.  ad  Lncretiì  eiemplum  formatos,  qui  SI,  450  aqq.  ita 
canit:  Inde^  ubi  robuatis  adolevit  virihut  aeatatj  ConsiUum  quoque 
maiuB  -  '  ',  Post  ubi  iam  validi^  qua$8£itum  est  virtbus  (uvi  Corpus  ete. 

—  eniti.  Of.  infra  v.  427  sq.  —  tabulata.  De  bis  arbomm  ta^Tilatiii 
arte  formandis  cf.  Colum.  V,  6,  11.  23.  24.  Plin.  Xn,  1,  5.  XVII,  23,  35. 
seot.  22.  et  25.  (Similiter  de  uvanim,  olivarum  etc.  tabolatia  in  doUia, 
ollis  instituendis  senno  est  ap.  Colnm.  XII,  39,  3.  43,  2.  3.  48,  3.)  —  862. 
dum  prima  -  -  aetas,  dnm  tenerae  sont  frondes  modo  enatae.  Gf.  beu 
buie  similiter  conformatns  Àen.  VII,  354  saa.  —  363-  ad  auras.  Yii 
adnott.  ad  Ecl.  I,  56.  et  snpra  v.  291.  —  Sél*  laxis  inmissus  kabenis^ 
de  celeribus  et  effusis  incrementis  dictum  ad  Lncretii  ezemplnm ,  qui  Y, 
785.  canit:  Arboribus  daium  est  variis  exinrle  per  auras  Crescundi  magmm 
inmissis  certamon  hahenis,  Eandem  dictionem  ab  equis  ad  aliaa  qnoqne 
res  inanimatas  translatam  videmns,  ad  flammas;  Aen.  V,  662.;  ad  ventos: 
Aen.  I,  62.;  ad  naves:  Aen.  VI,  1.  Vili,  708.;  ad  flumina:  Ovid.  Mei  I, 
280.  (ubi  vid.  Bach.).  Val.  FI  VI,  391.  etc.  Cf.  etiam  Aen.  XH,  299.  - 
jtper  purum,  per  a€rem.  Lucret.  1.  1.  per  auraSf  et  snp.  v.  287.  m  va* 
etftim,  et  alibi  per  inane.  Aliter  dixit  Horat.  de  sereno  cado  Carm.  I,  34, 
7.'*  Heyn.   Cf.  infra  UT,  109.  aera  per  vacuum  et  adnott.  ad  EcL  IX,  44. 

—  366.  Ipsa  nnnc  cnm  He^o,  Wagn.,  Ameisio  Spicil.  p.  25.  et  Ladew. 
(in  edit.  aitera)  refero  ad  pnmam  aetatem  (v.  362.),  i.  e.  teneraa  frondas. 
Servins  antem  virguUa  ex  versn  346.  repetit,  et  Conington  cnm  Votsio 
(qnem  ipse  prins  secatns  snm)  intelligit  vttem,  quam  hic  semper  ^o^ 
menti  onversari  doceat  statim  v.  367.  amplexae,  Keliqua  expreaait  Qainetfl. 
Inst.  II,  4,  10.  11.  —  866.  inter-legendae,  (per  tmesin),  i.  e.  Bon 
omnes  ptrtandae  sunt  frondes,  sed  per  intervalla  decerpendae,  it 
quaedam  intacta  relinquantnr.  Wnnderl.  et  bic  inter  advórlHaliter 
positnm  censet.  Cf.  snpra  ad  v.  351.  De  re  antem  ipsa  cf.  Ciò.  Git 
mai.  15,  .52.  iam  ab  Heynio  land.  —  exierint.  in  altnm  ae  Mutak' 
rint,  excreverint.  Cf.  sup.  v.  81.  —  stringe.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  I.  317. 

—  comae  (frondes  snperiomm  ramomm,  nt  Geo.  IV,  137.)  et  brm^ekis 
(i.  e.  pampini  in  latera  excrescentes)  eodem  modo  coninngnntor  Aen.  II, 
209.  —  3è9-  Ante  reformidant  ferrum.  Cf.  Pallad.  I,  6,  9.  Tmerm 
et  viridem  vitem  ferri  acif,  ne  recidas;  idcmqne  vetant  Geoponid  IH  f 
4.  et  X,  81.  —  dura  imperia,  h.  e.  severa,  a  disciplinA  nulitaiì  peti- 
tnm.  Bnrm.  conferrì  inbet  Horat.  Carm.  IV,  1,  6.  7.  et  adnot.  snam  9à 
Ovid.  Am.  n,  9,  29.  Vid.  etiam  Geo.  m,  41.  et  Dissen.  ad  llbnll.  I,  7, 
33.  Cetemm  cnm  in  Codd.  Med.  et  Rom.,  nt  etiam  apnd  Noninm  p.  403» 
3.  295,  8.  et  303,  28.  bis  scriptum  sit  tunc,  tertio  loco  antem  tum.  lab. 
ad  Ecl.  ni,  10.  p.  372.  banc  vcram  lectionem  cenaet  bis  verbis  adieotii- 
„Ita  enim  verba  tunc  stringe  et  tunc  tonde  opposita  sant  verbis  anU  f** 
formidaiit  ferrum,  et  veroa  tum  denique  exerce  imperia  generalem  b^ 
tentiam  efncinnt,  qnae  per  conclnsionem  prìoribns  aaditnr."  —  370.  ^^ 


GEORGICON  LEB.  n.  347 

Texendae  saepes  etiam  et  pecus  omne  tenendom, 
Praecipue  dum  frons  tenera  inprudenBque  laborum; 
Cui  super  indignas  hiemes  solemque  potentem 
Silvestres  uri  adsidue  capreaeque  sequaces 
Inludunt,  pascuntur  oves  avidaeque  iurencae.  875 


mo$  fluénteéj  diffluentes,  lnxuriantes.  —  871 — 419.  Praeterea  finitori 
etiam  alia  coranda.  Primnm  avertere  debet,  quae  norellae  viti  nocere 
pogBJnt;  pecndes,  f rigius,  aestns.  Et  de  sepibiu  quidem  Tineamm  cf.  Plin. 
Snni,  23  35.  §.  22.  Calpum.  V,  96.  Geop.  V,  44.  Varr.  I,  14.  Colnm.  XI,  3. 
Pallad.  I,  34.  aliique  a  Voes.  commemorati.  —  tenendum  peciu,  h.  e. 
retinendiun,  sive  arcenduniy  quo  vocabnlo  Plinius  in  eodem  praecepto  nti- 
tur  A  VII,  22,  35.  §.  17.  —  372.  /rons  inprudens  laborum^  h.  e. 
frondes  ignarae  et  impatientes  cmnsvis  iniariae  extrìnsecus  accidentis; 
muu  lahores  significant  omnia,  qnae  vites  patiuntur,  translatione  petita 
a  vita  hmnana.  Of .  v.  343.  InprtuìeTia  cum  Genitivo  rei,  qnam  quia  ignorat, 
legitur  V.  e.  ap.  Ter.  Eun.  I,  2,  56.  Cic.  Inv.  Il,  31,  95.  Liv.  XXXt  14,  7. 
etc.  —  373--379.  Praeter  hiemis  saevitiam  et  aolia  potenHam,  h.  e. 
aestom,  et  magis  quidem,  quam  ìlla  (v.  376.),  nocent  vitibos  novellis  etiam 
bovea  agrestes,  capreae  et  ceterae  pecudes.  —  Cut,  frondi  tenerae.  — 
auper  nic  non  i.  q.  plua  qitam,  nt  Heyn.  et  Manso  interpretantnr ,  sed 
praeter;  plus  enim,  quam  biemes,  nocere  illa  animalia,  demumv.  376. 
poèta  docet;  qnod  iam  ab  lahnio  observatum.  Cf.  v.  e.  Aen.  Vili,  303. 
K,  283.  Liv.  n,  31,  3.  XXVIII.  46,  15.  Ovid.  Met.  Vm,  677.  etc.  Vid. 
etiam  Drakenb.  ad  Liv.  XXXVIII,  43,  1.  Burm.  ad  Pbaedr.  IH,  11,  2. 
Bremi  ad  Suet.  Octav.  8.  Boetticber.  Lex.  Tacit.  p.  449.  alios.  —  indignae 
hiemea  recto  a  Servio  explicantur  aaevfie.  Indigna  enim  (quod  iam  Heyn. 
docuit)  sunt  omnia,  quibus  (juis  non  est  dignus,  quae  quis  immerito  pati- 
tur,  ideoque,  quia  taua  impnmis  dura  videntur,  omnino  dura,  saeva.  Ita 
in  Ciri  V.  309.  Venem  haec  tum  non  aie  gravia  atque  indigna  fuere,  i.  e. 
intolerabilia.  Cf.  etiam  Geo.  I,  491.  Àen.  VI,  163.  et  XI,  108.  Infra  III, 
347.  inittatua  simili  rationc  usurpatum  videmus.  —  aolem  potentem  et 
ipsum  Serv.  explicat  gravem,  intolerabilem;  nimius  enim  solis  arder  mo- 
lestos  et  vix  ferendus.  Vide  etiam  infra  v.  377.  —  874.  ,yUroa  proprie 
dictoB  [quales  Caesar  in  Gallia  vidit:  B.  GaU.  VI,  28.  et  Plinio  auetore 
Vili,  15,  15.  etiam  in  Germania  iuveniebantur]  in  Italia  nulloa  esse  constat. 
At  enim  vel  ex  Geo.  ni,  532.  manifestum  est,  uroa  poétae  improprie 
dictofl  esse  prò  feris  bubus,  quales  Italia  nunc  nomine  Bufalo  frequentat.'* 
Hewn.  Cf.  etiam  Macrob.  VI,  4.  fin.,  qui,  h.  1.  respiciens,  Vn^  inquit. 
Gallica  vox  eat,  qua  feri  hovea  aignijicantur.  De  bubulo  autem,  qui  est 
maior  tauris  domesticis,  comibus  nigris,  crassis  et  reaupinatis  atqne  eriapa 
fronte,  cf.  Voss.  ad  h.  1.  —  capreae  aequacea,  quae  vites  maximeqne 
teneram  earum  frondem  cupide  insectantur,  persegunntur,  fere  eodem 
senau,  quo  mox  avidae  iuvencae.  Cf.  Ecl.  II,  64.  Plormukm  CffUsum  at* 
qui  tur  lasciva  capéUa.  Lectioncm  autom  capreaeque  nune  ex  frami. 
Veron.,  Pai.,  Rom.  (qui  exbibet  capraeae),  Gud.  et  Bem.  b.  cnm  Ribbe»io, 
Wagn.  in  nùn.  edit.,  Bryceo  et  Conìngtone  restituìmua,  prìns  cnm  Wagn. 
in  edit.  Heyn.  Medicei  scrìpturam  caprae  amplexi,  aoam  ex  reoentioribua 
lUrnpt.  et  Ladew.  servarunt.  —  875.  Inludunt,  i.  e.  laedont,  nocent, 
adiuncta  tamen  petulantiae  et  iniuriae  notione.  vid.  Geo.  I,  181.  Tftm 
varine  inludunt  peatea  ibique  adnott.  —  paacuntur  ovea^  depaacontur 
eam,  se.  frondem  teneram.  Ad  paacunùur  enim  ex  cm  repetendns  est  Accu- 
sativoa  quam;  quae  eDiptica  dicendi  ratio,  ut  Pronomen  vel  relativum  vel 
demonstrativum,  quod  proprie  bis,  sed  diverso  Casa  ponendnm  est,  altero 
loeo  reticeatur,  satis  nota.  Cf.  Buddim.  IL  p.  362.  Wnnderl.  ad  TibuÙ. 
IV,  2,  17.  Beier.  ad  Cic.  Oif.  I,  42,  151.  et  ad  II,  6,  21.  Heraog.  ad  Tae». 
B.  G.  I,  45,  2.  Mattbiae  ad  Cic.  Cat.  II,  9,  19.  Krìtx.  ad  Sali  Cat.  V\,  2. 
et  Ing.  54,  1.  Benecke  ad  Cic.  Cat.  HI,  7,  16.  Kloti.  Qoaest.  TulL  p.  67. 
aliL  Copula  autem  propter  chiasmum  omissa,  ut  sopra  v.  144.  fasci 
Vergilins  fere  semper  cum  Accus.  solet  eonstmere.  Cf;  Geo.  IIL  314.  H", 
181.    Aen.  n,  471.    Sic  etiam  Plia.  H.  N.  IX,  32.  beììaiae  paatae 


348  P.  VERGILI  MAROinS 

Frìgora  nec  tantum  cana  concreta  pretina 

Aut  gravìs  incumbens  scopulis  arentibus  aestas^ 

Quantum  illi  nocuere  greges  dunque  venenum 

Dentis  et  admorso  signata  in  stirpe  dcatrix. 

Non  aliam  ob  culpam  Bacche  caper  omnibus  aris  380 


fruckmm  etc.  Ceteram  Bibbeck.  in  Lectt.  Verg.  ^.  5.  Talde  probàbfliter 
raspicatnr,  YeigpQhuii  his  trìbns  vss.  373 — 375.  pnos  scrìptb  qnataor  se- 
quentes  substitaisfle  eoane  invito  etiam  illos  senratos  esse,  quod  nnnc  etìiini 
Liadewigio  (Progr.  p.  16.)  persnasit  (cf.  eius  Proleg.  p.  32.)  ;  Peerlk.  antem 
p.  148  sq.  eos  omnmo  Yergilio  abindicandos  censet,  ut  eo  indi^os;  eni 
recte  adversatur  Ladew.  Progr.  1.  1.  Tittler  Ueher  d,  Zeit  etc.  ui  t.  376. 
fM^q.  aptam  prioram  gnidationem  invcnit:  morsns  animalium  pemiciosior 
etiam  est  frìgoris  et  solis  adarentis  efficientia.  —  376*  ,Jdem  fere,  qnod 
modo  dixerat,  gravina  ac  diaertins  exponit.  Nec  frigora  concreta  (tri- 
bntnm  /rigori  epitheton ,  qnod  rebns  proprie  convenit  per  frigoria  tempe- 
atatem  adatrictia  et  congelatis)  nocuere  tantum  pruina  cana^  nocent 
tantnm  geln.*'  Heyn.  Cf.  Lncr.  m,  20.  nix  atra  concreta  pruina,  Caimu 
apnd  poltaa  aollemne  pminae  et  nivia  epitheton.  Cf.  Hor.  Od.  I»  4,  4.  Sai 
n,  5,  41.  Ovid.  Her.  V,  16.  et  qnae  snpra  ad  Geo.  I,  43.  adnotavimns. 
Qnod  antem  attinet  ad  epitheta  rebns  ab  eifectn  tribntia  cf.  Geo.  TU.,  67. 
et  Àen.  EX,  610.,  nbi  senecitu  tristis  et  tarda  vocatnr,  qnìa  triates  et  tar- 
doa  reddit  hominca,  snpra  I,  331.  humilis  pavor,  Hor.  Od.  I,  4,  13.  et 
Ben.  Herc.  fur.  555.  pallida  morsy  Mart.  XlV,  162.  paUida  cura.  Sii.  It^ 
Xni,  560.  lurida  mors,  Ovid.  Met.  XTV,  198.  luridus  horror ^  Ovid.  Am. 
n,  5,  34.  piirpureuspudor,  et  mnlta  similia.  —  377-  gravie  aestas, 
molesta,  exitioaa.  Vid.  anpra  v.  373.  Qnod  antem  attinet  ad  Adiedmm 
Participio  Adverbii  loco  adiectnm  {gravis  incumbens)  vid.  adnott.  ad  Geo. 

I,  163.  et  Aen.  Vili,  559.  —  Incumbere  band  raro  nsnrpatnr  de  rebns 
ffravibna  et  molestia,  qnae  premendo  qnasi  alicjnid  vexant  infeatantqne,  nt 
de  morbo  peatifero  apnd  Lncr.  VI,  U42.  morUfer  aestua  -  -  Incubuit  tos- 
€Um  popolo  Pandionis  (nbi  vid.  adnot.  mea.).  Cf.  etiam  Cic.  Balb.  26,  5S. 
Fuit  hoc  sive  metan  sive  reipuhlicae  /atum,  ut  in  me  ftnum  omnia  itta 
incUnatio  communium  temporum  incnmberet,  alii.  Ea<lero  fere  ratione  etiam 
venti  vehementiores  in  mare  incumbere  dicuntnr.    Cf.   Bnrm.   ad  Val.  FL 

II,  59.  Cort.  ad  Lncan.  V,  719.  Rnhnk.  ad  Ovid.  Her.  XIU,  15.  —  „#ci>- 
puli  arentet,  qnibna  incnrabit  aestas,  h.  e.  sol  assidnns  cantes  exeande- 
faciens,  ano  loco  commemorantnr.  nbi  de  vitibns  agitnr.  Sic  aprica  aasca 
inf.  V.  522. ''  Heyn.  —  378-  HH  Dativnm  esse  a  nocuere  pendentem,  bob 
Nomin.  cnm  gre^ee  coninngendnm,  in  promptn  est.  venenum  Dentisvn 
saliva  noxia.  Snpra  v.  196.  nrentes  eulta  capeUae,  nbi  vid*.  adnott.  —  Fro 
admorso  alii  Codd.  admorsu,  amorsu,  a  morgu  etc.,  qnae  vaiietas, 
Heynio  indice,  fortaase  Grammaticis  debetnr,  qni  generi  voc.  ttkrpie  time- 
bant.  Sed  vide  Aen.  XH,  208.  660.  781.  cett.  et  Knddim.  I.  p.  35.,  qui 
docet,  vocem  stirpisi  prò  tmnco  arboris  positam,  Yergilio  esse  maBeobni 
generia.  C/etcmm  cf.  Heine,  ad  h.  1.,  qni  comparat  v.  e.  Sii.  V,  332.  ad- 
morsa  hasta,  et  Prop.  HI,  9  [IV,  IO],  53.  Gracchia  (non  pectora^  ut  ap.  Heios. 
legitnr)  admorsa.  Ribb.  tamen  recepit  C/od.  Palat.  lectionem  cuf  marmai 
Ceteri  recentiorea  editorea  nobiacnm  tacinnt.  —  880 — 889.  Episodmm  de 
hirco  in  honorem  Bacchi  immolando.  A  mactatione  enim  ci^rì  Dionjiù 
aimnlqne  Indoa  scenicos,  qni  ilio  festo  edebantnr  apnd  Graecos,  origisflB 
dnxiaae,  poèta  canit.  Conatat  enim,  solleninibns  ano  vindemiae  tempna  «^ 
Atticia  in  Bacchi  honorem  inatitntia  etiam  poétaa  interfniaae  canDinibni 
inter  ae  certantes,  victoremane  capmm  {TQtcyov)  praemii  loco  reportMi^ 
qnem  Bacche  immolaret,  ex  nis  antem  carminibns  Èacchicis  tragoeaiaa  «bk 
ortaa  et  ipaaa  propterea  Bacche  sacraa.  Heyn.,  comparane  Varronem  B.  B. 
I,  2,  18.  19.  et  Ovid.  Faat.  I,  353  sqq.  (qnibns  adde  Hor.  Od.  m,  8,6»q. 
et  Enennm  in  Anth.  Pai.  II.  p.  27.  sive  Anthol.  Bnrm.  V,  170,  3.),  aie  fe[« 
pergit:  „Sententia  ita  procedere  debet:  Ob  hanc  vitibns  illatam  noxin 
caper  in  Bacchi  sacris  immolatur,  et,  cnm  semel  Bacche  aacer  eaaet*  ìb 
velere   tragoedia   Atheniensinm    caper  poStis  praemiitm  erat   propositoiD 


GEORGiCON  LIB.  IL 

Caeditur  et  veterea  tneunt  proscaeiiia  ludi, 
Praetnìaqiie  ingeniis  paga»  et  compita  circum 
Thesidae  posuere  atque  inter  pocula  laetì 
MoUibus  in  prati»  unctos  aaluere  per  utrea. 
Nec  non  Àuaomi,  Troia  gena  missa,  coloni 


iHaimt.  Art.  230.  Carmine  qui  tragico  nUem  eertavit  ob  hiraim,  Cf.  Tibnll. 
n,  1,  55.  et  ibi  Dot.);  nec  uun  kircini*  poUibu»  nlra  facti,  in  quos  oleo 
innnctos  adeilirent.  Tiun  ad  ornatuin  ua^tandnni  eupatisnB,  quouod»  ei 
Graeooriuu  iUis  suci-ìh  Latiua  eiosdciu  dei  xftcra  fliuerint,  poeta  comme- 
moTSt."  Plnre  ile  hac  re  vid,  ftpnd  Voub.  —  otnnihttg  ari*.  Vid.  ad  Aeo. 
m.  116.  —  381.  velerei  ineunt  (i.  e.  inienint)  froieaenia  ludi.  i.  e. 
uitiquia  teiuporìbaa  Iodi  in  Bcenam  ioducti  sont.  —  prtmcaenimn,  proprie 
uiteiiot  pars  sconae,  in  quam  prudil>aiit  aotores.  h.  1,  uumino  prò  BCena 
pMitnm.  Vid.  Voss.  Coteniu  ei  Med.  aucturìtate  cani  recentisBimiB  edito- 
ribna  wripBi  pro»ea«nia.  Vid.  Wagu.  Orth.  Verg.  p.  Ala.  (et  Ribbeek. 
Pioleg.  p.  3S5  Hq.)  —  382.  383.  .iNota  de  prima  rei  Meoicae  origine  fa- 
bula (vid.  Hor.  Art.  275  nq.);  qoae  ad  Diuoysia  ruralia,  rà  xut'  ttypiùt, 
|Wt  paglia,  Qtique  pcrtinet-,  e  quorum  genere  cum  ab  initio  easeiit  li  t» 
^ifivaif,  B.  Lenaea  (diversa  quideui  et  haec  a  Dionyma  ar/tanit,  aeu 
maràrihw).  auctÌB  t&mcn  urbis  epihns,  ea  pra^cipnam  celebrìtatein  conae- 
cata  annt,    ut  diversa  piane  ab  rnralibua  habenda  aint."    Beva.  """ 

HI.  36.    el 

bominibiu   iugeniosis   et   hic    qoiden.    ,      .._.  _„        .„.   ...      __    .. 

0m<H  iain  Burm.  ex  Rom.  aliisque  bonis  C»dd.  et  Fhylargjrio  (^ui  volff. 
lectìoiiì  addit:  ..quidam  legnnt  ingimiii,"  qnod  etiani  apparet  in  Scboi. 
Bem.  p.  1%.  Rìbbecb.)  recepit.  De  iisdem  vocabolia  ìd  Cndd.  confuiis 
rid.  GronoT.  ad  Tal.  Max.  I,  T.  ext.  4.  Heina  ad  Silinm  XVI.  46.  et 
Wakef.  ad  Lucr.  II,  II.,  ubi  eerlare  ingaiio  legitor.  Bibbeck.  autem  resti- 
toit  lectioDGm  Cod.  Med.  aliurain^ue.  Acronìs  ad  Hor.  Od.  Ili,  18,  11.  et 
Priac.  p.  5S3.  Patsch.  diviaim  scnptùn  in  godi»,  quae  mitu  altera  a  celerìs 
rtMiitinrìbas  edltoribas  nobiaenin  reoepta  langnidior  videtnr.  —  pa^oa  et 
evmpita  cÌTcamf  poétae  enini  scenici  antiquissimis  tcmpuribne  run  pagos 
droamibant  et  in  campitis  planstra  statuebant,  quibus  prò  scena  iit«ban&r. 
De  Praepus.  crrcuin  Casui  sno  postposita  vid.  aaiiott.  ad  Acn.  1,  .12.  Cete- 
RUn  cf.  Calpnm.  FV.  126.  Qm'/ucii  egregio»  ad  pervia  compita  lodo».  — 
rAavidae  prò  AthcnieuBÌbaa,  ita  a  Tlieaeo,  DObiliaaiiuu  Atticae  rege,  dìctis, 
mmeter  h.  1,  apnd  Latinoa  iteriptores  nasquam  legi  videtnr.  Vid.  autem 
Bo^b.  Oed.  Col.  ioni-  et  Aesch.  Enni.  462.  (a  Conin^,  land.),  obi  Athe- 
BÌHIMS  Snntiifni  et  ubatali  tuxoi  appellantor.  —  tnter  pocula  l(^tur 
«tiam  ap.  Persium  1,  30„  nt  np.  enndeiu  III,  100.  inter  vino  et  ap.  Cic.de 
Ben.  14,  46.  l'n  poculit  (qnoa  ìoaoa  Conington  cumparat.)  Verba  autem 
ùMr  vooUa  laeH  it«rantnr  in  Anth,  Lat,  fiarm.  Ul,  HI.  SS.  —  384- 
Hmtniiaauó;  in  Dioiivsiia  paganìa  fieri  soUtus.  Scilicet  in  Dionysìia  rurali- 
bVB  aaltabant  and  pede  per  utrcs  (vid  anpra  ad  v.  3S0.)  inflat>)a  aat  vinu 
t^etOB  et  ole»  nnctus.  et  ani  uun  labans  snccr  atro  conaisteret,  is  utrem 
et  vinnni  praemii  loci)  accipiebat.  Cf.  Heavcn.  v.  ^trxtiiia,  Schol.  Arist. 
tini.  1130.  ibiqoe  Hemsterb.  FoUux  IX,  121.  Corvini  Fast.  Att.  p.  3U9. 
Sohneid.  Att.  Theatcncesea  p.  50.  Hermann  Gottad.  d.  Alt.  p.  57  et  labn. 
is  Arehaeol.  Zig.  184T.  n.  9.  —  mollia  prala  sunt  Homerì  (Od.  V,  72.) 
jlnfiàv/s  fialttnai.  Cf.  Cajpnm.  V,  15.  pratia  en-antes  moUibue  agruta.  - 
*aluere  jirior  est  Medicei  et  aliurnm  libronun  leetio,  quam,  Wagnero  teste, 
«tlain  Terentiaou,  bone  vs.  afferenti,  reatituit  Santén.  p.  47.-,  alii  Codd. 
ittiete.  De  aptiqaiore  illa  Ferfecti  forma,  ^oam  b.  1.  PrìaciaDus  quo^jne 
X,  9.  51.  (p,  (H>6.  P.l  in  quibuadam  libria  ae  mvtmÌBBe  teatatur  (cf.  etiiim 
Kbbeek.  in  Praleg.  p.  149.),  et  iam  3erv,  tnetnr,  ad  Aen.  Ili,  410.  haec 
•dnotaDB:  „HÌne  apparet,  bene  dictom;  anctoa  Mduere  per  airea,"  et. 
rtlam  Diomed.  !.  p.  371.:  Salio  Per/ectimi  tuavia»  enandari  videtur 
■al>(,  quam  salivi;  and  pUrique  vettre»  aalui  dixenmt.  Sio  Ovid,  Fast. 
IV,  805.  Per  fiammaa  aaluiaae  pecu»,  aaluiite  coionot.  —  T"' 


,1 


350  P.  VERGILI  MÀRONIS 

Versibus  incomptis  ludunt  rìBuqae  soluto^ 

Oraque  corticìbtis  sumunt  horrenda  cavatÌB^ 

Et  te.  Bacche,  vocant  per  carmina  laeta  tibique 

Oscilla  ex  alta  suspenaunt  mollia  pinu. 

Hinc  omnia  largo  pubescit  vinca  ietu,  990 

Conplentur  vallesque  cavae  saltusque  profundi 

Et  quocumque  deus  circum  caput  egit  honestnm. 


sonii  (Italici:  7id.  adnott.  ad  Aen.  m,  378.)  auo^ue  coloni  (boiiiiiiei 
rogtici:  yid.  adnott.  ad  Ecl.  IX,  4.)  in  siniilem  laetitiam  effusi  àaedmm 
celebrabant.    £t  hic  gnidem  de  dnobus  festis  senno  est,   de  Liberalibis 
mense  Martio  celebratis  (y.  386—89.)  et  de  VinalibiiB  post  Yindemiam  in- 
stitatis  {y.  393 — 96.),   in  qnibns  per  pagos  mnlta  fiebant  Indicra:   pubai 
rustica  larris  e  cortice  factìs  personata  (quo  spectat  v.  387.),   non  modo 
iaeiebat  ìocob  et  dicteria,    venun  etiam  versus  ineomptos,    ex  tempme 
e^sos,   in  praetereontes  (quae  est  Fescennina  licentia  apnd  Horat.  Ernst, 
n,  1,  145.);   et  canebant  hymnos  in  Bacchi  honorem   (v.  388.).    —    M9> 
o telila  Heyn.  (colL  Vacken.  ad  Theocr.  p.  246.)  de  iisdem  larvis  illia  hor- 
rendis  e  cortice  factis  intelligit,    de  quibos  y.  387.  agit.    Rectins   autem 
Peerlk.  p.  150.  et  Ladew.  cojgitant  de  imaganculis  Bacchi  ex  argilla  fé 
cera  confectis  et  formosom  dei  caput  reterentibus,    qnae  mollia ^    h.  e. 
mobilia,   pendula,    (pensilia:  Serr.)  dicontur,   quia  in  arbonbus  pendoitùi 
vento  hnc  atqne  illuc  convertimtnr,  quemadmodum  Aen.  Vili,  666.  pUtmim 
moUia  Yocantnr,  ntpote  pensilia  et  motu  facUia.    Recto  autem  Hem  sìe 
pergit:  „Originem  et  cansam  huins  ritos  in  eo  reperinnt,  qnod  eos'Baodii 
Ynliiis  appensos  vento  impelli  quaquaversos  et  converti  volebant  agrìoolae, 
qnoniam,  quo  ìUe  deus  faciem  convertisset,  samma  agri  nbertas  seqni  crede- 
batur.  Cf.  v.  392."  Fid.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  V,  67.    —    Ausonii  {co- 
loni,  i.  e.  rustici)  onmino  prò  Italis,    quamquam  proprie  tantum  Latini 
cum  Albania  et  Romanis  Troia  rais  si,  i.  e.  ab  Aeneae  comitìbuB  oriundi, 
dici  jpoterant.   Ceterum,  quod  ad  constructionem  attinet,  cf.  Aen.  VI,  811. 
OuràfU9  jparvis  et  paupere  terra  missus  et  XII,  516.  fratre»  Lycia  mimet 
et  Apolunis  agris,  —  886*  versibus  incomptis,  impolitis,  rudibus,  quot 
Santen.  ad  Terentian.  p.  181.  Saturnios  vocat.  —  887.  ora,  penonas  i. 
larvas.    —   889*  De  oscillis,  ima^^nculis  Bacchi  caput  referentibus(qiio 
V.  392.  alludit),   praeter  Serv.  et  Voss.  ad  h.  1.  cf.  Lutat.  ad  Stat.  Tlwb. 
XI,  644.  et  Boettiger  in  Script,  min.  111.  p.  405  saq.  Lcjntur  hoc  voc.  etiam 
apud  Macrob.  Sat.  I,  7.  med.  et  11.  extr.  —  mottia  Wagn.  interpretaiiir 
per  mobilia  (unde  contractum  est  mollia),  quae  mota  aura  bue  atque  ffliK 
converterentur.  —  ex  alta  pinu.  Voss.  docet,  pinus  secundum  Yarr.  I,  15. 
fuisse  inter  arbores  agrìs  terminandis  poni  solitas;   epitheton  autem  alta 
respicere  prospectum  latius  patentem.    Ceteram  de  forma  jpinu  cf.  adnott. 
ad  V.  71.  —    890.  Exoratus  et  placatus  bis  sacris  ac  festis  deus  summia 
vindemiae  ubertatem  trìbuit.  —  vinea  pubescit,  vites  exuberant,  largo 
fetUf   laeto  uvarum  proventu.    Oonington  conferri  iubet  Theocr.  Y,  109. 
Mrj  fAfv  Itiftaatia^t  rag  àfiniXovg'  h'^l  yiio  àfità.  —  vallee  ealtueqm, 
omnia  loca  vitibus  consita,  vel  etiam  (secundum  Wagn.)  latiore  sensu  omnSi 
re|^,  cui  Bacchi  adspectus  fertilitatem  oonciliat.  —  Versum  390.  Peerik. 
p.    150.  post  V.  392.  vult  transpositum,   Hinc  in  Hic  mutato.    —    IH- 
Uonplentur,  acil.  ubere,  fructu,  cavae  vallee,  Heyn.  comparat  I^idflr. 

I,  3,  18.  xofl^  vuntf,  Waffu.  autem,  coli.  Liv.  XXVIII,  2,  2.  ibi  in  eav 
valle,  atque  ob  id  occulta,  constdere  miUtem  iubet,  putat  cawxe  ma 
esse  mere  omans  epitheton,  sed  siguificare  valles  depressiores,  altioribnf 
montibus  dausas.    Ceterum  cf.  Lucil.  Aetna  486.  (Wemsd.  Po6t.  L.  mÌB. 

IV,  184.)  cavie  cunctaius  valUbus  haesit,  —  saltus  profundis  £ftc  etìaa 
Luer.  V,  42.  eiinae  profundae.  Cf.  Aen.  VI,  179.  V,  95.  Hor.  Od.  IH,  \% 

II.  (ubi  OrelL  recte  edidit  aito  fruticeto  prò  arto)  et  ante  omnee  H<xm.  E 

V,  415.  Ba&iiii  vkfi.  —  892.  „Èt  quocumf[ue  deus,  pulcherrìmos  hao^ 
dubie  versus  (cum  quo  compara  v.  uaUim.  m  Apoll.  50.  a.  in  Dina.  124 
sq.).  Nifail  imagine  hac  vivioius,  nihil  incundius.  Petitnm  autem  ex  antigas 


I 

j 


GEORGICON  UB.  JI.  3 

Ergo  rite  euura  Baccho  dicemus  honorem 
Carminibus  patriia  loncesque  et  liba  feremua 
Et  ductua  cornu  stabit  sacer  hircus  ad  aram  ; 

Pingmaque  in  veribuB  torrebimua  exta  columis. 
Eat  edam  ille  labor  curandis  vitibuB  alter, 
Cui  numquam  exhausti  eatÌB  est:  namque  amne  qaotannis 
Terque  quaterque  solum  scindendum  glaebaque  versis 
ÀeternuiD  frangenda  bidentibus,  omne  levaQaum  '. 


religione,  qua  praescntìa  deonim  eertis  locis  ac  tcmporibue  fieri  ferebatur, 
et,  quandi)  dii  apparerent,  omnia  rìdere,  frondescere,  pnigermiDare  nam- 
bajitur.  Ferstitit  ciua  fonnae  nsos  maiiiiie  io  Bacchi  et  ApoUinis  saciù." 
Heffn.  Bectius  taineii  hic  omnUa  tantum  EUpra  t.  ,1S9.  commemarata 
respici  diiens.  —  caput  konestum  est  pnlchrani.  formosiim,  quale  Baeolii 
in  monuiuentìa  arti»  ontiqnae  conapicitur.  Cr.  etiam  Aen.  X,  ISiJ.  XII,  155. 
(et  infra  Geo.  UI,  81.)  Ter.  Eun.  iV.  4,  15.  lUt  erat  koneita  /ade  et  libe- 
rali. 8aet.  Tìb.  SS.  /aciei  hrmegta.  Hot.  Sena,  1,  2,  84.  n  quid  hvneiti  eit 
(in  pnellae  corpore)  etc.  Ameis.  Spicil.  p.  25.  hojiettum  propter  aeqnentem 
Tnmiiu  eipticst  per  ìumirratum,  cjqu  tamen  seuBu  lioo  Adiect.  alibi  apad 
Terg.  non  legitur.  —  898.  dicem-u».  tT.  «dnott.  ad  EcL  m,  55.  —  suuni 
honortn,  b.  e.  Boas,  ipsi  debitaa  landes,  hjmno  actaa,  at  alibi  honor  àe 
•aeris  diia  oblatìs  dicitur,  e.  g.  Aen.  I.  53.  aris  inponit  honorem.  —  894. 
„earminibus  patriia.  Fuere  haec  carmina  antìqna  Romanaram  in  Bacchi 
honorem  «ani  solita;  a  quibuit  diveran  Fescennina,  de  quìbna  vid.  Uor.  Ep. 
n,  1,  145,"  //eyn.  —  lancei,  aatarae  varìarom  frugnm  prìmitiis  onnstae, 
et  liba  femntur  ad  aras.  Cooington  minns  apt«  cogttat  de  lancibos  extiB 
Teoipieodis  deatinatig,  ut  supra  ».  194.  Liba  /erre  lettor  etiam  TibuU. 
I,  7,  54.  I,  IO,  ìi.  et  alibi.  Conington  confert  Ovid.  Fast.  DI.  7tìl.  MeUe 
pater  (Bacchual  fmitar,  liboque  in/ttsa  ralenti  lare  repertori  candida 
vtttla  daOnu.  De  libit  ipsig  rid,  adnott.  ad  Ecl.  VII,  33.  —  395.  „cornu 
dueitvr  TÌctima  rìta  sacrornm.  [Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  345.]  Sic  et  tiare 
Terbtuu  sollemne.  Victimae  partes,  quae  non  in  ara  adulebantur.  sacrìs 
epnlis  ^iponebantiir;  bine  v.  396.  colurna  ferito  ei  corulo,  quam  arbo- 
rem  enm  delectn  pooi  aiunt  ìnterpretea,  ei  v.  299.  neve  inter  vite»  corvlum 
sere."  Heyn.  Ninunun  ut  caper  vitibns  inimicuB  Baccho  caeditur.  ita  coir- 
Ina,  qoae  et  ipsa  ÌÌ8  nocet,  quasi  po«nac  loco  bia  verìbua  fabrìcandia  ad- 
bibetiil.  Colrnim»  enim  per  mctatheain  factnm  ex  condmu,  quid  inanavem 
HOam  et  difflcìliorem  pronnneiationem  haberet.  Cf.  Priac,  li.  11,  02.  (p. 
593,  P.)  et  Serv.  ad  h.  1.  Festua  tamen  (p,  30.  Lindem.)  minila  probabiliter 
dedooit  a  corna  arbore.  —  Oeterom  Falat.,  Parrhaa.  et  aee.  Rottend. 
,  mtuAmi,  aed  reliqni  veribun,  quod  Bonn.  test«,  pracferunt  Pieriua  od  Aen. 
t  113.  et  V,  103.  et  Balbus  ad  Val.  FI.  1,  254.  Cf.  etiam  Charia.  p.  SO. 
et  8elu)(!ider.  Or.  Lat.  n,  I.  p.  341..  coi  tue  i^erubu»  praefcrendam  TÌdetnr. 
Wagn.  et  recentìssimi  cditorea  retinuemot  oeribut.  —  897—407.  „RoBtat 
aUai  labOT  in  cora  vitiura,  qui  numquam  tìnitar.  nt  vineam  iterom  iteruni- 
qne  repaatinea,  ifodioii),  painpinoa  ae  patea.  —  cui  numquam  »atia  ex- 
hausti (prò  exhauationia ,  m^y.),  h.  e.  qni  numquam  aalla  eihanrìtor." 
j  Sem.  In  Sabatantivo  Participìomm  uso  praeint  Lucretius.  Tid.  adnott. 
'  nea  ad  eins  I,  3^5.  et  Wakef.  ad  1,  T95.  Il,  43S.  Ili,  954.  etc.  CeUnun 
I  «f.  Aen.  IX,  356,  Poenaram  eitkaaetum  aatii  eat.  —  „ille  labor  •  - 
imamque.  Graeca  haec  membroram  eonneiio  E4r  nórot  —  yi^.  Ita 
Thoerd.  1,  3.  itilo!  S(  fi-H  xn)  iòdi  —  ngà  yàp  x.  i.  l."  Wtind.  —  899- 
I  Cf  utlnm.  IV,  4,  1.  Numerum  a«<em  verteadi  tali  bideittiòia,  utjerum/a- 
I  tear,  d^hUendue  non  eat,  am  iruaiUo  cret/riar  tit,  più*  prodetie  /omiionem 
I  «mvMuat.    Idem  IV,  14,  I.  (obi  erebrot  fof*ori«  bidente»  reqnintl  IV,  27 

a  XI.  J,  44.  55.  Pljn.  XVI],  21,  35.  Goopon.  V,  25.  et  Diaseli,  ad  Tibnll. 
3,6.  ~  Molitm  »eijidendam,  jSoMuJore  et  proacindere  verbum  aollemne 
I  ée  aratione.  Cf.  Geo.  I,  50.  U.  237.  m,  16i).  Plant.  Trìn.  U,  4,  122.  I>ncr. 
T,  310.  et  V,  1294,  8en.  Troad.  1021.  et  vid.  Orell.  ad  Hor.  Od.  I.  1,  11. 
—  400-  vertit  bidentibu»,  ligoniboa,  qui  vertnntur  ad  glaebaa  frangen- 


j 


352  P.  VERGILI  MARONIS 

Fronde  nemus.    Redit  agricolis  labor  actos  in  orbem 

Atque  in  se  sua  per  vestigia  volvitur  annus. 

Ac  iam  olini;  seras  posuit  cum  vinea  frondeS; 

Frigidus  et  silvis  Aqnilo  decussit  honorem^ 

Iam  tum  acer  curas  venientem  extendit  in  annum  405 

RusticuB  et  curvo  Saturni  dente  relictam 


das.    Bidens  enim,   Graecomm  Slxilla,    ligonum  genus,    quod  ex  altera 
parte  dnos  dentea,  ex  altera  antem  s.  a  tergo  latius  femim  ad  incidendaa 
glaebas  videtur  habnisse.  Cf.  Colum.  IV,  17,  8.  Pallad.  I,  43,  1.  Vm,  5. 
Plin.  XVn,  21,  35.  §.  4.  TibuU.  I,  1,  29.  II,  3,  6.  etc.  Quare  apud  luvcn. 
lU,  128.  biderùis  amans  i.  q.  agrictdturae  studiosus.  —  Aeternum,  Ad- 
verb.  prò  in  aetemum,  i.  e.  semper,  assidue,  ut  Aen.  VI,  401.  617.  Hor. 
Ep.  I,  10,  41.  Ovid.  Met.  VI,  369.  Tibull.  Il,  5,  64.  etc.    Ceterum  Wagn. 
in  min.  edit.  lectores  attentos  facit  ad  numeros  horum  versuom,  quibos  t. 
399.  assiduitas,    y.  400.  autem  (qui  nollam  habet  caesuram,    sed^  tantum 
pausam  heroicam  inter  quartum  et  quintum  pedem)  (n'avitas  laboris  exprì- 
mator.    —  401.  nemus,  i.  e.  vinca.  Coeitandum  videtur  de  more  arbores 
vitìbus  maritandi,  de  quo  diximus  ad  Ecl.  IL  70.  —  levandum  /ronde, 
quasi  importuno  onere,  b.  e.  putandum.  De  frondatione  vitium  Yoss.  prae- 
àpere  docet  Colum.  V,  5,  7.  XI,  2.  Calpurn.  V,  96  sqq.  PUn.  XVQ,  23,  35. 
9.  22.  XVin,  28,  68.  et  31,  74.     —    „tabor.   qui  actus  erat,  redit  in 
orbem  [iam  peractus  mox  denuo  agendus  est],   et  annue,   h.   e.  annua 
opera,  annuus  labor,  volvitur  in  se,  revolvit  se,  redit,  tua  per  vesti' 
già,  eadem,  ac  superiore  anno,   ratione,  modo,  tenore  ac  progressu,  [vel, 
ut  meUus  Wagn.  :  „in  circulum  quasi  agitur  et  redintegratur,  ut  sua  quasi 
vestigia  denuo  semper  legat  et  eundem  quotannis  cursum  repetat.'*]    Sua 
se  in  vestigia  volvere  de  mundo  Varius  [ap.  Mar.  Victor.  L  p.  2503.  P. 
mundi  -  -  in  sua  se  vestigia  volventis]  ante  Vergilium  et  posi  bone  ala 
poStae  dixere.*'  Heyn.  Cf.  etiam  Eoenig.  ad  Claudian.  I,  2.  —  40S— 497. 
Auctumno  exacto,    statim  in  sequentem  annum  vinitorì  cura  et  opera  ei- 
tendenda  est.    —    seras  ponit  (amittit)  cum  vinea  fronde  è,  qUÈ/b  ad 
extremum  auctunmum  duraverant.  Cf.  adnott.  ad  v.  14.  et  ad  III,  437.— 
iam  olim  -  -  cum  idem  fere  quod  iam  tum  -  -  cum:    quare  v.  405.  iam 
tum  in  repetitione  usurpatum.    Wunderl.  comparat  Horat.  Sat.  Il,  3,  60. 
olim  '  -  cum,   et  apud  Vergil.  Aen.  V,  125.  olùn  -  -  uhi,   quod  item  fi 

Sraeteritum  futurumve  tempus  referri  possit,  Coning[ton  autem  Plani.  Tria. 
[,  4,  122.  Primum  omnium  olim  terra  quom  proscinditur.  In  quiniom»' 
que  sulco  moriuntur  boves.  Cf.  etiam  infra  Geo.  lU,  303.  —  4M'  eifvai 
sunt  arbusta  vitibus  innata;    nisi  omnino  arbores  silvestres  inteOkèndae 
sunt.  De  vinea  enim  qui  intelligit,  mirae  tautoloj^  patronum  se  prootatu. 
Arborum  autem  folia  in  Italiae  regionibus  decidere  solent  m.  mvaiìin 
(Plin.  XVI,  22,  36.  XVUI,  25,  60.)  et  Decembri  (Hor.  Od.  HI,  18. 14.  Epod. 
XI,  8.).  Cf.  Voss.    —    honor  poétis  band  raro  dicitur  de  fronoibiia  anMh 
rum,    quae  iis  sunt  ornamento  (v.  e.  Hor.  Epod.  XI,  6.   {December  Mt 
honorem  decuUt.)  Val.  FI.  VI,  296.  Ovid.  A.  A.  m,  392.),    parit^W  de 
floribus  ^Stat.  Theb.  X,  788.  Sii.  Ili,  487.)  et  frugibus  (Hor.  Od.  I,  17, 16. 
ubi  vìd.  Bentl.  et  Mitscherl.),  Ceterum  Varronis  Cune  versum  esse,  Btàrnm    i 
testatur.  (Cf.  Wemsd.  Poét.  L.  min.  V,  1411.)  Imitatur  eum,  sed  wiélMi,A 
Marklando  indice,   Stat.  Silv.  I,  2,  154.  (ab  Heyn.  land.)  bis  verbia:  E^'  \ 
cludunt  radios  sÙ/ois  decussa  vetustis  Frigora.    Adde  Ajitbol.  La^  Bd*>     \ 
V,  62,  4.  decutit  ipse  rigor  silvis  hiemalts  honorem.    —    4(^.  Iam  tnm>      - 
Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XMVy  6.  et  adnott.  ad  Ecl.  Ili,  10.  —  406.  R—**' 
cu s  est  vinitor,  ut  apud  Tibull.  I,  1,  7.  Ipse  seram  teneras  maturo  imfeft 
vites  RusUcus.  —  acer,  diligens,  labori  non  parcens.    —    dens  Saturni 
est  falx  amputatorìa,  satis  notum  buius  dei  insigne  (17  &Qnti\  qao  non  tm 
allndebatur  ad  facinus  bac  falce  in  patrem  commissum  (cf.  Hesiod.  11i0O^ 
163  sqq.  et  Servìus  ad  b.  1.),  quam  potius  deus  tamquuu  adiator  euttaiat 
nomorum  et  vitium  significabatur.  luvenale  auctore  JUH,  39.  (a  Conagto** 
land.)  Satumus  demum  regno  spoliatus  eam  prehendit.    De  Calce  vìbìmW 


GEORGICON  LIB.  II. 

Pe«eqnitur  vitero  adt^indeus  fìngitquo  putaudo. 
PrimuB  hamiUD  fedito,  priinuB  devecta  cremato 
Samienta  et  vallo»  primus  sub  tecta  referto  ; 
PoBtremus  metito.    Bia  vitibux  iugruit  umbra; 
Bis  aegetem  denais  ubdiiciuit  spntilms  berbae; 
UuruB  uterqiie  labor:  laudato  ingentia  rura, 
Exiguam  colitu.     Nec  non  edam  aapera  rusci 
Vtniuia  per  silvam  et  i-ipis  fluvialìs  harundo 
Cfteditur  iiicultique  exeroet  cura  salicti. 


■f^  Culani.  rv.  25.  Ceterani  vid.  infra  ad  v.  423.  —  j, 
rttmm.  Sic  Ijeu.  l,  I5à.  ierrum  irmerlari  |-(— '— '-  '"' 
tbl  itueqai  Bimili  ratione  usurpatutD  Icgitoi 
frptulibQa  nudatala  (cf.  v,  403  bii.).  nt  igitar,  qnod  reliqnnm  eins  est,  nnnc 
pottlidDiu  esse  dicatur.  iCf.  Schiracb.  p.  062.)  Burin.  cam  Serrio  minus 
rad*  interpretfttQr:  ncgleetam.  antea  non  putataiu.  Peerlk.  haerons  in  hac 
*dM  p.  l&l.  meliure  remedio  nunduin  invento  interim  praiionit  conieotonuii 
nmAam,  i.  e-  ìtemni  patatain.  comporaiu  ferrar»  reàdliua  apnd  Ovid. 
KAi  V,  U7..  nbi  Hed.  pariter  praebeat  rdietam.  Cetenun  do  patationf 
Uè  asi,  non  de  ublaqueatioiie .  cum  inatiles  radiculae  ferro  resanduntur. 
ma  docet  Heyniaa,  comparans  Coluiu.  IT,  23.  1.  Placet  ergo,  »o  nàti»  lu- 
I  immotala  ptrmittit  tu  ea  regioni,  quara  colimnt,  cadi  etfnumtia,  facta 
lèwlinM,  teeiaubaa  Idat  Octoòrùi,  aunjneari  pulalioaem  etc,.  et  simnl  do- 
-"-  B  tblaqueationcni  putatione  complecti  ap.  CulniuelUm  IV,  24,  4  B(|u. 

_,, one  antem  praeterea  agit  Colniu.  V,  5.  6.  et  de  arb.  10.  aieat  Pallad. 

m.  13.  13.  XII.  4.  Plin,  SVIl,  22,  55.  et  Geop.  lU.  13,  14.  V.  23.  -  407- 

/ingit,    gaia  vinitur   ramos  inutiles  abscindendo   etiain    eitemani    vitium 

'    tft&au  exculit.  eioTQBt.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  Vili.  634.  —  408-419.  Addit 

me  tempora  operis  TÌnitorii.  Cf.  Colum.  IV.  'il.   —  devicela  tarmenta, 

nMct4>B  raniuloB.   Vid.  «npra  v,  20".   —    409.  «allo»,    h.   e.  pedamenta. 

ndboN    per   meliorem    anni    partcìn    vites   allìgatae    fncrant,    ne   imbrìbuh 

MrtrMoerent.    Vid    siipm  v.  35S.  et  Vart.  S.  K.  1,S,G.  -  410.  411.  „"i'^- 

1^0  pn>   vindemiftre.   ut  saprà  segetem,   nrtpo^  lerert,    temila    ad   rinea»- 

lOMferri  Tidimus.    Cf.  ud  v.  267.    Porro  bis  m  anno,    vere  et  aactiunno, 

wwMiintiliinfin  et  ranoatioDcm  (ieri  debere,  dicit  poeta;   aed  rem  ab  an- 

I   tMMCDte  desi^at:    bis  pampini  oicreacunt  nimia  copia,  bis  lierbae  txn- 

^    htnot,  Haqne  eruendae  et  evellendae  ennt."  Heyn.  De  umbra  *id.  adoott. 

I   li  ^to.  L  lui.  et  snpra  ad  v.  297.  —  411-  hcrbae  inatilea,  inertes.  Vid. 

'  i  u  Geo.  i,  69.  —  teaitn  latiore  «ensa  dìdtur  de  iìe  omnibas,  qoae 

I  WiSia  berhÌB  enaBcuntar,  ita  nt  solnni  et  vites  implicent.    --    412.  Cam 

lUi  usldoaui  et  perpetoani  opcrani  desideret  cnltura  vitìoiD,   tu  sine  in- 

iHia  apceta  aliorum  maguas  vinea»;  ipso  pracfer  exigruro,  ijuam  dilij^en- 

[   Am  eoUre  poesiH.  Cf.   PaUad.  l,  6,  7.  Fectmdiur  ett  calta  txtguila»,  gj*o"' 

I  mamitiido  negletta   imprìmisqae  Culnm.  I,  3,  8  sqq.    IV.  3,  4  si},  et  Plin. 

[   XVuI,  6.  7.  %.  3.,  a  <jQÌbu8  Eie  versQB  respicitur.    EtFlinina  quidem  lati- 

I  Amdia   italiam  perdulime  memorat.     Fonua   urationis  ei   Hesiodo  oetita 

I  ^^,   643.   Ni,'   oXlyi^v  atvfìv,   ffyalij  S"  tfì   Ninnila   lffa»ai ,    qnod  iam 

^t  npi.  aduotaTÌt.   —    laudato,  mere  inbe,  oliia  relinqne,  nt  colilo  prò 

HMCer.  potiurì  luco  habe.    Hnic  loci  inteiprctationi  iani  Hepio  probaUe 

■Hid  dubte  poatponendft  est  Servii  ei^licatiu   paulo  ArtificiuBior:   Laadato 

■Um  rura,    i.  e.  tnfcos  ÌDCaltus,    eilvag,    pascna,    colilo  vero  «nj^uNtn 

rtin,    ita  ut  ima  parte  cessante  olia  coli  jiuBBit.    Qnod  enim  Ver^ioH 

L  J,  71.  praeoipiat.  ut  alternis  ceBsent  nuvales,  bue  fieri  non  posse,  nisi 

I  IwiBt  apatia  niaiora  tcrramni.  —  413.  Porro  eonioaranda  Kant  rincnla  e 
r  Amo  vel  salice,  aiubua  vit«s  ad  vallos  et  arboreo  alligootur.  —  nec  non. 
'C%  •dnott.  ad  V.  2.  I>rftkenh.  ad  Sii  XIV,  2U3.  et  Hand.  Turs.  IV.  p.  138., 
plt  MHianctlB  aatem  Particulis  nec  non  etiam  Arntxen.  ad  Ànct.  de  orìg. 
M.  Hirni.  e.  S.  De  ruxco  ad  Ed.  VII,  42.  dictnm.  Of.  etìain  Voa*.  ad 
LI  —  harvndo.  \\A.  adnott.  od  Ecl.  VII.  12.  -  416.  exereet  ctira 
'ìetL  Salices  curandae  snat,   h.  e.  virgae  ei  jia  parandae  i,at.  Geo.  1, 


354  P.  VERGILI  MARONIS 

lam  vinctae  vites^  iam  falcem  arbusta  reponunt, 
lam  canit  eflFectos  extreraus  vinitor  antes; 
Sollicitanda  tamen  tellus  pulvisque  movendus 
Et  iam  maturis  metuendus  luppiter  uvis. 


2G5.);    in  e  ulti,   quia  salìces  nullo  indigcnt  cultu    et  sponte  proveniunt. 
De  salicibus  vinearum  causa  serendis  cf.  Plin.  XVII,  20,  32.  —  416.  fal- 
cem arbusta  reponunt.  Vites  (et  arborcs   vitibus   marìtatae)   iam  satis 
putatae  sunt  et  falcem  non  ainplius   requirunt,    pcrmittunt  igìtur  vinitorì 
talcem  reponere.    Oeteruin  cf.  adnott.  ad  Ecl.  11,  70.  et  HI,  10.    —     417. 
extremua  vinitor,    qui  ad  extreiuam  laboris  parteni  pervenit  (cf.  supra 
V.  408.  et  410.  pWV/Mi*  qì  postreinus) ,    canit,   canens  laetatur  (cf.  Ecl.  I, 
56.  canet  fronaator  ad  auras),  effectott  antes,  transactam  (esse)  vitiuni 
curandarum  operani,  cantu  se  exhilarat  ob  effectos  antes.  Antes  enim  sunt 
ordines  vitium  et  arborum  ad  lineam  ducti  et  in  quincuncis  (vid.  supra  ad 
Geo.  11,  277.Ì  fonnani  piantati  (cf.  Nonius  v.  Antes:   sic  de  vitibus  etìam 
apud  Sidon.  Apoll.  Ep.  Vili,  8.,  de  oleribus  ajmd  (^lum.  X,  376.,  ubi  vid. 
Sclmeider.);  et  effectos  ejrtretnus  lectio  optimorum  Codd.  (Med.,  Rom.,  Pai., 
quinque  Pariss.  Pottierii  et  duonim  Bem.,  quorum  alter  a  m.  sec.  effe,  tot 
exhibct)  quam  cum  Wa^.  et  labn.  praetulimus  vulgari  ceterarum  edinonmn 
omnium  e^remos  effetos;   nulla  enim  (quod   iam  Wagn.  docuit)    apparet 
causa,  cur  praeter  necessitatem  poSta  metrum  violarit,  dicens  effectus  rei 
effetuH  ej'treinos,  cum  servata  lege  metrica  cftrenio»  effetus  dicere  potuerit, 
transjiositio  autem  Adiectivorum  ab  eadem  Vocali   incipientium,    imprimis 
si  eandem  mensuram  babent,    et  penuutatio  terminationum  in  nommibiu 
iuxta  positi»  a  librariis  non  aliena  est.   Accedit,  quod  effetos  sive  ad  auto 
{effetos  extremus  v.  antes)  sive  ad  vinitorem  referas   {effettui  extremos  rim- 
tor  antes),  sensum  ìdoneum  non  praebet;  cum  ncque  de  apro  exsucco,  nc- 
que  de  homine  vel  libidinibus  vel  senectute  enervato    sermo  sit,    effeku 
autem  omnino  signifìcet  eum,    qui  pariendi  aut  procreandi  facultatem  ami- 
serit.    (Vid.  adnott.  ad  Aon.  V,  396.)    (^mtra  effetti  antes  sensu  supra  ex- 
posito  aptissimum.   Sic  Moret.  v.  117.    Constai  ut  effecti  species  nomenque 
moreti.  Aen.  XI,  14.  Maxima  rcs  effecta,  viri  etc.  Cf.  etiam  Eritz.  ad  &11. 
lug.  14,  11.    Haec  omnia  tamen  Hudcbrandum ,   rip^idum  Censorem  meom, 
non  moverunt,    ut  rcceptam  Icctionem  comprobaret,    qui  potius  in  lahnii 
AnnaU.  1.  1.  p,  169.  strenuo  defendit  vulgarem  lectionem  effetùs  ertremot, 
locis  c[uibusaam   minus  aptia  probaturus,    effetwn  omnino  esse   dsfusttm, 
defatigatum,    extrernos  autem  antes  (quod  meo  quidem  sensu  non  nin  de 
loco  accipi  posset)  significare  peractum  vinitoris  laborem.    Ribbeck.  antem 
et  omnes  recentiores  editore»  nobiscum  faciunt.  Keil.  denique  in  Phìlol.  IL 
p.  166.,    et  ipse  iure  defendens  lectionem  effectos,   oifendens  tamen  in  a^ 
tremo  vinitor  e.  panilo  audacius  effectos  ejctremos  legendum  esse  suspkttir, 
quod  sane  Coa.  Gud.  exhibct ,    dum  extremos  etiam  in  Codd.  Bem.  b.  (» 
m.  sec.)  et  e.  apparet.  —  418.  „PuIcherrime  perfectam  et  absolutam  vim- 
toris  operam  putandi  ac  runcandi  designat.    Iterum  tamen  ac  denuo  vinea 
fodiencta  seu  pastìnanda;    quae  ipsa  fossio  puh^eratio   dicitur,    vnoxoriifis 
Graecis.    Et  praeter  baec  omnia  novus  labor  ex  tempestate  iniqua  et  aftis 
iniuriis  oriri  potest,    ut  adversus  grandinem,  pluvias,  rubiginem,  reiiqiii 
aeris  vitia  vitis  munienda  ac  defendenda  sit.   Cf.  Colum.  IV,  3,  4."  H^ 
De  pulveratìone  cf.  Colum.  IV,  28,  1.  XI,  2,  60.  et  Pallad.  m,  rdeiy 
utìlitatc  eius  contra  solcs  nebulasque  idem  de  arb.  12.  et  Plin.  XVII,  tìt 
35.  —  Sollicitanda  tellus,  fodiendo,  ut  alibi  arando,  v.  e.  TibulL  l 
8,  29.   Primus  aratro  mnnu  solerti /ecit  Osiris,  Et  teneram  ferro  eoOki-' 
tavit  humum,  et  Gvid.  Fast.  IV,  395.  herbae,  Q^as  tellus,  nuUo  soìUeUasM, 
tlabat.  lì&  enim  coUes  soUiciti  (i.  e.  crebris  fossionibus  moti)  apad  CSind. 
1,  50.  intelligendi.   Simili  ratione  infra  v.  503.  Sollicitant  aUi  remù  /nta 


uvas  ali  iudicent  puòescmitesque  pìdverent  et  vitium  aroorumqHe 
adspergant,  et  C^jlum.  XI,  2,  60.  Fidverationem  faciunt,  quam  tocad 
rustici  occationem,  cum  omnis  gleba  in  vineis  refringitur  et  resoltit^r  • 
pulverctn.   —   41i^.  luppiter,   i.  e.  caelum   grandinem  minans;  nam  dt 


GEORGICON  LIB.  Ti. 

Cuiitra  noD  uUa  est  oIcìk  cultura;  iieqiie  illiie 
Prucurvam  expectaut  l'alceiu  rastrouquc  teuaces, 
Cam  semel  haescrunt  arvis  aurasuiie  tuleruut; 
Ipsu  satis  tellus,  ciim  dente  recluaitur  unco, 
bafiìcit  huinorein  et  gravidas,  cum  vomere,  fruges. 


temperate  cuin  grandino  caelo  deiocta  co^tanilmu  e 

ri  Hor.  Od.  1,  12,  IH.  anliulne  nutltit'iue  luppilrr  a 
.  I.  4IS.  imU.  ììb,  quae  ni)  t^l.  VII,  DO.  adacHiisiin 
a«qiH  ad  v    457,  a^tor  de  arburibua  Ieri   aiit   nulla  auiiiìnu   iMilturn  iuiìl- 
g«titU>DB.     I.'unin^in   itdnntiit.   hic  et  infra  IV'.  .17.    dubiaiu   eaae.   ntruiri 
wmaa  sit  de  ra  ipaia  orix  et  apiliug,  an  de  ru  viuituribaB  et  ijiiariM  toetn- 
«i4a,  Utrum  sit  ,,nn  object  af  tarar  lo  the  grnpii»,  tir  an  ohject  o/tarrar 
)|0  Me  vùus  -  -  iiretMr\/or   the  gntpeji".    Prior  aatom  ratio  hand  dnbie 
^oita  mt  dif^ior.   —  420.  ..Utcarnm  lumtra  nulla  wt  anltura,  b.  e.  uleaL- 
mila  few  cultura  iodigent.    Ltfi  cidtu  nutUnelnr  oUu  C-ilnm.  V.  8,  1., 
kU  da  «aniiu  colta  agere  incipit.  Addo  l'iiu.  XVIl.  30  Hqq.  Porro  ««^ac 
illae  expectitnt  faleeat  et  rattroa,   b,  e.  nec  patatione  nec  pastina- 
lìow  tmu  est.  Bcilicet  non  taiu  assidua  aa  pcrriietua."  Begn.  ('«tcrtun  cr. 
Cui.  Vi,  T,  7. /ruget  iiialHrìtaleui  iiUUato  UmjiorK  ej'tpei-tiial,  —  raatrii* 
t^maett,  mà&  telluri  infiguntur  Kla<^i>a8qiiu  coiaprelioriBas  tenout  ut  seenni 
klbutt    Cf.  infra  Geo.  IV,  412.  Aen.  VI.  3.  V11I,  433.  XH,  4U4  et«.    \\i.a. 
rtiasi  Ijneis.  Spicil.  y.  20..  qui  piaet«rca  t^utro»  tenace»   oppositi>s   putat 
«MM   hùlenli/mii  V.  4<HI.I  Woìcn-  autem  teuacrj  per  aMiJuus  inti-rpretatur. 
■t  roàtri  tnHacf»  aasidumu  rantroruni  Qsuiu  ttigniliccnt.  De  ipsis  nutriu  vid. 
t  ad  Bel.  rV.  411.  —  422.  Cum  temei  haeaeriiut  arvit,  e  aeminariiH 
e  radice»  egemnt.  Sopra  v.  ;in.  vite*  geminf.  iaotii  Cfmcrelam  -  - 
adfigere  tarae,  —  auranque  lulertinl,  aSris  varìutat^ni  et  t«m- 
I  Icrre  conHueTemnt.     Attrai  forre  arboi  djcitur  iam  paullu  validiur 
ft  dtior.  non  twmum  et  tunuia.    Cf.  r.  :02  sq.  Idem  fere  saura  r.  36u.  erat 
rtmltmrUTr  rrnlot.  —  423'  .,S«ntoDtia  est  haec:   dummodo  bidente  snbi^iB-. 
tu  hiuuuB.  iam  ipsam  t«Uarein  bumurem  oleis  snppeditare:  si   vero  auluui 
at  Btvtnr  gWlHi'.-que  magie  frangantur,   tellnrcni  dare  grariilai  fruge», 
h.  e,   nb-frt-'LiJ  ulivaruin  provontani.   Colnin.  Y.  9,  15.  Najn  vetarit  proverf-C' 
•Htmiuitte  roiir'aiit;  etnn,  qui  aret  oUveiìaii,  rogare  fnuittm;  qui  ttertorcl, 
'si'rttrt;   ijvi  eaedat  i,pntet|,    ardere;    et  S-  12-   Serf  id  lolivetom)  minitar 
'...  .inno  arari  ik//et,   et  /litìeattòut  alte  cireumfailiri."    Sic  J/cgrn.  reetia- 
'iji«'    Vo88.  ?oc.  totia  recons  modo  iiatas  oleae  signiflcari  Vergiliomaue  lioc 
"H--  auspicatur,  ut  hnniua  circa  recena  aatss  et  tenera»  arbuaculas  bidentv 
l-'iiNturi    coni  vero  adultae  «int,  od  fmctos  rogandoa  «ufficerò  arationcm. 
iiniiiin  antani.  quae  prius  ciintra  Wagnemni  disputavi,  ctiui  prò  Praeposi' 
iiinr  habenti'Tn  et  lacuiu  satifi  artificiosa  ratioue  eiplioanteu ,   nnnc  uim 
"lilla  pit  ut  re[>cla)n,    cum  vìr  doct.  in  rccentiaainia  edìt,  sua  aentontia  ta- 
'  '     mutata   et  ipao  simpliclssimam   rationem   uostram  M.'CutUK  verbis  rum 
'  '-'   adilat:  „bcì1,  reclnditor."    <,Nud  tanica  reticenduiu.  Servinni  in  eon- 
riL'idiasc  errormn,   qoi  cum  abondare  ccnEienn  curoparat  Ennii  fra^m. 
ino.  69.  p.  77.  S'aliLl     KgiuUl   voeeM  proprio    cum   pectore    nancto. 
olittii  a  Coningtime  liHnun  intelUd.)    Eqaidem  ì;^tur  aingula  aie  ei- 
Ipia,  «uà  sponte.    CI.  ad  Ecl.  TV.  21.  —  tati»,  i.  o.  oleia,  qnae 
Il  iure  aata  appeDantur,    quo  anpra  v.  350.  vineae.    Sic  mo»  v.  436. 
'K/tc  uitig.    FncruDt  vero  otiom,  qui  tati»  prò  Adverbiu  habcrcnt,  ita 
;riittDm  ut  Aen.  Ili,  34^.:    quibua  none  etiam  lahmum  et  PcerUc.  ad- 
--un    video.    Hic    enìm  p.  152.   OoIod  ponena  post  UOiui  et  rum  venere 
■niitsns  in  «ne  vomere  ìoconi  aie  interpretatur:    ..Ipaa  terra  uleia  sat  est. 
OW  t«rra  cootentae  esse  posannt:  quae,  eum  recladitar  ligone.  humorem 
•t  fmgM  dat."  —  dente  anco  ligunia.    bidentis.    Vid.  aupra  v.  400.  et 
*l  —  tiafficere   prò  auppwlitare,    praebere  Icgitnr  etiam  infra  ?.  435. 
»a  II,  eis.  DC  802.  Ucr.  II.  :UT.  III.  704    V.  480.  Petron.  e.  27.  et  alibi. 
"-mat  (eom>  vomere,    sdì.   reclnditur,     Beisk.  et  Sahrader.  eonL  gravi- 
fc  cmH  foenore  fnuies.  —  Fru'/e»   ant«m  de  omnibua  arburuiu  fructihui 
ftirlNW,  AuMt  ooU.  Coluai.  Ul.  1.  Calp.  VIU.  67.  Uor.  Od.  IV,  7,  11.  - 


356  P.  VERGILI  MARONIS 

Hoc  pinguem  et  placitam  Paci  nutritor  olivam.  425 

Poma  quoque^  ut  primum  truncos  sensere  valentis 
Et  vircs  habuere  suas^  ad  sidera  raptim 
Vi  propria  nituntur  opisque  haud  indiga  nostrae. 
Nec  minus  interea  fetu  nemus  omne  ffravescit 
Sanguineisque  inculta  rubent  aviaria  Dacis.  43» 

Tondeiitur  cytisi,  taedas  silva  alta  ministrat, 
Pascunturque  ignes  nocturni  et  lumina  fundunt. 
[Et  dubitant  homines  serere  atque  impendere  curam?] 


425.  Hoc,  propter   hoc,    proptcrea.    Vid.  supra  ad  v.  312.  —  nutritoTy 
antique  prò  nutrito,   nutrì,    nam  Priscian.  VUl.  5,  26.  (p.  798.  P.)  docet 
vetercs,  ut  bellar  prò  bello,  comperior  prò  comperio,    copidor  prò  capfdo 
etc.,  ita  etiam  niUrtor  prò  nutrw  dixisse.    Vid.  etiam  adnott.  ad  Aen.  IH. 
61.  et  XI,  660.  et  cf.  Ribbeckii  Proleg.  p.  148.  et  196.    -  placitam  Paci. 
Vi.    Aen.   VII,  154.    et    \T11,  116.    ibique    adnott.    —    426.    CJommendat 
potata  ceterarum  qu{>que  arbonim  cultum.   —    Poma,  quae  indicant  omnes 
arborum  fnictus  esculcntos  (cf.  supra  v.  59.  87.),    liic  prò  ipsis  arborìbm 
poiniferis  posita.     Vid.  supra  ad  v.  34.  -     ut  primum  truncos  sensere 
valenten,  simul  atque  adulta  robur  habebunt.  —  427.  vires  suas,  me- 
C08  necessarios.  —  raptim,  rapide,  ut  supra  I,  409.  Quod  ad  iusam  »en- 
tentiam  attinet,  cf.  supra  v.  8()  sq.  —  428.  Poèta  imitatus  est  LucretìiUD 
II,  650.  ipso  suis  poltens  opihvs,   nil  indiga  nostri.  —  vi  propria^   na- 
tura sua.   —   opinqne.    C'opulam   adiectam.   quae  cum  ab  aliquot  Codd. 
absit,    Heynio  ,,fulcrum  versus  a  Grauimaticis  submissuin**  videtur,    recte 
defendit  Wagu. .    cum  inaequalia  membra  coniunjjens  fortiorem  reddat  on- 
tionem.    Vid.  Qu.  \ìx\^.  XXXIV,  2.  et  adnott.  ad  Ecl.  VID,  101.  —429. 
,,Pergit  in  argumentatione  usque  ad  v.  454.     Si  oleae  et  omne  pomonuD 

fenus  non  eaiidem  ac  vineae  operam  desideranti  multo  minus  reiiqua  a^ 
orum  genera  laboris  exigunt,  et  magnos  tamen  fructus  ferunt,  nec  tamen 
ullam  aliam  curam  exigunt,  quani  ut  seramus.*'  Heyn,  —  Nec  minus  in- 
terea formula  Vergilio  usitata.  Cf.  Geo.  m,  31  i.  Aen.  I,  633.  VI,  211 
XII,  107.  Sic  etiam  (xeo.  I,  83.  Nec  nidla  interea.  —  interea,  dum  ti- 
tibus  tam  gravis  labor  impenditur,  oleaeque  et  pomi  minore  cnltu  proTC- 
niimt.  —  omne  nemus.  omne  arborum  silvestriura  genus,  gravescitfetu, 
Hcyn.  iam  comparat  Eoi.  Ili ,  56.  nunc  amnis  parttirit  arbos  (ubi  tìÌ  ad- 
nott.) et  Lucr.  I,  253  sqq.  At  nitidae  surgunt  fruaes  ramique  tfiresemi 
Arboribus,  cresinint  ipsae  fetuque  gravantur.  —  480.  aviaria  secuiidiuii 
Servium  sunt  secreta  nemorum,  quae  aves  frequentant.  Supra  v.  328.  «wa 
rirguUa  et  v.  209.  liomos  avitun.  Aviarii  autem  voc.  praeter  LI.»» 
nisi  de  domesticis  et  conclusis  avium  receptaculis  usurpatur,  ut  a  Vtn.  B. 
R.  m,  3,  7.  4,  3.  5,  5.  Colum.  VHI,  1,  3.  Oc.  Qu.  Fr.  IH,  1,  1.  etc. -- 
sanguineis  bacis.  Vid.  Ecl.  X,  27.  —  431.  Tondentur.  Cf .  Geo.  l 
290.  (I,  15.  IV,  137.  Aen.  IH.  538.  Cui.  50.)  -  cytisi.  Cf.  adnott.  ad 
Ecl.  I,  78.  et  Voss.  ad  h.  1.  —  taedas  etc.    „In  pedestri    oratione  rtff- 


lumini  sacrorum  etiam  grata:  Plin.  XVI,  10,  19.'*  Heìfu.  —  4o2.^  ^*'f*5[ 
tur  ignes  nocturni  etc.  arcte  cohacrere  cum  antecedentibus,  vixCBt^oa* 
commemorem.  Pedestris  orationis  scriptor  dixisset:  taedas,  quae  pM?^ 
k^es  (materiam  praebent  igni)  et  incensae  lumen  fundunt.  Ita  Pf^^J^ 
flammis  etiam  apud  Ovid.  Met.  XIV,  467.  Danaas  paveruni  Fmfmi 
Jiammas,  Cf.  etiam  Aen.  I,  608.  pohis  dum  sidera  pascete  ubi  Tid.  aWf- 
Ceterum  cf.  Aen.  VII,  13.  noctuma  in  lumina.  —  433.  Si  bic  vennis  g«B«-  J 
nus  est,  sic  eiplicetur:  Quae  cum  ita  sint,  nonne  debent  bominas  «ertiti 
eas  arbores,  omnem  curam  iis  impendere?  Sic  enim  et  alibi  Copula  ^ IW**C 
cedentia  ita  spectans,  ut  respondeat  formulae  (pme  cum  ita  sini  («w^^^'m^' 
noch),  in  interrogationibus  nortan tibus  usurpata  legitur.  Cf.  Aen.  I,  tf'yL^ 
£U  quisquam  nununi  lunonis  adoratt  VI,  807.    Et  duàitamus  adhte  -^'*^'  - 


GEORGICON  LIB.  U. 

Quid  maiora  acquar?  —  Saliees  liumileaque  geneatae 
Aat  Ulae  pecori  frondeni^  aiit  pastoribuB  umbram 
SoiSchint  saepemque  eaUs  et  pabula  melli.  — 
Et  iuvat  undantem  buso  spectare  Cytorum 
Narjcìaeque  picÌB  lucoa,  iuvat  arva  vìdere 


ì 


tgm  exltmilere  fai:tUf  XII,  64ó.  et  Titmum  fngìenUm  haec  terra  videÒitf 
Heinfi.  ad  Orid.  Am.  ITI.  ^,  I,  Beier  ad  Cii-.  Oratt.  Froginm.  p.  56.  Matth.  ad 
Cic.  JUnil,  U.  42.  Lachm.  ad  PiMpert.  li.  10,  25.  p.  135.  Thiel.  w!  Aon, 
I.  4a.  Wa^.  Qn.  Virff.  XXXV.  p.  694.  et  Hand.  TureeU.  U  i>.  1S4.  Sed 
iUa  ipM  iltterrogatio  aliena  videtur  ab  bue  loco,  nbi  cummendantar,  <]iia« 
me  umni  hominam  eultnra  sponte  crescunt  (cf.  Ribbeckii  Prgleg.  p.  W.) 
ft  Tcrena  abest  a  Codd.  Med.  (ita  tainen,  at  Wasiiero  testo  eigiui  qoae- 
itaa  apcit-'ta  ulmunere  videantur  leotorem,  deeesc  aie  versimi  in  alìis  Qbris 
feetnm,  qua  de  ro  accnratins  epit  Ribbeck.  in  Proleg,  p.  161.)  et  Oilot.,  neque 
npUcatnr  a  Servio,  qnare  Ribbvck.  admodun  probabilit«r  cani  tutnqnam 
■pnrinni  in  interiorem  niariÀDeni  reiecit,  noa  cert«  uncis  inclosimos.  (Co- 
Bingtou  Vergili!  versnin  ente  non  dabitaim  landat  Heymom  tic  indieantem: 
„8eiitentÌ8  vemam  absolvens  facile  eioìdere  putuit.  Versos  per  se  est  prae- 
dani*-"l  —  4S4.  .,Praeeiinto  Servio  haei;  ita  eiponenda:  nolo  copioBU»  esse 
nunuidis  conunodis  maiumm  arburum  (de  picea  modo  agerat),  cun  etiam 
buaSioTa  arbusta,  ut  salìces  et  geneetac,  anerant  iitilit(A«B  anas?  praebent 
oìm  pabalaui,  ambraciila,  saepem.  mei."  Hej/n.  —  Quid  maiora  lequar, 
te.  lyuTBiido,  i.  e.  eiponani.  vid.  ad  A.en.  I,  Zi'i,  Sehrader.  sine  insta  causa 
tequor.     Scilicet  qm  dicit  quid  sequorf  ^lid  loqaorf  ctc.,  is  ad  prae- 


iwtaruin 


ipectans    rem   lani  cooptàm  ioteirummi  et  niliil  amplins 


.        aignificat  icf.  Aen.  II,  101.  IV,  36S.).  aed  qui  Coniunotivo  utitnr: 

MÈÌd  SÉq^uir,   loquarì  is  sequentia  respiciena  indicat,  se  rem,   quam  niinc 
&M1B    eiorditor,    obiter   tantum  et  per  tranaitam  conun 
frf.  EcL  VI,  7J.  Geo.  I.  IM.  Aen.  VI,  601.  Vni,  «3.), 


&M1B    eiorditor,    obiter   tantum  et  per  tranaitam  e 

'    VI,  7J.   Geo.  I.  164.  Aen.  VI,  601.  Vni,  4S3.),    lam   veri  Wagn. 
docet,   iUud   maiora  non  ad  praegrossa,   aed  nd  ea,    qaae  paiulo 
437  aqq.  leguntur.  referendum  case,   ubi  t^ti  montea  laciqne  cnm 
■Itìi  arborìbitB  cominemorentar;  ut  baec  loci  sentcntia  sit:  quid  mùorase- 
cnm  etiam  minora,  velut  silicea  etgeneatae,  suiun  haoeant  usnin  — 
■ouuu.  piuiaa,  pÌDus  otc.?    Cupola  antera  Et  r.  43T.,  qua  poat  plnra  in- 
topaana  eontinnator  oratio  {cf!  Wagn.  Qa.  Virg.  IX.,  ubi  bac  referuntor 
in  T,  109  aqq.  S39  sqq.  IX,  1T6  sqi|.  V,  704  sqq.  etc),  com  emphui  ad- 
'*'*'    —  genritai  (de  uuibus  aupra  ad  T.  12.   dictumi  noa  adeo  kvmik* 
Aotet  Voss..  coli.  Grat.  Cyn.  13U.  et  Calpum.  I,  5.  —  illae.  De  hoc 

^^^ atioo,  qai  videtnr.  Prun.  aemonatr.  Dan,  qnod  tanen  mìnime  otìoaom 

«A  Tid.  sdnott.  ad  Aen.  I.  3.  —  nmhram  pro  Tolg.  miibra»  ex  Hed,  aliia- 
I  bonìs  librÌH  cum  recentissimis  editorìbna  none  reccpimiia,  nt  etiam  Geo. 
,  _  68.  et  297.  legitur,  quamquam  Geo.  IV,  146.  et  Aen.  Xn,  207.  Pluralìs 
\  Incnìtsr.  —  436.  taepem.    Vid.  ad  Ed.  I.  53.  ~  tata  aont  srboreta. 
(,  oliveta.    Cf.  modo  ad  v.  432.  —  pabula   melli  prò:    pabnla  api- 
^  487-  Et,  Wagnero  docente,  post  plura  interpoaita  vontìnuat  ora- 
li, tit  Aen.  V.  1 13.  XI,  179.  —  Cyioru<,  Paphlo^oniae  mona  in  traotn 
imo  ioita   QTbeni   ciaadem  nommia  aitos  (qnj  etiamnnm  Kxitrot,  Oy- 

^ocatur).  buio  imprimìs  erat  nobilis.     Cf.  Plin.  \1,  2.  2.  X\l,  16,  28. 

^Itttn  apod  Ovid.  Met.  IV,  .ìli.    Ci/toriaciu  pecteiipio  btueo  et  ibid.  VI, 


\f' 


:    Oùioriof 
L  PHn.  VI. 


.        .    etiam  Strab.  XII.  p. 

2.  XVI.  16.  28,  Cutnll.  IV,  13.  Ovid.  Met.  VI.  132.  et  liber 

a  geogr.  U.  p.  40(1.    Pro  buio  ondante  (i.  e.  Huctuante  jn  modnin  aqnae 

'D  a^tatacr  in  Cjìom  poSta  diiit  Cytorum  unrlanlem  òuxo,  qnem- 

diuu  Val.    Fìacc.   I.  53B.    regio  undai  «mi*  florOque  oiris.    Saepios 

..j-  de  flamniis  et  fumo.    Cf.  etiam  Geo.  I.  472.  m,  28.  Aen.  II,  (HH). 

1,673.  „Btu-i  quanta  in  alìis  terris  altitado  sit.  eieodiscas,  quod  Bion. 

■"   "    '':  parvnm  Araorem  per  cÌub  ramoa  Lue  illnc  inailieiitein  facit.  - 

plarium  arborum  resina  fit,  maiime  ei  pina  ac  picea.  Plin.  XIV, 

r^s,  vel  Nari/cam  et  Xart/tiiim,  Locronun  Bpienemidionim  [imo 

1  vid.  liber  raeus  geogt.  IQ.  p.  906.]  utIm,  Aiaoù  pakìa.    um 


358  P.  VERGILI  MARONIS 

Non  rastris^  hominum  non  iilli  obnoxia  curae. 

Ipsae  Caucasio  steriles  in  vertice  silvae,  440 

Quas  animosi  Euri  adsidue  franguntque  feruntque, 

Dani  alios  aliae  fetus^  dant  utile  lignum 

Na\ngii8  pinoS;  domibus  cedrumque  cupressosque. 

Hinc  radios  trivere  rotis,  bine  tympana  plaustris 

Aericolae  et  pandas  ratibus  posuere  carinas.  445 

Vimìnibus  sauces  fecundae,  irondibus  ulmi; 


ab  bis  Locris  colonia  in   Italiani  deducta  Locros   condidit.    Cf.  Aen.  III. 
399.  et  liber  mena  modo  comm.  HI.  p.  771.    Ad  ntram  regionem  pix  No- 
rycia,  cuius  et  Columella  X,  386.  et  Plin.  XIV,  20,  25.  meminenint ,  re- 
fèrenda  esset,  dubitar!  posset,  nisi  picis  BruUiae  satis  freqnens  Inter  an- 
tiquo8    mentio   fìceret.    Vid.  Heins.    ad    0\id.  Remed.  264.  [et  adnott.  ad 
Geo.  1,  275.1    Petebatur  ea  imprimis   monte  et  silva  Sila,  de  qua  cf.  Aen. 
XII.  715.  Vid.  Strab.  VI.  p.  4iH),'\HeyH.  —  488-  439.  arva  silvia  oonsita 
noti  obnoxia  curae,  non  egentia  boininuni  cura.    Cf.  adnott.  ad  Geo.  I» 
396.     -    440.   Quamquam  summorum  montium  arborea   fructua  eaculentos 
non  ferunt,    ligno  tamen  suo  smit  utilisairaae.    —  Caucasus    poStice  prò 
quocunque  monte  silvoso  nominarì  videtur,  quamquam  et  ipsum  CoHÒuum, 
maximum  illuni  montcm  inter  Poiitum  Euxinum  et  mare  Caapium  aitnm, 
arboribus  abundasHC  refert  Strab.  XI.  p.  497.    Ceterum  RibbecK.  cum  Cod. 
PaJat.  et  aliis  scriiisit  dìvcaseo.  Med.  et  Rom.  favent  ^terì  Adiectivì  for- 
mae,    qua  etiam  alii  scriptores  vulgo  utuntur.    (Cf.  Val.  FI.  IV,  63.  Meli 
I,  19.  Plin.  VI,  11,  12.  13,  15.  etc.)  -    sterile»  silvae,  arborea  aìne  fraeta 
eduli,  quibuB  o^»poiiuiitur  arhorejf  frugiferae.    ('f.  Taciti  Germ.  e.  5.  —441. 
animosi  Kurt.    Cf.  Ovid.  Am.  I,  6,  51.  impulsa  est  animoso  ianua  vento 
et  Stat.  Theb.  IX,  459.  aniinosaqtie    sur  gii  Tempestas  (a  Coningt.    laad.ì, 
de  ipso  autem  A?/rr>  supra  ad  v.  339.  adnott.  —franguntquc  feruntquf. 
Wagnero  ferunt  li.  1.  fore  idem  est,  quod  /ra?i^i*r*/;   mibi  potius  notào  M- 
ferendi  vel  loco  moveiidi  {fortraffen)  videfur  inesso.     (In   edit.  min.  tameo 
Wagn.  meam  explicationem  adoptavit  ;    si  autem  addìt:    „e8t  noatnun  zef- 
zaiMcn'*,  boc  certe  non  ad  solum  \erh\im  ferunt ,  sed  ad  conìuncta  vcrba 
franguntquc  JerunUpic  quadrat,  (|uae  tamen  rectius  vertuntur:   zerbreehm 
unti  mit  sich  fortraffen.  Heyn.  mmus  aptc  confert  agere  et  /erre,  Getenin 
vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  118.  et  Wagn.  ad  Geo.  I.  157.  —  442.  aliae,  it. 
silvae.     -   „fetns  sunt  us^is,    ut  statim  utile  ligntmi  subiicitur.    Simìliter 
V.  446.  rimiuif/us  salice^  Fecundae  dictae.**    Heyn.    Vid.  ad  Geo.  IV,  231- 
--  443.  Post  generis  nomen.  lignum,  species  aifèruntur;  pini  navibna  (vii 
adnott.  ad  Ecl.  IV,  38.),  cedri  et  cupressi  domibua  exstruendis  idoneae. 
Kt  bic  prò  pinos,  quod  Med.,  Rom.,  alii  exbibent,  aliquot  Codd^ptmifpne- 
ì)ent,  qufKÌ  llibbeck.  recepit.    C^.  sunra  ad  v.  71.  —  Cedrum.  Vid.  ad  Aen. 
Vn,  13.  —  Voss.  ex  paucis  C'odd.  eoidit  cujyressut/upie.    Ceterum  de  Ttm 
bypormetro  vid.  8U])ra  ati  v.  69.  et  ad  Geo.  I,  295.    --  444.  446.    ,J)«»r* 
boribus   rustici    c<»nfìcìunt  rotarum  radios  et  plaustrorum  tympana,  \l  e. 
rotas  ex  solidi»  tabulis  compactas  (vid.  SchefFer.  de  re  vehic.  1,  6.  et  Bona, 
ad  b.  1.)  et  navium  carinas,"  Heyn.    De  tympanis  plaustrorum  cf. Pomp. 
Sab.  ad  (^eo.  1.  163.  Vitruv.  X,  4.  et  10.  Plin.  XVIII,  34,  77.  alii  cmnSi 
mas.  Exercitt.  Plin.  p.  415.  -  -  fiinc,  ex  illis  arboribus.    Vid.  v.  442.  «tde 
boc  usu  Adverl)ii  Hand.  Turs.  Eli.  p.  89.  Burm.  male  iungit  hinc  -  •  kitc 
ut  sit  ex  alia  -  -  ex  alia  arbore  ;  quod  si  indicare  voluisset  Versr.,  «tiam  t. 
445.  hinc  pandds  prò  et  pandas  scrì])sisset,  ut  recte  observat  Wagn.  (q«ip 
tamen  video  in  edit.   min.  mutata  sententia  Burmanno  adsentirì).  -^  <*•>■ 
vere,  -  -  posuere y  b.  e.  terere,  ponere  solcnt.  (Cf.  adnott.  ad  Geo.  1. 49.'; 
tererc  autem  bic  prò  tornare  dicitur.     (Vid.  Plin.  XXX^^,  26,  66.  (VitniDi)  i*- 
aliud  Jlaiu  Jiguratur ,    aliud  torno  t^^ritur  et  Bentl.  ad  Hor.  Sat.  I,  3,  91  ì 
et  voucre  prò  facere,    ut  apud  Graecos  saepissime  ttd-^vtti  prò  nottir.-^ 
A4è-  Jrondiòus  ulmi,  quae  pecori,  imprimis  bubus,  prò  pabulo daliantiir. 
Vid.  (.'ato  6.  Llmos  serito,  -  -  uti  frontlem  ovihus  et  hubus  haheoM.  Colw"- 
V,  6,  3.  et  VII,  3,  21.  Varr.  I,  24,  3.  Ceterum  unus  Ribbeck.  Comma  ante, 


GEOROICON  LIB.  U. 


Ctua  vaLidis  haglilibus  et  bona  bello 
_ ,  Itm-aeos  taxi  torquentur  iii  arcua, 

Nec  tiliae  loro»  uiit  torno  rasile  biixiim 
Non  formam  aucipiiuit  ferroque  cavaatur  acuto. 
K«c  non  et  torrentem  undam  levis  inuatat  uIdus 
Missa  Pado;  une  non  et  apes  esamina  condunt 
Corticibuaque  cavia  vitiosaeque  ilici»  alveo. 


■on  post  TOC.  fetnmrlar  posnit,  cains  dfxtìnctioniR  oansani  nnn  perapioio,  — 
447-  At  myrtua  oonnisqae  ad  bellnm  ntUì».  Verba  aie  POlistrue:  Al  myr- 
(tur  et  ìnnia  hello  cotmiu  vaìidia  haatìUlnui,  BuU.  feunodu.  ParUculo  At, 
ettm  tnuteitìuni  inserTÌst,  haad  rari*  etìnni  in  enuneratiniuhuB  posila  inveni- 
tnr-  Cf.  WagiL  Qn.  Virj;.  XXXVII,  3..  qui  coiopont  Geo.  I,  395  sqq.  Ili, 
B3  tqq.  et  Aeii.  VII,  fiy]..  hisqae  locis  aimilcs  cenaet  illos,  obi  at  qQendam 
mvin  pro^reBsnin  indicet,  ut  Ed.  IV,  tS  sqt).  Gcu.  ni,  IST  sqq,  IX.  «03 
aqq.  —  marina  validin  hattilibu»  (fccundÀ),  i.  o.  iatmljs  et  niutiii.  Cf. 
AJéÓ.  tu.  Ti.  Hmai»  hratilibiu  horrida  myrtwi  et  VII.  817.  piuloralem 
pra^/LM  ftupide  myrtum  cuiii  Gratin  Gyn.  Ì27  sqq.,  qui  aperte  unac  locmn 
n^idiena  Gcrilisit;  dùce  agedum  et  validia  ìusìectitm  kanlilibiu  omnem. 
Wit^.  anteni  niutitia  de  pedauentìs  intdligit,  coli,  anpra  t.  3SS.,  cui  ra- 
UoBi,  nisi  eiìBent  illi  Aencidos  loci,  aliqna  probabilitas  «coederet  ex  verbie 
MMantitiQ»  et  hoita  Mio.  liEiIew.  et  ('oningrun  nieumn  coDaentiaiit,  —  hona 
hmllo  gornua,  naia  angjttae,  iacnla,  hostae  inde  fleluint:  tota  enim  o**ea 
nt  secundum  Plin.  XTI,  3§.  7.1.  Doma  prò  idonetiH,  aptns,  levitar  t.  c. 
■pad  Vtirr.  B.  R.  I.  il.  in.  Terra  ad  quam  rem  tiona,  aut  non  bona  ail, 
et  Tm.  Ann.  II,  14.  fÀaitpi  militi  Rouuuto  ad  prùelinm  hoiti.  Cf.  etiaui 
LnoiL  XXX.  rr.  39.  p.  S4.  Doasae  vir  nobOit  ac  bonu'  bdlo  et  vid.  Wakef. 
•t  mca  Mlnot.  ud  Lucr.  Il,  408.  -  448.  Ilurnea,  PiilaestiDne  regio  ultra 
lardangni  Ruvìqiu  ad  orientales  Renuonìa  mootis  rsdiueB  aita  (loMitli.  Ant. 
Xm,  8.  Et.  Loc.  3.  I.  Plin.  V,  23,  19.).  Incolebant  eun  Arabe»  latrocìDÌis 
b&meti  et  Bugìttandi  ait«  clan.  (Strab.  XVI.  p.  74<J.  T6U.  Caa.  Cic.  Phil. 
g,  a,  19.  et  44,  112.  EtttTop.  VI,  14.  FIbt.  Viwpisci  Aorel.  e.  11.  Lncan. 
Vn.  230.  514,,  liber  mena  gengr.  II.  p,  691.  Dot.  6U.  et  Panly  Realeneyol. 
IT.  p.  33T  sqa.)  Uitic  praestantiaKimoa  arcua  poeta,  ab  eia  deaigtiat.  Cf. 
kflaon.  ad  Ecl.  I,  54,  -~  torquentur.  Codd.  quidam  niriianAir  ex  ioter- 
pictanunitu.  —  449.  Nec  aon  titiae  etc.;  etiam  tilia  et  btuns  tomari  et 
Witpi  possnat.  De  torno  vid.  aduatt.  ad  Ecl.  Ili,  .^S.  —  buxnm  non  taiii 
baain  arborem  iquae  Ihixiu  dicitur),  ^uam  tronuuiu  li.  lìgnum  eina  signi- 
Seat.  Cf.  RonÌDa  p,  76.  Heaael.  longique  cupretn  SUml  recti*  /oIÌìk  ft 
mtarv  cttrpore  huxam.  et  Plìn.  XI.  43,  84.  Quae  in  Iantina  Meaittar,  prae- 
ilpHa  eftft  cytmm,  tnrebiiithu».  Aujiim,  —  460-  nccipiitnl.  Ploralis  Terbi 
MtOiif  &tuuni  rcquiritur,  quia  iuiigenda  airnt  iV«-  non.  Cf.  Wa^n.  Qu. 
ftw.  YilL  p.  103.  —  45).  Alnua  naiigiis  fuciendia  Utilis  est  (Cf.  Geo. 
L  186.  Thiu-  alnot  prinmm  jlurii  seittere  capaiat.)  Padia-ntem  ri|>aeinill- 
tn  alnìs  eraiit  cunaitae,  et  torreiia  onda  aptÌHÌiuc  Pado  adaeribitor,  qui 
fSun  Plinio  m,  16,  20.  lurrenlior  dicitur.  Of.  adnott.  ad  Geo,  l,  482.-- 
jHMfam  innalut.  (X  Geo.  HI,  142.  et  Aen.  MD.  651.  —  Mi»ta  Pad» 
rpcte  iutorpretatnr  immiBBu  in  amnem  de   navalibua.    Borni,  satem. 


., Odo.  1.  57.,  opinalur,  hoc  epitheton  indicare  alnoa  ibi  natus  transferri 

«4  alias  regioncB.    Cetcnun  imitatur  hunc  Teraum  Claudian.  XXXV,  178. 
■flaiiiiii|iiii  rado  ijai  remigai  oinum.   De  Pado,  notiEsiiao  ilio  Humine,  quod 
ano  i^  appellatur.  cniusque  ripae  alni»  erant  consitae,  vid.  liber  mens 
-  p,  ."iUSBqq.  —  453.  CorlieibuK  •■arts;  iDquìtnr  de  alvearibna 
Varr.  R.  R.  IH,  Ili.  opUmoK  alvi  suitt  ayrtiet/ie,    et  infra  IV, 
tiofae  (i.  q.  eicgae.  Geo.  IV.  44.1  ilici»  alveo.   Cf.  Varrò  L  e, 
foanmt  alvot  ex  arbore  cacata.  —  alveo.    In  libria  fere  anmibiu  le- 
'  alno,  quod  baud  dubie  debetnr  Gramuiaticis  ajniieBi  et  Scrrìi  adiiot. 
"i.  Olii  cum  ad  h,  1.  adiiciat:  ..Sane  pm  alveo  fer  aynixesin  aho  di- 
"  et  ad  Aen.  VI,  412,:    „AlTe<>,    flanibiis  scilicet;   et  per  airnizeain 

.jdt."  dul)itari  non  potagi,  tfoia  aolaiu  prouuntiatianeiu  prosodieam  ìH' 

.(■ligi  Tolaerit.    Fucrunt  nane,  qui  alcn»  vel  fomin.  vel  moscnl.  genere  prò 


GEORGICON  LIB.  H.  361 

'bus  ipsa,  procul  discordibus  armis 

^ilem  victiim  iuBtìssima  tellus.  460 

*>ribus  domus  alta  superbis 
's  vomit  aodibus  luidam, 
•ra  testudine  postes 


«!>.  ot  Stat.  Silv.  in,  3,  25.  nimiitfp  fe- 
praeterpa  ('io.    in    Arat.  :»I4.  Plaut. 


al)  Hanili'»  Tnrsell.  IV.  i».  2oh  suu. 
■).  TV,  «Ul.  Ovid.  Mot.  I.  !0;.  AW- 


".  Hi])}».  531.  tfim  iniisfjur.  uornt 
:mI  Stat.  Silv.  III.  5,  SS.  Pas- 
cer (lo  Valirit)  Ruio  |).  124. 
i  siM)nto,  luheiis  voìpnsque. 
i  unti xa ima ,  quia  CR'dituin 
•^.    -fvTÒi    nxàniùiv  x(ù   anfi- 
mt'Tjnór  yè,  àlXù  Tfarrtor  lìixaiv- 
y.tilo)^  xnt  òixaiox;  lì  .1  k^ (tìov,    Phi- 
1     XTì]u    ^ariv  nì!^{}itìnuig  àyQÒi;  ^     iìv  ry 
•tt     a  ('oiiinj,'t.  land.'  vi  Cir.  de  seri.  15.51. 
"  riuin   nrc  1/ìnfnui/i  sliw  VMtint   rrdrlìt,     -  prò- 
V     <-t'.  'l'ibiill.  TI,  3,  37.    J'racffa  /'cruM  nrì^s  e/n- 
fnv.ìlciii  vìctuni^  (jiii  facile  liahctur  pt  paratnr, 
iilur  op]iidain>riiin   vietili    artitìciose  uiiaosito  ^t   parato. 
\.  500.        f  unti  il,  maj^iia  copia  suppeaitat.     Viil.  adiiott. 
-.1».     -  /fumOy  11.  0.  e.x  s<du,    ex  imita  supehìcie  sua:   telluri 
lihiiitur  hnfuitft  oad«Mii  ratione,  qua  apu<l    Luerot.  V,  WSH.  so/um 
M'j^inius.     Keni.    salis  apt<»  ronfcrt  Avi^u.   «lescr.   ori).  119;j.    Dirett 
.f  té>llìtj<,  uhi  cf.  Wrrnsdorf.  —   4(>J.  462.  ..Si  t'astns  et  liixus  poteiitium 
itent.     Primo  loco  clientiuiu  turba  iiiemoratur.     <Vrt.avit   cuni  Lucretio  U. 
24--3H.,  pulcherriiiio  loco;    quo  ♦'xprimenijo  iani  vires  ox]n.'rtus  erat  in  Cu- 
lice  61  rtq(|.**  He.fpi.     Iinnio  (.'ulieis  auctor  sua  ex  ln»*^  Vrririlii  b»eo  hausisse 
censt^iiilus  est:    nam  ])UtidunL  illud  de  culiee  earnien  non  esse  Verj^nlii.    vii 
dnbitari  i)oteHt.    Cf.  Piss.  d«?  Ver^r.  vita  et  carin.  nota  15.    ('uni  Lncretii 
1.  1.   ho8   versus   iain  Macrob.  Sat.  VI.  2.  ij».   1*)3.  TJip.)  ennlulit.     ITtcniue 
aut^ni  por-ta  Ronianus  llonierum  Od.  VII,  1(>3  sq.  ante  oeiilos  vidotur  na- 
buisse.  -     XinX.  foribuH  domuft  ulta  svpfri/is,  i.  e.  habens  fores  super- 
ban  8.  maj^niilii-as.    Sic  Anieis.  Spieil.   p.  20.   reete   loeuiii  explicat.     Hevn.. 
V'oMs.,  alii  i(iuos  prius  temere  seeutus  sum)  foriìnm  ]»ro  jmr  foren  i^nsitum 
fmian^unt  nini  rumit.    Cf.  Scn.  Herc.  tur.  164.  lUr  itaperhoM  adituH  retjum 
duroMmie  furcs    rolit.    Oeo.    III.  26.    Aen.    VI.  20.    et   Hor.  Kpod.    II.  7. 
Superoa  nriurn  Potentitmim  limina.--  462.  roviit.  Heyn..  qui  non  inepte 
cnmparat  romitoria  tlieatrì,   vtnim'e.  refert  ad  a<litum,  qui  magnani  homi- 
nnni  copiani  admitt-at:    reetius  eo^^itasset  de  domo,   qua  glomcratim  bvnii- 
nes  sese  effundunt.     Fortasse  Ver^rilio  obversabatur  Iocur  Knnii  yfr.  ine.  li. 
n.  67.  Vabl.'  ft  TiheriH  fliiìneu  roiii.il  in  mare  Mahntni,    'Ci'.  Maer«>b.  Sat. 
Vi,  4.  p.  519.  Tan.)     -    tofin  avdihvs  additur  ad  maiorem  etiam  miilti- 
tadincm  indicandam  qua<;  totani  domuin.  artrium,  rcplev«;rat.   YjA^fm  midn 
tnlatantiuin  spectat.  minqiiam  ees.santem  vcnicntiam  et  abcoiitium  turba m 
si^ificans.    Cet^'rum   mos  e1it.-ntiuiii  jiatronoH  mane  salatandi  Hati-^  n'iti!>. 
--  463.  464.  Si  non  superba  palatia  ineolnnt.  —  inhiant^  habi-n-  i-iipiunt 
fseil.  ajrricolaeì,  ptmtrM  mvius  (TifTtoixikfifvovi)  pulrra   te>*ltidi <n  ,  \\, 
e.  t'orcK  open?  variej^ato,  testudineo  oniatas.     Inhiftre  cum  qnarti.  Ca>u  f  -m- 
iungunr  v.  e.  Plaut.  Mil.  III.  1,  1,  121.   idem  Stich.  IV.  2.  25.  .t   ì'a  y\. 
apiid  <ìellium  II.  23.    Saejjius  cum  tertio  Casa  n»nstraitur.    I»e  iaTi:;ir:'u 
antein,   lectorum   alianinique  rerum    omamentÌK  tcstndini.'is  ef.  v.  ...  i»..!. 
Met.  U,  737.  dntiitiM  choi'v.  et  teMtiidiuA  cnltoa  Trf9  htdutit  thnìtinm^,  Mj-". 
XII,  H6,     Gennnantt'a  prima   ftdffwU  tetthidine  Ifctì  ete.     Viil.    «'tiani    Pi.  7. 
IX,  lì.  13.  et  Inteq)p.  ad  LÙcan.  X,  120.  (qui  hunc  ipsum  .Mar  .hìh  1  ^--a 
iniìtatione  sic  ex]>n"ssit:    rt  nuffisa  wann  Jorihtvi  témttidin.'y  Ihth^-    i"--y** 
9erierU.)  et  luven.   IV.  .30S.    C/uod  attinet  ad  postob  ita    -rnat-.s    .:.  r   ;- 


360  P.  VERGILI  MARONIS 

[Quid  memorandum  aeque  Baccheìa  dona  tulenmt? 
BacchuB  et  ad  culpam  causas  dedit;  ille  fureatìs  455 

Centauros  lete  domuit,  Rhoetumque  Pholumque 
Et  magno  Hylaeum  Lapithis  cratere  minantem.] 
O  fortunatos  nimium,  sua  si  bona  norint, 


alveus  dictuin  ab  antiquis  contenderent  fvid.  Gronov.  ad  Plin.  H.  N.  XXI, 
12.  Gud.  ad  Phaedr.  Ili,  13,  9.  Bum.  ad  Quinci.  Deci.  XHI,  10.  Heinsium 
ad  Petron.  e.  66.  et  Schneider.  ad  Colum.  IX,  6.);  contra  quos  iure  dispu- 
tai Wagn.  Qu.  Vire.  XVI.  p.  447.,  qui  ait,  inirum  esse,  cur  veteres,  ó 
forma  alvfts  prò  alvfwt  usi  fuerint,  non  divaria  etiam  et  alvolug  prò  al- 
vearia  et  alveoltu  dixerint;  quamquam  sane  divaria  exstet  in  aliquot  li- 
bris  Geo.  IV,  34.,  quibus  adde  unum  alterumve  Cod.  Columellae  Ia,  6,  1. 
et  7,  4.  Ceterum  svnizesis  in  Vergilii  carminibus  haud  rarae  esempla  quae- 
dam  colle^mus  ad  ìlei.  VII,  54.  :  huc  autem  imprimi»  pertinet  Geo.  IV,  34. 

alvearia.  Ribbeck.  tamen  alvo  scripsit,    ut    etiam   1.   modo  1.  alvaria.  — 
Qui  sequuntur  quatuor  versus,   454--457*  quibus  vinculum  carminis  bona 
ex  agris  et  arborìbus  capienda  celebrantis  et  epilogi  rusticos  propterea  be- 
atos  praedicantis  solvitur,  haud  dubie  sunt  spurii,   quod  eviaenxer  docue- 
runt  Hanovius  p.  10.  et  Peerlk.  p.  152  sgjj.    (Cf.  quae  ad  singulos  versus 
adnotavimus.)  Hern  quidem  de  iis  sic  iuoicat:  „Sationem  silvarum  suadere 
poCtam,   meminens  ex  v.  433.    Tot  tantisque  utilitatibus    multum  cedunt 
fructas  vincarum.  quae  tamen  tam  assiduam  operam  exi^nt;    quin  eamm 
cultura  multa  adeo  mala  aifert.    Hoc,    ut   poétam   decebat,    a  generali  ac 
nuda  enuntiatione  ad  facti  exemplum  deducit;**  sed  verissime  quaerit  Peerlk.: 
,,Quid  iam  de  po^ta  dicamus,  qui,  quod  brevi  ante  scripsit,  finito  cannine 
sic  contemnit  et  d/ma  Bacchei'a  fere  abominatur,  auasi  eum  commendatae 
vitium  culturac  poeniteat?  addidisset  saltem  aliquid,  quo  inexspectata  illa 
reprehensio  mitigaretur**  ;  quae  Ribbeck.  hos  versus  in  Proleg.  p.  49.  defen- 
dens  mihì  non  videtur  refellisse.    Forma  kàì.  BaccheYuswro  nsìttLiìonìm 
Baccheus,  Bacchicua,  Bacchila  legitur  etiam  Ovid.  Met.  Ili,  691.  Aeeensii 
arÌM  Baccheìa    sarra    frequento  et  Auson.  Mos.  153.    Bacheca  nmnera.  — 
455-  €td  culpam  causas  dedit:    homines  ebrios  ad  facinora  et  crimiiut 
c^mmittenda  incendit.    Oflfendit  autem  constructio  causam  dare  ad  aUftam 
prò  culpac,    quae  simili  tantum  constructione  ansam  dare  cui  alùjuid  non 
potest  excusari.     Praeterea   potius  Pluralis  exspectatur,    cum  multae  sint 
ebriotatis  culpae,  i.  e.  multa  scelera  ebrietate  committantur.  —  456.  „SDe- 
ctant  ad  Centaurorum  vino  incbriatorum  furores  et  pugnam  cum  Lapiinis 
in  nuptiis  Pirithoi  cum  Hippodamia.    Vid.  Ovid.  Met.  XII,  210  sqq.  Apol- 
lod.  U,  5,  4.  ibique  nott.     Uabuit  noster  ante  oculos  Odvss.  XXI,  295  uqq. 
Apud  Ovid.  1.  1.  Rhoetus  et  Pholus  non  occisi,  sed  fugati  mcmorantur;  id 
quod  ncmo  mirabitur,  qui,  quanta  in  bis  fabulis  poétarum  variatio  sit,  et 
impune  esse  possit,  meminent.    Quid  enim  ?    Ab  aliis  Hylaeus  et  Rhoetus 
ab  Atalanta  m  Arcadia  occisi  memorantur.    Vid.  ApoUod.  DI,  9,  2.  SchoL 
Callim.  in  Dian.221.  et  ibi  Spanh.  Itaque  iungitur  doinmt  leto.*^  Heyn.- 
Leto  est  Ablat.  instrum.,  qui  vocatur,  et  leto  doìnari  respondet  Homerico 
xì)q\  òrtfjnaxhfu,        Phohts  et  Hylaeus  eodem  modo  coniunguntur  Acn.  Vili, 
294.    Pro  Rhoetinnqfie  Cod.  Pai.  pracbct  Rhexniniqtt/e.    ScUicet  ut  hic  et». 
Ovid.  Met.  XII,  300.  Rhoetus  Centaurus  lap.  Hor.  vero  Od.  II,  19,  23.  Cri- 
gas  sic  nominatusì  commemoratur,  sic  ap.  Apollod.  et  Callim.  11.  U.  item- 
que  ap.  Aelian.  V.  H.  XIII,  1,  30.  34.  alius  nomine  Rhoecus;  quare  BentL 
ad  Hor.  1.  1.    Rhoetum  veruni  utriusque  nomcn  fuisse  suspicanir.  —  457. 
magno  cratere  minantem,    Cf.  similis  Ovidii  locus  Met.  V,  80  sqq.  /«• 
qentern  manihtis  tnllit  cratcra  dnahit^,    Infrenit<]ue  viro.    De  magnitndine 
norum  craterum  coniecturam  capias  ex  Aen.  IX,  346.  —  458  sqq.    Sequitnr 
nobilissimus  et  pulcherrimus  locus  de  vitae  rusticae  anioenitatibus  et  gM- 
diis,    quocum  Heyn.  conferri   iubet  Culiccm  v.  57-  -96.  Hor.  Epod.  lì.  Od. 
m,  1.  21—24.  Serm.  II,  6,  59  sqq.  et  IV,  5.  Claudian.  LII.  FHir  qui  pa- 
triis  ctc.  Tibull.  I,  1.  I,  5,  19— 35.  I,  10.  II,  !..  U,  3.  Stat.  Silv.  Il,  2. - 
468.  O  fortunatos  nimium,  i.  e.  fortunatissimos :  nam  «waWhaudrwo 
i.  q.  permagnus,    nimium  i.  q.  valde,    maxime.    Cf.  Aen.  FV,  657.,   Prop- 


GEORGICON  LIB.  U. 

Agrìcolas!  qiiibus  ipsa,  pi-ocul  dìscrordibus  arm 
Piudit  humo  facllera  victum  iiistUsima  tcllus. 
Si  non  ingentem  foribus  domus  alta  superbis 
Mane  salutantum  totis  vomii  aedibus  uudam, 
Nec  varios  iobiant  pvdcra  testuiiine  postes 


m.  30  (11,  32).  43.  Loran.  VIU,  \39.  et  8tat.  8ilv.  Ul.  3,  25.  nimiam /<>■ 
Kx,  C»t,  dir.  113.  foTtimati  nìnùum.  praeterea  Cic.  in  Arat.  314.  PUat. 
IDI.  IT.  1,  *>.  VI.  et  multa  alla  uxeraula  ah  Handìu  Turaell  IT.u.  2U8aqn. 
wolAto,  -  taa  ,i  bona  f  orini.  Cf.  Aen.  FV.  641.  Ovid.  Mct.  t  %.  Nvl- 
laque  mortale*  praettr  ma  lit(trn.  nitruiil.  Sen.  Hipp.  531.  /ma  tpùaqun  norat 
maria.  Saolen.  ad  Ter.  Maar.  118.  |i.  Sai).  Harkl.  sd Stat.  Silv.  ili.  5,  68.  Pa»- 
terat.  et  Bum.  ad  Prop.  1,  6.  1.  et  a,  2(1.  et  Duper  de  Valgio  Enti»  p.  124. 

—  4&9— 460.  ipio  (p/iuii.  iiùt^.  fii'tó^ttiof,  Hoa  aponte,  lnb«iia  Tnl«nsiine. 
Vid.  infra  v.  5iHi.  et  adoott.  ad  EcL  tV,  21.  -  iuglittima,  uuia  credìtara 
SUD  Mura  reddit.  CI.  Xen.  rtjT.  Vm.  3.  38.  -*i!tD;  aHÓnimr  »nl  «biC- 
fmf  imi  /jdIct  ^miioi'  /^iFi'if,  nù  fiffxnt  novtigòy  yt,  ilXii  na vrnii'  rfivaio- 
t«rui-'  0  TI  vB^i  nv  ÌB;Sm  aa^efcit,  «niiùc  vai  Sixatit  tlnfitàou.  Phì- 
Icnuai  40ti.  iMeìnek.)  .ImaiÓTaiov  xrìjfi  tartv  àvltgiànott  éygòì ,  'Slv  i) 
Wmr  Jd'ini  j-Bp  tnifiilmt  fifii  (a  Coningt.  Uud.l  ot  Cie.  de  sen,  15,  SI. 
Tmra  nttnquani  renuot  imperium  ntc  tmqtuim  line  luura  rahUt.  -~  p ro- 
tili dineorillhuK  nrmin:  Cf.  Tibnll.  U,  3,  37.  Praetla  fa-ai  aeUt  oin- 
at  dUvordibiut  armii,  —  facilem  vietum,  qui  facile  habetor  et  paratnr. 
•t  rie  tacite  opponitiir  oppidanonun  vietai  artificiuM  qnaeslt»  et  paratu. 
et  etiani  infra  v.  500,  —  /iiniiit,  uiatroa  copia  8oppe<Btat.  Vid.  Bdnott. 
>d  Boi.  IV,  20.  -  humo,  h,  e.  et  boIo,  ei  cult»  BUperticie  «no;  trlluri 
màm  hie  tribnitar  kvmui  eadem  ratione.  ijoa  apnd  tnerat.  V,  1188.  tolum 
ttrnu  leginiUB,  Hpjti.  satin  apte  cunfert  Avier.  deaer.  urh.  11H3.  Dice» 
hmui  UUm.  ubi  ff.  Wi-rnsdivrf.  -  461.  462.  .,Si  faatna  et  Imi»  putetiHnm 
■bwt.    Primi)  liic<i  rlicntiuiu  turba  memorator.    Ocrtavit  eum  Lncretio  n, 

56..  polclierriiuo  louo;    quo  eipriuiendo  iam  Tirea  eipertuB  erat  in  Cn- 

S1  aqq."  Hetpt.  Immo  Culicis  anctor  soa  ci  hoc  Vergiliì  loco  tianaiiue 
ettMDdoa  est:  nam  ^tidom  illnd  de  calice  carmen  non  asxe  Vergili!,  vii 
dibiterì  potest.  Cf,  I>is8.  de  Vepr.  vita  et  carm.  nota  15.  Cnm  Laoretii 
t.  L  hot  vtTxas  iam  Haorub.  8at.  VI.  2.  (p.  1G3.  Bip.)  contnlit.  Uteraac 
antem  polita  linnianns  Houerum  Od.  Vn,  1U3  bc|.  ante  oculoa  videtnr  ha- 
buisse.         4IÌ1.  foribui  domnf  alta  mipcrbia.  ì.  e.  habeoH  fores  soper- 

«.  mu(.'iiLii''aB.    Sie  Ameis.  Spicil.  p.  26.  roct*  locum  eiplicat.    Hejn.. 

.,  alii  ijuna  prinB  temere  aecntoa  som*  fitrilnui  prò  per  fare»  poBitnm 
_._jngunt  uum  vomìt.  Cf.  Sen,  Hero.  fnr,  164.  tUr  mp^rbai  aditui  reffitm 
«IvotoM  /<irM  volU.  Geo.  ni,  2«.  Aen.  VI,  2».  et  Hor.  Epod.  li,  7. 
flap  aria  tnciam  Potentìorvm  limino.  —-  462.  i)iimi(.  Heyn,.  ijni  non  inept« 
— Mptnt  rttmitoria  theatri,  corner»  refert  ad  aditam,  qni  magnam  honii~ 
m  eopiaui  admittat;  rectina  ci^laaaet  de  domo.  i|ua  g-lomeratini  humi- 
t  awe  effandiint.  VorUuae  Vergilia  obversabatur  loous  Ennii  (fr.  ine.  9. 
fc  6T.  Vahl.)  H  Tiberis  fiwaen  fornii  in  mare  laltrum.  [Cf.  Macrob,  Sat. 
WL  4.  p.  S19.  lon.t  —  loffi  aetiihu*  additar  ad  maiorem  etiam  muHi- 
iMlli  III  indiuandaoi  qnae  totam  domnm.  artriom,  replevemt.  Rodem  unda 
mitttantium  Bpectat,  nunqiiam  cesHanteni  venientinm  et  abenntinm  tnrbam 
ngwftcaìii,    t'i.'ti.Tiun  mos  olicntiunt  jmtronos  mane  aolatandi  satis  notns. 

—  4*3.  4fi4.  Si  min  superba  palatia  incolunt.  —  inhiani,  liabere  cnpiunt 
*CÌL  a».'n'''iiiii.*ì,  poKleu  vnrivt  (nniuixiljufvovs)  pillerà  tentiidine,  b. 
!.  ture»  t>pcrf  variepato.  te.itudinco  urnatas.  Tnbiare  cani  qnarto  Caso  ci>n- 
taffuit  V.  r.  Plani.  Mil.  Ili,  I,  I,  121.  idem  Stich.  IV.  2.  25.  et  CaeoU. 

.^M  tìelliom  n.  23.  lìa<.-t)ina  cnni  tertio  Casa  eonatroitar.  t>e  ianoaroni 
'~*-*-Bi,  lectitnun  nlianunqne  remni  ornamoatis  tcatndineis  cf.  v.  e,  Ovid. 
n,  737.  domiM  ebom  et  tpstudi-ne  ctdlo*  Trei  Kahait  Uialamoi.  Mait. 
XQ,  66.  Oemniantea  prima  fulgani  tegtudine  Urti  ete.  Vid.  etiam  Plìn. 
TX,  11.  13.  et  Interpp.  ad  Luvan.  X.  120.  (uni  hunc  ipaiini  Maronia  lociun 
lutatione  sic  eipressit:  rt  nuj^jv  manie  /orUnti  teitudinii  Indaf  Terga 
ttàaiL}  et  luven.  IV,  308.    (^d  atUuet  ad  postes  ita  onuhw  cf.  \.  e. 


1 

4 


362  P.  VERGILI  MARONIS 

Inliisasque  auro  vestis  Ephyreiaque  aera^ 

Alba  necjue  Assyrio  fxicatur  lana  veneno  465 

Nec  casia  liqulaì  corrumpitur  usus  olivi: 

At  secura  quies  et  nescia  fallerò  vita, 


Hor.  Od.  ni,  1,  45.    Cur  invidendis  posHlms  -  -  mollar  atriuanf  —    464- 
Inlusas  auro  vestis,  stragolas  vestes,  in  quibos  artif ex  acn  qpasi  Indens 
aliquìd  auro  piiudt,  intexait,   ideoque  simpliciter  vestes  auro  pietas;   nam 
ludere,  lusus,  lucUbrium  sunt  artifìci!  natnram  imitantis  Tocabala.  C(.  ÀTien. 
descr.  orb.  \2h%.  (Persaeì  lUudurU  auro  vestes,  Prudent.  neQÌ  antp.  XIV, 
104.  Splendore  midto  strata  habitacuLa,  Illusa  pictae  vestis  inania.  etNe- 
mes.  óyn.  9Ì.  sU  Mamìfs  aurato  mulium  suòtemine  htsa.   Qui  (juìdein  lod, 
qaos  ex  nostro  fluxisse  in  promptu  est,  una  cum  receptae  lectioni8  ele^antia 
noK  retinuerunt,  quominus  cum  Ribbeckio  et  Ladew.  reciperemiiB  Codd.  Pai. 
et  Rom.   lectionem  Iticlusas,    cui    etiam   Med.  IN  ::  LvSAS   exbibens,  et 
Schol.  Bem.  in  Ribb.  Prolepf.   p.  19H.  jiatrocinantur  et  auani  Ladew.  ita 
studet  defendere,  ut  (coli.  Lucr.  IV,  1120  sq.  graiules  viridi  cum  luce  zma- 
ragdì  Auro  includuntur)  arbitretur,  poStam  simplicitati  faventem  cum  indi- 
gliatione  quadam  de  bis  vestibus  stragulis  loqui  tamquam  auro  circumses- 
sis  [,yin  Èelagerungszìistand  versetzt*'),    quae   exj)licatio   panilo  artiiiciosior 
videtur.     Vulgari  autem  sensu  accepta  haec  lectio  inirum  quantum  lan^et 
et  quos  Ribbeck.  in  Prolep.   285.  comparat   locos  Aen.  Al ,  488.   et  XII, 
430.,  ubi  legitur  s^uroft  inclnserat  auro,   alius  generis  esse,   quisque  videi, 
('onington  quoque,  ut  Haupt.,  lectionem  inlusas  retinuit  et  aefendit.    (Cf. 
etiam  Wagn.  in  Philol.  Suppl.  I.  p.  314.)  —   Ephyre't'a  aera,    vasa  Co- 
rinthia,  s.  ex  aere  Oorintbio  facta,   quae  apud  Komanos  adeo  in  pretio  fa- 
isse  constat,  ut  vel  argenteis  et  aureis  praeferrentur.    Cf.  Plin.  XXXLV,  2. 
3.  Cic.  Tusc.  n,  14.  in.  Verr.  U,  34.  83.  72,  176.  IV,  44.  97.  Fior.  U,  16. 
Mureti  Varr.  TiCctt.  Ili,  5.  Falbroni  in  Atti  dell'   Acati.  Ital,   di  sciace 
etc.  I.  p.  203  sqq.  Winckebiianni  Opera  ed.  a  Meyero  et  Schulzio  T.  V.  d. 
135.  430  sqq.  Boetti^eri  Sabina  I.  p.  44.  Beckeri  Gallus  I.  p.  35.  et  Fionlio 
in:   Kunstòlatt  1832  AV.  97.    Ephgrn  autem  antiquum  fuerat  Corinthi  nomen 
(cf.  Eustath.  ad  Hom.  II.  II,  570.  \1,  152.  Plin.  IV,  4,  5.etlebb.  adAiistid. 
II.  p.  53S.);    unde  Ephyreìus  prò  (^orinthius    etiam  apud    Lucan.   VI,  17. 
Sii.  XIV,  180.  Stat.  Thèb.  VI,  253.  Claud.  in  Eutrop.  1,  9.   et   alibi  legi- 
tur. —  466.  466.  Si  porro  nec  purpurae  nec  unguentorum  usum  habent  - 
fucatur  veneno.    Ut  fucìut  ae  adoptato   colore  quocnnque  dicitur,  icf. 
Lucr.  II,  744.  Hor.  Ep.  I,  10,  27.  Plin.  XXXI,  7,  42.  etc.)  ita  venenmiit 
quovis  succo,   imprimis  amariore  aut  acriore.    Cf.  Caius.  Dig.  L.  16,  236. 
i^ui  venenum  tlicit,  adiicere  dehet,  malum  an  honum  siti   futm  et  misdiea- 
menUi  venena  sunt,  quia  co  nomine  (wmc  continetur,  quod  adhiòitum  eàu 
tuUuram^  cui  adhibittim  est^  mutat:  cum  id,  quod  nos  venetì:uni  appdìanw^ 
Grae^i  (faQfiaxor  dìcunt.    Sic  Hor.  Ep.  II,  1,  207.  Lana  Tarentino  vio- 
las  imitata  veneno.  Ovid.   Renicd.  351.  trum  positis  sua  colliìiet  ara  t«M^ 
nis  (i.  e.  fuco).    Ea<^lem  signitìcatione    virus  apud  Lucan.   X,  123.  legitw 
—  ,,Assyrium  h.  1.  prò  Syrio  et  Phoenicìo.    Sic  liaavgiov  Icò'oy  accipi- 
endum  pùto  de  niercat^>re  Pnoenicio  apud  Thcocr.  11,  162."  Het/n,  Vid.  w- 
nott.  ad  Ecl.  IV,  25.    Imitatus    est  bunc  locum  auctor  Culicis  61.  jSi  iw» 
Assi/rio  ftierint  bis  lauta  colore.  Attalici^  opibus  fiata  veliera.  —  466.  B*^* 
stici  non  quaerunt  oleum  odoratum,  sed  contenti  sunt  oleo  liquido^  L  «• 
puro  et  siìnpUci.    De  casia  vid.  sup.  ad  Ecl.  Il,  49.  et  Geo.  II,  213.  At 
li.  1.  est  frutex  ille  intelligondus,  cuius  corticem  odoratum  adiniscebant  un- 
guentis.    Cf.  etiam  Dioscor.  I,  12.  Theophr.  h.   pi.   IX,  6.  PUn.  XII,  13. 
alii.  —  „usus  oli  ri  doctius   quam  oleum,   quo   utuntur.    Infra  DI,  135. 
obtusior  usus.  Horat.  Od.  III.  1,42.  purpurarum  usìis.  —  corrumpi^-^- 
prò  misceri,  sed  adiuncta  notione  mutationis  in  deterius,  a  luxus  prayitetc 
profectae,"  Heipi.  lacobs.  laudat  Plutarch.  T.  IL  p.  393.  C:  t«  piyrvuiW 
TÒiv  x9f*ftttÌT(ov  ol  fiufféìg  tf^e(Q6a^aiy  xià  (f>&ooàv  jrjr  fif^tv  òyofià(ovOir. 
C/Cterum  bunc  locum   ante  oculos  babuit  Persius  II,  64.  sic  cancns:  hasc 
sibi  corrujìto  caaìam  (Ussitlvit  olirò.  -  -  467-  At,  scil.  non  abest;  auodci 
V.  471.  repetendum.    Quam  alacris  autem  et  vivida  evadat  baec  mmtartuD 


GEORGICON  LIB.  U. 


Divea  opum  variarum,  at  IelIÌs  otia  fundie  — 
I     Sp«ltmcao  vìviquf  laeus  et  fri^da  Tempo 

Mugitugijiie  boum  mollesquo  sub  arbore  soraDÌ  — 
Non  absiint:  illic  saltus  ac  lustra  ferarum, 
£t  patiens  operum  exiguoque  adaueta  iuveatus, 
Sacra  deiim  sanctique  patree  ;  cxtrcma  per  illos 
luentÌA  excedeus  terris  vestigia  fecit. 


MMW 


rerom  unneDftrtuD  ennineratìii  eadein  Particola  s&cpiuB  repetita.  vix  e»t 
qttod  difUUi.  Cf,  Orili.  Met  V,  17  sqq.  507  gqo.  Tibull.  I,  7,  44  »qq.  In- 
tcrpp.  ad  Tue.  Ann,  I.  10,  ot  DiaaeD.  ad  Tihnll.  1.  L  —  aaeura  quiet, 
quali)  quia  agit  aecme.     Cf.  I.ucr.  Ili,  952.  [11311.  Laclmi.|  Aeqno  animoqu4 

— -■-   1,  sfatte,  quielemf  Lacan.  V,  526.  Secttrut  beiii;  ■praenkoH  ci- 

Scil  non  «we  eaaat.  —netcia  /allrrn  vita,  i.  e.  vita  inno- 
.,  libera  a  dulia  et  fallaciis.  quud  sane  non  diffeit  a  rìta  homimun.  ani 
non  fallunt.  Qaiid  attjnet  ad  conetracljunen)  of.  Geo.  IV,  470.  nactmi 
aMmnMw^fn-0,  Hor.  Od.  1.  6. 6.  netem»  ced«r*.  ibid.  IV,  6,  18.  «wpi'u»  fari, 
0*id.  ex  P.  n.  9,  45.  nfaeiiu  niiwi  etc.  (Cf.  etisia  Sohiracli.  p.  408.  et 
Vakef.  ad  Luor.  Ili,  952.1  —  468.  opuiuj  honorum,  qaibo»  frunntar  aiarri- 
oolae.  ^  „liitÌ4  fnndin-.  non  de  latifoiiiliiii  cu^tanilam;  sed  snnt  etunpi 
et  eulles  aperti,  ande  prospectas  patet  late  :  qnao  ree  ad  Biùiuuni  et  l^nn- 
tem  eiplicandum  nagnam  Tim  habet  (Vid.  ìfeierottu  p.  it.i"  Hem.  — 
449-  pivi  lue»/,,  aqiia  pcreoni.  Cf.  Aen.  H,  71«.  Varr.  L.  L.  rV".  26. 
Orid.  Fast.  n.  2.iO.  IV.  778.  Liv.  1,  45.  eitr.  etc.  —  Pro  mlg.  at  frig. 
Ttmpe  eum  Kibbeckio  et  Lodew.  ex  Hed.,  uno  Bem.  sbiiie  Graniiu.  Aspro 
IH,  26.  et  Acrune  ad  Hor.  Od.  1,  21,  9.  reeepimna  et  frig.  T.,  qnod  ioti 
Iseo  (post  illiid  duplex  at  et  ante  dnplei  gn«)  nieliua  courenit.  vr.  enùn 
449  et  470.  prinriboa  tantnni  per  parentheain  adiiciuntar,  ut  aecnnim  et 
«tioBwn  vitam  rari  actam  amoene  expingant.  Ceteri  receotiores  «ditorea  al 
Mirarunt.  parcntheain  non  agnoacentes.  -  /rigida  Tempe,  nmbroaae 
nUea.  Nam  Teiup«  [T/ftjita,  Tfpnn't.  amoenìssiina  illa  Theauliae  conval- 
lia  Inter  Olvnipuiu  et  Oasam,  per  qnam  Penena  Hiitìuh  decnrrit,  (vid.  Kber 
■nu  treogr.  in.  p,  856.  et  qnae  eiposni  in  Puuly  Realmct/el.  VI.  p.  1866.) 
'  '     '  -  —  "  id.    "    ■ 


lia  Inter  Olvnipuiu  et  Oasam,  per  qnam  Peneua  Hiitìuh  decurrit,    (vid.  Kber 
«r.  III.  [     "■•■     ■  .       „    .     „    .         .  ,^       

IV,  477.  lìelurin  Tmipt.  id.  A.  A.  I.   15.  tìriiruui»  T.  Slot.  Theb,  I,  4S5. 


■nterduin  prò    qnacomque  amocna  regione  ponltnr.    Cf.  v.  e.  Ovid.  Paat. 


Mime  Ve 

ninucni 
vaia,  qtii 


T.  etc.  —  470.  tnollea  »omni,  lenes.  tranquilli  et  duleea. 
Koden  BBOan  Hor  Od.  ni.  1,  21.  tene»,  Stat.  Thcb,  X,  tifi.  Uneros  etc. 
et  Orell.  ad  Hor.  Od.  Il,  16,  15.,  ubi  leven  gomm  oomiuemorantur.  nt  iWd. 
O,  11,  8.  Jaciiet.  ^rvius  landat  poetae  Graeei  verba  /inlniol  f  ina 
4M^aiy  Cnvot.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  VH,  45.  —  471.  aaltua  proprie  de 
psatmia.  —  lustra  fcrarum  prò  venatione  memorat.  —  472.  op*ruta, 
mO.  nuticomm.  Vid,  ad  Geo,  1.  277.  et  cf.  I.achm.  ad  Tiball.  1,  4,  4S.  — 
mtrìgvo  atuttrta,  nt  ap,  Tibull.  I.  1,  25,  coiitmlu»  virere  pareo  (abi  Di»- 
Don  debebat  coniicere  morìicii  p,  e.  v.  inumo.)  —  exiguoque,  Pftr~ 
-  "■-'  "lidit  e  Codd.  aliquiii  linter  nuoB  ctjam  Gud.  ut  Bern.  o.l, 
apirant  Donat  ad  Ter.  Andr.  I,  1,  48.  Noniua  p.  433,  t7.  et 

,_      .    Servii  et  Prisciani  p,  1173.P.   (Cf.  Bibbeck.  Pruleg.  p.  185.» 

S«a  Hed..  fioDt..  Pai.,  Bem.  b.  et  optimi  Codd.  Macrob.  VI,  2.  ej-ì^aomui 
inmtar.  Parroq'ie  lahn.  fortaBae  ei  Aen.  EX,  ti07.  ortniu  iM>n«et.  ubi  hic 
msaa  hiiD  UDO  vocabulo  mutato  iteratur.  Cf,  adnott.  ad  EcL  V.  37.  Vid. 
etitin  Clami,  in  Raiìn.  !.  216,  Vivititr  eriiptQ  melitui.  -•  473.  lUic  tacra 
ibwM,  i.  e.  vere  .sacra:  aacm  ibi  religioBS  colnntnr,  est  ibi  pietas  et  metns 
AtWUBl.  —  siincti  patrea,  i.  e.  potros  et  aenes  sancti  habcntar.  sancte 
M  pie  culontnr.  Amcia  Spicìl.  p.  27.  ex  antecedentiboa  aubintelligìt  non 
■éwint,  1.  e,  adsont,  com  eiuplùai  dictum.  (.'«teram  cf.  aimilia  locoa  Eel. 
ia.33.  —  474.  luslitia  excedens.  Vid.  Ecl.  IV,  fi.  ibiqac  adnott.  — 
—t*trr.ma  per  illvt  reitigin  feeit,  cum  acilicet  ism  ante  aulaa  et  pa- 
■tia  beatorain  reliquiRset,  Vid.  Arat.  Phaen.  100  sqq.  Suguraont  inter 
■mites  vestigia  priacae  iastitiac  et  innoocntiae.  —  475— 48&-  Ante  omnia 
■ndiia  phìloBophiàe  ac  natnrao  oonaecratam  vitam  ogerc  si'  velie  ait:  qaod 
^-aOB  Ucnerit,  at  certe  matìcam,    Utraque  enim  vita  beata  et exoptabdis ; 


364  P.  VERGILI  MARONIS 

I 

Me  vero  primum  dulces  ante  omnia  Musae^  475 

Quarum  sacra  fero  ingenti  percussus  amore^ 
Accipiant  caelique  vias  et  sidera  monstrent, 
Defectus  solis  varios  lunaeque  labores; 
linde  tremor  terris^  qua  vi  maria  alta  tumescant 


V.  490.  alterìus  tanien  deliciis  ac  bonis  descrìbendis  immoratur.    Expressit 
haec  auctor  Dialogi  de  Orator.  e.  13.  digno,  qui  comparetur ,  loco.**    Heyn. 
Sìmìles  l(»ci  apud  poétas  baud  raro  ìnveniuntar,    quos   congestos  vide  ab 
Obbario  ad  Hi)r.  Ep.  I,  12,  16  sc^q.  Fase.  V.  p.  145.    -  476—476.  HejD. 
coniangìt  primum  ante  omnia  (su.  accipiant  me  Mnsae);    ut  primus  ante 
omnes  Aen.  II,  40.  V,  101.  492.  Rectius  auiem  ceteri  editores  ante  omnia  cum 
vocabolo  dulcea  coniungunt,  quaui  rationem  iaiii  coilocatio  verborum  soadet. 
Primum  opponitur  iis,  quae  v.  4^3.  contiiientur,  et  sententia  baec  est:  Maxime 
quìdein  cupio,  ut  niihi  liceat  in  naturae   secreta  penetrare  et  principale» 
rerum  causas  perspicere.  sed  si  hoc  iiiihi  int^rdictum  est,  certe  terrae  poi-* 
chritudine  et  \itae  rusticae  araoenitate  IVui  niihi  contingat.    Compositionem 
autem  verborum  dulces  ante  omnia  Musar  i.  e.  dolcissiniae,   nagn.  com- 
parat  cum  nihil  ilio  homine  iiwuìuiititf ^  optime,  ihdciAsime  rerum  j   similì- 
Dusque  dictionibus.    Color  igitur  loci  idem  fere,  qui  Ecl   II,  61.  nobis  pia- 
cent  ante  omnia  silvae.     Handius  tamen  Turs.  I.  p.  388.  He}Tiii,  vel  potius 
Philargyrii  rationem  praefert,  cum  gravitate  praesiet  Musas  simpliciter  ?o- 
cari  dulces.     -  „dnìce8  Musae,   utiXt/iai  Arato  Phaen.   16.   17.,   quem 
locura  in  animo  nabuit.    Muttae  accipiunt  eum.  qui  se  iis  tradit,  consecrat 
—  Sacra  /erre  proj)rie  est  sacritìcantis,  v.  e.  Aen.  Ili,  19.,  [IX,  86.  XII. 
13.1  Hor.  Serm.  I,  3,  10  sq.  al.,  tum  omnino  sacenlotis.    lam  autem  poetae 
Musarum  sacerdotes  [Movoumv  HfQanovxfg]  frequenter  appellantur.  Notum 
Hor.  Od.  HI,  1,  3.  carmina  non  prius  Aiulif^  Afusartim  aacerdos  Virgini- 
inut  pn^riitqne  canto,  et  Prop.  Ili,  1,  2.  [IV,  1,  3.1    Frimutt  ego   ingredior 
nitro  de  font-e    nacerdos  Itala   per  Graion    orgia  /erre    choros.*^    Heyn. 
Peerlk.  tamen,  haerens  in  formula  sacra  /erre  prò  sacerdotem  esse  posita 
p.  156.  coni,  svigna.  —  ingenti  percuaHua  amorCy   nXriyiig,  expressoin 
ex  Lucret.  I,  922.  923.  afyri  P(*rcu88Ìt  thyrso  laudi»  apcs  magna  meurn  cor, 
Et  simid  incitssit  mia  rem  mi  in  pevttis  anutrem  Mtutarurn,    Ci.  etiam  Hor. 
Epod.  XI,  2.  Scriherc  rersicidos  amore  jiercìutHìts  aravi,    et  Aen.  IX,  197. 
magno  landum  percnssn^  amore,    Heynio  po6ta  videtur  respicere  oreia  de- 
orum,  cum  furore  et  enthusiasmo  celebran  solita,    in  primis  Bacchica.  - 
477.  Acciniaitt.    Musae  accipiunt,  i.  e.  benevole  excipiunt  (vid.  adnott. 
ad  Aen.  Ili,  220.)  et  iuvant  eum,  qui  se  iis  consecrat.  reerlk.  tamen  1. 1. 
coni.  Adttpiciant,    quod  languidiorem   efficit  sententiam.     (Cf.  etiam  quw 
Ladew.  Progr.  p.  17.  contra  eum  disputat.")  —  ^caelique  vias  et  sidera, 

?uod  in  vulgan  oratione:  siderum  cursum  in  cacio.  [Vid.  adnott.  ad  Q^. 
,335.]  lam  Orpheus  Argon.  205.  oc  ^a  nogiCng  OvQavlug  aaxgttv  (Ufi 
xvxXovg  te  nXarriTag.**  tìeìpi.  Scilicet  ubi  didacticum  poésis  genus  signi- 
ficare volunt,  veteres  imprimis  siderum  cursus  et  mutationes  commemorare 
solent.  Cumino  autem  jihysicas  quaestiones,  quae  omatum  poSticum  mt- 
lime  admittant  et  quibus  Orpheus,  Musaeus,  Empedocles,  alii  ingenteni 
laudem  assecuti  sint,  poetae  nostro  singulari  studio  dignas  videri  potoisse, 
iam  Heyn.  a^lnotavit.  C^.  similes  loci  Aen.  I,  740  sqq.  Manil.  I,  99  sqq. 
Prop.  IV,  4  (HI,  5'.  25  sqq.  Hor.  Epist.  I,  12,  16  sq.  (ubi  vid.  Obbar.) 
Ovid.  Mot.  XV,  71.  et  TibuU.  II,  4,  13  sqq.  ùbique  Dissen.).  -  478.  lunat 
lahores,  defectus,  quia  luna  quasi  invita  «jbscuratur.  Sic  etiajn  Aen.  1, 
142.  solis  lahores.  Pnjpert.  Ili,  32  (II,  34),  52.  air  fraternis  Ltina  laòarei 
eqais  et  Amob.  arlv.  Uentes  I,  173.  (a  Wagn.  land.)  ìnensem  vide  ut  (««» 
auctu,  aeìiittj    labore   rircunmgat.    <.-eterum    cf.  Lucr.  V,  750.    SoUa  ite» 


sas  accessus  ac  roc<j8su8  mans  aestuantis,  argumentum  sane  philosophicw 
C4>ntemplationis  sollemne."  Ilet/n.  Cf.  Arist.  Met.  II,  2.  Lucr.  V,  1000<J002) 
sqq.  Sen.  N.  Qu.  Ili,  1  sqq.  et  quos  praeterea  locos  attuli  in  libro  Vito 


GEOEGICON  LIB.  II. 

Obìcibns  ruptis  rursusquc  in  se  ìpsa  residant, 
Quid  tantum  Oceano  properent  se  tinguere  eflea 
Hiberni,  vel  quae  tardia  mora  noclìbus  obelct 
Sin,  has  ne  poBsim  naturae  accedere  p&i-tee, 
FrigiduB  obetitei-it  circtini  praecordia  sanguis: 
Rura  mihj  et  rigui  placeant  in  vallibus  amnes, 
Flumina  amem  silvaeque  ingloriuB.     0  ubi  campi 


i     tnogr,  L  p.  ìH  sqg,    lt«ratur  hic  v 


Bncm.  AntìL  Lat.  1,  17S,  186. 

,  qnae  voi  proprie  omnis  sifuiflcat,  qnac  alieni 

rei  ubiiciuntar  cubibendac ,  clandcndae,  pcMuius,  ulanslra,  repagala  etc, 
t;.  »,~  ..„„*  — I™  H_..:i —  oppoKitae,    Bed  iitora  saiiwa  »b  ipsa  natura 


..  IV.  432.  Aen.  X.  377. 
Ccternin  Serv.  aduotat: 
e  accìpiunt,   guml  f 


Bont  molea   flactilim 

Cf.  infra  ( 
Cima,  in  Eatr:  U.  34.  et  Scn.  Herc.  fur.  238, 
..Afii  [ut  Philar^..  cf.  Ribbeck.  Proieg.  p.  26.]  i  .   ^ 

"  "        i.  e.  Cupe  et  Atlante  ntimtibus  Hispnniae  et  Hanritaniae  OeeannH 
qnani  opimoiiem  liaad  dubte  pruvuoavit  Occanns  nccìdentalis  moi 

Tstns,    t)e  dùplici  scribeiidae  tocÌb  ratione  vid.  GelliuB  IT,  17. 

Selmeider.  Gr.  L,  1,  ].  p.  2SS.  et  II.  I.  p.  421.,  qni,  ubi  longa  sillaba  re- 
qilintor,  obia:,  obiicù,  ubi  brevia,  olitj:,  nhùfi*  Bcrìbenduin  esse  cetiKot,  et 
pnieter  eoa,  quos  Um  Wiuni.  Orth.  Vei^,  p.  44à.  teudarìt,  Ruddim.  t.  p. 
m  wiq.  not,  55,  8.  vt  Bibbeuk.  Proieg.  p.  174.  —  Vss.  481.  et  482..  qm- 
boa  reBpicinntnr  causile,  rqt  hieme  luugiorea,  «estate  bretìoreH  aint  uoctes, 
ìterantar  Acn.  I,  745.  46.  Etiam  huìus  rei  cansani  Lucretins  exponierat 
V,  H7H  sqq.  Solctu  autem  ci  veterani  o)>inione  confetto  cnnni  diurno  in 
OoMumni  deaecDdere,  re«  est  eatds  nota.  Cf,  cani  h.  1.  Geo,  I,  246,  ibiqae 
•dnott.  Oetcram  etisni  v.  481.  repetitur  loco  Anth.  modo  land.  v.  187.  — 
482.  qtati  lardi»  mura  noctiùui  obttet.  (vid.  adnott.  ad  Geo.  1.32.), 
i.  e.  quid  (itiìuiat.  ut  tarde  veniaot.  ut  aestate  brevìores  sint  noctea.    Ce- 

' ef.  adnott,  ad  Aen,  U.  250.  Ribbeck.  hic  et  v,  4S4.  cum  Gud.  scripsìt 

"  "    "  rg,  p.  413,1 
volt.    Vid. 


apttet,  opKtitcrit.  Cf.  ciujt  Proieg,  p,  3flU.  (et  Wagn.  Orth,  Verg, 
—  48S— 489.  ^>  philoBopbuH  esse  neqnit,  a^cola  «alteui  esM  ve 
■  '        '""  '"     Reiipciit   hnnc  locam  auctur  carni. 


Wemad. 


—  484.  Stupureui  anima  a  frigort  sa^guinU  ducere  rect«  potest  P<>i?ta 
qoi  tantniu  proltabiliu  aeqmtor;  praesertin  uoui  e  pbilusophis  nonnulli  ita 
MMÌDM  TÌdeantur.  EmpedticU»  anitman  etse  ixiittt  cordi  ruffuinoti  sangui- 
MM,  Cic.  TuMC,  Qu.  1.  SI,  19..  nbì  yid.  Davis.  |Cf.  etiain  Plat.  Phaed,  p. 
M,etLncr,  111,43.  (a  Cuningt.  laud.)  et  Tcnuemann.  Owc/i.  d.  Philot.  T,ì. 
^  2&3.]  Qnod  vero  aangtiinem  circa  praecordia  meniorat,  ei  antiqua 
Rllomin  philosopliia  petjtoin  videri  potcst,  in  qua  praecordia,  ifgirai, 
natatUat,  eedem  non  uiadi)  motaom  animi,  sud  etiam  mentÌB  faciebant, 
Tid.  fSc.  ibid.  Sud  hoc  ipsum  Einpedocleum  est,  cnins  versiu  laudatnr  in 
ISuiiaei  Eoi.  pbys,  p.  102t),,  in.]  Etyni,  Magno  v.  oi'/in  et  alibi;  Aifm  yàg 
ìt^énote  iuytràoaiùv  tati  ròiiua.  NobibiiiB  locua  Schol.  Cruqu.  od  Uor 
A.R  465,  Einpedocles  —  qai  dicebat,  tarda  ingeaia  frigido  circa  praecnr- 
impediri.  -  -  -  ImitatUB  est  versimi  Lacan.  II,  557.  Fervidan 
ìim  circa  prafcortUa  eangui*  Incaluit."  Heyn.  —  485.   Cam  tuta 

cf.  Hor.  8at,  U.  6,  1  w]q,   Epigt.  I,   10.  6  sq.  Cui.  75  sqq.  alios- 

^U  loooi  shuilcB.  —  amnee  rigai  b,  1.  qui  rìgant.  Hinu  riguum  prò 
aaiia  irrigante  apud  Pliu.  XVII,  20.  Siniiliter  irriguiin  nsurpatur  Geo.  IV, 
ttCt  Broukh.  ad  Tibul],  n,  1.  44.  a  Wund.  Uud.  — 48fi.  amem.  A«mre 
ppetii  saepe  dicitur  prò  incolere,  babitare.  Vid.  Aen.  111.  134.  Ovid,  Met. 
117,  626.  Sii.  XII.  526.  et  cf.  Bunn.  ad  h.  1,  idemque  ad  Oratii  Cyneg. 
3)0.  —  ingloriat ,  nullam  e  rebus  maguis  et  gravibua,  qoalls  eet  philu- 
■o^iiica  remui  naturae  investìgatio,  fauiam  quaerens.  Opponìt  enini  po£ta 
nan  art«ni  pbilosophiac  gravitati  et  gloriae  (rid,  ad  v.  475.)  Cf.  etiam 
Qm.  IT,  h6i.  ibique  adnoU.  Adi,  inglor'uui,  quo  Ciceronem  et  optimoB  qnos- 

■      b,  L  Geo-  IT.  91.  Aen,  IX,  548. 

.,0  quam  velim  rurì  vitam  agere  1 
b  Thesaalìae,  Laooniuae  ac  Tbra- 


366  P.  VERGILI  MARONIS 

Spercheosque  et  virginibus  bacchata  Lacaenis 

Taygeta!  o  qui  me  gelidìs  in  vallibus  Haemi 

Sistat  et  ingenti  ramorum  protegat  umbra! 

Felix,  qui  potuit  rerum  cognoscere  causas,  490 


ciae  campis.  Cf.  Cnlicem  t.  93.,  in  quo  quasi  semina  vel  radimenta  huins 
pnlcherrimi  loci  videas."  Hey^u  Sed  vid.  supra  ad  v.  461.  adnutt.  Vulgo 
verba  sic  ordinant:  O  ijuì  me  hìsUU,  iiJbi  vampi  etc,  quod  et  verborum  or- 
dine non  firmari,  et  Pron.  </»**  prò  ipiU  posit  offendere,  vere  adnotat  labn., 

qui  recte  verba  sic  coniungit:    O  nhi  (sunt)  campi o  (ubi  est),    </ta 

me  sisUU  etc.  Haec  autem  omnia  non  esse  interro^antis,  sed  optantis  :  uti- 
nam  sit,  qui  me  sistat!  (i.  e.  utinam  ibi  vivere  mihi  contingat,)  bene  per- 
spexit  Wagn.  Qu.  Virg.  iXlI,  3.  extr.  —  campi  Spercheost^ue  poétice 
]iro  campis  ad  Spercheum  sitis,  h.  e.  campis  Thessaliae,  in  cuius  confiniis 
subter  Oetam  montem  tiuvìus  ille  (qui  nunc  EllatUta  vocatur),  ex  Tpa- 
pliresto  monte  ortus,  in  sinum  Muliacum  se  effundit.  (Of.  Hom.  IL  XVl, 
174.  Herod.  VII,  1»S.  22S.  Strab.  IX.  p.  428  sqq.  Mela  11,  3.  alu  et  liber 
mcus  geogr.  III.  p.  874.Ì  Oeterum  vide  quae  de  figura  iiòc  dtà  dvotv  ad 
Ecl.  Il,  8.  Geo.  Ili,  335.  et  alibi  adnotavimus.  Markland.  ad  Stat.  Silv.  V, 
3,  209.  aliique  ingeniose  quidem,  sed  tamen  ])raeler  necessitatem ,  coni.  0 
iÙjì  Ternpe  Speraieosipie. ,  coli.  (laud.  Hell.  Oet.  ISl.  Cleterum  &percheoit 
(JS'73rép;^*/of)  est  Medicei  a  m.  pr.  et  Leid.  lectio  ab  Heins.  revocata,  quae 
comprobatur  aliquot  li])rorum  scriptura  Sperchios  (vid.  Priscian.  p.  587.  P.). 


('(mingt(m  Graecam  forman  non  recepit,  sed  Spercheus  odidit.     De  Graccii» 
autem  nominum  nropriorum  t<ìrminationibu8  vul.  adnott.  ad  Ecl.  VI,  J3.  et 
X,   12.  atque  RibhecK.  Proleg.  p.  44o.     -  Tai/getOy    se.  iuga,   o^ij;   alibi 
onim  hi  montes  alti  et  asperi  ex  Arcadio  per  totam  Laconicam  ^irocurren- 
tes  et  Taenario   promontorio   in    mare  exeuntes  apud  Graecos  dicuntur  n.' 
Tftvyfiov   (Hom.  Od.  V,  1U3.   Herod.  IV,  145.   Polyb.  XXXJV,  lo.  Steph. 
Byz.  p.  640.),  apud  Komanos  Tajtgetm  (Mela  li,  3.  Plin.  IV,  5.  Liv.  XXXIV, 
28.),    quo  nomine    etiamnum    utitur,    quamquam    etiam  rentadaklylos  et 
Jiraccto  di  Maina  et  summa  eius  i'astigia  Ilag.  Petrus  et  Paxinuuthi  so- 
cantur.    ('f.   liber  meus  geogr.  III.  p.  ^05.  et  lioss.  ICdtùgitreÌM.  II.  p.  202. 
Ribbeck.  hic  et  infra  111,  44.  cum  Palat.  scripsit  TaugeUi.    Cf.  eius  Pro- 
leg. p.  453.  et  Wagn.  Ortli.  Verg.  p.  4S2.  —  òacchata,  passive,  inquibos 
virgines  Lacaenae  l)aco)iari,    orgia    Bacchi  celebrare  solent.    Sic  bacchato 
Naxos  Aen.  Ili,  125.  (ubi  vid.   adnott.)  et  Val.  FI.  Ili,  20.  Diiidyma  Man- 
guiìieis  famulùm  f/acrhaia  lacertin.    Ita  etiam  apud  Graecos  Partìc.  fitat- 
'xfv(^(ig  usurpatur.    ('f.  etiam  adnott.  ad  Ed.  IX,  53.  Heyn.  docet,  fuissf 
sub  Taygeto  adhuc  Pausaniae  (III,  2o.)  aetato  Bacchi  templum,    ad   quod 
solis    mulieribus   aditus   patuerit.    —    488.    o,    qui  me  -  -  sistat,  i.  e. 
utinam  me  sistat  aliquis.    Vid.  supra  et  cf.  Aen.  XII,  883.    O  quae  satit 
alta  deJiùtcat  Terra  mihi,   Plaut.  Phomi.  I,  2,  73.    Homo  coHjidens:  qui 
illum  di  omnes  perduiiU  similesque   locos.    De  Uaemo,   qui  sUvis  alHin- 
dabat,  cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  489  sqq.    -    490 — 498.   „B6ata  est,  inqoit, 
vita  philosophi,   nec  minus  beata  vita  rustici.    Cf.  Colum.   in   praef.  B» 
rustica  -  '  girne  sine  duòitatione  proxima  et  quasi  consanguinea  sapientiat 
est,  et  Cic.  Cat.  mai.  15.    Venio  uunc  ad  voluptatcs  agricolarwn,  '-quae 
mihi  atl  sapientis  mtam  proxime   indentur  acce  fiere.     Philos(>phiae  ante» 
Lucretianae  capita  hic  proferri ,  manifestum  tìt.     Vid.  Lucr.  I,  49  sqq.  ad 
105.,  qui  versus  optimi  liuius  loci  commentarii  sunt.    Portasse  etiam  UfM- 
cus  potìta  utrìque  ante  oculos  erat.    Laudatur  ex  Emi>edocle:  ^Ol^ot,  U 
i^tltov  7iQa7ilótov    ixTT]aaTo   nXoùiùJV  ap.    Clem.   Alex.   Strom.  V.  extr." 
Heyn,  —    490.  potuit  Hevn.  prò  potest  positum  censet;   sed  propria  Iw 
Perfecti  vis  et  significatio  obtinet.    Debet  enim  iam  cognovisse  rerum  cw- 
sas,  qui  iure  meritooue  felix  praedicandus  est.    Imitaius  est  honc  loeun 
Lucan.  IV,  393.    Felix ^  qui  potuit  mundi  nutante-  nùna  Quo  iacéot  tMM 
scire  loco;   fortasse   etiam  Ovid.  Met.  XV,  07.  eum  respexit,  premorì 


GEORGICON  LIB.  D. 

Ique  metuB  omuis  et  inoxorabile  t'atuin 
iDÌecit  pedibua  atrepittuiiquc  Acheroiitia  avari. 
irtunatuB  et  ilie,  deoa  qm  novit  a^estis 
tnsque  Silvanumque  senem  Nymphasque  sorores. 
un  non  populi  fasces,  non  purpura  i-egum 
[exit  et  infidos  agitane  discordia  fratrea 


«idi* et  renttn  eauteu  coniungenB.  —  49t-  Otti  rerum  naturam  buiie  perspeiit, 
ime  Ofcmii  aec  niortem  timet.  CY.  (Me.  Fin.  1, 13.,  Epicnrmn  praedioanB, 
i  doctrìiift  »iift  hunc  metam  enstulerit.  Ex  Epicurì  eium  philnsiriihia  haec 
tita  esse,  iani  Heyn.  intenexit.  —  metut  ex  supentitìanibaa  f^iaque  opi- 
inibUB  natos,  in  primis  de  inferìs.  Etiam  hic  TergiUo  plnres  Lacretii 
i  obrcranliantiir.  Of.  Lncr.  I,  67  sqq.  TU.  103  aqq.  in,  14.  37.  V.  1193 
].  —  inexorabilt  falum,    i.  e.  more  CTÌque  fam  destinata,  qnae  noi- 

pteeibns  arerti  p<iteat.  Slóuliter  Aen.  Vm,  344.  imhuctabiU  fatum,  olii 
L  «dnott.  Cetenun  de  falò  cf.  adnott.  ad  Gw.  1,416.  Acd.I,  39.  et  al.  — 
Z.  Buhierit  pedibus.  Cf.  Aen.  VII,  100.  et  l.HOr.  I,  79.  Quare  religio 
penriitiol  periifitu  suMtcta  vicùnim  Of/leritrur.  —  Aram*  Acheron, 
B.  ituatia1>ilÌ8,  quatentiB  Tartaram  cingens  nmnes  Uanes  qnaai  absorbet, 
BÌBeiO  rcddit.  Ila  morg  Hartiall  V,  3tj,  in.  dicitor  avara  Ux  fatoram, 
rand  Hor.  Od.  Ul,  29,  61.    arnrutn  mare,    apad  Prop,  in,  26.  10.  (II, 

66.)   t^ù  avanu  legitnr.    Vid.  etiam  adnott.  ad  Aen.  I,  S4T.    Coni 

■  sentnitia  ef.  Lucr,  III,  25,  taieqaam  apparenl  Aeheruma  tempia.  — 
S.  494-  .,Vitae  maticae  amoenitatcm  a  splendìdìs  et  sanctus  rerum  ima- 
LÌbni  ^tìt,  e  vita  primeruin  boniinum,  aureae  aetati»,  sumptia.  Neimie 
n  pana  castisqTie  uIìb  hominibug  dìi  versabantnr;  ride  vel  Catull.  IJUV, 
k  Itaqae  ia,  ooi  tiìlvae.  vallen,  fontcs  et  antra  fremientat.  dcns  wreetes 
M  pnwdare  dicitur.  Cf.  Cnlie.  76."  He^i.  Do  Vane  yid.  ad  Ecl.  Il, 
.,  de  sanano  ad  Ed.X,  24.  ~  495—499.  „Tivit  is  animo  im perturbato, 
Ile  vt  omni  copiditatc,  ita  a  cura  ac  BoUicitndine  vacau,  et  vere  vitam 
itun  ex  Epicuri  Toruiula  agere  rideri  poteat.  —  Illum  non  popvii  fa- 
t*,  non  pnrpiira  regum  Flexit:  nil  cnrat,  hunores  ac  magistratus 
4|Bein  transferautur,  aat  nnibiu  re^a  sive  reddantur  sire  erìpiantar." 
MB.  Qnod  attiuet  ad  trin  Snbiecta  per  non  —  mm  ~  td  ita  coniuncta,  nt 
tfmxm  acqttirat  viiu  ne^tivam,  ef,  adnott.  ad  Aen,  IV.  238.  —  populi 
tttM,  magiatratus  a  papulo  trìbtitoB.  (.H.  Lner.  IH.  IUO!l.  (!l!)6.)  Qui 
We  a  p<mdo  faiices  Kaevanque  seeitre*  Iminbit.  Hnr.  Epist.  I.  16.  33  sq. 
«  (popolna)  Ùetalfrilfaseea  indigno,  detrahet  idem  et  similes  loci)».  — 
WjMirn  regam.  Cf.  Hor.  Od.  I.  35,  12.  purpurei  tyranni  ibique  Urell. 
fienit  (nt  in  seqq.  doìmt,  invùlfl,  vidit)  prò  fleotere  Holet.  Vid.  ad- 
tt.  ad  Geo.  I,  49.  FlecUre  autem  hic  i.  q.  movere.  Aen.  VII,  251. 
t  purpura  re^eni  picla  movet;  agricola  lata  omnia  non  cnrat.  —  496. 
FM  el  infido»  agitane  discordia  fruirei  de  civilibns  RoniIUiorani 
Sii  inteUigi  non  posse  (de  quibas  etìam  Aineis.  Spici],  p.  28.   coeitat), 

■  dooet  Pnrticulunun  ratio  non  -  -et  -  •  aut,  nude  patct  verba  et  mfidns 
Jitìtti»  per  epexegeein  praecedentibne  adlond,  ita  ut  do  fratre  rratri 
(RSnenpere  conantc  senuo  sit;  qnod  iam  Wagner,  uerspeiit.  CT.  Qn. 
».  XXXvl.  S.  p.  5T-1.  Qoare  Heyn.  et  Mqoentee  editores  cogitant  de 
MatiB  et  PhrBiLTis  diaaldiiB,  ani  de  regno  Parthico  ìntcr  se  oertant«a 
miti  gratiaui  ainbiebant,  (rid.  Dio  Casa.  LI,  1$.  SUI,  33,  et  Instb. 
3l,  5.  coli,  Hnr.  Od.  1.  2(1,  3—6.1;  qo&m  tameooninionem  nnper  admo- 
a  dnbiani  reddidit  Ribbeck.  Pruleg.  p.  là.,  ctint  Dio  et  lastin.  II.  U.  de 
Moto  iivt,  qwulam  loquantor  et  lust.  narret,  Phraatem  ab  Augnato 
rtwlannr  nt  mervu»  mun  TiridatcB  «ibi  remitteretar,  onde  eoa  non  frntret, 
IBD  ■!«  cognatoB  quidem  fnisRe  appareat.  Qnos  autem  ^ob  fratrea  di- 
MduiteB  poPta  rexpeierit.  qnis  potest  ceniectnra  asaeqiii'i'  De  Armenìis 
tal  Artabaze  a.  Artaiia  et  Tigrane  cogitari  non  poBBe,  idem  Ribbook.  do- 
h.  Cetenun  ef.  Bimitia  locns  Lncr.  III.  72.  Cruddxs  garulent  in  (nWi' 
mtnfrùtre*.  —  Daci  montìnm  inga  trana  Istnim  incoìentes,  ntuuqunm 
tnt  latro  glacie  concreta  Romanos  tìnes  Tastare,  donec  Q.  Tubenme 

'  io  Cena.  U.  C.  743.  s.  ti.  a.  Chr.  n.  devicti  aunt,  rìpaque  ca- 


36S  P.  \TaiGILI  MABOSIS 

Aut  coniurato  desc^ndens  Dacus  ab  Histro. 

Non  res  Komanae  pc-rituraqiie  regna:  ueque  ille 

Aut  doluìt  misoran.s  inopem  aut  invidit  babentL 

Quo8  rami  friictus,  quos  ipsa  voleutia  nira  500 

•Spoute  tulere  sua,  carp:?it:  nec  ferrea  iura 


Bt^llis  et  Tallo  mmiita.  -Cf.  Suet.  OctaT.  e.  21.  Dio  C«s«,  LI.  22.  Hot. 
(>d.  I.  35.  9.  IH.  6.  14.  Statius  Theh.  I.  2n.  alii..  Pi>>rsns  Ter»  perdomiti 
et  K'iDiauo  imperio  subiecti  sant  Jeniuiii  a  Traiano  Dio  i'as».  LaVIII,  14. 
Kutrop.  Vili.  2.  Ea-s^h.  ilìT^m.  j».  **1.'.  Ann.>  autem  U.  f\  724.  s.  30.  a. 
('lir.  n..  11.  e.  e<j  tempore.  ou«»  <Fr«»rjrica  abs^ihisse  iH.»tta  Tidetur.  M.  Cias- 
sus  cum  iis  et  HaKtarni.^i  lielluiii  j:».*ssit  I>io  ("2^i.  LI.  23  sqq.  et  a.  d.  FV'. 
Non.  lui.  a.  727.  de  ii.s  trìumpliavìt.  Tf.  Mommsen.  ad  les  gestas  diyi 
Au^.-;ti  p.  *>**.<  (Vteruni  errare  Hevuium,  qui  I>aoos  cum  Getis  -qui  proprie 
iMeni  eranti  ad  Slavic««B  popul^s  r»;tV*rat.  ap)»aret  ex  iis.  quae  in  lu)n) 
iiHf<»  freogr.  III.  p.  Jlo4.  dìi^putavi.  —  dcMceutienti  de  mi*ntibus  suis.  Cf. 
Claud.  in  Kuhn.  I.  31u.  mùriU  flejucrnth't  S^mmihi  iJocU,  Fior.  W,  12.  l!<. 
JJari  inontihujt  inha*'rent4\tt  quutitx  roncrt'tttJf  gtiii  Lhinttl'tw  iwixrrai  ripoi^ 
th  rurrerp  Jtolef*aut  et  vicina  popalari.  —  Jlister  citniNratutf  i.  e.  po- 
pulì  ad  llistnini  s.  l.strum  I>anubiuni-  lialùtantes.  qui  arma  cum  Dacis  so- 
ciabant.  CI'.  a<lnott.  ad  Geo.  1.  h\ì\i,  Statius  Theb.  I.  ly.  Wum  nostrom 
sic  iniitatu.<i  est:  /y/V  a<lactum  UgihuM  Ilìtitrum  Et  rottittrato  detector  rertice 
Diicoi*.  Vul)C^»  quidem  scriìiitur  htro:  in  Med.  tamen.  cuìus  auctorìtatem 
euni  \Va)arn.  ^et  recent i.ssimis  editt.'i  secutiui  suiu,  hic  et  Get».  IIL  350.  no- 
nieu  cum  ad.sjiiratione  lejdtur.  T'f.  etiam  Ter.  Maur.  p.  23SS.  et  240U. 
Putsch.  Kutvch.  p.  2313.  P.    Drak.  ad  Liv.  XL.  21.  2.    Bn^ukli.  ad  Tibull. 

IV.  1.  140.  Ùudend.  ad  Lucan.  II,  :»0.  Scbneìd.  Gr.  Lat.  I.  1.  p.  194.  Wagn. 
Orth.  Verjf.  \k  442.  et  Kibbock.  Pndeg.  p.  421.  -  498.  rea  Bomanaf 
pcritaraqve  regna^  quae  Wagn.  jirìus  in  unam  notionem  coniungenda 
«jsHe  ceuKuerat,  ut  intelligerentur  bella  Komanorum  cum  exteris  gesta  et  bis 
exitioKa,  in  min.  edit.  Ameisium  Si^ic.  j».  2b.  secutus  rectius  explicat  per 
res  et  domi  et  loris  a  Romanis  ge&tas  („r//>  iunfre  u.  iiiufsere  PoUtìt*: 
A  mei»,  et  Ladew.  ì.  Perversa  locum  intelligendi  ratio  Keiskiuni  adeo  more- 
rat,  ut  res  Romanae,  in  res  Comanae  li.  e.  Amieniae.  Parthicae)  mutao- 
duni  censeret,  cum  Romano  poi'ta  indignum  esset,  reu4)ublicam  Romanim 
peritura  regiia  a])^)eUare.  Vossius  autem  à^exti  Pompeii,  Ispidi,  Ludi  Mar- 
r'ique  .Vntoniì  donimationem  signifìcari.  liosque  ìpsos  t.  504.  reges  appel- 
lari  existimat;  Peerlk.  tamen  p.  157.  prò  res  legi  vult  sr>es.  —  499.  »»'" 
nue  aie  Aut  dohiit  miserans  inopem,  ant  invidit  fiabenti,  DOT 
duritie  et  ferocia  animi,  aut  Stoica  aliqua  apatliia,  quae  male,  a  Servio  inde, 
huc  advocatur;  ned  nec  dolet.  nec  invidet.  quod  [tantum  habens,  quantam 
ad  vitani  Kustentandam  sufiìcit,  eoque  contentus]  remotus  ab  onmi  paupe- 
nim  miseria  et  divituni  luxu  ac  fastu,  animum  ab  omni  perturbatione  va* 
cuum  baberc  potest.**  Jlef/Jt.  Peerlk.  p.  158.  prò  Aid  com.  Haud.  ObTe^ 
satus  videtur  hic  locus  auctorì  Epigr.  in  Antb.  Lat.  Burm.  II.  p.  420.  miserai^ 
egentem  tur  ali<piem  frac  tu  per  sensi  mente  tloloreinf  Cum  ipsa  sententi» 
(  onington  confert  Tibull.  1,  1,  77.  ego  composito  secunis  acen*o  Demicim 
dites  despiciammie  /amen.  —  Jiabenti,  di  viti,  ut  habere  apud  Cic.  ad 
Fam.  VII,  29.  (ficitur;  add.  Euripìd.  Herc.  Fur.  636.  ^x^vaiv,  oi  é*  e*." 
Wunil.  Ita  Cic.  fragni,  ap.  Prisc.  Vin,  4.  17.  p.  792.  QtU  habet,  ìJto 
appetitury  (jiii  est  pauper,  aspematur.  luven.  XIV,  207.  Uude  habeas,  quo^^ 
rit  nemo,  scd  oportet  habere  ctc.  Nec^ue  aliter  intelligendi  illì  loci,  iJ» 
amor  habendi  (Aen.  VIII,  327.  Hor.  Epist.  I,  7,  85.),  cura  habendi  ^Phaedr. 
prol.  1.  III.,  ubi  vid.  Burmann.)  et  similia  leguntur.  Ceterum  tòtus  Wc 
versus  iteratur  in  Anth.  Lat.  Burm.  Ili,  81,  21.  —   500.  Haec  ex  Lncitt 

V,  935.  936.  adumbrata  esse,  iam  Macrob.  Sai.  VI,  1.  extr.  observarit. 
Expressit  sequentia  Seneca  Herc.  fur.  179  sqq.  —  valentia,  h.  e.  laben-  ; 
tia,  quia  sponte  sua  et  ipsa  ferunt  fructus.  Vid.  ad  v.  460.  —  601.,^<*°  j 
curai  lite»,  ncque  opus  est  ei  iurium  et  Icguni  vinculis  ad  fìdem  et  firtn-  i 
tem  servandam.  -  ferrea  iura,  rigida,  uuae  fiecti  ncqueunt  nec  grati*  j 
ullius,   nec  metu,  nec  miseratione.    Schiracn.  p.  413.  quaerit:    ^Q^^^  ^     ' 


GEORGICON  LIB.  IL 


I     Ensonuiiique  t'onim  aut  populi  tabularla  vidit. 
l     8ollicitant  aliì  remia  lieta  eaeca,  ruuntque 
J     In  ferrum,  pcaetrant  aulas  et  lliiiina  regum; 
Ilic  petit  excùlìiB  urbein  miserosque  Pcnatia, 
Ut  gemma  bibat  et  Sarraao  dormìat  oi>tro; 


^ 


ad  lege*  aeri  incisati  respexit  uoSta?"  qua  de  re  tamen  m  cogitasse  nde- 
tnr,  quiiiuiiUBtii  etiam  Ameia.  Sgiicil.  u.  28.  bauc  erplicationein  amplcctìtuf 
oomparans  Ovìd.  Met.  I,  \ìì.  nec  verta  minantia  ^o  Aere  Idga/tatitur.  — 
5tf2-  „lnaanum  forum,  insano  clamore  litigantium  perstreiienii.  Sie  ru- 
Ues,  fitror,  tribnitur .foro  et  cansidicis.  —  ntc  pupilli  tabular-'-  ---''• 


iliudt;  quanuu  rudeniiitiununi  tabulae  in  tnnulariu  pablico  eerrab^tar.  quod 
Boinae  orat  in  »trio  LibertaUs.    Vid.  Liv.  XUII,  Itì."   Heya.    Cf.  ofiani 
Arch.  4,  8.  Inscr.  np.  Grut.  p.  170,  6.  et  p.  47S.  2    Bunn.de  ve- 


(3a.  pr.  Areh.  4,  8.  Inscr.  np.  lirut.  p.  170.  U.  et  p.  4ts,  2.  Bunn.  de  ve- 
ctlg.  P.  R.  in  Polen.  Thes.  I.  p.  H3li  sgq.  Franekii  Pruleg.  in  Ciò.  Verr.  1. 
p.  .lai.  yuuHqnc  procterea  laudant  Beier  ad  Oc.  OtT.  Ul,  22,  Va.  et  Ob- 
W.  ad  Hor.  £p.  1.  I.  77.  Voi.  1.  ■o.  B5.  —  503-  Alìi  im-ertis  oaaibOH  so 
foniniittiuit  in  mari,  io  bello,  in  aulk  rcgnm  exturorum.  lt&  ctiani  Voaa. 
trìa  hìc  si)r|iiflcari  putat,  meruatoram,  bellnm,  potentionuu  gratìani,  eadciii- 
qU0  Dune  ist  Wa^cri  sententia.  Cetenuu  cf.  locos  sirailei  Hur.  Épod.  11. 
&  liiq.  ot  L'uiwn.  Pracf,  §.  7.  —  toliicitant  remi*  /reta.  Vid.  supra 
ad  V,  418.  —  frela,  (marina:  cf.  adnott,  ud  Geo.  I,  327.)  eaeea  Bervio 
Mwt  anbit»  in  tenipeatalem  surgL'ntia,  qnonun  motiù  caeci,  h.  e.  inoerti 
KBBt;  Heyniu  ignnta,  ineiplurata.  vcl  otiam  ubscnra,  nigra  (at  Aeo.  IH,  2tH>. 
«oMiM  MHfbel,  VosbÌo  denìque  et  Wagneru.  qnibus  ego  adBentìor,  piena 
ineertomni  esanuui  et  iwriculomm  propter  latènte»  scopolos,  syrtes,  alia. 
iacoba.   landat  Serap.  Àitthol.  Pai.  vTl,  200.    ^  ^li   iir   iialta  ' Efinatfos  ^ 


«••pioti  nófiBjOi  I^Sv^lot,  et  VII,  275.    Mai.(itv   roifloì   aniÌLvStg. 
filH.  limina  regum,   Cunìngtun  conferì  Hur.  Epi>d.  Il,  T.  mperiia  "'  '- 
limtna,  Pera.  I.  108.  «taioram  liBuna;  reget  aDMm  n 


.  Cunìngtun  confert  Hur.  Epi>d.  Il,  T.  i 
,  Pera.  I.  108.  viaiorum  lìmina;  rege»  t  .  . 
.  _  _  latiore  senati  dietus  de  viria  praestantibna  in  eivitate  et  potenti- 
fiitelltgit  coU.  Hor.  Ep.  1,  7,  37.  et  17,  43.,  cni  adderc  poterai  Plant. 
Btfeb.  lU,  2.  2.  Ter.  Pburm.  U.  2,  24.  Martìal.  II,  18.  &..  ali'm;  addila 
lUWD  Toi  imlat  hanc  esplieationem  videtur  diasnaderB.  —  506 — 607.  «^"'■ 
■Hu,  oiilitiae  adficriptas.  eiscindere  parat  nrbem,  int.  Romani,  et  Peuii- 
(e*,  h.  e.  ^atriam  suam  (bella  antem  civilia  resiiieìti,  ut  luxa  dìfHnat. 
Mlntta  oninimD  ilio  tempora  inter  mudos  o^ura  ao  divitiamm  quaerendamm 
eOMlitiorea,  aeUicet  e  procda  et  agris  aaKignandin  (t.  o.  Prop.  IV,  4.  (Ili,  ^.) 
TIduU.  I,  1,  t  -4.\  mult'i  magia  in  cìfilìbua  bellù."  H^/tt.  —  pelere  cx- 
eidii*,  nt  alibi  ^^ietern  aliqnem  brllo  (Aen.  Ili,  IkKJ.},  iniidiù,  etc  Ceto 
rain  Bnuicli.  coni,  niitrvugqae  parenti»:  sed  recte  libromm  leotjoneni  defen- 
dit  Wagn.  infra  ad  v.  òl4.  —  506.  Hacrob.  8at.  VI,  I,  40.  (p.  156.  ìtip.) 
eraaparat  hunc  Varii  versom  InevAet  ut  Tt/rii»  atque  ex  aolido  bìbat  ouru, 

1  Tergilìus  iriitatua  ait.    bihere  gemma  prò  Ubero  e  gemma,  at  W- 

eatìaU>  apud  Invenaleni  XH,  47.i  gtmma  autcm  prò  poculo  ei  gemma 
>    et.  Propert.  IV,  4  illl,  5),  4.    t/ee  hihit  e  g«mma  divite  ìufira 

Seti,  de  proT.  'A.  eitr.  lUi,  qtùlMi  genana  MÌnii^atHr,  Qrat.  Cyn.  Hill. 

ita*  aentata  eaeia  polaat  Mareottca  gemmit  et  Plin.  XXXIIl,   1,  2.  turéa 
polamtu  etc.  —  Ontrum   Sarrahum,  ^od  etiau  ap. 


MIO, 

bufi 


aum  ^ 
HP«  «a 


387.  legitor,  est  atragota  paiporea.    SarraHum,  i.  o.  Tjrium.  ah  anti- 
nrbis  nomine  Sor  s.  Sur  (Ttor,  Tiar,  -rt,  -s),  unde  Romani  Haivam 
Ben.  ad  h.  1.  adootat:    „Qufte  nnnc  Tyroa  dioitar,  olini  Marra 
'  NI,  qui  illic  abundabat,  quefj,  linj^  aoa  sar  ajij  ' 


r 

■M  tirli 

hot,"  et  Pro'hns  oA  h.  1.  a^ert  Knnii  verba  (p.  Hi.  HeaaeLì  Fueai 
mimdai.    Cf.  etiam  Gellioa  XIV.  II.  eitr.  et  Festus  e.  t.  p.  252.  I.ind. 
Biac  Sarraiiiui  band  raro  prò  ptirpurau.     Cf.  Inven.  X,  3H.   SU.  XV,  2Uà. 
iKiim.  Cairn.  U,  5.  etc.;  etiam  jvn  Cnrl/uigininuia,  ìmprlmìs  apnd  Sillnm 

aiVA.  Vn,  412.  Vili.  46.  etc.).    Cetemiu  vid.  adnotl.  ud  Geo.  111.3117. 
.  de  liKC  vcrsn  eourerri  iubet  Weichertum  de  L.    Varii  ot  Caaii  Pnnii. 
Il 


370  P.  VERGILI  MAEONIS 

Condit  opes  alius  defosso^ue  incubat  auro; 

Hic  stupet  attonituB  roetns;  hunc  plausus  hìantem 

Per  cuneoB  geminatuB  enim  plebisque  patrumque 

Corrìpuit;  gaudent  perfdsi  sanguine  firatrom,  510 


vita  p.  108.  —  Pro  d  or  miai  Medie,  praebet  indonniate  quod  coli.  Horatii 
1.  infra  1.,  eiusd.  Epod.  V,  69.  Petron.  e.  79.  Curt.  VI,  10.  Plin.  Ep.  I,  2., 
Heins.  praeferre  viaetnr.    Sed  ynk^taiii  praeter  ceteros  Codd.  taentar  Ma- 
crob.  Sat.  VI,  1.  et  Schei.  Stat.  Theb.  I,  149.  —    507.  Cam   condii  et 
de f 0990  non  differant,  Peerlk.  p.  158.  prò  condit  coni,  cogit,    Sed  idem, 
prima  significatione  captom,  est  condit,    Cf.  Cic.  prò  Clnent.  26,  72.  qid 
tUi  p&cuniae,  quam  condiderat^  tpe  iam  cUmie  ammo  incubaret.   id.  A^. 
n,  62,  69.  ut  Uceat  illi  pecuniam  condere,    id.  N.  D.  Il,  62,  156.  firwSuM 
condere  et  reponere,    ibid.   63,  157.  frumentum  condere  eie.    Cf.   etiam 
Schmidt.  ad  Hor.  Epist.  I,  ],  12.  et  qui  bone  landat  Ladew.  Progr.  p.  18. 
defoeso  incubai  auro.   Cf.  Wemsd.  PoSt.  L.  min.  m,  236,  11.  immenso 
divee  vigil  incubai  aiuro,  Aen.  VI,  610.  Aut  qui  divitiis  eoli  incubuere  reper^ 
He.    Hor.  Serm.  1 ,  1 ,  70.    Congesiìs  undique  wnccis  Indormis  inhianM.  Co- 
nington  confort  Hor.  Sat.  I,  1,  42.  (ìuid  iuvat  immeneum  te  argenti  pandm» 
et  auri  FurOrn  de  fossa  timidum  deponere  terrai  —  508 — 510.  ,«A]in8  elo- 
qnentiae  forensis  laudem  appetit,  dum  prò  Rostris  dicentem  aadit;  aliiis 
popoli  stadia  mirator,  et  ca|)it  ^atiosos  apad  popalam  haberi  ;  nimium  gau- 
detns  popularibus  auris  dixit  Aen.  VI,  817.*'    tfeyn.  —  stupet  Rostris. 
Eadem  constractione  Hor.  Od.  II,  13,  33.   illis  càrminibus  stupens.    Senn. 
I,  4,  28.  stupet  Albius  aere,   ibid.  Il,  2,  5.  stupet  insanis  acies  fulgorihmt 
etc.,  cum  qoibas  locis  cf.  Hor.  Serm.  II,  5,  95.   Pausiaca  torpes  tabula. 
Saepios  Supere  aliquid  vel  ad  aliqtdd.  —  hiantem  prae  admìratione  ae 
stapore.    Harkland.  ad  Stat.  Silv.  Ili,  2,  61.  param  probabiliter  de  aemti- 
landi  cupiditate  accipit.  —  plausus  per  cuneos,  i.  e.  ab  iis,  qui  per  ea- 
neos  seaent  et  homines  apad  popolom  mitiosos,  com  theatram  inmdioii- 
tar,  plaosa  ezcipere  solent,  editoa.    Cf.  v.  e.  Interpp.  ad  Hor.  Od.  I,  20, 
3.   II,  17,  25  sa.    Cic.  Phil.  I,  12,  30.   et  Lacan.  I,  133.  —  geminatutf 
aat  repetitas  (cf.  v.  e.  Hor.  1. 1.  cum  poptdus  frequens  Laeium  theatris  ter 
crepmt  sonum),  aat  ouod  et  plebis  et  patram  est.    Prior  tamen  ratio  TÌde- 
tor  praestare.  —  510.  Corripuii,  percussit,  animam  commovit.    Mark- 
land,  ad  Stat.  Silv.  Ili,  2,  61.  coniicit  Corripit:  hi  gaudente  qaod  non  aut, 
ad  cfaos  referas  toc.  gaudent.    Sed  ex  saperioribos  facillime  aiii  posse  ìb- 
telligi,  iam  Heyn.  docait.  —  enim  hic  vim  asseverandi  habet,  ut  in  eMb* 
vero  et  sed  entm,  et  auget  vim  praegressi  vocaboli,   (ot  Aen.  U,  100.  TI, 
317.  Vm,  84.).  Ita  igitor  geminaius  enim  i.  q.  geminatos  qoidem,  fmt 

rminatoB,  qoemadmodom  Aen.  VI,  317.  miratus  enim.  Cf.  nott.  mÌQm. 
,  79.  Voss.  et  lahn.  verba  geminatus  -  -  patrumque  parenthesi  indiidiit» 
verbam  est  sobaodientes  ;  qood  Wagn.  fhgere  censet.  Sohirac]i.  p.  éSL 
Heinsiom  secotos,  non  nisi  verba  geminaius  enim^  prò  geminaihn'  esdas  po- 
sita,  per  parenthesin  inserta  censet.  Peerlk.  demqoe  p.  159.  aotlacter  eosL 
geminane  studium,  qood  explicat:  „08tenden8  geminom  stodiom  (fiivofen) 
plebis  et  patrom.''  —  510.  Ibi  (in  orbe)  sont  caedes  aliaqae  seeleza  et  a- 
silia,  qoae  rosticis  omnia  sont  ignota.  ,,Qaudent  perfusi  sanguini 
frairum:  84  veteranos  et  ceteros  refero,  qoibos  promisai  per  bella  dnèt^ 
(hinc  perjusi  sanguine  A'atrum)  agri  assignabantor;  ita  com  sequente  WM 
sententias  arte  conionctas  esse  videas.  Ifos  liqaida  vel  ex  Lucietii  venta 
ni,  70.  :  Dom  homines  paopertatem  fopont ,  Sanguine  civili  rem  comjhtt 
'  '  Crudeles  aaudent  in  tristi  funere  jratrum;  qaem  hic  expiessiim  MH, 
iam  a  Macrobio  expositom  Sat.  VI,  2.''  Hegn,  Adde  Hor.  Od.  I,  35»  3S> 
Eheu  cicatricum  et  sceleris  pudet  Fratrumque,  Ceterom  gaudent  fSf 
fusi  Qraecoram  modo  dictom  atqoe  ita  explicandom  esse  constat:  poAui 
sangoine  (i.  e.  com  perfosi  sint)  j^aodent,  se.  se  perfosos  esse.  Or.  itt- 
X,  500.  Xn,  6.  702.  Hor.  Epod.  n,  19.  gaudet  decerpens,  id.  f^wt  II,  % 
107.  gaucUmt  scribentes.  TiboU.  lU,  4,  60.  gaudet  nupta  etc.  Ex  alns  «MB- 
^|ÌB  Participiorom  Graeco  more  osorpatorom,  qoae  collegit  Wagn.  Qn.  Viiif- 
XXIX,  6.,   noe  imprimis  pertinet  Aen.  Il,  377.   sensit  m^Uns  ddofr"  » 


GEORGICON  LIB,  U. 

Gxsìliixuie  domoB  et  dulcia  limimi  mutant 
Atque  alio  patriaui  quaerunt  sub  sole  iacentem. 
Agricola  incurvo  terram  dimuvit  aratro: 
Hinc  anni  labor,  liiuc  patriam  parvosque  Penatea 
t^iiatinet,  bine  armenta  boum  meritosque  iuvenco». 
Nec  requÌPB,  quin  aut  pomÌB  exuberet  annua 
Aut  fetu  pecorum  aut  Cerealia  mergite  culmi, 
Proventuque  oucret  sulcos  atque  Iiorrea  vincat. 


htMe»,  Saaito  luntrtiiv  (obi  vid.  adnott.).  —  611.  Eitìliura  (i.  e.  loeuin 
eintti,  nt  Aen.  Ili,  4.  Diverta  tu-silta  et  dMCfUit  ipuMtere  terra»)  Heyn. 
ftd  ooloniuc  refi^rt;  Wagn.  autem  sdnotst.  iù,  qui  in  bellia  cirilibiu  vìda- 
»«nt.  tupMH  ili  Italia  adKÌgnatos  esse,  ìdeixjue  non  cunvenirB  patriam  aito 
nàh  tote  iiieeiUeni;  et  hic  potina  cam  Vossio  de  ììb  oogitanduiu  eMd.  qui 
AntonÌDiu  in  Ai;^yptniu  Recuti  fuerìnt.  —  dnlcia  limina,  ut  Ecl.  I,  11. 
duUia  arvu,  ubi  Wagn.  in  edit.  min.  verisHiine  memorat.  diUeìa  ap{>«IÌaTÌ 
omnift.  qiue  nintnae  cnìnntlam  carìtatis  vinculo  noa  ubstrictufl  t«Qeant,  at 
pHCntes,  fratree.  liberua,  ttun  terroni  et  diimum.  obi  nati  edacatique  ainiuH. 
—  mataut.  Heyn.  conujarat  Hot.  Od.  U,  16,  IM.  Qumì  terra»  alio  caUn- 
Ut  SaU  mutamutf  —  olS  aq.  ,.r>eecrip8eret  puSta  varia  atadìa,  qaìboB 
■aUieJtarentar  homines  ad  astiando  Huas  cnpiditatea.  Qnanto  folicior  oerì- 
eolal  Unicu  incmubit  aula  agrìa  culendis  et  rt^i  maticae  augendae,  nihii 
prMterea  canina ,  iiec  incertna  de  re  fatura  i>cr  tutuiu  annuin  aiiiuu  labi>- 
r«m  b«atas  peraeqaitnr,  et  habet,  linde  patriaui  anoaque  auutcntct."  Haec 
Sekiraeb.  p.  471.  —  V.  513.  nno  verbo  matato  iteratnr  ei  I,  404.  isrrarn 
dimavil  aratro.  Of.  Ovid.  Het.  V,  341.  Pruno  Cere»  uneo  terra-ii  ditno- 
ni  anitra.  De  Perfeoto  cUmovit  vide  panilo  ante  ad  v.  496.  —  Hinc 
anni  labor,  hinc  venit  ei  labiir.  qui  per  tutmn  nnnum  idem  manet  icum 
ifii  owtra  varìiB  ne^tiis  eiorceantur  v.  503—51:1.),  hinc  gre^ea,  famuiaiu 
tutanuiiie  patriam  alit.  |Cf.  infra  Geo.  lY,  155,  Ciria  t.  41S.  etc.)  Sic  ni- 
*tiei,  qui  totani  patriaiu  labore  ano  Bustinent,  bene  opponiintur  arbiam  in- 
«oHa,  qui  diaeiirdia  .sa»  eandem  pesaniudant.  Markl.  ad  Stat.  Silv.  1,  2,  145., 
VoM.  et  Hand.  ad  ennd.  Stat.  T.  I.  p.  2«7.  rniiiu»  bene  Hic  iiwi»  laior 
■erìbi  volnerant.  qnod  etiaiu  Keynio  placet,  qui  anni  laiiorem  aueiuit  de 
proTvntn  ex  labore  annuo,  et  a  fUbbeckio  in  Mnteituiu  reeeptum  est,  com 
IB  Gvd.  tamquam  alia  lectio  commemoretiU'.  —  parvoeque  Penntes  prò 
*nl^.  porvoeqice  nrjjote»  cuoi  reeenttBBimis  editorìboa  praeter  Bryeeom  et 
OMnBgt.  fotiam  Wa^ero  in  min.  edit.,  cni  prìna  Penate»  ci  Aen.  Vili, 
M3.  nuc  tranalati  videbatur.t  ex  Cod.  Hed.  nnnc  receyimna.  Parvi  ve- 
mmtm  indieant  domoa  parraa  et  an^rnstae.  CT.  Aen.  Vm.  5411.  Ovid.  Het. 
Vin,  637.  Fast.  IV.  531,  Silìna  1.  Bili  (qni  VÌI.  IT3.  eodem  iienBU  parrò» 
tmfm  conunemomt  I  et  Ladew.  Priigr.  p.  18.  hos  locoa  coinparann.  Quare 
DM  Hefnii  coni,  patrem  parvotque  nepote»,  ner  Peerllt.  ip.  160.)  patriot- 
am  Pmttte»  opus  est.  lOetcram  niiror,  hoiic  provocare  tantum  ad  TìbuU. 
L  S.  33.  I,  111.  15.,  et  Lacan.  IX.  330.  non  ad  ipsnni  Vergilinm  Aea. 
n,  117.  IV,  59S.  V.  fi2.  et  Catal.  XT.  35.i  —  515.  merito»  iwoen- 
»om,  qni.  eonsnrtea  luboram  aericolae.  merentnr.  ut  ab  eu  alontnr.  Vosa. 
Mnpuat  Ovid,  Faat,  I.  U63,  et  Tiboll.  II,  1,  7.  IX  etjam  Geo.  Ili,  525. 


Knlltuu  est  anni  tempua,  quo  cessai  proventna  vel  ei  pomia,  vel  e 
paearìbiis,  vel  ei  afrìs.  -  Nec  requie».  Cf.  Iiucr.  VI,  1177.  —  pomi 
mxuieret  a«av»,h.  e.  abundet  pomis,  det  nberem  pomorum  nroventnin. 


TU.  Vtìn.  ¥mì.  29.  Omni»  luiinu  iimrtru  aanti»  escuherat,  qui  Wagnero  a 
Vw^iUo  SUB  matoatna  videtur.  CF.  etiam  adnott.  ad  Geo.  I,  191.  —  5t7- 
>««rff«(  est  luanipulos  spicarum  mergis  innde  procul  dubio  toc.  dedactnm, 
vi.  Coloin.  II,  21.  3.1  comprehenans,  CI'.  Serv.  et  Philarg.  ad  h.  1.,  prae- 
m  qaem  baeo  vox  non  niai  apnd  Plin,  XVIII,  30,  72.  invenirì  videtur,  ubi 
tmmtm  prò  ìpaa  mer^  pimitur.  —  &18.  Annua  ante  messem  onerai  tut- 
vaw  prooentK,  et  poat  mesaem  horrea  vincìt  proeenlu,  i.  e.  tantua 
oN  MUTentUB.  ut  fanrrea  fniineotorum  non  sint  capacia.  Cf.  anpra  Geo.  I, 
4».  lUqae  adnott.  Heyn.  cioifert  TibuU.  IV.  1.  1H5.  Horrea  fecttwla»  la 
> M'      


J 


372  P.  VERGILI  MARONIS 

Venit  hiemps:  teritur  Sicyonia  baca  trapetis, 

Glande  sues  laeti  rcdeunt,  dant  arbiita  silvae;  520 

Et  vai'ios  poiiit  fetiis  autumnus  et  alte 

Mitia  in  apricifl  coquitur  vindemia  saxis. 

Intcrea  dulces  pendent  circum  oscida  nati, 


tU'jiclcntla  niesues.  —   519.  ^Jum  hieme«  vel  poti^  cum  estremo  anctnmno 
olivitatis  tempus   in^ruit,    quod  ab  Octobri  mense  ad  lauoariuin  estendi, 
Voss.  docet.  coli.  Colum.  Xl,  2,  83.    XII,  50.    Pallad.  XI,  10.    XII,  4.  - 
Veniet   hiemps:   teritur,   prò:    cum    venit,    teritur.    Óf.   Aen.   I,  572. 
VI,  31.    Ter.  Ad.  I,  2,  38  sijq.  fares  efregit,  restituentia-.    Hor.  Sat.  I,  3, 
40.    Farcius  ìiic  viviiy  fnigt  dicatur.  ia.  Sat.  I,  3,  53.   Calidior  est,  ticret 
ivter  nunieretìir.     Liv.  XXI,  44,  7.    Inde  cessero,  in  Africam  transcendes. 
Ter.  Heaut.  Ili,  1,  78.  dare  denegaris,  ibit  (ul  cUìud  illieo.  Cic.  Finn.  IV, 
25,  60.    Rogcs  enim  Aristonetn,  -  -  negetj  -  -  Zeiwnem  rogcs,   respondeat 
etc.    Cf.  Rubnk.  ad  Ter.  Andr.  1,  5,  3.  Heind.  ad  Hor.  Sat.  I,  1,  46.  Mat- 
tbiae  ad  (He.  Kosc.  Am.   20,  55.    Wunderl.  ad  Tibull.  I,  6,  37.    Beier  ad 
Cic.  Off.  UI,  10,  75.    Kiìbner  ad  Cic.  Tusc.  11,  12,  28.    Otto  ad  Cic.  Finn. 
Il,  17,  57.  Kritz.  ad  Sali.  lu^.  64,5.  alii.    Errare  autem  Vossium  et  alios. 
qui  in  bac  sententiarum   couiunctione  protasin  interrogative  pronuntiatani 
osse  censeant,  iam  Wunderl.  docuit.    (!#terum  de  simili  sententias  coniim- 
jjcndi  ratione  dictum  est  supra  ad  v.  80.  —  Sicyonia  baca,    Olivae,  nt 
poOtarum  mos,  a  ])raostanto  uliquo  genere  adiectum  nomen  habent.    (Cf. 
adnott.  ad  Kcl.  I,  54.)    Sici/ouctn  oUviferam  etiam  Ovid.  memorat  in  Ibin 
310.  ex  P.  IV,  15,  10.  et  Stat.  Tbeb.  IV,  50.    Ceterum  Ribbeck.,  cum  Bum. 
Siqiionia  et  Pai.  Sicfiniu  oxhibcat,  scripsit  Siciconia.  Vid.  supra  ad  v.  488. 
-  -  Trapetnm,   tranelli^,   trapes  (vox  Graec.  T()nnrfTi^s,  a  jQaniùì,  caleo, 
deducendaì,  i.  e.  mola  olearia,  l'use  describitur  a  Catone  R.  R.  20.  Cf.  etiam 
Varrò  L.  L.  V,  31.  med.  id.  R.  R.  I,  55,  5.   Colum.  XII,  50,  6.  Plin.  XV, 
e».  (U).  aliic[ue,  et  singularis  Schncideri  (.'ominent.  de  trajKìto  torculario,  VoL 
1.  editionis  Scriptorum  R.  R.  ]).  610  sqq.   adiecta,   ubi  etiam  cffigìes  eiitf 
aeri  incisas  reperies.  —    520.   Wagn.  coniungit  verba  glande  redeunt, 
„i.  e.  a  glande,  quam  in  silvis  fregerunt'*   et  coli,  locis  Geo.  I,  275.  IV, 
88.  Aen.  1,  358.  670.  X,  473.  docet,  verba  a  re  incipientia  saepc  cum  nudo 
A  Illativo  coniun^.    Rectius  tamen  alii  (mì^r  quos  etiam  Ameis.  in  lalmii 
Nov.  Annal.  plul.  LXII.  p.  43.,  qui  comparat  Liv.  XXMI,  31.  Clatds&o- 
fiuuta  haudquaquam  l<ieta  prae€Ìa  Naupactum  rediit)  iungunt  glande  h^ 
Laeti  enim,  i.  q.   satiati  et  propterea  contenti,  laeti.    Cf.  Sen.  £p.  92. 
med.  Mviis  aggregetur  aninud  Rabido  laetwn.  Schìrach.  p.  473.,  ut  in  fllis 
locis,   ubi  segete^/  lactac,  gramtna  laeia   (v.  525.)  et  siinilia  l^gnntur  (de 
q^uibuB  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  ì.\  ita  etiam  hic  pinguedinis  et  àbundin- 
tiae  notionem   iuesse  censet.    Peerlk.  tamen  p.  161.,   comparami  nUaft» 
etpws  Aen.  VI,  654.  et  nitida  iunieiUa  Nei).  Eum.  5.,  coni,   redeunt  màidi 
Sed  quod  quadrat  in  equos  et  tauros  (et.  Aen.  Ili,  20.),   num  etiam  m 
Hue«?  —   arbuta,    Vid.  ad  Ecl.  HI,  82.    Ceterum  hunc  locum  ntigaA 
|M)ota  in  Antb.  I^at.  111,61,  3.  Burm.  canens  Dant  cerasi  ramos,  danimalfi 
rabentia  silv<ie.  —  hìA-  ponit  fetus  autumnus,  dum  po^na  natnift  dea- 
dunt.    Ita  ponere  fronaen  iquod  alibi  fievonere)  supra  v.  403.    C£  ad  v. 
14.  adnott.  (Conington  comparat  Phaedr.  II,  4,  3.  Stis  nemori  cuUrixfétm 
cui  imam  iarborem |  posucrat.)    Quare  non  erat,  cur  Burm.,  laudato  Ueiiiiio 
ad  Ovid.  A.  A.  I,  231.  de  appositis  dapibus  et  vinis  cogitans,  verae  illi  io* 
terpretationi  banc  alteram  auiiceret:   „ponit,  se.  in  mensia/'  qnam  taiBO 
etiam  Ameis.  loco  modo  land,  repetit:    {j,der  Herbst  setzt  seine  maamkk' 
fachen  Fruchte  ror.")  —    522.    Mitis  (per  prolepsin  dictum)  coquitur, 
Cf.  uvam  coijucre  aj).  Varr.  R.  R.  I,  54.    Sic  Mart.  X,  62,  7.    Tokamffi 
fervens  lulius  cotjuit  tnessem,  Plin.  XII,  5,  11.  coctus  solibwt  fructiu.  uc 
Sen.  19.   poma  matura  et  cocta  etc.  —  in  apricis  saxis,    Cf.  supta  t. 
377.  —    523.  tyPergit  ad  j^audia  agricolae  domestica,    pendent  circum 
oscula  iucundius  quam:  circum  ora;  sunt  enim  ad  osculandum  porrecta*' 
Hcyn.  Eadem  ambiguitate  osatla  Aen.  I,  256.  et  XI I,  434.  dieta  videmni 


ORiaCON  LIB.  a 

Cast»  pudicitiam  scrvat  domus,  ubera  vaccae 
Lactoa  dcmittuiit  pingitesque  iu  graiiiÌDu  laeta 
Inter  bc  adrersis  luctantur  cornlGus  liaedi. 
Ipsc  dies  ngitat  festoa  fususque  per  lierbatn, 
I^is  ubi  ìd  medio  et  socii  cratera  curonant, 
To  libaas,  Lonane,  vocat,  pocorisquc  magistrìa 
Velocis  iaculi  certamina  ponit  in  uliiio, 
Corporaquo  agresti  nndaut  praedura  palaestrae. 


tìt  aatem  poSta  Tineretii  III.  S95,  VPrba  Me  dtdrea  orcKtreiit  mirula 
"raeripere.  —  524.  , .Pudica  est  mulìer.  Cf.  Hor*t.  Epod,  li.  3U." 
—  625.  demitlnnt,  gran  pondere  detncta.  i.  e.  uhen  lacto  do- 
^nint.  Pcerlk.  vero,  cai  demiUtrt  ..tueitam  cogitationcin  mnrbi,  rei 
trifltitiM,  vel  Koneotntù  iovolvere  TÌdetiir"t?)t  p-  IBI-  onì.  tlùtimttttnt.  Cote- 
miti  ('ulum.  m,  21,  3.  tannc  locum  iiie|it«  inutatnr  de  vitibng  agena:  alma 
IdluH  -  -  moHnli/mg  attenta  mutto  ubera  tleinittit.  C'inìnglnn  adnotat,  Vcr- 

eom  bic  memorom  fttùse  Lucr.  I,  3dT  Aqq.  —  526-  Rx  Arat  Mosem. 
.  .ITI).  —  527  sqq.  ..Qnidqnid  in  vita  mitica  incnnditatis  esse  «oli^t, 
memurat  gwdta;  itaquo  et  fcatorniu  HoUemni»  diia  mstidis  babita.  inqne 
bk  nniim,  in  Bscelii  honorem."  Hmm.  Cf.  Ecl.  V,  tì9  sqq.  TihiUl.  Il,  5, 
K  aqq.  Ibìque  Dimen.  —  Ipie,  acil.  colonos.  pOBseBBir  praedìi,  unod  ux 
«nstparatinne  tutina  orstioius  praegreBRme  supplendom.  Cf.  Geo.  Ili,  376. 
et  Wien.  Qq.  Tìit^.  XVin.  p.  460.  d.  Colon,  qwod  vulgo  ponitar  post  fé- 
^M,  idem  Wagn.  recte  in  Comma  mntavit,  cara  verba  «eqq.  per  cpcx^re- 
rfn  addantnr,  Nos,  parcissima  nane  distinctione  contenti,  v«l  Comma  omi- 
Muu.  —  die»  agitai  Jetttm,  non  qnari  nibil  alind  fuciat,  quam  fenetar, 
Md  qtnia  ad  dominuni  praedii  prncuratia  BoUenmìnm  portinet,  e  quibOB  imam 
ulta  commemcratur.  Vìd.  ndnatt.  ad  t.  ^Ta.  Cetenim  cf.  diotiunem  Offi- 
taw  amtm  Geo.  IV,  154.  et  Aen.  X,  235.  —  n#r  berbam,  i.  e.  in  loco 
hiafctfn  Cr.  Wagn.  Qii.  Vìrg.  IX.  p.  411..  iiuì  (ìocet,  ab  hac  dictione  (qnae 
niit  Geo.  IV,  121.  Aen.  lU.  236.  V,  102.  VI,  «5».  VII,  109.  H,  184.  SII!-) 
4tfleiTe  aLtcram  T>«r  h«rfnu,  qoao  rarìas  et  taia  deninm  nsarpetar,  onm  de 
bominlbaa  aninialibosvc  passim  per  berbos  vajL'antibtu  agatnr  (Geo.  m,  162. 
Aea-  m,  221.  IV,  404.1.  Via.  etiam  adnott.  ad  Geo.  m,  43(i.  —  528. 
..Igni»  ubi  IU  medio,  ara,  in  qua  fiacmm  ttt,  ei  quo  enoUe  parantnr. 
et  Tiboll.  n,  1.  21  —  xocii.  Cf.  Hot.  Epint.  U,  1,  133  Agricotae  ptvei 
.  Cortdila  poti  fnanenta  lei'anlea  lemporr  /alo  Corpus  -  -  Citm  aocita 
apfrnm  paerin  et  coniitge  fida.  De  sacro  Lari  vel  Gonio  facto  Uor.  Od. 
IB,  n,  IS,  sq.;  «ed  h.  1.  Bacohi  in  primis  sacrum  raapieitnr,  v.  523.  — 
apéii  cratera  coronant,  e  qno  vinnm  Iiaostum  in  noonla  defonditnr, 
tihatiri  fit;  itaqae  eoroUis  omatur.    Ct.  ad  Aen,  I,  TU.     Adnmbra- 

. 0  nostro  locna  Gratii  Cync^.  4N6  sqq.''  U^n.    Addc  Aen.  m,  525. 

^boU.  1.  1.  V.  89.  eorimatiu  ittabit  tt  antf.  calix.  —  Med.  praebet  ittffe- 

qjuare  Hann.,  Schrad.  et  Hem.  ooniciunt  tibi  (Ifnìo,  ad  quiHl  ille  snjf- 

ara  cut  posila,  bi  antcm  H'ommatc  ante  Oeuio  iMuritii,  Genio  (caro- 

i  explieant:  in  lionoreni  Genii.  Peerik.  p.  162.  totnni  versoni  (qoeu  Venr. 

"   rie  flcripsisset:    Lhtm   eocU   itd   medio*   iifte*  eriUn-a   noriManì), 

eenset  et  agittd  miitat  in  agitan».  —    529-  Ei  variis  sollenmibua, 

. imemorari  poterant,  poSt»  ania*  modo  mentionem  farit,  quod  per- 

_  vindumia  in  Bacchi  honorem  celebratnr.    Cf,  Ecl.  V,  67  soq.  Lenaet. 
'.   Sidnott.  ad   V.  1.   bnina  libri.  —  peeori*    magistrì*.    via.   oott.   ad 

L  n.33.  —  5S0.  cartami -■ 

's  praemia  posuit  (àjTli 

tturì:  certanien  instituit  kiVcìvi      ,         .    , 

ÌL9ft.  I.  3.  et  Sofh.  Ai.  936.    Cf.  Vergilios  ipse  Aen.  V,  tttì.  pm'am  e 
■éìh  eUiui»  et  Vili,  Kì%.  potilo  eertanùne.    Sic  ettam  Tac.  Hist.  '..  .. 
witUM  fetìot  ponere  et  similia.  —  rertamfn  inculi  oodem  modo  dìetom, 

^—  Mim  npud  TibuU.   m,  6.  II.,  quod  Plinio  XXXVI,  21.  eitr. 

bihtmdf,  —  in  ulmo,  ut  ant  ipsa  ulmus  sat  aliqnid  olmo  af- 
ipo  alt.   —  531.  n'idant  Burm.  recepii  ol  optìous  librìs,  quì- 


étìbaa 

%m  «t 


374  P.  VERGILI  MARONIS 

Hanc  olim  veteres  vitam  coluere  Sabini, 

Hanc  Remus  et  irater;  sic  fortis  Etroria  crevit 

Scilicet  et  rerum  facta  est  pulcherrima  Roma, 

Septem^ue  mia  sibi  mm*o  circmndedit  arces.  &35 

Ante  etiam  sceptrum  Dictaei  regis  et  ante 


bus  ex  Foggin.  et  Freytagii  testimonio  etiam  Medie,  adinn^endns,  qnem 
Heyn.  temere  ait  volgarem  lectionem  nudai  (scil.  pater  familias,  qui  certa- 
men  proponit  et  auc&r  est  nudandi  corpora)  exliibere.    (Ribbeck.  de  Med. 
tacet.)  —  Palaestrae  autem  (i.  e.  ad  luctam  inenndam)  prò  vulg.  valae- 
8tra  ex  Med.  et  fragm.  Moret.  Heinsio  snasore  ìam  Wakei.  Lncr.  Y,  968. 
recepit  (ubi  membra  nudabatU  terrete  restitoìt  prò  vnlg.  membra  nuda  da- 
barU  terrae),  eumque  recte  secati  sunt  Wa^.  et  posteriores  editores.    Fa- 
laettra  eiiim  (a  Pai.,  Rem.,  Gud.,  aliis  exnibitum),  quod  molto  facilios  ex 
palaestrae  oriri  potnit,  quam  contra,  iam  ambigoitatis  causa  non  scripsis- 
set  Yergilius,  cum  in  promptu  esset  coniungere  praedttra  palaeetra,  auod 
alienum  est  ab  h.  1.;  non  enim  palaestra,  sed  onmi  vita  rustica  praedura 
sunt  agricolarum  corpora.    Ceterum  dgrettem  palaestram  yocat,  quia  rustici 
non  secundum  leges  Gynmasii,  sed  naturaUbus  viribus  nitentes  luctanter. 
Burm.  confert  Suet.  Aug.  e.  45.,  qui  catervarios  oppidanos  pugìles  opponit 
legìtimis  et  ordinarìis.  —    532  sqq.  Haec  fuit  vita  priscae  Italiae.    £t  de 
dura  quidem  Sabinorum  vita  vid.  Aen.  IX,  603  sq.  colL  cum  Hor.  Od.  IH 
6,  37  sqq.  —  583.  vitam  coluere,  ut  ap.  Lucr.  V,  1144.  et  1149.  (1145.  et 
1150.)  colere  aevom,  —  Etruria  crevit,  h.  e.  Etrusci  agricultura  poten- 
tes  et  opulenti  facti  sunt.    De   fiorente  Etruriae   agricultura   cf.  Mfiller. 
EtruBÌcer  I.  p.  255.  —  Vulgo  locus  sic  distinguitur:  crevit;  SdUeet  et  ré- 
rum  etc.,  atque  Wunderl.,  contra  Heyn.  disputans,  qui  recte  cremt  eeHieet 
ooniungi  maiuit,  provocai  ad  Aen.  I,  493.    Sed  ibi  et,  post  eeiUcei  coDo- 
catum,  yalet  i.  q.  etiam,  quod  ab  h.  1.  alienum;  quare  recte  Wag^i.  Colini, 
quod  vul^  post  crevit  ponitur,  delevit.    Nihilominus  etiam  Ameis.  Spiefl. 
p.  28.  eetlù^  cum  sequentibus  yerbis  vult  coniunctum.    Rectius  dinoet, 
pertinere   ad  utramque  sententiam  et  eadem  ratione  interiectum  esse,  qui 
Ueo.  I,  282.,  ubi  vid.  adnott.    Ceterum  cum  toto  loco  nostro  Heyn.  oonfeni 
iubet  Cic.  Rose.  Am.  18,  50.  —    534.  „rerum  facta  est  pulcherrima, 
nota  forma,  omnium  imperiorum  praestantissimum  ac  beatìssimnm  factum  art. 
Est  scilicet  Graecum  XQ^M'^  xaXttarov,  ree  pulcherrima,  et  exquisitìiu  renm 
pulcherrima.*'  Heyn,    \}i  enim  apud  tìraecos  twv  ovtfov,  ita  apud  Boounoi 
Genitivum   rerum  band  raro  vim  Superlativi   augere  constai.    Sic  Ofid. 
Met.  Vm,  49.  (ubi  vid.  Burm.  et  Bach.)    Her.  TV,  125.  et  A.  A.  I,  tit 
pulcherrime  rerum,  i.  e.  pulchritudine  prae  ceteris  omnibus  iudgnis,  H<ff. 
Sat.  I,  9,  4.  (ubi  vid.  Heind.>   duleiestme  rerum,  Val.  FI.  IH,  369.  («U 
vid.  Burm.)  tristissima  rerum,  Ter.  Eun.  Il,  2,  1 7.  ^ta  esseprimoe  ee  amm- 
um  rerum  volunt  etc.    Cf.  praeterea  Spalding.   m  PraeL  ad  Quùict  p. 
LXXXI.  et  Obbar.  in  Krit.  ÈiU,  1825.  p.  291.  Pulcherrùnue  autem  ad  a- 
vitates  et  populos  relatum  legitur  etiam  ap.  Rutil.  Itin.  I,  47.  (cui  loetf 
noster  obversabatur)  Exatidi  regina  tui  ptucherrima  mundi  Inter  Mtnot 
Roma  recepta  polos  atque  ap.  Fior.  IV,  1.  pidcherrimum  imperium  et  II,  19. 
pulcherrifììus  populue.  —    585.  arces,  i.  e.  montes,  coUes.    Vid.  adiott 
ad  Geo.  I,  240.  et  supra  ad  v.  172.  Ceterum  hic  versus  redit  A&l  VI,  783. 
Peerlk.  p.  162.  eum  noe  loco  a  Grammaticis  insertum  putat,  ,,cum  Veigi- 
lius  eosaem  versus,   ne  litera  quidem  mutata,   repetere  non  soleat;"  (pxfà 
falsum  est.    Vid.  adnott.  ad  Ed.  V,  37.   (Addit  autem  p.  380.:   „£K  eut^ 
Virgilii,  posuisset,  credo,  ante  v.  534.   Roma  prius  sibi  circumdedit  aroes 
septem,  tum  facta  est  domina  Itidiae  et  mundi.'*)  —  636.  Ante  lovem,  tvil 
Saturno  r(^e  s.  aurea  aetate,  sic  vivebant  bomines.    Dictaeus  rea  vocstor 
luijiter  a  Diete,  Cretae  monte  (in  orientali  insulae  litore  sito  et  nunc  Lo*- 
siti  s.  Lasthi  appellato:   cf.  liber  meus  geoCT.  IH.  p.  1032.),  in  quo  nstiu 
esse  putabatur.    (Cf.  Geo.  IV,  152.   Apolloa.  I,  1,  3.   ibique  Heyn.  p.  '-^ 
Apud  Ovidium  vero  Met.  Vm,  43.    Sunos   ita  appellatur,  cum  Didann 
pofitis  oranino  prò  Oretensie  usurpetur.    Cf.  adnott.  ad  EcL  VI,  56.  O 


w 


GEORGICON  UB.  II. 


Inpis  quam  caeeid  gens  ost  ep alata  iuvencis, 

AareuB  hanc  vjtani  in  terris  Salurnua  agebat; 

Necdiim  etiam  audierant  inflari  classica,  tiQcduui 

Inpositoa  duris  crepitare  incudibus  enBes.  540  U 

Sed  nuB  inmenaum  spatiia  confecimus  aequor, 
Et  iam  tempua  equ&m  fuìnantia  solvere  colla. 
I 


DÌn|^n  oonfeni  hibet  Cic.  N.  D.  CI,  21.  tertr'tim  Creteiuem,  Sahimi  jiUnm 
etc.  —  687-  Inpia  geni,  b.  e.  boininum  genaa  irtpiam,  uuiid  naturae 
legsin  viokt  boTcm  maotando.  Of,  Arat.  Phaen.  132.  n^àjot  ài  fimùf  trrù- 
aam'  àfi'tuiQiay  (qnem  iam  Serv.  comparai).  Coliun.  proef.  1.  VI.  boin* 
tanta  ftat  aptuì  aiitiqitos  oeneratìo,  ni  Ioni  capital  et»et,  bovent  necuÌMe, 
iptam  cirtm,  et  Cic.  de  N.  D.  II,  63.  1511.  Tania  pulahatur  ittilàa»  per- 
^pi  ex  btUitt»,  ut  eonim  «Urerihu»  vaici  tceltia  haheretur.  -  &38.  aiireut 
Saturttiig  <ib  aureani  actatem.  cqÌuh  tainquutn  paretu  et  anctor  fuìt.  Cf. 
idnott.  ad  Eul.  IV,  e,  et  U.  ~  &g9.  Ar«cJ»r'i  etinm.  Peerlkam^io  p.  163. 
Ncntentia  postulare  Tidetnr  Neeibunficiàm.  —  clantica  inflart,  cani  in- 
flato  comu,  tuba,  buccina.  Vid.  Prop.  IV,  2  (HI,  3).  41.  NU  tiài  mi 
ranco  praetorìa  classica  comu  Flarn  et  Tibnll.  I,  1,  4.  clanica  pnUa 
(i.  e.  lituo  vel  comu  inipnlso,  inflatu  editai  ohi  vid.  Hojn.  ~  640.  Postico 
ontatn  Tergtlins  de  proaadendis  g\adm  loqtittur.  Qaod  attìnet  ad  anapho- 
ram  Particnlae  necdiaii.  Woiid.  confert  PLn.  Poneg.  e.  14.  Et  necdunt  im- 
ptralor,  uteihan  dei  filiiit  eraa.  —  541-  PoSta,  aumpta  a  Cicco  imagine, 
MJW  libro  tÌQem  faciendnm  esM  aigsifìoat.  Wo^.  in  Proleg.  ed.  min.  p. 
XVIII  aq.  ex  bis  vergjbns  non  temere  concladit,  Vergilinm  principio  no- 
iBìiae  ultra  prìuiuiii  et  ttecnodam  libnim  procedere,  piostea  vero,  Auecena- 
tia  Tolontate  permotnm  (cf.  Geo.  111,41,1,  etiam  seqnentea  libroB  addidisse. 
baac  elansolam  auteiii  incuria  intactam  reliquisse,  quamquam  mutato  con- 
■Qio  eiordium  tutina  canninia  (I,  t — 1.)  iam  matavisset.  Eadom  fere  est 
iutieri  senteiitìa  Pni^r.  land.  p.  18.  propoaita.  —  aeqvor,  i.  e.  loens  pla- 
BU  omninu  (cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  50.  et  n,  105.)  et  bie  qiiidem  circos. 
tARenjum  apalii»,  i.  e.  immensoram  apatiurum,  h.  immensa  apatia  s. 
deconoa  (vid.  ad  Geo.  I.  512.),  habens.  Cf.  Aen.  V,  5S4.  VH,  380.  et  nostro 
ÙbiÌIìb  loco»  ÌMM.  VI,  !I2.  AmeÌB.  tamen  Spicil.  p.  2y.  oomparatianem  po- 
tila a  peregrinante  anmptam  cise  censet,  qui  longùi^uum  iter  confecerit  et 
Mk  feaperam  equis deuat  iugnro ;  qnod  nuM  lan^dius  Tidetnr.  --  .,CoUa 
«quorum  tolvere,  dam  iugiun  soivitnr,  deniitrar.  Sic  éif'  Sgfiatot  av^f- 
Mtc  tnnwv  luaafàfyij  Callim.  h.  in  Pali.  Lav.  10.  SoUomne  est  ititi)'  Xn- 
Movt,  tolvere  equo»."  Hegn.  —  tempua  •  ■  solpfrc.  Vid.  adnott.  ad 
0«0.  1,  305.  —  /umatttia  colla,  at  Aen.  XII,  337.  equi  fumante»  au- 
dore.  Palat.,  Rom.  et  aliqaot  alii  Codd.  apitmantia,  eailemqne  varietas  apnd 
Qoinctil.  Inst.  Vili,  6.  invenitur,  ubi  hic  Tersns  laudatur.  (Jf.  etìun  Barm. 
M  Pbaedr.  IQ.  6.  et  Cort.  ad  Lacan.  IV.  754.  Per  se  otrumque  bene  dici- 
tnr  (ef.  Band,  ad  Stat.  SUt.  I.  21.  atqpe  Geo.  m.  bìì.  et  Aen.  XII,  338. 
cani  Aen.  IV,  135.  V,  817.  VI,  883.  XI,  770.  XD.  372.  tìSI,):  neqne  eco 
"  anb  iugo  vel  freno  «mmantói  cnm  Wafjn-  taroquani  „noii  aaniim"  &- 
9rim;  nb  melioruni  tamen  Codd,  conaensum  vulgarem  tectìimem  reti- 
a  censen.  qoaiii  etiam  Rìbbecli.  et  ueteri  editores  recentiesimi  etbi- 
Ceterum  rcepeiit  hnnc  locom  poeta  in  Wcmad.  PoSt.  L.  min,  m, 
),  arator  Liberal  emerito  fervida  calia  bovi. 


P.  VEBeai  HABONIS 

GEORGICON 

LIBER  TEETIUS. 

ARGUMENTUM. 

Orditnr  po6ta,  nane  de  re  pecuaria  Rcrìpturns,  lìbrum  ab  exix>8Ìtii>ne 
ar^iiuenti  (1.  2.),  et  Bipiifìcat,  se  rem  piane  novam,  auam  nenio  ante  ipsuDi 
attijrerit,  tractaturain  esse  (,*^— *.).),  quo  n(»n  sibi  moao  landem,  sed  etiani 
Mantuae  suae  norum  decns  et  omamentum  paret  (10 — Ì2.),  ibiqae  Cacsarì 
Octaviano  Indos  et  teniplum  iiiia^nibos  et  statuìs  in  eius  honorem  confe- 
ctis  omatum  Re  institatunim  (13— 39.Ì.  Tum  Maccenatem,  a  quo  Georgica 
conscrìbere  iossus  erat,  invocat,  ut  sibi  hoc  opus  perficienti  benevolus  ve- 
lìt  adesse  (40 — 45.).  Denìque  Octaviani  bcliìcas  laudes  heroico  cannine 
se  concelebratnnun  promittit  (40 — 48.).  lani  Carmen  ipsum  incipit,  qnod 
priroum  agit  de  eqms  et  armentis  (49 — 285.),  et  ita  quìdcm,  ut  anctor  d<»- 
ceat,  primo  loco  legendas  esse  bonas  equas  et  vaccas  (49—62.);  admissn- 
ram  ita  curandam,  ut  mares  laeta  inventa  validi  ei  adhibeantnr  (63 — 71.i 
et  quibus  noti»  equi  generosi  et  ad  admissuram  idonei  cogncìscantnr  (72- 
122.).  Tum  transit  ad  equas  et  vaccas  (de  quibus  agiiur  123 — 216.)  etpri- 
mum  qnidcm  dicit  de  cura  matrum  gravidarum  (13^ — 156.),  de  cura  vite- 
lorum  (157 — 176.),  de  cura  pullorum  equinorum  (179 — 208.).  Tum  et  boves 
et  eouoB  a  nimia  Venere  arcendos  esse  docet  (209  sqq.),  cui  praecepto  addi- 
tur  aigressio  de  boum  libidine  tiagrantium  certamine  (219 — 241.)  omninoqne 
de  Veneris  stimulantis  furore  (209— 2S5.).  lain  progreditur  ad  curam  ovinm 
et  caprarum,  praetatus  de  diffìcultate  argnmenti  digno  modo  pertractandi 
(28(>-  403.):  et  primum  quidem  agit  de  ea  cura,  quae  ad  pecudes  per  hie- 
niem  in  stabulis  habendas  spectat  (294 — 321.);  tum  de  pastione  ner  aesta- 
tem  (322 — 338.),  cum  excursu  de  vita  pastoricia  Afrorum  et  ScythannB 
(339—383.);  quem  sequuntur  praecepta  de  studio  lanae  (384 — 393.)  et  U- 
ctis  (394  403.).  Post  exponit  utilitatcm,  auam  canes  nastoribus  praebeant 
(404  413.)  et  adiungit  praecepta  de  cavcnuis  animantibus  noxiis,  imprìnrà 
de  serpentibuR  depelìenais  et  necandis  ^414— 439.),  et  de  avertendis  raorbis 
^440 — 473.).  Ita  aditum  sibi  parat  ad  narrationem  de  peste  Norica  armen- 
toruni  ac  pecuduni  nobQissimam  (474  -566.)  et  primum  quidem  de  morbi 
causa  et  ratione  agit  (474 — 485.);  tum  de  variis  animalium  generìbus,  qm 
ilio  morbo  cor rcptafnerint:  de  pecorìbus  et  minoribus  animalìbus  domesti- 
cis  1486—497.),  de  armentis  (498-  536.),  de  feris  (537-  -540.).  de  aliis  be- 
stiis  (541-547.);  denique  de  omnium  remediorum  vanitate  (548 — 566.). 


P.  VERGILI  MAHONIS  GEORGICON  LIB.  UI,      377 


Te  quoque,  magna  PaJes,  et  to  memorande  

Pastor  ab  Ampliryao,  vos,  sìlvae  amnesque  Lyca 
Celerà,  quae  vaciias  tenuìasent  carmino  montes, 
Omnia  iam  volgata.     Quis  aut  EurvBthea  duriim, 
Aut  inlaudati  neacit  Buairidia  aras? 
Cui  non  dJctas  Hylaa  puer  et  Latonia  DeloB 


1.  2.  Nane  rem  pecDiìam  ei^onara.  Pro  ea  Palfm,  desm  pastoriciam, 
et  pagtorem  ah  Amphri/io,  i.  e.  ApoUitum  Notniiaa,  (de  quihuB  vii!. 
(Minuti,  ad  Ed.  V,  35.1.  et  prò  Pane  Lycaenm,  moiitoin  Arcadine  Pani 
laenim.  (cf,  adnott.  ad  Ed.  X,  15.)  nnminat  Pattar  <ih  Amp/irgto,  pn» 
Ptador  Ajnfihryaim,  vo/iivc  ^fiifiivaiiS-iy.  Ita  v.  e.  Aen.  TU,  ii47.  Tyrrlie- 
itJ(  ab  arie  Afeacntiug.  Varr.  R.  B.  li,  2,  ì.ptittoret  a  Perganùdi:.  Orili. 
Am,  n,  6,  1.  alet  ab  Inda.  Propert.  V  (IVI.  6.  37.  «wwitor  ah  AUhi. 
Ut.  I,  50,  TWnbb  ab  Arida.  VI,  13.  colma  a  VtMrit  etc.  Cf.  Handii 
Tdt«.  I.  p.  IS.  et  adoatt.  ul  Rei.  I.  6.  S3.  Geo.  U,  343.  et  infra  t.  33. 
,.Àmphrymm  TliMaaliae  et  quidem  Phtbìntidis  notuin  fliuuen;  ad  qnud 
Apollo  biives  pavisfie  dicitnr.  cum  A<lniel«,  PheTaooram  rcfri,  aerviret,  vid. 
Eurìp.  Ale.  pr.  «t  Callim.  in  Apoll.  il  aqq^  TibuU.  li.  ;t,  11.  Ili,  A.  67. 
Eipteuit  locurn  Lucan.  VI.  308."  Hftfa.  Itcm  anotur  i^nninis  in  Anth 
Lai.  Bnnn.  n,  ISO,  13.  teqtie,  Pldet  et  le  pattar  memoramle  per  orb^ui. 
De  Amphrj/to  fluvìo  ^nnnc  ab  nppidnlo  Kf/iUoti  denominato)  of.  Ulwr  nieiu 
«mn.  in.  p.  882.  et  Leaka  Trar.  in  North.  Greece  IV.  p.  337.  —  Pcerlk. 
p.  219.  ante  ras  Cogralam  et  vnlt  insertam,  qua  nnn  opiu  est.  —  8.  Alia 
■rgoiaenta  iam  ab  bIiìr  occupata,  trita  et  vulgarìa  aunt.  —  qnar:  tenuiii- 
«s>l,  delertaviseent;  priuK  iiiinìrain.  cnm  luvec  omnia  nondun  vulgata  ea- 
genl  Of.  Ovid.  Faat.  IV,  20.  Mct.  Xn.  167.  V.  284.  Phaedr.  V.  5,  25.  - 
waeuai  menten,  bcÌI.  a  cnris.  vacantw  Borerìs  reboa  ac  stndiis.  ideoqne 
tmclivm  ad  noEtamm  carmina  audienda.  ii't  adnott.  ad  Oen.  Il,  2^.) 
Ceteniiu  ("odd.  lectin  fluctuat  int«r  camUite  et  parnànn  (gimd  praebent 
Hed..  Boni-,  tlod.,  alJiì.  Bnrm.  et  (in  priore  L-ortc  odit.)  iafin.  hoc  (good 
tnratnr  Pai.,  fniffm.  Ver.  et  PhilarR.:  A  Rilibetlf,  Pnik-R.  p.  193.).  Heyn. 
ri  Wo^.  iUud  ilcfondnnt.  qnos  scqnnr.  quamquam  bene  scio,  diflÌDiliorem 
loetioiicni  non  semper  sue  Teram.  iln  min.  tamen  cdit.  Wairn.  deflent  ad  al- 
tasiD  Icrtinnemi  cet«ri  anteui  recentiorca  editorea  nobiacnm  fadant.)  — 
4.  Omnia  iam  valgala,  ideoque  a  me  omittentur.  8io  Nemes.  C^eg. 
17.  Ornai»  ut  aiitigm  vulgata  eit  /abtila  Meli.  —  „Euryttheam  InotiBaimnni 
llnni  Hvceoaram  re(;em;  uf.  H<im,  D.  XIX.  123  squ..  ex  quo  haec  fabula 
pctcada]  memoranH,  Herculia  labores  intplli^t.  Eodem  referendi  sunt  Bu- 
«rw  ab  Eeri'ule  cbcsub  et  Hylaa,  Cumnieniiirat  autem  fabnlaa.  qnaa  a 
Mtia  mnltis  poStis  traetatoa  esse   conatabat;   otiara  de  Belo  et  de  Pelope, 

"'tpotlainiam  carso   qaadrì|ranim  obtinnit.     Rine  Cai  non   /lictnsf 

enim  de  poEtis  eollemne.    At  ea  omnia  poetarum  opera  intercide' 

T^rt.  praet«r  Apollunii  et  Theocrìti  locos  de  Hyla,  UerculiH  amasio,  et  Deli 
iMdes  apad  raUimacbum."  Hcjpi.  —  5-  ialaudatut.  in  qui)  nìhil  lando- 
tcm  est  vcl  laudari  potest,  i,  e.  doteatabilis.  (^.  Ooll.  II.  G.  ibique  Qto- 
wvr.  Uacrob.  Sat.  VI.  7.  Schirach.  p.  442  «q.  et  Hach  in  libello:  Virfrìlii 
BmatiJqQe  nonnulla  loca  -  -  rindicare  Btndet  etc.  (Lipa.  1756.)  p,  26  aqq. 
8ie  «tiam  Cland.  Ruf.  U,  226.  non  illaiidata  aetUtin.  EipTesait  antem 
Botnerì  ei*  àvofiiitijóv  Odyss.  XIX,  26U.  5<)7.  Peetlk.  tamen  p.  230.  aada- 
dtdmc  coni.  Pebuinei.  —  De  Butiride,  Ncptoni  et  LjaianasKae  Tel  Li- 
loae  filio,  crudelissimo  Ae^yptioroni  tiranno,  qui  com  ho»irit«B  oumea  lori 
iniaolaTct,  ab  Hercoìe,  cui  casdem  msidiaa  pararet.  interfectua  est,  cf. 
•IMterea  Apollnd.  11,  1,  5.  II.  5,  11.  ibiqae  Hevn.  Schol.  ApoUon.  IV,  1306. 
B«md.  n,  46.  Hygin.  f.  31.  Macrob.  Sai.  VI,  7.  alii,  et  qnae  recenlioribua 
tonporìbita  de  hac  faboia  diaputanint  Creuzor  Symbol,  ii.  Afyth.  I.  p.  357. 
•1.  II.  M.  Hermann.  ^fJ/lh.  d.  OrÌf4;hm  li,  p.  558.  Schinclie  in:  Eneh'g 
•i.  Ormber»  Enej/cl.  XIII.  p,  141  aqq.  et  Haakh  in  Paoly  Reatmeyel.  I. 
p,  IS47.  ed.  2.  —    6-  Cui  (vel  Quo*,  nt  ffibb.  aoribit  cura  sched.  Vat.  a. 


ni  Hippi 
Otctrf  en 


378  P.  VERGIU  MARONIS 

Hippodamcque  humeroque  Pelops  insignis  ebumo, 

Acer  equis?  Temptanda  via  est^  Qua  me  quoque  possim 

ToÙere  humo  victorque  virum  volitare  per  ora. 

Primus  e^o  in  patriam  mecum,  modo  vita  supersit^  10 

Aonio  rediens  aeducam  vertice  Husas, 


m.  pf.:  ef.  eius  Proleg.  j).  413.   et  Wagn.  Orth.  Verg.  452.)  poétae  non 
dictue,    Vid.  ad  Ecl.  Ili,  55.    De  Hyla  cf.  adnott,  ad  EcL  VI,  43.  - 
Heyn.  gravius  interpanxit  post  puer^  qnod,  coli.  Santenio  ad  Terent.  Maur. 
p.  272.  et  Gaìsfordo  ad  Hephaest.  p.  308  sq.,  vìtuperat  Wa^,  emn  sic 
retenta  prononciantis  voce,  vitium  contrahant  numeri.  —  £atonia  /)«- 
lo8y  per  Latonam  clara  et  nobilìs  facta.    Ita  mons,  in  qno  Latona  p<»erit, 
Statio  Theb.  VII,  701.    CyìUhtm  Latonius  vucatar.    C'Oterain   vid.  adnott 
ad  Ecl.  VII,  29.  —  7<  De  notisKinia  Pelopit  et  Hippodatuet  s.  Hippodo' 
rtùae  fabula   cf.  Paus.  VI.  20,  21.    Schul.  Pind.  01.  t  127.    Hyg.  f.  84.  et 
243.  aliiqae.    Scilicet  Pelops,  Tantali,  regiR  Lydiae,  iilius,  quem  pater  ipie 
diÌ8  epulandum  apposuerat  et  cui  lupiter  in  vitam  restituto  prò  humero, 
a  Cerere  iani  absumpto,   ebumeum  miecerat,  postea  Hìppodamiam,  caim 
patroni  Oenomaum.  risae  regcm.   quadrigarum  certamine  vicerat,  uxorem 
ex  pacto  duxit.  —  humero  insignis  eòurno.    Cf.  imprimis  Pind.  QL  L 
72  sqq.    et  Ovid.  Met.   \1,  404  sqq.    Verba    hianeroque    Pelops   inngnù 
ebumo  iterantur  in  Anth.  liat.  Burnì.  1,  170,  150.   Ceterum  cf.  adnott.  ad 
Geo.  I,  44.  et  385.  —  8.  Acer  efjuin,  rcgendis  quadrigis  strenuus,  ezoel- 
lens.    Vid.  Aen.  V,  668.  et  Hom.  II.  IV,  303.  Innoavvì^  mnoi&tis.   Pi»- 
terea  cf.  Acn.  IX,  176.  et  X,  411.    Videtur  potHa  eum  mythum  respieere. 
ex  quo  Pelops  Hippodamiam  vicit  Keptuni  auxilio,  qui  ci  equos  alatos  de- 
derat.    (Cf.  Pind.  01.  I.  140  sq.  et  Pausan.  V,  17,  4.)  —  9.  CircumspideB- 
dum  mihi  est  argunientuin  (nondum  ab  aliis  tractatum  adeo^ue  a  unedi 
poétis  praetcrmisHum:  cf.  v.  41.  iiUacti  scUttis),  cuius  tractatione  insigiieiD 
consequi  possim  gloriam.     Temptanda  (vid.  ad  Ecl.  I,  49.)  via  est  Co- 
nington  confert  Hor.  Od.  m .  2,  22.    Virhis  -  -  negata  temptat  iter  via,  - 
Victor,  qui  Servio  est  effevtor  propositi  et  roti,  sijrnificat  eum,  qui  rem 
magnam  et  diffìcilem,  qualis  haec  est,  feliciter  perfecit.    Cf.  infra  ▼.  17  iqq. 
Sic  Lucr.  I,  75.   Omne  immensum  peragranit  Èpicurus  -  -  Unde  refert  no- 
bis  Victor,  quid  pos9Ìt  oriri  etc.  —  virorum  per  ora  volitare  onttàu 
quam  ferri  per  ora,  in  ore  omnium  esse.    Notum  autem  ex  CSc.  Tose,  l 
15,  34.  Ennu  (]|).  161.  Hessel.  s.  p.  162.  VahL)  illud:   volito  vivus  mar  on 
virum,    Vid.  etiam  Aen.  XII.  235.  vivusgue  per  ora  /eretur,  Pallaoii  1^ 
taph.  Ciceronis  v.  ult.   Vivus  in  a€temum  doctaper  ora  volo  et  SiMui  Uff 
135.  ire  per  ora  Nomea  in  aetemum  paucis  mens  ignea  donai,    'SQakiaàr 
nus  Bryce  (haud  dubie  memor  eiusmoai  locorum,  quales  sunt  SaU.  In;.  31- 
incedunt  per  ora  niagnijice  et  Hor.  Sat.  II,  1,  64.  nitithut  qua  qmsqaeftf 
ora  Cederei)   ora  hic  prò  vultus  posita  et  per,  ut  in  verbis  per  tirrm 
(comae  trahuntur:  Aen.  I,  481.)  et  simìlibus  locis  „over  the  emrfaee  àf* 
explicandum  esse  censet,  ut  sensus  sit:  Victor  quasi  triumphana  prMtervo- 
lare   {„soaring  to  the  heights  of  poetn/",  vel,  ut  Coningtonia  Terini  vttf 
inter  utramque  explìcationem  nuotuaniis,    ,,a  bird  and  flyùig  in  Atér 
frora  countrif  to  countri/**);  quam  tamen  interpretationem,  licet  apte  eoa* 
veniat  ad  verba  se  toUère  humo,  iam  ille  Ennii  locus  debébat  dìflMidtfe, 
ut  nihil  dicam  de  notissimis  dictionibus  J»à  atòuato^  ilrtu,  in  ore  ettti 
in  OS  venire  etc.    (!!eterum  cf.  etiam  adnott.  ad  Aen.  I,  375.  —   10.  *f^ 
mus  ^0  inter  Mantuanos  l,,non  Romanorum,  quod  superbum  esset":  Wag*-] 
nomen  poètae  consequar  [ad  quam  gloriam  bic  non  priua  adapirat,  qaam  ^ 
in  eo  est  ut  argumcntum  tractet,  quod  ante  eum  uullua  aliua  poCiaatti^)- 
Qui  primus  inter  alìquem  populum  poési  clarescit,  is  Musas  secum  m  iméw 
ducere  dici  potest,  et  omatius  ab  Helicone,  Boeotiae,  Aonilms  oma  W** 
tatae,  monte  [vid.  adnott.  ad  Ecl.  VI,  65.]:  idem  referre  palmam,)»»' 
dem,  gloriam,  praemìa,  victoriae  insignia,  dici  potest,  respectu  emtmiif^ 
ntusicorwn,  quae  inter  Graecos  haberi  solebant.*'  Heyn,    Ita  etiam  rtfrftey 
explicandum:  e  ficto  iUo  certamine;  non  Neapoli,  udì  Geoigìca  oonto^M- 


J 


r 


GEORGICON  LIB.  IH. 

PrìmoB  Iduinaeaa  rcferam  libi,  Manina,  palmas 
Et  viridi  in  campo  lempliun  ds  maniiuro  punam 
Propter  aquam,  tardii;  ingens  ubi  flexibuH  errai 
Mìncius  et  tenera  praetexìt  harundine  ripa». 
In  medio  mìhì  Caenar  orit  teinplumc[ue  tonebit. 
Uli  Victor  ego  et  Tyrio  conspectus  in  oatro 
Centum  guaorìiugoa  agìtabo  ad  fliimina  cuitub. 


Iiil^lon  conCeTt  Hnr.  Od.  1.  37.   31.    Privata  deduci  superbo  Aon  ImmiliK 
auuier  tritimiihii.  —  moria   vita  miperirt.    Recordanaam  est,  Vei^iliam 

IMr  ìmbeciUa  fnìsse  valetudine.  (Cf.  Dia»,  de  vita  et  cann.  Verg.  p.  AlV. 
2.    Id'tmaeaa  palma»  poi'ta  comincnii>nit._epitheto  a  noDili  ali^U' 


genere  petitu.  I<btma»i  cnim  rctpo  nierìdionalU  Palacstinae  iuxta  Ho&bi- 
us  Dgqae  ad  Siniuu  Aolaniticam,  (de  qna  cf.  Strab.  XVI.  p.  760,  PtoL  V. 
16.  loseph.  Ant.  II,  1.  alii  et  liber  meiw  geoftì-  II.  p.  741, i,  hit  oro  tota 
Palaeetina,  qiiain  (mideiD  paliniK  abundare  constai.  CF.  Lacan.  Ili,  216. 
arbtuto  paltnanaa  dire»  launu'.  Sii.  111.  UOO.  pnlmifera  Idiane,  8tat.  8ilv. 
T,  2.  13S.  pidmeta  -  -  ri  gilna*  Iiìuiiia  et  Plin.  Xlll,  4,  6.  ludaea  iacl^ 
paimù.  lann.  docet,  Weston.  in  Anelonim  diario  clast>.  XX.  p.  2tll.  pri) 
Idbmiioeag  cnnìicere  lionata»,  culi.  ^l.  Theb.  VII.  721.  De  tota  antetn 
Hotentia  primut  ■  ■  deibicam,  reftratn  eie.  Voss.  confeni  iabet  Lncr.  I. 
tt&.  Hor.  Od.  III.  3U,  13.  Prop.  Ili  (IV),  1,3.  Maoil.  I.  4,.  nnibus  iiupritmit 
■ddendoB  est  l,ucr.  I,  llSsqq.,  quom  Vergilio  ante  ooulns  tuisse  liquet.  — 
18.  Qui  victorinra  appetebant,  ci  namini,  cajns  aniitìo  maxime  ndebant, 
ana.  tempia.  Iu<li)s  vnvere  sotelsint;  idooqne  etiam  Verpìliua.  qui  ei  pos- 
tico, qnod  fingit,  certamine  victoriain  se  reportatnram  sperai,  ''aesari  Octa- 
viaao,  cai  omnia  ipsumqne  otinm  ad  HCribendtun  necesaarium  debebat,  tam- 

riQ  deo  gai  [vìd.  adnott.  ad  Ecl.  I,  6.)  teraplnm  ex  votu  eiatniendaiii 
Index  aollemnes  institnendus  proraittit.  Haec  omnia  aal«m  aUei^rìce 
CMienda  esse  de  cannìuibait,  qnibue  aact«r  Octavianum  celebrare  velli,  vix 
tn  qun<l   commcniavem.     El  «atis  probabililer  Tittler,  qui  in  PrutTr.  land. 


■  V«rgUio  eme  adieetos,   hnno  locam  de  tempio  eutniendo  ad  Aenead 

refert,  qnam  conacrìbere  poStae  iam  slet  senténtia.  Vid.  eliani  adnott.  ad 
T.  46.  —  templum  pontre,  jiSivai,  satia  notnm.  Cf,  antem  eiim  h.  1. 
rfsiflM  Hor.  Od.  IV,  I,  n  aqq.  et  Vcr^r.  TataL  5.  5.  —  de  «tarmare 
VM.  adnott.  ad  Ed.  vn,  31,  —  14,  Propter,  prope,  Vid,  ad  Ecl.  Vm. 
8T.  D«  HÌDcio  antem,  viciium  regionem  ìnnndanle,  vid.  ad  Ecl.  1,  51.  VII. 
Il  13.  Geo.  n,  198.  Aen.  X,  206.  —  errai  Miueia»,  hnc  et  illoo  Ta- 
citar. Cf,  Rhomn.  Fannins  de  pond.  98.  errante*  undii  ìaìienlibu»  ttmne», 
•t  adnott.  ad  Ecl.  IV,  ly.  —  16.  Statoa  dei  in  medio  tempio,  tv  t^  va^. 
Min  lì",  ponetnr.  -  17.  Illi,  i.  e.  in  honorem  Caesarìa:  Datiins,  c|neui 
VMMit  commodi.  Aljgnut  tamen  Codd,.  inler  ijdos  Kom.,  tUic,  —  Victor 
éfo,  qui  carminÌB  palmam  ac  glorìam  in  patnam  retulerìm.  ut  v.  !l.  — 
ci  Offro  (i.  e.  pnrpnra:  vìd.  ad  Geo.  U,  BUG.  et  infra  ad  v.  307.)  een- 
tpeetua,  i.  e.  curator  ludonini,  Indos  cditnms  mf^iatratanm  Romanomm 
nemplo.  qui  tuga  praeteita  utebanlur.  (H.  Uur,  A.  P.  22B.  Rfgali  con- 
mf*etm  in  taro  nuper  ei  antro  (a  Coningtxtne  land.).  Praeterea  cf. 
Ara,  Vili,  588.  chlàmi/de  et  jiidia  conapecttu  m  armili.  —  18.  ,,rt3«- 
l«io  earriis,  non  aliler  accipiendum ,  qnam  puStam  editnroni  Indo*, 
in  qaihns  qnadrìgae  a^nieotur.  ^  Centum  antem  quadriga»  poita  pil- 
lai; Tect«  lue  niemorea  locnm  Tibolli  l,  7.  1».  nec  non  Griitìi  Cjaeg.  530." 
Bill»!  Adde  <^tnll.  IJCtV.  388.  Satpe  pater  divùm  -  -  Atatua  con  /etti» 
Bninenf  tacra  diedue,  Comipfjit  terra  rmfuin  procarrere  atmit,  Kame- 
■H  antem  centenarìna  in  aacria  (nt  Aen.  I.  417.  et  IT.  199  eq.  cf.  adnntl. 
«d  Aen.  IV.  510.  et  Vili.  716.)  et  in  conviriis  (ni  Hor.  Od  HI,  8.  13.1 
■oDenuiis  fnìsse  W^piero  non  temere  videtur  (qui  in  min,  edil.  docet,  een- 
feMt  non  de  ano  mìssu  intelligendnm  eaae,  sed  de  plorìbus,  et  de  centnm 
qaid«ni  missibuB  in  Indie  aaecnlarìbua  peractis  oonferri  iabet  Suet.  Ner.  22, 


380  P.  VERGILI  MARONIS 

Cuncta  mihi  Alpheam  linquens  lucosque  Molorchi 

Cursibus  et  crudo  decemet  Graecia  caestu.  20 

Ipso  caput  tonsac  foliis  omatus  olivae 

Dona  feram.    lam  nunc  sollemnis  ducere  pompas 

Ad  delubra  iuvat  caesosque  videre  iuvencos, 

Vel  scaena  ut  versis  discedat  frontibus,  utque 


et  Domit.  4.).  Cf.  etiam  Huschk.  ad  Tibnlli  1.  1.  Einsmodi  antem  eerta- 
mina,  utpote  in  deonun  honorem  institata,  ipsa  erant  sacra.  —  agitato, 
effìciani,  ut  agitcntnr.  —  ad  /lumina,  ad  Mincium.  —  19.  Graccos  ipsos, 
posthabitis  luaÌB  Olympiacis  et  NeroeaeiK,  haec  ccrtamina  concelebracaroi 
l»raedicat  propter  maiestatcm  eius,  cui  fìant.    Alpheum  enim  Oljmpiam 

t)raeterlabi,  et  Molorcham,  Cleonaeum  pastorem  vel  vinitorem,  excepisse 
lospitio  Herculem,    cum   leone  Nemeaeo  interempto  Indos  Nemeaeos  ant 
primnm  faceret,  aut  per  tempns  intemiissos  restitueret,  notum  est.    Vìd. 
Apollod.  II,  5,1.  De  Alpheo  autem,  maxiìno  Peloponnesi  flnvio,  qui  etiam- 
num  Alfeo  (Rofeo,  Jli/fo)   vocatur,  cf.  liber  meus  freo^.  IH.  p.  872  sq., 
de  Molorcho  autem  Tìbull.  IV,  1,  12  sq.    Stat.  Silv.  UI,  1,  29.  IV,  6,  51. 
Theb.  IV,  16.   ctc.  —  Lucoft  i^tur  Molorchi  de  Nemeaea  silva  intel- 
Yìf^c.  —  20.  crudo  cacHtn,  e  corio  crudo  facto.    Vid.  adnott.  ad  Aen.  V, 
69.  Cod.  Bom.  exhibet  duro^  qua  voce  Scrv.  lectionem  criuio  explicat.  — 
decemet.    Ita  meliores  ('odd.  (Med.  tamcn.  Pai.  et  B(nn.  d^cernit,  et  il 
sched.  Vat.  non  satis  liquet,   utrum  tUceniU,  an  d^ceriiet  scriptum  ttth 
alii  deteriores  decertef.     Decernere  autem  cacfttu  etiam  apua  Senecde 
bonef.  V,  a.  legitur.    CVìtemm  cf.   infra  v.  218.    Aen.  VII,  525.    XI,  218. 
Xn,  282.  695.  —  21.  22.  ,,Iam,  quod  ad  se  pertinent,  se  /erre  velie  d(h 
na,  h.  e.  He  sacrifìcia  ad  tomplum  (panilo  post  ad  dehd/ra)  esse  factanun 
dicit  [cf.  Aen.  IV,  453.   V,  101.  VII,  86.    IX,  626.],  capite  corona  oleagin» 
redimito  [ut  moa  erat  aacrificantiuin :  cf.  Aen.  V,  774.  et  VI,  809.];  tontam 
olivam  appellat,  aut  attonsam,  ut  volunt,  omatus  causa,  aut  simplicìter. 
quia  dec^rprae  sunt  frondes  ex  arbore.    Invenitur  etiam   Aen.  V,  774.  et 
556.    Cf.  ad  Hor.  Od.  I,  7,  7.**   Heipi,    Voss.  tonsam  olivam  proprie  dici 
putat,  cuius  folia,  ut  parem  omnia  lial>erent  longitudinem,  attonsa  fuerint; 
Wajsrn.  vero,  qui  censet,  hoc  veterum  superstitionem  non  tulisse,  ut  resjir 
ero  usui  destmata  mutilaretur.  suspicatur,   tonsam  propterea  potius  dia 
quod  maioribus  foliis  detonsis,  i.  e.  decerptìs,  minora  tantum  relinqueren- 
tur,  ne  frontem  nimis  olìumbrarent,  quo  sensu  a  Servio  ad  h.  1.  ut  ad  Aol 
V,  556.  et  774.  ac  Plilar^rj^rio  comta  corona  compositcupte  minutis  /oUii 
dicatur.    Idem  Wagn.  docet,  dimlic^m  fuisse  coronarum  oleaginanun  iuud 
in  certaminum  victJribus  omandis  et  in  sacris  faciendis.    Cum  autem  haee 
arbor  imprimis  felix  et  ])acifera  habita  fuerit  (Aen.  VI,  230.  VII,  750.  6w. 
II,  425.   Aen.  Vili,  116.),  aptìssimam  eam  fuisse  ad  pacem  Deorum  expo- 
scendam  et  ad  sacrifìcandos  \incicndos.    In  quam  rem  conferrì  iubet  Aen. 
V,  774.  VI,  809.  ibique  Serv.  VU,  417.  750.  Ciris  v.  147.  TibuU.  E,  1,  15. 
et  Val.  PI.  m,  424.    Cf.  adnott.  ad  Aen.  VII,  154.  —  22.  Dona /eram. 
Vid.  Aen.  V,  101.  Ineti  Dona  /ernnt.  Ovid.  Her.  VI,  77.  Dona  feram  tm- 
plis  etc.  il)ique  Hurm.   et  Aen.  VI,  809.   ramis  insignii  olivete  Saera /è' 
rcns.        ,,/am  ìiuìic  iuvat,  tamquam  pol'ta  id,  quod  facere  gestit  animnSt 
ad  praesens  tem})U8  revocat,  quasi  actutum  in  eo  occupatus  sìt.**  Heifn,  — 
nompam  {lucere  sollemnis  dicendi  fonuula,  quae  eo  spectat,  quod  Mie 
ludorum  Circensiuni  initium  deorum  si|nia  feretris  imposita  in  Circum  de- 
ferebantur.    (^f.  Plaut.  Cist.  I,  1.  92.    Ovid.  Her.  XII,  151.  Civ.  XXX,  .18. 
fin.  etc.,  etiam  Geo.  II,  148.  —  De  voc.  delubri  vid.  adnott.  ad  Geo.  IV, 
541.  — -   24.  25.  Priora  ad  sacra  pertinebant,  haec  iterum  ad  ludos,  inter 
quos  etiam  scenicos  editurus  est.    Scenae  tunc  erant  versatiles,  quw,  « 
qua  loci,  quo  res  agebantur,  nmtatione  opus  erat,  convertebantur  ita,  ut  q^ 
modo  antica  pars,  h.  frons,  fuisact,  fìerot  posterior.  haec  autem  antica,  (qn^d 
poeta  dicit  fronte^  vertere),   utraque  autem  aliam  locorum    faciem  rcprt^ 
sentaret.     Discedat   autem,  Scliirachio  n.  421.  docente,    ad  id  pertin^*' 
quod  scenae  ita  erant  fabrìcatae,  ut  a  se  aiveUi  partes,  et  vero  etiam  con- 


GEORGICON  LIB.  UI. 

Purparea  iotextì  tollant  aulaea  Britanni. 
la  loribus  pitgnaiu  ex  auro  aolidoque  ek'ptanto 
Oaugaridum  laciani  victorisquc  arma  Quirìni, 
Atque  hic  untlaotem  bello  magnumque  fluentem 


ì 


inii)ri  pusseut;  quurn  duu  uptu  edt.  ut  oum  God.  UenuanDo  Opusc.  VI,  '2. 
p.  16S.  lab  AitieiBia  l&nd.)  de  aula  sceiia  dnctUi  s.  eccyclenjatc  i'i>i^t«inas. 
sed  iiotitis  cuin  Servio  de  Bcena  et  veTEiti  et  dnctili  agi  statuaiQiu,  quoe 
est  AmeiiiU  Bent«ntia  8picil,  p.  3U.  Etiun  SchlegeL  VùrUt.  nò.  dram.  K. 
H.  Lù.  T.  l.  )i.  S3.  laten  Beenae  Versilia,  puaticnni  v«to  dnctìle  fnisso  an- 
■picatar.  C-eturum  cum  recentisiumiB  editurìbue  ex  Cudd.  Vat.  et  Quii,  an- 
etgrìtate  {^oìIiubciuu  cerbi  Aen.  1,  ltì4.  iì'J.  IV.  471.  Medie.  (|DOgue  eon- 
viiat,  qm  etlam  (ìeo.  II.  Ubi.  pruscaenia  ez)ub«t)  edidimos  teatna. 
Vid.  Wagn.  Drth.  Verg.  fi.  470.  (Kibbeck.  ProOaf.  p.  3B5  sqq.)  et  quae  ad 
Q«o.  L  1.  ailnotHrìniua.  —  25-  „VeliUii  sìve  aulaeum,  ni  sceua  obl«gcre- 
tUT,  nun,  ot  nuno,  ileniiEsum,  sed  io  altam  sublatam  fnisse,  itaqne  inteitaa 
aon  fiictaa  iiuaj;ines,  h.  1.  BrìtannoB,  prnceru  curjiiire  et  fortasae  co  habitu 
pictos,  tamquatu  qui  ipsi  vela  t'jlliirent  [?].  quasi  ux  terra  aurgere  visaa 
«Me,  nane  quidcm  lea  satii,  nota  e^^t.  Luiiue  ctussiuus  Uvìd-  Met.  IH,  III 
—IH."  «cjPB.  Vid.  iiraeter  Vi.bs.  ad  li.  1.  Fea  ad  Hor.  Ep.  ad  Pis.  154. 
SticRlitx.  Arcliarol.  ti.  /lauhuiisi.  T.  II.  u.  200,  et  Becker  ut  Pmily  R«ai- 
tmejici.  I.  p.  100U  sq.  Siiiiplicìor  tamcn  Heyuiì  eiplicatione,  quam  repetit 
WigiL.  eat  Peerlktunpii  p.  23u.:  .,Si  aolseuu  tulùibatur.  Bntanni  simnl 
ttdlebwttnr.     Hoc  elegantér  acnniine  poStìcu  dJaìtnr:  Britanai   toUuBt  lat- 

lammn. Talis  pictura  [qualem  Hcyn.  statuiti  uiìhi  aon  facilis  iatellectit 

ndetnr.  nec  pulcnra,  si  aulaeum  demitterotor."  BriCanni  autein  Caeaari 
Octanano  in  (ìallìa  versanti  ipsisque  ter  belltmi  paranti  (vid.  I>io  Cass. 
IIJX.  38.  Lin,  22.  25.  coU.  Hor.  Od.  I,  3b,  29.  et  IH.  5,  4.1  a.  U.  C. 
TXl.  b^tos  miserant  jiacem  petentee:  quare  Rouiani  ab  eo  inde  tempore 
4«  vìetu  Britannis  gluriabantor.  Versus  36-39.,  ut  alia  qaaedaiu.  qnae 
ad  lande»  beUicas  Augusti  pertinent.  pootea  deiuiun  a  po€ta  additi  vìdeu- 
tar-  '  Ot.  etiaui  Dis«.  de  Veiv.  vita  et  cartn.  nota  47.  et  Wagnerì  Proleg. 
ed.  nòli.  p.  XVUI.  —  26—30.  „Ad  ornamenta  templi  in  Angusti  hunoreni 
ododcndi  tranait;  anaiflypha  in  furibuH  |,cf,  Aen.  VI,  20  sqir).  et  quidem 
et  riwra  et  auro,  tuia  v.  34,  aigna  ac  statnas-"  Ueya.  —  z6.  Voi  elé- 
f/tantu»,  GTaeuornu)  ratiune  prò  ebure  usurpata,  l^tur  etiam  Aen.  m, 
(H.  liana  -  -  atiro  gravia  aectogue  ei^haiUo,  et  VI,  6<}5.  Altera  (porta) 
tamdeati  perfei:la  HÌten»  fttmhaato.  —  Pugna  Oangaridaritm,  i.  e.  1q- 
drarnm  ìuter  Uangis  ostia  et  ad  litus  sinua  Gaagctioi  d^entìom:  (cf.  liber 
meo»  geugr.  11.  p.  501  sq.l.  quomi»  nomine  bic  omnino  populi  orientis  si- 
BBÌficantur.  siiectat  ad  rcs,  ouaa  adnlatores  Augusti  ab  eo  in  Asia  eontra 
udiOB  et  PartnoR  gcstaa  pracuieabant.  Cf.  sapra  Geo.  Il,  ITI.  172.  et  Aen. 
'69.  ..Aogustum  auteni  (atterum  quaai  Romae  conditoreinj  per  Qui- 
...  um  deM^natuni  vìderi,  obviam  est;  melina  hoc.  quam  (iumnam  prò 
papnlu  tjuinm,  ttuinanis.  a  poSta  dici.  —  arma  Qniriiti  poetica  oun- 
~  "adine  jiro  Quirino  in  arniis,  armato.  Hisi  arma  prò  hello,  pagna 
._  rietona  dieta  accipias,  quod  et  ipsom  bene  fleret."  Hegn.  Vid. 
idMtt.  ad  Aen.  1,  1.  Cf.  aateni  de  hoc  Angusti  cognomine  iqno  Titt- 
W  Pmgr.  land.  p.  12.  ntitur  ad  fnlciendam  sententiam  suam  de  postoriore 
1.  ID.  et  IV.  Georg,  origine,  simul  concludens,  hos  versus  po.it  v.  4U — 4S. 
HBKri^toB  esse,  ubi  Angustua  adhuc  Caesar  Ootavianus  naucupotar  (?): 
«il  Dias.  noatram  de  Vetg.  vita  et  carm.  not.  47. •  Lydoa  de  ineas.  p.  27U. 
M  Crenzer  Antiqu.  Rom.  p.  22T.  —  28. 29.  A^ptum,  AntJtnio  et  Cleopa- 
te  pugna  Actiaca  navali  victis,  in  poteitatem  ab  Angusto  redactain  memv- 
~^.  —  hie,  \.  e.  in  altera  forium  parte,  nt  altera  valva  pisani  Gangarì- 
JB,  altera  Aegyptiornm  exhibeat.  Brunok.  et  Vosb.  ex  dnobuB  (,^d.  /uno 
leecpfrunt.  —  „!^ilura  anuiem  magno  Bpirita  ap{>ellBt,  nropter  mignns 
itaaratoa  bellioa  ab  Antonio  in  Aegjpto  faeton;  nt  jxipolos  aut  provin- 
nM  ifiio  tuuientfM  dicmtt.  cum  animose  bollnm  parant;  ut  oiunino  super' 
Na,  fantu  tumore  diuuntur  bumines.  Quod  cum  ad  lluvioui  traiisfertur.  [vid. 


382  P.  VERGILI  MARONIS 

Nilum  ac  navali  sorgentiB  aere  columnas. 

Addam  urbes  Asiae  domitas  pulsumque  Niphaten  30 

Fideutemque  fuga  partem  versisque  sagittis. 

Et  duo  rapta  manu  diverso  ex  hoste  tropaea 

Bisque  triumphatas  utroque  ab  iitore  gentis. 


mox  ad  ?.  30.  adnott.J  praeclare  ille  bello  nudare  [quasi  iiatuB 
dici  potest."  Heyn,  Ci.  Gch).  II,  437.  Cytorum  undemiem  Imxo.  —  fmagnum, 
copiose,  fluentem;  nam  fuU  magtuUf  mtiitus  fluvins,  nolùc  ^/c*.  Vid.  ad- 
nott.  ad  Aen.  VI,  659.  coli.  iis.  quae  Ecl.  I,  33.  et  VII,  60.  adBCiipsÌBUis. 
De  Adiectivo  autem  Adverbii  loco  cum  Participio  coniuncto  cf.  adnott.  ad 
Aen.  Vili,  559.    —    29.  Colomnam  rostratain  describit,  victoiiae  AdiacM 
monumentiiin.  —  navali  aere  auraentis,  podtice  prò:  ex  aereis  naTiim 
rostris  factas;  surgere  autem,  quia  de  re  celsa  senno  est.  Cf.  Aen.  I,  366. 
—  Cetemm  etiam  muneromm  gravitate  praeaignes  esse  hos  yersas,  docet 
Wagn.,  hanc  gravitatem  et  magnificentiani  vel  in  ipsis  Particalìs  atque  — 
ac  (qnae  nnsquam  uractcrea  per  totum  Ver^nlii  0{)n8  in  thesi  prìmae  sedii 
le^tur)   invenire  sini  visus.    —    80.  SI*  „Victoriam  de  Armeniis,   {qp» 
Niphate  monte  designata    ad   quem  accolunt),   et  de  Parthis  promittii'' 
Heyn.  Augurari  enim  futuram,  non  narrare  iam  factam  Vcrgilium  Armenùe 
Parthorumque    cladem,    verissime   etiam  Unger  de   Valgio   Rufo  p.  359. 
iudicat,  con  tra  Frankium  Fast.  Hor.  p.  ISl.  disputans,  qui  sane  sioi  eos- 
tradicit.  —  urbes,  ouae  solcbant  per  effìgies  mulierum  repraesentarì.   C£ 
praeter  alios  Hirt.   AfythoL  BUderb,  p.  183   sqq.    pulsum  JNiphatem^ 
pulsos  Niphatac  incolas.    Niphateni  autem  montem  ab   antiquis   saepios 
commemoratum  (cf.  liber  meus  geogr.  II.  p.  49.),  cuius  nomen  nìhil  eom- 
mune  habet  cum  nive,    sed  factum  est  ex  Armenico  Nebad.  s.  Nbadaga» 
(vid.  St.  Martin.  J^ém.  hùt  eX  géogr.  »ur  V Armenie.  T.  I.  p.  4b.),  Bitiff. 
Erdkunde.  X.  p.  77.  quaerit  iurta  funtes  Euphratis  meridionalis,  qui  urne 
dicitur  Mnrad.  Plures  autem  Romanorum  poétae  hunc  locum  ante  oeoki 
habuerunt,    ita  tamen  ut  praeter  Horatium  Od.  II,  9,  19.,    qui  eum  reete 
intellexit,  Lucanus  III,  245.  luven.  VI.  409.  Silius  XIII,  775.  et  Vib.  Seqo. 
p.  15.  (quibuscum  sane  faciunt  Schol.  Lucan.  p.  210.  Web.  Schol.  Inven.  p. 
236.  et  bchol.  (>ruq.   Hor.  p.  439.)  falsa  eius  exnlicatione  (vid.  Serriiai) 
decepti,  Niphatem  prò  fluvio  habercnt.    Vid.  Orell.  ad  Hor.  L  1.   CeUmm 
pulsum  Niphatem^  i.  e.  pulsos,  victos  Annenios,  eadem  ratione  dictum,  qu 
Geo.  I,  509.  m^wet  Euphrates,  II,  497.  coniurattu  Mister^  II,  225.  CÙmm 
arai  et  Aen.  Vili,  728.   poniem  ineUgnatus  Araxes,  qui  loci  a  me  odliti 
Ungerum  1.  1.  p.  346  sq.  moverunt,  ut  et  ipsc  cum  SchoL  illis,  Ob«rtÌD0 
ad  Vib.  Sequ.  p.  150.  et  Mitscherl.  ad  Hor.  1.  1.  et  Anal.  p.  694.  jV^pM» 
hic  fluvium  esse  putaret,  quem  tamen  Geographi  veteres  ignorant.  Coniii^^ 
fluctuans  inter  utramaue  opinionem,  proclivior  tamen  est  ad  iUam,  quia 
nos  probavimus.  —  8l.  Haec  omnia  spectant  ad  morem  Parthorum,  exqno 
fugain  simulant,    ut  bostes  incaute  sequantur,    statim  autem  veiBii  e^ 
et  arcubus  denuo  contensis  redeuntes  maiorc  cum  impetu  in  eos  incurnat 
Fidentem  fuga.    Cf.  Claud.  IV.  Cons.  Hon.  531.    Scis  re/ugo  quasA 
fiducia  Parùio,  et  Hor.  Od.  Il,  13,  17.    Afiles  (timet)  sagiUas  et  cderm 
fugam  Parthi,  —  vcrsis  sagittis,  ab  bostibus  aversis  (ut  apud  Hor.  Oi 
I,  19,  li.  versis  equis)  et  mox  rursus  ad  eos  conversis.    Imitatus  est  bue 
locum  Senec.  Oed.  118.  Viflit  et  verstis  equitis  sagittas^  Terga  faUacismii^ 
Uienda  Parthi ,    eundemque  fortasse  etiam  respexit  Stat.   Silv.    I,  3,  78. 
arcuqtie  h  orrenda  fugaci  -  -  Armenia,  Praeterea  cf.  Ovid.  A.  A.  IH,  78i 
Ut  celer  aversis  tUere  Parthus  equis.    —    82.  88*  „Exprimet  poiro  in  ili 
foribus  duo  tropaea,  alterum  de  oriente  extremo  vieto,  alternm  de  oecid«nta 
Non  autem.  aa  meum  quidem  sensum,  haec  sunt  historice  explieanda;  v$M 
non  ea  memorat,    auae  iam  facta  sunt;    sed  quae  ita  /ore  augunthir.  ^ 
tamen  populum  belio  iam  tum  destinatum  intelligere  velles,  de  Cantibm 
non  de  Brìtannis,  ut  Interpp.  faciunt,  haec  essent  accipienoa.    Ad  beUm 
Cantabricum  ipse  tandem  Augustus  profectus  est  U.  C.  728.*'   Hegn.  Bt 
sane  si  tropaea  rapta  (etiam  cum  Peerlk.:   vid.  infra)  de  aignis  s.  mpJ^ 


GEORGICON  LIB.  IIL  383 

Stabont  et  Parii  lapidee,  spirantia  eigna, 

ABsaracì  prole B  deiiiiaBaeque  ab  luve  genti»  Sì" 

Nomina  Troaqu^  parens  et  Troiae  Cyathius  auctor. 

Bomanis  demiun  a  U.  C.  734.  a  Phraat«,  Parthoram  rege,  redditia  ìntalli- 
posBamos  etiam  cogitare  de  bello  Cantabrìcu,  qno  hit:  popoliu 
_  .  iae  a.  7211.  ab  ìpsu  Angoato  dumitue,  a.  autem  732.  rcbellana  a  C. 
Vaniio  pae&e  ad  ìuternedonem  deletns  est  ;  tnm  enim  omnino  cum  Heyiiio, 
(Toaaio  et  Wa^ero;  TÌd.  ad.  v.  32.)  sninendum  easet,  totum  liuno  lociun 
Mt  aappoBititiuiu.  aat  plurìbus  demuni  annis  post  a  Ver^o  esse  retractatum 
rt  rappletuiu:  acd  hoc  dou  opne  eue,  nap^r  docuìt  Ribbeok.  in  Proleg.  p. 
M  aq^  NibiloiuinoB  concedenduiu  erit,  hoH  veranB  oon  eodetn  tempiire.  qao 
poetft  none  libruiD  exnraag  est,  conacrìptog,  sed  demam  post  pntniam  Actia- 
■UD  adieotos  esse.  (Vide,  qua*;  ad  singaloB  versuB  adnotavimns.l  —  irò- 
mttaa  rapta  mnnu  8Ìiuplicit«r  de  victorìia  reportatiH  inteUigeodum,  nec 
la  restia  matm  arginitanauiu:  haec  enìiu  verbo  uihil  aignificant  uiai  vi 
naoDta,  parta,  quia  senno  eat  de  te  vi  bellica .  raaniboa  coneertia  effe- 
pa,  ut  aaepe  dicitnr  nutnu  vincere,  tubigtre,  capere  et  aiiailia.  Cf. 
m  Aen.  VII,  604,  —  diverto    ex    hoite,    e>  diversi»  terrarnm  paiti- 

ei  Oriente  et  Uccidenti:.  Sic  diver»oa  Ceiiat  appellat  Giatius  (^yne^. 
PeerUi.  p,  231.  locam  sic  expliouiic  .,dQO  sigila  Romana,  aqnilaa, 
■nju  Partili  trupa«a  Rtatoerant,  monamenta  viotorioe  a  Rumania  reporta- 
ft^',  divernaii  ìiosteM  mira  ratinile  refert  ad  Parthoa  et  Artitanìim.  „qai. 
pu«  certe,  fneriDt  aulici  Parthomiu":  Dt  nihil  dlcam  de  non  minoB  luiru 
dbiiiiini  aquìlaram  numero.  —  Totum  orbcm  terrarnm  ab  Augnato  victuni 
Uint;  nam  genie*  utroque  ab  litore  sunt  eitrenii  orientis  et  occidentia, 
&r  vtnmque  enim  litu*  mtcUieenda  ora  maria  interni  et  Oceani.  Of.  Aen. 
Ini.  lOO.  Prop.  m.  H.  53,  et  fform.  ad  Ovid.  A.  A.  I.  173.  Ah  Utare  au- 
fpm,  icil.  prnfectas,  i.  q.  litus  incolentes,  ut  Aen.  VII,  647.  Tyrrhtmii 
■t  Oria  Mexentiim.  Vid.  anpra  ad  v.  2.  —  hit  Irìumplialat,  de  quiboa 
pai  trisnipfai  habiti  sunt.  Trimitphalu»,  de  quii  trìaniphatum  est,  lugitnr 
"^■n  Aen.  VI,  «37.  Uvid.  Am.  I,  15,  26.  Vopiac.  Aurei,  33.  et  alibi;    in 

Moatraetione  nenia  liaerebit.    cum  apud  Lactant.  VI,  23.   Aorel.  Viot. 

iUnatt.  61.  Trebell.  XXX.  TyT.  24.  etiam  Vorbum  activum  cnm  Accua. 

"  ooniunctum  inveniatur.  Cf.  etiam  Bnddim.  I.  p.  198.  et  II.  p.  223. 


fe 


£ 


«0  anten 
i^idiiiit 


?* 


antem  triumphi  retpondent  dQobua  tropacia  antea  commeiuoratÌH  atque 
'  '     '  'n  universum  victorias  et  in  orìente  et  in   occidente  repartaMa, 

OetavianQB  re  vera  diebua   6—8.    ni.   Aug.  a.   U.   C.    725.    trea 

los   egit.   de  Dalmatia,   de  Ajitonio   et  A^'pto   (Dio  Casa.  LI,  21. 

t  Oct.  22.  iÀ\.  Euit.  I.  123.  et  OrcUii  Inacr.  II.  p.  397.)  Qnare  neado, 
WagB.  ad  Geo.  iV.  230.  solnm  versum  32.  inter  eoa  referat.  qni  .,ab- 
'a  iam  hoc  libro  aut  etiam  loto  Oeoriricontm  o[iBrt>  a  Vorgìlio  in  mar- 

B  Codìcia  coniecti  et  inde  in  terta  illati  aint".    —    Si.  Sta/iur'   "" 


.  TII,  32.    —    Parti  lapidea,   statuae  luarmorBac.    Paria»  tapi»  prò 
more  Pano  ide  quo  ef.  PW  XXXVI.  7.  IJ.)  redit  Aen.  !,.?'■'*■  LS^^" 


ù.'ì 


tre  l'ano  Me  quo  ef.  l'iin.  AAXVl.  7.  IJ.)  redit  Aen.  J,  &lfli.^uam- 

. *et«rea  proprie  inter  lapìdeni  et  mannor  diatiniiiae,  e  Plinio  XXXVl, 

S.  apparot.  De  ipsa  iiiaula  Paro,  quac  hoc  mannor  praebebat,  etiamnom 
m  appellata,  vid.  lìbruni  meoiu  geoj^.  ni.  p.  1028.  —  epirantia 
ifao,  (ani  pulchre  et  artificiose  Reta,  ut  vivere  et  spirare  videantnr.  ('f. 
M.  Vi,  848  sq.  libique  oduott.)  —  ^.  „Gentia  luliae  lin  quain  Octavia- 
■a  par  adoptionem  venerati  progenìtoTea ,  at  mlgo  ferebantur.  dncta  ab 
da  atre  AscanJo,  Auneac  hLo,  orìgine.  A  lovia  et  Electrae  Ulio  Dardano 
^-^-  "■-■-■  fìline  Troa  Ilum,    Ganymedem  et  Assaraciuu 


Vid.  Humer.  II.  XX,  215  aq.  (230  aqq.)  Ex  Do  Laomedon,  Priaotua: 
_  _kiaco  Capvs,  ex  hoc  Anclùses,  pater  Aeneoo."  Beyn.  —  demittae, 
k  *.  rainndae.   Cf.  Aen.  I,  2S8.  et  Horat.  Sat.  n,  5,  63.  Codd.  aliqoot  et 


p.  2B6,  perperam  divM»a«qim.  —  ab  lov».  Alignot  Codd.  a  loca; 

adnott.  od  Ed.  lU,  60.    —   8fi.  Nomina,  cum  emphasi  dictom: 

'      I,  illuatria,  Cf.  Siliua  XVII.  402.  lamque  anlnre  truci  luatran* 

uè  NunÙHaobit  ferro— „  Apollo  [Cuatbtua,  cf.  adnott. 

Troiae  conditor,  [vid.  ad  Geo,  I,  Soa.J  adinngitur,  quia  is 


384  .   P.  VERGILI  MARONIS 

Invidia  infelix  Furias  amnemque  severum 

Cocyti  nietuet  tortosque  Ixionìs  anguìs 

Inmancmque  rotam  et  non  exsupcrabìle  saxiim. 

Interea  Dryadum  sìlvas  saltusque  scquamur  40 

Intactos,  tua;  Maecenas,  haud  molila  lussa. 


1 


imprìmlB  maj^na  religione  tainquaiu  tutelarla  deus  ab  Augusto  oolebatur, 
qncm  adeo  ApoUinis  tìliuiu  vulgus  ferebat.  Vid.  Suet.  Aug.  e.  94/'  He^. 
Bunn.  conferrì  iubet  Parrhas.  ad  (.laud.  Ilabt.  Pros.  lU,  195.  et  Alcìatum 
Parerg.  VI,  ti.  —  37.  „Altera  ex  parto  iu  noe  tempio  si^um  i>onetur  1d- 
vìdìae.  sed  debollatae  et  ad  Tartarum  proturbatae.  Scilìcet  bella  cìtìIù 
omninoc^ue  ilisc<>rdiaui  civiam  piane  coercitam  esse.  synilKilìce  significat;  ut 
in  simili  imagine  Aen.  1,  294  sq."  Heyìi,  Vohs.  de  imagine  in  pariete  pietà 
cogitata  atque  etiam  Wagn.  in  edit.  min.  ])atat  de  tabula  piota  cogitandola 
OKse.  cum  aliter.  quae  Lio  a  poeta  ponautur.  non  tacile  omnia  simul  ei- 
»rimi  potnerint.  Sed  recto  adversatur  Itibbeck.  in  Proleg.  p.  39.  de  hoc 
oco  ita  disputans^  ut  sumere  videatur,  v.  37-39.  euris  secundis  in  scbedis 

Ì)«>etae  versui  33.  additos  fuisse  seutentia  nondum  absoluta.  Post  Pariof 
apùle^t  commemoratos  etiam  hic  de  ectypis  marmoreis  cogitandum  esse 
patet,  quamquam  rem  ipsam  ai)tius  in  fonbus  expressam  dixerìs.  (Cf.  etiun 
Aiueis.  in  lalmii  Nov.  Annal.  Lxil.  p.  44.,  picturam  in  hoc  toto  loco  ne 
una  quidem  vocula  signifìcari  verissime  memorans.)  —  Invidia  in f  eli/ 
liib1>eckio  videtur  re  ter  ri*  posse  ad  inimicos  Octa\iani,  qui  Tartari  terroribitf 
moneantur,  ne  adversus  deorum  prolem  peccent.  Heynium  locum  aliter  ei- 
]dicare,  modo  vidimus.  -  -  amnem  severum.  ('f.  Aen.  VI,  374.  —  D* 
Covìjto  {Ktuxvn^^  qui  nomem  habet  a  yuìxvtiv,  a  tlendo,  plorando)  cf. 
Hom.  Od.  X,  514.  Hes.  Th.  740  sq.  So7  sq.  Plat.  Phaed.  e.  61.  multiaw 
alii.  Ex  pootis  Latinis  vid.  praeter  Verg.  ipsum  Geo.  IV,  479.  Aen.  VL 
132.  297.  et  alibi  v.  e.  Hor.  Od.  II,  14,  17.  et  Sen.  Herc.  fur.  685.  —  „«^ 
tuct,  terrebitur  adspectu,  simplioiter  prò  videbit,  h.  e.  in  Tartanun  erit 
detrusa.*'  lie.yn.  Ribbeck.  1.  1.  buie  lectioni  in  contextu  a  se  exbibitae  pn^ 
tert  (K)d.  Pai.  scripturam  nustneiut,  —  38-  y,torto8  Jxiouis  anguet,  (jw- 
ìms,  prò  vinculis,  religatus  est  ad  rotam,  postquam  illicitos  lunonis  petivit 
amplexus.  Ita  Servius.  Alii  simpliciter  vincula  memorant,  ut  ApoDoa 
KhiMl.  Ili,  62.  Alia  loca  vid.  in  Mise.  Obss.  Voi.  I.  p.  269.  Voi.  IH.  p.  313 
sqq.  (Jf.  infra  IV,  484."  Heyn.  De  Ixione  praeterea  cf.  Soph.  PhiL  601 
l)iod.  IV,  69.  Hygin.  fab.  62. 'TibuU.  1,  3,  73.  Ovid.  Met.  IV,  460.  Sento 
ad  b.  1.  et  ad  Aen.  VI.  601.  p.  269.  et  389.  Lion.  et  (qnos  laudai  Unger  de 
Valgio  Rttfd  p.  202.)  Staver.  ad  Hyg.  fab.  62.  p.  129.  at<jue  Ouwens.  iJod 
llag.  1,  3.  p.  23.  et  111,  6.  p.  390.  Cum  anguium  in  hdonis  supplicìo alibi 
non  tiat  mentio,  variis  coniccturis  hunc  locum  viri  docti  rexarunt,  itavt 
alii  Ixianis  oròes  (quod  etiam  Cod.  Rom.  praebet),  alii  (inter  qaoBMai^* 
land,  et  Davis,  ad  Cic.  N.  D.  II,  42.)  Ixionis  etrces,  alii  deniqne  /.  oHw 
vel  unaues  legi  veUent  ;  quae  tamen  commenta  omnia  Heyn.  iure  reiiàt? 
coli.  Scnradero  ad  Mus.  p.  286.  —  Saxufn  Sis^vphi  significarì  in  prom^ 
est.  Cf.  Aen.  VI,  616.  Saxum  ingetnt  volnuit  olii.  Vid.  de  eo  Hom.  IL  Yl, 
153.  Od.  XI,  592  sqq.  ApoUod.  1,  9,  3.  ibique  Heyn.  p.  57  sqq.  Hyg.  1  60. 
Hor.  Od.  II,  14,  19.  Ovid.  Met.  IV,  177.  459.  Cic.  fuse.  I,  5,  10.  etmuMìE 
,,non  exsupcrabìle,  quoniam  ad  summum  mentis  verticem  emoveri  et  ad- 
duci nequit.  Homero  Od.  XI,  598.  Sisyphi  saxum  vocatur  làag  u^mìwsi  ìB" 
probus,  ingens,  qui  pendere  suo  urget,  nec  submoverì  potest.  —  40.  £itei«a 
argumentum  se  suum  de  armentorum  cura  prosecucnrom  esse  ait  " 
Dryatlum  aaltus  intactos,  rem  pecuariam,  argumentum  carmims,  q^d 
nullus  adhuc  inter  Romanos  po^ta  attigit.''  JEIeyn.  —  De  Dryadikm  vii 
adnott.  ad  £cl.  V,  59.  et  (jleo.  I,  11.  saltus,  pascua.  ClT  adnoti  td 
Cìeo.  II,  471.  Videtur  potJtae  obversatus  esse  Lucretii  locus  I,  925  sq.  Ari» 
JHeridwn  pcragro  loca,  miUius  aule  Trita  soh»:  iuvat  integros  aectéff* 
foiitc4i  etc.  —  haud  molli  a  iussa,  h.  e.  dura,  quae  rem  diffidlem  intp^ 
nunt  vel  etiam  fortia,  acria,  quae  negligi  non  possunt.  Ita  etiam  A<m*  Cl* 
804.  Contra  Ovid.  A.  A.  II,  196.    ArlÌ4f  erutU  cauto  molUa  mimo  meait*  " 


GEOBGICOX  LIB.  UT.  3S5 

Te  due  nìl  altom  mens  incohat.    £n  age,  8^;iìÌ8 

Rompe  mora«;  vocat  ingenti  clamore  (Sthaeron 

Taygetiqae  canes  domitrixqne  Epidannis  e^uorum. 

Et  vox  adsen&u  nemonun  ingeminata  remugit.  45 

llox  tamen  ardentis  accingar  dicere  pugnas 


42-  Pr:«  imckoat  ex  Med.  et  Senr.  Dresd.  anctoritate  cum  Wagn.  Voi.  V.. 
Bibbeckio  et  Haiij«tio  scrìpàiDas  ÌHcokai.  Of.  Ribl«eck.  Prctl^.  j».  122. 
Wa^m.  Orxh.  Ver^.  p.  44u.  et  ex  iìs.  qui  ibi  laailantur.  imprìmis  Schneid. 
GramnL  Lat.  I.  1.  p.  2u5.  Fea  ad  Hor.  Od.  I.  4.  15.  qoi  de  eadem  re  eeit 
etiam  ad  FiY*nt.  p.  154.  et  ad  Cìc.  Rep.  I.  35.  111.  2.-  Beier.  et  OielL  ad 
de.  Orat.  e.  **.  extr.  et  I^^ederL  Lai.  Sjptou  w.  Eì^uaà.  111.  p.  157.  —  E% 
age^  ad  aiij?endaiii  adb«.irtati<.»m$  pm^itiatem:  nam*  bis  verbis  poèta  semet 
ÌMe  exb<>itatiir.  «Vide  iofra.  >  Ita  apad  Pr>p.  I.  1.  21.  eti  agtAhim  et  Aen. 
IV.  569.  e*a  <i^<,  rumpt  mora*,  qnod  repetunt  Stat.  .\cbilL  11.  19S.  et  MartiaL 
n.  64.  9.  Sic  etiam  ^ili1ls  VEÌL  215.  ria  age,  t^egurs  Rwnpe  morag  et  Stat. 
AchilL  I.  5uS.  Eia  age,  rtunpe  ^\eL  at  nanceditur.  Eia,  twwupf)  €Ìfv*.  Of. 
Biinn.  ad  Prouert.  I.  2.  21..  Gebaner  de  Doèt.  I.  p.  2i»7.  et  Hand.  Taz«elL 
L  p.  212.  Probns  Inst.  1.  9.  6.  etiam  bic  l€git  Eui  age,  quvid  pi\«bare  vi- 
detar  Lacbm.  ad  Lncr.  Ql.  374.  p.  164.  —  48-  Sensos  est:  Vide.*r  mibi 
andire  armenta.  canes.  equos.  qui  me  Tocant  ad  canuen  Maecenatis  ìassii 
paagrendiim.  b.  e.  res  petruaria  vebementer  nmic  {li.tstalat  ^qiii>d  est  re/ rat 
ingenti  clamore  studium  meam.  M*.<x  tamen  rae.<arem  neroiiN»  cannine 
eelebrab.'.  —  Citha^ron,  &>et*tiae  m^ns  prMj>e  Tbebas  sitns  onnisque  ibi 
celebrati^  et  discei^itM  a  Baocbantibns  Pentbeo  celeberrìmus.  .  qui  eriamnuiii 
antiquo  nomine  dicitar:  vid.  libmm  menm  ge«i£rr.  IJl.  p.  S61.  Cf.  Aen. 
TW,  3u3.  Chid.  Met.  Ul.  7u2  sq.  aliiqne.  Hic  ant  propter  feranim  copiam 
ad  Tenandnm.  ant  projiter  pascna  sua  et  ^rrepes  c-*nimemoratnr.  —  44. 
Tattgeti  (vid.  saprà  Oe*».  II.  4S^.  cantf  ad  venationem  s{iectant.  De 
eanom  Tenaticorom  cara  infra  t.  4a4  soq.  sermo  est.  abi  v.  4(»5.  Spariate 
cabdiy  sicnt  v.  345.  Asnyclaei  canes,  iiaem  qoi  bic  Taf/geii.  IV  Laconicae 
antem  canibas  venaticis'  magni  aestimatis  fid.  Arìstot.  Hist.  an.  A'.  2.  VI. 


band  dnbie.  qoia  sapra  1.  mcnlo  1.  forma  Tat/geta  l<i^tar.  abi  iam  vidimns. 

Romani R  bone  mvntem  dici  Taygetum  iNomin.  Ta^qehi9-.    CY.  ID,  12.  13. 

Claad.  Cons.  MaU.  The..d.  291.  K.  Pn^.  II.  S44.  Bell.  Get.  193.  Lacan.  V. 

51.,  in  qoibos  locis  omnibus  Genit.  obiecti  Tat/get','  lecitar.  —  ,,Epiday' 

rus  cum  tota  Argrilide   equornm  cara  nobilìs.    Vid.   Intpp.   Hor.  Oarm. 

I,  7.  9.  Aptum  dicit  equis  Argos,    Ci.  inf.  v.  121.  et  Strab.  MU.  p.  595." 

Hetfu.    De  Epidauro,  ad  Sinaìn  Saronicam  sita.  Aescalapii  colta  et  temilo 

nobilissima,    nane  Aea  Epidarro*  s.  Pidharrv  ap]»ellata>  cf.  Strab    Vili. 

p.  369.  Plin.  IV.  5.  9.  Mela  II.  S.   alii  et  liber  mtus  eei^pr.  111.  p.  1000. 

De  eqois  aatem  Epidaarìcù^  cf.  etiam  Strab.  IX.  ]•.  3SS.  Laotant.  ad  Stat. 

Theb.  IV.  123.  p.  166.  B.  et  Unger  de  Vabrio  Ru! .  p.  374.    -  Unas  Leid. 

equarwn,  non  male  \,\\à.  adnott^  ad  Ge4>.  1.  59.  .    Sed  mascalinum  praeter 

eeterosO'idd.  ««mnes  etiam  I^ctant.  a^ì  Stat.  Tbel».  IV.  123.  ajnioscit.    -  45- 

Ea  Tox  repercatitnr  per  echo  silvaram.    Imitata^    i-st    huno    1vh.'uiu  aactor 

canninis  in  Antb.  Lat.  Barin.  111.  >1,  74.    Trrtpw  tpiaienjue  */>.'#«/  rox  ih- 

geminata  remìigit.  —  46  sqq.    Nesiùi».  qno  iore  Wagn.  in  Prolegir.  etl.  min. 

p.  X\1IL  hos  Tersas  non  ad  Aeneidem  m^x  o«»ndendam.    sed  iK'tìas  ad  ea 

rcferat,    aaae  in  bis  ipsis  Ge»»rgici>n  libri s  ad  Cacsaris  laudes  Wllica.-* 

tineant.    Cam   cnim    ea  omnia  iam  prae^'èsst'rint    I.  505  sqq.  IL  171 

in,  26  sq^.p.  in  seqnentibos  auteni  nibìl  amplius   c^ntineatur.    qa-ni  ^ 

trabi  pof»8]t.  ei,  qui  Wa^eri  sententiani  prol>are  ^"1111.  sumendam  est,  iUos 

▼enms  non  s^dam  p<istea  .qu«>d  sano  non  ineptam  e&set  ,    sed  etiam  piane 

alieno  loco  a  Ver^rilio  addit^s  esse,    quini  recte  neirat  Tittler.  Pro>:r.  p.  12 


per- 
sqq. 


T£B6IL.     PAas    1.     tl>.    IV. 


386  P.  VERGILI  MARONIS 

Caesarìs  et  nomen  fama  tot  ferre  per  annos, 
Tithoni  prima  auot  abest  ab  origine  Caesar. 

Seu  quÌ8  Oiympiacae  miratuB  praemia  palmae 
Pascit  equos  seu  quia  fortis  ad  aratra  iuvencos,  50 

Corpora  praecipue  matrum  legat.  Optuma  torvae 
Forma  bovis;  cui  turpe  caput,  cui  plurima  cervìx, 
Et  crunmi  tenus  a  mento  palearia  pendent; 


roico  Octavianum  ipsnm  celebraturo  (cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  45.)  t  in  dnbio 
reUnquamns.    Tittler  Proffr.  p.  12  sqq.    boa    versas    defendena    com   pln- 
rimlB   editorìbns  non   dnbìtat,    qmn   eos  ad  Aeneadem  referat.    Cetonm 
bos  tres  verons,  46 — 48.,  qaoniam  abesse  poterant,  prò  spniiis  habnit  Band. 
A.  P.  16.  ab  lahnio  idlatns,   atque  etiam  Peerlk.  p.  232.  eoa  spurìos  co- 
set,    qnos    tamen   legìt  Nemes.  Cyueg.  63.  bone  kcoin  sic  imitatiis:  mot 
vetiros  meliore  lyra  memorare  triumphos  Accingar,     Anìmadvertaa  an- 
tem  insolentiorem  verbi  accingendi  constructionem  cnm  InfinitiTO.   Vìi 
adnott.    ad    Aen.    V,  485.    —    47.     Caesarìs    nomen    com   singnlarì  Ti 
in  principio  versus  positum,    qucmadmodum  apad  Hor.  Epist.    i,   13,  IS. 
CVxrmtfia,   ^uas  possint  oculos  aures^te  morari  Caesaris,    —    4e8*^  w^^ 
thonus    etiam  ad    gentis  Inliae  origmes    nertìnet.    Erat  enim  Troie  ab- 
nepos,    Laomedontis    filius.    Tempns^    qnoa  ab  boc  pro^nitore  effliudt  ad 
Caesarem,  prò  infinito  tempore  ponitnr.*'    Heyn.    De  Tithono  iam  ad  Geo. 
I,  447.  dictiun.     Tithoni  autem  prima  ab  origine  nibil  aliud  nin:  i 
Tithono.   Sic  Ovid.  Met.  IV,  213.  a  prisci  origine  Beli  prò  a  Belo.  —  49-iil; 
„De  fetnra  armento  rum  acturos,  vaccarom  optimarom,  qnae  tauro  anbmittì 
possint,  notas  e|iarrare  incipit.    Cf.  Varr.  R.  R.  Il,  5.  Colnm.  VI,  1.  et  21. 
Pallad.  IV,  11,^.  Plin.  Vili,  45,  70.  Geo^on.XVJly  2,  —  mira tuspraem. 
p.  Ol.j  b.  e.   studio  certaminuiu  curulium.'*  Heyn.    Conin^n  mtratef  ei- 

filicans  per  desiderans  {ilesiring)  conforri  iubet  Hor.  £p.  I,  6,  18.  et  Sat 
,  4,  28.  —  palma  Olympiaca  Wagnen>  omnino  prò  signo  victorìatf  pò* 
sita  videtur,   cnm  non  vera  palma,  sed  corona  ex  oleastro  facta  praemiuD 


▼ictorum  in  ludis  nraemium  idcoque  etiam  Olympionicis  praeter  coitmiBi 
illam  tributam.  (Quare  Wa^.  in  min.  edit.  sententiam  suam  conigil)  — 
60.  Pro  pascit  Ribbek.  contra  omnium,  puto,  Codd.  et  Nonii  p.  Sii,  ti 
auctoritatem  e^àìt  pascei ,  comparans  supra  I,  155.  188.  219.  227.421 
428.  446.  454.  459.  U,  233.  274.  346.  et  III,  73.  Sed  ex  omnibus  bla  km, 
quorum  unus  modo,  1,219.,  nostro  ex  asse  responderet,  non  sequitnr,  etìm 
nic  Futurum  ponendum  fuisse.  —  fortes  aa  aratro,  se.  vehenda.  Se 
Propert.  Ili,  1  (II,  10),  3.  fortes  ad  proelia  turmas.  Cf.  Bonn,  ad  (W- 
Fast.  II,  688.  (Vir  -  -  fortis  afl  arma),  idemque  ad  Qdnct.  Ded.  IV,  «• 
Drakenb.  ad  Liv.  VII,  40.  et  Rubnk.  ad  Ter.  Antlr.  I,  1,  30.  Verba /orto» 
ad  aratra  iuvencos  iterantur  ab  imitatore  Vergìlii  in  Antb.  Lat  Bum  l 
178,  224.  —  51.  Cornora  matrum  cum  qua&m  vi  prò:  matres  fiffn» 
nraeclara  insigncs.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  IV,  475.  Sequentia  verba  tc>P^ 
Nemes.  Cyneg.  263  sqq.  Nec  pigeat,  qvod  turpe  caput  etc.  et  v.  247.  jPfc»- 
rima  se  validos  cervix  re^supiruit  in  armos.  —  torvae.  Vid.  adnott  ad 
Ecl.  n,  63.  —  52.  f,  turpe  caput,  fronte  lata  [et  adspectu  minua  inenBda» 
quam  augustiore],  ut  omnes  scriptores  laudati  docent;  unde  et  8ovg  tv^ 
fiémnog  et  nlttxvuijtonog.  Nec  ah  adspectu  tiecoros  Colmnélla  AjMiùi* 
alere  dixcrat  VI,  1,  2.  et  Plin.  Vili,  45,  70.  Non  degenerei  existma»é 


num 


etiam  minus  Uitulato  atl^tpechi.  Nec  tamen  turpis  et  nuzgnus  propteiea|fO 
sjnonymis  babenda.*'  Heyn.  Cf.  etiam  ad  Geo.  IV,  395.,  ubi  Serv.  ttuft» 
phocas  de  magnitudine  inteUigit.  —  plurima  cervix,  longa  et  ciaaaai  il 
quo  robur  tauri  imprimis  spectatur.  (^f.  Nemes.  1.  1.  Ita  Ovid.  Met  IL 
140.  fons.  qua  phirimus  exit.  ìbid.  XIV,  361.  Plurima  qua  silva  td  6te. 
Cf.  adnott.  ad  Ecl.  VII,  60.  Geo.  U,  183.  et  Aen.  I,  419.  —  68.  criir«« 
tenus.  Vid.  adnott.  ad  Aen.  X,  210.  —  palearia.  Pidear,  quo  noB  fr- 
olle nisi  numero  plurali  utuntur,  est  pelila  ex  coUo  boum  dependena,  ite 


GEORGICON  LIB.  IH. 

Tarn  loDgo  nullus  laterì  modus;  omnia  magua, 
Pes  etìam;  et  camuris  hirtae  sub  coroibus  aure; 
Nec  mihi  displiceat  maculis  inaigoie  et  albu. 
Aut  iuga  detraclans  interdiitnque  aspera  coriiu 
Et  faciem  tauro  propiui',  quaeque  ardua  tota 
Et  gradiens  ima  verrit  vestigia  cauda, 
Aetas  Lucicam  iuBto8(|ue  pati  hymenaeoB 
Desiuit  ante  decem,  post  quattuor  incipit  annua; 
Celerà  nec  feturae  habilis  nec  iortìs  aratri». 


n.  5, 3  „ 

tariboB  potrectìa.  fiaSunkiùpovi,  ostie  vnlt  eas  vaccas,  Hepi-  latui  prò  toln 
ocnpoTe  positum  ccnset;  sed  recte  Wnnd.  in  Praef.  p  XTUI.:  „latut  et  h. 
L  (vopne  positam  est,  neqae  aaqmun  Teatine  prò  loto  carpore  neiuparj  me- 
■mi.  Eiemplis  certe  compratis,  qnalia  haec  sant:  Hor.  Od.  Il,  7,  ih. 
Vn».  Aen.  VII,  108.,  signiflcatio  illa  neqoaqnam  comprobatur."  Cetermu 
et.  Grat.  Or-neg.  272.  longiim  taUu  et  Nome».  Cyii,  244.  imitoilictm  lahia. 
—  66-  nJ^f"  etiaiii,  acilicet  magniu  est.  Poeta  totunt  orna  eo  nomine 
dsaigiiare  potuit.  Orura  Butem  etiam  Varrò  I.  1.  ìireniora  polmt  tftiam 
lomga  esse  volnit,  aed,  eum  brevia  sunt,  crassa,  compacta  lui  Col om.  Yl, 
\,  3.)  eoqne  magna  esse  possnnt.  Sxdtj  aaxviifia  fiillov  n  ^nxpdrtpn, 
àwmfoa.  XVII,  2."  Hnjn.  De  pcde  crasso,  compacto.  etJaiu  Scbrach.  p,  484 
fa.  l.  ÌDt«l]i|rit.  —  j^amura  eorniin  sunt  incnrva,  intrortiam  couverBa. 
Vid.  Haorub.  Sat.  VI,  4.  ìlixat  flòns  ivQVftntànovt  Uoneii  (at  Odysa.  XI. 


,)  non  male  comparat  UrainuB,"  Hewi.  Respexit  houc  locam  lìratius 
Cya.  369.  tint  ctUii  fultiu,  «ini  hirtat  fi-ontibaii  aiiret.  —  56.  ^ec  mihi 
dìtpliceal  per  Litotin  prò;  valde  placeat,  ut  Acn.  VH,  261.  Munera  nei' 

rwo  et   similia.   —    „maculit   \nsigHÌs   et  albo  [ci,  aduott  a<Ì  Gei). 
193.  et  bI.|:  defloire  non  ansim,  atTom  sint  maeulae  nigrae  in  albo  cor- 
pore,  an  albao  io  nigro  rufove,  nt  aint  mactdae  et  album,  macolae  albae, 
Mta  6^ra.    Conuncmlat   tamen  hoc  ipsa  Terbomra  innctura,  maculù  et 
atto."  Mryn.  Wunderl,  priorem,  Wagn.  et  Ladcwig.  recte,  poto,  posterioreni 
taUoncm  praefenint.     CT.  Ecl.  II,  41.    Maiime  tanien  placebSnt  vaccae  ro- 
,       beae  vel  belvae.     CT.  Varrò  R,  R.  U,5.  etColnm.  VI,  ].  —  57.  detractaun 
pio  T<^-  (iefrrrtofu  Wa^i.  ei  plnribna  boni»  Ubrìs,  in  quìbosltom.  et  Pai., 
leatitiiif.  eamqne  cet«n  reeentiores  edìtores  praetor  Couingt.  aecati  eunt. 
(X  Tiri  docti  ah  eo  ad  h.  I.  et  in  Orth.  Vei^.  p.  3S1.  laudati  et  Ribbeck. 
L     Pkdeg.  p.  387.  —  aapera  corim,  comn  petena,  feriena.  —68-  Vwba  Et 
^    faeiem   «auro  propior  it«nintiir  a  [loeta  Anth.  Lat.  Bonn.  I,  14,  2. 
I    Onii^ton  iwprimia  latam  fronteio  respici  putat.  —  60.  61.    ,,Aetaa  insta 
■     ad  a£nittendiun  tanroni    et  parieodom.    Colimi.  M.  24,  1.    Er  kit.  qui 
I      jiniifc  l'iiii'i  minore»  aimt,  maior€*<pie  ipiam  duodtcim  (noster  deceml  nxno- 
r      nm^prokibadur  ailmitmtra  etc.     Of.   Varr.  R.  R.  II,  5,   13.  Plin.  VTJI,  45, 
,       70,  Tn  tride,  quam  caste  et  decure  poeta  hanc  rem  «ipresBorìt;  nt  etiam  in 
•qq."  ffayn.  -  aetai  pati.     «.  adnott.  ad  Geo.  I,  305.  et  U,  73.   -  Lu- 
!       fina  prò  ipso  parto  legitnr  etiam  Geo.  IV,  340.    Cf.  Probna  p,  SU.  Keil.  et 
t      ateott.  ad  Ecl.  IV,  32.  (Wagn.  et  Ladew.  prin»  Tj>trÌHam  hic  per  eoitoin 

ÌiHlerpretati  erant.  quod  iure  vitnperavit  Ameis.  Spie.  p.  29.)  —  iu»ti  hy- 
MVnaei,  insta  et  maturo  aetatc  miti,  hipnmaei  antem  ^ro  coito.  Borni, 
«■uarat  Ovid.  Met.  X,  36.  cam  tutto»  nutitra  peregertt  anno*.  Aiuon. 
U^.  L  Murtd  lieto*.  Ovid.  An.  II,  14,  14.  tutta  pondera,  ibique  adnott 
—  St.  Lsdewig,  obserrat,  ante  derem,  poti  qunluor  annoi  panilo  in- 
«jgitina  esse  dìctom  prò  ante  deeimum,  poit  quartuBi,  comparans  Lii 
XXXVm.  SI.  11.  tib  a»»»  »«ptmideeii>i.  ad  tenectutaa  et  Inatin.  VHI,  fìl7. 
dia  igitiiT  ad  i'iffinli  anno»  perveniuet.  —  62.  cetera,  sdì.  aetaa.  qoae 
nt  qnartnni  annuoi  nandnm  atti^t,  ant  deeìmum  excesait.  Haod.  TurseU. 
II-p.42.  bnnc  locnm  inter  eos  refert.  nbi  urterà  (nentr.  plnr*  prò  lyferuTn, 
yA  potins  ad  eetera,  nt  ipse  eiplicat,  positmn  sit  (of.  adnott.  ad  Aen,  QI. 
Wj;  qaod  neutiquain  prubare  poaHom.  —  habilit,  idonea,  cengmensi  nt 


388  P.  VERGILI  MARONIS 

Interea,  superai  gregibus  dum  laeta  iuventas, 

2Solve  mare»;  mitte  in  Venerem  pecuaria  primua, 

Atque  aliam  ex  alia  generando  soffice  prolem.  65 

Optuma  quaeque  dies  miseris  mortalibus  aevi 

Prima  fugit;  subeunt  morbi  tristìsque  senectus 

Et  labor  et  durae  rapit  inclementia  mortis. 

Semper  erunt^  quarum  mutari  corpora  malis: 


in   simillimo  loco  Horatii  Od.  Ili,  19,  24.     Vicina  seni  non  JiabUis  Lyco^ 
Bcil.  aetate.  Ovid.  Am.  I,  9,  3.  Aetas  beilo  hahilis.  Sii.  XI,  h%%.  portandi» 
habiUs  gravioribus  armis,  et  qnae  sunt  similia.    Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo. 
II,  92.  —  63.  Inter  e  a,   hoc    quinquennii    spatio.  —   superai  Bach,  ad 
TiboU.  p.  342.  explicat  per  abunde  est.    Cf.  qoae  nos  iam  saprà  ad  Geu. 
II,  331.  adiiotaviinns ,   obi  hanc  locuiu  consulto  omisimus,  in  quo  dubitare 
possisy   utrum  superare  vere  prò  abunde  esse,    an  prò  suueresse  (de  qu 
si^pif.  ad  Ecl.  IX,  27.  diximus)  positum  sit;    quamquam  illud  probabifiiu 
videtur.  —  gregibus  de  solis  vaccis  intelligendum  esse,  docet  Vois.;  grt- 
gem  enim  (Éc\.  VII,  7.  Geo.  III.  386.),  ut  pecus  (Geo.  II,  150.  HI,  72.  IK. 
155.)  et  armentum  (Geo.  IIL  71.  129.),  xttf  f^oxnv  significare  feminas  ^ 
cudum,    ex    auibus  gre^es   maximani  partem  constent.    Quare  apud  Ofid. 
Met.  U,  684.  legimus  imnistoditae  bove^.    Vid.  tamen  Huschk.  et  Dissen. 
ad  Tibull.  Ili,  4,  67.  et  hìc  etiam  ad  II,  3,  11.   —  iuventaa  2kh  Heiniio 
prò  vulg.  iuveiìtus  ex  melioribus  libris  restitutum.    Constat  enim,  hoc  to- 
cabulum,  uuod  primum  deam  iuventutis  significat,  interdum  etiam  prò  ae- 
tate iuvenui  poni  (cf.  Aen.  V,  398.  Hor.   Od.  II,  11,  6.   aliique  poétaram 
loci)  eodemque  sensu  etiam  inventa  infra  v.  437.  IV,  565.  Aen.  I,  590.  II, 
473.  IV,  32.  et  saepìus.    luveutus  autem  apud  Vereilium  nil  nisi  iuTenui 
numeruiu  et   miQtitudinem   si^nifìcat.    Cf.   etiam  iMinott.  ad  Aen.  V,  398. 
(ubi  eadem  deprehcnditur  vanetas  lectiunis)  et  Vili,  160.    —    64.   Solvi 
mares,    sine  eos  rei  venercae  operam  dare.    Cf.  Geo.  FV,  198  aq.    Ante 
admissuram  enim  boves  et  equi  admissarii  per  aliquod  tempus  a  jgrege  se- 

g arati  in  stabulis  retinebantur.    Cf.  infra  v.  214.  —  mitte  in  Venerfm. 
ic  Nemes.  Cyn.  121.  in  Venerem  permitte  marem.  —    pecuaria  ìiìe  M 
Bunt  pecora,  boves.    Vid.  Pers.  HI,  9.    Arcadiae  pecuaria  rudere  creaat, 
Cf.  etiam  infra  v.  472.    Deducitur  autem  hoc  voc.  ab  antiquo  pecua  (pio 
pecora)  y    de    quo   praeter  Burm.   ad   h.  I.  cf.  Drakenb.  ad  Liv.  V,  48,  3. 
Oudend.  ad  Apul.  Met.  II.  in.  p.  83.  Garat.  et  Beneck.  ad  Cic.  MaaiL  6, 
15.  >-  primus  Heyn.  interpretatur  per  quamprimum  (mitte,  dum  iuvauliB 
aetas  superest);    rectius  Wunderl.  per  „prior  omnibus.*'    Cf.  Geo.  H  406. 
JPrtmtw  numum  fodito,  priimis  detìecta  cremato  Sarmenta,     -  Cum  v.  ft 
cf.  Nemes.  Cvneg.  200  sqq.  —  66.    i, Ottima  tlies^    ut   opiòna,  méier, 
bona  aetas,  ae  iuventute.    Sentcntiam  me  insertam,  in  qua  ad  homines  re- 
fert  vitae  brevis  ac  fluxae  conditionem,  nec  in  pecudibus  subsistit,  non  sa^ 
cum   ceteris  vinctam  et  iunctam  esse  dicas  [auod  etiam  Schirach.  p.  &n> 
censet],  at  plus  dignitatis  per  illam  loco  conciliari.    Commentatur  in  h.  L 
Seneca  Ep.  100.''  Heyn.  —  miseris  mortalibus,  ut  Aen.  XI,  182*  et  sp. 
Lucr.  V,  944.  Eodem  sensu  Geo.  I,  237.  mortalibìis  aegris.    Omnibus  tuneo 
bis  locis  de  bominibus  agitur,  ncque  hic  po^ta  hoc  epitheto  de  anìmalibm 
usus  fuisset,    nisi  communis  esset  sententia  pariter  euam  ad  hominei  per; 
tinens.  —  subeunt  morbi  etc.  Cf.  Nemes.  (;yn.  117.  mimque  gravts  morii 
subeunt  segnisepie  senectus   et  Wemsd.   PoSt.   L.  min.  Vi,  295,  153.  lom 
subeunt  morbi,  subeunt  discrimina  mille .  Pecrlk.   p.  234  sq.  hunc  loenn 
coniectura  et  mutata  distinctione  sic  constitoit:    O.  quaeque  d.  mi$$ri,  ttf 
mortalibuSf  aevi  Prima:  fuffit:  subeunt  etc.,  ut  miserum  aevum  dictomiìt, 
quemadmodum  ap.  Val.  FI.  IV,  86.  misera  vita  et  haec  prodeat  sententil: 
,iPrima  quaeque  dies  mìseri  aevi  est  optima  gregibus,  ut  est  optima  homiBÌ' 
bus;  carpe  igitur.    Nam  fugit  et  instant  morbi,  senectus  etc."  —  6>— 7t 
Delectus  vaccarum  quotannis  faciendus  ;  nam  enixae  et  vetustae,  quae  gigoen 
desierunt,  submovcndae  et  novac  in  illarum  locum  substituendae  snnt.  Ci 
Varrò  R.  R.  II,  5,  17.  et  Colum.  VI,  22,  1.  VII,  3,  13.  14.  idem  in  offlmi 
faciendum  esse  docet.  -  -  quorum  m.  corpora  m,,  h.  e.  quas  cud  aIo< 


GEò&'rKv^V  Uh,  ni 


'a  zr.    : . 


;•■::.• 


Z'7-::r:.'s  £'=:z^'i7 .-i^  ^i— :.-   ...   *.-*•'-* 


-L  E    :: 
L  :     4 
I.  -  "> 


n  T 


j        -  j 


■»rj^.. 


I  . 


'  '  j    '•''*'      *        '--     •"*'.■.•■'  -^  !■;-••-•/«  •     .  f  ,  •  /  »*   ^ 
.  ij^    ■•  "-1    •• -i*'f*'ii'.a^    '.'.ir     J~A       f.  ;;ii-".'     '-.,»*  *.,'-» 

^  ::    -' "      -"■   "'•  ;•  :•!•■"-    :  -*"•     *•.       -   f*wi.i    •'■   *.:;t»***''. 
:      ,    —    "•"••      •-■'..    A.''..-*:" ...:  «'    ;     «'  i*»    '  ' 

-•...-j.-.   '-.-    •:.■-•-"       •■:..■:■.  -..Ti     :.'*i-    i-".  T 

•"    :.  :..    ..' .  .Il     •■'"..■  r  .::#.>•    -^i;  .  ••   •     ••  a^u 


.   --U." 


•,'    1,'' 


.       ••  ■ 


..*      ''."..        wt.2ÌLr~>:«l' 


•      _•    • 


DO.- 


*-    r 


-i*    -            *        "       ."T  *■•••          :  '  ■     •      '  .  '     ■ 
—     ■  •    ■  ■'  •  -       .  .fc    ,     .- -.    ...  »    ''..., 


■•■ 


i  —■- 


.._    ^.^  r- 


ili. 


r    -" 
I  - 


\ - 


.     .!.-.»■ 


#*■      > 


Ir 


■1-   ir.i 


3&S  1'.  VEKOILI  MARONIS 

Interea,  siiperat  gregibuB  dmn  laeta  ìuventas, 
tìolvc  iDarea;  mitte  in  Venerem  pecuaria  prj- 
Atque  aliain  ex  alia  generando  BufGce  prò' 
Optuma  quaeque  dies  mÌBeris  mortalibiu 
Prima  l'ugit;  subeunt  morbi  trietisque  f  ^a, 

Et  labor  et  durae  rapit  inclementìa  p 
iSeinper  erimt,  quarum  mutarì  corpr 

.  '«  re  equ.  F 

.■olha  I,  n. 
in   Himillùiiu  luco  Horatii  Od.  DI,  19.  i^^'ieK.  24U  aqq' 

acil.  aetftte.  Ovid.  Am.  I,  9,  3,  Atta  iUf/n.  —  76.  Alt-. 

hahiUM  graviorìbut  armÌM,  et  qnae  Liendiiiii.     Vij.  etiam 

U,  92.  —  68.  Interea,   hoo    qr'  ■„  et  ar^talilma  et  Culo 

Tiboll.  p.  342.  explìut  per  abii'  j,.    De  ultima  sjllaba  voc. 

II,  331.  adnotavimiu,  ubi  hn-  «J  Eel.  I,  36.  IV,  51.  ut  alil 

poiwis,   utrom  superare  w  .^tj  et  incnrvarì  powniiit.  I^Cf. 

ainiif.  ad  Ed.  IL,  ST.  db'  iiiria.  S)iic.  p.  2!L  potius  ciplic&t 

viaetur.  —  gre^bui  ir  '-j.i',-atio  qnuiuodi)  ìwc  quudret.  ni> 
gem  emm  (.Ed.  vii,  T.  >^latA  humi  vicisRini  piinit.  ut  i(!itur 
ltb^  et  armaitiait  {0  ^'-'.^n  pruraufl  evancncat.  Viil.  adnott. 
cudum,    e\    uoiliDS  '■-^-  ,<qu.  lU,  i.   rà  axilrt  vynà  fiittaie 

Hct  n.  (ift4.  legir  ^'Tj  C,(  (rttfmo  tMfttmnio  <.T«r«w  v.  V32.  l 
ad  Tiboll.  Ili,  4  y^  i'  jjupinm.  cuìub  »erba  tAnn.  fr.  ine,  SI. 
jjro  vulg.  («per  f^^  ff ffoX^-aì  Bunt  haec:  Perqw  faham  rrpw 
cabnlnm,  obp  Vt»'-.—  non  male  cum  h.  1.  companit  I.ucr.  I.  3f 
tate  ÌdTuuI'  •gjr^dainot.  Inst.  IV.  2.  f(  ruteni  Jtectunt  et  ■ 
loci)  eoder  >  ^^^Ci'Xeii'C'i.  de  re  eqn.  I,  4.  nuJ.»!'  ùypuì«  x 
"-    ™       ^1^  ^fciinc  locuiii  gJliua  XVI,  443.  toni  moOia  er 


-So.  eMcribcns  exhibet  Vntri*.  quod  Peerlk.  _ 

_'^  '^^ni:  •"•!"  JP""'"-  —  lemptarc  flnviot  HccunAuii 
^A  ^L-aniniiii  lioJibuii  eiplomre,  nt  tMlent  aniiualia.  (^f. 
«  w*'  Irt>««i"™  "^'■' «»™  adnott.  ad  Eoi.  IV,  32.  et  Geo. 
:■  *'^  ÌB»'*«1'-  "  """  *^-  P**'  ^''''*^-  ^""-  <"•*■  P^"^*K 

•■'''rtrtT''  "*''''<"•'*••  1'^'*'*  ">  Pr^leg.  ii.  202.  aadaciani 
!»^*J2j,  ipfijui  eiprimere  ccnset  vnlftari  lectionc.  Seneca 
•"*^rt  tt<\^-  ponto  eihibet  prò  jtonti,  Incum  nostrum  mei 
'••^j^rer  laudasse,  quod  EUbbcck.  ipse  concedit.  —  78-  p"* 
■^  ^1  Sfliuca />"«(",  yuod  post  verba  jlm-tru  màuici»  lanjn 
*"*™„,^  1c(tii>ncm  «ati»  tuentar  dno  CDlumellae  loci,  qni  hu 
"^L  jffrt*'*  TÌdentnr,  VI,  2.  de  bahiu  :  Nec  atulitu  «ec  rimi 
*y-iJ^tom/ti  .rftiuiinn  ont  p ontM  fomudtilagi .  et  ibid.  r.  2 
**j^5iL  Ì»W*  («■h'ntorr,  si  Aiion*,  «i  introitimi,  m  fontam  . 
?||||r(M""''''-  ponUim  paaenque  tranteeiutit.  Cortra  Plin.  1 
?f^nì*!  '"'<■  P"*ff»  trunaennt.  pfr  raritntem  rnrurti  traliiccnl 
S!  Y*>Th»/«(  "I-dita  ifemix^Elgilri.Qaìnvtìì.  Inst.  VI 
,^^'ta  1^  i'ar>'i'theiiì  includenda  esse  dieit,  i|upiii  secuti  sunt  B 
Ejhnii'  ratinili  tutina  loci  oeconnnuam ,  emani  viicant.  et  ini 
*  j  olwtnTi'.  bene  pcnpeicnint  Vms.  et  Vmfcn.  Priniuin  euim 
JSKii  iuvi'nilii'  ardiir  et  ferma,  tum  (v.  83— ',(4.i  equi  inni  udult 
)Zfì  iialura.  deiiiquc  (v.  1)5  san.)  seuesccntis  equi  imbccUlltas 
UMiieiit  hiinr  Icieuni  Nemes.  Cyneg.  243  sqq.  -  ardita  ceri' 
vJiJ,V>  riìnni  ab  Horatin  Senn,  1,  2,  Si»,  pquu  imlchro  adstribii 
'ìranliitti  ••ajiiit.  Hcjr.  provocat  ad  Varr.  R.  R,  11.  7.  -i.  Oh 
i  fX  dorai.  Sat.  1,  2.  Sii.,  qui  in  gcneronn  equo  reuiiirunt  eaj 
JiHNi,  fxiyinim,  hm>r,  et  lacoba.  cunfert  CatuUi  LXVHl,  "2,  , 
^mt  q'v  tamcn  magiB  atridentem ,    quam  breveni  et  bene  a 


.^ 


s^ 


GEORGICON  LIB.  IH.  391 

'^nimosum  pectus.    Honesti 
'olor  deterrimus  albÌ8 

sonum  procui  arma  dedere, 
uribuB  et  tremit  artus 
'^  sub  narìbus  ignem.  ^5 


\  is  erat  Pallad.   IV,  13,  2.  imret 

ttisti  et  arguta  carpora  in  eqnia  re- 

fi-'juttuf  per  se  idem  significare  posse, 

t.-st  tam  apte  comp^/sitnni ,  ut  generosi- 

;itis  ostendat.    lam  vero  cum  generjsi  equi 

iint  praediti,   hic  sane  idem  est.   qaod  brere, 

■^    alvHs,    h.  e.  venter  sabstrìctos.    Varrò   ìbid. 


■  i*  orrufft 
inqentibwt 


rersum  nreifsìsy  et  Nemes.  244.  Imntodicum- 
nlri.    reterum  Ribbeck.  invitia  libria  am- 
dd.  hoif  f  .-rmae  Graecae  favent,  etiam  noa  eam  re<iper<? 
^^.    Ci.  adnott.  ad  FIcl.  Ili,  ó6.  Geo.  II,  IVJ.  et  aUbi.  Idem 
oum  Pid.  et  infra  t.  41i7.  cum  Med.,  Pai..  &>m.  et  ano  Bem. 
ù\*^  oheuU.  Vid.  •rius  Prdeg.  p.  445.  et  Wagn.  <>rth.  Verg.  p. 
J^y    ^fZéUxuriat  torìt  animo  tura  pectus.    ormX^  prò:  p<rtu 
1^*^  ot  eminens  pulpLs,  ut  Serv.  alt,  b.  e.  latvm  or,  pUnum.   ot 
\^2L  ^l^un-  aut^m  :    lato  et  muMCtiUirum  torU  nuwn*T**Jio  pe^Lur^ 
^/b^  £ffte  patina.    L^ixnriare  vero  ex  more   de  laetiohbai  iaere- 
\.  ^«yn.  Cf.  V.  e.  <>id.  3Iet.  VII,  290  »qq.  P^iUa  f>u>pi  tuncit»,  -  - 
l*  Caco*  tuppleninr  corpttre  rugae,  Meml/raqwe  luxurùttU,  et  ''i*i- 
22.  de  homine  *jhr^f  et  praepin^ai:  cuius  cr/rpwi  m  t^rrrk  immuAdà- 
jl^  btxuriasMt  ej^tleroJuteUjut.     Ut  hic  aniraojnan  peKtvue,   *->  ». 
yJ^L  260.  virtUM  nuii/i04a.    ■  ■  82    Inter   p'Jehr'/^   ^j?:-.-nim  tsr\ifi:\ 
^ff^dicem  glaucumaue.    ^ndir  'a   -padic^  yt\::A  *.*aas]atu    li 
■»  Olii  alibi  in  equi*  Xa/Uwi  dicitar    Varr.  ap.  N-rJiia  IL  ^7. •>•*:: 
L?B.  Pallad.  IV.  13.  Liid.  (yn^.  p.  1111..   lui.  /x/>o.  ^^IL  -toT.   & 
^  palmae  ramo  .  i.  e.  fa.Hca.H  ill^.  qrifru^  d'/<ì  a  <a^'U£.>a  af^*>£lA- 
cut  aatem  re«^'ndet  n^/stro  gm»*^  qc-fi    proi.'.r* .-  lii    ^a*nli«izi 
C3f.  imprìmis  GelliiA  II.  26.   et  III.  'f,   c*x:j  I.-.'^.tj    a.i  'j^ar:-  I 
L  £xere.  Plin.   p.  ^i3->.  .S^bnei'l    a/l  Pall*^.   1.  I.  ;    :v,.  *^  ^*ti 
'^  Albi  tqaì    qt'-nun  cdor  Iijt*?i  Tt  ^•-.Sìa'»  .  vj^jhì:':    à  "cn^fiÙKCM. 
"i  jfAen.  Xn.  S4.     ipse  coirifiicn'lat   p'VrU .  C-v-^r:!-*-.:,.     rlt?  t    • 
^candidi'  cycw  rt  hetléira  aUni  coriir^r;r-.j:*-.-v  »'.'?  >»i*i*rl  Z^r 


^<%BU>/.  ni.'ir.  1^/  wj..  a/Jnott.  a/l  .\eti.  I.  t'2.  j*  '«"^.a.*?-.  t.* 
••ho  peretta  f^vnio..  I-  p.  IX  ab  laKr*.  U.-.i:  O'ììr**  iisuirii» 
'fc  color  Aatiu  eaae  T;.:<i*,-:r.  *m  a/1  rfieiL*  '^.  1/*?*^:.  :-  tji.*  btif^iuz. 
•^n  eqaomm  omr-^ni  v>f.  iJ';'"liart  \\>.ra  II.  "  .xjraiubnt»  w 
lOl  iqq.,  de  gilro  j/  J'/f.  ('M'unirli  H.u,^.  ..-«  >f:.i  .■i.-^iai-  IT  i 
tt  enm  lequentis  ,:ì'.*.'.'>  Hp«ri»jrii  c#mw:t,  ^«^ari*  T*<Ti»fl  f^rvB  ì.:- 
Nfeii,  qnae  ad  p«<^«  '^It  f.t*rfr\.  \mih\^.f.k  *.TVni  a  rrlj^  i 
**!!«■  ex  adnotatyyr-e  r^rranctafi^i*  «'la  f/>*Ai^  ...at.  -  »r:  ui-:jri:i3i 
▼.  M.  enm  initio   t    *!.";    iri-^rta  r»ot«U  ilU  ..•.>• '.u:--».-    tnjn>i*ii 


L  Equna  anim'/nx  **  *H'/f«:  put^riand.  .fir/rr..*-..!  ".>-*.■■'>, itm.-  —Si 
»eo  uescit.    I>p** -:.*■'-?  fcaft'^   ♦'•r**  ift  An*.fi    .'j^r    .^.i.tx    1  :'i 
•fimi  Neme4.  Ctt.    21'*   '«'>'•  /"^  o/fi/ìutiK  4tfi»/j*   >.^      -  m  r-c 
pò:  anres  nr^ar.^  ..'.  *x\,'M,  i   ••   '>l*T,vr  .Kir.T*-»-i.-       -^    *'-.aai 

IiQjer.    n.   !'•>       "-'    ^  »lp'''"    ^'     '2    tfé^il  -a/rr»   -.nj.fr      ."^^Tif-^ 

Jtt.  agÓe$  aured  '..'-:.'.;;**.% -./af        ir  »■  i$»tf  ort.t^  %*  •--.i-..  -,^     ■.-^nn" 

>ib  arnia  ipci  tresi".:.*     V./J    */Ifi'irf    »/»   f>*i    ;    '^\    "'     ,«^     -^. 

PLikefl  Lncr.  III-  l^"?     0/a/'//'<   ^'   *iff».ftut^   or^x/      Aip^nr    •»  -j^, 

Min—  85.  „igwieT^  ;  rvr'.U:*   '!.'.♦  *r'!rfiV<  *ftAin.ru      ir    -rain  ui: 

t  Sbc  IHaméuiif  ^yy*   wtf*f*ittit-M  ttorif/»iM   '^A^m   v,     .'..ii»— -r     ~     ^ 


.       <7/ 

m  471.  472."  //«yn    '.'^'>  ^"**    '."•'■«'    *''    -^   .'•'-n»-^ 
bSi  VI,  1226.  xiUM4  4^«  /i«<r^M   V'tlAer^  in  //r«,  umì|ìii!   Vj 


390  P.  VERGILI  MARONIS 

Àltius  ingreditar  et  moUia  crura  reponit; 

PrimuB  et  ire  viam  et  fluvios  temptare  minaces 

Audet  et  ignoto  sese  committere  ponti,  * 

Nec  vanoB  horret  strepitus.    Illa  ardua  cervix 

Argutumque  caput,  brevis  alvus  obesaque  terga,  80 


327.  ,,Ad  notas  has  generosioris  pulii  cf.  Xenoph.  de  re  equ.  pr.  Varr.  K 
R.  n,  7.  Colum.  VI,  29.  Geopon.  XVI,  1.  et  2.  fPoUux  I,  11.  PaDad.  IV, 
13.]  Inter  poStas  praeter  Oppianum,  cf.  Nemes.  Cyx^eg.  240  sqq.j  ex  nostro 
illnstrandos,  et  Calpum.  Ecl.  VI,  51  sqq.''  Hetfn.  —  76.  Alttuè  ingré' 
ditur  non  ad  spintoni  et  snperbiam  referendum.  Vid.  etiam  adnott.  ad 
Aen.  Vn,  282.  Varr.  1.  1.  Ontribua  rectU  et  aeijfuaUhua  et  Colnm.  L  L  oe- 
qualiòuB  atque  altis  rectisque  eniribus.  De  oltuna  syllaba  toc.  ingrtdUw 
arseoB  et  caesorae  vi  prodncta  yid.  ad  Ecl.  I,  38.  IV,  51.  et  alibi  —  mol- 
Ha  crura,  mobìlia,  qnae  facile  flecti  et  incorvari  possont.  ^Cf.  adnott.  ad 
Ecl.  n,  72.  et  Creo,  li,  389.)  Ameis.  Spie.  p.  29.  potine  explicat:  qnae  ti- 
ctui   facile  cednnt,   qnae  signifìcatio  qnomodo  bnc  qnadret,  non  perspick). 

—  reponit,  in  correndo  snblata  burnì  vicissim  ponit,  ntigiturvis  Partrt 
fitemm  itemmqne)  neutiquam  prorsns  evanescat.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  II, 
29.  Cetemm  cf.  Xen.  de  re  eoa.  10,  4.  rà  axélti  vygà  /jentaotCéi,  Qned 
ri  ars  accesserit,  tnm  simiat  auema  vohimina  crurum  v.  192.  Getenun  boe 
bemisticbinm  ab  Ennio  snmptnm,  cnius  verba  (Ann.  fr.  ùic.  81.  p.  79.  VaU. 
8.  p.  143.  Hessel.)  de  gruibus  snnt  haec:  Perque  fabam  rgmnt  ei  moKa 
crura  reponimt.  Bnrm.  non  male  cnm  b.  1.  comparat  Lucr.  1,  36.  mupieUM 
iereti  cervice  reposta,  Qninct.  Inst.  IV,  2.  et  vocem  flectunt  et  cervtcemre- 
ponuntf  Hejn.  antem  Xenopb.  de  re  eqn.  I,  4.  ntiltav  vygéìig  xafinrifp  re 
yóvara.  mitantnr  bnnc  locnm  Silios  XVI,  443.  ium  moUia  crura  tmerbi 
AttoUene  greesus  et  Nemes.  0^.  170.  crura  natantia  ponunt.  Cf.  etiam  Gratii 
Cjneg.  503.  —  77-  Primus  tre  viam,  Colum.  VI,  29.,  hunc  locum  omnlno 
respiciens:  ei  CMte  gregem  procrirrit.  Cf.  idem  VI,  2.  et  Varrò  R.  R.  n,  7.  irt 
viam,  ut  Aen.  VI,  122.  Hor.  £p.  I,  2,  65.  et  saepissime.  Cf.  Bronkb.  et  Bum. 
ad  Prop.  n,  19,  50.  Oudend.  ad  Hirt.  B.  Afric.  e.  75.  Ruhnk.  ad  Ovid.  Her. 
vn,  74.  Obbar.  ad  Hor.  1.  1.  Voi.  I.  pi  126.  alii.  Seneca  in  £p.  95.  ìam 
totum  locum  v.  75—85.  exscribens  exnibet  amre,  quod  PeerIk.  p.  235.  TenuD 
babet,  ut  yersu  seqn.  ponto,  —  temptare  fluvtoe  secundnm  Burnì,  est 
in  vado  transitimi  pedibus  explorare ,   ut  solent  animalia.    Cf .  Ovid.  A.  A 

1,  437.  cera  vadum  tentet  cum  adnott.  ad  Ecl.  IV,  32.  et  Geo.  I,  207.  Fio 
min  adi  Ribbeck.  ex  uno  Cod.  Pai.,  Scbol.  Bem.  (vid.  Proleg.  p.  196.)  et 
Seneca  recepit  minantes,  quod  in  Proleg.  d.  202.  audaciam  equi  flmii 
transnantis  melius  exprimere  censet  vulgari  lectione.  Seneca  tamen,  ^ 
etiam  Tersu  sequ.  ponto  exbibet  prò  ponti  j  locum  nostrum  memoxìter  w; 
tum  videtur  laudasse,  quod  Ribbeck.  inse  concedit.  —  1%.  ponti.  È^ 
Codd.  et  Seneca  ponto,  ^uod  post  verba  fluvioe  minacis  luiguet.  Vi 
rem  autem  lectionem  satis  tuentur  duo  Columellae  loci,  qui  bunc  Yei| 
num  spedare  videntur,  VI,  2.  de  bubus  :  Nec  aiuditu  nec  vitu  panib,  mc 
ad  inyredienda  flumina  avi  pontes  formidolosi,  et  ibid.  e.  29.  de  eqiiii> 
Indolem  Ucet  aeetimare,  si  htlaris,  si  intrepidus,  si  fossam  sine  emetor 
tiene  transilit,  pontem  flumenque  transcenait.  Contra  Plin.  Vili,  43,  ^ 
de  asinis:  nec  pontes  transeunt,  per  raritatem  eorum  tralucerMfUi  pivUt. 

—  79.  Verba /ut  ardua  cervix —  Et  gilvoQ^nctìl.  Inst.  Vili, 2, 15.  in- 
teriecta  et  parentbesi  includenda  esse  dicit,  quem  secuti  sunt  Both.  et  làhn. 
Sed  buie  rationi  totius  loci  oeconomiam,  q^am  Yocant,  et  imprìmisT.  S6 
sqq.  obstare,  bene  perspexerunt  Voss.  et  Wagn.  Primum  enim  (v.  76-^) 
pulii  iuvenilis  ardor  et  forma,  tum  (v.  83 — 94.)  equi  iam  adulti  et  nulitìl^ 
apti  natura,  denique  (v.  95  sqq.)  senescentis  equi  imbecillìtas  describitBr. 
Respexit  bunc  locum  Nemes.  Cvneg.  243  sqq.  —  ardua  cervix  {hoàr^r 
gend)  etiam  ab  Horatio  Serm.  1,  2,  89.  equo  pulcbro  adscrìbitur.  —  81- 
Argutum  caput,  Heyn.  provocat  ad  Varr.  R.  R.  Il,  7,  5.  Colum.  VLW. 

2.  et  Horat.  Sat.  I,  2,  89.,  qui  in  generoso  equo  requirunt  caput  ium  ma- 
gnum,  exiguum,  breve,  et  lacobs.  confert  Catulli  LXyiu,  72.  argutam  so- 
ìeamf  qnae  tamen  magia  strìdentem ,   quam  brevem  et  bene  aptatem  pedi 


Luxuriatque  torie  animosum  pectiis.     Honestì 
Spadices  glauciquc,  color  deterrìmus  albU 
Et  gilvo.    Tum,  ni  ijua  sonum  procui  arma  decere, 
Stare  loco  nescit,  micat  aaribus  et  tremit  artus 
Collectumque  tremens  volvit  sub  naribus  iguem. 


ndetor  indicare.  Aste  omnia  conferendos  ent  Pallkd.  IV,  13,  3.  ourM 
brevee  et  arguta*,  et  ibid.  g.  S.  ìiuMeidiua  et  arguta  eorpara  in  eqnis  re- 
qnirens.  Noli  tamen  palare,  Adì.  argutiu  per  se  idem  signiflcM'e  posse. 
qsod  brevi».  Argvtum  equi  caput  est  tam  apte  coiapusittiiu ,  ut  genetosi- 
Utem  eins  rei  uniDo  adspectn  satis  ustendftt.  lam  veru  cmn  generusi  eqtà 
babeantnr,  qui  orevi  capite  auut  praedìti,  hic  sane  idem  est.  qiiod  breve, 
eij^am  caput.  —  hrevia  alvnit,  h.  e.  veikt«r  substrìctus.  Varrò  ibid. 
ventre  modico,  litmòia  deormtm  rerrum  presti*,  et  Nemes.  244.  Immoilicutn- 
qn«  latu*,  parcaeme  ingmtihu»  uhi,  Cet«mm  Ribbeck.  iavitis  librÌB  scri- 
pàt  tUvot.  Ubi  Codd.  buie  formae  Graecae  favent,  etiom  nos  eam  recbere 
aou  dnbitaviiiiDs.  CT.  adnott.  ad  Ecl.  TU.  56.  Geo.  li,  15U.  et  alibi.  Hem 
Bibbeck.  hie  coni  Pai.  et  infra  *.  497.  cura  Med.,  Pai.,  Rora.  et  uno  Bem. 
■erifMit  obesaa,  o/ieaii*.  VÌA.  eius  Proleg.  p.  Uà.  et  Wagn.  Orth.  Verg.  p. 
469. —  81.  „Luxvriat  tori*  animoaum  peetut.  ornate  prò:  p^us 
«•t  torusnm  et  cminena  pulpia,  nt  Scrv.  ait,  h.  e.  latum  oc  pUraan,  nt 
TftRO  ibid.,  Oolnm.  autem:  lato  et  nmtcìdortan  lori*  maneroto  pectore. 
WDmA.  peettm  late  patene.  Larttriare  vero  ex  more  de  laetioribas  incre* 
noDeB."  Beipi.  a.  V.  e.  Orid.  Uet.  VII,  290  aqq.  Pulsa  fftgii  maeU»,  -  - 
AiHoctoque  eaime  rumalentar  eorpore  ragae,  Membrague  lumrianl,  etGel- 
Ihu  Vn7  32.  de  bnuime  obeso  et  praepingni:  cunw  corpui  in  lam  immodi- 
<Mn  nofhon  luj^riotiel  ejMli«raii*etque.  Ut  hic  auijnoaian  peetwi,  8Ìc  u^. 
Neoe*.  Cyn.  250.  viVftu  animova.  —  82.  Inter  pnlcbron  cifuomm  oolorea 
tÀvi  tpadicem  glaucumq-ue.  Spadix  (a  spadìce  palma  translatns)  is 
wt  eolor,  qui  alibi  in  eqnis  badiu*  dicitnr  (Varr.  ap.  Noninm  II,  87.  Grat. 
Gjmg.  53B.  Pallad.  IV.  13.  Isid.  (Mg.  p.  111-1.,  Ital.  hajo,  Gali.  bai.  a 
fiàts,  fiàinv.  palniae  ramo),  i.  e.  fhacus  ille,  quem  uoe  a  caatanea  appella- 
iBUt  glauaia  antera  respondet  nostro  graa,  qnod  proiimo  ad  caemenm 
aeecdit.  Cf.  imprimìs  GeUins  n,  26.  et  in,  ».  cum  liit«rpp.  ad  Gratii  1. 
L  Sahnas.  Eierc.  Plin.  p.  935.  Schneid.  ad  Pallad.  1.  1.  p.  135.  et  Heyn. 
id  L  1.  —  Albi  equi  (quumm  color  luto  et  snbdavo  sccedit)  t.rimdidi», 
OM  alibi  (Àeo.  XII,  84.)  ipw  cummcndat  poeta,  discemendi.  Sic  r.  e. 
nL  TII,  38.  candidi  cycni  et  keàera  alba  coniungontur.  Cf.  Doederl.  Lat. 


8«d«   o 


Etgtaal.  Rl.y.  1B3  sq.,  adnott.  ad  Aen.  1,472.  et  Weiehert  d 


_v  o«BtTO   percita  Couim.  I.  p.   13.  ab  lahn.  land.    GUvui  denique 

^pdo  b  poloT  liavus  esse  videtur,  qui  ad  mollis  colorem  pnaime  accedat. 
Jh  ocJoribns  eqnorum  omnino  vid.  Bochart.  Hìerui,  n,  7,  ìiDprìmiHqne  de 
■n»  p,  104  sqq.,  de  gilvo  y.  109.  Cetenuu  Hitzig.  In  Mns.  Khen.  XV.  p. 
W,  «,  82.  cum  sequentìs  luitio  spnriuiu  censct,  servati»  tamen  verbis  /to- 
rniti apadici».  qnac  ad  prctue  fnlt  referri,  Ribbeck.  anUm  in  Proleg,  p. 
41.  boa  versus  ex  adnotatione  retranclantìs  xaa  po^tae  illatos  et  antiquum 
etitsm  V.  81.  ciuu  iuitio  v.  S3.  inserta  notula  illa  intercìdisae  snapicatur. 
_  gg — gg,  F/qaas  BDÌmosus  et  ardore  pognandi  ìncensua  deserìbitur.  —  84. 
8lar«  loco  neieic.  Repctuntur  baec  vcrba  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  170, 
10.  Ot.  etìain  Nfuii-a.  Cjii.  249.  itec  pe»  o/ficium  ttandi  Uuet.  —  mica! 
■«rJ&M<,  prò:  aurea  mieant  in  capite,  i.  e.  eeleriter  moventnr.  Cf  etiam 
Wakef.  aa  Lucr,  IT,  195.  Sic  Calpnm.  VI.  52.  mkat  acre  eapiU.  Nemea. 
(^meg,  245  agiU*  aure*  coromemorat.  —  tremit  artiie  pofiticepro:  tremit 
•ÌMiiu  a.  artns  ipsi  trerannt.  Vìd.  adnott.  ad  M.  I,  54.  UT,  106.  Geo. 
Q.  131.  et  cf.  Lucr.  tll,  4SS.  ConeidU  et  tpamcu  ofiit,  ingemit  et  fi-e- 
M(  UTtue.  -'  85.  vid""»  praeclare  dìiit  ardentes  annelitoa:  ot  etiam  alii 
Mttae.  Hinc  tììomedis  equi  *piraiite*  narthu*  ìgnem  ap.  Lncret.  V,  29. 
JWunt  htmente»  calida  ile  ìuire  caporeji  Nemes.  Cvneg.  248.  Cf.  Stat. 
Thib.  TI.  471.  472."  Heyn.  Adde  Grat.  <:)Teg.  270.  et  N^mea  Cjaeg.  255 
n.  —  eollectum  in  pectore,  ut  iram,  rabiem,  *itim  coUigere.  —  volvit. 
w  <^iUiex.  VI,  1226.  vitaU*  uèm  attrai  Volger»  m  ovt,  ùàqfa  Wikat.  — 


392  P.  VERGILI  MARONIS 

Densa  iuba,  et  dextro  iactata  reciunbit  in  armo; 
At  duplex  agitur  per  lumbos  spina,  cavatque 
Tollurem  et  solido  graviter  sonat  ungula  coma. 
Talis  Amyclaei  domitus  Pollucis  habenis 

Sllarus,  et,  quorum  Ghraii  meminere  poétae,  90 

rtis  equi  biiuges  et  magni  currus  Achilli. 
Talis  et  ipse  iubam  cervice  effudit  equina 
Coniugis  adventu  pernix  Saturnus,  et  altum 


Pro  frempus    Ribbeck.    ex  Gud.,   Schol.  Bem.   (cf.  Proleg.   p.    196.>   et 
Seneca,    qui   Ep.  95.    hniic    versum   affert,    revocavit   priorem    lectionem 
premms;    Bed  freniena   est  plurimomm  et  optimorum  Codd.  lectio,    quu 
satis  comprobator  Lucretii  loco,    ex   quo   hic  fluxit,  V,  1076.    Et  frimi^ 
ttim  pattuis   ftttb    nan'biat    edit  cui  arma  (ubi  Lacbm.   prò  9uh   coni,  ubi^ 
nostri    loci    immemor).    Ceterum    cf.    idem  Lucr,   V,  29.    supra   laud.   et 
naud.  de  IV.  Cons.   Hon.  545.    Ignesrunt  patulae  nares.  —   86.   Dema 
inha  etc.     Ci.  Ovid.  Mct.  II,  673  sq.  %iUpi£  vagi  crines  j^or  colla  iaceòanty 
In  dejrtras  Mere  iìiòaj*.  —  87.   ,, Duplex  spina  [nat^vs  <SinXfj  ap.  Xen. 
de  re  equ.  1,  12.  a  Ladew.  laud.j  ab  omnibus  veteribus  in  bone  equo  lau- 
datur.    Vid.  Varr.  II,  7,  5.  Colum.  VI,  29,  2.    Geopon.  XVI,  1.    Indicare 
videntur  spinam  latam,  crassam,  ut  maxime  versus  clunes  tamquam  cavurn 
sulcum  faciat ,  nec  tamen  ipsa    spina  appareat.     Cf .  Nemes.   C^eg.  243. 
lUìs  ampia  satìs  levi  nunt  aeqnora  tlorso,  et  fortasse  bine  Oridii  Met.  XII, 
401.  Sic  tergum  aesaile,  sic  stani  Pectora  celsa  tori 8.    Contrarium  yitium 
exstans  spina  apud  Varr.  1.  1.  et  Grat.  Cyneg.  525.  jw  tennis  dorso  curva- 
tiir  spina.**  Heipt.   —  lumhoSj  i.  e.  eam  dorsi  partem,    quae  lumbos  at- 
tingi!. —  88.  Of.  Hesiodi  Scut.  61  sq.  —  ,,  so  li  do  cornu;   vult  ungulas 
duras  esse;    ut  docent  Varrò  et  Colum.  1.1.   —  sonat,  et  hoc  proprie.  Vii 
Xenoph.  de  re  cqu.  e.  1.  §.  3.**  Ileyn.  —  Amyclaeus  Follux.    AmTclae, 
oppidum  Laconicae,   vigiliti  stad.  a  Sparta  remotum  «de  quo  vid.  librain 
meum  geogr.  III.  p.  993.  ì,  regia  erat  Tyndarei,  cui  Leda,  Dioscurorum  ma- 
ter,    nupsit  (cf.  Stat.  Theb.  VII,  163.  Silius  II,  434.  alii),    ideoque  Ili  in 
eo  educati.  —  90.  yyCyllarus  equus  vulgo  Castori  soli  trìbuitur,  qui  In- 
nóJafiog  iam  Homero  Od.  XI,  300.  dictus.    Interdum  tamen  uterque  frater 
equìs  insidet.*'    Heyn.     De  Cyllaro   equo  cf.  Suidas  s.  v.  KvllaQOf^  Stat 
Theb.  VI,  327.  et  Sylv.  I,  1,  54.  Senec.  Hippol.  810.  Val.  FI.  I,  426.  Mar- 
tial.  Vm,  21.  Claud.  VIH.  557.  alii.    -  Graii.  Haupt.,  Ribbeck.  et  Ladew. 
hic  et  infra  v.  148.  Orai.    Cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  426.  et  Wagn.  Orth.  Verg. 
p.  445.  Pcerlk.  p.  235.  hunc  versum  spurium  censet;    sed  eo  deleto  offes- 
uit  Copula  ante   Martis  equi  omissa,  et,  quod  verrissime  docet  Bibbeck. 
Proleg.  p.  52..    tres  versus  89—91.  ternario  versuum  segq.,  qui  et  inai  voce 
Talis  incipiunt,  numero  fiagitari  videntur.  —  91.  Martts  equi  ex  Homeio 
II.  XV,  119.  noti.  —  hiiuges,  Homeri  II.  V,  195.  ól^vyf^  tnnou  —  ciif- 
rns  Achillisy   h.   e.  equi  iugalcs.    Vid.  Honier.  II.  XVI,  148  sq.   et  cf. 
Geo.   I,  514.  neqne  andit  ciirrus  hahenas.    De    forma  Genit.  Achitti  vii 
adnott.  ad  Ecl.  Vili,  70.  et  Aen.  I,  30.  C^d.  Med.  praebet  AchiUeSj  «upra 
scripta  litera  //    aed  formam  Achillei,    quani  nihilominus  Ribbeck.  ex  Pai 
recepit,  alicnam  esse  a  Vergilii  carminibus,  docet  Wagn.  ad  Aen.  I,  30.— 
92.  ,.Taleni  formam  habebat  Satumns .  eum  equi  speciem  assumpsimet,  ut 
furta  sua  cum  Phylira,  Oceani  tilia  (unde  (Tiiron  natus),  in  Pelio  Opem  oe- 
laret.    Vid.  Apollon.   II,  1236  sq.    ApoUod.  1,2.  4.  Hygin.  f.  138.**  fljwn. 
—  et  ipse  eadem  rati<me  explicandum,  (jua  Geo.   I,  121.  Pater  ipse.  Vid. 
dnott.  ad  Ecl.  VTII,  96.  —   Pro  effudtt  Ribbeck.  ex  optimis  sane  Codd. 
(Med.,  Pai.,  Rom.,  Gud.,  Vat.  Probi  p.  60.  K.  et  Nonio  p^386,  14.)  recepit  le- 
ctionem effnndit,   q^uem  tamen  sequi  dubitavimus,  cumTerf.  huic  loco  magis 
conveniat,  qnamvis  m  Praes.  cum  rerf.  coniuncto  non  haerendum  esse,  ad  Aen. 
II,  482.  in,  3.  et  alibi  vidimus.  —  93.  pernix  secundum  Serv.  infra  ad  t. 
229.  (ubi  vid.  adnott.)  proprie  is  est,  qui  innitendo  pcrseverat,  conatanseet 
in  laboribuK  perferendis,  ex  Doederleinii  autem  sententia  i  Sì/non,  «.  Etpn. 
n.  p.  126  sqq.)  is,  qui  magno  nisu  se  promovere  studet,  idèoc[ue  celcr,  Te- 
lex, qua  significatone  plerumque  usurparì  constat.    A  nikndi  eerte  vocab. 


GEOROICON  LIB.  DI.  39 

Pelion  hinnìtii  fugìens  inplevit  acuto. 

Hiini'  (luoque,  ubi  aut  morbo  gravis  aut  ìam  KGgaior  annis  ^i 
Deficit,  abde  domo  nec  turpi  ignosce  senectae, 

Quanivis  saepe  fuga  versos  ille  egerit  hoeti»  i^ 

Kt  patriam  Epimm  referat  fortisque  MycenaB  11 

Neptunique  ipsa  deducat  origine  gentem,  li 

Fngidus  in  Venerem  senior,  frustraque  laborem  'i 


qoae  n 
«SI.  hi 


d«dacendiuii  esse,  dnbitari  nequit.  —  94.   Pelion.    TM.  ad  Geo.  1.  281. 

—  morbo  granii.  Tid.. infra  ad  t.  506,  —  96.  Non  admodum  diatarnus 
est  vigor  equi  adraissarii;  hinc  necessitas  oritur  sDbmittendi  sabinde  aliiuii. 
Non  terte  interjiretatnr  bnne  locum  iquem  copiose  tractaiit  OronoT.  de  Pee. 
Trt.  IV,  8.)  HejTiia»,  qni.  Kom  abdere  proprie  sit  dare  abs  ve.  amovere, 
TMieere,  et  non  minas  dici  ^ossìt  loci  ratione  habita,  nndc  àliqnid  amntea- 
tnr,  qiiaiD  loci,  in  qnem  reiiciatar.  ut  ibi  xervctar  absconditóm .  id&oque 
eviB  Caso  suito  innctom.  atide  domo  aat  tii?DÌticare  possit  a  tltimo  ant  i» 
domaim,  ooU.  Nemes.  Cyneg.  14),  Sin  otrn  haec  etra  ut,  melior  ne  forir 
meettur,  Alidaturae  domof  catulctipie  proiare  volmùax,  ubi  appareat 
esse:  amoveatur,  removeatur  a  domo,  etiani  bic  aéde  domo  accipit  prò: 
nmiove  a  domo,  ut  pofitn  iabcat  dìligentem  pHtremfamilias  ablegare  quo- 
eomqne  modo,  vendendo  quoque,  effct^m  et  inutilem  ad  admixHaram  Iquani- 
qnam  altis  adhnc  laborìbns  sufficientem)  ei^num.  Quod  negat  Vona..  locum- 
<fa.«  ita  interpretator.  ut  equnit  adioismirae  lam  non  idoneaa,  qoi  sbarmentÌB 
renoTeator  et  in  stabidp  aA  opns  faciendnm  habeatur,  di/ma  (prò  domi: 
et.  Rnddìm.  I.  p.  leB  et  n  p.  219.)  abdì  dieatur:  idqae  cam  Hnschk.  ad 
'minll.  n,  3.  G5  Wakef.  ad  Lucr.  IV.  421.  (abi  abdita  cado  legitur).  Wa^.. 
Iddew.  et  Coningtone  (qoi  comparat  Hot.  Èp.  I,  1,  5.  abdilii»  agro)  etiam 
■Me  probaniDH,  mite  et  beapTolom  poStae  ìngeninm  reepicientea.  Cetennn 
4c  omwtrurtjone  verbi  aòdere  vid.  adnott  M  Aen.  I,  60.  —  Terba  nr-e 
tarpi  {gnotcf  tennetae  duplici  ratìone  coninngere  et  erplicare  poasumns, 
Bilt  (onm  Heynio,  Wagnero.  Schiiachio  p.  B2<.,  I.adew.  et  Cnningtnne):  titc 
igttotct  tarpi  teneelae;  ut  tiurpii  slgnilìcet:  cui  turpe  est  baie  rei  ae  dare. 
~iBe  non  latìs  virinm  habet   in   Venerem   (qneinadmodiini  etiam  Silìus  XT, 

il.  honc  locum  videtnr  ìntelleiisse,  scribena:  Turpi fi«em  don<tt« Mnectae), 
ant  <enm  Ccrda,  Oronovio.  Lambino  ad  Lncr.  VI.  1162.  Hand.  ad  Stat. 
SUt.  p.  39.  et  PeerUi.  p.  136.):  nec  titirpi  igjioiee  neieetae,  ì.  e.  et  ìgnoscc 
MoeenK  non  turpi,  at  ap.  Hor.  Od.  I,  31,  19.  ìnUgra  Cum  taenU  nec  t«r- 
poa  tuectam  Degirre,  nec  cithara  cnrentem,  quam  ratìonem,  prìns  nnbìa 
probatam,  doiic  vereibnB.  qui  seqanntnr.  bnc  transpOBitis  alteri  portponere 
eogimor.    De  Part.  nec  vetandi  vi  praeditn  cf,  adnott.  ad  Ed.  Vili,  101. 

—  Qui  seaunntur  trea  versus,  Tul^  ponnntnr  post  v.  119..  aed  Tittlern 
Ptogr.  land.  p.  S  sq.,  et  Peerikanipio  p.  236.  snaBorìboa  eoa  eam  Ribbeckio 
M  Ladew.  in  himc  locnm  multo  aptiorem  transtuli  mas.  vulrarea  tamen  ver- 
Mun  numeroB  mutare  iure  dubita vim a».  Hitxig.  in  Mns.  luien.  XV.  p.  .123 
■q.  eoa  minns  coramode  ante  v.  95.  vnJt  piisitoa.  Ceteri  recentinreii  editore» 
«wsiem  versanm  ordineni  servarunt,  qnem  etiam  Hanov.  Srfied.  crit.  p.  12. 
toMU.  —  120.  Quamriii  laepe  cett.  Bene  Servina;  „QaamvÌH  sit  saepe 
rìeto,  onarnvÌB  nobili  eenere  prucreatns,  tamen  a  ma^^istris  Hat  aetas  ma- 
gnaBimitasque  requirenda:  quae  si  non  fterìnt.  Ìlla  nìhil  proaunt."  —fuga 
rtrtot^  in  fn^m,  —  12).  Epirtig  (vid.  supra  Qeo.  1,59.)  et  Myctnae, 
■t  omnino  tota  Àrgolis  icf.  sup.  v.  44. \  equoa  praestantiasimos  alebaot.  — 
US-  ..^Uarnvis  genns  dacat  ab  ipso  Neotun'i,  a  quo  et  Cerere,  in  equom 
«BTereis.  Arion  ille  notisxiniuB  m  fabiUia  equus  natoA  fuit.  Varìat  tamen 
binda-"  Hrtpi.  De  hoc  .orione  cf.  .\polIad.  1,  S.  IH,  6.  ibiqnc  Hejn.  p. 
IBS.  tt  Ttetz.  ad  I.jcophr.  IDI.  Potest  vero  etiani  de  ilio  equo  a  Neptnno 
fTOereatfl  cogitari,  de  quo  ad  Geo.  T.  13.  diiimna,  Cetemm  Neptun! 
àrittne  i.  q.  a  Nettuno,  tamquam  primo  generis  anctore.     Cf.  eu'pn  r.  49. 

—  J7.  labtirem,  i.  e.  coitnm  iqoi  eodem  voc.  infra  v.  127.  dicitnr)  in- 
jratum^  sibi  non  amplins  pratum,  frititra,  mne  dTeetu,  trahit  in  lon- 

rt.  pnosqnam  periicit-     Peerlk.   tamen  p.  237.  conL  Jrìutraipie  lahorem 
grritim  Iraiiilur,  et  HaunoTioa  p.  13  aq.  verba  »     '  .   ->  ■-  — --- 


394  R  VERGILI  MARONIS 

Ingratom  trahit^  et^  si  quando  ad  proelìa  ventom  est, 

Ut  quondam  in  stipulis  magnus  sine  viribuB  ignis, 

IncasBum  furit    Ergo  animos  aevumque  notabiB  100 

Praecipue;  bine  alias  artis  prolemque  parentum 

Et  quis  cuique  dolor  victo^  quae  gloria  palmae. 

Nonne  videS;  cum  praecipiti  certamine  campum 

Corripuere  ruuntque  effusi  carcere  currus; 


demum  addita  cenBet.    Sed  recte  adversatar  Ribbeck.  Proleg.  p.  52.  —  98- 
proelia  non  ad  veram  pngnam  ac  bellom,  sed  ad  ipsam  admissnram  re- 
terenda  neque  diversa  esse  a  labore,  m   prompta   est.    Cf.  Aen.  XI,  736. 
noctuma  bella  Venerìs.  Ameis.  Spie.  p.  30.  minns  recte  cogitat  de  proelìis 
in  pascois,  ubi  fervidos  admissanns  eqnas  snas  ab  omni  laicivia  ae  oontre- 
ctatione  alionun  fnrenter  defendere  soleat.  —  Cam  v.  99.  cf.  Geo.  I,  84 
sq.  Peerlk.  L  1.  coni,  e  stipìdis,  comparans  Ovid.  Trist.  V,  8,  20.  Fiamma" 
aue  tU  stipula  nostra  brevisque  fuit  et  Siili  V,  570.  stipula  crenUabat  inani 
ignis  iners.  —   100.  incassum.    Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  3§7.  —  Ergo 
animos  etc.  nQ^ute  de  nrtntibas  boni  admissarìì  a  v.  75.  disputavit,  bie- 
yiter  iam  complectitur  verbis:  Ergo  animos  -  -  oraeoipuef  apxe  ut  iis  an- 
nectat  duas  alias  virtutes,  etprolemy  et  quis  etc/'  Wuna,  —  aevum^  Hanpi 
et  Bibbeck.  cum  Pai.  aevom,    Cf.  hnius  Proleg.  p.  438.  et  adnott.  ad  £cL 
U,  22.  —  101.  hinc,  i.  q.  tum,  post,  ut  infra  v.  494.  IV,  55.  Aen.  II,  148. 
671.  Tao.  Ann.  Il,  67.  Agr.  14.  Plin.  VII,  52,  53.  IX,  62,  88.  Vid.  Boettì- 
cherì  Lei.  Tacit.  p.  232.  et  Hand.  Turs.  m.  p.  90  sa.  —  artes,  virtateg, 
nempe  generositatem  et  landis  cnpidinem.  —  ^yprotemque  parentum, 
h.  e.  si  quos  alios  iam  pnllos  iidem,  a  quiba^naras  est,  parentes  edìderìnt, 
qua  il  sint  indole,  quo  vigore**'  Heifn,  Voss.  et  lahn.  baec  verba  itainter- 
pretantur  :  prolem,  qnam  procreant,  pnllos,  quorum  parentes  iam  facti  aunt; 
ut  sensus  sit:  „Notubis  animos,  acvxun,  artes;  et  si  forte  iam  parentes  ò/Cti 
sunt,   etiam  prolem.''    Rectius  Wagn.  ex  Colum.  VII,  6.  7.   loco  Parit  mt- 
tem,  si  est  generosa  proles,  frequmUr  duos  concludit,  prolem  hic  id  signi- 
ficare, quoa  nos  dicimus  Schlag,  Race;   et  in  min.  qmdem  edit.  haec  ad- 
notat:  „Parentes  h.  1.  sunt  auctores  totius  generis,   jyroles,  qui  ab  his 
deinceps  alii  ex  aHis  procreati  ;  ergo  notabis,  quales  fuerint,  per  quos  onià 
gradus  inchoatum  a  primis  auctonbus  genus  ad  ipsos  descenderit  ;"  eaaem- 
que  ratione  Ladew.  prolem  parentum  reddit  per  den  Stammòatan,   eoSL 
Hor.  Od.  rV,  4,  29  sq.   Ameisio  tamen  Spie.  p.  30.  simplicius  videtur,  ut 
proavorum  rationen  non  habentes  co^temus  de  equis  ex  iisdem  parentilNU 
natis,  coli.  Hor.  Od.  IV,  4,  30.  est  tn  equis  patrum  virtus.    Alii  ad  ooide- 
otuias   confugerunt,   et  Markland.  quidem  ad  Stat.  Silv.  V,  3,  138.  coni 
moremque  parentum,  Scbrader.  proUsque  parentem,  Heyn.  prolemque  par 
rentesque  et  Peerlk.  p.  238.  partterque  parentum.    Ceterum  cf.  ai^U.  ad 
V.  113  sqq.  —  102.  „0b8erva,  quem  sensum  victoriae  aut  ignonuniae  ki- 
beat;  inest  enim  equis  generosiorìbus  laudis  sensus.  Expressus  autemlocos 
ex  Homero  II.  XXm,  362  sqq.  Cf.  etiam  Aen.  V,  144  sq.  lunctura  sentoi- 
tiarum  sic  instituenda:  volebat  porgere:  Nonne  vides,  gtM>n<u«  amor  landnm 
sit;   cum   vero  tot  alia  interposita  essent,  novam  vs.  112.  exorsus  est  Mp- 
tentiam:  Tantus  a.  l"  Heyn,    Simplicior  autem  est  ratio,  ut  cum  Amos. 
Spie.  p.  30.  (cui  nunc  etiam  adsentitur  Ladew.)  ad  Nonne  videe  ex  antee»- 
dentibus  subintelligamus  hanc  gloriam  palmae,     Cf.  adnott.  ad  Ed.  IUt 
12.  Peerlk.  tamen  p.  380.  coni,  quam  praecipiti  certamine,  quae  sane  òr 
cillima  est  mutatio,  cuique  sequentem  Inoicativum  non  obstare,  ad  £cL  IV,  51 
vidimus.    Ceterum  Vei^B^.  ante  oculos  habuit  Lucretii  locum  II,  263  sqq.* 
qui  et  ipse  incipit  verbis  Nonne  videe.  —  104.  corripuere  (oorrìpeie  s»- 
lent:   vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  49.)  campum ,    spatia  per  campum,   spiÀ 
campi  (vid.  inf.  ad  142.),  certamine,  se.  currendi.  — praeeeps  certamen 
videtur  esse  certamen  celeritatis.    De  rebus  enim,  quae  celerrime  ferantir 
vel  fiimt,  haud  raro  hoc  Adiectivum  dici,  satis  constat.  Ideoque  de  cumuD 
celerìtate  cogitandum,  neque  aliter  praec.  cert.  intelligendum ,  atque  spo^ 
Ovid.  Met.  n,  185.  praeeeps  ventus,   ibid.  XIV,  330.  praeeeps  amm  f^ 
multa  similia.    Cf.  etiam  infra  ▼.  359.,  ubi  tamen  panilo  alia  obtinet  n^< 


GEORGICON  LIB.  IH. 


Cum  spes  arrcctae  iuvenum,  exBultantiaquo  haurit 
Corda  pavor  pulsane?  Illi  inataat  verberc  torto 
Et  proni  dant  lora,  volai  vi  fervidus  axie; 
lamquc  huiuileB,  ìamque  elati  sublime  videatur 
Aera  per  vacuum  t'erri  atque  adsurgere  in  auras; 
Nec  mora,  nec  requiea  ;  at  fulvae  nimbus  harenae 
Tollitnr,  humeacmit  spumÌB  flatuque  sequentum: 
Tautus  amor  laudum,  tantae  est  Victoria  curae. 
Primue  Erichthonius  ciurus  et  quattuor  auaiis 


1 


-r--    ifjuiio 

a«>.  I,  512.  —  l(te.  Cf,  Hom.  n.  XXm,  370.  nÙTuain  Hi. 
Sbitit  hfitvnv,  qui  totiu  loctu  (362—381.  et  500 — 507.)  VergUio  boec  (w- 
neatj  obvoraabatnr.  —  „ape»  arreetae  t'uvenum,  h.  e.  aurì^nuni  in 
■vinta  orstione;  animi  «uni  arredi  *pe.  [t«  ettasi  eiponenda  Aen,  XI,  4al. 
amcUie  atinmli*  haiid  moUHitit  trae;  538.  laudum  arrecta  cupido.  —  tx- 
fultanlia  corda,  h.  e.  mìcsntìii,  trepidantia  non  modo  motu  ÌKii<>nunÌAe. 
st  dtxit  Ldct,  io,  142.  Hic  {in  peatore)  e^eultatenim  panar  oc  mdut:  reriun 
etiam  omninu  tuto  ilio  uiiinì  moto,  quo  Ìd  tali  tempore  anìmcs  aeitari  so- 
let."  ffevn.  lacoba.  a  Wa^.  land,  wmiiarat  Alexaudrìd.  u]iud  Atben.  X\. 
p,  688.  B.  ù  noniQÒ  xaffilii,  'Ent^oi^ixanov  à(  ti  fiòvor  roù  osi/ioio;, 
Ogrg  ynp  iù3vt,  Bf  Mjc  dijomóra  et  Aesohyl,  Choeph.  161.  òwiitoi  it 
Mm^ot'  <fófiip.  —  Favor,  qui  Heynio  eiprimere  ridetnr  omnem  illum  animi 
tmanltoiD  et  aestum,  spe.  meta,  laudia  studio  et  pudore  Bubinde  pectns 
Tesante,  haurit  corda,  eihanrit,  dmn  Ban^fninis  libenun  mestnin  inter- 
cladeng  et  impedieng  eflìcit.  nt  eia  Tehementer  propellat  sangTiineu».  Wagn. 

Jraeter  Aeacbyli  locum  iam  land,  conferii  ìnbet  eiasd.  Prometb.  906.  xap- 
ta  <fé0^  t/nfva  jlicm^fti.  In  min.  anteni  edlt.  rvìl.  Aen,  U,  600.  eipUcat 
per:  alt«  pénetrat,  qngd  toinen  netioni  vocis  non  prorsne  Battafaoera.  quis- 
qn»  ridet.  Ceterum  vorba  e-xtakniitiaque  -  •  palaant  iterantur  Aen.  V, 
IJ7  M.  —  106-  vfrbere  torlo.  Verber  oro  flagello,  nt  aaepia*ini8.  Vid. 
Tib.  I,  6,  46.  id.  1.  9.  22.  Ovìd.  Met.  XTV,  S2o.  Liv.  VIU,  28,  4,  et  of 
Heins.  ad  Orid.  Ibin  t.  161.  cmn  Dis.ien.  ad  Tib.  1.  1.  Verba  torto  iieròere 
ndeunt  Aen.  VH,  378.  Sic  Calpnrn.  Ili,  TI.  vimine  torto.  Cf.  etiun  sopra 
G«.  1,  309.  —  107.  volai  vi,  i.  0.  cum  impetu.  Wakef,  ad  Lncr.  V.  434. 
(ubi  Altivotana  loUt  rota  commemoratur)  minus  probabiliter  inngit  ci 
jènidm.  Cf.  etiam  Aen.  T.  819.  ibiqoe  adnott.  —  fervidu»  axie.  Cf. 
Aen.  XI,  193.  et  Hor.  Od.  I,  1,  4.  mela  fervidi*  E^jtiata  roti».  Cet«nuii 
tota»  tue  versus  itentur  in  Antli.  Lat.  Bnnn.  I.  170.  130.  —  108.  109 
ìamque  hitmiles  etc.  ei  Hom.  IL  XXin.  3fi8.  369.  —  tublime  ferri 
lonod  lef^tur  etiam  Gel.  IX,  29.  Cic  N.  D.  II.  30.  101.),  lublimc.  volare 
(Aen.  X.  664.  Luor.  VI,  96.).  et  HÌmilia  satJB  nota.  PosBumns  vero  etiam 
eonjiuigere  elati  suhUme,  ut  ap.  Liv.  XXI,  30,  S.  eo»  ipaos,  qtioa  eemant. 
InatOt  non  «inniM  mibtime  elàlot  Alpe»  tratagrestoe.  - —  in  aura».  Vid. 
U  EeL  I,  ó8.  —  tiacaum,  ornane  epithetun,  qnod  non  premendnm,  Cf. 
Im.  V,  515.  Xn,  92.  et  Hor.  Od.  I.  3,  34.  Brpertia  vaamm  Da^dalu» 
«fra  a  Coningt.  land.,  qui  praeterea  oonfem  iubet  Find.  OL  I,  IO.  tp^ftat 
it'  al9ipo(.  —  HO.  Verba  Nec  mora  nec  requie»  bino  repetuntur  in 
latb.I-at  Burni.I.  172,  22,  -fnlcae  «ime-.»  harenae  Tollitur:  Hom 
1.  L  3S5  ina  3i  artgvtHai  loi-^ij  "latur'  àiiQo/ifyti,  àiaii  vA/ot  ^1  9v(U.o. 
-  humeiciinl.  Wnnd.  l'ouiuarat  Sopb.  Elect.  718.  àfàaì  vùia  M'OiÌov.  et 
Caoington  Hom.  D.  XXIU.  ZS\).  WakeV.  ad  Lncr.  1,  307.,  ubi  vette»  uvenunt 
haitar,  et  bic  temere  coni.  ufocutU.  —  amor  laudum,  desiderimn.  cn- 
^4itaa  laudis.  Vid.  supta  ad  Geo.  U,  476.  —  112.  Verba  tanta»  «»t  viato- 
rio etra'  repetuntur  in  Anth.  Lai.  Bnrm.  IH,  81,  16.  —  Versna,  qni  ie- 
jauitvr,  115—119-  Tittler  iu  Progr.  supra  land.  p.  9.  probabiliter  post  v 
US.  collocari  auasit.  atquc  etiam  Ribbecli.  Proleg.  p,  40.  rìvidam  de  cer- 
tanlJbaB  eqnis  naTrationem  multo  vemutius  versa  112.  finirì  ìudicat.  Tamen 
M  nondoDi  pTonus  liijuidft  vnlgarem  versuom  ordinem  immutare  dnbitavi- 
vu.  —  118.  De  Krichlhonio  a.  Erteluheo,  Atheiianua  lege  post  Am- 


396  P.  VERGILI  MARONIS 

lungerc  equos  rapidusquc  rotis  insistere  victor. 

Frena  Pelethronii  Lapithae  gyrosque  dedere  115 

Inpositi  dorso  atque  equitem  docuere  sub  armis 

Insultare  solo  et  gressus  glomerare  superbos. 

Aequus  uterque  làor;  aeque  iuvenemque  magistri 


phictyonem  et  qnadrigsnmi  inventore,  cf.  Eratosth.  Gfttaster.  13.  Hjgìn. 
Astr.  Po€tt.  II,  13.  Pfin.  VH,  56,  57.  et  Serv.  ad  h.  1.;  —  114.  rapidus- 
que  Heins.  e  Medie,  Boni,  aìiisqae  bonislibrìs,  qoibascnm  facinnt  qnatnor 
Codd.  Potter.,  recte  restituit.    Aite  vulgo  edebatar  rapidisque.  —  rotis 
insistere  vietar,  qaadriganim  cursu  certare.    Rota  vro  toto  curm,  qui 
cnrrit,    redit  infra  v.  170.,  ubi  vid.  adnott.  —  115.    Lapithae  ant   prò 
Centanrìs  positi  siuit,    aut  eos  simnl  complectnntor,  nam  hi  vulgo  pnmi 
equorom  domitores  foisse  perhibentur.    Pelethronii  denominantnr  a  Pe- 
lethronio  salta  in  Pelio  Tbessaliae  monte,  de  quo  cf.  Strab.  VII.  p.  299.  et 
Steph.  Byzant.  p.  539.  Apud  Plin.  1.  1.  et  Hygin.  f.  274.  Peletbronios  viri 
est  nomen,  qui  frena  et  strata  equoruni  invenerit.    Alibi  tamenBelleroplum 
frenorum  usum  invenisse  dicitur.    Cf.  Pind.  01.  XIII,  90  sq.  —  gyros  de- 
dere ^   h.  e.  docuere  equum  in  gyrum  flectere,   s.  invenerunt  aHem  equi- 
tandi.    GhfTus  autem,   yt^oc,  est  cursus  e(]uorum  in  orbem  inflexus,  qoi, 
cum  freno  parere  discunt^  consulto  non  in  liberuin  campum  ducuntor.  sed 
in  angustius  aliquod  spatiuni,  ut  saepius  sit  flectendum.    Cf.  Ovid.  A.  A 
III,  384.  Tibull.  IV,  1,  91.  et  206.  Manil.  V,  74.  Lucan.  I,  425.  Tao.  Geno. 
6.  et  Markl.  ad  Stat.  Silv.  V,  2,  129.  Imitatus  videtur  bunc  locum  Mani! 

V,  636.   Hie  alornerahit  equo  gyros.    Ceterum  vid.  infra  v.  191.  lahn.  de 
hoc  versu  conferri  iubet  Weichert.  de  L.  Vani  et  Cassii  Parm.  vita  p.  109. 
--  116.   ,f equitem  vetercs  Grammatici   prò  equo  dictum  volebant.    Vid. 
Geli.  XVUI,  5.  Macrob.  Sat.  VII,  9.]nt  Pbilarg.  ad  b.  1.  et  Nonius  p.  106,  31. 
provocantes   ad  Ennii   Ann.   VII.  fr.  9    p.  37.    Vahlen.    s.  n.   72.  HesseL 
(piadrupedem  equitem.]  Peri)eram.    Car  eqiies  non  insidiare  oicatur,  qui  et 
mcedere,  decurrere?   Angusto  prius  ore  coercens  Insidiare  docet  campii 
iam  Varius  ante  Vergilium  dixerat  apud  Macrob.  VI,  2."  Heyu.    Sic  etum 
Silius  IV,  64  sq.  isse  sufj  armis  Poenorum  tttrmas  equitemmie  per  ardua 
vectum  InsiUtaitse  iugo,  bunc  locum  imitatus.    Nibilominus  PeerUL  p.  239., 
cum  hic  de  solis  equis  sermo  sit  et  sequantur  verba  gressus  glomerare  rnh 
perbos jCOììì.  equitum,  quae  sane  tam  facilis  est  coniectura,  ut,  nisivetaret 
ille  Siili  locus,   recipienda  vidcri  possit.  —  „eques  sub  armis,  armatiuk 
insuUat  campo,    et   glomerat  gressus  superbos,   quatenus  equum  io 
facere  cogit.    Similiter  apudHoratium  Epod.  aVI,  12.  eques  verbercU  ungula. 
Lapithae  ita<][ue,  insidentes  equis,  docuere  exemplo  suo  equitem  intwtare 
solo,  h.  e.  pnmi  fuere  huius  artis  auctores.'*  Heun,  Cum  verbis  insultare 
solo  cf.  Varius  ap.  Macrob.  Sat.  VI,  2,  19.  instutare  docet  camms  et  Hor. 
1.  modo  1.  ibiaue  Orell.;    gressus  autem  glomerare  Lemar.  oene  inter- 
pretatur:    „colligere  reductis  et  in  arcum  replicatis  crurìbus  anterìorìboi, 
dum  posteriora  tenduntur;'*  vel  potius,  ut  Ameis.  Spicil.  p.  31.  erptìetk: 
„dum  posteriora  omni  nervorum  contentione  annituntur,  ut  sensus  sit:  equum 
fcrocius  exsultantem  cum  aifectatìone  quadam  ostentare"  (idooque  nostmm 
courbettiren  lassenf)  Ceterum  cf.  Plin.  Vin,  42,  67.  quibus  molUs  atomo 
crurum  explicatu  glomeratio.  —    118.  Redit  oratio    ad  v.  103.    Aequus 
uterque  tabor,  scil.  equorum   (ut  v.  182.),   et  in  opere  Venereo  (cf.  v. 
97.)  et  in  certamine  si  ve  curuli  sive  equestri.    Sic  baec  verba  cum  Heynio 
(qui  tamen  laborem  non  ad  equos,  sed  ad  bomines  equis  utentes  videtor 
referre),  Wagn.  et  Peerlk.  p.  240.  interpretor.  Alii  (inter  quos  Voss.,  Ameis. 
Spie.  p.  31.,  Ladew.  et  Comngt.)  cum  IServio  et  Pbilarg.  usum  equonim  ad 
cquitandum  et  ad  currum  venendum  intelligunt.    Ceterum  Haupt.  aerqwft 
Aecus,  Ribbeck.  autem  Aequos,  Vid.  ad  Ecl.  V,  4.  et  Geo.  Il,  71. 225.  Philif. 
legit£>uru«  uterque  lahor,  guod  ex  Geo.  II,  412.  repetitum  esse  Wagn.  doo» 
Pro  laJbor  Voss.  et  Botb.  eaiderunt  labos.  Sed  idem  Wagn.  ad  E<3.  IH  56. 
adnotat,  a  Mediceo  constanter  quidem  exhiberì  arbos  et  honos,   numqaaiD 
vero  laboSf  si  discesseris  ab  uno  loco,  ubi  Labos  personae  nomen  dt,  Aea 

VI,  277.  Vide  etìam  ad  Ecl.  IV,  51.  VI,  44.  53.  et  aUbi  adnott.  —  Cetenun 


GEORQICON  LSB.  UI. 

Exquirunt  catìdumque  anìmÌB  et  curaibiis  acrem. 

His  aoimadverBÌs  iustaut  sub  tempus  et  onmìtj 
Inpendunt  curas  denso  distaudere  pingui, 
Qiiem  logere  ducem  et  pecorì  dJxere  maritum; 
Florentisque  secant  herbati  fiuviosque  minietrant 
Fari'aque,  ne  blando  nequeat  superesue  labori 


1 


Wa^.  (qni  eomparat  Aeme  -  -  tt  aund  Ciooruneni  (v.  e.  de  Fin.  I,  20,  87. 
pr.  »iBO.  Com.  1.  2.  pr.  Mur.  13.  28.  pr.  Cluent,  69,  135.  etc.}  et  otfgue  ef 
■  -  fi  apnd  Pallad.  de  R.  B.  I,  6.),  aeque  ■  -  yue  prò  aeipie  -  -  oc  posi- 
tniu  oensena.  attye  ouiiiungit  cara  iuveitem  caliilnmqiie,  nt  seDROS  sit:  in- 
Tenem  aeqne  oc  calidnm  et  acrem  eiqiiirniit.  Sed  cum  aeque  -  -  gite  alibi 
nnequain  nearpatam  videatat  (cf.  Hand.  ToTBelI  1.  p.  191.),  rectius  hsud 
dabie  lalin.  censet,  totiua  taci  rationem  poscere.  at  ae^e  cum  verbie  at- 
<fMM  uter^ue  lalior  ad  soteceilHatia  referatur,  hoc  scnsu:  „Dterqne  labor, 
^nem  e^ui  ut  in  cursu  et  in  admissura  subeant,  aeqana  est  (idem  viriuiii 
UBpendiniu  eiigitl  :  itaqne  magiatrì  ad  ntriunque  a«»tM  (i.  e.  pui  cimi 
eqnam  et  iuTenetn  et  caliduu  acremqae  requirant  ;'  '  eaauniqnc  est  Coningto- 
ws  lententia.  —  „magittri  siiiit  aleodunuD  eijuornin  atudioB=  —  n— "■"- 
dwTUD-    Sic  intra  t    "'  '  "'  """    ""  "* 

Ante  omnia  infra  i. ,  — _. 

adEeLIl,  33,  —  Quivnlgo  hic  seqanntuT  tres  vcrsiui,  vide  HUpra  poBtv.  9C. 
poaitoB.  —  123—134'  ..De  admìinura  ipsa  praecìpit.  EqauA  et  taorai(naiii 
f.  Vi.  de  utrtHjae  praecipvre  indpiebatl  ea  incruente,  sa^uidi,  equae  ac 
Tmccau  Runt  macurandae.  Couinano  jtraecoptnu  Vanonia  D,  5,  12.  et  U, 
I.  17.  Cnlimiellae  VI.  27,  3..  PaUadii  et  umniom.  qui  Iiac  de  re  [)raeoepB- 
mnt."  Hej/n.  —  Hit  uni madv erti»,  qaae  aupra  poèta  praecepit  de  ad- 
ini»nariÌTi  eligendia.  Cetemm  Ribbecli.,  ut  iam  auura  II.  25tl.  cum  Cod. 
Pai.  B«ripHÌt  miiiiium  aHversit.  —  atth  tempu»,  scil.  admiasQrae  appropìu- 
cruutis.  -~  124.  ..ctiram  inp.  diatendere,  h.  e.  La  cum  dietendenduiu. 
IVc.  Hist.  n,  lU.  Orinpue  inmtbueral  ddatoran  fitrverl^e,"  Wmirf.  <jaem 
TkciU  locum  aptìua  cum  Geo.  IV,  ìiS.  cunferaii.  Inpmiiere  eurani  nt  sim- 
pl«i  ctavre  constrnctiun  est.  Tid.  adnatt.  ad  Geo.  II.  T4.  Ditteailere  ai- 
nUit^  apQiI  Enniam  p.  89.  Hessel.  a.  P- 4U.  Valli,  oenter  camilHU  /lumartit 
dùrtMtw.  Cf.  etiaoi  adnott.  ad  Ecl.  TV,  21.  —  pingue  prò  pineuedine. 
Situili  ratione  apud  Plin.  XXV  Ili,  tt,  3S.  Ttiurorum,  leonmn  ae  pmlneranan 
ptmguia.  Go  muinx  ii^itur  baerendom  in  coninnctiitne  verbonim  deaaaa 
fiàaue,  de  qoa  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  ISd'i.  —  „dtnio,  non  laio,  unod 
a^nsdam  potionibna  per  fraadem  agaeanes  facere  conauovuront,  ut  bene 
Stnin».  Idem  dixere.  h.  e.  deeignavere.  Uarat.  Od.  11,  7,  25.  Qu«m  )Vmu 
■rfttiruin  tUcet  bibeadif  Jtwios,  aquam."  Heuii.  —  125.  Pai.  prò  maritum 
^de  ma^ittnaa  ei  Ed.  HI.  lUI.  —  12fi.  Florenlitque.  Ita  optimi  et 
■BUqniaaum  libri  omnes.  oeqne  aliter  Gellias  1,  22.;  deterìoroa  aliqaot 
OodiL  PuÒaiUjit[ue,  qaod  taroquam  doctina  et  eleganUua  plurimi  editores 
Unctt  recepemnt,  cum  apparcat,  veram  lectionem  ei  Aen.  IV,  514,  inuta- 
tui  GMe,  cuni  quo  loca  Uevn.  etiam  Aeu.  XH.  413.  cumparat,  ubi  vid.  ad- 
Bittt.  ^o&TU  iani  labu,  melìurum  librorara  scri|ituTam  retiDendam  c«iiBaìt, 
nnqne  revocavit  Wa^.,  qui,  cum  rei  meticae  auctores  iubeant  moBea 
bubaa,  non  proceraa,  pubentea  imitar,  non  flarentes,  admiasariis  praeb«ri, 

teaatcnl  proprie  ilicator  de  nitore  (at  Aen.  VII,  804.,  ubi  vid.  Sorv.), 
^  mu  censet  per  florente*  herbaa  significare  voluisse  verno  tempore 
iftentCB,  qaare  etiam  Serv.  gubiiciat:  ..Sane  iioidem  nonnulli  .^^renlù,  non- 
nffi  ptdientia  legnnt,  auod  tatUiÀmdem  valet.  lahn.  vera,  qui  pabenta  ve! 
a  infeijirtì lamento,  vel  ei  Aen.  IV.  514,  urtom  potat,  coli.  Heyniu  ad  Aen. 
m.  413.,  pubertatcm  berbarum  simul  cum  dure  venire  duoet.  —  f  lue  tot 
fB>  aqna  fluviali,  ut  Aen.  11.  6Sfì.  fontta  prò  aqua  fontinfdi.  —  127.  ..Ut 
fooft  Rufficere  admisaarae  (de  generandi  enim  labore  agi,  in  promptu 
«Il  et  ne  polli  prodant  patrura  maciem  ot  infirmitatem.  Culum.  IV,  27,  8. 
ttgua  tempore,  tjuc  vocatw  a  /aninia,  roborarulut  e»t  largo  ciboj  et,  ap- 
prvpmquante  v«re,  hordeo  ereogae aaginambi»,  ut  Veneri  tvperett:  qiian- 
'^iw  /«Ttier  iaierit,  Jitmiora  «emina  ^adtoii  ftOarae  utiri''-    Or,  ifonA- 


998  P.  VERGILI  MAR0NI8 

Invalidique  patram  referant  ieiunìa  natL 

Ipsa  autem  macie  tenuant  armenta  volentes 

Ataue,  ubi  concabitos  prìmos  iam  nota  voluptas  130 

Soliicitat,  frondisque  n^ant  et  fontibus  arcent. 

Saepe  etiam  cursu  qoatiunt  et  sole  fatigant, 

Cum  graviter  tuiiBis  gemit  area  firagibus  et  cum 

Surgentem  ad  Zephyrum  pakae  iactantar  inanes. 

Hoc  faciunty  nimio  ne  luxu  obtonfiior  usas  136 

Sit  genitali  arvo  et  snlcos  oblimet  inertis. 


VI,  24.  Varr.  II,  5.,  qui  et  II,  2, 13.  hordeum  si  ett  daimm,  Jlnniaret  Jbmt 
ad  laborem  tusttnenaiim.    Cf.  snpra  ad  y.  97/*  *Hepi.  —  «tij»ere««e»  hk 

Sro  Boffieere  et  perferre  |)06Be  positam ,  GelliiiB  1 ,  22.  explim  ^rapia  la- 
orem  esse,  Becme  opprimi  a  labore.*'    ConingtoB  oomparat  mipert$m  doiorì 
ap.  Ovid.  Ifet.  Xl,  703.  —  128.  nati.    Editt  qoaedain  contra  omiiiiim  li- 
bror.  aactorìtatem  gnatì,  exhibent.    Cf.  adnott  ad  EcL  Y,  22.  —  129.  Bqu 
et  tauri  sub  admissorae  tempus  saginandi  sant,  equae  autem  et  ¥aoeae  ei- 
tenuandae  et  raacerandae.    Cf.  Varrò  R.  R.  n,  5,  12.  et  Colnm.  VI,  27, 8. 
Nam  ip$a  armenta  (i.  e.  equae  et  vaccae)  oppoBontor  marito  (▼.  12S.) 
Vid.  snpra  ad  v.  63.  —  tenuant.    Sic  Hor.  Sat.  II,  2,  S4.  cormu  tmmor 
tmn.  Pradent.  Cathem.  Vili,  54.  artu8  ieiunio  tenuare.  Propert  III,  15  (II, 
22),  21.  Sed  tibi  n  exiles  videar  tenuaius  in  artug,  FaUmis.  (Idem  Terbiiii, 
^od  alias  apud  Verg.  non  legitnr,  Peerlk.  Georg.  I,  92.  a  Ùbrariìa  remo- 
tnm  censet.)  —  volentes^  i.  e.  de  industria,  data  opera,  almeMUek,    QL. 
Heins.  ad  Orid.  Met.  II,  128.  —  130.  Editores  bunc  versum  vaniB  oonieetir 
ris  yezarunt,  quibus  non  opus  esse,  Terissime  docet  Wagn.,   qui  Terba  iam 
nota  voi.  proprie  accipienda,  fi^t  primos  autem  poetica  licentia  dietom  pi- 
tat  prò  ubi  jrrimum,  cum  primum,  coli,  lods  inira  y.  187.  Aen.  I,  723.  T, 
857.  VII,  61.  VUI,  59.  XI,  573.  Equidem  ne  ad  licentiam  quidem  poMMan 
confngiendum  esse  dizeiim;  quid  enim  impedit,  quominus  de  primo  cuhuqiw 
anni  concubitu  eogitemus,  cum  ipsa  illa  verba,  quae  adduntur,   som  110A1 
vokuptoB,   omnem   ambiguitatem   tollant?   Notam  enim  volupiaiem  Heji. 
minus  recte  interpretatur:   „cuius  iam  sensum  habent,  quam  sentire  iaoi- 
piunt,"  cum  potius  significet:  quae  iam  ex  superìorìbus  annia  ìia  note  eit, 
quod  signis  auibusdam  produnt.    lahn.  tamen  et  Ladew.  potius  sic  illt6^ 
pretantur:  yoiuptas,  quae  nota  est  armentariis,  desiderìum  yoluptatìs.  edv 
si^^  armentarii  facile  cognoscunt;    quod  probare  non  possum.  —  Jrrimi 
igitur  concubitus  sunt  primum  initium  habentes  {die  begtnnende  Begatkmi/lf 
non  quibus  omnino  primum  indulgent  peeudes ,  ut  anni  temporia,  non  lettr 
tis  animalium  ratio  babeatur;    (cf.  Aen.  lY,  118.  VII,  601.  XII,  103.  Cile, 
et  Wagnerì  Qu.  Virg.  XXYUI,  3.  4.)  et  voluptas  sollieitat  eoneubitiu 
i.  q.  soUicitat,  stimulat  eas  ad  concubitus.    ^perest,  ut  yirorum  doet  eoa- 
iecturas  afferam.  Burm.  coni,  iam  nata  voluptas,  Scbrader.  cancubàusprìm 
iam  mota  yel  ignota  voluptas,  yel  etiam  concub.  primos  muoia  vomptaMt 
et  Peerlk.  p.  241.  concubitu  primo  iam  nota  vowpta».    —  frondisaus 
negant,  ci.  infra  y.  528.  —  132.  „9tia<»«n^y  agitant,  conficrant,  itnM 
relaxentur.    —   183.    Cf.  Geo.  I,  192.  et  298.  b.  e.  medio  aesitu.    Unse 
lulio  admittuntur  tauri  ;  at  equi  iam  inde  ab  aequinoctio  yemo."  Aya.  — 
area  (yid.  adnott.  ad  Geo.  I,  178.)  aemit.    Gemere  band  raro  etuHB  si 
res   inanimatas   referri  «    quae  quasi  laborantes  unum  semper  rei  nmnm 
vel  flebilem  sonum  edant,  satis  notum.    Vid.  y.  e.  infra  r.  183.  Aoi.  IL 
631.  VI,  413.  Hor.  Od.  I,  14,  6.    Antennae  gemwU.  U,  20,  14.  gmmiiiU- 
torà  Bospori.  Oyid.  ex  P.  Ili,  3,  10.  Et  gemiuit  parvo  mota  fmsaàra  wm 
etc.  coli,  cum  iis,  quae  ad  Ecl.  I,  58.  adnotayimus.    Vid.  etiam  Heint.  ai 
Orid.  Met.  XIV,  739.  Cort.  ad   Lucan.  VI,  137.  Bach,  ad  Ovid.  Met  IH 
94.  alios.  •—  184.  Paleae  a  frumentis  separatae,   cui  rei  aptiaaimimi  kilie- 
batur  tempus,  ^uo  lenis  Fayonius  flabat.  Cf.  Colum.  U,  21,  5.  —  185^  M* 
„Ne  nartes  ^emtales  sint  obtusiores,   nimia  obesitate,  ad  usum,  ques  ^ 
bent  in  concipiendo  fetu.    Hinc  usus  prò  insa  re,   qua  quia  utHnr.   ^ 
not.  ad  Gteo.  U,  466.  Hoc  idem  exprimitur  altero  membro:  «e  l%m%9%  ^^ 


r 


GEOBGICON  UB.  m. 

Sed  rapiat  BÌtiens  Venerem  interiusque  recondat. 

Rursus  cura  patruiu  cadere  et  succedere  matrum 
locipit     Exactis  gravidae  cum  menBÌbua  errant, 
MoQ  illas  gravibu»  quisquaiu  iuga  ducere  plausLris, 
Non  saltu  superare  viam  sii  passus  et  acri 
Carpere  prata  fuga  Suviosque  iunaie  rapacìe. 
Saltibus  in  vacuis  paueunt  et  piena  aecunduni 
Plumma,  muscuB  ubi  et  viridiBgima  gramine  ripa, 


■uriaDs  pingnedo,  oblitnet  àulro»  inertes,  h.  e.  ne  eae  part«B  {ttikot 
eadem  metapbora  appellat.  qua  Becondimi  Oraecoa,  qai  avlaxai  diiere,  iam 
Lucretins  [iV,  Vìfiè.]  erat  usua,  ut  arvum  et  alia  (ucontur)  ubliinatae  siut, 
h.  e.  obdactae.  pingncdine  interduBae;  sed  ut  oelBiitcr  concipiaot  genitalem 
annm.  Haec  ultiioa  t.  137.  ex  Lucret.  IV,  1205.  I2U6.  eipreasit,  ai  et 
castina  et  venustiua."  J/eun.  —  usua  obtutmior,  h.  e.  imminatua  seu  in- 
tnctuB  luxtt  nimio.  Ci.  etiam  Geu.  I,  395.  ibique  adnott.  -  188—166. 
^dmùsnra  facta,  admissarii  negligontiir,  et  tuta  cura  in  niatres  gravidas 
CODTcrtitur.  —  189.  Cum  rìcinae  partui  aunt,  exactU  gravUlae  mi^mlnu 
trrant.  Tid.  Varr.  11,  7,  10.  et  14.  et  roliqnoa  de  E.  K.  Bcriptoreg."  Uei/n. 
Solebant  enini  a  coucipieudi  tempore  ad  tempus  pariendi  mcnseB  ounierarì: 
et  Ecl.  IV.  61.  —  Rur»u»,  vice  versa,  ut  infra  v.  484.  et  alibi.  —  eaJere, 
remittere,  ut  ap.  Ovìd.  Am.  Il,  13,  4.  ira  cadit  meta.  Liv.  Il,  40.  non  tUà 
ira  eecidìt?  etc.  Eudem  aensu  venti  et  marìs  Dactus  cadtre  dicuntur.  Cf. 
adautt.  ad  Geo.  1,  :!54.  —  tS9.  Cam  hoc  luco  cf.  Grat.  Cyueg.  2Se.  — 
140-  Proprie  plaustra  dncuntnr  a  bubus  iugo  iimctJB;  sed  coni  iu^uniumnl 
«un  plaustra  promoveatur,  non  inedite  quuiiue  ipttnm  ìagum  duci  s.  trahi 
dicitnr.  Plauttriii  igitnr,  quod  pnus  cum  Wagn.  uro  t^tivo  babai,  nauc 
potÌD«  com  Ladeiv.  (coi  tuga  ducere  pUciulTÌt  poètica  iuveraioDe  dictum 
TÌdetor  prò  plaiutra  cAi(^er«  tujtùi  et  Cuuiiigt.  Ablatìvum  ease  indico.  - 
141.  *t  acri  '  -  fvga  fiucioaqtte.  Simplices  CopolsK  praecedente  neeatioue 
negare  vel  repetere  negationem,  res  satia  nota.  Cf.  proeter  alia»  Huschk. 
U  TibuU.  II.  4,  IT.  Hand.  TurseU.  U.  p.  536.  et  Wagu-  Un-  ^ùg.  XX2V1. 
ID.,  omnes  hanc  locam  retipicientos.  —  „  Carpare  prata.  Proprie  via 
earpitir  per  prata;  qaandoquidcm  siug^JB  gresEibiu  aliqna  pars  de  «ia 
eaipttur.  aimitar.  Po4!tae  inde  etìam  dicant  :  carpere  campum,  rara,  et  sic 
porro."  H«m.  Conf.  v.  e.  infra  v.  lai.  et  325.  IV,  ;ì1I.  Hot.  Od,  II,  17,  12 
^  Tid.  Orell.J  Sat  1,  5,  «4.  Ovid.  Met.  Vni.  219.  XII,  1!I6.  XV,  507. 
nist.  L  10,  23.  etc.  Voaa,  comparai  supra  v.  1U3.  cvrripere  cmiamine  cam- 

E.  —  fuga  de  celerrimo  cursu,  nt  infra  v.  :i01.  Vìd.  ad  Aen.  I,  317.  — 
tiot  innare.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  II.  451.  Rapace*  autem  fiaviot 
Lacr.  I,  17.  diiit.  "  143-  ,^*aliii»  vuvui,  m  qoibua  solae.  qnietae, 
otiOMe  paaeantur;  sine  maritis,  Philar^vr.  eipooit."  f/egn.  Ita  etiam  Vobb. 
lonun  intelligit,  comparans  Uor.  Od.  Ili,  25,  13.  vitcvam  itemiu.  Rectina 
Stn.  Dresd.  reddit  per  iipertog;  aont  eniui  aaltoa  inteUigendi,  io  quiboa 
n^l^  aaxa  humi  sparsa,  fovcae  vel  alia  impedimenta  paatìonis  inve- 
Binntiu.  Paiicuni.  Heju.  putat  non  mìnos  armenta  et  pecudes,  i^uani 
intelligi  poaae.  Sed  rectiiisiuke  lahn.  et  Wagn.,  Walcefieldio  ad 
995.  adaentientefi,  negant,  Eomanos  omqanm  jwmco  prò  Biuevr. 
Participii  vero  pascealea  (Ecl.  IH,  96,  IV,  95.  \,  12.),  qno< 


BMtorea 


ad  Deponena  pasci  referri  poaait.   aliam  aane   eaae  rationem,   apud  Tibnll. 
mSàta  il,  5,  25.  patceòaTil  htrbosa  Falatia  vaceae  aimplei  verbani  pascere 
eompos.  depatcerf  positum  esse  docent.    Tid.  enani  Wagn.  ad  Aen. 


n 


1  U,  5,  25.  patcebaTit  herliota  Falatia  vaceae  aimplei  verbam  pascere 
— ipos.  depatcerf  positum  esse  docent.    Tid.  enani  Wagn.  ad  Aen. 

.  Ceternm  voscutU  (quod  est  poEtae  nairantis,  ^uae  annentarii  fa- 

Mc  Boloant]  cum  Wagn.  recepimus  ex  Medie.,  R»m.  aluaque  bonis  Codd.; 
ìdnqne  ampleii  «nut  nuoes  recentiores  editorea.  Valgatam  paeeant  (quai 
Ht  pimeoipìentìs,  quid  fieri  dobeat)  ortuui  videtur  ex  Coniunonvia  pra^ea- 
ifart  aeqnentibns.  Pecrli-  tamcn  p.  242.  ob  boa  ipsos  Coniunctjvos  etiam 
Vt  eodem  Modo  opua  eaae  putxt,  et  Copula  deleta  acribit  paicantvr.  — 
tglena  /lumina,  ne,  dnni  aqnam  ei  alto  bnoriunt.  fetum  clìdant."  Sie 
B^.  panilo  aabtiliua.  —  144.  muscua  ubi,  se.  est,  quod  verbam  Bub«t., 
,  MQ.awii  in  enuutiatis  e  CooionutìoDe  aliqoa  vel  e  Proii.  relativo  pendeu- 


400  P.  VERGILI  MARONIS 

Speluncaeque  tegant  et  saxea  procubet  umbra.  145 

Est  lucos  Silari  circa  ilicibusque  vìrentem 

Pluribus  Albornum  volitans^  cui  nomen  asilo 

Romanum  est,  oestrum  Graii  vertere  vocanteS; 

Asper;  acerba  sonans;  ^uo  tota  exterrita  silvis 

Dinugiunt  armenta;  fìirit  mugitibus  aether  150 

Concussus  silvaeque  et  sicci  ripa  Tanagri. 

tibus  non  facile  oinìttatur,  post  Partìcnlam  ubi  tamen  interdum  desiderali, 
iam  ad  Geo.  Il,  180.  vidimos.  -      145-  saxea  umbra,  i.  e.  saxis  effécta 
ut  EcL  IK|  20.  viridis  umbra.    Cf.  etiam  Aen.  VII,  463.  mrpea  Hamma, 
Vni,  694.   stuppea  fiamma^   XI,  786.  pineus  ardor  et  similia.    seqnìtiir 
posta  Hesiodum  Op.  589.  ubi  nfT()a(tj  axiri  legitur.  —  procubet,  h.  e.  ex- 
tendatar.    Vox  rarissime  obvia  in  veterani  scriptis,  qnae  praeter  h.  L  non 
nisi  apud  Clandian.  I,  120.  inveniri  videtur,  ubi  tamen  primam  et  proprìan 
habet  significationem.  —  146 — 156.  „Arcendam  esse  a  gravido  peoore  ad- 
lum  alt,  qui  cum  m  ommbus  pascuis,  m  pnnuB  m  pratis  aquosis,  obviu 
sit,  maxime  tamen  in  silvis  montis  Alburni  [nunc  Monte  Capaccio  8. 
di  Postiglione:  cf.  Kephalides  Reise  II.  p.  144.1  iuxta  Silarum  [nunc  Sdo], 
Lucaniae  fluvium,  qui  Tanagrum  [hodie  Negro]  recipit,  frequens  esse  solet; 
unde  ab  bis  locis  a  poSta  declaratur.    [De  ilio  monte  cf.  liner  meus  googt, 
in.  p.  495  sq.,  de  iluviis  commemoratis  ibid.  p.  518  so.  Silarum  et  £lbu^ 
num  eadem  ratione  coniimgit  Lucil.  lU.  fr.  IL  p.  29.  Dousae.]    Est  antem 
asilus,   noto  inter  Romanos  nomine,  Gracco  ofaioos  dìctus.    Vid.  OdjH. 
XXII,  300.   et  praeter  Apollon.  I,  1265  s<}q.    Op^ian.  Hai.  U,  521  sqq." 
Heyri.    E  Romania  scrìptoribus  de  asilo,  insecto  ilio  e  muscarum  creiiere, 
^egibus  infestissimo,  quod  etiam  tabanuni  appellabant,  agit  Plin.  XI,  2S, 
34.  et  alibi.    Cf.  etiam  Varr.  R.  R.  II,  5,  14.    Solet  autem  asilus  séolao 
acutissimo,  quem  in  cauda  gerit,  ova  in  cutem  armentorum  demittere,  sode 
bis  ulcera  perniciosa  oriuntur.  —  147.  volitans  Substantivi  loco  posiinni, 
ut  alibi  volantes.    Vid.  infra  ad  v.  541.   —  cui,  una  syllaba  pronuntiaB- 
dum.    Cf.  adnott.  ad  Geo.  Il,  204.  Heyn.  qui  alibi  ubique  cut  edere  m^ 
hoc  uno  loco  quoi  recepit,   haud  dubie,  quia  Med.  a  m.  pr.  sic  exhibet 
(Cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  413.)    Ribbeck.  non  solum  hoc  loco  antiqidoraB 
formam   admisit.    Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  344.  et  III,  6.  —    148-  vertere 
vocantes,  poetica  inversione  prò:  verso  (mutato)  nomine  vocant.  OC  etìan 
Schirach.  p.  628  sq.    Peerlk.  p.  242  sq.  hunc  versum  non  sine  cansa  sm- 
rium  censet;  ouod  tamen  si  probamus,  etiam  Senecam,  qui  in  Episi  M. 
V.  146—150.  imert,  interpolatum  esse  statuamus  necesse  est.    EtÌMi  Fh>- 
larg.  hunc  versum  hic  invenit.   Cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  52.,  qui  snmiestar, 
forgiasse  ignotum  fuisse  animalculum  in  regionibus  Graecis  et  alionae  mli' 
tum  in  notitiam   linguamque  eorum,    ideoque  haec  a  poSta   esse   additi. 
Serv.  autem  adnotat:    „Asilu8  apud  Graecos  prius  uvmtu  vcoabatur,  pottei 
magnitudine  incommodi  oìaiQov  appellarunt.  -  -  Non  de  Latino  in  Qqm- 
cum  {vertere  vocantes) ,    sed  de  Gracco  in  suam  linj^uam,  quae  piior  Mi'' 
Ceterum  loci  poStarum,    ubi  Latinis   vocabulis   aduciuntur,   quae  leipoB- 
dent  Graeca,    sunt  e.  g.    (Aen.    HI,  210.  VI,  242.)  Manli.  H,  (679.  Ai) 
881.  Seren.  Samon.  e.  20.  v.  367.  Seren.  Sam.  de  Med.  e.  20.  y.  367.  sE 
—  149.  asper,   iracundus,  qui  facile  exacerbatur.  —  acerba  sonamt, 
prò  acerbe;  edens   membranis  alarum  sonitum  et  susumun  gravismiss». 
Verba  asper,  acerba  satians  imitantur  locum  Lucr.  V,  34.    Asper ,  aeerk 
tuens,  quem  noster  repetiit  Aen.  IX,  794.  et  XU,  398.    Cf.  de  hoe  ^ffsA 
genere  adnott.  ad  Ecf.  in,  8.  et  IV,  43.    Ceterum  Heyn.  cum  h.  L  eoi- 
lerri  iubet  Val.  Flacc.  lU,  581  sq.    Continuo  volucri  ceu  peetara  tocter 
asilo,  Emicuit  Calabria  taurus  per  confraga  septis  etc.  —  furit  aétkift 
prò:   furit  mugitus  per  aetherem,  h.  e.  aether  resonat  furìentium  npgitn. 
Wunderl.  usum  diccndi  Graecum  esse  adnotat,  coli.  Aesch.  Sept.  o.  TIl  141. 
/ioqvtlvttxtoi  à*  «ìfffiQ  fmuait'éTtti,  —  151.  Concussus.  Faerlk.  p.  ^ 
malit  Percussus,  Praepositiónes  in  hoc  verbo  centies  permutali  memonait 
coU.  Heinsio  ad  Aen.  VI,  475.  —  ,ysiccus  Tanager^d^ita  soUs  exBflei- 
tus.    Habuit  autem  po^ta  ante  oculos  Homer.  Odyss.  XXU,  300  sq.  et  Apol- 


GEORGICON  UB.  HI. 

Hoc  quondam  moustro  LorrìLilis  t-sercuit  iras 

loachiao  limo  pestutD  meditata  iuvencae. 

Hunc  quoque  —  narn  mediis  fcrvorìbus  rltìof  iustat  - 

ArcebÌB  gravido  pecori,  armeutaque  jiasccB 

Sole  recens  orto  aut  noctem  duccntìbus  astris. 

Post  partutn  cura  ìn  vituloa  traducitiir  omnis, 
Continuoqae  notas  et  nomina  gcntie  inurunt 
Et  quoB  aut  perori  mulini  submittere  habeudo 
Aut  arÌ9  servare  sacro»  aut  scindere  terram 


^ 


lijD.  I.   1265  sqq."  Ueyn.  —    152.  Hoc  monàtro,   boo  asili),  ijnent  i 
ot  Innn.    Mmuitra  antem  quaeciunque  ree  pemiciosae ,  luaxiine  ai  en 
B  snnt  fonoae.  appeilantur.  Ci.  etìam  Geu.  I.  I&S.  —  e 


nt  iiifra  V.  22a.  l'irM  èxerctt.  Cf.  etiara  IV,  453.  Àen.  IV,  623.  ,  ., 
Vii,  441.  etc.  —  153-  Inachia  iuvenea  est  Io,  Inachi  fìlia.  qnam  a  se 
eompreuam  lupiter,  ne  luor  angtcrveniens  fraodem  aendrct,  in  invenmn 
tmuformaTit.  Sed  Iudo,  nihilommiiB,  id,  n|tiod  rea  erat,  suspicata,  vaecam 
Qlftui  a  Tote  sibi  dimo  dajri  poatulavit,  eique  acceptike  Ajgum  c'iiBti>deiii 
pneposnit,  quo  per  Murcurinin,  a  luve  missum.  ÌDterfect«.  deunuu  Tegìa» 
Tehementer  eiacerbata  ocitmiu  vaccae  iiiunisit,  oniiu  aculcts  iJls  in  raro- 
coniecta   unuieni   fere  terranun  orbem  pcrerravit,  donec  in  Aegyptum 


HrveBÌt.  ubi,  lanone  a  luve  placata,  uniu  pristìnaia  formaia  recQperMset, 
Jaidu  nomen  accepit  et  Osiridi  nupsit.    De  qua  fabula  satia  dv' 
BIÌIIU8  Aeschjl.  8aiipl.  301  squ.  et  Prum.  643  aqq.  praeterea  Hye 


«cepit   et  Osiridi   nupsit.     De  qua  fabula  satia  nota  cf. 
e.  .1    «...  ..«r.         .....  raeterea  ""  ~'"    ' 

.  »lii-  —  -  . 
meditata,  grave  malum  eicoeitavit.  ~  154.  me'diit  ferforibùs.  me- 
dio die,  ut  bfra  v.  331.  medit*  aettibtu  (Vid.  ad  Geo.  I,  29T.)  Ita  Iocdid 
intel%etidaiu  esse,  dnoet  t.  156.  Cf.  ettaro  Geo.  1,  401.  Alii  miirna  recte 
de  media  aestate  cogitaut.  —  aerior  initat,  saevios  veut.  —  156.  ar- 
eébi$  perori.  Ita  Ecl.  VII,  47.  legimns  Soutitiam  peeori  defeuJiU,  ubi 
rtd.  sditott.  (X  etiam  Drakcnb.  ad  Sii.  m.  650.  ideraque  ad  Liv.  V,  8.  8. 
XXVI,  41,  e.  et  al.  Biinn.  ad  Val.  FI.  n,  118.  et  368,  De  Pntnio  prò  ini- 
pentivo  poBÌto   «id.  adoDtt.   ad  Geo.  1,   167.   et  Aen.  Il,  547.   et   de   biatii 

Jttari  armenla  vid.  odnott.  ad  Ed.  111.  6.  —  156.  noetem  dneenti- 
u*  atlri»,  i.  e.  adducentibna ,  secain  adferentiboa,  ut  apnd  Hor.  Od.  V, 
I  il,  S.  et  Ovid.  Met.  II.  73S.  Mommim  ap.  Tibnil.  I.  2,  79.  topor«m  ihtcfrf 
•te.  Cf,  etìan  Oronov.  Obss,  II.  I.  Ut  hic  titltra  adduamt  nocUm,  ita  ap. 
nialL  n,  I.  87.  Hoertr  currvm  «eyumriw  oderà.  -  167.  Cf.  Grat.  Cp. 
WS.  Traaiteal  in  catato»  (minia  bada  relieto».  —  158  aqq.  ,.A  gravidia  et 
ttàxÌM  inatrìbiis  cura  ad  vitolos  et  pullua  convi^rtìtui.  Xc  primum  de  vi- 
ttìHà  egìt  Vergilius.  Nomen  Btirjiis  ac  generii  inurunt  noiat  (vid.  ad 
dolora.  V.  84.  et  Aen.  Ul.  444.  fotiitque  notas  et  nmiUna  maruìal'i  aen 
ima,  quo  id  denotetur.  \Notae  et  nomina  genti»  pn>:  notaa  genteni 
«ìeatit«s:  cfT  adnott.  ad  Ecl.  11.  §.]  In  Bqq.  (kipola  et  non  babet,  ttà 
bene  tongBtur.  Sunt  qui  conutniant:  eontinuoque  iHuninf  nota»,  et  nomina 
g.  et  quo»,  ut  verba  et  nomina  et  quo»  prò  appoeitione  habeantur.  peniu- 
mt  et  unu  dìatincte  deBi^etor."  Uegn.  Bt^  Nomina  genti*  inurunt, 
Bt,  quo»  cett.,  ì.  q.  et  munint  notàft  iia  (aunul  aignia  notant  eog),  quo». 
Ita  praeter  Hem.  etiam  Voas.,  qui  conferri  iabet  Aen.  V,  62.  XII,  393. 
•e  Ovid.  Met.  Vili,  428.,  et  lahn.  lueam  intelligunt;  Wanderl.  aat«iu  lui- 
■  probabiliter  et  prò  et  qiàiletn  puaitau  eenset.  Qnae  prios  contra  Wa^. 
"pntavi,  iiunc   posanm  omittere,  cum  et  ille  mutata  aentcntia  in  nun. 

Lhaec  adnotaverit:  „  notas  in  nrunt,  quibus  indìcetor,  ot  quo  quisque  gè- 

Bcn  sit  ortaa,  et  quo»  aut  admiaaarìoa  twBC  ualint,  ant  bostiaa."    Inuruni 

'    ^erBonoliter.    Tìd.  adnott.  ad  Geo.  Il,  282.    Pecrllc,  p.  224.  versum  1S8. 

it  V.  161.  vult  transpoaitniu.  v.  16i).  aut  aiit«  leimìere  in  et  mutato,  fabo 

"Il  refert,  Kibbeckium  eum  prorsoe  delendum  eensere.    (Vid.  Kbbeck. 

""  )    Cetenun  de  re  ipaa  cf.  saprà  ad  Geo,  I,  263.  adnott.    - 

tire.    Vid.  ad  v.  73.  et  Ecl.  I,  44.  —  habendo,  qnod  ha- 

mi,  alant,  ut  Geo.  I,  3.,   ubi   vid.   adnutt.  —  „aria  tcrvare  decentia* 

,    PAK8  I.    BD.  IT.  26 


Ht2  P.  \T:Krx]LI  MAROXIS 

Kt  cainpum  horrentem  fracris  invertere  glaebis. 

(  ^.'tr-ra  paacufìtur  ^iridis  armenta  per  herbas. 

Tu  quos  ad  studi um  atqne  usum  tormabis  agrestem, 

lain  vìtulos  hortare  viamque  insiste  domandi. 

Dum  facile»  animi  iuvenum^  dum  mobilis  aetas.  165 

Ac  primum  laxos  tenui  de  \'imìne  circlos 

(.'ervici  subnecte:  dehine^  ubi  libera  colla 

Ser\'itio  adiiaerint,  ipsis  e  torquibus  aptos 

lungf:  pares  et  coge  gradum  conferre  luvencos: 


•;rat,  quaui  lanio  tradire.    rMnin«rt<>n  cniparat  Varr.  R.  R  II.  5.  a</  ritti- 
Vitt»  farciunt  aUiiie.  nil  fltornm  ttfrcant  tfttpplin'a.  —  161.  ,,campum  Aor- 
rentem,  iioval».'iii    pp^  «juo^is  a;^T*»  «Inras   et   asperas  glebas  habente.  — 
162.  tfAern  \\.  e.,   rliibir^'.   interi'rcte.  n^n  sijgnaata.  onde  lae  tantum  ero- 
^'alvatur  ant  cam«.*s^    annfnta,   rclii^ui   qnideiii   omnes   rituli  in  conunnBÌ 
):j*t^*t  {fa^cuntnr.   praeter  eos.    ani  iti^rri  mstic'i  destinantnr.   de  qnibiis  is 
setjuentibuh   dilip;nU'r  a^fit.    [(.i.   infra  v.  212  sqq.]    Nam  transit   T.  1(»3. 
ad  pra«ct:;ptnui  dt*  matura  iuvencos  d<mtandi  cara,   qnod  ita  orditor:  Tv 
quog,  qua  formula  *:X  alibi  atitur  prò  \iil^ri:  Quos  tn  auteni  ad  stndimn 
a^i.'Ht*;,  h.  e.  opus  ruuticum,  eilucare  paras,  hos  ìam  Titnlos  cnia  adsuefii- 
c*tri',  lalKiri.**    lì^ifu.    De  adiecto  Pr^n.   Tu  vid.  adnott.  ad  €r6o.  II,  241. 
lUitiuiicm  liomandi  lioves  a  Varrone  petiit  de  R.  R  I.  20.    Cf.  Colnm.  VI. 
2.  Pallail.  IV,  12.  -     paacnntur.  \oss.  ex  dnobns  Codd.  piueoMiur  ynt- 
tulit:  sed  (qu<xl  lahn.  iam  aduotavit)  poèta  h.  ts.  narrat  tantnm,  qnod 
vulj(o  fieri  soleat.    nt  a  versu  sequ.   demnm  praecepta  eiorditnr.   —  fer 
heròas.  Vid.  a^lnott.  ad  Geo.  Il,  .527.    Ribl>eekio  hic  versus  spurìns  Tide- 
tur.  quem  tamen  omnes  (^Kld.  exhibent  atque  Serr.  et  Philarg.  legiinmt 
(ilf.  eiUH  Prole^.  p.  51.)  —    164.   ,fVÌamque   insiste   domandi^   artem 
et  rutionem  iniirredere,  curam  suscipe  domandi,  h.  e.  iam  tnm  mature  do- 
ma.'* Heipi.    HisistfTc  cum   quarto  Casu  eonstructum  redit  Aen.  VI,  563. 
VII,  6S1».'  XI,  573.    Cf.  Sanctii  Min.  ITI.  3.  d.  243.   Perii.  Ruddim.  II.  p. 
142.    Hurm.  ad  Suet.  Vitell.  2.  Oudend.  ad  (:aes.  B.  G.  IH,  14.,  qnoe  iiffl 
laudavi  a<l  Lucr.  I,  407.     -    \^.  ^aciles  animt^  scil.  ad  flectendimi  et 
formandum,   ide<»que  docile»,  ut  iptur  hic  usus  simiUimus  sii  ei»  de  alio 
ail  Geo.  I,  206.  duimuH.    Vid.  etiam  Heyn.  ad  TibuU.  I,  1.  40.  —  moii- 


dmcordeH  et  ferve  ffnuhu/.  —  circùos,  per  HjTicopen  in  voce,  perieiumyfm 
rlniUf  pocliim,  Maecìam  aliisque  satis  usitataiu.  Vid.  adnott.  àci  Aen.  Iv,  59. 
Pauci  (^>dd.  cireos,  nuam  vocem  Vergilio  ex  Lucretìo  reatitutam  vnlt  Wtké. 
ad  Lucr.  VI,  954.  —  167.  tlchinc^  bisyllabum,  ut  Hor.  Epod.^XVI,65.A.P. 
144.  et  alibi.  Vid.  adnott.  ad  Aen.  I,  131.  —  168.  (PJ*'  ^  torquibus^  wm 
aliis  e  circulis,  vel  potius,  ut  Wagn.  Qu.  Virg.  XVm.  p.  467.  inteipremor: 
iiaritor  e  cirouIÌ8  vimineis;  cum  ipse  intcrdum  etiam  abeat  in  signineatioiieni 
Pronoininis  vV//^aì,  ubi  aliquis  albi  ipsi  opponatur.  Haec  est  Ynlgarìs  lodeipH- 
catio,  de  quo  tamen  Bryceum  rectius  statuere  arbitror.  Hic  enim  a  ctindUi,  i.e. 
capistrìs  {„(ollars**)f  vimineis  distin^t  torques  e  funibus  contextot  0t  •^ 
mentorum  eollJH  circumdatos,  qui  Pronomine  ipsis  {jfthemselv6É*%  ontaton 
et  vul^^are  iuvencos  plaustro  iunf^endi  ^enus  mdicante,  lUis  qnodammodo 
opponantur;  laxum  enim  capistrum  vimincum  ne  ad  yacnom  qnidem  pbn- 
Ktrum  vebendum  Huifecturum  esse  non  temere  obscrrat.  Sic  avtem  b^ 
mus  sententiam  a])tÌ88Ìmam:  Primum  laxa  capistra  viminea  laTenda  ìimoe, 
deinde,  ni  Kernel  vinculis  adsueverunt,  vulgari  ratione  par  eomm  feoibvi 
vacuo  ])1auKtro  iunge  ;  denique  iis  iugi  ope  etiam  ad  piena  plaostra  vebauli 
uterc  (v.  172.).  —  ^aptos,  vinctos,  nexos  et  iUigatos  invioem  ex  TimiMii 
illÌH  vinculia  ;  non  ex  comibus,  ut  iam  tum  usua  nominnm  mnltonmi  fflfe* 
bat.**  Ilet/n,  Apttis  ])To  apUitiis  legitur  etiam  Aen.  IV,  482.  VI,  7^  H, 
202.  al.     -    169.  graeinm   conferre,  i.  e.  pari  gressa  progredì.    Idea 


UEOKOICON  LIB.  HI. 

Atque  illis  iam  Buepe  rotae  dui;aatur  uiaues 
Per  terram  et  summo  vestieia  piilverc  signeni; 
Post  valido  uiteiiH  aiib  poodere  t'aginus  axis 
Instrepat  et  iunctos  temo  trahat  aereas  orhi». 
Interca  pubi  indomitae  non  Ramina  tantum 
Nec  veacas  salicum  frondes  iuvamquc  paluatrem, 
Sed  frumeiita  mauu  carpes  sata;  nec  ttl>i  fotne 
More  patrum  uivea  inplebimt  mulctrarìa  vacc&e, 
Sed  tota  in  dulcìe  consumeut  ubera  uatuB. 

Sin  ad  bella  magia  atudium  turmasque  ieruuis 


fen  nt  in5%  v.  191.   griidiinu  aonare  conpoaìtig.   ubi  rid.  adnoU.     Alibi 
gradum  coK/enr,  icuiii  aliquo)  idem  biguilìcat,  qDua  fe-dein,  n 
»i«-  POt?*~   "■' ■      ■" "'    "'■    ""    " 


I.  e.  UQKnftm  inire  vel  eoininuB  pngn&re.  Vid.  l.iv.  VH,  32,  II.  Toc.  Ann. 
n,  21  HiBt.  li,  \l.  gii.  Ita].  Xn.  iti\.  ~  \m.  Verba  h^ttge  pare,  Ont. 
C^tteg.  263.  repetit,  sed  de  admiasurn  a^eim.  —  170.  „roiae  inane», 
Moua  [lUiutra,    quomm  moi  Tostigia  intcUigc  1«viter  eipressa  in  iiulvere, 

ri  leTìa  snnt."  neyii.  Rotae  giro  cnrm,  qui  rutis  prumovetnr.  apad  yti- 
wepissime  lc>ritiir.  Vid.  supnk  v.  114.  %ea.  KU,  533.  671.  OHd.  Het. 
U.  aia.  id.  A.  A-  II.  3i«.  Prou.  I,  2,  20.  IV,  10.  <2.  etc.  —  172-  ..His 
kdaDcfiKtj  plaDBtro  poiidernsu  et  unnsb>  inugnntur.  Pani  ei  Hoiufrì  iUu 
n.  V,  838.  u(ya  cT  ISgart  tfvy'voi  S^ti*  vera»."  Heiri.  —  valido  »»i 
fondere.  Siuiìltter  TibnU.  Ili,  4,  6.  validi  labore».  —  173.  ttmo  aereui, 
me,  nt  none  Terrò,  vinctos.  —  innoti  orbe»,  rotae.  h.  e.  ourma,  eui 
D  inncto»  est.  Cf.  infra  v.  361.  et  Lacr.  VI,  àSl.  Ferralo»  titrimquf 
tm  tticctOil  orbe».  —  174.  pvbi  indomttae.  vitolia  nondum  doml- 
HB.  —  175.  „veg<:a»  ealit:nm  frotidet,  ciilee.  unnes,  pamiu  succosaH. 
tte  MMMun  papatKT  Geo.  IV,  131,.  parva  §rrana  habons."  Hmt.  Vnjraris 
«BÌis  huins  Aditictivi  explicatio,  qnae  uititor  GelUi  V.  lì.  et  XVI,  5.,  Fectì 
Ip.  tu.  Lindeni.),  Servii  et  PUlarg,  ad  II.  1.  auetoritate,  ea  eti,  ut.  eicnt 
meo  eompoaitom,  primuio  cdendi  fastidio  laborautetn,  deinde,  eniu,  qoi  cibuui 
iMdidiat,  niacer  exilisquc  fiat,  omnino  rem  minutani.  Krai^i^in.  parvam  si- 
gldSofti  nude  non  laaltnm  recedit  Vossii  sentontia  ad  b.  L  probità,  cu; 
ream»,  vaieeadi  verbo  co^atam,  prìnmin  idem  pst,  quod  emacìans,  eruren» 
{atuitUireail),  deinde  emaciatOB,  tnaeer  {av^exlirt,  mager,  dtirr).  Lodk'* 
atiam  tatnen  ctfmolofriam  proposutt  Doedeilein.  Sijnongtn.  ».  £(yn.  IV,  p. 
168.,  qni,  qaeinadmodiuu  ihuctu  a  tsaeare,  sic  mima  a  eagan  dedac«ii- 
Jnni  arbitrator.  nt  cum  vacillatio  ait^nm  sit  ìmbeciUitalds,  etiam  vesctui 
i.  q.  iinbcdUis,  eituceos,  macilentiu  signiiicare  posaìt.  Brj'oe  aatem  Ad- 
Ì«ctÌTiini  nostrum  cognatiun  babet  com  veaica  a.  vauica,  a  voc.  venta»  de- 
TiTOnda.  et  rcddit  per  Ught,  tmnU;  qnod  probet,  qui  vdìt.  Cf.  etiaiu  ad- 
nott  ad  Geo.  TV,  131.  et  ConinKt.  ad  b.  1.  —  ulva,  herbne  palontris  f:^- 
nna.  ead«m  com  t>-pba  nostra  nabetnr.  Of.  EeL  Vili,  CT.  Aen  II,  135. 
VI.  416.   Bnrm.  ad  0vid.  Met.  XIT,  103.  et  Sohneider.  ad  Pallad.  XD,  7. 

II.  —  17S-  Sed  etiam  frumenta  tata,  berbsa  nnrellae  segetis,  et  farra- 
Binis  quidem:  cf.  ?.  205.  Vid-  Varr.  R.  B.  U.  S,  17.  -  17ft-178.  ,.Prae- 
t«ptnm  a  multi»  vet^rilms  et  Teccntìorìbna  toni  de  borili»  tun  de  uvìllo 
«otre  repetitnm.  Cf.  Varr.  R.  R.  D.  17.  Coluai.  VII,  A.  A.  Geop.  XVUI, 
i  estr.  et  pnlchri  verana  fWpnrnii  Ed.  V,  36.  Porne  tamm  ftU*,  nea  «itti 
rampauUa  tonti,  Dretruat  iit  aiveot  vnudis  ca»eu»  agno».  Nam  tibi  prar- 
ripmi  /etura  eolatar  amore."  Het/H.  De  Futuro  prò  Imperativo  posito  vid. 
»iInotl.  ad  Geo.  I,  167.  Aen,  lì,  547.  —  fttae,  qnae  peperorunt.  C'f.  aduutt. 
*d  Ed.  I.  4a.  —  more-  patrum  (nt  Aen.  XI,  185.  Ond.  Am.  I,  U.  3.  Sii. 
Ital,  in,  Sey.  etc.),  h.  e.  unod  solebant  moiorea  Taceni,  prisd  patresfamìliM  et 
•grìcolae  !  ex  Varrone  enuii  oonstat,  matribus  olim  rao^ondo  fuiaae  bui  snb- 
dactom.  De  iusa  re  cf.  Ed.  Ili,  SO.  —  179—180.  „Tran8Ìt  none  ad  cntam 
p«lloniin.  Vid,  Varr.  U,  7,  6. 15.  Colrnn.  VI.  2a,  1.  Etiam  honun  dilMtuni 
Hw  facienduin  primo  locn  praeeipit.  Sin  magi*  eit  ttudium  (hcìL 
tonarti]  /ortnare  (qnod  ex  v,  1(13.  repetendnm  cri),  piillos  ad  bella  tur- 


404  P.  VERGILI  MARONIS 

Aut  Alphea  rotìs  praelabi  fiumina  Pisae  isu 

Et  lovis  in  luco  currus  abitare  volantis: 

Primus  equi  labor  est;  animos  atque  arnia  videre 

Bellantum  lituosque  pati  tractuque  gementem 

Ferre  rotam  et  stabulo  frenos  audire  sonantisj 

Tum  magis  atque  magis  blandis  gaudere  magistri  185 

Laudibus  et  plausae  sonitum  cervicis  amare. 

Atque  hac  iam  primo  depulsus  ab  ubere  matris 

Audeat;  inquc  viccm  de  mollibus  ora  capistris 


tnasque,  h.  e.  usnm  bellìcum,  ani  praelabi^  8.  praeterlabi,  rotis,  qoi- 
(Irìgarnm  ccrtainiiie.  |Vid.  aduott.  acf  Geo.  I,  3U5.  et  II,  73.]    De  certamìne 
Olyiupico  euiu  loqui  satis  patet,   quod  habebatur  ioxta  Alphemn.    Vid.  t. 
19.   In  luco  Io  vis  erat  stadioiii,  ut  ex  Strabone  et  Pausania  apparet.'*  Ita 
Heyii.;  sed  rcctius  Wwul.  haec  ailnotat:  ,.Vix  ferri  potest  ellipsis  formare 
jmUos.    Vide,  an  Vergili  us  ad  formauì  «tudiitni  con  ferre  ad  audacioB  no- 
vaverit  e«t  inthi  siutUam  ad;**  cui  cum  Ijadew.  et  <.V)iiiiigt.  adsentior.   Si- 
mili ratitjne  etiam  Bryee  de  illa  ellipsi  dubitans  et  cogitans  de  dictionilMis 
modus  estf  ammua  est  cum  Infin.  prò  solemus,  volumos,   studium  ett  mo 
properoMf  iiiclinas,  vel  etiam  j)ro  studiosun  es  positum  censet.   PeerlL  de- 
niaue  p.  245.,   ut  haec  Hupenoribus  rcRpondcant,   scribendam  patat:  Sm 
beai  magis  cui  sUuUuia.  —    181.  lovis  in  lucOy  in  Alti.    Via.  si^a  sd 
V.  19.  —  Verba  currus  agitare  volantcs  iterantur  in  Anth.  Lat.  JBuil 
1,  170,  12.  et  178,  407.  —  182  sqq.  „Ante  omnia  equus  assnefaciendoB  est 
^primiis  eqtù  labor  est)  vi  ti  ere,  ut  videat,  videre  ioleret  bellantes  8.  pQ- 
gnas  (nani  animi,  ut  irae,  ihvfióg,  prò  pugna,  quae  animose  fit:  et  h.  L 
animi  et  arma  bellantum  sunt  poetae  i])8Ì  pugnantes)  et  litaos  tabasqw 
audire  [de  qua  re  Voss.  confcrri  iubet  Aelian.  V.  H.  XVI,  25.],  aat  flEtrepi- 
tum  curruum  frenorumque  ferre^   perferre  auribus;   rotam,   eomai  $f' 
inentem  tractu,    stridentom,  dum  trahitur,  et  in  stabulo  frenos  au- 
dire sonantes.  I)c  hoc  vid.  Varr.  R.  K.  LI,  7,  12.  [ibique  Schneider.l  Geop. 
XVI,  ].;  res  nota.*'   Heyn,  —  Tractns,  de  cnmi,  ouem  trahere  diieant, 
capiendum  ;  tractu  gementem  /erre  rotam  i.  q.  ad  auoitam  gemitum  lOto- 
rum   non  terreri,   aum   trahitur   currus.     Ceterom  cf.  Senec.   HippoL  76. 
fertur  plaustro  praetla  gementi,   et  supra  ad  v.  133.  adnott.  —    l86  ^' 
magis  atuue  magis.  Vid.  ad  Aen.  11,299.  —  blanilis  gaudere-^lùvr 
dibus.  Via.  supra  v.  102.  —  magistri,  domitores  (Cic.  de  Off.  I«16,1I0>^ 
8.  domatores  (Tibull.  IV,  ],  116.)   equorum,  InnodafjLoi^  nmloSdftimt,   Cf. 
Hor.  Ep.  I,  2,  64.  Fingit  cf/uum  tenerum  tlocilem  cervice  magitUir,  —  B^ 
suexerunt  himc  locum  Silius  XVI,  357.  qui  cervicis  amaret  AppiauMe  hìm- 
aos  soìiitus  et  IV,  205.  stimiUans  grato  plausae  cervicis  konort  et  ,fex- 
pressit  verba  Nemes.  Cyneg.  295  sqq.:   aìque  tauros  manibus  pereivTtM 
fÀpwrum,  Oaudeat  ut  plausu  sonipes,  laetumque  relaxet  CorpiUM,    Eit  hoc 
palpare,  nonnvCuv,''  Heyn.    Cf.  Aen.  XII,  85.  —  187-  iam  primo  it' 
pulsus  ab  ubere,  prò:  auam  nrimum,  statim  ac  depolsua  est    Vide  n- 
pra  ad  v.  130.  Wakef.  ad  Lucr.  I,  261.  (cum  Serv.  Dresd.)  nonjiNrMio  iiòerc, 
sed  iam  primo  audeat  coniungi  voluit,   minus  recte  (etiam  Handio  ndÌM 
in  TurscÙ.  III.  p.  123  sq.).    Ceterum  vid.  adnott.  ad  Ed.  I,  22.  —  188- 
Audeat  prò  vulj^.  audùit  ex  Medie,  fragm.  Vat.,  Pai.,  Rom.  aliisqiie  booB 
libris  restituit  Hcms.    Positum  est  {)ro  faciat,  sed  pulii  timidi  et  paven^ 
ratione  habita.    Ladew.  recepit  coniecturam  suam  Chmdeai,  protanui  ìb 
Progr.  Neostrel.  1853.  p.  20.,  quae  tamen  (a  ceteris  recentìonbua  edìtoiftu 
iure  ncglecta),  ne  urgeam  iteratum  illud  gaudere  (y.  185.)  "  goMukat,  ìlBi 
propterea  ferri  non  imtest,  quia  quae  sequontur,  collata  eom  ▼.  182  iqQm 

Iiroticiscuntur  ab  auuacia  quadam,  non  a  gaudio.  Cf.  etiam  WsgiL  ìb  ttìr 
ol.  Suppl.  I.  p.  399  sq.  —  in  vicem  (i.  e.  alterna  vice:  cf.  Geo.  17»  1<^- 
Aen.  XU,  502.  Tibull.  TV,  1,  93.  etc.)  haec  experienda,  L  e.  modo  stnpite. 
modo  capistris  adsuefaciendus  equus,  invaltdus  adirne,  antegnam  fonior 
Cactus  refragetur.    Schrader.  temere  tres  proposuit  coni,  inque  diem,  m^ 


w 


GEORGICON  LIB.  lU. 


iDVftliduB  etiamque  tremens,  ctiani  inscius  aevi. 
At  tribiis  exactia  ubi  quarta  accesscrìt  aestas, 
Oarpere  mox  gynim  incipiat  gradibtisque  sonare 
Conpositis  sinuetque  alterna  volumina  crurum 
Sitque  laboranti  aimilJB;  tura  cursibue  auras^ 
Tiim  vocet  ac  per  aperta  volans  ceu  bber  habenis 


viatrt,  inqut  fidmt.  -~  189'  ,.EqQDB  ferox.  iniloiuìtiiB,  poteat  rìderì  eoruenu 
use  aetati*,  iuventae,  rigtirì»,  virimn;  itaitne  iuieinii  "'"',  virinm,  qnu 
Ipropter  aetatem  nondmu]  nec  habet  nec  eipprtiis  est.  Cf.  Val.  FI.  I.  771. 
rad»  luwi.  Kecte  Serv.r  nondom  habena  ali  annis  fidnciam."  Hfffa.  — 
itavatidìt.  Vid.  adnott.  ad  Ed.  I,  2a.  —  etimii  i.  q,  etiamnnin.  adhnc, 
ut  Aon.  VI.  4B5.  Ter  Em.  n,  2.  aS.  Hec.  IH.  4.  IB.  FV.  .1,  8.  (Ho.  Cat. 
I.  1.  1.  Verr.  CI.  23,  56.  alibi.  Cf.  HaDd.  Tureell.  H.  p.  57).  Peerlk.  ta^ 
men,  coi  haec  non  satufooiiint,  redit  ad  lectioDem  qnorundam  Codd.  ab 
Heìnaio  et  Burnì.  recej>taiD  et  iamque  -  -  et  iam,  hac  ndiecta  eiplications: 
„Piillns  lires  Hentire  lam  eoepit.   Iam  enim  trumit  et  inscius  aevi  est,  Tolt 


■anopoaitam  censct  (uÉ  Geo.  rv,  207.  Aen.  I,  756.  SU.  Ital.  m,  382.  '  . 
n.  TI,  ^ìh.  et  alibi),  ne  hic  loona  adrersetar Cnlmnellae  1.  1.  sic  Bcrib«nti: 
E^màa  hùnut  ad  uatrti  domrtHaon  mete  doiaatur,  certaminibu»  autem  ùi> 
pUtO  triennio,  sic  tamen,  vi  post  quartutn  demum  labori  eomnUUatur,  re- 
muit  plurimumm  (''>dd.  leetiDnem  acceiterit,  ex  qua,  cum  verbiun  acce- 
dart  in  numerando  eani  vim  habeat,  ut  valeat  insiiper  odili,  adiici,  eiacto 
demnm  quarto  anno  equum  domar!  inberet  Vergìlius;  et  ex  dnabos  Codd., 
Bom.  et  Regio,  recepii  tthi  quarta  accrperit  aestai  (se.  euin:  cf.  adnott. 
ad  Ed.  Vtn,  Vi.),  i.  e.  ineant«  quarta  anno,  eaniqae  secutas  est  Ribbeck. 
Sod  ri  aeratela  proprio  SOUBU  dictum  accìpimns,  non  opus  est,  ut  a  pluri- 
iMnun  Codd.  auctoritate  recedamus,  cum  eqnae,  quibua  vere  admÌBBarioB 
imponi  aoleat,  per  int«gruin  annuni  Tcntrem  ferant,  at  eqnns,  cnÌDa  aetati 
quarta  aextaji  \Sotnllaer^^  accesserìt,  non  ait  &Utls,  ac  qaartoiD  aetatia  aonum 
nodo  ingressna  ;  quam  lucuu  eipedìendi  rationem  debeo  Hildebrando  in 
Talmii  Annali.   1.  L  p.  170.    Aeceperil   fortasae   ex   occfpm-it   ortmn,   ^nod 


tam. 


_  _.ncretJo  patitnm.    Etiam  Bryc<, ., 

tot  eie.  ad  Qu.  fr.  I,  I.  nntinm  Certium  arcesiiMt  dmiderio  nostro  et  la- 
bori tuo)  nobi*enni  faainnt.  —  (rtAu«  exaclis  igitur  est  tertius  Caaoa. 
Pneterea  in  plorisque  Cfl<ld.  legitur  a£taa  (prò  aettasì  cui  lectioni  lahn. 
fin  priori  certe  edit.i  patroeinanir ,  cains  tamen  veritat«in.  cum  certua  lo- 
da, ttbi  po^  oliquia  aetas  ubanlutc  prò  anno  dixorit,  niuqnam  inrenìatur, 
(na  ^ud  Val.  FI,  VI,  US.  «t  Calpnm.  Eoi.  IV,  18.  lectio  fluctnat  Inter 
«MAu  et  aetiis).  cum  Wa^n.  in  incerto  relinqnam.  —  191- 192.  n^i*  Reit- 
h/iuIb  fteigt  l'Om  Kremgaiige  >i.  gtkaltenrm  SchriUe  sam  irindschnelUfi 
llMien  Gnlopp."  Ladete.  Carp«re  gyrnm,  ut  ?iani,  ramponi  carpere 
frii.  modo  ad  V.  ua.  et  ad  Aen.  VI,  eau.ì,  h.  e.  in  Kyrum  a.  orbeni  ire. 
Tom.  praeter  Vani  aliquem  Innoin  apnd  Macrob.  VI,  2.  cumparat  Tibnil. 
IT,  t.  »3.  huine  vieem  moilo  lUrecto  eotUeridere  rmrsu;  Sea  libtal  curvo 
inani*  eompelUrc  gj/ro,  — .  sonare  gradihns  roapositis,  incedere  un- 
nlft  sonante  Irf.  Aen.  vm.  596.)-,  conpotitin,  ì.  e.  aedatja,  moderatis,  pla- 
miìm.  So  ajind  Colum.  VI,  2,  5.  de  iuveneis  domandia:  Lice/iit  producere 
àt  decere  -  ■  enmpogite  ac  sine  favore  ambulare.  —  sinuet  alterna  ""- 
lumina  erurum,  h.  e.  rinoans  tollat,  ÌBct«t  crnm  altcmia  Tieiboa 
tM.  Bit  laboranti  éimilis.  „Laboranti  est  similiB  et  propter cohibitum 
Ubwe  cnrrendi  impetom  et  propter  diffldlem  bceaaum."  nagn.  Cf.  Aen. 
T.  IM.  et  vm,  619.  Bectfl,  poto,  Bryce  enin  equi  incessuni  deacribi  oen- 
aeti  qnem  Angli  l/ie  vanter,  nos  hurzen  Galojtp  appellamoa  et  qni  in  bella 
■■lime  eommendanduH  est,  (|nia  equitem  celenter  promoret  et  tainen  minna 
IMigat,  quam  aliae  equjtandi  ratìonea.  —  193-  194.  tuta  oursibu»  aura», 
Tmm  eocet,  h.  e.  toni,  tam  votare  inoipiat,    Ourtlbm  autem  Da^Tom  ha^ 


406  P.  VERGIU  MARONIS 

Aer|uora  vix  summa  vestigia  ponat  barena;  195 

Qualis  Hyperboreis  Aquile  cum  densus  ab  oris 
Incubiiit  Scythiaeque  biemes  atcjue  arida  differì 
Nubila:  tum  s^etes  altae  campique  natantes 
Lenìbus  horrescont  flabris  summaeque  sonorem 


beo  pri>  ad  cumu  posìtuin.  Conìngtoni  vìdetnr  Ablat.  instmineiitì,  ut 
A»;ii.  XII,  S4.  anteirent  cunrff^Ls  auras.  —  vocet.  h.  e.  proTocet  qiusi  an* 
ras  ad  celeritatiB  certamen.  Ita  simplex  vocftre  legitur  infra  G«o.  lY,  76. 
Aen.  XI,  374.  442.  Sii.  Ital.  XIV,  ltt9.  Stat.  Theb.  VI,  747.  et  alibi;  ple- 
ninH  rorare  in  certamina  Acn.  VI,  172.  iNon  prorsos  eadem  ratio  eat  lo- 
c«»rnm  rie<>.  III.  322.  Aen.  IV,  223.  417.  V,  211.  Vili,  707.,  ubi  rocore 
prò  advocare,  arcessere  positnin  est.)  Quare  non  video,  cnr  Ladew.  et 
RiblN;ck.  receperint  unius  r*od.  Pai.  et  Schol.  Bern.  <cf.  Ribbeck.  Prol^. 
p.  106.)  lectionem  Prnrt}cet.  Kam  in  Part.  tuni  cum  tì  iterata  profedo 
non  haerendam.  Cf.  (ieo.  I,  136  sqq.  341  sqq.  II.  .'J6S.  IV,  1S7.  — per 
aperta-  -  aequora.  Vid.  adnott.  au  Geo.  I,  50.  et  II.  105.  —  vestigia 
ponat.  8er\'.  ad  Aen.  V,  317.  Mignat,  ut  apud  Siliom  IV,  147.  hnnc  loeum 
sic  imitata]!)  :  rolan$  per  aperta  procella  Tenuia  vix  mtmmo  veHigia  pml- 
rere  nitpiat,  ubi  vid.  Drakenb.  Vosh.  cum  b.  1.  confert  Hom.  IL  XX,  226 
sqq.  et  Aen.  VII,  806  sqq.  Adde  Silium  XID,  327.  Stat.  Theb.  VI,  638. 
.'t  Claud.  III.  ConH.  Hon.  547.  a  Wold.  Ribbeckio  coUatos.  —  196-201. 
i*urHUH  celerìtatcm  cani  vento  comparat.  Volan»  equos,  qualis  aguUo  vo* 
latf  cum  etc.  Qtuzli's  ctan  formala  comparandi  satis  ositatiL  Vid.  v.  e.  Affli. 
II.  223.  Ili,  679.  Wil,  622.  ete.;  ita  etiam  tiualis  ubi  Aen.  U,  471.  IV, 
143.  Vili,  5S9.  et  alibi.  —  llyperhoreas  oras  simnliciter  nro  borealibns 
8.  Heptemtrionalìbas,  ut  infra  v.  3S1.  et  IV,  517.  Adae  v.  e.  VaL  FI.  VOI, 
210.  Hyperhoreat  jmdiuie.  Lucau.  V,  23.  Hi/perboreae  pUmstrum  glaciale 
8ub  Ursae,  et  cf.  Vos».  ad  b.  1.  —  Aquilo  dennus,  non,  ut  volontà  qoi 
denKat  nubila;  sed  qui  condensata  quasi  ideoque  ad  resistendnm  difficili 
aura  fiat,  ma^rmi  ij^tur  cnm  vi  et  imoetu  fertur,  ergo  omnino  gravis,  vefae- 
mens.  —  diffcrt  hieraes  s.  procelias,  tempestata,  h.  e.  dissipane  ante 
se  agit.  ex  Lucret.  I,  273.  veidi  vU  —  nìdtUa  differi.  Adde  eiusdem  IL 
674.  VI,  690.  Aquilo  autem,  siccus  ventus,  (de  ano  cf.  liber  mena  ^eogr. 
I.  p.  612.)  sercnat  Italiae  caelum.  -  arida  nubila^  nubes  sine  plnviis, 
r}uippc  sicci  Aquilones.  Wagn.  confcrrì  iubet  Sen.  N.  Qo.  Ili,  28.  euppret- 
ìttJt  AqwltmilMH  et  flatu  HÌcciore  et  Lucan.  IV,  50  sq.  Pigro  brwma  gdM 
Miccififjne  Aquiloni/jfut  hiìrreiUf   ibique  Caìtì,    Peerlk.   tamen  p.  246.  coni 


in  nrofundis  locis  s.  in  convallibus'%  ne  bis  idem  dioatnr,  com  sequantor 
vertia  camfìÌ4iue  jialantejt.  Sed  in  convallibas  segetes  et  silvae  ventìs  mints 
sunt  expOHitac.  -    „  e  ampi  natantes,  segete»  undantes  et  fluctnantes,  a 
HÌiiiilitudine  marìs  mictus  volventis.**  Hei/n.    Translatam  ex  Lucr.  V,  ^. 
et  VI,  1141.,    a)>i  tamen  campi  natantes  sunt  maria  et  lacns.    Cf.  etbm 
Aen.  VI,  724.  rampi  liqìicntejf,  Schradcr.  temere  coni,  campi  nitentee.  Ce- 
tt;runi  ne^etes  altfie  campiqtie  natantes  per  epexegesin  dictam  prò:  aegetes 
altae  vcnt^»  niotae.    Cf.  supra  I.  498.    Il,  241  sq.    Aen.  I,  2.  258.  569.  Il, 
722.    VII,  659.  S04.    multosque  simiics  locos  cum  iis,   quae  ad  eoa  adno- 
taviiiius.  —  HK>.  horrescunt.    Jlorrescere  et  horrere  (^nostrum  sckauern) 
tle  aristis  vento  motis  et  agitatis  dici,  satis  notum.    C(.  Hor.  Od.  L  23, 5. 
et  Ovid.  Her.  X,  139.    Eodem  sensu  Ovid.  Her.  XIV,  39.  (ubi  vid.  Bum.) 
rihrari  posuit.        y^Lenia  flabra  videiitur  ab  aquilone,  qui  <20iwi»  in- 
cunibit,  aliquantum  esse  aliena;  sed  segetes,  utpote  bumiliores  et  cedentofr 
leniuH,  leniorc  cum  strepitu,  agitantur:  arbores  contra,  maiorem  venti  in- 
petum  sustinentes,  Honorem  li.  e.  gravem  et  acutum  sonum]  cdnnt  ac  <nh 
gorem."   UejiH.    Eadem  est  Schirachii   (p.  414  sq.  et  5o2.)   sententia,  qoi 
putat.  magis  resitexisse  poetam  ad  ipsum  sonum,  ^uem  dent  aegetes  wjpr 
tatae  vento,  stridentem,  sibilantem  ;  nuctus  enim  aristarum  leniter  sese  m- 
clinautium  natura  sua  non  nisi  lenem  stridorem  posse  efficere,  qnarnvis 


GEORGICON  LIB.  IIL 

Dant  sUv&e  longiquc  urgucut  ad  litora  fluctus; 
llle  volat  aimul  orva  tuga,  bìriuI  ucquora  vflrrena. 
Uic  vel  ad  Elei  metas  et  maxiuna  campi 
Sudabit  apatia  et  sptiinas  agct  oro  crueutaB, 
Belgica  ve]  molli  meliua  feret  esaeda  collo. 


ventns  Bit  Tyheniens.  Cf.  ctìani  Wagn.  Qn.  Virg.  XXXV.  3.  Praetewa 
Heyn.  aospicatur.  inutatnm  esse  h.  1.  Maiimianom  (perBonatuiii  (Jallami 
lin  Antli.  Lat.  Bunn.  T,  62,  2.]  verbi»  Arra  sub  acativù  uiidtaU  horrentia 
Jtabri».  Santcnìo  a,\>.  Terentifto.  p.  249.  acrìbendaiii  vìdetnr:  Horretamt  le- 
tniv  ftabris,  temere,  Vid.  etinm  CatuU.  LXH  (LXIV),  273.  clfmmtì  fia- 
mtM!  puhae  (tinilae)  Procedimi  (a  Kei^litleio  ap.  Conìngt,  cnlLituii).  — 
tOnorem  Dant  tilvae.  Hur.  Od.  1,  33,  3.  jmi  «tie  vana  Aitranaa  rt 
mhat  ntetu.  —  200-  longi  fluclu»,  longo  tmotn  porrecti.  Vid.  infra  ad 
T.  313.  —  urguent,  protruilant,  propcllant  aese  {/aStviea  tìehl  Vid.  ad- 
BDtt.  ad  Geo.  I,  443.  Quod  ad  rem  attìnet,  cf.  Geo.  I,  35S  aq.  —  201- 
hIUs,  aqnilo,  volat.  Quia  tut  omamentìs  seuteotia  erat  intercepta.  Pro- 
tUBum  ÌQturpoQitQt.  [Vid.  ad  Aen.  I,  3.|  De  equo  hono  vergoiu  parom  com- 
nodc  accipias;  cnm  sit  oa/uotu  verreiu."  Hega.  Sane  alteram  interpre- 
tatìoncm  ntpote  Bitnplicìoreni  praeferendam  cbm,  qaisquc  videt.  r«tenuii 
of,  bMani  Aen.  1,  USagq.  ainiiliter  conforinatum.  —  fuga,  de  celeri  cnm 
M  motn.    fT.  supra  ad  r.  142.  —  verrere  de  ventifl,  ex  more  poetamm. 

Si  pcrflare.  Vìd.  Acti.  I.  62.  Lnor.  I,  279.  V,  267.  Lncon.  V,  572.  eto. 
t«ram  Pecrlk.  1.1,  hniic  Tersimi,  qni  impediat  orationem  et  absit  a  fra^. 
Horet-,  spnriuui  Ver^'iliiuiiquo  poUua  lUe  volane — Mirit  acriptumm  fuiHiw 
(Muat.  —  202— 20-1.  „Uic  bonus  erit  in  certaminibns,  e  ^uibiu  OI;rmpica, 
prwitaatìaa  i^eima.  m'-^iiorat,  vel  a^tandia  ourrìboa.  Hwnc  tpra  hic)  He- 
oic-  a  rn.  sec.,  Uod...fraKm-  Vatic.,  Rem.  aliiqne,  et  recte;  ab  hoc  tem- 
pora, qnod  desiKnatum  «rat  v  19U,  et  205."  Ueyn.  Ita  etiam  lalm.  mu- 
wt  at^ne  I>adew,  et  Kibbeck,  Hiim  rcceperont,  cui  lectioni  etiam  Amcia. 
&Ìe.  p.  33.  patrucìnatuT.  Sed  cum  t.  205  ku.  Tum  (iarawm  cto.  bane  ra- 
tknMm  paruffl  iavcnt,  non  video,  cut  a  Hed.  a  m.  pr.,  PaL  dnonunque 
Bem.  lectione  Hic,  qnam  etiam  Probi  p.  61,  26.  KeiT  et  Acronia  ad  Hur. 
Od.  I.  1,  3,  tuettiT  auctoritaa,  recodendom  sit.  ^nam  propterea  cnm  Hau- 
ptt),  Wagnopj  et  4^'oiiìngtone  retjnui;  nam  uqod  m  recentÌBs.  Wagneri  edit. 
ffine  Rweptrun  est,  id  editor  iime  iii  Praef.  p.  VITI,  vituporat,  qui  etlai» 
hi  Philol.  Suppl.  1.  p.  314.  buie  lectioni  advoraatur.  Uic  fere  idem  est.  quod 
lai»,  tara  eifre^oa  equos,  qui  in  saperiurìbiis  descrìptus  eat,  ita  doetna  et 
•d  omnem  cnramn  iuÀtìtntua,  ~  Vìi  antem  est  quod  muneam,  Terba  »ic 
aoe  innKeuda:  ail  tinela*  et  ajtalia  eampt  Elm.  De  Kleo  autem  campo 
vid.  ad  Geu.  I.  59.  et  de  mtaà»,  L  e.  loco,  ubi  deourritnr,  et  hic  quidein 
hbmodromu.  vid.  ad  Gea.  I.  513  et  Aen.  V,  31t).  Markland.  ad  Stai  «Qv. 
ILI.  21.  Uiuere  uonl  ntaxivia  Circi  S.  *p.  -  203-  Sudabit.  Of.  Prop. 
VffV),  1,70.  lltuvtetu  adtitetiitgudetoporteteq^m*.  ^  fpnmatagetorf. 
nL  not.  ad  Geo,  Q,  130.  —  cruenta»,  liaud  dnbie  ore  duna  lopatìa  (t. 
SMi.)  laeao.  Ceterum  bio  ^aoque  Maro  ante  ocoloe  bahuit  Lucr.  Ili,  48S. 
Onieidit,  et  aptimat  agii,  mgcmil,  et  tremit  artitff  quem  versoni  etiam  «u- 

Kl  V,  64.  et  infra  v.  516.  ìmitatua  est.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Aen.  VI, 
L  —  204.  ,.E  uarrìbaa  eateda  Belgica  ponit.  sen  prò  currìbus  belli- 
d^  ((ood  |iracferi>,  cf.  v.  1711.,  aen  omnìno  prò  noltiliore  cnrroa  genere,  nt 
yotift,"  àej^ti.  lUnil  anice  vumni:  unarc,  qnae  Hejn.  praeterea  adiecit, 
wuttcnda  oimsui.  RectÌBSÌoie  enìm  Wa^-  sentcntiom  horum  vaa..  detra- 
ete «mata,  hanu  iaea  doceti  ìb  equus  talia  est,  quali  in  certaminibDa  Graeni. 
in  bellis  Belgao  e  curro  murnantcs  ntuntor.  Pancì  Codd.  (int«r  qm»  sane 
Ned.  a  m.  pr.  et  Pai.)  Bdiica  -  -  aatda.  qnam  Icctionem  iam  HeioB.  re- 
iceit.  Beceptau  lectìaneui  praeter  ceteromm  Codd.  etiam  Servii.  Pbilan;-. 
Probi  p.  61,  29.  KcU..  Nonii  p^  528.  2.,  Schei.  Lucani  I,  426.  et  Ter.  Mann 
pL  1D29.  tuctnr  auctoritaB.  De  ettedit  Gallunun  (cf.  hic  locus)  et  Britao- 
BOfiun  (vid.  Prop.  U.  1,  76.  Etgrda  caelalùi  mie  Britanna  iugit)  cf.  im- 
Cftfs.  B.  G.  IV,  24,  33.  V,  16.  Liv.  X,  28.  et  Scheffer.  do  re  veh. 
—  tJ'eret,  ut  v.  184.,  pri  patiettir  dici  a>iaotat  Bnrm.;  nam  prò 


fir». 


408  P.  VERGILI  MARONIS 

Tum  demum  crassa  magnum  farragine  corpus  205 

Crescere  iam  domitìs  sinito:  namque  ante  aomandum 
Ingeiitis  toUent  animos  prensique  negabunt 
Verbera  lenta  pati  et  duris  parere  lupatis. 

Sed  non  ulla  magis  vìres  industria  firmat, 
Quam  Venerem  et  cacci  stimulos  avertere  amoris^  310 

Sive  boum  sive  est  cui  eratior  usus  equorum. 
Atque  ideo  tauros  proculatque  in  sola  relegant 
Pascua,  post  montem  oppositum  et  trans  flumina  lata, 
Aut  intus  clausos  satura  ad  praesepia  servant. 
Carpit  enim  vires  paullatim  uritque  videndo  215 


trahet  poni  posse  dubitat.  Recte  sane;  sed  potest  eqnns  etiam  ferre 
rttm,  h.  e.  rapare,  raptim  aufeire.**  Heyn.  Vel  potins  ipsios  essedì  natm 
respicienda,  quod,  cum  hinis  tantum  rotis  instructam  esset,  partim  quidem 
tranebatur  ab  equis,  partim  vero  etiam  collo  ferebatiir.  —  molli  eolio, 
i.  e.  domito,  ut  lam  Serv.  interpretatur  ;  moUis  enim  dìcitur  ìnterdam,  qui 
non  resistita  qui  facile  cedit,  obsequiosos,  imbecillos,  imbellis.  Cf.  Aol 
IX,  340.  molle  pecus,  Prop.  Ili,  12  (II,  19),  23.  lenores  moUea  et  que 
Bupra  ad  v.  165.  adnotavimns.  Cetemm  imitatns  est  n.  1.  Silios  III,  337. 
Aut  moUi  pacata  celer  rapii  etaeda  colio.  —  20b'  farragine  crasiCf 
quae  crassos  reddit.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  320.  De  farragine  cf.  Van. 
È.  R.  I,  31,  5.  Colum.  II,  11,  S.  Nemes.  Cyneg.  283.  et  Plin.  XVm,  16, 
41.  Festus  \v.  68.  Lindem.]  vocem  ita  expbcat:  Farrago  appeUaUtr  id, 
quod  ex  phtrihua  satis  (farre,  hordeo,  viciis,  le^j^uminiboB)  pamui  cauta  de- 
tur  iumentis.  Farrago  autem  dieta,  quia  maxime  ex  farre  constat.  —  er$- 
8  e  ere,  crassescerc.  —  206.  iani  domitis  epexegedi^  est  yerbonun  Tini 
demum.  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXIY,  6.  —  ante  domandum,  L  e.  ai 
farragìnem  praebueris,  antequam  domare  inceperis.  Haec  opponontor  iUii 
Tum  demum  -  -  iam  domitis.  —  207.  208-  prensi  proprie  intelligenduiii; 
vid.  Geo.  I,  285.  —  ,fVerbera  lenta,  lenti  flagelli.  —  lupat%my  fremili 
lupis  seu  aculeis  ferreis,  qui  forma  luporum  dentes  imitantur,  mnniluD." 
Iieyn.  Cf.  Ovid.  Am.  I,  2,  15.  Asper  equue  duris  contunditwr  ora  lupalU. 
Dicuntur  autem  et  lupati  (freni)  et  lupaia  (frena).  Cf.  Mart.  I,  1Ì5,  4. 
et  Solin.  45.  med.  Idem  est  lupus,  v.  e.  Ovid.  Trìst.  IV,  6,  3.  Piena  dìctio 
lupaia  frena  legitur  ap.  Hor.  Od.  I,  8,  6.  —  209—293.  „£xspatìatar  n 
locum  praeclarum  de  furore  armentorum  ex  Veneris  stimulÌB.  Paxat  avtem 
transitum  commemoratione  exhaustarum  nimia  Venere  virium.  —  219, 
cacci  amoris,  non  oculis  capti,  sed  occulti,  clam  per  yenas  et  ossa  flse- 
vientifl."  Heyn.  Vid.  adnott.  ad  Creo.  I,  89.  et  464.  cum  Aen.  I,  356.  IV, 
2.  V,  64.  Simili  ratione  Ovid.  Met.  I,  726.  Protintts  exarsU  —  gtmadoeqm 
in  pectore  caecos  Condidit.  —  211.  In  fragm.  Vat.  prò  cui  est  quo,  liteil 
/  supra  adiecta  (vid.  supra  ad  v.  147.);  in  eodem  oovom  a  m.  pr.  (VÙ. 
infra  v.  419.)  Ribbeck.  et  quoi  et  bovom  recepit.  Cf.  eius  Proleg.  p.  413. 
et  448.  —  212.  „Habuit  locum  ante  oculos  Colum.  VI,  27,  8.,  et  yenom 
sequentem  Gratius  Cyneg.  377.  trans  alias  ducere  vallee  Admoneo;  ìatiKm- 
que  fuga  superaf/ilis  aninem.  Ovid.  A.  A.  II,  487.  spoHo  remota  per  loca 
dividuos  amne  equos  dixit."  Heyn.  —  procul  atque  in  sola  paseua. 
Cf.  quae  de  Copulae  \i  cxplicativa  ad  Ecl.  in,  34.  VIQ,  101.  et  alibi 
disputavimus.  —  sola  pascua  sunt  deserta,  ut  Hor.  Od.  I,  25,  IO.  FUòit 
in  solo  levis  anaiportu  et  alibi  saepissime.  Vid.  ad  Ecl.  X,  14.  —  ÌXA- 
oppositum  (via.  etiam  infra  v.  373.),  obiectum,  ouia  impedii  oonspeetun 
vaccarum.  Vid.  Burm.  ad  Ovid.  Am.  Ili,  6,  7.  iaemque  ad  Grat.  Qfneg. 
377.  et  Serv.  ad  v.  253.  —  214.  satura  praesepia  sunt  piena,  quae  n- 
turant.  (Vid.  adnott.  ad  Geo.  II,  197.)  Ribbeck.  ex  Cod.  Med.  edidit  praS' 
saepia,  quod  tamen  Wagn.  Ortb.  Verg.  p.  470.  librario  imprudenti  ad- 
disse putat,  cum  alibi  Cod.  ille  constanter  praesepe  exhibeat  et  EcL  VE 
9.,  cum  primum  praesaepia  scrintum  fuisset,  medium  a  tranafoesnm  àk. 
Ne^ri  tamen  nequit,  in  eodem  Coa.  non  minus  constanter  sa/epes  et  «M^wre 
Acnptum   esse.  —    215*    Carpit  enim  vires,    Haec  verba  repetonlar  in 


GEOBGiCON  LIB.  m. 

Pemins  nec  nemorum  patitur  meminisse  nec  herbae 
Dulcibus  ìUa  quidam  inlecebrìs  et  saepe  Buperboe 
Cornibus  Inter  se  subigit  decemere  amantÌB. 
Paacitiir  in  magna  Sila  formosa  i 


Anth.  Lat.  Bnrm.  1,  ITO,  132.  Cf.  aat«m  Aen.  IV.  2.  eaeco  carpitur  igni. 
—  urit,  macerat,  conanuijt,  «idendo,  eo,  quod  vacca  eum  videt.  Cf. 
«dnott.  ad  Geo.  LI,  250.  —  2!7-  Vacca  eaepe  tauro»  etiam  ìoter  gè  pugnare 
oogit:  argujaentiiin  a  poBtis  saepc  tractatoni.  Cf.  Ovid.  Met.  IX,  46 
Ani.  n,  12.  25  sq.  Stat.  Theb.  VI,  664  sqq.  Calpuni.  XI.  34.  Oppian.  _, 
neg.  n,  43  sq.  Delevimus  aatem  nane  Cimi  Bibbeclda.  Ladew.  et  Coning- 
tone  PÓnetam  priua  post  herbae  positum,  ut  hic  ferana  cnm  sapenorìbi 
cohaereret;  Pronomen  enim  tlU.  interdam  nnlla  alia  de  catua  adiicitnr,  ni 
at  eo  ontin  fiat  fortior  et  vìvidior  Snbieotwnqiie  antecedens  niagis  prema- 
tur  (cf.  Geo.  U,  434.  Aen.  V.  457.  et  Wairn.  Qn-  Virp.  XXI.  p.  603.);  ille 
q-iàdem  aatem  hic  fere  vim  habet  Farticolae  qaamvu,  at  etiaai  Aen.  IX, 
796.  et  X,  385.  Cetenun  verba  Ihdcihua  iUa  quidam  inkcef/ris  ìterantnr 
in  Anth.  Lat.  Burnì.  I,  14,  4.  —  et  naepc  prò;  et  aaepe  qnjdem  (cf.  »d- 
nott.  ad  Aeu.  II.  86.);  si  enim  et  simplei  Copula  haberetar  (qnam  profe- 
cto  nemo  dicet  oointiun  prò  primo  locam  occupare),  haec  prodirot  mepta 
■ententia:  vacca  Ulccebrìa  et  sacpe  cornibaa  soia  subigit  taaros  inter  se  dC' 
cernere.  Peerik.  taiueu  p.  248.  prò  et  ooniicit  ut,  aigan  eiclamandì  in  fine 
».  218.  j08it<i._  -  218.  _.,TiituB  veraoB  tmum  illud  Apoponii  U.  89.  eipri- 
mit:  ijuTf  TiivQi»  iftiofiófo;  6u^l  P'iòi  xfxottiàjt  iiQtàaaSov,"  Heipt,  — 
219.  pnucitiir.  Vacci  tranquille  pascena  bene  opponitar  tsnris  certantibuB 
(wqnentinm  versumn.  Vide  autem,  quam  apte  enam  nnineri  utrique  rerum 
conditioni  respondeant,  „Pro  ingrato  et  ieiunu  tilva  (quod  oranee  Codd. 
TÌdentur  eihibere.  Ita  tamen  ut  in  Medie.  U  puncto  notetar  tamuuam  delen- 
dum]  SerriuB  memorai  olim  Icctum  faiase  Sila,  qand  poPta  djgniaBimum. 
Erst  ea  sìlva  et  muos  Brattiì  io  eitrema  Italia,  nota  vel  e  Cic.  Bruto  20. 
Plin.  ni,  [5,1  10.  Cf.  Aen.  XH,  715.  ingeru  Sila  (ubi  vid.  adnott.J."  Hepn. 
Reotiiaime  Hc;n.  hanc  Berrianam  leetionem  reatitait.  quem  posterioTcs  eili- 
torea  iure  secnti  sunt,  cum,  Wuiiero  quoque  iudice.  nnmeri  hnios  Tcraus 
per  apondeos  tracti  et  recnrrentes  cacdem  vocnm  tcrminationes  simplìci 
gihae  nomini  minus  conveniant.  —  Idem  tainen  Wapi.  totnm  verenm  (qui 
ìAIB  Hejnìo  nimin  tennis  et  sono  minua  t^ratna  riana  erat.  ut  eum  expun- 
ctom  mallet,  recte  autem  a  Wakef.  ad  fjoph.  Trach.  531.  p.  250.  ed.  Erf. 
cantra  eum  defenaan  cat),  ut  ingratam  moram  narratìoni  obiicientem  abeue 
■nalit  marginiqae  adscrìptum  suspìcatur  ex  alio  qnodam  cannine  BÌmìlo  tau- 
ronun  anper  aliqua  vacca  certamen  continente  et  ab  boc  ipso  versn  eior- 
dinm  capiente.  Sed  quarnvis  non  negarerùn,  aliqnam  von  speciem  hanc 
eooieetoram  prae  se  ferre  (imprìmia  com  hic  vemua  in  Lina.  II.  poat  r.  221. 
iteretnr),  tameu  et  omnium  Codd.  conaenana,  et  parallelns  ille  Aeneidoa 
loou,  ne  cupidina  eam  amplectamur,  diaaaadere  videntnr.  Minime  aatem 
itiMum  esae  bone  verauui  neqne  in^^tam  narratìoni  morara  obiicere,  lahn. 
Iktn  docnit,  coli.  Aen.  I,  530.  II.  713.  HI.  163.  IV,  481.  V,  124.  VD,  563. 
\lll.  597.,  po^taa  amplioreni  rei  cniaadam  deacrìptionem  aaepenumero  a 
loci  notatione  exordiri  demonstrana.  Quibua  adde,  quae  Ribbeek.  in  Proleg. 
p.  31.,  Teraum  defendena,  ailnotat,  anbitum  tanronun  eonapecta  procul  in- 
vene*  oertamen  non  potuìaae  aerina  depingi,  qnam  omìaaa  omni  int«r  r. 
219.  et  !!0.  Copula.  C!f.  etiam  eiusd.  l/cct.  Verg.  p.  5.  (Non  tanien  reti' 
Cffndom,  in  reeentiaa.  edit,  Wagneruni  mutata  aententia  Mterìaciun  hnic 
venni  appidmm  remoTisae.    Cf.  etiam  elns  Lect.  Verg.  in  Philol.  Supp).  !. 

t8I4>)  Ceterara  de  S^ila  monte,  et  boom  gregihus  et  pice  eua  celebrato, 
I  anpra  ad  Geo.  II,  43S.  senno  foit:  m  nunjnA  SUA  autem  cun  aiogn- 
Ikd  Ti  et  gravitate  dictam.  nt  Aen.  I.  569.  ITfépKriàni  magnAm,  IV,  345^ 
Ualiàm  maanàm,  lì,  251.  umlrri  magna,  VI,  I7!l.  ih  iMUruAm  nilvàm,  V. 
179.  ktmero*  Intns  et  aimilia.  Alibi  TÌtioaa  putonda  efiae  in  Vergilio  pari- 
tw  cadentia  Subatantiva  et  epitbeta  inita  se  poaita.  ai  eoram  oltimae  ayl- 
ÌÈHmt  mb  ictum  veniant.  Wagn.  docet  (Ju.  Virg.  K XXIII,  8..  coi  etiam  ex- 


410  P.  VEROIU  MAROÌQS 

nii  altcmantes  multa  vi  proelia  miscent  220 

Volneribus  crebrìs^  lavit  ater  corpora  Banguis 

Vcrsaque  in  obnixos  ureuentur  comoa  vasto 

Cum  gemitu,  rcboant  suvaeque  et  longus  Olympus. 

Nec  mos  bellantìs  una  stabulare,  sed  alter, 

Victus  abit  longeque  i^otis  exsulat  oris.  225 

Multa  gemens  ignomimam  pla^asque  superbi 

Victoris;  ti^n.  quos  amisit  multus  amores, 

Et  stabula  adspectans  regnis  excessit  avitis. 

empia  modo  laudata  dcbentnr.  —  220.  alternante»,  ifiéifiófAivoi ,  ì,  e, 
viciBHÌiii,  invicem  inter  se.  ('cttinuii  eosdem  fere  versus  iteravit  poSta  Aes. 
Xli.  720—723.  —  proelia  minrent.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  Il,  282.  Gh 
iiìn^u  (M>nferrì  ìubet  ìmitationcs  huìus  loci  ap.  Orid.  Met.  Vili,  46.  et 
Stat.  Theb.  VI,  864.  atque  pu^pam  Herculis  cum  Acheloo  at>.  Soph.  TncL 
517  sqq.  -  221.  lavtt  p(»etice  prò  perfundit  corpus,  defluìt  de  coipoR. 
Vid.  V.  e.  Aen.  X,  727.  XII,  722.  Plaut.  Ters.  1,  1,  S.  Val.  FI.  IV,  IM. 
Ovid.  Met.  IX,  680.  Lucan.  VI.  709.  etc;  cum  quibus  cf.  adnott.  ad  Geo. 
I,  117.  —  222.  ffobntxon  cum  dilectu  et  vi.  Non  omisit  huius  vodanflun 
Statius,  cum  iuiitationo  bunc  locum  exprimeret  Theb.  FV,  399.  Aniua  eoi' 
latìH  olmixi  cormui  mwcent  FroiUiJ^is.  —  lonpus  Olympus  prò  Tvlg. 
jungnuif  Oluinptut,  iam  Heinsio  probatum,  rccepit  Bunu.  ex  uno  lledie.  et 
Macrob.  VI,  4.  extr.,  ut  sit  iiions  lougo  iugo  excurrens.  Verum  h.  L  (Hf/m- 
iniM  non  mcms,  scd  coelum.*'  Ilet/n.  Hoc  sane  vcrissimum  (cf.  adnott  id 
rìcl.  V,  56.),  Kcd  nihilominus  lectio  longiut,  i.  e.  longe  porreetuB  (vid.  snpia 
V.  200.)  jproptcr  additum  voc.  rehouìU  praeferenda.  Voss.  Inter  alioa  loeoB 
l'omparat  Aen.  VII,  288.  ex  aetfiere  longo  et  Ovid.  Met.  VI,  64.  Umgmk 
caelutn.  Alteram  scripturam  ex  Aen.  X,  437.  huc  illatam  vìderì,  baie  do- 
cet  Wagn.  Oeterum  reòoandi  verbum  ex  Lucrctio  depromptam  lidetor, 
ubi  II,  28.  Nec  citliarM  rehoant  -  -  tempia  et  IV,  545.  réioiti  raucum  barn- 
fmm  tufKi  lej^tur.  (^.  etiam  Silius  AMI,  252.  Val.  FI.  IH,  634.  Cab. 
Ecl.  VIII,  72.  etc.  -  224.  stabular  e  ^  neutrali  sensu  prò  magìa  notaio 
«tatmlarif  i.  e.  in  stabulo  versari,  degerc,  legitur  etiam  Aen.  VI,  2S6.  I^it 
Theb.  I,  275.  457.  Apulcì.  Met.  VI,  113.  p.  393.  et  aUbi,  fortasse  etìan 
Sii.  UI,  399.  et  Geli.  VI,  3.,  ubi  Particip.  sUiimlans  invenitur.  Cf.  PriadaB. 
Vili,  6,  29.  1).  799.  P.  et  Ruddini.  I.  j».  277.  net.  64.  —  225.  VietfU 
abit  etc.  (i.  imitationem  huius  loci  ap.  Lucanum  II,  601  soq.  In  fine 
huius  versus  Hanovio  suasore  Schcd.  crit.  p.  5.  (cuius  de  hoc  loco  sentea- 
tiam  etiam  Ril)bcck.  Proleg.  p.  54.  probat)  cum  Ladew.  Punctom  posaìmit. 
—  220.  Multum  gcmcns.  propter  vulnera  nimirum  a  victore  aooepta. 
Multa  gemcnn  auteni  etiam  Aen.  V,  869.  Sic  apud  Cic.  Dìt.  I,  20,  41. 
multa  hicrimarej  ad  Fani.  Ili,  3.  in.  midt^i  queri,  infra  Geo.  IV,  301.  nnfifl 
rehictarij  Aen.  III,  610.  h<md  midia  inoratwt  etc.  Erant  autcm,  qni  awfta 
et  midtmn  unum  idemquc  habent;  cum  multa  singulas  fdicnioB  rei  parta 
respiciat,  ad  quas  iterata  vel  iM)ntinuata  actio  referenda  sit,  mtiZtH»  ino 
non  nisi  moduin  indicet,  scnsuque  non  differat  a  rchementer,  valde  (ef.  ini- 
iirimis  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  27,  4.  et  Bremi  ad  Nep.  Epam.  6,  1.);  apod 
tamen  discrimcn  poOtac  non  sempcr  strenue  observant.  Cf.  Geo.  IV,  MI. 
Aen.  Ili,  610.  (ubi  vid.  Thiel.ì  IV,  390.  VII,  593.  IX,  29.  XII,  402.  506. 
etc.  .  Oeterum  rcspexìt  hunc  locum  ])oeta  Anth.  Lat.  Burm.  UI,  81,  108  aq. 
Afulia  gemens  -  -  plagastpic  superbi  Victoris  etc.  -  -  227.  Hunc  locum  ante 
oculos  fuissc  Valer.  Fiacco  lì,  548  sq.  (taurus  victor  ubi)  reoisit  EipaÈrim 
nemus,  et  belli}  tpws  ultus  amores,  iam  Cerda  docuit.  —  228-  stmÒiUù 
adspectans,  respiciens,  retorquens  oculos  ad  stabula,  quae  invitna  rdin* 
quit.  —  regnis  excessit  avitis,  ut  rex  ex  regno  suo  fugere  coactna.^ 
Quod  attinet  ad  mutatìonem  temporis  excessit  -  -  exercet,  obaerrandiUB 
est,  sai^pe  in  imrratione  exponenda  Perfectum  ita  ad  Praesens,  qnod  seom- 
tur,  referri.  <Y.  Aen.  Il,  M)ò.  4SI  s<jq.  IV,  220—222.  VI,  476.  VII,  621. 
Vili,  506.  IX,  432.  X,  451.  659.  XII,  380.  et  Wagn.  Qu.  Vir)g.  VII,  7.  j. 
497.   Colt,  ad  Lucan.  II,  328.  Wonderl.  ad  h.  1.  et  ad  Aen.  II,  46$.  ab. 


GEORGICON  Lia  IH  411 

Ergo  omnì  cara  vires  exercel  et  inter 

Dura  ìacet  pemix  ìnstrato  saxa  cubili  29^ 

Froodìbus  hirsuds  et  carice  pastus  acata. 

Et  temptat  sese  atqoe  irasci  in  comaa  discit 

Arbi>ri§  obnixus  tnmco  ventosqae  laoessit 

Ictibiis  et  sparsa  ad  pugnam  proludit  barena. 


PraKsen»  tum  rem  sùmiJìemt.  qvae  alt«nm.  per  pr»et«TÌtam  expreesaoL  con- 
««e^nta  ktèX.  Tel  f*otias  C'.>iiseqm  deboit:  qnare  v.  e.  Vad.  Flaoci  \*fCìxs  I.  61u. 
a  WcDiitrrì.  lauil.  puriaìH  Impmiù  HippoiatU*:  /Mminmi  te  earcert  latti 
ita  c^t  explicaihliu  :  p^irtaiu  impolit  H..  et  ita  se  fandaiit  etc.  —  229  «)4. 
.  JVi«r>tantissiinain  hanc  Imcoiii.  nt  iam  dadnm  TÌdenuit  intpp.  emù  Seali^r. 
Pv«$t.  cap.  14..  imiuti  siint  Lncan.  II.  »Uj1— 607..  Statins  ineb.  II.  323— 
»30^  Sii.  Ital.  XM.  4- -10.-  J^eyw.  —  29D.  Difficile  est  de  h.  1.  indìdam. 
Plnrimi  et  optimi  (Vidd.,  Senr.  à*l  h.  1.  et  ad  Aen,  XI,  71S.  SehoL  Beni. 
iTÌd.  Eihbvck.  Pruleg.  p.  1^7.)  et  Nonins  d.  36S.  et  444.  oi^n^tanter  tuen- 
tur  Irctivoem  pernix,  cui  Vmss.,  lahn.  et  Hildebrand.  in  lahnii  AimalL  1. 1. 
p.  17u  s^j.  f>atr«.*ciiuuitiir.  et  qnam  nobiscam  recefienuit  Ladew.  et  Ribbeek., 
ram  ex  Philaiy.  appareat  permox  antiqnam  modo  ivnieetnram  esse  ■  ef.  Rib- 
Ijeck.  Prde^.  p.  217.  ;  sex  modo  Codd.  .mter  qaos  Palat.).  ctlitt.  Aid.  U. 
et  IIL  et  Sehol.  laveD.  \TI1.  70.  exhìbent  pemat^  aaod  Scali^n»  iam  et 
Heiiui"  suadentìbas  reTucavit  Bonn.,  quem  Heyn..  nakef.,  \\a^.  ^edam 
in  Phil'd.  Sappi.  I.  p.  372.)  et  reliqai  editore»  recentiores  praeter  Ladew. 
et  Ribb.  seeuti  snnt.  Kos  in  prima'  edit.  et  ipsi  reeepimas  pemox^  IX>e- 
ileiieininm  iN^tissimiim  secnti.  qui  in  libro  suo  Lai.  Sj/nom,  h,  Eiyan^  P.  II. 
p.  127  sq.  d'Krere  stndet.  pernùr  iacft  continere  eontràdictioiiem  in  adiecto. 
nun  pemix  alibi  Taleat  i.  o.  velox.  celer,  strennos  [yìiì,  sapra  ad  t.  U3.*. 
Postea  tamen,  com  sane  dinìcillimam  sit  dieta,  qaomi^do  leetio  oeruìx  in 
csontextom  venerìt.  pert*ax  aatem  paallo  lanjniidius  videatur,  aa  alteram 
lectionem  reversi  samos.  qaam  cum  Senriu  ipt-mix  iure  a  pfrtut^ndo  de- 
docente»  capimos  prò:  perser/rans;  at  ea  si^ificetar  |>ertinax  taarì  suo- 
eensentis  \iet<)rì  stadiam  se  alcisoendì.  quo  ductus  vires  ad  novam  impetam 
eolli^t.  alia  omnia  negligens.  Insolentior  quìdem  est  haee  Adiectin  orr- 
mix  signifìcatio.  qoae  tamen  ex  analogia  potest  dofendi.  —  im^trato,  n.  1. 
non  strat'i.  ctU*Ui^  in  nudo  solo.  Wakef.  tamen.  eum  imttraint  ubiqae  sit 
Rtfticipium  Terbi  inst^merf^  nequc  allo  alii»  lt»oo  si>rnifieet  non  siratus,  ad 
Lner.  \,  *JSó.,  ubi  lepmus  inslratn  cubata  frvntie^  etiam  b.  1.  ita  distia- 
^eodum  eenset:  ittstrato  susa  eiihtli  Kroiui/huif  kintutit;  fi  carice  p.  a,  — 
231.  carex,  iunoi  genus.  (T  Eoi.  III.  20.  et  (^aluam.  Ili,  tM.  acmUi  cu- 
Uchu.  —  232.   ir  atte  ì  in  cornua  ditcit  Hevn.,  ac  si  doae  senten- 


tìae  in  anam  confusae  essent,  interpretatur  :  irascens  exercet  se  in  eomoa 
tea  ad  Cimaum  usum.  Rectius  tamen  Voss.  tcoU.  Eurip.  Bacch.  732.  Ticv- 
p«--3r*é/c  x/(»ac  ^vfiovfjLkvot,  OTÌd.  Met.  VIII.  882.  rirtt  in  cornea  mnuK 
et  Calpum.  Ecl.  XI.  34.  coi f re  in  comtta)  irasci  in  conato  explicat:  irani 
quasi  collidere  in  comaa,  quae  sunt  irae  et  ultionis  ìnstranienta.  Ceteruni 
eC.  similis  locas  Aen.  X.  455.  fnetiitantetn  in  pri^clia  Uiumm.  Wagn.  au- 
ien.  et  i}»8e  Vossio  adsentiens,  coli.  Beati,  ad  Hanil.  II.  246..  docet  saepe 
a  po9tÌJ(  animorani  afTectus  trìbui  rebus,  quibus  illì  utantur  ad  explendaiu 
gsajD  cupiditatem.  Ceterum  haee  yerba  cum  duobus  vss.  sctjq.  poeta  re- 
petit  Aen.  XII,  103  sqq.  Verjrilium  autem  expressit  Silius  a\  .  t;4.  verbis 
torri  in  cornila  tcutri.  \'u\.  etiam  ailnott.  ad  Aen.  X,  455.  —  23S-  r«»- 
toeqne  lacessit  Ictihus  Loiuarìo  videtur  gladiat«»riuni  verbum  ventilare 
ehmniHcrìltere,  «juod  usurpatur  de  gladiatoribus,  qui  aute  pugnam  glailiis  mo- 
tia  et  lusorìis  ictibus  aereni  ferientes  proludunt  ad  certamcn.  Quare  etiani 
Seneca  XXI.  118.  Qnam  stulttan  tét,  cnm  ttignwn  pugnar  acccpcrit^  reiUi- 
Imre.  Teterum  cf.  simiUs  locas  Aen.  V.  377.  rerberat  ictifme  atirat.  —  ad 
puffnafn  proludit.  Ita  «t'am  Aen.  XII.  106.:  ubi  tamen  cum  nonnuli 
libn  I?)  Praep<»KÌti«»nem  oniittant,  Wakef.  ad  Luor.  V.  658.  et  bic  I*raep. 
Oli  dekndam  censet,  c.»mi>aran8  Rutil.  Itin.  1,  2:)7.  (taurus»  Ut  soUt  ej-cHH- 
sis  pugMOit  praeUulere  glcbit^  Stipite  cum  rigido  comua  prona  terit,  qui 


4'0  P.  VERGILI  MARONIS 

fili  .ilternantes  muJta  vi  proelia  iniscent  "* 

Voliicribiie  erebris,  lavit  ater  corpora  sanguia 

\  (Tsaque  io  obnixos  ureruentur  cornila  vasto 

Cinti  fìomitu,  robonnt  BÌlvaegue  et  longus  U' 

rt;^c  111(13  bollaiitia  una  stabulare,  aed  alter 

Vii;tus  iibit  lonpquG  i^otis  exsulat  ori»  l*" 

MuItH  gc-mena  ignomimam  plagasque  si- 

Xicfuria,  tijin,  quos  amisit  inufiua  amr 

Kt  atabula  adspectana  regnìa  exceas!  aactoritatHi» 

/am  eonoi  frf' 
«',  315.   tt  ^arta 
oiiijJa  iiiodii  laudata  debentur.  —    220  .adew.,  qui  pnm  f* 

vij-issim,  inviMDi  intcr  ne.    Cirfarum  »  reatituit.    ((X  rtitm 

XII,   (2lt-.723.  —  proelia  niteeti'  tuodai  vltom"  k^retat  ir 

"unjftiin  coDfcrri  iubet  iiiiit«tioiiei  '  jbbeck.,  Lachmantii»  bmìoi^ 

stat.  'l'heh.  VI,  Slf4.  ataue  iingnar  a  m.  pr.  edidit  rohor.  -  rl- 

;,.',  '*^'l'  -  -    221-    lavit  poàao<  .;.  aliiBone  melioris  notae  CoiA-- 

Vid.  V.  e.  Aon,  X,  727.   X5l,  7'  .^'t,  pr-iwcanti  ad  Lnoan.  U,  604. 

J'vi'I.  Mct.  IX,  680.  LuMn.  V  -ilianuB   uaus   reapiriendna.     Cf.  Am. 

r,  117.  —  222.  ,,obuixot  or  ihre  ei  re  militari,  cura  aifiTia,  aqoil»». 

htatiua,  uum  imltatiDiia  hm  uibnu.  —  oHitiim,   qui  oinnera  i»m  adm- 

late»  oùuixi  curaua  muc  «.■rat.  iam  secumm."  //«i/n-  —  236-  SigM 

«iiisntu  OlynmuH,  iam  T  ^iinm  discodcns.  Wagn,  in  edit.  min.  doMt. 
wata-ob.  VI,  C  eitr.,  u*  ,-uim»  ad  vitara  reliquornni  animalinin  traniw- 
PK«  iion  mona,  wd  o'  ^  ,("  .\en.  XH,  6.  -  237-  24J.  ,.I.audata  a  mnte 
r-c^  V,  56.},  led  nih  rrv  422—426.  exiiresaa.  notante  iam  Macroh. '. 
V.  ^UO.)  propter  ad  i,^  '  VU,  528— MO.''  tlfyn.  —  Flnctan  uii  mfriifl  : 
«-■iimparaf  Afflu  TI    '^  rjij  „uidani  Codd.  Fiurtw*  «/  m  m«lM),  qnod  Peerlk, 

*  w  ■_ é^fiS^^Uii  gtù'le'n  Qn-  ■^»^-  ^V.  p.  435  aq.  et  f^cw.  w»-     ■ 

*  *vaRii^Ml*_  ■'^^m,  pmepoMtìiinem  oinittere,  ubi  merfjiw  non  iDeM 
MX<n  Tcrc  nicdiua  ait,  acd  improprie  usurpatum  im 
r   l'iiirr   viin  aiutìneat,   miBen  m    int  Geo,  III.  4»-     i 

in,  73.  IM.  270,   IV,  392.  620.   V,  199.   VD,  SO. 

1,  contra  in  media  Bcniper  proprie  dici  (('«  rfw  -W*;- 

n.  329.  512.    m,  024.    V,  Ilo.  160.  2SB.    VIV  W- 

.    .n  non  ororauB  vorum   eaac   rtoocnt  looi  Geo.  HI,  518- 

.t.     i,,i.    IV,  -H.   VII,  577.   XI.  225.  83B.  XII,  213.  732.  riii. 

,     r:VM\  de  apumantibna  maria  fluctibiw  dictum,  pmeclare  W 

«-.v.    rf.  Aeii.  VII.  529.  —  238.  Cf.  Aen.  I,  160.  _0«»««  ^ 

in(/H£  «iHiui  gcivtUt  MM  «nrfn  r(v/«c((i(;.  —  „trrtn**  "'""J' 


ii*;',jM»«ttr, 


I  huc  venatur  nnt^" 


*'^_,  ,-x  »\tii  ad  litns  voWi  tluctna,  Mari:jn.  intenraniit  cnin  »1» 
^zTiJt  ~»{f^-M-«re  ptmlo  longtìt»,  fr  altmpit  KÌninit  tnihit."  Heyn.  Wipi- 
<,••  H^•«».  ìllV.42^.xvgjòrtòvmQxtfoSTw.  (^.  etiauiGiw.  O. *»• 
."fci  l.  Itti,  il'iqne  adnott.  Biwdik.  ad  Tibnll.  I.  lo.  51.  Imnc  l'Xuiu 
Z^i  -HtiT    OI.H,   nln  Copula  tpit  tertào  dcmuni.  nt   alibi  qnartfl  »dwq« 

r,p.  v'n\iiitintii)iiÌB  voc«biilo  adiiciatnr  (qua  de  re  vid.  infra  ad  Geo.  iv. 
jju.'tt.ì:  cani]em<|ac  opiniunom  pmtulit  BoaalCT  in  l'hilol.  XXL  p.  i« 
„*..  .ifl".  l^\»l«w.  Appena,  p,  196.1,  qui  piitat  lontfivJi  tr.  alto  unam  etfi«« 
,„,tK-ni'»t  i.yVni  hffr  vom  hiihmi  AfdfTA),  Cupulau  àntein  "jus  coniunpew  vn» 
^■***s  (V  ftirjiil  et  ttnum  trahit;  aed  rectina  cuin  Heyn.  et  Wafn».  h™e  l* 
..«tu  owrti'iii  rutilile  cuplicucria,  qua  Gfio.  TI,  2!!0.  Altlor  oc  pmilat.  v 
i-M^tM-  l't  ra  allo  pur  OopuLun  e.mìnii(n»ntar  altcrumqno  altero  eipli«Wt. 
Jf  'l«".*,  '■!'""»  uau  dixiniua  ad  Kel.  UI.  34.  et  Vili,  lol.  Qnod  perapeffl 
v.«i»ui  Wivh.'t.  a;l  [,urr.  IV.  2rj()..  l,oe  loHqiuii  cj-  idloqtti-  eomparans  tm 
I, novi  imi"  7''M<''"  ft.^  ntf.H,,^.  Unde  etiampatet.  errare  V.wainni  aliiwqoe. 
»\"'  'iCr  ,,',!,„  ;  "^  I""Oiuntlo  ciplicent,  quuil  infra  demnin  «equitur  v.  1» 
T*  .    iV„J.n    I   i'^  ,-      "■^''  ""I""*  ™"'-    -  ro In  Ih»  a<r  terrai,    rf.  Anth. 

J  "V,,-    '  ™,«L         ■  -     "".V""  */""'«  mittor.  a.  Geo.  H'.  361.  et  Aen. 
'■       ■'■  "      '        '""«(«.  cuiuB  para  annt  na^rn  (a.  acopnliì  ante  c^nimemn- 


GEORGICON  LIB.  DI. 

Ergo  onmi  cura  vìrea  exercet  et  Inter 
Dora  ìacet  ^ernix  lustrato  saxa  cubili 
Frondibus  hirsutifi  et  carice  postus  acuta. 
Et  teaiptat  sese  atc[ue  irascì  in  cornua  discit 
Arboris  obnixus  trunco  ventosquc  laccssit 
Ictibuiì  et  sparsa  ad  pugoam  proludit  barena. 


PiaeBens  toni  rem  aignifieat,  qnae  &lt«rnni,  per  practeritni»  oipress&iu,  cuu- 
aecnbi  eet,  vel  potias  con»eqDÌ  dobnit;  ijuari-  v.  e.  Vftl.  Flacci  Incus  I.  filli, 
(a  Wnnderl.  l&ad.)  porlaut  fmpulA  tfijipotailes  :  fiauhmt  te  carcere  latti 
iU  ert  eiplicandos:  portam  impnlit  H..  et  ita  se  fiindnnt  etc.  —  228  «qq. 
..Pn«staniÌB8Ìniuiu  hunc  lociun,  nt  iam  dndiuii  videront  Intpp.  oani  Scohg, 
Post.  cap.  14.,  imitati  sant  Locali.  11.  6UI— B07.,  Statins  Tìmh.  U,  323— 
MO..  Sii.  Ital.  XVI.  4-10."  Hofa.  —  280.  Difficile  est  do  li.  1.  indirfum. 
Flnrimi  et  optimi  Codd,,  Serv.  ad  h.  I.  et  ad  A«n.  XI.  718.  SchoL  Bern. 
(TÌd.  Kbbeuk.  Proleg.  p.  197.)  et  Noniua  p.  366.  ot  i44.  constantcr  tuen- 
tsr  leotìonem  pemìx,  coi  Vose.,  lahn.  et  Hìldebrand.  in  lohnii  Annali.  1. 1. 
|i.  17(1  H.  |iBtn>cinaDtar.  et  quam  nubisciun  receperunt  Ladew.  etBibbeck.. 
aaa  ei  Philur^'.  apporeat  pemoj:  antiqaam  modo  MniectTuam  esse  (ef.  Rib- 
)x«k.  Prule^.  p.  217. K  »ex  modo  Codd.  (intcr  qaw  Palat.),  uditt.  Aid.  0. 
et  IU.  et  Schol.  InveD.  VUl,  70.  eihibent  ptrtuat,  quod  Scaligero  iaiu  et 
Heinslo  irnadcntdbus  rcvoca\'it  Burui.,  quem  He;n..  Wokef.,  Wagn.  (otjara 
ìb  Philul.  Sappi.  I.  p.  372.)  et  reliquì  editores  reoontìores  pneler  Ladew. 
flt  Kbb,  Mcoti  Hont.  Noe  in  prima'  edit.  et  ipsi  recepimua  ptruar,  T>oe- 
daridninm  [>utissimuiD  secnti,  qui  in  libri)  ano  Lat.  Synon.  u.  Etgm.  P.  n. 


p.  117  «q.  decere  stndet,  ;wmu  iacet  oontiot^re  conttadictionem  in  adìccto. 
eom  ptmix  alibi  valcat  i.  u.  veloi,  cele-  =•■-'—"—  ■^■*  -"'—  — i  -  "''  • 
Pwtea  tamen,  cum  sano  dimcilliiuoni  s 


E  alibi  valcat  i.  u.  veloi,  celer,  strennns  ^vid.  saprà  ad  v.  U3.I. 

len,  cum  sano  dimcilliuioni  sit  dictu,  ijnomodo  Imtio  pemix  in 

«oateitum  renerìt,  pemox  autem  panili)  langoidiiu  TÌdeatoi,  ad  alteram 


Isctionem  rcvorsi  samos.  qnain  cimi  Servio  {pemix  iure  a  pemittndo  de- 
dBoeiite)  capimns  prò:  peneverani;  ut  ea  si^ificetur  pertinai  tauri  sua- 
ccMeotia  victori  Btudinm  se  alcisceDdi.  qno  dnetoa  vìres  ad  novnm  iiufiotuin 
oulligit.  alia  omnia  neg%ens.  Insolentior  quidem  est  baco  Adiectiv]  iwr- 
tdt  BJgnifioatio,  i^nae  bimen  ci  analogia  potest  defendi.  —  inntratv,  h,  1. 
tam  atrati).  cn/iiii,  in  iiado  solo.  Wukef.  tamen,  cam  irutrattta  abiqne  ait 
Participiiun  verbi  iiudernere,  neqnc  olio  alio  loco  sìgnìfleet  non  alrabit,  ad 
tiiicr.  V,  yS5.,  ubi  legiiuna  àutrala  cuòitia  fronde,  etiam  h.  L  ita  difttia- 
nendnm  cenHet:  iitttralo  tata  cullili  FroiuìUnis  liirmOit;  et  eitriee  p.  a.  — 
231.  carcj',  ionci  genus.  <Y.  Ed.  m.  30.  et  CtJuom.  m,  94.  acuta  ca- 
rice teetut.  —  232-  ira»ci  t'n  cornua  ditcit  Ueyn.,  ac  ai  doae  aentcn- 
tiie  in  nnam  confusae  easent,  interpretatar:  irascens  eicrcet  se  in  oomoa 
MH  ftd  coniQDU  UKani.  Poctiua  tomon  Tohb.  icoll.  Eorìp.  Baceh.  732.  TaC- 
fot —  *'tU  '(gas  9vftov/tiroi.  Ovid.  Mot.  VXU,  S82.  eirtw  tu  eornva  miao, 
4  d^iiim.  Ecl.  XI,  34,  coifre  in  eormta)  iraaci  in  comtin  explìcat:  ìram 

'  coUifUre  in  comna,  qiiae  snnt  irae  ot  oltionis  instmmenta.   Ceterum 

"ia  locua  Aen.  X.  455.  me/lUantem  in  proelia  tniirum,  Wagn.  ao- 
tpae  Vobbìo  ailaeiiticns,  coli.  fìeaU.  ad  Hanìl.  U.  246.,  docet  aoepe 
M  poena  animomni  affectna  trìbai  rebua,  qnibne  illi  otantnr  ad  eiplendan 
HHB  cnpiditat«m.  Cetenuu  haec  verba  cum  duobas  tbb.  gagà,  poèta  re- 
fMt  Aen.  XII,  1U3  aqq.  Verjnlinm  autcm  eipresait  Silìns  XV,  64.  verbis 
Imi  M  coraiia  tauri.  Vid.  etiiim  adm>tt.  ad  Aen.  X.  455.  ~  233.  ven- 
toaqtie  litcettil  Ictiliua  Iicmario  videtur  gladiatorìum  verbnm  ventUare 
IjnUBMrìhcrc,  quod  uanrpatar  do  glodiatoribuB.  qui  ant«  pu^nam  glodiis  mo- 
lla et  Ittsorìia  ietibof  aSrom  ferientes  proludunt  ad  certamen.  Qnare  etiam 
B^ica  XX].  11$.  Quam  ttuitma  ett,  cun  sigmaa  pugnae  aecepiri»,  venti- 
Imi.  Cetenun  cF.  unùlie  leena  Aen.  V.  377.  aerberat  ictibu»  aura».  —  ad 
■MCMom  proludi!.  Ita  etiam  Aen.  XII,  ll>6.;  ubi  tamen  cum  Doanuli 
uni?)  Prae|)OBÌtionem  omittant,  Wakef.  od  Lncr.  V.  659.  et  hic  Praep. 
4ri  delendam  («nset,  comparaiis  Butil.  Itin.  1.  25T.  itaama)  Ut  aoUt  eiciu- 
praebtdere  gUbìa,  Stipite  cum  rigido  conmu  prona  lerit,   qui 


«Mi  « 

STSmoì 


d 


412  P.  VERGILI  MARONIS 

Post  ubi  collectum  robur  viresque  refectae,  23b 

Sìgna  movet  praecepsque  oblìtum  fertur  in  hostem: 

Fluctus  uti  medio  coepit  cum  albescere  ponto, 

Longius  ex  altoque  sinum  trahit^  utque  volutus 

Ad  terras  inmane  sonat  per  saxa  neque  ipso 

Monte  minor  procumbit,  at  ima  exaestuat  unda  240 


sane  Maronem  imitatns  Tidetnr.    Sed  contra  omnitun  Codd.  anctoritatem 
nihil  hic  matandtun.  —  sparsa  Ji arena.  Cf.  Ecl.  Ili,  87.  lam  eomu  pe- 
Utt  et  pedibus  qui  spargat  harenam,  atqiie  etiam  Silìos  V,  315.   et  tparm 
pugnas  medttantem  epectat  arena.  —    235.   Post.    Ladew.,  qni  pnos  ex 
Med.  receperat  Aat,  in  recentisaima  edit.  recte  Post  restitnit.    (Or.   etiam 
Wa«i.  in  Philol.  Snppl.  I.  p.  373.,  qui  addit:  „QuodBÌ  Atque  l^eretnr  in 
Med.,  id  ferrem  reponeremqne.")  —  robur.   Rlbbeck.,  Lachmanno  soason 
ad  Lucr.  U,  1131.  p.  140.,  ex  Rom.  et  Gnd.  a  m.  pr.  edidit  robar,  —  vi- 
resque refectaene\n%.  restitnit  e  Medie,  aliisque  melioris  notae  Codd.: 
vnlgo  receptae,  qnod  Hejnio  magis  placet,  provocanti  ad  Lncan.  Il,  604. 
et  Stat.  Tneb.  II,  326.    Sed  hic  Vergilianus  nsus  respiciendns.    Cf.  Aen. 
XI,  731.  et  XU,  788.  —  2S6-  nP^chre  ex  re  militari,  cnm  sìgna,  aqnilae, 
infemntnr;  nt  Geo.  IV,  108.  de  apibns.  —  oblitum,  ani  omnem  iam  adrer- 
sarii  sni  memoriam  animo  dimiserat,  iam  secamm."  Heyn.  —  286.  Signa 
movet,  nt  exercitns  in  proelinm  discedens.    Wagn.  in  edit.  min.  docet, 
Vergilinm  mnlta  e  vita  nnmana  ad  vitam  reliqnomm  animalinm  transtii- 
lisse,  coli.  Geo.  lY,  108.  et  Aen.  XII,  6.  —  2SÌ-  241.  „Landata  a  mnltis 
comparatio,  ex  Hom.  II.  IV,  422 — 426.   exprc«sa,  notante  iam  Macrob.  V, 
13.,  repetita  eadem  Aen.  VII,  528 — 530.**  lieyn.  —  Fluctus  uti  medio 
'  —ponto.  Medie,  et  alii  (^nidamCodd.  Fluctus  td  in  medio.  gnodPeerlk. 
p.  249.  praefert.    Wagp.  qmdera  Qn.  Virg.  XV.  p.  435  sq.  et  I«adew.  oon- 
tendnnt,  Vergilinm  nbiqne  Praepositioncm  omittere,  nbi  mediti»  non  loeun 
indicet,    (][ni  inter  ceteros  vere  medins  sit,  sed  improprie  usnrpatiim  fere 
Praepositionnm  in,  per,  inter  vim  snstineat,  mitten  in   (ut  Geo.  IQ,  466. 
Aen.  I,  314.  505.  638.    IH,  73.  104.  270.    IV,  382.  620.    V,  188.    VE.  563. 
Vin,  467.  X,  665.  etc.),  contra  in  medio  semper  proprie  dici  {in  der  MOte: 
nt  Ecl.  m,  40.    Aen.  n,  328.  512.    HI,  624.   V,  110.  160.  288.    Ylfc,  227. 
X,  219.);   qnod  tamen  non  prorsns  vemm  esse  docent  loci  Geo.  IH,  519. 
Aen.  n,  67.  UI,  202.   IV,  76.  VH,  577.   XI,  225.  838.  XH,  213.  732.  aML 
—  albescere,  qnod  de  spnmantibns  maris  flnctibns  dictnm,  praedare  prò 
existere,  snrgere.   Cf.  Aen.  VII,  528.  —   288.  Cf.  Aen.  I,  160.    Omm$  ah 
alto  Frangitur  inque  sinus  scindit  sese  unda  reeiuctos.  — „trahit  einum, 
facit,  sinnatnr,  longe  et  ex  alto  versns  litns;  nam  in  hoc  versator  notìo 
princeps,  ex  ijto  m  litns  volvi  fluctus.    Martyn.   interpnnxit  cnm  sIiìb 
coepit  cum  albescere  ponto  longius,  ex  altoque  sinum  trakit.^*  Heyn,  Wa^ 
comparat  Hom.  IL  IV,  426.  xvqròv  iòv  xoQiHfovjat.    Cf.  etiam  Gèo.  IV,  4Ì0. 
et  Aen.  I,  161.   ibiqne  adnott.    Huschk.  ad  Tibull.  I,  10,  51.   hnnc  locom 
refert  inter  eos,  ubi  Copula  que  tertio  demum,  ut   alibi  anarto  adeocrae 
quinto  ennntiationis  vocabulo  adiiciatur  (qua  de  re  vìd.  infra  ad  Geo.  IV, 
22.  adnott.);  eandemque  opinionem  protulit  Bossler  in  PhQol.  XXI.  p.  1S9 
sqq.  (cf.  Ladew.  Append.  p.  196.),  qui  putat  longius  ex  alto  nnam  oBoere 
notionem  (fem  her  vom  hohen  Meere),  Copulam  autem  que  ooninngere  vorlia 
albescere  coepit  et  sinfrni  trckhit;  sed  rectius  cum  Heyn.  et  Wagn.  buse  k- 
cnm  eadem  ratione  explicueris,   qua  Geo.  Il,  290.   AUior  eie  pemiiue,  ut 
longius  et  ex  alto  per  Copulam  coniungantur  alterumque  altero  explioÀar. 
de  quo  Copulae  usu  diximus  ad  Ecl.  lU,  34.  et  Vili»  101.    Qnod  per^exit 
etiam  Wakef.  ad  Lucr.  IV,  200.,   boc  longius  ex  altoque  oompanns  cnD 
Lucretiano  penitus  ex  altomte.    linde  etiam  patet,  errare  Voasium  aliomet 
qui  ex  alto  per:   ex  profunao  explicent,  qnod  infra  demnm  seqnitor  v.  240 
sq.   Cf.  potius  Aen.  locus  supra  land.  —  volutus  ad  terras.    Cf.  Anth. 
Lat.  Burm.  I,  45, 15.  ruit  ille  voiutus  Ad  terram.  —  289.  inmane  sonat 
Vid.  supra  ad  v.  149.  —  ne<iue  Monte  minor.  Cf.  (Jeo.  IV,  361.  et  Aen. 
I,  105.  —  ipso  monte,  cuius  pars  sunt  saxa  (s.  scopnli)  ante  eomnevo- 


t5È0RGIC0N  LIB.  ni.  413 

Verticibua  nìgramque  alte  subiectat  harcnam. 

Omne  adeo  gcnus  in  terriB  homiiiumque  terariimque 
Et  genua  aepuoreum,  pecudes  pictacque  volucres 
In  fariaB  ìgnemque  ruunt:  amor  onimous  idem. 
Tempore  non  alio  catulorum  obiita  leaena  24& 

tìaevior  erravit  campis,  nec  fUnera  volgo 
Tarn  multa  iutbrmes  ursi  stragemque  dedere 
Per  eilvae;  tum  sacvu»  aper,  tum  pessima  tigris; 

rato.    Cf.  Aen.  X,  127.  Saxam^  hauti  pnrtetn  exiguam  nutntU.   Eadem  coin- 

SRRitio  flnctuuni  alte  surgcntmiu  cnm  monte  invenitnr  iofra  FV,  361.  et 
en.  I.  105.  Waen.  Qu.  Virpr.  XVIIl.  X  a.  ilocet.  Pronomen  ipm  ad  nato- 
mn  Sabiectì,  et  ok  qaideni  ad  id.  qQi>d  uiaiime  oaDEpicamn  est  in  monte, 
ad  altìtadìseni.  esse  referendnai,  Tomacole  aatem  non  nisi  gravina  priiauii- 
tiàudo  ipso  SnbstontÌTo  reddì  posse.  CoatsTl  praeterea  giniles  locoK  Aen. 
IV.  «Mf  sqq.  et  Geo.  IV.  'Ahi.  —  241.  nerticihun,  auuis  in  tnrbinis  mo- 
dnin  RQrBuni  actis.  lahu.,  Weichertom  ad  Val.  FI.  Vili,  348.  landane,  in 
prìuru  edit.  scrìpsit  Vorticibu»,  in  altera  tamen  ob  Cod.  Medie,  anctorita- 
t«iD  ad  alterara  formam  verlictìimi  redììt.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  1,  4B1.  — 
WMbieetat,  cnra  vi  nurBum  propellit.  Hed,,  Rom.  aliiqne  libri  optimae 
DOtoe  «ahvectat,  qnod  tamen  reiiciendnm,  cnm  non  niai  de  oneribos.  de  re- 
bus grariboB  et  pouderosis  dieatnr  (ef.  Aon.  XJ,  131.  474. |.  Qnare  probu, 
etùm  Ladenigiuni.  qui  prìoe  e<iiderat  tuòteclat,  in  rccentiBBima  cdit.  tacile 
ad  MuUeclat  rediìsse.  Utrinsqno  vocabnii  oonfuaio  redlt  Geo.  IV,  385.  Vi- 
detnr  antum  paSta  ante  ocnios  habnjsse  Lncr.  VI,  TUO.,  obi  mare  dicitar 
ex  montibus  ardegcentiboa  Saxague  sttbiectare  et  hareiuie  toìiere  ntmhot. 
lalin.  tamen  lectionem  tvimectat  aubtilìua  qnam  verius  defendit.  —  kare- 
noM  prufundi  maris,  ut  Aen.  I,  107.  furit  aesUa  harem».  —  242  sq.  ., Multi 
po£tae  varie  hnnc  locnm  de  foriis  amorìa  in  animantìbnfl  tractarant.  SeJ 
proxìme  noatcr  Lncretii  vestigia  presBit,  imprìmia  I,  12  sqq.  una  cum  Ari- 
■toL  loco  biat.  Ànim.  IV,  18."  Beyn.  —  adto.  Vid.  adnutt.  ad  Geo.  I, 
U.  —  htimin»mque  ferarumque.  Cf.  adnutt.  ad  Geo.  1.  205.  II,  60. 
(344.  443.)  —  243  Walief.  pecudet  apposìtionem  vr.  ffemt* atqttoraan  eaen 
mtat,  coli.  Hnr.  Od.  1,  2,  6.  et  not.  aua  ad  Lncr.  1.  137.  -^  pictae  vo- 
tueret  redennt  Aen.  IV,  ft25.  Cf.  eUam  Geo.  [V.  13.  Ovid.  Met.  IH,  660. 
et  Cland.  XL,  3.  Cf.  etiani  infra  ad  v.  264.  -  244.  Peerlk.,  cui  voi  amor 
post  Torba  antecedentia  tennior  videtur,  prò  qna  Vergilius  potiaa  acripsìs- 
Mt  ardor,  p.  250.  coniicit  In  furia*  igaeaique  ruit  amor;  ut  ruere  activa 
tfgnificatione  dìctnm  ait  de  qua  dizimaa  ad  Geo.  I,  10E>.  —  246.  Tum  fe- 
fM,  e  qnibuR  leaenas  et  uraas  primo  loco  nominat.  annt  aaevi«ainii  ingeoii. 
—  erravit.  Vid.  ailnott.  ad  Gei.  I.  49,  Moret.  n.  eihìbet  uccurrii, 
«niod,  ne  idem  vocabnlum  statim  rccurrat,  cum  Heinsio  et  Bnnn,  praefert 
Peerll:.  p.  250.  —  247-  ti/orme»  urto»  Cerda  ..vastos  et  truce»"  inter- 
pretatui  rectìsaime.  Apud  Ovid.  Triat.  HI,  5,  35.  eodem  aenan  turpe*  wti 
TOCantttr.  Ueynio  eant  deformes,  tnrpea.  —  «trtigem  de.dere.  Cf.  infra 
».  536.  Aen.  XII,  454.  vVIIl,  570.  IX,  526.  784.)  Nemea.  Cjneg.  2tH. 
Wtt.  etiam  infra  v.  2B5.  et  adnott.  ad  Aen.  IX,  32.'!.  —  248.  tum  eae- 
v%*  aper.    Vid.  infra  ad  v.  255.  Peerlk.  tamen,  qnera  parìtcr  offendit  v 

L ;_i. 11 — i.-i_  ^  coniicit  (uni  mt "-■' 

Lat.  Bnrm.  1,  17 
t  Ribbeck.  cdunt  >, 
Inde  ab  boc  versi 
nm  vereDom  ordinem  prorsua  mulavit,  ut  singuli  aie  ae  eiciperent:  240, 
356—57.  204.  265.  258—63.  250—54.  (quos  a  poSta  aecundìs  curia  additoH 
HM  pntat,  ut  anbatituerentor  v».  269.  et  70.  delcndis)  26')  aqq.  simnlque  v. 
vai.  Bporinni  cenaet  (cf,  eiua  Lect.  Verg.  p.  6.  et  Proleg.  p.  33.  cnm  iìs,  qnae 
Matta  eum  digpntant  Ladew.  in  latin.  Annal.  pHil.  LXJLlil.  p.  466.  et 
nttler.  Progr.  p.  5  aq.);  atque  etiam  Peerlk.  p.  3S2.  w.  264.  et  65.  poat 
~  367.  collooandoa  et  v.  270.  et  71,  in  hunc  unum  contrahendoe  cenaet; 
avidi»  ubi  rabdita  fiamma  medultie.    Kos,   qatunquam  non  mi- 


h 


414  P.  VERGILI  MARONIS 

Heu  male  tum  Libyae  solìs  crratur  in  agris. 

Nonne  videa,  ut  tota  tremor  pertemptet  equorum  250 

Corpora,  si  tantum  notas  odor  attuLt  auras? 

Ac  neque  eoa  iam  frena  virum  neque  verbera  saeva, 

Non  scopuli  rupesque  cavae  atque  obiecta  retardant 

Flumina  correptosque  unda  torquentia  montis. 


nufi  haeremns  in  repetita  sententia  vy.  253.  54.  et  269.  70.,  tamen,  ne  vnlgares 
versaom  numeri  nimis  turbarentnr,  illos  viros  doct.  in  re  adhuc  yalde  incerta 
seaui  dnbitayimns.   Etiam  ceteri  recentiores  editores  omnes  Tnlgarem  versnum 
ordinem  servamnt.  —  249.  ,iOf.  Calaber  Paralip.  V,  373.  377.  378.  Formam 
oratìonis  iam  suora  vidimns  I,  448.  Ileul  male  tum  mites  deferuUt  pcunpimu 
uvdtt.**  Heyn.  —  250.  pertemptet.  Moret.  sec.  et  duo  Rottena.  pertenUU^  quod 
post  vides  ut  ferri  posse  contendunt  Burm.   et  Heyn.,  Yoss.  autem  et  Co- 
nington  praeferunt.   Rectissime  vero  Wagn.  censet,  aliud  esse  vides  ut,  aliud 
Nonne  vides  ut.    Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  I,  56.  et  Ecl.  IV,  52.  Vox  per- 
templare  prò  cum  vi  pervadere  et  vehementer  commovere  posita,  qnae  re- 
dit  Aen.  I,  502.   V,  828.  et  VH,  355.,  ex  Lucretio  VI.  287.  (ubi,  nt  hic. 
tremor  pertemptat)  et  V,  191.  426.  sumpta  videtur.    De  vocis  autem  scri- 
bendae  ratione  via.  adnott.  ad  Ecl.  I,  49.  —  251.  9,st  notas  odor  attu- 
Ut  auras,  exquìsitiore  ratione  dictum,   quam  oilor  allatus  est,  si  aurae 
odorem  aUulere:  modo  teneas,  odorem  sic  esse  rem,  quae  sensum  olfaetus 
excitet,  emittendo  corpuscula,  quibus  aurae  ingravescunt.    Convenit  Horai 
Od.  n,  8.  extr.  tua  ne  retardet  aura  marttos.*^   Heyn,    Odorem  igitor  in- 
tclligas  ab  equa  emissum,  quo  captato  equus  mas  in  venerem  mit.    €f. 
OreU.  ad  Hor.  1.  1.,  qui  recte  docet,  talia  non  ad  nostrum  sensxmi  esse  di- 
iudicanda,  ab  huiusmodi  enim  imaginibus  ex  ipsa  rerum  natura  petitis  mi-, 
nus  abhoruisse  Graecos  et  Ronianos.  —  252.  Ac  neque  iam  frena  vòrum 
-  -  retariiant,  quae  antea  satis  valida  fuerant  ad  eos  retardanaos,  coCreen- 
dos.    ,^Ac  i.  e.  quod  ubi  fit;  copulatur  per  hanc  Partìculam  eventus  cojb 
causa  ita,  ut  illc  hanc  statim  subsequi  significetur.    Vid.  Aen.  V,  504.'* 
Wagn.  —  De  voc.  iam  Particulis  negandi  iuncta,  ut  respondeat  nostro  jetzt 
nicht  mehr,  quod,  qui  nunc  Latine  scribunt,  minus  recte  per  non  anvpUvt 
exprimere  soient,   cf.  Wagn.  Qu.  V^.  XXIV,  2.,   hos  Vergili!  locos  cob- 
gerens:  Geo.  Ill^  548.. Aen.  I,  556.  ifl,  260.  IV,  431.  V,  194.633.  IX,  515. 
aI,  71.    Vid.  etiam  adnott.  ad  Aen.  X,  881.    De  coniunctione  singolonun 
membrorum  per  neque  -  -  netme  -  -  non  -  -  que  cf.  idem  Wagn.   (^.  Viig. 
XXXVI,  10.,  hunc  locum  coniferens  cum  Geo.  U,  83  sq.  136  sqq.  HL,  ih 
sq.  (ubi  vid.  adnott.)   252  sq.   IV,  210  sqq.    Aen.  X,  319  sq.    W,  227  sq. 
Ia,  138  sq.  et  similibus.  —  253*  ,»Varii  versum  po6tae  nostro  propoàtoii 
fuisse,  notant  Interpp.:  Non  amnes  Ulum  medii,  non  ardua  tardami^  apud 
Macrob.  Sat.  VI,  2.  p.  381."   Heyn.    Imitati  sunt  bunc  locum  Claod.  in 
Ruf.  n,  184.    Haud  tllos  rupes,  haud  alta  vetarent  Flumina,  pnMùcMti 
stravissent  omnia  cursu,  (unde  reerlk.  1.  1.  concludere  videtur,   etiam  me 
praeferendum  esse  Ooniunctivum  retardent,  L  e.  retardare  possunt,  qnem 
Codd.  quidam  exbibent)  et  Prudent.  Perist.  IX,  115.  Per  suvas,  per  mu» 
ruunt,  non  ripa  retarilat  Fluminis,  avi  torrens  oppositus  cohibet.  —  fxfl^ 
mina  torquentia  unda,  fluctu  et  impetu  suo,  montes,  fn^mina,  san 
ruentium  montium.'*  Heyn.    Schrader.  coni,  pontes,  quod  cupide  arreptai 
in  contextum  adeo  recepit  Wakef.    Sed  vulgarem  lectionem  po6ta  mvlto 
digniorem  praeter  omnium  Codd.  consensum  tuetur  etiam  Silii  imitatìo  IV, 
522  sqq.    ut  torrens  -  -  Cum  sonitu  ruit  in  campos,  magnoque  JraffCf* 
Amdsum  montis  volvit  latus,  coli,  cum  eiusd.  Dk ,  395.   Tum  stUomn  seo- 
pulo  avulsum,  quem  montibus  aUis  Depulerat  torrens,  rajptum  caniorq^ 
in  ora  Turbidus.    Non  minus  reiicienda  Marklandi  coni,  (m  Epbt.  crii  ad 
Fr.  Hare  p.  52.  proposita),   fundo  prò  tmda  legendum  esse  statuentìs.  " 
correptosque,  iam  ab  cditt.  Aldd.  II.  et  m.  uiisque  spretum,  ex  optindi 
Codd.  restitaerunt  Wakef.,  Voss.,  lahn.  et  recentissimi  editores  (^aeter 
Haupt.),  etiam  Wagn.  inse  in  min.  edit.,  quem  prius  Copnlam  reiiaenten 
temere  secuti  snmus.    Sensus  enim  est:  non  flumina  obieota,  quae  etàtiu 


GEOBGICON  LIB.  UL 

Ipse  niit  denteague  Sabellicus  exacuit  sub 
hA  pede  prosubìgit  torram,  frigat  arbore  coBtaa 
Atijue  liiuc  atque  ìUÌdc  humeroa  ad  vobiera  durai. 
Quid  iuvenis^  magnum  cui  versai  in  oasibus  ignem 
DurUB  amor?  Nerape  abruptie  turbata  procems 
Nucte  natat  caeca  serus  freta;  queiu  super  ingens 
Porta  tODat  caeH  6t  scopulis  inliBa  reclamant 


vulg&rìa  «qoi  cnreitia  niorsiitar,  eos  retardant,  ìiamo  ne  tam  rapida  qnideiii, 

Int  *e1  monteg  (i.  e.  Baia)  anikos  Beoun  toruuMut.  In  moiiu  autem  eitul- 
lit  posta  Lncretii  vcrba  1.  28S.  volvitipie  tuù  undù  graadia  »axa.  —  25&' 
„L(MOS  alioB  pDutarum  conj^eaaere  rinetliiiB  et  Cerda.  At  praeìvit  iMStarani 
pater.  IL  XI,  4lf).  XIII,  475.  Hoxi'^d.  Suut.  386  Bqo."  /feyn.  OSendit  qno- 
danuuodo  iterato  buìb  commemora tio,  cnm  iam  v.  lift,  de  saeru  t^ro  Herinii 
fuerit;  qnare  Waj^.  IJn.  Virg.  XI.,  2,  hunc  locum  intar  eoa  refert,  ubi 
bimiis  VergiliuB  dflnnitaase  censendna  art.  Disorimen  tamen,  ^uod  interee- 
dit  Inter  apmm  (ftnuii)  et  verrem  (domeBtjcmn),  qaos  hic  sibi  opponi  do- 
eet  lam  additoni  Pron.  ipxe,  haoc  jterationein,  qooe  viitetnr,  Batis  eicnsat. 
Rneré  verbnm  proprìiim  de  siiibiis.    Cf.  Donat,  od  Tsr.  Ad.  ni,  2.  21.  et 

IV,  2,  II.  SaMlicHs.  Vid.  adnon.  ad  0«a.  II.  107.  De  Sabinomm  quì- 
dem  porcnlatiune  nihìl  dÌBcrto  prodltni',  ned  cnm  Pioemiin  vicinam  ea  ei- 
e«U«ret  (Hartial.  XHI.  35.).  etiam  Sabellìcnni  aj^nuu  Bnibua  abondftsse 
credibile  sai.    De  voce  mnnosyllaba  in   line  tersns  poBÌta  (ut  apnil  Lncr. 

V,  2S.  et  horren»  Arciuliut  mui)  »id.  adnott.  od  Quo.  I,  181.  —  iÓC.  prò- 
Mubigendi  verbom,  quod  Scrv.  hic  int^rpretatiiT  ..fodere  et  tvcdibus  alter- 
là»  impellere,"  invenimoB  etinm  apad  Val.  FI.  Iv,  2SS.  et  Prndent.  ni^X 
OTt^.  in.  129-,  qoi  linnc  locom  ante  oenloa  haboit  scrìbens:  impoititianipie 
mAfant  Turibniif  ptde  prosuliigit.  In  seqq.  Tolgo  editor  fricnt  arbore  co- 
^ta»  Mqm  Amc  atqae  tUmc,  mmerosqfie  etc.  sud  cnm  Cnpolam  que  prae- 
tdr  tUos  Codd.  onuttant  Medie.,  Gud.  (a  m.  pr.)  et  qnatnor  PariHÌni .  qnaui 

h  cnbro  Copuloe  usui  in  hoc  loco  deben  caniet  Wagn.,  Terba  aatent  utqae 
I  Amt  alqtt»  iUinc  pmecedentibus  adìeeta  mìhi  quidem  aliqoantuin  langoere 
■  rideatitnr,  in  bis  Terbis  constitueDdis  secutiu  som  Waroerom.  Int^Ucii 
I  mbn.  hnins  loci  aliani  esse  ratìonein.  atijne  Ed,  V,  23.,  et  prins  atque  con- 
I  iiai(^re  ntraiiique  sententiam,  posterios  aat«m  Adverhia  Amo  et  iUmc,  qnani- 
I  ti«  uptaverìm,  ut  poi>tao  minDB  ambigae  acrìbere  placoisset.  Etiaio  celeri 
«ditores  reoCTitìores  Copulam  que  inre  aprevenint.  —  267.  „tlurat,  indn- 
nX.    Flio.  Vm,  52,  7S.  Saea  ferae  temei  anno  ^^niinE.   Maribu»  m  coiCu 

Iptm'iiia  aiperùii».  Tmn  tnter  «a  c&micauf,  tnduronlei  aOritu  arbormn  co- 
tta», bUmpic  te  ternoriintet.  Cf.  Ariatot.  Hiat.  Anìm.  VI.  IT.  Bes  iutis 
nota."  ifeyn.  ~  258~-!2S3.  „Ad  Leandri  HelloBpuntnm  tranantis,  ut  Kttnt 
putiretu.  audaciam  respici,  obvium  est.  Praetcr  Mnsaei  graniiuatici  car- 
nai et  0»idii  EpUttìlani  cf.  Stat.  Theb.  VI,  542—547."  Heyn.  -  259. 
Duru*  nmor,  nt  Aun.  VI,  442..  ìnAnth.  Lat.  Bnnn.  I.  178,  làO-etalibL  — 
,^ropellae  abruptae,  h.  e.  abnimpentes  se  (nt  prompbu,  pracmpbu), 
ptucipitea  com  impctu  mentes.  Cf.  ad  Aen.  HI.  IBa."  Heyn.  —  ohm- 
pila.  W&kef.  ad  Lucr,  V.  505.  snspìcator  h.  L  l^^ndom  esse:  obn/ptU, 
lirìata procelligj  qnod  sic  exrilieat:  „se  ob  ÌDTenem  nunpontibiu,  Tel  in  vnl- 
n  M  franfrentiboB ,  et  iUidentibos."  8ed  praostat  pluriinonira  libromm 
<*aoaein  rctìnere.  de  qna  etiam  tf.  Burm.  ad  Lucan.  VI,  35.  Vid.  rimilcB 
s  Aen.  n.  416.  et  ili,  451.  —  2G0-  »erua,  «oro  tempore,  Vid.  not, 
I  ti  ».  4«7.  —  Hocte  caeca.  tenebricoaa.  Vid.  Oc,  Mil.  19,  50.  Aen.  IH, 
8T.  303.  Ita  apud  Siliam  VII.  350.  cacca  siUntia  prò  tempore  noctnrno. 
"-■-KU»  cf.  adnott.  ad  Aen.  II,  19.  et  XU.  444.  Peerik.  p.  25U.  In  Cod. 
.  1.  lectiono  iwtaafTita  snspicattir  latere  veram  scrìpturàm  Senti  freta, 
^pttn  ìngeoiasara  eoniectnram  reciiiìendnm  diierìm,  cnm  sano  MitM  post 
MMM  oaeea  lan^eat  atqae  etiam  8tat.  6ilv.  I.  3,  27.  do  eadem  re  caneuB 
'    '—'-g  siatiB  commemort-'t.  —  2(51.  „Parta  lonat  caeli,  b.  e.  caelmn. 

L>  et  Hamero  pctitnm  esse,  iam  in  Sesccae  Bpist.  lOS.  eitr.  legitnr. 

g  iuter  plnrox  inanes.  qnos  affcruut  Interpp..  vera  est  ilio,  qai>d  caelo. 


416  P.  VERGILI  MARONIS 

Aequora;  nec  miseri  possunt  revocare  parentes 

Nec  moritura  super  crudeli  funere  virgo. 

Quid  lynces  Bacchi  variae  et  ^enus  acre  luporom 

Atque  canum?  quid;  quae  inbdles  dant  proelia  cervi?         265 

Sciiicet  ante  omnis  furor  est  insignis  equarum; 

Et  mentem  Venus  ipsa  dedit,  quo  tempore  Glauci? 

Potniades  malis  membra  absumpsere  quadrigae. 


Olympo,  boétae  trìbunnt  regìam,  bine  etiam  fores,  lìmina,  portas.  Cf.  Ho- 
iner.  11.  V,  749.  Vili,  393  sq.  et  Ennii  fragm.  Ànnal.  v.  595.  YahL  Quem 
super  ingens  Porta  tonai  caeli;  quod  antem  ad  tonandi  verbum  attinet, 
etiam  saprà  Geo.  I,  371.  Eurique  ZepJiyrique  tonat  domus.  —  262.  263. 
Nec  co^tatio  de  Inctu  parentum,  nec  quod  amata  puella  eioB  morti  super- 
stes  esse  nolet,  eom  retinet.  —  crudeli  funere y  acerba  morte.  Quod- 
cunque  ab  immiti  animo,  fato ,  decreto  proficiscitnr ,  et  ipsnm  est  immite, 
crudele."  Heyn,  Vi,  Ecl.  V,  20.  Aen.  IV,  308.  X,  386.  XI,  53.  XH,  636. 
Aen.  II,  561.  368.  etc.  —  Voss.  et  Ladew.  (Ameis.  Spie.  p.  32.  secutos, 
qui  confert  Musaeum  440.  xàcf  à*  'Hqw  té&vtixiv  in*  òXXvfiéytp  na^axoiTjf) 
coli.  Aen.  X,  727.  non  recte  coniungunt  gtfper  crudeli  funere,  cui  rationi 
ìam  caesura  versus  adversatur;  immo  Aen.  iV,  308.  piane  eadem  ratìone: 
^ec  moritura  tenet  crudeli  funere Dido.  Super  igitur  i.  q.  insuper,  prae- 
terea.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  II,  71.  Ribbeck.  Lect.  Verg.  p.  5.  hune  Tersani 
spurìum  et  ex  ilio  Aeneidis  loco  ortum  iudicat;  sed  recte  eum  defendere 
Yidetur  Tittler.  Progr.  p.  6.  not.  3.  —  264.  Quid,  scil.  dicam,  ut  iUae 
furant,  cum  constet  omnium  maxime  furere  equas?  —  lynces  Bacchi; 
quia  Bacchi  currum  a  bestiis  illis  trahi  fabulabantur  mytnographL  Cf.  In- 
terpp.  ad  0?id.  Met.  HI,  668.  QMem  (Bacchum)  circa  tigres,  simulacraque 
inania  lyncum,  Pictarum^pie  iacent  fera  corpora  pantherartun,  et  IV,  25. 
tu  biiugum  insignia  freme  Colla  premis  lyncum,  itemque  ad  Prop.  IV,  16 
(III,  17),  8.  Lyncibua  in  caelum,  vecta  Artadna  tuie.  —  v  ar  »  a  6,  maeuk>- 
sae,  ut  Aen.  I,  323.  Ita  apud  Senec.  Hipp.  63.  variae  tigres,  Cf.  etìiai 
Lucr.  I,  590.  omnia  Constant  Usque  adeo,  variae  volucres  ni  m  ordine 
cunctae  Ostendant  maculas  generaleis  corpore  inesse  (coli,  cum  eiiud. 
II,  144.  344.  IV,  1004.  V,  799.  1077.)  ubi  dubium  est,  num  wxriae  vch- 
cres  sint  varii  generis,  an  variis  coloribus  distinctae.  Ceterum  vid.  smn 
ad  Y.  243.  —  genus  acre  lupo  rum.  Cf.  parallelus  Lucretu  locus  V,  860. 
genus  acre  leonum,  —  265*  quid,  quae.  Voss.  recepit  alteram  leetìonem 
fuique,  quae  etiam  Heynio  et  Wunderlichio  magis  placet.  Sed  recte  Wagu. 
m  eiusmodi  rebus  a  spectatissimorum  Codd.  auctoritate  non  reoedendim 
esso  censet;  qui^ue  autem  non  nisi  in  uno  Cod.  Parrhas.  videtnr  i^ppaiere. 
—  dant  proelia.  Cf.  Grat.  Cyneg.  155.  et  adnott.  ad  Aen.  IX,  323.  Edere 
proelia  legitur  ap.  Lucr.  II,  118.  et  Liv.  XXV,  38.  Peerlk.  p.  382.  ¥¥.264. 
et  265.  post  V.  257.   ponendos  esse  censet,  ut  „absolutÌB  pecudibua,  exem* 

Slum  bominis  in  fine  memoretur''  eoque  eos  rerera  transtulit  Bibb^cfc. 
ed  nonne  ?el  sic  redit  poèta  ad  pecudes  v.  266.?  —  266.  >»Qniid  haee 
omnia  commemorem,  cum  omnium  praesentissimum  exeinplnm  in  eguii 
ìpsis  fit?  bine  est  sciiicet  profecto,  utique  [ja  dock],**  Éepn.  CL  Ém. 
Od.  I,  25, 14.  flaarans  amor  et  libido,  Quae  solet  matres  f^tnare  0gmonm^ 
et  Dissen.  ad  Tibull.  n,  1,  67  sq.  —  267.  mentem  prò  concitata  wasm 
amore  flagrantis  agitatione  ponit.  Ladew.  comparat  Tibull.  IV,  3,  7.  gmt 
furor  est,  quae  mena.  Hor.  Ep.  I,  2,  60.  dolor  quod  suaserii  et  flMat  et 
Od.  I,  16,  22.  compesce  mentem.  Adde  Perrig.  Ven.  63.  Ameia.  in  IìIibd 
NoY.  Annal.  LXn.  p.  46.  mentem  dedit  simpliciter  reddit  beeeelte^  hefmdertt 
sie.  „Fabula  de  Glauco  [Sisyphi,  Corintbi  regis,  filio]  Tel  ex  Palaralit^ 
et  Ovidio  nota.  Alebat  ille  equos  Potniis,  qui  Boeotiae  vicus  erat»  non  MjS* 
a  Tbebis,  quibus  Venus  furorem  immisit,  ut  ipsius  domini  membra  dHaan- 


tlI:0RGlCON  LIB,  ni. 

Ulas  ducìt  amor  trans  Gargara  transque  sunantein 
Ascanium;  supcrant  oiontis  et  flumina  traiiftiit. 
Conlinuoque  avidis  ubi  subdita  Humma  lueduliis  — 
Vere  magi»,  quia  vere  calor  redit  o^^sibus:  —  illae 
Ore  omnes  veraae  in  Zephyruiii  staiit  rupibus  alti» 
Exceptantque  levìs  aurae  et  eaepe  aict:  uilia 
Cuniugiis  vento  gravidae  —  mirabile  dictu  — 
Saxa  per  et  scapulos  et  depreeeas  cutivatlìs 
DiffiigiuQt,  non,  Eure,  tuos,  iieque  soIìb  ad  or 


1 


1  poBÌtnni  »idetnT.  —   289  aq.   Vide  qiwe  de 
,   ,  astcriscos  jjraeliiit,  supra  ad  v.  249.  Qispnt*- 

SijLtu  [loetaruui  mure  prò  ciuovU  nionle  ne  llurio  «ertum  qaenduui 

mmtem  ac  Hnvitim  commenioiat.  Vid.  Ueo.  I,  D.  ~  Oaryara.  Vìd.  ail- 
oott.  ad  Geo.  1.  Ut'i.  —  „ABPuniut  laeiui  BithyaiM  sab  01}Dipuiii  mon- 
tani satis  unidem  notns;  ut  hic  fiavins  ex  cu  ojuena  inteUigendus  ;  nam 
u  oc  eqnis  tr&DAinittuudum  memorai.  Memincrat  auteiii  eius  fluvii 
EnptiorìoD  (vid.  Strabu  XIT.  p.  <.IU9.  C.  D.^,  e  quo  non  pauca  matoatum 
e«M  Tirvilinin  anspiciir."  Heyn.  PiaeUrea  do  eo  ^niti  none  vucatnr  TtebO' 
tir$ha  Sa>  cf,  Stephan,  Bvi.  p  122.  Ptulam.  V,  I.  Pliii.  V,  32.  40,  et  or» 
terea  liber  mcus  geogr.  II.   p.  37».  —  el  /lumina   trananl.    Cf.  Lue 


B\K.  p  122.  Ptulam.  V,  I.  Plin.  V,  32.  40,  et  nrae- 
II.  p,  37a.  —  et  /lumina  trananl.  Cf.  Lucr. 
Iivir  ftrae  vtcndea  pertuUanl  paAula  Ineta  £U  rapìdos  tratuinl 
amna.  ~  2T2.  vere  calor  rudit  oraUii,  ttt  contra  Acn.  IH,  3u8.  ca- 
lar otta  Tdliquìt.  Ceteram  cf.,  qnao  angira  U,  ^^3  luja.  de  vere  legimus.  — 
ottiòut,  h.  e.  uiedttllsc  0Ksibu«  incluaae,  quai?  sedes  caloria  hababator. 
YW,  adoott.  ad  Acn.  II,  t2o.  -  273.  Ore,  qiiJa  diatributire  loquitur  poSta. 
ai  etum  infra  Ueo.  IV,  2u1.  PaaUu  alit«r  se  habont  loci,  qaales  aunt  Uor 
Od.  n,  Itf,  iì.  Tibull.  1,  ».  TI.  IV.  1,  TI.  et  ainiilea,  obi  vero  ore  prò 
onJiM.  —  in  Zrp/iyrttm,  Kum.  et  ^i  libri  eihibent  ad  Zrjthyrum.  Sà- 
Boet  piane  omiasa  fuerat  in  Medie.  Praepontio,  doinde  prò  arbìtrio  Buppleta 
«t  OK  oo  in  alios  libroB  translata:  in  Z.  Bat«m  teatatur  Philarg.  Cf,  Wa^n. 
ad  h.  1,  et  in  Qu.  Virg,  VIU.  3.  a.  Cetenim  de  utraque  Praepoaitione  buie 
Varbu  adiuu>;ta  cf.  Drakenb.  ad  Liv.  IX.  2.  15.,  ìam  a  Burm.  laud. 
274.  ..RoB  vTilgata,  vetcrea  credidiaBC,  ISiifi/iota»iii,  vento  ^ravìdae  reddi 
potM  equas.  Praeter  Cretam  (v.  Ariatut.  Hiat.  Aaim.  VI,  tU.I  io  Lusita- 
na tir«a  Oljssiponeui  (cf,  Varr.  R.  R.  II,  I.  IK.i  Favonio  seo  Zephvro 
fluite  id  potisBunuui  conting«ro,  eiiiitimatuui  eit,  quia  aestuantes  amore 
fluu  veraaa  oceanum  unrninteB  Zephyruu  hioate  ore  eioipere  vìdebant. 
'^de  imprimis  Ouluiu,  VI.  2T.  3  aqc)..  abi  t«toa  hio  Iocuh  o^riliitnr  Rea 
ÌMD  Homerì  aetate  nota.  Vid.  II.  aVI,  lóU.  151.  .K^nà  eundem  oi  Borea 
sucepti  uqui  II.  XX.  ni  aqq."  Heyn.  —  276.  Saj-a  jtrr.  De  Praeposì- 
lìfiM  Caaoi  suo  poatposita  vid.  adnotl.  ad  Geo.  I.  Ilil.  —  depretmi» 
tonvallia.  ìj[)ondaicuB  exitiiH  hic.  abi  de  celeri  fo^  aermo  ent.  unurìmin 
tam  etiam  duo  spondei  praecodant.  paullii  duriur  censendna.  Cf.  tumon 
V.  e.  Aen.  VII,  (i34.  Ovid.  Mot.  I.  117.  Catull,  LXVin.  fjT.etc.  Voaa.  et  hÌo 
■irtam  Vei^ilii  admirans  comparai  Huni.  II.  IV,  74.  et  X,  3à9.,  ubi  spun- 
daid  mtmeri  parìter  celerem  ot  sinu  impedimento  GiintiDuatum  motum  in- 
dìoent.  Ribbeck.  cnm  Plotio  de  metris  p,  ^51.  lìaiaf.  scrioait  lumvaiUùi. 
—  277—279.  diffugiaiil  diaperaac,  nou  certum  locnm  habentea,  quo  de- 
fcnntar.  Cf.  laliii.  ad  Geo.  II.  8.  p,  4IM.  od.  U.  -  ,,i.ofl  Eure.tuo». 
Cam  ei  Zeptiyri  afHatn  cuncopenint,  diffugiunt  et  diaeuraant  in  Boream 
Omnmqne  et  Anatrum,  non  autem  ad  ortuiii.  lUaatriitur  hoc  Aristotelia 
VVAÙ  1-  1.:  IHovai  Si  i,vtt  nijhq  &u,  uìlrf  nq/it  Svofiàf,  liXià  hqóì  Sfxinv 
i  vitoy  IHfiert  tantnm  philosophns  a  pofta  m  hoc,  qaoil  occideatem  simul 
odndit."  Heyn.  Cf.  etiam,  quae  CamngUm  de  b.  t.  diaputat.  certam  ta- 
■ID  aeutentiam  non  proferena.  De  Karo  vid.  uduott.  bjI  Gou.  I,  37J.  -~- 
.Cauru»  aeu  Corut  [iioater  ^ordtetvt]  hic  septemtriimalibuB  veoti»  ad- 


mBeratnr-,  ftal  ab  occoku  toUtitiali  ti  occittenUlii  Intere  lepUuOrioni,  a 
GroÉttù  dicbui  AryfMai,  es  fria!<Utiiùni»  et  ìfine,  Plin.  XVIII,  34.  77." 
H^m.  Cf.  etiam  mfra  v.  356.  kao.  V.  128.  Cao».  B,  Q.  V.  7.  GellioB  II, 
U.  al.  et  Ubor  meua  geogr.  1.  p.  til4.   CeteromServ.  „CaiiruiH  prò  Comrn, 


418  P.  VERGILI  MARONIS 

In  Borean  Caurumque;  aut  unde  nigerrimus  Auster 

Nascitur  et  pluvio  contristai  frigore  caelum. 

Hic  demuni;  hippomanes  vero  quod  nomine  dicunt  280 

PastoreS;  lentum  destillat  ab  inguine  virus^ 

Hippomanes^  quod  saepe  malae  legere  novercae 

Miscueruntque  herbas  et  non  innoxia  verba. 

Sed  fugit  interea;  fugit  inreparabile  tempuS; 
Singula  dum  capti  circumvectamur  amore.  2S5 


sicut  saurex  prò  aorex,  ccnUis  prò  colis"  dici  docet.  Cf.  etiam  Schneideri 
Gt.  L.  I,  1.  p.  58  sqq.  Fluctuat  libromin  scrìptura  inter  Carus  et  Caurut 
apud  Plin.  Il,  47,  46.  Senec.  N.  Q.  V,  16.  Veget.  R.  Mil.  IV,  38.  et  alibi 
—  nigerrimus  Auster,  caelam  nubibus  obscnrans;  vid.  ad  Geo.  I,  460., 
de  Austro  ipso  aatem  aa  Geo.  I,  462.  Cf.  etiam  Aen.  V,  696.  imber-- 
densis  nigerrimus  Austris  et  Avien.  descr.  834.  liuo  nigri  partHus  Austri 
Curvantùr.  —  279-  „f>luvium  friguSy  quod  Austro  tribuitur,  moIestiaB 
creat  Interpp.  Enimvero  notum  satis  est,  poètico  sermone  hiemem  et/r»- 
gus  simpliciter  de  pluvio  tempore  dici  [quia  omnis  pluvia  refrìgerat  afiran]. 
Itaque  et  frigidua  Auster  Geo.  IV,  261.,  qui  humidus  Auster  Geo.  I,  461** 
Haec  Heyn.y  recte  simul  reiicieus  unius  Cod.  Rom.  (et  Schol.  Bem.:  cf. 
Ribbeck.  Proleg.  p.  197.)  lectionem  pluvio  sidere,  cum  hic  de  Austri  vi  et 
effectu  a^tur,  qui  contristet  Jrigore,  hietne,  pluvia,  non  vero  sidere.  (De 
permutatis  yoc.frigus  et  nidus  cf.  Bunn.  ad  Ovid.  Met.  V,  281.  et  Heins. 
ad  Claud.  XXVUI,  444.)  Ceterum  hic  versus  Aen.  X,  275.  ex  parte  ne 
iteratur:  Nascitur  ei  laevo  cantristat  lumine  caelum.  —  280.  Ili  e  de' 
mum  i.  q.  tum  demum,  si  eqaae  a  Borea  et  Cauro  afflantur.  Cf.  Hand. 
Tursell.  II.  p.  255.  Wagn.  in  edit.  min.  adnotat,  demum  hic  vim  restii- 
ctivam  habere,  cum  hippomanes  vero  et  proprio  nomine  vocatum  dìstìn- 
guatur  ab  alia  re  improprie  eodem  nomine  appellata  (vid.  infin.)  Vots. 
ex  paucis  Codd.  et  Pnilarg.  recepit  Hinc,  —  ^^hippomanes,  humor  a 
equae,  ubi  Veneris  stimulis  incaluit,  locis  eliquatus,  quo  philtro  usae  smit 
veneficae;  vero  quod  nomine  dicunt,  pn)prie,  quia  scilicet  eo  noiuie 
appellatur  etiam  caruncula  nigra,  fronti  pulii  recens  editi  innasci  et  ab  aqai 
enixa  statim  devorari  eredita.  Vid.  Plin.  Vili,  42,  66.  cf.  Aen.  IV,  51&. 
516.;  etiam  herba  aliqua  Theocrit.  Il,  48.  49.  ('uni  nostro  loco  cf.  TOmIL 
n,  4,  58.  Prop.  IV jV],  5,  18.  Respicit  ad  eum  PUn.  XXVIH,  80.'*  Hemk^ 
281.  destillat.  Sic  meliores  libri  omnes:  alii  perperam  diHiUai.  Eate 
varietas  ap.  Lucan.  Vili,  177.,  ubi  vid.  Cort.  —  28^-  malae  novercae^  Lf. 
supra  Geo.  II,  128.  (ubi  sequcntem  vcrsum  haud  dubie  ab  alia  manu  adìeetia 
iam  legimus)  saevae.  Wagn.  pogtam  hic  maxime  de  Phaedrae  in  Hippdijtai 
amore  cogitasse  suspicatur.  —  quod  legemnl  -  -  Miscueruntque  (pò 
et  cui  miscuerunt)  -  -  verba  eauem  ratione  dictum,  qua  Aen.  Ili,  381  i^ 
Italiam,    quam   tu  iam  vere  propinfjuam,    Vicinosque  -  -  portuM  pio:  «K 


in  eiusmodi  locis  eundera  inveniunt  transitum  a  relativa  oonstmctioiie  il 
demonstrativam ,  de  qua  diximus  ad  Geo.  I,  230. ,  ideoque  hic  potiiia  uf 
ulent  Pron.  ci.^De  corrcptione  terminationis  --  ei^mt  cf.  adnott.  ad  K 
V,  61.  —  non  innoxia  verba;  carmina  magica.  Cf.  Ecl.  Vili,  67  sqq.ctal» 
nott.  ad  Geo.  Il,  128.  Repetuntur  haec  verba  ab  imitatore  Vergilii  in  Aim.  U. 
Burm.  I,  178,54.  (de  cuius  Medea,  centone  Vergìliano,  nuper  singnlareaiOÉa 
Bcripsit  Car.  Regel  in  Progr.  gymn.  Ccllensis  a.  1866.,  quod  iam  supra  ad  U 
III,  78.  commemorare  debebam.)  —  284.  „Transitus  a  cura  annentorm  li 
curam  ovium  et  caprarum  —  ad  v.  403.  Dum  omnia  haec,   inqnit,  dsfl^ 
mentorum  cura  sigulatim  pertractamus,  singula  perlustramus,  capti  hunm 
rerum  studio,  amore."  Hetpi.  Ladewigìo  haec  verba  respicere  TidentmrMi' 
silìum   supra  v.  46  —  48.  significatum.   —  inreparabile    tetnpus  nSt 
Aen.  X,  467.  Sic  ap.  Senec.  £p.  12.'^.  med.  irrejìarabilis  vita  et  CoIiulXI 
1,  29.  Temporis  fuga  irreparabilis.  —  dum  capti  amore  (ex  ipsiw  !■* 


GEOSGICON  LIB.  Ili 

Hoc  satÌB  armentis  ;  snporat  pare  altera  curae, 
XjKDÌferofi  agitare  gregee  liirtasque  capellae. 
Hic  labor,  bine  laudeni  lortt»  sperate  colouì. 
Mec  aum  auimi  dubiue,  viirbia  ea  vincere  magnimi 
'^uam  sit,  et  angustia  buuc  addere  rebus  bcuorem; 
Sed  me  PariiaBi  deserta  per  ardua  dulcia 
Saptat  amor;  iuvat  ire  iugia,  qua  nulla  prioi'um 
Caataliam  molli  tlevei-titur  orbita  clivo. 


BoniiD  est 


>ÌBCiuiditat«  prodenute)  singula  circumveetamur,  L  e.  speciatim  omnia 

I  éweribiiPHa.    Iniacd  &  cureu  iniuitìuio  pctìta.    Tf.  ndnott.  sd  (.ìen.  I,  41. 

;«l  n,  40,  —  capii  amore,  ut  Eoi.  VI,  lo,    Ootemm  Peerlk.  p.  2òì  aq.    boa 

^MMtQDT   Tf.  282—85.  tainqaani   apurios  volt  deletoa.   —   286.    JJoe   tatin 

\^tei  armtittia;    his  contentn  sint  ■.naenta.  haec  BDfBciant  de  armentis, 

hMìbu  etìani  equi  iDclndiuitnr,  ut  Aen.  Ili,  ò4u.  et  XI,  494. 

jC  q.  raperest.     Cf.  not.  ad  Ecl.  IX,  27.  —  agitare  pregeny 

jyHOert,  curare,  ut  Ueyn.  interpretatar,  sed  operam  inipendere  cnltoi  gre- 

nm  desBribendci .    n&m  agitare  rem  BÌgnificat  editare  de  re  eiqne  uperam 

ìtÈtt.    aie  T.  e,  ap.  Tac.  Oorm.  e.  26.  agitare  feuia.   —  lanigtrot  grege*, 

Vm  Lmr.  n,  ;(1H.  661.  V.  864.    Cf,  ottoin  Aen.  IH.  642.  66u.  AttioH  apud 

Oc  DiT.  1,  22,  44.  Ovid.  Met,  VH,  312.  Phaedr.  1.  1.6.  etc.  -  288-  Cura 

Hdnm  Tobia  ìmpriiuis  mrdl  alt  ;  ei  opera  iìs  navata  landem  boni  et  pru- 

\tàa  patrìafamiliaH  eertìasime  aperaru  potea.    Hic  lahor:  in  fauo  opera 

*~,  alt  posita.  —  fort«K  h.  I.  omat,  aed  nim  abondat;    idem  eat  quod 

"     industrii,  laboriosi,    ^ic  Bnr.  Bonn.  U,  t,  tl5.  forti»  eolomt*  et 

,  1,  ISO.  ftirteg  ayrìeiilae.   Peerlk.  p,  2ri4.  hanc  protnlit  oonìectn- 

Aiac  lamlnii  forti»  tpernre  coloni,  qnaro  Ladew.  «aeo  in  contextum 

piti  cum  po<!ta  iìs,  quoe  ad  ao  jiertìneant.  niiniu  apte  inserat  hanc  co- 

— a  ^ocntionem.    8ed  qnaiuquani  proba  est   ooiistmcti»  Lahor  li.  e, 

imam)  e»t,  ìmic  laadem   uperare  (ut  Aen.  VI,   126.   legirooa  Seti  ri^ 

•e  grathun  et«.,  Hoc  opii»,  hic  lahor  ent),  nimuc  tuoi  sejinentia  conti- 

_    alianain  tautojogiam ?    -  289—298-  ,,SaliB  quidem  nori,  quara  diffi- 

t  alt,  DSec  poatiOB  uratiune  comiuade  eloqui,  ut  rea  tam  teoues  prò  dì^- 

't  caminia  aatia  einrnate  comuieniiirare.    Scd   atudium  Imiua  rei  abnpil 

_  _1  ..   .     .         a  perteiendnm,  et  inflaminait  me  haec  ipsacogitatio,  qnod 

■  materia  vcraor,  a  nullo  adhuc  e  Romania  poeta  tractata.    Cetemra  manì- 

'— — B  eat.  poCtani  hic  leatiKÌa  presaisse  Lucretii  I,  921^929.  et  V.  tlSsqq., 

a  antem  haec  fadem  snblegit  Hanil.  lU,  25—30  aqq.  et  locnni  respe- 

I  Ptìn,  XK,  419.  tìxtr."  Hftm.  Adde  Lucr.   V.  734.    Uifficilc  at  ratione 
et  vincere  verh'a.  —  Éee  tam  animi  diibiva,   ut  apnd  Lacr.  I, 
aiinillimo   loco:    Nec   me   animi  fallit   Graiorum   oòtcura   rvpfrla 
e  iliiutrare  Lativia  va-sibtu  f$*e,   quom  locimi  ìam  Macrob.  Vi.  2. 
I  noatro  ooiaiiarat.     Cetemni    of.  etuun   Aeo.  IV.  Mi.   et   ndnott.  ad 
w  IV,  491.    —    ..vincinai*  ardua  et  diffidlia:    h.  l.  ea.   qoae  tenuia   et 
it,  Dt  in  cannine  vix  piacere  poaaint,  vindt  polita  ornando  Terbia 
_        ■  et  tropi»."    HejfH.  —  290'    A«"C   addere    rebut    honorem. 
t  WAOTiuD  omatum.  qui  a  pufta  requìrìtur.  Tel  potlus.  ut  Amois.  Spie. 
"h.  expUcat:    ..eiìgnas  rea  ad  tantum  honorem  efferre.  ut  vere  poé- 
M»  deaeribantur."     Bnrm..  eum  qui*  consentit  Wakcf.  ad  Locr.  I, 
It  JiiMC--  en  Tcrbia  hoiiorem  addere  relina.  et  Pwrlk.  p.  255.  mair, 

^ Imnio  contra  Codd.  niliil  matandnin.  —  Parnati  deferta, 

B  Vergilinm  nuHua  iirrfta  hos  rea  Carmine  eipoaiiit.  lie  Pamaeso 
_  itt.  ad  Ecl.  VI.  29.  -  ISS-  C,.»tali,tm.  sòl.  nviji;,,:  De  cele- 
9  Oatlalio  fonte,  e  PaniOiiai  radioibus  oror  uni  ponte,  cf.  Strah,  IX.  p. 
I,  X,  8.  et  i-ninea  fer.-  p.^taa,  nt,  Ovid.  Hot.  IH,  14.  Ani.  I,  16. 
!.  Oed.  22t).  ctc.  ut  librum  luenui  geu^r.  III.  p.  -«.19  aq.,  de  otuisea 
I  Piaep,  ad.  quoe  ad  Geo.  1,  Vii.  Aen.  l,  679.  et  alibi  odnotavimuH. 
impili  elivo.  loniter  adaurvente,  ut  facili»  adacenans  et  deacenaus  ait. 
HEeL  IX.  8.  tteauioit  autem  nic  Lucretit  I.  925,  Aria  PirviiUna  peragra 
■  omUmm  ante  Trita  tolo;  iuvat  integro»  aecetlere  foulai  -  -  -  Intignem- 


420  P.  VERGIU  MAROMS 

NuDC;  veneranda  Pales^  magno  none  ore  sonandom. 
Incipiens  stabulis  edieo  in  mollibus  herbam  295 

Carpere  ovu,  dum  mox  frondosa  redacitor  aestaa, 
Et  multa  duram  stipula  filìcumque  maniplis 
Sternere  subter  humum,  glacies  ne  frigioa  laedat 
Molle  pecus  scabiemque  lerat  turpisque  podagras. 
Post  bine  digressuB  iubeo  frondentia  caprìs  300 

Arbuta  sutticere  et  fluvios  praebere  recentìs 
Et  stabula  a  ventis  hibemo  opponere  soli 
Ad  medium  conversa  diem,  cum  frigidus  olim 


mu!  meo  capili  pttere  inde  coronam.  Unde  pritts  nulli  velturnU  tempora 
Afusae.   -    ilevertilur,  defiectit,  ducit  ad  Castalium  fontem.     Sic  aucem, 
non  divertituTy  quod  praebent  aliqnut  <'.3dd.,    scribendniD  esse,  iam  Bum. 
docet.    Cf.  idem  ad  retron.  e.  lu   Heins.  ad  Ovid.  Am.  IL,  6,  9.  Drak.  ad 
Liv.  XLIV,  43,  2.  Ruhnk.  ad  Ter.  Eun.  IV,  2,  7.    Botticher.    Lexic.  Taòt. 
p.  155.  alii(}ue.  -    294.  Rem  aduiodum  difficilem  icf.  v.  289  sq.)  exorsnnis, 
ralis   aimlium  invocat  poèta.     Cf.  simile»  loci  Aen.  VII,  37.   641.  eie,  — 
,^v  eneranda  Pales,  nt   Mancia  elea.    Videtor  tamen  ad  rcligiones  perii- 
nere.    Nam    etiam    cana   l'ale^f  apud  Statium  Theb.  VI,  111.,    grandaeva 
Palea  [Calp.  Ecl.  VIII,  6^.1-  Heìjn.  Vid.  etiam  Ecl.  V,  35.  ibique  adnott.  - 
y^ magno   ore  itonanilum,    uuod  rebus  tenoibns  cannine  sno  dignitatem 
addere  constitoit.  v.  281^  sq."  heun.  Cf.  autem  Hor.  Serm.  I,  4,  43.  otsia- 
^na  aoìuituruniy  ubi  fortasse  hic  locus  respicitur.  —  295  sqq.  Per  hieneiD 
m  stabuli»  tenendas  et  alendas  esse  docet  oves  et  capras.   —   Incipiente 
uo/óufì'Ofj  i.  q.  Principio.  Respondet  ei  v.  300.  Post  hinc  digresam»,  b.  e. 
dèinae  vero.  —  edico y  Palin  nomine.    Cf.  etiam  infra  v.  .'XH).  et  adnott 
ad  V.  329.  Cum  Infìn.  verbum  eadem  ratione  construitur  Aen.  XI,  463.  armari 
VoUcorwn  alice  manipìin.  -     ^utaòula  mollia  explicat  v.  2Ì97.  298.   Ik 
substemendae  autem  frondis  dilif^renti  cura  vide  Cai.  R.  R.  7,  7.  Yarr.  D, 
2,  7.  8.  Colum.  VII,  3,  b.  Adde  ('alpuni.  Kcl.  V,  116  sq.;   locum  e  nostn 
adumbratum.  -~  carpere  herham,  se.  in  praesepi  appositam,  h.  e.  ali; 
(quae  autem  eae  herbae  seu  pabula  sint,  vide  apud  Oolum.  VII,  3,  21.  ti- 
et  4,  2.  cf.  Calpuni.  Ecl.  V,  98  -130."  Ileifn.    Cf.  Aen.  IX,  353.    Cmrmml 
grainen  e^jui,  et  vide  infra  ad  v.  325.  adnott.  —  „€lum  mox  /rondo ta 
redaritnr  aentatt;  non  vemuiii  tempus,  quo  educi  possunt  in  prata  tu- 
tum  vicina  ot  campos,  sed  aestatem  memorat,  cum  caeli  constantìa  ea  eitr 
ut  in  HÌlvis  et  saltibus  sub  dio  a^ere  i)ossint.    Calpum,  V,  44 — 52.'*  ^9^ 
De  Part.  dum  «nostro  hìg)  cf.  ailnott.  ad  Ecl.  IX,  23.  —  297.  De  viignras 
ovibus  substeruendis  cf.  Cato  5,  7.  Varr.  II.  2,  8.  et  Colum.  VII,  3,  6.  - 
Da  /ilice,  vid.  ad  <]ieo.  II,  189.    „8ubstemi  iubet  in  hìtmo  «Ircnmba.  it 
adversus  gelu  defendantur;    prò  hoc   dixit:    subntemere  hunuan  wtipma.'' 
lleìjn.    Sternere    enim  est  etiam  i.  q.  obteeere.  Aen.  IX,  666.  Hor.  Oi 
III,   17,  9.  Val.   FI.  V,  175.  etc.    Ceterum   videtur  hunc  locum  reqiexiBK 
CalpurD.  V,  110.    Praecipuc  geliditm  stipidis  et  frontle  caduca  Stmnt  »• 
bim.  —  Ribbcck.  scripsit  nupter.    Cf.  adnott.  ad  Ecl.  X,  4.  —  2M.  MolU 
pecus.    Vid.  Bupra  ad  v.  2o4.  —  ^yturpem  podagram.    Videtor 


si^ficare,  morbi  genus,  cum  tubercula  in  ungulae  discrìmine  miioiratir 
Vid.  ('olum.  VII,  5,  11.;  reddit  autem  pcdcs  turpeSf  deformes  tiibeiìte<^ 
nodis."  lìeyn.  —  300.  Etiam  caprarum  cura  est  habenda;    ac  prìmuipcr 
liiemem.    Post  hinc  digreasus.    Vid.   ad  v.  295.    -    Arbuta  (vid.  jd. 
III,  82.  et  Hor.  Od.  I,  17.  5  soq.)  /rondentia  yro /rondilnu  mòirf  Ci 
infra  v.  320.  vìrgea  pabula. —  àOl.  fluvios  recentes.  ì.  e.  aqnam  fìfUL 
Cf.  supra  ad  v.  126.  adnott.  —  302—304.   „Oolum.  VII,  3,  8.  de  ofifcM: 
humilta  facere  stabula  -  -  ul  simul  hieme  col/da  sint  -  -  ea  poni  dthsni 
con  tra  medium  diem:  namque  id  pecus,  quamvis  ex  omniòiut  mmmdh 
bus  vestitissimum j   frigoris  tamen  iìnpatientissimum  est:    et  de  capris  TIL 
6,  5.  huic  pecudi  noceÀ  aestus,    seti  magia  /rig^is.    Aliter  tamenYaRO  d0 
\i.  K.  Il,  2.  7.  Htafnda  (ovium)  loco  i<loneo  ut  sint;  ne  ventosa,  ipui$  sf^ 
ctent  magia  ad  orientem,  quarn  ad  merittianum  tempus:   et  de  eajiiiB  t,  ^ 


Iftm  cadit  cxtrcuioque  inroral  Aqiiariue  anno. 
linee  quoque  non  cura  nobis  Icviore  tuendae, 
Nec  minor  ushb  crit,  quRmvìs  Milasia  magno 
Veliera  mntentur  Tyrioa  incocta  ruborea: 


B.  tlabulatitr  pecnt  mtliìu,  ud  hHiemo»  ej-ortn»  ai  tpectat,  quod  est  aUiit- 
«Km.  Cf.  Oeopon.  XVm,  !).  —  a  vr.ntìf,  li.  e.  averea  a  Teutis,  imprìiiuB 
■qnOone.  Of.  infra  v.  318."  Meifn.  Sic  etiam  ap.  Grat.  Cyoeg.  422.  a  tMMo 
pio  areiBÌ  a  vento.  —  hiberno  aoli  opponimlur  eu  ipHi,  qaodntNtad 
meriditim  eonveraa.  Vom.  ex  ano  Arnnder  lium  recepìt,  qand  etiam  lahnio 
neceasarìnm  videtnr,  niai  Pancto  post  di«m  jiuBitu  reuqoa  sic  iligtingaantur: 
OtM  frigidiit  -  •  anno  ;  Haf  quoi]u«  -  -  Itmular,  Sei  nulla  priiTRua  canaa 
apparai,  cor  rcliqnonun  amnium  Codd.  lectìuneni  et  volgarem  loci  distili' 
enunem  dcaeramOB:  tieqne  dunpc  Aqnarìaa  eadat  (ut  Tum.  Iaconi  capit), 
■ed  eo  ipso  tempore,  quo  ctutat,  haec  omnia  f&cienda  dicit  Vereilius,  Do 
rerUs  non  -  -  olim  lan  fF.  «aprn  II,  4(13.  ibiqne  idnott.  —  304.  Aqna- 
ria»  i'Yiftoxàot),  undecimniii  Zodiaci  sisnnni,  in  qnod  eoi  niense  lanaarìo 
faigi«ditnr.  ocddit  medio  Feliniarìa,  quod  tempus  liic  eilremKm  anauta, 
i.  e.  eitremara  anni  partem,  vocat  poSta,  quia  msticu  annua  rerum  naturae 
conranientina  a  verno  tempore  inìtimn  habet.  quo  operìa  nudici  nova  finnt 
tiordia.  iqnod  ìaiu  Hejii.  docuìt'i.  Cf.  Geo.  I,  64.  et  Tiball.  IH,  1,  1  aqq. 
^iHa  aatcni  aatìs  halict  oitrcmam  hiemis  partem  aignificars.  quo  appareat, 
enniD  iUaui  per  tutam  hìmuem  esse  adhìbendam.  —  S05-  Haec  (caprae^ 
-  -  -  tttnutlie  et  Kom,  et  fratria.  Vat.  ^cf.  etiam  Ribbeekii  Var.  lootio, 
nade  concludendum,  etiam  Bern.  b.  a  m.  aeo,  eihibere  harc  -  -  titendat,  et 
PhiUrg.;  ,,lej>itnr  et  haec")  cnm  Ribbeckio  et  Coninone  reoepiratu.  nt 
«t  anSquior  uirnia  Nom.  Plnr.  femin.  generìa,  quam  ap.  Lucr.  IH,  61)0. 
(AÌko,  mena  et  anima,  ipno  mm  carpare  eaniabtfiiuit:  cf.  LacbiD-  ad  VI, 
«6.  p.  372.).  Ter.  Andr.  IV,  1.  32.  (Ande  na;>«ó«l,  Cic.  Tuac.  L  11,  22. 
•^'—    amUntiac).    MA.  III.  34^84,  {harc  Ktmt  iUae  J^af^,    alibi   optini 


dm,  VI,  852.  Pai.  am.  pr.  I.aer  ■  nrln,  XII,  64».  ihaer  -  -  jjerfrtrl.  qui- 
Ima  tamen  in  locia  proptcr  eeterorum  omnium  librornm  conaensum  rélg. 
tot  aoUìcitare  non  ausi  «unua.)  (Y  tamen  Fleckeiaen.  in  Hna.  Rhen.  VII. 
p.  171  aqq.  Non  minim  antem  eet.  liane  formam  miuns  ix>)fnitam  (qua 
awe  Wagn.  in  Philol.  SnpjiL  I.  p.  373.  Vericrilium  abstinuìsse  cenaet  i  lì- 
bmiioa  moTÌaae.  nt  plurimi  ^inter  quoe  etiam  Med.  et  duo  licm.t  htiee  tac. 
fltatalla)  -  -  tiieiida.  alii  autem  (Inter  qnoit  Pai.  et  Gud.  a  ni.  pr.ì  Itae  -  - 
aerilierent.  Celeri  recentiorea  editores  hnc  aeirarunt.  Wund.  et 
lectìoncni  Ifaee  -  -  titenda  defendena  haee  adiicit:  ..('.«tenim  bone 
Temun  ail  priora  trahandnni  eaao  arbitratns  piene  imat  tiiftula  diatinii. 
Tom  nw  est:  Et,  si  euram  iia  iuatam  impendcria.  non  mi'nnr  tifa*  eril." 
Sed  praeatat  vnlgaria  ratio,  cnm  cura  et  ukiim  aperte  xibi  reapondeaut,  ut 
■mteatia  ita  pnx'edat;  raprae  quoque  magnam  fuiam  poscont,  Red  eaedem 
ooo  minorcm  affenint  utilitatem.  —  306.  ..Caprini  (teneri»  cura  non  est  ne- 
gligtoda,  etti  ditiorcm  proventum  ei  ovibna  caae  ne);ari  nequit:  est  tamen 
stwm  ei  capria  utilitas  aliqua.  Mìletìam  lanam  memorat  poetanun  mure, 
qiHnu  genne  aliqnod ,  et  quidem  pracatontina  fere,  prò  communi  nomine 
paneadiun  eat."  /f«^.  Of,  adnott.  ad  Eoi,  I.  54.  De  Mileainriun  lana  mul- 
■Mina  et  pretioaissima  ef.  Arìatoph.  Lja.  729.  Ran.  541.  ibiqne  Seholl. 
—  XV.  125.    Atheii.    Xn  p.  553.  B.    iTom.  IV.  p.  S55.   Scbweigb.ì 

D.™«.  JII.  p.  578.  Colum.  VII,  2  3.  Plin.  Vili.  45.  73.  Donrill.  ad  Cha- 
itt.  p.  3S0.  ValcVen,  ad  Theocr.  idonia£.  y  4U4.  et  Ba«r.  ad  Plut.  Akib. 
f,  IH  aq.  Cetemm  Mil£*in  vfUera  redennt  infra  Qen.  IV,  334.  —  „niii7no 
muttrtttr.  pcrmntentur.  magno  pretto  cmantur  [vel  patioE  f>miW(ur.  Cf. 
■"  "  "II.  9.  lactena  pornu  nerf  m'Uaiultu  etl.  I.adew.  putat,  poStara 
pamm  definita  oti.  quia  et  emptori  et  venditori  mapiiiun  lauae 
pnititun  de  lucro  in  ovibu»  facienrfo  porsnadeat.T  rellera  incoela  Turiar 
mòorf»,  pn  incocta  mboribua,  lànae  ci}qnendo  tinctae  purpureo  colore." 
JRqpi-  I>B  eonstraetiooe  vid,  adnutt.  ad  Boi.  I,  54.  Tyriui  (L  «.  Phoonicina, 


422  P.  VERGILI  MÀRONIS 

Deni»ior  bine  suboles;  bine  largi  copia  iactis; 

Quam  magid  exhaosto  spumaverìt  ubere  mulctra, 

Lacta  magi.s  pressis  manabunt  flumina  mammis.  310 

Nec  minu.^  interea  barbas  incanaque  menta 

Cinvpbii  tondent  birci  saetasque  comantis 

l'tfum  in  castrorum  et  miserìs  velamina  nautis. 


band  ram  a  po^s  ponìtur,  ubi  de  parpara  et  pinporeo  colore  senni)  est; 
qwtd  satin  notam.  Cf.  t.  c.  sopra  t.  17.  Hor.  Ep.  I.  6.  18.  ^nbi  rid.  Ob- 
bar..  Orid.  A.  A.  Ili,  170.  id.  Met.  VI.  222.  Tìbull.  I,  1.  63.  id.  I.  10,  70. 
riami.  XXI,  VJ.  pt«\  Cf.  etiam  adn.tt.  a*i  Ecl.  IV,  44.  et  Ge^y.  II.  à06.  - 
JJOS.  Hevn.  confcrri  iub<?t  (;o..[K>n  XMII.  1».  et  Odum.  ^71.  6.  7.  —  Hinc, 
ex  e*».  Of.  adnott.  a'I  Aen.  II.  97.  —  309.  Quam  mngis  —  <tam)  magit, 
ì.  e.  fluo  inap.H  -  e«»  nia(rìs.  ut  ctiani  Aen.  VU,  7%b.  Bom.  aliiqae  Codd. 
«et  .Seno].  I*ern.  :  rf.  Ribln^ck.  Pr  »le^.  p.  197."  Quo  magis  ex  interpreta- 
mento.  8i<.*  *ft'oin  ìfuigìjf  -  ■  tam  rtmgtM  etùim  ap.  Plaut.  Bacch.  V,  1,  5., 
ffvam  mr/g/M  tntu  loiuisffM  alt»?ro  mnqU  ap.  eand.  Asin.  I,  3,  6.,  quam 
magìjf  —  Utnln  rn/igt's  ap.  «und.  Men.  ì.  1.  19.  et  Lucr.  VI,  459.,  quanio 
magiti  —  Utm  inaffU  ap.  eund.  V.  453.  Cf.  imprìmis  Heins.  ad  h.  1.  De 
omisHa  antem  Particala  tam  cf.  v.  e.  Ut.  XXX\',  49,  7.  Homo  nofiy  qi^m 
ititi  éfunty  glorionut.  id.  XXVI.  31,  2..  se/l  non  quid  «70  /wen'm,  in  fUs- 
ipiittitionetn  renitj  quam  tjnift  isti  pati  delnirrint  ctc.  Drakenb.  aa  LÌT.  II, 
5«,  9.  r'ortius  ad  «ali.  luff.  lOO.  4.  et  Beneck.  ad  lustin.  XII,  8,  14.,  re- 
ctiuH,  unani  cft»'ri.  de  hac  re  disi*erens.  —  Verba  hpumaverit  ubere  muU 
etra  Calpam.  V,  33.  hìc  iiuitatur:  ttimiflis  Mpument  tibi  mulctra  papilUt, 
—  810.  taetn  flumina,  i.  e.  lar^^  copia  lactis.  De  epitbeto  laettu  vid. 
infra  ad  v.  320.:   J lumen  autem   poétis  i»ro  ma^a  rerum  huniidumm  eo- 

fìa  diri,  re»  notisHÌma.  Ita  Aen.  I.  469.  //^rr^/Mm  <  laoriraaram)  ytumen.  Lacr. 
I.  3r)4.  gangw'ftfs  cn/if/um  flumen.  Cf.  ibid.  IV,  1029.  et  alii  loci.  Neqoe 
aliter  Bann.  intfdli^endum  censet  0\id.  Met.  I,  111.  Flumina  iam  lactit, 
Ì4un  fiumina  netUiris  ibfint,  quae  verba  I^actant.  V,  5.  falso  de  rivia  lactìs 
et  vini  intelli^ere  videatur.  Multi  qaidem  Codd.  «inter  quos  Pai.  et  Rom.) 
et  NonìnM  p.  341,  3.  prael»ent  manafmnt  ubera  mttfnmis,  quam  lectìonein 
etiam  a  Pnilar^i^.  nna  cani  altera  commemoratam  Oudend.  ad  Lncan.  Il, 
497.  aliiqae  probarunt:  8ed  rum  u/tere  praecedat  v.  309.,  altera  lectio  baod 
dubie  praeferenda,  ctsi  per  se  vox  vbcr  com  mammis  iniicta  non  iiiiniis  re- 

1»r*'henaenda  e»«et,  quam  Hilrnr  nrmommy  rivorum  aquae  et  siuiOia.  Ce- 
erum  do  h.  1.  Stie>>eri  Coniect.  et  opiniones  in  nonnollos  P.  Ovidii  ctc 
loco»  <^>lan^^  1786.ìp.  6.,  cunferri  iubet  labn.  -  V.  311 — 318.  fluxenmt  e 
Varr.  R.  R.  II,  11,  11.  (T  Calpum.  V,  67.  68.:  locum  expresait  Silins 
III,  274  Hq.  -  incrina  menta  redennt  Aen.  ^^,  809.  -  tondent,  se. 
paHtiìren,  inijicrsonaliter  positnm  {man  pfiegt  zu  schceren).  Cf.  adnott.  ad 
Geo.  II.  282.  Schiracli.  p.  615  sq.  ridicula  fere  ratione  tondent  intranshiTe 
positnm  habet  prò  deponunt,  praebent  in  usam;  Cerda,  Rnaens,  Bimn., 
alii  tondent  prò  torulentnr  usoi^atum  censneront;  ReLsk.  vero  ani  tradent 
ant  hircisy  ut  ipsi  C¥nv/)A/f  Subiectum  sint  scntentiae,  aut  denique  Cim^pkHt 
hircif*,  et  Pcerlt.  p.  255.  ponent  roniecerunt,  omnes  scilicet  Óinypìkù  kirci 
prò  Nominativo  habcntes.  Quidni  vero  sit  Genitivus?  an  premer  òarÒag, 
menta,  saetns  Plur.  numero  adiectaV  Sed  vide  adnott.  ad  Ed.  IV,  40. 
Omnium  minime  placet  Peerlk.  coniectura,  cum  harbam  ponercy  alias  non  nisi 
de  bominibuB  dictuiu,  vix  id  si^ifìcare  possit,  auod  ìile  ynlt,  et  meo» 
menta  ponnnt  prò:    quod  in   mentis  incanum  est,    mire  sit  expressom.  - 


p.  835.  Mela  I,  7.  Plin.  V,  4,  4.  Silius  lì,  60.  IH,  275,  et  libcr  mena  goop. 
II.  p.  835.,  de  bircÌ8  autoni  viUosissimis  circa  eum  magna  copia  degratìbos 
vid.  imprìmis  Martialis,  ubi  VII,  95.  Cinyphius  maritwpro  nireo.  Vili,  51. 
Cinyphtns  t^nsor  j)ro  ìiircorum  tonsore,  et  XTV,  140.    Gf^fpknu  snmu  prò 

Silis  hircinis  commemoraiitur.    Ceterum  cf.  adnott.  ad  v.  306.  345.  405.  — 
18.    Cf.  Geop.  XVm,  9.   fi  Sk  &qì^  rnv  ttiymv  àvaymuim  nfóg  wi  ^ 


GEORGICON  LIB.  UI. 

Pascuntur  vero  silvas  et  suminn  Lycaei 
Horreiitisque  rubos  et  amautis  ardua  dumos; 
Atqac  ipsae  meuiores  redeuut  in  tecta  suosquo 
Ducimt  et  gravido  super ant  vix  ubere  limen. 
Ergo  omni  studio  glaciem  vcntoeque  iiiTalis, 
Quo  minor  est  illis  curae  mortalis  cgcstas, 
Avertea  victumque  feres  et  virgea  laetua 
PabuJa,  uec  tota  claudoe  faeniba  bruma. 

At  vero  Zephyria  cum  laeta  vocantibus  aostaa 
In  saltuB  utruinque  gregptn  atque  in  pascua  mlttut, 


trint;  xaì  anxnot'c'  xai  jà  lovimt  nn(in7i>tqarit  «ni  ilf  yavrixàt  vni)p«T/'(ic, 
iiS«  ivTiTÓfitfa  èifJlmt  ovtt  nijrìàufva.  lani  Serv.  et  Philarg.  MoCUieirt 
rMpid  viderunt,  de  quibtB  AstMra.  Ped.  p,  «5.  OiUeia  ttxta  dt  fili»  *n  <•«- 
*frtM-u(»  «uniin  aliali  naidanaa,  qnau  geconduin  Cebum  ap.  Fhilarg.  ad  b. 
LjmmTun  eCUicia  invccU  erant.  Intendebuttur  iie  tentorìa  ot  platei,  nec 
DUDQa  mìlites  et  nant^e  iis  velebantur,  quare  etiam  ap.  Avieo.  Or.  mar.  2Ì0. 
l«gìrous  eaMroiitm  Ih  umm  et  anutici»  velaimna.  Cf!  Cic.  Verr.  1,  3S,  96- 
Varr.  R.  R.  Il,  11.  otr.  Liv.  XXXVIII.  7.  Colnra.  XII,  46.  (W.)  in.  et  Vosa. 
ad  h.  L  De  furuiula  antum  mitistiiniu  in  «naa,  cf.  Geo.  IV,  2'Jb.  (uhi  priua 
ad  wnu  edebatni)  Aun.  IV.  Ii^7.  Cui.  HWl.  Moret.  20.  Bnrm.  ad  Lucao.  VI, 
Ul.  Ondend-  ad  Snet.  Dum.  7.  not.  3.  Diiker  in  Opusc.  de  ICturum  Latin. 

(,  351.  not.  lU.  <laud.  ab  {Jn^cro  de  Val^n  Rufo  p.  3T<J.)  et  Hand.  Turaell. 
D,  p.  323.  —  314—821.  Addjt  poflta.  facilem  esse  rationem  alendi  capraa. 
—  Patcn»tur  étleat,  »c,  capran,  qnod  e  v.  SiMI,  anpolenduiu.  Cf.  otiani 
*.  316.  ipaae.  Paecutitiir  auteui  ù-  e.  dopaacQDtarì ,  Gra^ca  ratione  cum 
Aceuaativi)  Obiet'ti  don&trnctnin.  redit  infra  IV,  161.  de  upibiu.  Cf.  etiain 
nu«  eupra  atl  v.  U3.  et  infra  ad  v.  i'M.  adnatatitnUB.  —  De  Lucana 
Tid.  aduott.  ad  Rd.  X,  l.ì..  de  rabit  ad  Ed.  m.  89.,  de  dumi»  ad  Ed. 
I,  76.  —  amnutta  nrd«a,  ut  Qeii.  IV.  J24.  amante»  litora  myrto».  — 
8IS.  iptagj  i.  e.  BUB  spimte.  Cf.  noU.  ad  Ecl.  IV.  21.  —  auoaque  dn- 
eunt  3c  fetibns,  quos  niatres  educunt  et  redncunt.  cnm  Servin  intcUi^u- 
dua.  Cctonun  Wa^.  Qu.  Virg.  XIII..  qnae  agit  de  caesnra  post  priniom 
p«dein.  p,  431.  docot,  spuiideum  in  prìmci  pede  non  udmisiHRe  Tergiliaiu, 
-'-"  l(  triHjllabi  vocaboli  ultima  diaa  mt  Ecl.  VII,  19.  Geo.  1.  U.Aen.HI. 
_.  ,ì  2i  uupolu,  qnBC  nectcret  gententiaB,  istnin  excipient«  Bpondenin  (at 
Uà,  infra  *.  375.  IV,  40.  \U.  Aen.  I,  433.  V.  131.  807.  VI,  213.  VID.  641. 
tto.>  3)  Particula  alìqoa  oopnlae  loco  repetiU  (Ed.  1.  24.  VHI.  «8.1  4Ì 
TOM  bisyllaba  cnin  sing^olarì  tì  pinita,  qua  de  re  ìam  ad  Ed.  V,  21.  ditì- 
tHIU.  ~  817-  gravidam  «ber.  plenam  et  grave.  Cf.  Ovid.  Trist.  I,  2, 
tm.  grapìdaf  nuòe»,  8il.  VI,  156.  ffrnvidae  eeneiiùt  aliii»  (serpentÌH).  ibid. 
n,  321).  niellili  ajìì»  gravi'lae,  colL  cum  iis,  i^nae  snpra  ad  Geo.  I,  111.  319. 
0t  n,  h.  adnutatiiiiDg.  —  318.  .,Eo  magÌH  fngui.  cuìur  imuatientìsRimoin 
Mt  hoc  peciiB.  ab  en  arcere  stude.  et  hanc  ei  operaiu  impende  lauto  magi», 
odo  mina»  ìUud  in  eeteris  umnìbtia  rebna  cara  humaiia  indiget."  Hem.  — 
al9.  e't  egeata»  (egcnt)  eurne  mortali»,  i.  e.  hnminuni  enrae,  Cf.  Geo. 
I,  123.  et  33U.  (ibique  aduott.)  Aen.  n.  005.  eie,.  —  820-  Cf.  Calpun.  V. 
96  aqq.  110  aqq.  —  321-  Interdom  etiani  per  hibemiim  tempna  rocnainiiti 
IflioneDdani.  —  nirgea  jiaòuln.  Cf.  Bupra  v.  3''1,  frondetitin  nrlnOn. 
■~  taelas  Hovn.  de  sradio  mtelligit.  si  quia  tacit  aliquìd  Ijbenter  et  proin|>ti^: 
ncUos  vero  Wurn.,  eoli.  t.  404  sq.,  ubi  iaugnntnr  laetae  herbae  et  piena 
pIMaepia.  et  infra  v.  394.  Ai  cai  laeti»  mnor,  cylirum  lotctinie  /ré/juen- 
tt»  Ipaa  fernt,  per  pinguis,  largas,  eiplicat,  ut  v.  3B5.  —  ^21.  Aruma. 
Tid.  adnott.  ad  (leu,  IL  317.  -  S22  sq.  Baec  qoidem  per  bìemeiii:  nnuc 
tnaait  anct«r  ad  grejrum  corani  per  acstivoin  tcmpos.  —  utrumaue  gre- 
gem,  ot  oviuRi  et  capranim.  -  ,,V.  322.  legebatur:  At  vrro  Zepkgrit  vurn 
ìaela  rerantìba»  natmi:  In  taUthiia  -  -  -  mitte».  Ita  vero  dura  esaet  ver- 
homiD  iunctura,  com  sDpplendnni  esset:  chi»  laeta  aetttuiM.  erit.  Obvinra 
tamen  eat,    dno  versus   322.  323.  esBe  prutasioi   mtttet  auteni  et  leniorem 


1 


J 


424  P.  VERGILI  MAFiONLS 

Luciferi  primo  cuui  sidere  frigida  rura 

Carpamus,  diim  mane  novum,  dum  ^ramina  canent,  325 

Et  ros  in  tenera  pocori  gratissimus  nerba. 

Inde  ubi  quarta  sitìm  caeli  collegerit  bora. 

Et  cantu  querulae  rumpent  arbusta  cicadae, 

Ad  puteos  aut  alta  greges  ad  stagna  iubebo 


et  elegantìorem  oratLonem  efficerc;  aestas  miUitj  qua  incipiente  mittuntur. 
Et  t/iittet  Medie,  a  m.  pr.  et  libri  apnd  Ursinum  habere  memorantnr.  Ce- 
teri  omnes  cum  editis  mittes,  prono  lapsu.  [Qaod  tamen  rcceperunt  Ribbeck. 
et  Tiadew.,  dnm  eeteri  recentiores  cuitores  nobiscum  consentiunt.l  ItiMue 
aestate  redennte,  oves  et  caprae  in  pascaa  educuntor.  Cf.  (^alpuni.  Eoi. 
V,  16-23.  —  324.  Sequentia  e  Varr.  R.  R.  Il,  2.  10—12.  Repetit  versus 
Colam.  VII.  2,  23.:  sententiam  vero  cum  verbÌ8  Pallad.  XII,  13,  4  sqq., 
imitatione  oxprcssit  Calpurn.  Kcl.  V,  51 — 65.'*  Heipi.  Adde  eiusdem  Ecl. 
Vili,  7  sqq.  et  \\  24.,  ubi,  ut  hic.  le^mus  grefjes  in  pasctta  vUUere.  Voss. 
iara  Homerum  Od.  IV,  85  sqq.  de  Nomadibus  Lìbyae  agere  docet,  praeter- 
qne  ea  comparat  Silium  II,  441  sqq.  —  Carpamun  rum,  scil.  pedibns, 
carpamus  viam  per  rura.  gre^e  iliuc  deducto,  ut  sup.  v.  142.  cai^per^  prata 
fuga,  ubi  vid.  adnott.  Sic  Heyn.,  Ladew.  et  Wagn.  in  edit.  min.  cum  Araci- 
sio  in  lahnii  Nov.  Annal.  LXII.  p.  46.:  alii  (inter  quos  nosmet  ipsi  in  prio- 
ribiis  editt.  et  Klotz.  in  Lex.  suoi  panilo  artificiosius  interpretantur  :  eJu- 
camus  greges.  ut  carpant  berbas  per  rura.  praeeunte  Servio  :  „carpere  coga- 
mu8  c»apras,*'  ut  rara  prò  graminibus  niris  posita  sint,  qucmadmodom  apud 
Stat.  Tneb.  V,  Ó2S.  campiLH  prò  satis  et  frugibus.  Et  sic  sane  locum  no- 
strum intellexisse  vidctur  Seneca  Herc.  fur.  v.  139.  sic  canens:  PaHor  qelida 
cana  prima  (ìhege  ditnùtso  pabida  carpa,  ("leterum  poèta  se  pastoribiui 
adiungens,  ut  saepe,  carpamus  scribit  prò:  Vos,  pastores,  carpati».  Ameis. 
in  labnii  Nov.  Annal.  LaII.  p.  47.,  pastores  et  greges  in  unam  notionera 
confundi  ratus  locum  sic  expiicat:  .,cum  gregibus  procedamus  per  rara." 
-  825.  Haupt.  et  Ribbeck.  novom.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  Il,  22.  —  826. 
Idem  versus  legitur  iam  Ecl.  Vili,  15.,  ubi  vid.  quae  de  omisso  verbo  snb- 
stantivo  adnotata  sunt.  Imitatur  eum  Oalp.  Ecl.  IX.  7,  8.  De  rare  pecori- 
bus  utilissimo  Voss.  confcrri  iubet  Colum.  VII,  3.  Pallad.  XII,  13.  et  Geo- 
pjm.  XVIII,  2.  Of.  ctiam  Calpum.  V,  52  sqq.  —  827.  HejTi.  conferri  iubet 
ralladium  1.  1.  §.  4.  Qtuirta  nora  ralvscftdr.  pottiM  puri  nimUmM  ofUputn 
praebeatiir  aiU  fanJtìs.  —  uhi  quarta  hora  (i.  e.  nobis  fere  octava  vd 
nona;  Romani  enim  ab  ortu  solis  numorabant  boras,  ut  iis  Plinio  teste  K, 
75,  77.  longissimus  dics  quind^^cim  boras  haberet^  cui  caeli  adiungitor. 
quia  temj)oris  mensura  pendet  a  solis  per  caelum  decursu  (cf.  Geo.  I,  335. 
Carli  merutes  *»t  IV.  100.  carli  tempore),  aitim  collegerit^  ubi  aestu  cre- 
scente animantibus  sitis  facta  fuerit.  Vid.  Ovid.  Mct.  V,  446.  Fessa  lahctf 
nitìm  eollegerat.  Heyn.  confert  Hor.  Carni.  IV,  12,  13.  Addiixere  9itim 
tempora,  Virgili.  —  828.  „Praeivit  Hesio<l.  "Koy.  582.  583.  Scut.  Herc. 
393-395."  ff^'  -  querulae  cicadae.  Vid.  à<lnott.  ad  Ecl.  Il,  12.  et 
Geo.  I.  378.  tìc  in  Anth.  Lat.  Burm.  Ili,  164,  1.  Carpare  par  qttmtUt  et, 
par  clamore  cicadis.  -  -  ^yrnmiìent  [ personabunt]  arbusta,  sollemne  de 
magno  clamore  aut  strepitu.  |Hic  versus  in  (^opa  27.  sic  iteratur:  JVwi^ 
cantìi  crebro  rumpnnt  arbtufta  cicadae.  <-f.  etiam  luvon.  I,  12.  commlsa 
mf/rmora  clnnutnt  Snupcr  et  assiduo  mpt^-e  Jsctare  colìonnae.]  Proprie 
rumpitur  aJ^r  clamore  per  silvam  ;  tum  ipsa  silva.  —  Arbusto.,  h,  L  Inter 
vites  iu^ratas  sccundum  Plin.  IX.  27,  32..  qui  cic^das  nec  in  campiSf  nte 
in  frigtdis  aut  fimbrosis  vernar ibus  esse  ait.**  Hetpi.  Ita  etiam  Voss.  De 
artmsio  cf.  adnott..  ad  Ueo.  II,  290.  299.  et  Miilleri  Spicil.  Animadw.  in 
Catull.  p.  13.  Oeterum  cf.  ctiam  similcm  li»cum  Ecl.  IL  13.  resoncnd  or- 
Inutta  cicadis.  --  lunge  cnrrentem  ranalibns ,  ut  Geo.  I,  132.  nVi#  «r- 
rentia  vina.  Pro  plurimonnn  Codd.  et  Nonii  p.  219.  lectione  iubeto  Wakef. 
coni,  iubebo,  quod .  d«»nec  mera  coniectura  erat,  cum  Ii^nio  ceterisqne 
editoribus  reiiciendum  censui,  iiunc  autem,  cum  sciam,  etiam  fragm.  Vat.  a  m. 
pr.  et  C<3d.  Palat.  esse  lectionem,  cum  Ribbeckio  et  Coningtone  in  conteitua 


GEORGIC()N  LIB.  IH. 

Ctirreiitem  i!ignis  potare  i-analìKus  undam, 
Asfltibus  ttt  mediis  umbrosam  cxquircre  vallem, 
Siculi)  uiagaa  lovis  antiquo  robore  quercuB 
IngentiB  tcndat  rsmos,  aut  sicubi  uigrura 
HicibuB  crebris  sacra  nemus  accubet  umbra: 
Tum  tetiulR  dare  nirsua  aquas  et  pascere  riirsua 
Solis  ad  occasum,  cura  frigidus  aera  vesper 
Temperai  et  saltus  reficit  iam  roscida  luna 
Liloraque  alcyonen  roBonant.  acalanthida  dumi. 
Quid  tibi  pasto  res  Libyae,  quid  paso  uà  versu 


recepì  probe  perspioiens,  Tnlgaraiu  lectìonem  quadrare  quidcni  ad  t.  312 
«Ij.  nrntiqaBm  vero  ad  v.  :(35.,  obi,  si  Mtebn  legimns,  non  opus  est,  at 
Iimn.  dare  et  piacere  pri>  Imperativis  poBÌtoB  habeftmiw.  qnud  primi  tttatni, 
«11:4  hcilinH  conatroere  jxissuiiins  mbeho  (paatorce  g^gibns)  tlnr*  ntc.  Etdi 
eoìm  ventra  eat,  qnod  lahn.  iloret,  Vergilinm  in  ciuBraodi  prneoqitiii  fere 
Mmper  Imperatimm  (Geo.  II,  <09.  412.  «5.  in,  65.  71.  96.  164.  206.  IV. 
90.  etc.)  Tel  ConiunctÌTum ,  raro  auteiu  Indicati vum  Fatnri  osarpare.  hic 
(amen  ctiun  «apra  t.  100.  (nofo/nVi  et  infra  IV,  264,  {itiadfi>o).  ut  Ind. 
PtWBentàs  inben  saprà  v.  3IW.  et  edien  BUpra  v.  295.  le^tur.  Of.  otiftm 
Hor.  A.  P.  317.  lìfKpiirere  rxanptar  vìlar.  monmupie  ùiòefio  Doctmn  iml- 
UOortm  ttt.  Heyn.  comparat  madrho  infra  IV,a64.  (Ceteri  rccentiorea  edi- 
tor*» ImperatJTuni  retìnnerant.)  -  330-  ttignU.  Haoc  Adiectivi  forma 
nro  tit^n  il'tpitiM  praeter  b.  I.  lettor  etiam  apad  Ter.  Ad.  IV.  2,  46, 
Leohiloa  {ligniti  peibfmt  /aciimdot,'  nhi  tamen  Prisc.  II,  8,  44.  p.  567.  P, 
Icffit  Qiijneù.  Nostro  quuqae  loco  Codd.  variant;  nìhiloinintiB  ntroqne  loco 
Tiug.  lectio  non  Bollìcitanda.  Di^i  antem  Wagnero  auctore  snnt  canales. 
nt  Tira  aolÌH  perferre  [losBi&t  nec  fatÌEcant,  oli.  Terent.  Ad.  IV,  2.  46., 
ubi  hIìudÌb  lectnloB.  qnibas  in  sole  ntatar,  ìHbtiìs  pedìlms  sibi  fadendos 
«uret.  -  332-  Sicubi.  Cf.  adnntt  ad  Ecl.  Vi.  57.  lUbbek.  ei  CaA.  Pai. 
edidit  Sic^iiie.  Ci.  adnoU,  ad  Geo,  I.  441.  —  antiquo  robore  quereim. 
Cf.  Aen.  IV,  441.  annoto  -  -  robore  guercum.  —  lovit  quercu*.  Of. 
«dnott,  ad  Geo.  II,  16.  —  334-  „»emm  «cciibet,  a(lBt43t,  in  propJDqnn 
gitnni  8it.  imprimis  »ì  in  clivo  Hit.  ot  snp.  v,  145.  aaxra  procnhet  ismbra." 
Hey-  Imino  ab  ipsa  nmbra  verbnni  cnbanili,  aern/>nnAi  hic  transfertor 
-■"  — ■(  ombrani  prei^bentea.  ut  WafrD.  docet.  Ceterum  cf.  Aen.  I.  165.  - 
■3^.  „Tiini  poti  >freges  itei-nin  edncoiidi  et  pascendi  asqne  ad  extre- 
1  veaperem.  Cf.  raipnm.  V,  60  sq.  (et  VEI,  86.1  et  Btipra  UudatOB." 
ue^.  —  Irnuet  nqitait,  nt  mfra  IV,  410.  et  siipra  1,  92.  lentia  pluBÌar., 
Bla  TÌd.  adnott,  UlifioB  a>l  Qrat.  ("yrivi:.  393.  baec  pcrperam  de  tenui  aquae 
MTpia  etplieat.  De  ipaa  autem  re  of.  supra  t.  3.10.  —  336.  Wagn.  Voi.  V. 
teìlpait  ocrasmm.  Vj'd.  cius  Orth.  Vere.  p.  496.  et  Ribbeck.  Prole^-.  p.  444.  — 
Pttper.  Wagnem  iudice  reetius  cum  Aid.  3.  Vetper  maiorì  Utero;  ut  etìam 
luonino  verso  Lima.  —  aera  temperai.  Cf.  enpra  I.  110.  (unila!  nrentin 
Itmtptrat  arra.  —  837.  ..rffieit  roseìHa  luna,  h.  e.  roB  cadena  nocttt. 
dun  luna  lucet;  sed  adBcnptnB  vnl^rì  opinione  Innae  tamqnam  caosae. 
Costai  aideribna  tribnitur  ab  aliis  ffitnor  ilie,  quan  sereni*  tutra  rornnt 
moetibvt,  Pervi?.  Ven.  2(1,  Ea  ipsa  de  rore  et  noctumo  bnmare  observatìo 
fedt  band  dnbie.  nt  T.Qnani  Deam  yóiiaor,  almam  rerum  matrem,  crede- 
reilt-"  WV-j/n.  —  Litnrn  retonant'  aliit/onen,  h.  e.  referunt  eantom 
alnonM.  niemuratse  iam  Geo.  1,398.99.  Bibbeck.  iqucm  Conin^n  aeqai- 
ter)  Larhuinnno  anosore  ad  Lncr.  m,  383.  p.  16l>.  edidit  aliyonfm.  ut 
Ban.  t.  et  Bep.  scribunt.  Sed  vide  Wagn.  in  Philol.  Snppl.  I.  p,  .137.  — 
Aealanthig  prò  cndem  liabctnr  euro  aranthiHe  «en  ctmbteli,  Goldjink. 
Of.  Hrine-  et  Voes,  ad  h.  1.  et  Titins  ad  Calnum.  VI,  7  (ut  rineat  amn- 
Oiida  romùt,  ad  qnem  1.  Bartb.  ronferrì  ìutwt  Nicolaom  LoCnseni  in  Hi- 
MeQ-  in.  26.  Oraecis  qnoqne  et  àxalm^'i  et  lixnylUf  dicitnr.  Vid.  ìin- 
prtmù  .'Velian.  h.  an.  X,  32.  praeterea  Aristor^.  Auh.  671.  et  Pac.  ia7S. 
StddM,  Hesycb..  Gt;m.  M.  v.  'YxnJlnvS/(.  —  sS9  eq.  ,,In  saltuR  et  paecun 
eda««nduB  pane  greges,  dìient  a  v.  333.  Dum  po«ta  nndique  omatuiu  car- 


1 


426  P.  VERGILI  MARONIS 

Prosequar  et  raris  habitata  mapalia  tectis?  340 

Saepe  diem  noctemque  et  totum  ex  ordine  mensem 

Pascìtur  ìtquc  pecus  longa  in  deserta  sine  ullis 

Hospitiis;  tantum  campi  iacet.     Omnia  secum 

Armentarius  Afer  agit,  tectumque  Laremque 

Armaque  Amyclaeiimquc  canem  Cressamque  pharetram;      345 

Non  secus  ac  patriis  acer  Romanus  in  armis 

Iniusto  sub  fasce  viam  cum  carpit  et  hosti 


mini  et  gratiam  ex  varietate  quaerit,  nt  ad  hanc  pascendanun  OTÌnm  curam 
exemplo  invitet,  Afrornm  nomadum  morera  memorat,  qui  per  totam  aesta- 
teiu  pecus  in  saltibun  habent  ;  at  contra  v.  349.  in  septemtrìonalibus  plagis 
scmper  in  Htabulis  pecus  continetur.  —  840.  mapalia,  casae  san  togum 
cannis  ferulisvc  confecta  in  coni  seu  fumi  aut  cannae  speciem,  sparsim  solo 
fìxa,  seu  plaustris  imposita,  vwhilUi,  ut  ex  Sallustio  lug.  21.  [18,  S.]  notum/^ 
Heyn,  Praeter  Conin^onem  ad  h.  1.  (qui  de  bis  domiciliis  Afrorom  nostne 
aetatis  conferri  iubet  Shaw  Travels  p.  220  saq.  ed.  a.  1757.etHay  Western 
Bnrbary  p.  25.)  vide  imprimis  Kritz.  ad  Sali.  1.  1.,  qui  de  formia  Festuin 
h.  V.  (Gramni.  Lat.  T.  II.  p.  169.  Lindem.),  de  exstruendi  modo  LiTium 
XXX,  3,  8.,  praeterea  vero  Tac.  Ann.  Ili,  74.  ibique  Ernest.,  IV,  25,  1. 
Hist.  IV,  50.  extr.  Liv.  XXIX,  31,  8.  Plin.  V,  3,  2.  Lucan.  IV,  684.  oon- 
ferri  iubet.  Forma  tantum,  non  si^nificatione  differunt  itUipalia  et  màgaiia, 
Aen.  I,  421.  —  raris  habitata  tectis,  quia  ipsa  sunt  rara,  utpote  ma- 
ximis  intervallis  dispersa,  idcoque  i.  q.  raras  habitationes  praebentia.  Ameis. 
tamen  p.  33.  panilo  artificiosius:  „quorum  vix  singula  lecta  cminent,  he- 
wohnte  IIiltt4*.n,  von  tleiien  man  nur  hier  und  eia  ein  Dach  erblicht.''*  Imi- 
tatur  h.  1.  Sen.  Troad.  836.  Oleuos  t^^tis  habitata  raris,  —  341.  ex  ordine, 
continenter,  [nnunterbrochm  /ort).  Ci.  Geo.  IV,  507.  Aen.  I,  456.  V,  773. 
VII,  1.39.  177.  Ovid.  Met.  Il,  109.  XII,  211.  XV,  733.  etc.  Praeiverat  Luer. 
V,  419.  ex  ordine  pò  naia,  i.  e.  deincej)8  cnarrem.  Cf.  Hand.  Tura.  II.  p. 
653.  et  adnott.  ad  Ecl.  VII,  20.  —  84Ì  longa  deserta.  Vìd.  adnotfc.  ail 
Geo.  I,  393.  —  343.  Ho  spiti  a  sunt  certae  sedes  ac  stabula,  quo  se  red- 

Siant.  Cf.  infra  Geo.  IV,  24.  ibique  adnott.  et  Pallad.  V,  8,  2.,  ubi  parìter 
e  apum  hospitiis  sermo  est.  —  tantum  campi  iacet,  tam  loiu^e  patent, 
porriguntur  campi,  quibus  verbis  accuratius  descrìbuntur  supenoxm  Umga 
flcserta.  Ladew.  (contra  quem  recte  disputat  Ameis.  Spie.  p.  33.)  prorsus 
novam  proponit  explicationem  :  pecus  tantum  in  campo  {auf  freiem  Fétdt, 

3uod  potius  esset  sfd)  dio)  iacet,  ut  campi  sit  (/asus  locatiyus,  quemadmo- 
um  Aen.  XI,  87.  XU,  130.  382.:  quod  etiam  Conington  iure  reprobai 
—  Omnia  secum  agit.  Conington  confert  Varr.  R.  B.  II,  2.  in.  sàUièm 
qui  pascuiU  et  a  tectis  longe  absunt,  portant  secfim  crates  aut  retia^  qmbut 
cohortes  in  solitudine  faciant,  ceteraipie  utensilia.  —  344.  Imitatnr  huBC 
locum,  quem  etiam  Val.  FI.  VI,  324 — 439.  ante  oculos  habuìt,  Silios  II. 
441  sqq.  —  345-  „Amyclaeum  (vid.  v.  89.)  canem  et  Cressam,  s.  Cre- 
ticam,  pharetram  a  praestantiore- genere  fvid.  ad  v.  306.  et  infra  ad  t. 
405.]  nominat.  Alibi  de  Nomadibus  Afris  talia  memorari  non  posaent.  Ita 
haerent  Inter])p.  in  Horat.  Od.  Ili,  26,  10.  UI,  19,  8.''  Heyn,  De  caniboi 
Spartanis  vid.  supra  ad  v.  44.  Ut  hic  Oressapharetra,  ita  v.  e.  Pn».  IL 
1,  61.  Cre^ae  herbae,  Ovid.  A.  A.  I,  758.  Cressa  corona  (Arìadnes)  etc 
Proprie  Cressa  est  mulier  Oretensis.  Masculi  enim  generis  forma  Oressut 
nusquam  in  veni  tur;  cognatum  autem  Adiect.  Cressius  lej^tur  t.  c  Aen. 
IV,  70.  et  Vin,  294.  —  346-  ^Agit  secum  omnia  Numi&,  ut  Bobìdiu 
miles,  cum  armatus  incedit:  hoc  est  Romanus  in  armis '^  adìectom fo- 
triis,  pulchro  epitheto,  quod  patriam  virtutem,  disciplinam  in  aninuun  re- 
vocat.  —  347.  iniusto  sub  /asce,  magno  onere,  [cui  ferendo  vires  rà 
suffìciunt],  utServ.  iam  explicuit.    Cf.  ad  Geo.  I,  145.,  ubi  laòor  inprobn*- 

4 Quem  tamen  locum  nos  aliter  interpretati  sumus.  Aptius  contolorÌB  Geo. 
.,  164.  iniquo  poiulere  rostri  ibique  adnott.  et  Cic.  Or.  10.  extr.  inìuttsm 
onus,]  Res  est  nota  de  Romano  milite  vel  ex  Cic.  Tusc.  Qa.  Il,  16.,  et 
laudatur  Veget.  I,  19.   Pondus  quoque  baiulare  usque  ad  LX  Ubras,  f^ 


;0RG1C(JN  LIB.  in. 

Ante  exspectatun]  positU  stat  iu  agmiac  caatris. 
At  non.  qua  Scylliiae  gontca  Maeotiuquti  linda 
Tiirbidus  et  torqueni»  naTcntu  Hister  Iiarenas, 
Qiiaqiie  redit  medium  RKudope  porructa  sub  axcm. 
Illic  clauea  toiient  stabiilis  armcnta,  nQi|iic  iillae 
Aut  lierbao  caiupo  adparenl  aiit  arbore  Irondcfi; 


Berteox 


iter  fodere  gradn  militari  etc.  Cf.  Interpp.  ad  Tacit.  flenn.  3(1."  SevH. 
-  rum  rarpit.  Nonius  p.  312,  17.  et  IJitnat.  oA  Ter.  Andr.  I,  1,  9.  tfm 
■pil  contro  Ver^ii  Coda.,  quorum  Vatic  ,  quei»  sequìtur  Rihbeck.,  hic  di- 
..teoxbibet  fnnnatu  qwnn,  de  i]na  riii.  Wagn.  Urtli.  Verg.  p.  4411.  et  Ribbeck. 
Prdc);.  p.  438.  —  348.  Ante  ex'jìnctatum,  anteqaani  eiapectctur.  h.  o.  bu- 
Uto,  repente.  Vid.  Ovid.  Met.  IV,  79U.  Ante  exgpectatum  lactit  tamen:  ibid. 
Vili,  i.  Ante  e^tpectatum  pnrtas  temiers  peliloi.  Silioa  II,  31.  anbUur 
libi  cofia  nostri  AnU  ej-itpeekUHm.  S«n,  Ep.  114,  Verbo  ante  exuptrtatuin 
eadentia.  Eodem  svnna  ap.  Vcllri.  IH,  123.  le^tur  txaptclato  maturili» 
et  »p,  Siliom  X\n.  :.w<.  .u-u  .t^f-.-.-taio.  Cf.  etiam  fìrakenb.  ad  SU.  1. 1.  et 
Barro,  ad  h.  l.ideiri.(ii.-  ;i.|  V..n,.i,  n.  123.  Haapt..  Rihbock.  etConiofft.  ■ori- 
bere  Holent  r.xp.'i-Uir,'  .ir.   S.il  il.:  ■  Wiign.  Orth.  Venj.  p.  436.  Corsflun.  de 

pron,  I.  p.  124.  v\.  Uibl k.  i|.-iiiii  l'i-.iU'n.  ^.  445  8q.  Additiiin  A<i»ii priuseum 

Wagn. Omelia  con.ìlriicliiuit:  {>ì>sII<iiij  L-enani  prò:  ante  tm&xaahhoste  a»|ieutit- 
tu:  sed  eiinplìciur  vidiitur  Ladewijhi  et  ComngtumR  ratio,  qui  do  Dativo  ctbico 
ooffìtaot.  ^  „»tn,t  in  agmine,  adntst  s^ino,  utincrdern,  ire^  iteqiti a^nmu!. 
Untatiore  modo  direree  :  agmen  ttat.  Scuioet  a^men  ipse  exereitas,  dnm  tnce- 
dit"  Hej/n.  Bibbeck.  Cod.  Pslat.  Mcntas  edìdit  m  agmitta  ^cf,  cios  Pruleg. 
p.  3IU.}  et  Peerlk.  p,  2^.,  coli.  Geo.  II,  36U.  emnpo  tUHit  ng/meM  averlo, 
ooniicìt  oppoailii  ulani  agmina  contri»,  cum  mitee  «n  n^tne  Bit  iniW  in 
itii^M  et  in  optimia  ('odd.  le^tur  ttat  agminc.  Sed  qoid  Tir  doct.  censet 
de  looìs  Tao.  HÌHt.  I,  23.  In  itinere,  in  ngmint,  in  itationibtu  -  -  militem 
nomine  voenre  et  Val.  FI,  VI,  452,  in  agmine  lUare!  quoB  afferens  Ladew. 
reet«  duuet.  in  agnine  esae  t.  q.  agmiae  ÌTatrurto  et  indicare  loilìteH  ad 
qnadnue  iiii]ieriniii  eiseqnandnm  puratos.  —  potiti»  caulrii,  dum  interea 
ed«rìi«r  castro  ponnntnr.  Nani  cmn  a^traen  hosti  se  ostendit.  a  tergo  val- 
ium flt,  —  S49.  Cttm  toto,  qui  nequitur,  loco  conferrì  putest  Ovid. 
Uet  Si.  692  aq(i.    —    At    tion   ita  pascitur  itque  necus  et«.    Debet  ita- 

Se  maior  dietinctio  {ioni  Ld  fine  verona  3fi1."  Htyn.  At  non  eaìm 
ad  raro  «lltptieo  pouitur,  at  ci  antecedenti  bua  verbani  temporìs  ÌDtelli- 
Kendam  sit:  Cf.  Geo.  IV.  530.  Aen.  IV,  52!).  (ateme  etjani  Wagn-  Qa. 
Virg.  p.  121-1  -  Miieotia  unrlu.  ut  apod  Val.  FL  IV,  720.  Mattia 
a^gtiora,  apnd  Plìn.  II.  67,  G7.  Afaeitlia  jaabtn,  et  IV,  12,  24.  htifoiia» 
iacu»  prò  palude  Mao"tidc.  <iuiw  hit  omnuio  septcnitrionalibiia  ireervìt  re- 
monibuB  indicandis.  Ita  etiain  .\en.  VI.  800.  Mar.otia  ttUiu,.  Val.  FI.  VI, 
M.  Maeotiu  pnliea  etc.  —  350,  tiirbiiln*  eo  ipso,  ijaod  arenas  flavenles 
Ufrqvet,  seeum  volvit.  Vid,  enpra  v.  154.  Ordo  enim  verboruni  hic  est: 
Bl  turhidvt  torqiirju.  Vid.  adnott.  ad  Aen.  THI,  ga».  lanpra  ad  Geo.  I, 
'  U9.  Mo.  etc,)  -  Hitler.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  II,  497.  —  351.  „redit 
porrcela,  prò:  it,  procedit,  est  porreeta,  accìpiefi.  Valgarìs  raiio  eret 
«((a  M,  iiica  Scjtbia,  palne  MocoIìb,  Ister  et  Rhodo^;  ned  ut  fiettit  *t 
de  montiboi'  dieimiui.  sic  redit  prò  hoc  ipso  poni  potuit.  Similiter  vergit, 
ttmdit  molla  ad  aeptenitrionem."  Hej/n.  Noli  tatoen  putare  redire  idem  ai- 
gniftoare  posse,  qaod  prueedcre.  Inimo  rtilire  hie  rexpìcere  videtor  eorvam, 
Sifleiam  muiitia  tr&ctum,  ijui,  a  merìdie  ad  septcmtrìoneiu  porrecttu,  inde 
mnicirealam  dacens  merìdiem  versoe  redit  (noA  berumaiefitu  Servio  prO' 
ptcna  vocatnr  gammoida  (yafifiotiStit]  i.  e,  in  formom  literae  t  relleiai. 
PeerU.  tamcn  p,  257.  audacter  coni,  riget.  coli.  Ovid.  Het,  IX.  ISO.  Silio 
m.  480.  i0vid_  ei  P.  H,  7.  72,1  et  GronoT.  ad  Sen,  Oed.  475.  tJelemin  de 
baa  BhodojiF.  cf.  aduott.  ad  Ed.  VI,  30,  et  do  axe  prò  polo  posita  ad 
Qeo.  n,  171,  Thrarin  yeto,  ubi  Rbodope  qaaerenda,  a  posteriori  boa  scriptori- 
tau  band  rsm  tt>rri«  sejttemtrionalibns  adinn^tiir.  Cf,  infra  Geo.  IV,  517. 
Ù^qae  aduott.    Aecuratius  de  hac  re  e^it  Vusa.  ad  h.  1.  -  -  ,,mediuia  tuo 


428  P.  VERGILI  MARONIS 

Sed  iacet  a^geribus  niveis  informis  et  alto 

Terra  gelu  late  septeraque  adsurgit  in  tdnas.  355 

Semper  hiemus^  semper  spirantes  frigora  Cauri. 

Tum  Sol  pallentis  haud  umquam  discutit  umbras^ 

Nec  cum  mvectus  equis  altum  petit  aethera^  nec  cum 

Praecipitem  Oceani  rubro  lavit  aequore  currura. 

Concrescunt  subitae  currenti  in  flumine  crustae  360 

Undaque  iara  tergo  ferratos  sustinet  orbis, 

Puppious  illa  prius,  patulis  nunc  Iiospita  plaustris  ; 

Aeraque  dissiliunt  volgo  vestesque  rigescunt 


axem,  [i.  e.  recta  ad  septemtrioneml  sub  polum,  non  ex  geo^raphica 
tione  poni,  patet  per  se.  —  854.  Sed  iacet  terra  late,  informis  aggerihu» 
niveh  et  alto  fjelu,  septemque  in  vlnas  ea  a<Uurgit,  se.  his  ipsis  aggeribus 
nivis  et  alto  gelu  seu  glacie.  Poetica  ratione  eitulit,  quod  volgare  erat: 
nicy  qua  terra  obducta  est,  ufìsurgit  in  septem  idnas,'*  neyn.  —  Rectissime 
Wagn.  Qu.  Virg.  XXXIV,  3.  hune  locum  inter  eos  refert,  ubi  altemm  Ver- 
bum  finitum  per  (epulani  adiectum  prò  Participio  est  positum  (vid.  ad  Ecl. 
VI  20.  Vin,  97.  Geo.  II.  56.  207.  etc),  ut  sensus  sit:  Terra  iacet  informis 
gelu  adsurgente  in  altitudinem  septem  ulnarum.  Po?tam  vero  omatus 
causa  hic  et  in  seqq.  rem  nimis  auge  re  et  in  maius  extollere,  non  est  quod 
moneam.  Ceteruni  ut  hic  Vergilius  terram  ob  hiemem  informem  cucii, 
ita  Hor.  Od.  II,  10,  15.  hienies  ipsas  informes  vooAt.  —  356.  Cauri.  Vid. 
Bupra  ad  v.  278.  Òauri  frigora  inveniuntur  etiam  an.  Grat.  Cvneg.  420., 
ubi  V.  296.  Ckturinum friggi»  ìegitur.  —  357.  Tum  in  aescrìptiombus  ad  re» 
connectendas  usurpan,  docet  Wund.,  c^ll.  Tibull.  I,  3, 71.  Via.  imprimis  lahn. 
ad  Ecl.  ITI,  10.  p.  373.  ed.  II.  — jìallentea  umbrasy  dies  iUius  temporis 
caliginosos.  y,umbrfte  sunt  nebulac  et  caliginosum  etiam  interdiu  cae- 
lum  per  maiorem  anni  pai-tem.  Tres  hi  versus  ex  Homero  versi  Odyss. 
XI,  15-19.  Of.  Tibull  rV,  1,  65  sq.  Val.  FI.  lU,  399.  Ovid.  Met.  XI,  592." 
Heyn.  Similiter  Lucr.   V,  640.   de   ge.lidÌM  frigoria  umhris  loquitur.  Vow. 

Fraeter  Homeri  1.  1.  confert  Pind.  Isthm.  iV,  29.  Diod.  V,  25.  26.  Lucan. 
V,  103.  Curt.  Vn,  3.  —  358-  inrectuH  equin,  curru,  ut  Homer.  tnnotf 
prò  itofiart.  Cf.  Nitzsch.  ad  Hom.  Od.  V^  371.  Ruhnk.  ad  Ovid.  Her.  I, 
46.  Burm.  ad  Ovid.  A.  A.  I,  214.  et  Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  7,  77.  VoL  I. 
p.  391.  —  359.  f.rnòro  -  -  aetjnore  non  proprio  vocaoulo,  sed  ornante, 
prò  rubescente  a  sole,  igneo.  —  360.  Omatissimi  versus  de  glacie,  ex  re- 
pentino gelu,  [quìbuscum  cf.  simillimus  Ovidii  locus  Trist.  Hr,  10.  imprìmÌB 
inde  a  v.  25.].  Molhjtqne  luti  concresrere  cmstaa  dixisse  ante  exun  tucre- 
tiuni  VI,  626.  notant  Int^rpp.  Idem  ferratos  rotnrìim  orhes  VI,  550."  He^fn. 
Wund.  conferri  iubet  Plinium  Paneg.  e.  12.  Dannòins  -  -  durcUus  glaeie 
iiigentia  tergo  bella  transportat.  —  361-  or  bea  prò  rotis  s.  planstrorom 
tympanis  iam  supra  v.  173.  legiraus.  —  362.  nnda  -  -  Puppibus  illa  (de 
quo  Pron.  pleonastice  adiecto  vid.  adnott.  ad  Aen.  I,  3.)  -  -  hospita 
etc.;  quae  antea  naves  hospitio  quasi  excepit,  i.  e.  tulit  (cf.  Àen.  HI,  337. 
hospita  aeqtiora)^  nunc  plaustro  (vid.  ad  Geo.  I,  163.)  fert,  sustinet: 
p  a  tuia  autem  plaustra  sunt  &iuj^at  lata,  ut  apud  Ovid.  Met.  Vili,  676. 
patula  canistra,  apud  Plin.  XXXVI,  9,  14.  §.  3.  patulae  in  Uttìkidinem 
naveJt  etc.  Recte  enim  Hc^ti.  post  Burm.  aliosque  paUdis  ad  plausiriè  re- 
fert ex  canone  ilio,  alterum  potius  omandum  esse  epitheto,  quam  nomen 
prius,  unde  maior  orationis  vis  exsistat.  Burm.  patula  plaustra  de  apertìs, 
nc»n  tectis  et  constratis  accii)it.  Alii,  ut  Wakef.  ad  Lucr.  VI,  bbO.,  p€t^dii, 
quoil  C^ommate  a  seqq.  seiungunt,  ad  puppes  referri  malunt,  (ut  supra  E. 
445.  legimus  pandas  carinas).  Sed  (quod  iam  lahn.  docuit)  obstat  Adverb. 
priiiSy  quod  cum  oppositum  sit  voc.  nunc,  eitremiun  locum  tenere  debet. 
—  363.  „Aera  dinslliinity  ut  Geo.  IV,  135.  136.  saxa  gelu  rumpuntnr. 
De  aereis  vasis  e  gelu  ruj»tÌ8  fuit  fama  ex  Eratosthene  àp.  Strab.  U.  p. 
126.**  Heyn.  Aera  prò  vasis  et  instrumentis  aereis  legimus  etiam  Aen.  Il, 
734.  et  VI,  165.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  I,  593.  ~  volgo.  Cf.  infra  ▼.  494. 
et  Aen.  lU,  643.  ibique  adnott.  —  vestes  rigescunt  Induiae,  h.  e.  ìb 


GEORGICON  LIB.  lil. 

ludutae  caeduntque  sccuiibua  huniida  viua 
Et  tutae  Hulidaw  in  glBeìem  vertere  lacunae 
Stiriaque  iupexis  induruit  liorrida  barbia. 
liiterea  tolo  non  xetius  aere  uiuguit: 
Intereunt  pecudes,  atant  circmnIiiBa  pruìuis 
Corpora  umeua  boum,  contertoquc  nomine  cervi 
Torpont  mole  nova  et  suminis  vix  curnibus  exetant. 
Uos  non  ìnmissiu  canibus,  uou  cassibue  ullis 


-   caedunt   lecurifiui 

_.     . _. _.  d&i.  „humiaa  vina, 

...  ftlibi  fluida.  Non  itEique  utiiisum  upitheton,  at  spud  Quìuetil.  Inat, 
TUl,  6,  4U.  |irami).  at  illud  imlutat:,  iutentrutandum;  invita  natun  aua 
hoiiuda  et  liquida.  Cetemm  cf.  Geo.  IV.  3U3.  hianiila  regna  et  Aen.  V, 
5M.  hmóda  nmrMi.j  Locnm  eipresBiBse  videtur  Ovid,  Trist.  III.  lU,  'l'i.  'i\. 
[Uf/oyue  eotMstwiU,  formam  «rminlin  te»tae,  Viiui,  aec  liaiuta  meri,  ami 
ebUa /rutta  fnliHiU.\  Unrni.  laudat  Statii  lDt}ip.  ad  Theb.  IV,  I,  «t  Hoarob. 
Sat.  VII,  11.  Vini  nsum  in  terrìs,  qnae  cerevìsia  utebantur  v.  3711.,  non. 
■atU  commode  uiumurasiie  Haraneni,  alìl  TÌdeniiit."  Meyit.  Non  tanien 
de  tinii  ibi  natis,  «ud  iniiiurtatiii  «ennunem  asse  patet.  -  385.  iaeu- 
naé,  Ucus  et  stf^na.  Wundert.,  coi  etagoa  poat  liuiuma  coacreta  K^ln  (v. 
36tl.)  abnndare  videntur.  prò  im-ana^  polins  laqtinae  volt  le^,  ijuud  Bu- 
thiuB  re  vera  edidit.  SeA  KtXe  lahn.  docet,  buie  vel  leotioni  vel  exjilica- 
tioni  otistare  verba  addita  lotae  in  gUtciem  vrriere,  et  gtadatiune  m  bis 
uun  ease  Vergilium.  LarUHa  tiro  aijua«  cuLlGotiuno,  stacnn,  lacu,  lejfitnr 
etiam  anpra  Gev,  I.  UT.,  apud  Lucr.  VI.  .'ijl,  Mari.  IV,  1.  et  alibi:  ut 
mare  ipauiii  k  Luer.  IH,  Mi.  et  V,  7<J2.  uiUiae  kcctmue,  ab  Auct.  kwl 
Berenn.  IV,  tu,  lì.  /iepbmtae  lucravi^  y'ic*tuT.  Riblieck,  uroTocaiis.adl.acb- 
manD.  in  Luci.  (Ili,  1U31.|  p.  2ua.  et  KìfauiheL  in  Hus.  Rhen.  VUI.  p.  494. 
anni  Hed.  a  lU.  pr.  ecrìpsit  hKvitae.  Vt.  eiua  Pruleg,  p.  43(1.  —  certere  prò: 
M  vertere,  L  e.  aulent  ne  vertere.  Vid.  adnutt.  ad  Geii.  I,  4ìt.  (itemqne  ad 
EoLIV,  45,  Geo.  ì.  33.1.  Aen.  I,  234.)  -  Sfifi.  Cf.  Ovid,  Tri«t.  HI,  10,  21. 
&WfM  toiuiat  moli  gliicie  pendente  eupilli.  Et  Hi'Wt  indueUi  candida  barba 
yalu.   —  induruit.     Vid.  adnolt.  ad  G«u.  1,  4».    V.i.  auteni  Aen.  IV,  251. 

gUicie  rigtt  horrùlu  burlili,     ("im Ìnfimi   har-   —- "■■ "■"   -nianailonto   •;« 

cohaerere  putat,  ut  aenun  nit  de  burba  «on 

qoud  talutfn  quuiuodu  lii'rì  )><itiit>rit  tuli»  ÌIlik  m  unii-ieiii  M^rsis,  ni*ii  pt^r- 
Spkii>.  Immu  haec  vevba  nun  ari'liuH  cutii  M'tvris  culiopreiit ,  qiuuu  vette» 
rtgmdai  coni  oeribus  di^bilicntiliiui  et  vinia  aouuriliiis  caenis.  Cetetum 
Peorlk.  p.  ió7  sqq.  buiiG  Iul'uiu  od  arbitriuui  ulv  c<>nstitait,  ut  v.  262— U. 
tUHqQaiu  spnrida  eiiccret.  v.  30<<.  autcni  poat  v.  3!62.  traiispoDeret;  quod 
,  abauniua  esse  ducet  Hìblieeli.  Pruleg.  p.  51..  cniii  tjubiectani  ^mu  effrena  a 
'  Vflibo  suo  l'elaiKT  aeiuugi  nun  possit  immiita  aliena  sentontia  Sliria  -  -  - 
iitdKnit.  Veraas  tamen  362-  etiam  baie  vira  ductisg.  ut  loqoacior  displicet, 
— 867-  o""  «et'»*  vvid.  ad  Geo.  U;  277.)  Hern.  eipUcat:  non  niiniu  atqae 
ante,  culi.  Geo.  II.  277.  ;  rectioB  vir.  duct.  in  ^bodu  Nov.  Bibl.  crìt.  T.  VOI. 
V«l.  n.  p.  IWi.  (u  Wh^i.  laud.l:  quam  saevuiu  frigna,  tam  moltae  nivea. 
—  loto  aere  niuguit,  cut  tutua  aSr  nive  cadente  repletus.  -~S68.  npru- 
ini*  prò  nivibnK.  V'idetar  puota  h.  1.  certaKsc  cum  Homern  II.  XII,  27H— 
2B6.  praMlarn  loco.  Accips  de  repentini»  nivibua  per  eu»  quoqne  dieii, 
ipiibns  pecudea  atsbolia  enusaae  paacuntor."  Heyn.  mA  hoc  cuntradicit  iìa, 
quae  V.  352,  legimua  :  quare  cogita  potiua  emù  Ladew..  Wa^.  et  Co- 
BJngt.  de  bubua  planatro  iunctia  et  anbitiii  nivibus  ubnitia.  Aliter  tanicn 
Allieia.  Spie.  p.  33  aq,:  „nives  per  tenues  rinias  in  Ì^db  stabula  pene- 
tnat,  qnu  l'actu  pecndee  gelu  interemiti"  quod  pruban  non  poteat,  nivi- 
làia  enim,  quae  per  tenues  rinias  se  insinnant,  [lecudca  vii  possnnt 
mteiire,  oiaiures  antem  rissuros  pecuarii  in  atabuti.i  suìa  n<in  ferent.  — 
MS.  Corpora  maqna  heum.  Cf.  odnon.  ad  Aen.  I,  l»3.  Watni.  Voi. 
V.  òavtm  edidit.  Vid.  adnott.  ad  v.  41».  -  S70.  Jimftt  nova,  se. 
nivis,  Hejniu  et  (^.unìngtunì  Mt  iuaoluué,  Witi^nuru  autcm  reuens  lapaa.  rriur 


430  P.  VERGILI  MARONIS 

Puniceaeve  agitant  pavido»  forinidine  piimae, 

Sed  frustra  oppositum  trudentis  pectore  montem 

Comminus  obtruncant  ferro  gravitorque  rudentis 

Caedunt  et  magno  laeti  clamore  rcportant.  375 

Ipsi  in  defossis  specubus  secura  sub  alta 

Otia  agunt  terra  congestaque  robora  totasque 

Advolvere  focis  ulmos  ignique  dedere. 

Hic  noctem  ludo  ducunt  et  poeula  laeti 

Fermento  atque  acidis  imitantur  vitea  sorbis.  380 


ratio  mihi  praeferenda  viiletur.  Ceterum  Heyn.  recte  docet,  quod  hic  molein 
(nivis),  idem  v.  373.  esse  montein,  —  373.  ^formidinemnÌQ  tuniculum 
illum  venatonim,  plumis  intextuni,  esse,  quo  [parteiii  silvae  circumcludente] 
cervi  territi  in  retia  aguntur,  obvium  est.  VX.  Aen.  XII,  750.  IV,  121.  et 
Sen.  Hippol.  46.  pietà  néòeiiti  linea  penna  vano  clutlat  terrore  feras.'"'' 
Heyn.  Vid.  etiam  Lucan.  IV.  437.  et  sen.  de  ira  II,  12.  Accuratius  de  hac 
formidii\e,  xTj  ^r^glv^i^  Graecorum,  agit  Nemes.  Cjn.  303  sqq.  —  374.  rii- 
dtntis.  Hoc  verbum,  quod  proprie  dicitur  de  asinis  (Ovid.  Fast.  I,  433. 
VI,  342.  A.  A.  Ili,  2im.  Per».  Ili,  9.  Apul.  Met.  VII.  p.  130.  Elm.ì,  inter- 
dum  etiam  ad  alia  animalia  transi'ertur.  ut  liic  ad  ccrvos,  Aen.  VII,  16.  ad 
leones,  Olaud.  de  Uons.  Mali.  ITieod.  296.  a<i  ursos.  Praeterea  cf.  Aen. 
VIII,  248.  et  IH,  561.  —  375.  ,,magno  l.  ci.  rcportant.  Imitatus  est 
hunc  locum  Silius  XII,  253.  Goleam  magno  nociàm  clamore  reportatis.  — 
376-  Vita  populoruni  borealium  declarata  per  ea,  quae  de  Tnracibus  et 
Sannatis  narrari  solebant,  partim  etiam  de  Uermanis.**  Hfyn.  Cf.  Xen. 
Anab.  rV,  5,  25.  Melam  II,  1.  et  Tac.  (ierm.  16.  —  Ip/tif  dum  cetera 
rigeut,  ut  recte  Wao^n.  haec  explicat  Qu.  Virg.  XVIII,  2,  6.  Cf.  adnott.  ad 
Geo.  II,  527.  —  f^defossos  npecus  prò  fossis  dixit,  ut  in  ('ul.  273.  de- 
fossas  flomos  uro  subterraueiK.  Defodere  est  proprie  alte  fodere,  mox  et 
fodiendo  aliquiu  condere.**  Heyn.  Plerumque  de  rebus  dicitur,  quae  info- 
diuntur,  ut  supra  Geo.  II,  507.;  interdum  vero  etiam  de  terra  ipsa,  quae 
alte  effoditur,  ut  apud  Hor.  Sat.  I,  1,12..  uuid  iuvat  te  pondutt  auri  Pur- 
tim  de/ossa  timidnm  deponere  terra.  —  377.  tota 8  \  que.  Vid.  adnott. 
ad  Geo.  II,  69.  344.  443.  et  alibi.  —  378.  advolvere,  advolvere  solent, 
ut  modo  V.  365.  vertere.  —  379.  noctemy  tempus  longae  hiemis  ob  oali- 
ginem  noeti  simiUimum.  ('f.  v.  357.  358.  —  ludua  de  omni  genere  hilarì- 
tatis,  de  oantu,  saltu,  alea  etc.  intelligendum.  Vid.  interpp.  ad  Val.  FI.  I, 
251.,  qui  bunc  locum  imitatur:  ducunt  vero  est  transigunt,  exiguut  usque 
ad  finem,  ut  Prop.  V  dV),  6,  85.  noctem  ducere  cannine,  Aen.  1,  748.  et 
Ovid.  Met.  XII,  Ì59.  nocU^n  sermone  trahere,  Aen.  VI,  539.  jlendo  ducere 
horas.  Sic  etiam  prodmere  noctem  (dloquiis  apud  Lucan.  X,  173.,  noctem 
producere  vino  ap.  Martial.  II,  89.  etc.  et  nostro  loco  simillime  Stat.  Theb. 
Vili,  220.  vario  producimt  sidera  buio.  Cf.  imprimis  Obbar.  ad  Hor.  Ep. 
I,  5,  9  sqq.  (ubi  legitur  sermone  tendere  noctem)  Voi.  I.  p.  257.  et  quoe 
ille  laudat.  Eodem  scnsu  Aen.  IV,  560.  ducere  soninos, —  ÒSO.  ,,pocula 
vitea,  vinum,  [vid.  Ecl.  Vili,  28.  ibique  adnott.  et  Ge(>.  1,9.1  imitantur 
fermento,  hordeo  seu  frumento  fermentato,  h.  e.  cerevisia,  €Uque  sorbis. 
Frane,  /romeni;  notabilis  locus,  utpote  de  cerevisia  e  frumento  cocta.  Tac. 
(Jerm.  23.  J^otui  ìnnnor  ej-  hordeo  aut  Jrumenlo,  in  quandam  similitudineni 


visia  cf.  Tac.  Germ.  23.  et  Plin.  XIV,  22,  29.  et  XXII,  25,  82.  —  sorbis. 
Agi  videtur  de  \ini  genere  nostro  vino  ex  pomis  parato  simili.  Ct.  Pallad. 
II,  15,  4.  Itera  e^  sorhÌH  maturiti^  sicut  cw  piria,  vinum  Heri  traili  tur  et 
aceivm.  et  Plinius  XIV,  1(».  19.  ^.  3.  Est  autem  sorhus  nobis  Sperberbarnuj 
Arlesl>e£re.  Cf.  Plin.  XV,  21.  23.  Di.^scor.  I,  175.  Theophr.  h.  pi.  Ili,  12. 
Varr.  R.  K.  I,  59,  3.  Cat.  li.  K.  7,  5.  Colum.  V,  lo,  19.  XU,  16,  4.  Pallad. 
Il,  15,  1.  4.  alios.  <.iraecis  ij  uà,  oìr\,  oi''«,  bacca  rò  oor,  Gallis,  Italia  et 
Hispanis  etiam  nunc  Soròe,  Sorba,  (Gallis  etiam  (Jormier)  vocatur.  Wagn. 


[ 


GEORGICON  LIB.  lU. 

Talis  Hyperboreo  Heptem  subit'ctii  Iriuni 

GeDB  enreua  virma  Khipaeo  tundìtur  Euro 

Et  pecudum  fulvis  velatur  curpora  saetis. 

Si  Ubi  lanitium  curae,  priuium  aspera  sitva 
Lappaeque  tribulìque  abitini  ;  tuge  uabiila  latita  ; 
Continuoque  greges  villis  lege  inollibus  albos. 
illuni  auteui,  quamviti  arius  sìt  caDdidus  ipse, 
Nigra  sub  est  udo  tantum  cui  lingua  palato, 
Reice,  ne  niaculis  infuscet  veliera  putlis 


in  edit,  min,  fermeiUo  aUiue  noròit  i>ru  surbis  lermcntatis  pusituiii  puuit: 
TMtiiu  aotvni  Ànieia.  ijpic.  {i.  34.  et  LaJew,  de  duplìoi  genere  putus  viilentoi 
C4»^taje.  --381  aqq.  „ItAR^Qut  gentesburealeB.  SepterntriuteuMTitein  fr»t>- 
M*,  h.  e.  boves,  quasi  lenone»  a  terendn  dìctì  ^vid.  Var.  L.  L.  VI,  4-  VII,  74. 
et  Quii.  II,  21.1,  sidna.  antiqujs  Graecig  à/taSn  appcUAtam,  quia  sab  pian- 
stri  specie  aeptein  Tersa»  poluDi  arcticum  stellas  repraeBentabàl;  ut  [ortasae 
teptenttria  aìt  i^tem  atellanun  terio  unii,  uuiruii.  lu  plaostrì  locuin  mox 
ma  mainr  et  miDur,  aut  altera  cen«  iHom.  Qàym.  V,  2Ti.)  succeMit:  vid. 
knX.  Pliaenoui.  2".  et  cf.  Aen.  I.  744."  Hnpt.  —  Hypvrboreo  |vÌJ.  bu- 
pra  V.  1!iO,)  —  Heptem  aubiecta  trioni.  Eadeiu  tmcsU  inTenitur  apud 
Cic.  N.  D.  11,  41.  lUò.  <ei  AratuiKi  Slellae,  Quaa  nottri  SrpHrm  luUli  vod- 
tan  trione»,  et  Ovìdium  Het.  1,  64.  Scythiam  Srplanqite  trionei.  —  S82. 
0*n»  »ffrenoruni  virorum,  h.  e.  iitiuiantom,  feronun.  —  A'uruin  hic 
prò  ijoocuiuqae  Teuto  dictmu  putat  Hejii.  ;  ned  caia  Eurai  aepteuitrìuualibiu 
regionibiis  imprìiuia  sit  infestiu,  cauM  non  pairt,  iiuidiii  enm  priiurie  hic 
dictoiu  eapiaiima.  Hhipaeut  vuuatnr  a  uioulibus  lUii^iaeÌB,  de  qnlbua  vid. 
adiii>tt.  ad  Geo.  1.  240,  et  Vuss.  ad  h.  1.  Kìbbeck.  etuun  liic  aerìpait  Ri- 
pkaeo,  —  3S3.  velatur  recte  Ueinti.  reposuit  e  Cudd.  Rum.,  Pai.  etliod., 
q;itibiucuiu  facitEufiman.  p.  256.R.-,  ut  bic  aatisBÌJiiuia  illiun  habeamus  graecia- 
moni  fmt  velatur  carpora,  qaemaduodnm  Aen.  I11.54ÌJ.  cavita  Phrygio  vrla- 
wmt  amietu.  Vili,  tiG3.  iculit  pruUcti  carpora  langit  etc  (d,  ailnutt.  ad  Ecl.  1, 
M.  U,  3.  et  alibi.  Wakef,  ad  Lncr.  Iv,  aui,  coni,  vatiatur,  quijd  iani  Nau(;erìuia 
in  AJd.  X  exhibuÌHse  dooct  Heyn.  Plurimi  Oodd.,  Inter  quua  Hed.,  pefoHtw, 


qaam 


lectiuneni  CM.  ad  Lucali.  IV,  267.  non  debebat  derendere. 


danin  Pluraleni  corpnra  librarìia  rraodem  feciaae  appareat.  Cuteruin  tun- 
cMtNT  U  velatur  corjtora  dictuio  prò:  laiiditut,  velala  habeus  curpora. 
Vide  «upra  ad  v.  'aiti,  I)e  ipaa  re  Vom.  confcrrì  inbet  Uelaiu  D,  2. 
Ovid.   'IViat.    Ili,   1U,    l'I  sq.     luatin.  11.  2.  8etiec.   ep.   !».     Praeterea  of. 

E«  BUpru  ad  V.  3t>t).  adnulavìiima,  —  384  sqq.  Seqaontar  praeoepta  de 
anim  aludìu  uaque  ad  v.  3»:i.  Vid.  Coluiu.  Vii,  3,  il.  4.  4.  De  iappit 
«t  tribuli*  cf.  ijuu.  1,  153,  fjoppaeqaé.  Vtd.  adnon.  ad  Ecl.  FV,  al.  -~ 
SJ6.  /uge  pabulo  laela.  Hcyn.  cunturri  iabet  Culoni.  VII.  i.  3.  prelio- 
nor«*  ianar  luilfTUitr  -  •  9<M<e  circa  Parmam  et  Mittiutna  mitcrit  fUiliu- 
btittur  campit.  Adde  Phflurg.:  ..Laeta  pascila  eulocem  laoaui  Taciant, 
fa.  e.  mÌDutam.  durain  atqac  bireutam."  De  epitbcto  laetue  vid.  ad- 
DoK.  ad  Geo.  I.  I.  Silirader.  male  cuai.  pabaUt  tetra.  -  3S6-38». 
,Jta  omnes  ancturea  K.  H.  poat  Democrìtuni:  Geop.  XVllI,  ti.  Varr. 
It.  B.  II,  2.  4.  Culaia.  VII.  i.  6.  3,  I.  Pallad.  VIU.  4.  2.  Plin.  VUl,  47, 
72.  Aristot.  Hltt.  Ànini.  VI,  13.  cf.  Galpurn.  Eoi.  Il,  36  Bqq."  //ey».  - 
—  Conliniio.     Vid.  ad  Geo.  1,  6u.  lllum,    kcìL  arietom,   qnod,   nt 

MqM  apud  posta»,  ex  relativa  sententia  (i/unnii-i>  uriea  etc.  i  bue  trahendaui. 
Sic  alibi  SQbiectuin  seqnitur  deniuui  in  aecundaria  eententia  a  (!>>ninnctji)iie 
aliqaa  pendente,  relnt  Geo.  IV,  3'J.  Ipta  toUem,  «e»  -  •  teu  imto  fUerinl 
aSeèvria  oònirc  texta,  Angasto»  hubeant  atlitHu.  Aen.  XIL  fi4l.  OerùUt  in- 
/Mr,  ne  rtuttnan  dedecai  lìfinu  Adupicerri  etc.  —  387.  ife  tutnoi  arìeteni 
dictìnguit  a  HÌngula  eiua  parte,  lìngua.  V.t  Wa^.  Qn.  Virg.  XVUI.  p. 
467.  (qui  coiaparat  Geo.  IV,  542.  et  Aen,  Xll,  3Uu  sqq.i  et  quae  de  ùinìl- 
lino  boinB  Prunoinini«  nsn  od  Geo.  IL  2ti7.  adnotata  vidcs.  -  ^9-  Hetce. 
muic  edidiiDUa   prò   (ulg.   Jleiive.    Vid.   adnott.  ad  'Ed.    Ili,  ya.   et   VI, 


J 


432  P.  VERGILI  MARONIS 

Nascentum,  plenoaue  alium  circumspice  campo.  390 

Munere  sic  niveo  lanae,  si  credere  dignum  est, 
Pan  deus  Arcadiae  captam  te,  Luna,  fefellit 
In  nemora  alta  vocans;  nec  tu  aspernata  vocantem. 
At  cui  lactis  amor,  cytisum  lotosque  frequentis 
Ipse  manu  salsasque  ferat  praesepibus  lierbas.  395 

Hinc  et  amant  fluvios  magis  et  magis  ubera  tendunt 
Et  salis  occultum  referunt  in  lacte  saporem. 
Multi  iam  excretos  prohibent  a  matrìous  haedos 


19.  —  390.  Nascentuni,  Vid.  aduott.  ad  Ecl.  IV,  8.  -pieno  ipecudom 
pascentiuiD)  campo  i.  e.  e  toto  grege,  qui  CAiupum  complet,  alium  ^arie- 
tem)  circumspice ,  {exploraiut  quaere.)  De  Praepos.  in  omissa  vid.  ad- 
nott.  ad  Geo.  I,  237.  et  al.  —  391-  Fabula  e  Nicandro  suinpta,  qui  €kK>T- 
gica  et  ipse  scripserat.  Vid.  Macrob.  Satum.  V,  22,  10.  Pan,  qui  Lnnae 
amore  flagrabat,  in  arieteni  mutatns,  nivei  vellerìs  pulchritudine  amatam 
in  nemorura  recessus  pellcxit.  Ct".  etiam  Philarg.  ad  h.  1.  et  Ribbeck. 
Prolec.  p.  146.  —  munere  lanae  uiveae,  h.  e.  pretio;  nam  mumis  (Waff- 
nero  docente)  dicitur  (]^uidquid  a})tuni  est  ad  gratiam  et  amorem  vel  signi- 
ficandum  (ut  Geo.  I"V,  520.»,  vel  coucilianduin  (ut  h.  1.).  Vobs.  mimniM 
uiinus  recte  interpretatur  einnehìnende  Pravkt,  coli.  Prop.  I,  2,  4.,  uIh 
peregrina  munera  sunt  ornamenta.  Aptius  couiparat  Plaut.  Poen.  V.  4,  3. 
mnnera  meretricum,  -  si  creiìere  dignum  legitur  etiam  Aen.  VI,  173. 
Ovid.  Met.  Ili,  311.  Rutil.  Itin.  1,  2.'>5.  et  alibi.  Cf.  de  hoc  usu  formulae 
dignum  est  (pn)  par  est,  fas  est,  decet,  ut  apud  (iraecos  óixmoq  prò  n^ioà 
Heins.  ad  Sii.  Ili,  95.  Hupert.  ad  Liv.  I,  14,  .'{.  et  quos  laudani  Hand.  aa 
Wopkens.  Lectt.  Tuli.  p.  SO.  Bentl.  ad  Hor.  Sat.  II,  1,  85.  et  Gierig.  ad 
Ovid.  Fast.  I,  401.  -  392.  Pan,  deus  Arcadiae.  Vid.  Ecl.  X,  26.  - 
894- -408.  „Nunc  de  lactis  studio.  E  Varrone  II,  2,  19.  cf.  Pallad.  XII, 
13,  8.  Geopon.  XVII,  12.  et  ll>."  Hcfjn.  De  cytiso  cf,  adnott.  ad  Ecl.  I, 
78.  Lotus  autem  hic  non  est  arbDr  illa,  de  qua  ad  Geo.  II,  84.  diximiis, 
sed  ea  herba  pratensis,  qua  iam  apud  Homerum  {lì.  II,  776.  XIY,  348. 
XXI,  251.  etc.)  pecora  vescuntur,  Trifoliuni  melilotus  officinalis  Unn. 
(Steinklee).  Cf.  Dioscor.  IV,  71.  Theophr.  h.  pi.  VII,  0.  IV.  lo.  PHn.XXI, 
9,  29.  Pallad.  XI,  11,  8.  aliiquc.  -  89».  Ipse,  file,  quoa,  cura  in  plnrimii 
et  bonis  libris,  etiam  Kom.  et  Pai.,  legatur,  praeferendum  c^nset  Hejn., 
in  priore  edit.  etiam  lahn.  commendaverat ,  qui  tamen  in  edit.  II.  iure  ad 
alteram  lectionem  reversus  est,  l>ene  intelligcu.s  opponi  rusticum  ipsum  ca- 
pellis,  hac  loci  sententia:  qui  lactis  causa  gregem  alit,  is  non  exspectct, 
ut  pecudes  sibi  in  ]»ascuis  siusas  herlias  conquirant,  quibus  sitis  excitatar, 
sed  eas  i]jse  sua  manu  iis  ferat.  PauUo  a]it43r  Wagn.  (qui  etiam  eooì.  il 
Qu.  Virg.  XVIII.  i>.  466.)  Pronouien  ipse,  notandis  rebus  contrariis  inser- 
vire  putat.  Nam  cum  auctor  antea  ci,  cui  lanitium  curae  sit,  praecepeiìt 
ut  laeta  et  lar^a  fabula  tWiat,  nunc  eum,  qui  lactis  causa  gregeia  aiat, 
contrariuni  faciat  lubere.  Formulao  autem  ipse  nuinu,  i.  e.  mea,  tiiA,  boi 
manu  (jìiit  eigner  Iland),  Vergilio  satis  Irequentata.  Of.  Geo.  IV,  329. 
Aen.  II,  321.  645.  Ili,  372.  V,  241.  499.  VII.  143.  620.  XI,  74.  saUai 
herbas  Voss.  interpretatur  hcrbas  sale  mixtas  coli.  Arist.  h.  an.  VIII,  10. 
Colura.  VII,  3.  et  Pallad.  Xll,  13.  —  890.  magis  et  magis  prò  vulg. 
mxigis  ac  magis  (quod  librar  iis  debetur  satis  nota  illa  formula  magis  9t 
magis,  magis  atfjue  mugis  deceptis.  qui  etiam  Geo.  IV,  311.  ac  inter  maffii 
jfiagis  intruseruntì  ex  liledic.  aliisque  bonis  Codd. ,  inter  quos  etiam  Bob. 
videtur  esse,  cum  Wagn.  revocavi.  Apertum  est  enim,  h.  L  altenun  moftf 
ab  altero  per  et  seiungendum  esse.  Cf.  etiam  Hand.  Turs.  III.  p.  565.  — 
.jtendunt  (s.  distendunt,  distentant,  ut  alibi,  v.  e.  Ecl.  IX,  31.)  uòer§ 
lacte.  Nam  pinguescunt  oves  potissimum  ex  potu.  Notavit  iam  Arist  Hist 
An.  Vili,  10."  Jfegn.  --  898.  Ut  lactis  maiorem  copiam  habeant,  miiHi 
haedos  non  submittunt  capeìlae,  sed  statini  a  matre  depellant  saboieBr 
quod  vulgo  post  quartum  demum  mensem  fìeri  solebat.  —  „  A/t»/<t  (eadeia 
orationis  forma  Geo.  1,  225.  cf.  193.)  ^;ro/<77>éi7^/  haeths  a  nuUràtìk  et  u- 


GEORGICON  LIB.  IIL 

Prìmaque  ferratis  praetigimt  ura  capistrìs. 

Suod  sorgente  die  muliìtre  horìuque  iliuruis, 
octe  premiuit;  quod  iani  tenebria  et  aoie  cadeute, 


eemtHU,  seu  secornuDt,  anoTcat,  hmcoTouteprahiLenlexcretai."  Haya. 
Serviu»  emcretm  intcrpiotntur  yalidiorea,  dniitqao  »deu  ab  exoreteere,  in 
qao  eiuD  iiequitiir  RuìldiiD.  I.  p.  229.  not.  Vi.  et  II.  p.  223.  propter  oJldi- 
tum  iam;  hihÌ  reutc  cmn  Hajn.  uunaentit  Voub.,  nisi  quod  ùait,  ab  Bejnìu 
ntnns  recte  pru  porro  occeptuin,  cumparons  sapra  v.  167.  iam  depvigaa 
et  similes  lucus,  non  mellua  eipUcat  tCatm  (poatquam  cicreti  auoti.  Qoae 
lux  d  nìliil  aliud  sibi  vellet,  quam  tToaiiitiiJii  parare  iquae  Wagnerì  est 
•onteutia.  in  oàn.  tamen  edit.  paullu  muti^ta  sententìa  adnutaDtis:  ,.itì|^t- 
fiat  novam  hw  esse  institutoui,  aiitva  fuiase  incognitiun"!,  videtur  in 
principio  «unt«ntiae  collocanda  fuìsse  ;  quare  potiug  cum  Ameiaio  Spìuìl.  p. 
M.  explÌMB:  post^uam  iam  exuruti  soni  h.  praettir  iUani  aeoroticiDeiu  otiani 
«te.  Hiuidio  eniiu  in  Tura.  UI.  p.  142  »q.  caniuigeiiti  ferba  multi  iain,  quod 
pro  nmiti  adto  dictum  alt.  aoseutirì  non  possum.  Alla  tamen  est  Brjcei 
Matentia,  qai  excrtlag  eipUcat  per  positoB,  parlus.  (e  niatriti  corpure  ex- 
«retOH,  ai  voi  respondcat  Augi.  „fxdUn"ì,  qoae  ioterpretatio  per  ho  qiì- 
nime  sperneuda.  sed  ante  omnia  alila  lociii  probantibua  l'olcieuda,  «nam 
Calsi  li.  H.  venter  e-xcernit  mvUia  et  BUuUea  non  aufliciuiiti  requtrit,  ut 
in»  uro  Mtaiàa  positniu  habeamo».  de  qaar«  cf.  Wa^.  Qu.  Vire.  XXIV,  p. 
S14.  Kibbeok.  ex  Palat.  et  Bem.  b-  rceepit  Militi  ttiam,  quod  Cuningtoni 
piubabile  ridetur.  —  prohibent,  impedìunt,  quoininus  matres  haedoa  ad 
u  adinittant.  Cetemui  Wagn.  in  udjt.  min.  loenin  tic  interpretatur:  „Multi 
ptohilwnt  hoedos  recena  natos  a  lact«  luatrun  ita,  at  eoa  ant  «enarent 
ifiteretiM),  aat  capistmiu  orì  praeligaut,"  ut  copnla  yu«  vini  habeat  aixiun- 
etìvaiu ,  do  qua  re  diximus  ad  Geo.  1,  442.  Kectinu  autem  Amots.  1.  1.. 
quem  soqaitor  Ladew.,  que  oxplicativaui  rìiu  habure  contendit.  Est  euiiD 
,  q.  ut  propterea  et  lucns  aie  eiplicanduti:  Quia  interdnm  accìdit.  ut 
iam  a  matribas  secreti  tanen  laotii        -  •-    '  :       .. 

eoraui  praeliguntur  capìatra,  ne  niatrea  e< 
pittra  nifiiaiofiiou  genus  auuleia  iiiaertia,  qnod  uun  qaidem  oa  obtnret, 
atid,  ai  nb«ribuH  uà  admoveant,  matreui  pungat,  earaque  recalcitrare  fa- 
óat."  Ha/a.  Simile  erat  illad  capitia  tiacalum,  quod  aainis  et  ^oia  ad- 
hib«ri  Bolebat,  qnodque  eodem  copùfri  nomine  vueant  Varr.  K.  R.  II,  6, 
4,  Orid.  Met.  X,  125.  aliiqne.  Oetemm  ora  praefigere  capiatrii  per 
bjpallageu  dictum  prò  capiatra  praiUigeri]  uribns.  Ci.  adnott.  ad  Geo.  1, 
43V.  prima  anl«m,  loci,  non  t«mporis  istiono  babitu  reotiua  eiidicneris  per 
eitrema,  quam  {prunt«r  illa  iVun  excretat)  yer  prìiuum.  Etiain  Binder  con- 
vertìt:  Vara  an  aaa  MmU  oniie/tend  ein  eueabetÈchlagenet  Hai/ter.  — 
400.  mrtliere.  Hanc  Perfetti  fonuaui.  laudato  hoc  ipso  loco  et  Eimii 
Ann.  VII.  (p.  72.  Hcasel.),  altari  muto'  praet'ert  Prisc.  DC,  9,5U.  p.87u.P. 
et.  etiam  Baddim.  I.  p.  221.  —  401.  „aocle  premuta,  h.  e.  inde  Bgu- 
rant  eaMuu  [cf.  adnott.  ad  IQcl.  1,  'H.\\  quod  nutem  bui  veeperi  mulaere. 
id  aat  mane  in  nrbem  vcndendum  mittaut.  aut  csscuin  inde  &cinnt,  et 
qnidem  cunipactnm  et  duiabilem,  ut  Contra  priore  luco  t.  4UL  de  caaeo, 
qui  recena  oonaujuitnr,  loqni  vìdetur.  Sic  satis  expedita  rea  ridetur."  Heyn. 
taàtaa  eat  Wagnuri  sentontia.  Aliter  tamen  Scbirach.  p.  542.;  „Lac  ma- 
totiniua  non  venditur,  sod  ^raetcr  id,  quod  die  eonaunutur,  vesperi  in  ea- 
■NOB  premitur:  lac  «eapertinam,  itlnd  demum  divenditur  mane  in  oppidis, 
ant  ptaeparatur  cìbua  in  hiemem.  At  qua  ratione?  puto.  ut  in  butjram 
«Mgùlent  et  cetcroa  huiusmodi  ciboe  efUciant,  qoibua  in  hieroc,  ctuu  lac 
imSàt,  aéqne  delecteutur;"  acid  butyro  Romani  uuu  niai  medicina  utebantur 
(«in.  H.  N.  XXVm,  11.  12.  CeU.  IV,  b.   Ib.  Colum.  VI.  U.extr.l,  qnam- 

IUU  eoa  non  fu^^ebat.  barbaroa  eo  prò  cibo  nti  i^Pliu.  XXVIII.  »,  35.  XI, 
t,  90.)  Cf.  podiu  cum  hoc  loco  Catpum.  V.  34.  rurmn/M  premetur 
Afowt,  quod  occiduae  mulma-a  rede^frit  horae,  nude  pat«t  etiam  ex  lacte 
«oqtertino  caseoa  eaee  factoa;  quonunua  enìm  de  recente  lactc  oogìtemua, 
in^edire  videntur  calathi,  quamquam  negarì  nequit,  non  aatis  claram  esse 
dÌBcrimìnie  a  poeta  £actae  caubam.  —  tara  Ibiiehri»  opponi  prawedeulìbna 

TKBGIL.     l'AJU   1.     ED.   IV.  3t) 


434  P.  VERGILI  MARONIS 

Sub  lucem  exportant  calathis  —  adit  oppida  pastor  — 
Aut  parco  sale  contingunt  hiemique  reponunt. 

Nec  tìbi  cura  canum  fiierìt  postrema^  sed  una 
Velocis  Spartae  catulos  acremque  Molossum  405 

Pasce  sere  pingui.    Numquam  custodibus  illis 
Noctumum  stabulis  furem  incursusque  luporum, 
Aut  inpacatos  a  tergo  horrebis  Hiberos* 

surgente  die,  qtdsque  videt.    Of.  etiam  Wagn.  Qu.  Virg.  XXTV,  1.  —  402. 
Exportant  calathis  Timìneis,  vìtilibns.    C3.  Copae  t.  16.  Caburn.  EcL  II, 
77.  IX,  34.  Colmu.  VU,  8.  a  Vose.  land.    De  aliìs  calathis  ad  EdL  Y,  71. 
diximus.    —  Exportant.  Wagn.  (qui  etiam  conf.  in  Philol.  Snppl.  L  p. 
374.)  pntans  hnnc  Pluralem  deberi  praegresso  premunt,  et  memor  nand  raro 
Partic.  Praes.   cum  tertia  Pers.  Piur.  Praes.   confondi  (velnt  Aen.  I,  57. 
tenent  Medie,  a  m.  pr.  prò  tenens:  lU,  527.  stantìLeà.  prò  stans;  Vili,  43. 
recubant  Med.  a  in.  pr.  prò  rectiùans;   X,  540.    superstant  Med.   prò    «m- 
perstans;  X,  696.  manent  Med.  et  Pierii  Obi.  prò  manens)  recepit  bcaligeri 
^  Catnll.  liXII.)  coniecturam  easportans  (in  ano  enm  seqauntor  Ladew., 
Bryce,  Haupt.  et  Kibbeclt. ,  duni  lahn.  in  edit.  II.,  Ameis.  Epicil.  p.  35.  et 
Conington  inecom  consentiont.)    Sed  cnm  paralleliBmas  membromin,  quem 
vocant,  Plnralem  requirere  videator,  neque  commode  sibi  opponantur:  qnod 
mane  et  medio  die  molserunt,  nocte  premunt,  qnod  ?ero  vesperi  (mnlaerunt, 
aut)  exportans  adit  oppida  pastor,  ant  -  -  niemi  repounnt,  non  yideo, 
cnr  omnium  librorum  lectìonem  (cui  etiam  patrocinantur  Priadan.  XIV,  50. 
Serv.  ad  £cl.  Ili,  5.  et  Geo.  I,  67.  Acron.  ad  Hor.  Od.  I,  25, 11.  et  Alciim. 
Gramm.  p.  2141.  P.,    qui  tantum  scripturae  mende  exomant  exhibet)  ren- 
eere  potius,  quam,  ea  servata,  verba  aeUt  oppida  pastor  explicationis  canta 
per  j)arenthe8in  adiecta  haberc  malimus,    quibus,  ut  alibi,   recte  domimu 
^re^s  et  pastor  distinguantur  et  quo  caseos  exportent  rustici,    accniathii 
mdicetur.  —  408.  Hic  aUud  casei  genus,    iirmius  et  nìa^  duralnle  oom- 
memorarì  vìdelur.  —  ,fparco  sale,  quia  et  nimio  sale  tmimi  poteste   CL 
Colum.  VII,  8,  5.  ibid.  §.  4.  caseus  rrtrsus  torrido  sale  conUngibar'*  HèiftL 
Cf.  etiam  Celsus  de  med.  U,  24.  in.  quae  -  -  eontacta  sale  modico  nmL 
Contingere  prò  inficere  redit  infra  v.  448.   Cerda  dubitat,   ntrom  a  tango, 
an    a  tingo  deducendum  sit  ;    sed  band  dubie  praestat  de  tanaendi  imo 
cogitare;  quamquam  verum  est,  baec  duo  verba  saepissime  connmdi.  (Yid. 
Burm.  ad  Ovid.  Epist.  XIX,  44.  Fast  IV,  439.  et  Calpum.  Ed.  V,  54.) 
Wagn.  Voi.  V.   et  in    edit.   min.   h.  1.    scripsit   continguiaU,    cnm  Med. 
ubique  exbibeat  tinauere,  quod  verum  esse  ostendat  etiam  compositnm  fw- 
bum  distingtiere.    Cf.  eius  Orth.  Verg.  p.  478.    Ceterì  recentiorea  editoni 
praeter  Haupt.,    qui  edidit  contingtiontf   servarunt  formam  contimffutiL  — 
404—13.  Locus  de  utilitate,  uuam  canes  pastoribus  praestent.    Hejn.  mb- 
fert  Hesiod.,  qui  praeiverat  ^E^,  604.  605.,  Varr.  II,  9.  CoL  VII,  11  d 
Plin.  VIU,  11,  61  sq.    Adde  Nemes.  Cyneg.  103  sqa.    FHnaipio  Mi 
canum  non  segnis  ab  anno  Incipiat  cett.  et  Grat.  Cyneg.  151. 


canum,  non  iiUa  per  aries  Cura  frior,  —  405.  tj Spartani  ean€»  (q[W 
V.  345.    Amyclaei)  veloces,  imprunis  sagacitate  et  odorata  pimertutai» 
venationi,  Molossi  autem  ex  Epiro  cum  venationi  tmn  ^egom  ernie  ad- 
biberi  soliti.''   Heyn.    De  canibus  Sparianis  vid.  supra  m  ▼.  44.,  de  M^ 
lossis  autem    Aristot.   h.  an.   IX,  1.  Lucr.  V,  1062.  Hor.  Sat.  U,  i,  114. 
Prop.  V  (IV),  8,  24.  Lucan.  IV,  440.  Mart.  XII,  1.  Grat.  CynMf.  107. «Bea 
Utrosque,  ut  hic  Verg. ,  coniungunt  etiam  Hor.  Epod.  VI,  5.  MolommSf  ma 
fuLvus  Lacon,  Amica  vis  pastorilms,  et  Nemes.  Cyneg.  107.  Seu  rmajan 
monio  natam,  seu  rure  Molosso,  Non  htimiU  de  gente  conem  ti  12S.  ttd 
non  Spartanos   tantum   tantumve  Molossos  Pascendum  caiuloé,    —  4lK 
Pasce  sero  joingui.    Expresserunt  h.  1.  Nemes.  Cyneg.  159.  et  Qntìv 
Cyneg.  307.    Oonington  de  sero  canum   pabulo  Dioscor.  II,  80.  et  OoIiUi* 
VII,  12.  conferri  iubet.  —  407.  f,stahulis  furem-' horrebis.  Wmid.eoiH 
fert  luven.  VI,  17.  timere  furem  pomis,  —  408*  ,,Eodem,  qoem  nefe  km 


Tidimns,  poCtarum  more  communi,  prò  quocumque  abigeo  eit  praedow  (fv 
Hesiodo   TjiiteQÓxoitog   àvtiq  1.  e.)   Iberum  poèuit,   quia  ea  geoa  xapinli  ft 


eEOHGICON  LB.  m. 


r 

I     Saepe  etiam  curau  tìniidos  agitabis  ona] 

P      Et  caoìbus  leporem,  canibug  venaberc  t 

'   *  Saepe  voiutabria  piilsos  silvestribua  apros 
Latratu  ttirbabia  agens  montisque  per  altos 
Ingentem  clamore  prùmcs  ad  rotia  cervum. 

DiBce  et  odoratam  stabulis  accendere  cedrum 
Oalbaneoque  agitare  gravis  nidore  chelydroa. 


pnedatioDÌbus  infamÌB,  imprunis  coni  noDdnm  satìs  pcnloniita  esaet;  bine 
inpuca(o*  lòeroa  appuDat  Ct.  Varr.  R.  R.  l,  Itì.  2.  et  L.  I.  ff.  de 
abtgeù."  Hegn.  Iberi  ftDtem  hic  non  sont  Aaiae  illa  Kena  ad  Cancasom 
degena,  sud  ffìEpani,  qaomiu  antiquissiiuuut  nomeu  erat  Iberes  vel  Iberì; 
filare  fnenint,  qui  eoe  ciiuduin  originù  coni  illis  et  ex  Aaia  in  Hupaniam 
muiiignsae  ceaserent.  \Cf.  liber  meua  geogr.  LLI.  p.  23.  nut.  73.)  Cf.  enim 
Turo  L  1.  refert,  infetta  regio  n(  neinw,'  mutloe  euim  ojfrot  egregio»  co- 
ltre non  «xpalit  propUr  idroaiaia  vidnorum,  ut  in  Sardinia  -  -  et  in 
Bitpimia  prope  lÀisilaniaiii.  Ccternm  Hii/ero»  potiua  ei  Med.  auct«ri- 
tate  scnbeuduuj,  quem  omnea  i^centiorea  edìtarea  iure  aequQntur,  Cf.  etiam 
Phoca»  p.  1724.,  Dupra  udoutt.  ad  11,  497.  Oadend.  ad  Lucali,  n,  50.  Wagn. 
Orth.  Ytig.  p.  442.  et  Ribbeck.  Proke.  p.  421.  —  a  trrgo  prò  io  vicinia 
habitantibua  dictnoi  patAt  Bey».;  aed  potioit  Italiae  sn^crioris  a.  Galliae 
Cisal^tinae  ùtua  respicitur,  cui  Hispaói  omnìuoque  occideutalcs  pugnili  a 
Urgo  babitare  commiMle  dici  poterant.  Wagn.  tamon,  fortaase  rectiug,  in 
edit.  min.  ha«c  adnotat:  „alergo  vcniunt,  quiiDBidiantur"  —  409-  „Ona' 

feram  arinunuu  genos,    Phr^giae  et  Lycaonìae,  Àrabiae,    ut  nanr 

.    nec   noti  Africae  cuin  assignent  veterea  (vid.  Yarr.  R.  B.  II.  6,  3. 

lìn.  VTII,  44,  (iti.),  nemo  io  Italiae  sìlvia  esse  memorai.  Itaqiie  poetico 
iDore,  cum  umiiiDu  feram,  quae  eaiiìbna  agitarì  poaaet,  uomlnare  vellet,  cer- 
tiun  quuddam  geaus,  utque  uratiu  ductiur  easet,  mlnaa  Dotara  jioauit.  Sic 
•il|ira]II,  374.]  uroi,  sic  ctrvoa  alibi."  Het/n.  Onogroa  taraen  bic  apti«aime 
uuniiienioi^,  patcbit  ei  iis,  qnae  Xen.  Aoab.  I,  5,  2.  de  eonun  fagiendi 
vaaatonuHjtte  illudendi  ratìuoe  norrat.  (Cf.  Ameìa.  in  labnii  Nor.  Aiinal. 
Utll,  p.  47.1  —  411.  votittaòrum,  locam  indicane,  in  quo  snes  volvun- 
tnr,  listar  etiam  apud  Amob.  VII,  234.   Cum  ad  ultìnaim  porctdi  coenvmt 

'  '   proftaiderent  ex  volvtaòjit  horrentibut,   latori»,  et  voraginUm»  tum- 


Sjriaa 
FIÌb.  ' 


pùau.  —  412.  itfgens,  urgens,  ad  omatum  adìectum.  ut  afibi:  Aen.  I, 
191.  et  omaem  Miscet  agenv  ttli*  iiemora  inter  frmuka  tiirlMm,  et  IV,  70. 
eerra,  quaut /irit  pattar  ar/etig  telU."    Hefpi.    In  eiunibua  tamen  bis  locia 


abundat,  aed  est  i,  q.  moda  at/itare  et  i^aaiòu»  vettori,  ooetrum 
jagen,  hetssen.  Etìain  (.'oninglun,  qui  contpnrat  Acti.  VH,  481.,  recte  per 
cAoMnji  uplìcat.  —  413.  Fauci  quidam  Cudd.  et  Schol,  Stat.  Thcb.  IV. 
233.  Mgenti  clamore,  ut  aapra  v.  43. ,  qnud  Bumianno  pneferendum  vide- 
tar,  ctuu  hiu  non  agator  de  cervo,  an  magno,  an  eiiguo  ait  corpure,  sed 
da  canibns,  io  quibns,  ut  latratua,  ita  et  ingcns  clamor  probotur  (Varr.  R. 
B.  U,  9.  Coluni.  VII,  12.).  Sed  vide  ad  Aen,  1.  192.  —  premere,  pre- 
Bendo,  ureendu  ad  retia  agere.  Cf.  Ovid.  Her.  IV,  41.  prtiàtque  in  retta 
Mraù  et  laid.  Ori|;.  TL  uitr.  Quattuor  mot  eenatoriBn  officia,  veetigatare». 
mdagatorcs,  alatoret  et  premiirra  (laad.  a  ConingtoDe.)  ^  cervurn .  Haupt. 
at  B3)beck.  cervom.  Vid.  ad  EcL  U.  22.  et  tdiU.  -  414—439.  ,;Praecept« 
d«  eaveodis  neiììs  animantibue.  Vide  Colimi.  VII.  4,  G.  Oeop,  XVIU,  3. 
Aste  ooulos  po^ta  babuit  Nicandrì  Tfaer.  35.  51—53.  (fia^voS/io^  lai  tfloyì 
fmfifStiaa  jrBlfiàvn  otc.).  Nuatri  Vestigia  preesit  Calpam-  Ed.  V  Sftsq^" 
B*)/»'  De  cedro,  fortaase  ìanìpcro  uiycedio,  vid,  adnott.  ad  Aen.  vii,  13., 
dU,  at  bic,  odorata  dicitur.  mbbeck.  hic  acripsit  eaeibian,  Cod.  Hed.  aa- 
fltoritateiu  aecatue,  (anpra  autem  U,  443.  ctdrum.)  Cf,  eina  Proleg.  j).  365. 
«t  Wagn.  Ortb.  Verè.  y.  419.  —  415.  „Plùi.  XII,3S,  56,  Dot  et  galbarmm 
tgaceaia  visddam)  Sgiia  in  eodetn  Atrumo  monte  e  /emta  (de  qua  vid.  ad 
BeL  X.  25.).  Bt'neeruni  ai  uratar,  fugai  nidore  ttrpente*.  Einadem  fenilae 
ctìam  rndii  adveraua  niorsus  serpeutum  adhibebatnr.  Vid.  Raniaionlcnm  de 
Itedic.  S4tì."    Hej/n.    De  gotbano,  Graecomm  ,r''''^»'St  (Bubone  Galbuio 


436  P.  VERGILI  MARONES 

Saepe  sab  inmotis  praesepibus  aut  mala  tactu 

Vipera  delituit  caelumque  exterrita  fugit^ 

Aut  tecto  adsuetus  coluber  succedere  et  umbrae  — 

Pestis  acerba  boum  —  pecorique  adspergere  virus, 

Fovit  humum.     Cape  saxa  manu,  cape  robora,  pastor,         420 

ToUentemque  minas  et  sibila  colla  tumentem 

Deice.     lamquc  fuga  timidum  caput  abdidit  alte, 

Cum  medii  nexus  extremaeque  agmina  caudae 


Ldnn,)  praeterea  cf.  Dioscor.  Ili,  97.  Theophr.  h.  pi.  EX,  7.  Plin.  JLXiV, 
5,  18.  Calpum.  Ecl.  Y,  89.  {Lurida  conveniet  succendere  galbana  saeptU— 
ipse  viileòis  Serpentwn  cecidisse  minas.)  Lacan.  IX,  916.  et  infra  Geo.  IV, 
264.  ibique  adnott.  —  j,graves  chelydros  dixit,  (ut  inf.  451,  elleborot 
graves.  graveolentes,  ex  ipsa  natura),  quia  sunt  fetore  intolerabili  quasi  pn- 
tris    ulceris.    ViJ.    Nicand.   Theriac.  411  sqq.  (p.   27.  ed.  Gonr.).'*    -fify»* 
Wagn.  in  edit.  min.  gravea  fortasse  rectius  explicat  per  „periculuin  faden- 
tes  gregi^'   (cf.  adnott.  ad  Ecl.  X,  75  sq.);   quamquam   ^avis  de   foedo 
odore  legitur  etiam  apud  Hor.  Epod.  XQ,  5.  an  gravis  hirmUis  cubet  hit' 
CU8  in  alis.    Cf.  etiam  Geo.  IV,  49.  Ameis.  Spie.  p.  35.  grave»  explicat  jwr 
horrìbiles  {grauenvoll)y  quod  probare  non  possum.    De  chelgdro  autem  TÌd. 
adnott.  ad  Geo.  U,   214.  -    416.  Heyn.  conferri  iubet  Colum.  VII,  4.  6. 
Stabula  vero  frequenter  evcrreiula  et  rmrganda  -  -  nec  tantum  coeno  aut 
stercoref  sed  exitiosis  quoque  serpenttòus  tecta  liòerentur.  De  vipera  vid. 
Plin.  X,  62,  82.  —    inmotis  praesepibus^  i.  e.  diu  non  loco  motÌB,  «- 
cussis,  a  sordibus  pur^atis,  ut  iaiu  Burm.  interpretatur,  qui  tamen  et  al- 
teram  profert  explicationem ,    ut  praesepia,   quae  fixa  et  certo  semper  sint 
loco,  ojj^ponantur  mobilibus,  quac  translerri  possint.  —  mala  tactu,  moàk, 
si  tangitur.    Cf.  Lucr.  li,  408.  Omnia  -  -  bona  sensibtu,  et  mala  tactu,  — 
417.  delituit  caelumque  /ugitf  i.  e.  lucem  exosa  deUtuit.    Cf.  Wagn. 
Q.  Virg.  XXXIV,  3.  et  supra  v.  354.  Caelwn  prò  luce  etiam  Aen.  VI,  Ss. 
positura  videtur,  ubi  vid.  adnott.  —  418-  ,j  Coluber  quod  serpentìs  gema 
sit,    satis    constitutum  nondum  vidi.    Videtur  h.  1.  prò  <]uocumqQe  aei^ 
pente  dici,   nec  tamen  ex  mitiore  et  domestico  genere,    quia  solet  pecari 
virus  adspergere:  Aen.  U,  471.  meda  gramina  jaastus  coluber  est.**    Hefu. 
Vossio  hic  intelligendus  videtur  (/oluber  Natnx  Linn.  (die  RingèluaUer\ 
quem   in    stabulis   lacti    insidiari   constet.  —  419.  boum.    Me£c.  hio  fk 
alibi  bonum;  ut  etiam  apud  Cic.  de  Kep.  Il,  9.  a  m.   pr.;    et    sic    abi- 
Que  Wagn.  Voi.  V.  edioit.    —    420.    „Fovit  humum.    Magia    expBdte 
Geo.  ly,  42.  43.    effossis   laiebris  Sub   terra  fovere  larem.    Povet  locwi 
is,    qui  multum   et   assidue   in  eo  moratur;    sic  castra  fovere  Aen.  K. 
57.  et  sic  fovere  latebras  in  humo;   bine  magis  poètice   fovere  kumuu. 
Mox  Cape  saxa.    Ita  jmgnantem  inducit  pas&rem  in  Culice  155  sqq.  et 
190.**  Ileyn.  —  robora  fortasse  tantum  ob  praecedens  saxa  Plurali  positi 
prò  uno  fusti  gravi  et  nodoso,  quamquam  etiam  cum  Ameisio  Spie.  p.  Si- 
cogitare  possumus  de  ])lurìbus  fustibus  in  usum  vocatis,  ut  uno  rracto  ste- 
tim  alter  ad  manus  sit.    Ceterum  cf.  Aen.  V,  275.  —   421.   T oliente» 
minas f   capite  sublato  minanteni.  —  tumentejn  ira  et  furore,   respects 
simul  liabito  veneni,  quo  colu)>er  tumescit.    Cf.  Aen.  Il,  381.   AUoUmtm 
iras  et  caerula  colla  tumentem.  Ovid.  Met.  Ili,  33.  Igne  miccmt  oeuU;  tof 
pus  tuniet  omne  t^eneno.  ibid.  1, 460.   Stravimus  innumeris  tumidum  Pgtikiv» 
sagittis  ctc.    Heyn.  confort  Nicand.  Ther.  179  sq.   *I*a(paQÒg  if  àvitxifUiU' 
Tal  avx^v  *yix(ìiin  noiqvaaurrog.  —  sibila  colla,   quae  sibolam  edBBt» 
ut  Aen.  II,  211.  sibila  ora.  —  ^deiice,  [s.  deice,  ut  nunc  scrìpsimiU!  tii 
adnott.  ad  Ecl.  ni,  96.  et  VI,  19.]  quia  tollentem  minas,  h.  e.  sublato  pe- 
ctore et  capite  minantem.  —    422.  caput  abdidit  alte,  in  tenae  bte- 
bras  sese  proripiens;  tamen  vel  sic  fenri  potest  parte  sui  extrema.  —  ISS- 
nexus,  orbes,  ut  xuxXot,  proprie  de  serpentibus.  —  extrema  agni^^ 
caudae.  praeclare  ad  magnitudinem.**  Heyn.    Cf.  Aen.  V,  90.  HU  (dit») 
agmine  longo  --  serpens  et  ibid.  II,  212.  tlU  agmine  certo  Laoeotmtapt' 
tunt.    Modus  autem,  quo  serpentes  promoventùr,  similÌB  est  flumiDis  <vr 


GEORGICON  UB.  m. 

Solvuntnr,  tardoeaue  trahit  siuiia  vUtìiuua  orbis. 

Est  etiam  ille  malua  Calabria  in  saJtibua  anguia,  42S 

S<]uamoa  convolvena  sublato  pectore  terga 

At^ue  notia  longam  maculoBUs  grandibus  alvum, 

Qui,  dum  amnes  uUi  rumpuntur  fontibua  et  dum 

Vere  madent  udo  turrae  ac  pluvialìbue  austris, 

Stagna  colit  ripisque  babìtaus  bic  pisclbus  atram  JSO 

InprobuH  ingiuviem  ranisquc  loquacibuB  explet; 

PoBtquam  exusta  palus  terraef|ue  ardore  dehiacuat, 

ExBÌlit  in  BÌccum  et  fiammantia  lumina  torquens 

Bili,  de  quo  et  ips.>  agnif^t  iiguryatur.  Vid.  Aen.  H,  7S2.  Obbar,  ad  Hor. 
Ep.  I,  3,  2à.  T<i).  I.  |).  214.  bunc  l«:um  rcfurt  ÌDt«r  eiempla  GenitÌTì  ap- 
positioDi  ìnsementU  [«.rlrmiui  agmina,  qnoe  Boot  caudae),  de  quo  ploribiu 
dùputkt.  ViJ,  admitt.  ad  Aen.  XJl,a46.  —  toleuntur,  teanm  demorien- 
tw.  Beepetit  hanc  locnm  Auaon.  Ho».  138.  Loiigi  vùz  corporit  agmiìta  tot- 
vii.  —  424.  •i«B»  iiKintuM,  L  e.  oltimaB  flexna,  nltima  curvatura,  tra- 
kil,  Mgre  dttdt  lef.  infra  v.  4S6.),  lardo»  orbe*.  Cf.  Àen.  Il,  2U4.  Cete- 
ram  8^.  locoiu  recto  aie  vìdetnr  eiplìcare:  ,,Caede  serpentem,  donec  et 
candae  volnbUitos  conqnieseat."  —  425-  „De  cherm/dro  sou  argino  et 
dfffina  Bgit.  Est  eUam  bic  ei  h^droram  genere,  forma  siinilia  fere  aspidi 
ohenaeae  parva*.  Versos  de  cu  Nìcandrì  Ther.  358  atjq.,  quos  eipreasit 
Tergilins,  Videtur  de  eodeni  in  Culìce  agi;  ncsciu  an  etiani  inf.  17,  456.  9. 
Rttgent  lucimi  Statins  Theb.  V.  Ó2U  aqq.'*  ff^-  Cbersjdrus  ÌJ)  Calabria 
plsninue  foisae  tMtatar  etiani  Soliti,  e.  S.  —  'KR.  luhlato  peetort,  ere- 
eto;  nt  v.  421.  Idem  vemus  redit  Aen.  D,  174.  Cf.  adnolt.  ad  EcL  V, 
37.  —  427-  ati'iim.  Hanpt.  et  Bibbcok.  alm>m  com  Gad.  a  m.  pr.  et  Pai. 
(qui  praebet  rui'om.)  Vid.  adnott.  ad  Kcl.  Il,  22.  —  428.  rumpuniur, 
nunpunt  ic,  eruinpunt.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  416.  et  cf.  Aen.  I,  246. 
D,  416.  —  429.  ne  p/»n.  anitri».  Wagn.  Qn.  Vire.  XXSV.  IS.  dooot, 
pi»eter  h.  1.  nun  nisi  Geo.  UI,  429.  IV,  225.  Aen.  rV.  330.  477.  V,  454. 
HI.  Part.  oc  arsin  quarti  pedis  nccopare,  quod.  cimi  versus  ita  in  doae 
Mqoalei  parten  dividatnr,  merito  inele^na  nabeatur;  qnare  etiam  Ver^- 
Unm  scite  sic  instituisae.  ut  ant  doarniu  brevium  aTllabanun  Tocabnliun 
praeeederet,  aut  elisione  anat^ntarontur  nnmcri.  —  430.  ..Versus  abost  a 
lleoag-  pr.;  molestmu  qae  et  hic,  aive  ad  ttagTui  sive  ad  ripi*  referas: 
Biilta  tamen  molestìns  est,  si  priiu  adnpt«a.  Venyir  ne  antiqua  lectio  me- 
tri meta  mutata  aìt,  cum  easct:  tlagna  colit  ripigque  habitat;  hit  etc. 
Franoian.  hinc,  quod  malim."  Hegn.  Sed  recti}  Wagn.  docet,  nihil  mutan- 
dnm  esse;  orationem  ciiìm  sic  procedere:  ,,a>i^a,  tjui  stapia  colit.  et.  la 
T^  habitans,  bic  qnidom,  in  etafn>ìs.  pìacibua  inglnviem  explet,  sed, 
noatqoam  einata  palua.  in  a^ris  aacvit.  aoniines  et  pecades  mordens," 
Caia  icitur  Pron.  ipii'w  42è.  etìaia  ad  v.  433  sq.  pertinext.  post  v.  431. 
Semicolon  prn  Pnncto  posnit.  Peerllc.  tamen  p.  261.  coni.  Stagna  colit  ri- 
poagtic;  iWiMiu  ttbi  ptscibiu  etc.  ^bbcck.  antem  Froleg.  p.  ài.  tibì  prò  Aie 
■oriptumeBae  malit.  — 431-  Inprobtii,  nimium avidos,  vorai.  Vid.  adnott,  ad 
Om.  1. 119.  ..in.q/HCidin  improprie  diiit  prò  ventre,  at  iamScrviDa;  iiam  pro- 
prie est  7iféìo0Ò(,  ut  io  avibus.  priiuiuD  in  gnttnre  cibi  reoeptacolum.  (Cf.  Co- 
limi. nil.5.  17,[  Uadatar  Arwtot.  Hirt.  An.  II.  e  17.  Silitiflliaec  imiUtos 
VI,  IB5— Ì58."  Heyn.  Ita  apnd  Apnlei.  Mot.  V.  p.  70.  Elmenh.  Priutqitam 
btiftia  i^lnrie  t'oraci  ìnr.  mufUam  haraint.  Qnare  etiam  prò  voracitate 
did  oanstat,  ut  ap.  Hor.  Sst.  1.  2.  fi.  lahn.  in  Pruleg.  ad  Pere.  p.  XVUL 
ad  b.  1.  crpectare  cenaet  Placidi  )^lossam  in  A.  H^  Anet.  class.  DI.  p.  476. 
I^d.  Ribbeck.  Proleg.  p.  )2S.)  —  atram,  h.  e.  edtioaam,  Inctnosatn.  Cf. 
Ara.  VII,  523.  ibique  adnott.  coli,  cum  iis,  quae  ad  Geo.  1, 129.  adscriMimus.  — 
482-  Etiam  baecfloxenintei  Nìcandrì  1. 1.  — ezuifajia^tts.  Sic  8tat.  Theb. 
m,  256.  taeent  exugti  tolihus  amnet.  Cf.  etiam  anpra  Geo.  I,  tOT.  tmurtui 
ager,  et  infra  IV,  437  aq.  Panci  quidam  Codd.  (inter  qnos  Gad.)  finftoruto, 
naie.  —  terme  nriìore  debitount.  Cf.  snpra  U,  353.  De  Part.  pott- 
iptam  onra  Praeaente  oonstniet*  vid.  ad  Ecl.  I,  30.  Cum  loto  aatom  loco 
cf.  nmilis  ap.  Calpimi.  V,  86.  —  4S3.   lumina  prò  ooulis,  at  HicentÌM 


438  P.  VERGILI  MARONIS 

Sacvìt  a^ris  asperqne  siti  atque  exterritus  aestu. 

Ncc  mihi  tiun  molus  sub  divo  carperò  somnos  435 

Ncu  dorso  nemoris  libeat  iacuìssc  per  herbas, 


apnd  poStas,  interdum  etiam  apud  pedestris  orationìs  scrìptoies,  velnt  ap. 
Oc.  TuBC.  V,  39,  114.  Cf.  tamen  adnott.  ad  Aen.  IV,  364.  —  Exsiltt, 
Med.  perperain  praebet  Extulit  (scìL  se,  aaod  prìus  Ladew.  cnm  Paldamo 
temere  receperat:  cf.  Wa^.  in  PhiL  Sappi.  I.  p.  374.),  Gud.  et  duo  Bern. 
Exiit;  sed  receptam  lectìoncm  mnltnm  praestaro,  quisque  vìdet.  Ribbeck. 
cnm  Menag.  I.  scripsit  Exmdit.  Cf.  eins  Proleg.  p.  451.  —  Yerba 
flammantia  lumina  torquens  repetit  Ycrgilii  imitator  in  Anth.  Lat. 
Bnrm.  I,  178,  236.  —  484.  y^Saevit  agrte,  CTavins,  qnam  eerpit,  inccdit 
per  agros.  Nicander  dixerat  v.  371.  véutrai  oiipfiQftte  oyfiovg^  mcedit  per 
dccoB  agraa."  Apparet  autem,  hoc  veronm  arcte  cohaerere  cnm  seqnenti- 
bns  et  sensnm  esse:  saevit  Inmina  torqnens,  qnippe  asper  siti  atqne  aeeta 
exterrìtns.  —  asper  ai  tu  exasperatns,  fnrcns  sitis  impatientia.  Heynio 
videtnr  reddere  volnisse  Graecomm  /fiipTì  xag^nl^og,  nt  Iliad.  XXI,  541. 
Siti  autem  qnam  maxime  cmciari  serpentes  et  in  fnrorem  comici,  res  satìi 
nota.  Of.  Sali.  Ing.  89,  5.  Natura  sèrpentium^  ipaa  perniciosa,  siti  tnams 
guam  alia  re  accenditur,    Qnod  ad  ipsum  epitheton  attinet,  cf.  Hor.  Od. 

I,  37,  26.  asperae  serpentes.  (Acn.  IX,  62.  Ovid.  Met.  XI,  402.  etc.>.  — 
f^exterritus  interprenbns  ne^otinjn  fecit  cnm  aeatu  innctnm.  Simplids- 
simnm  ntiqne  est,  nt  furens,  tnsanus  [vel  potins  cnm  Wagn.  exagitatos,  in 
fnrorem  coniectns]  exponatur."  Het/n.  Cr  saprà  v.  149.  et  Aen.  IV,  460. 
Bnrm.  conferri  inbet  Obserw.  Mise.  Crit.  Voi.  I.  p.  2.  et  83.  Vid.  etiam 
Obbar.  ad  Hor.  Ep.  I,  6,  11.  Voi.  I.  p.  272.  —  435.  Heyn.  docet,  Maronem 
hic  pastoris  in  Calice  memorem  esse;  sed  Calicis  potias  anctorem  sua  ex 
Vergilio  snmpsisse,  iam  snpra  ad  Geo.  Il,  461.  viaimns.  Nec  mihi.  In 
prima  edit.  vnlgarem  lectionem  ne  muti  (quam  postea  etiam  Handio  Tnr- 
sell.  IV.  p.  122.  et  180.  probatam  vidi)  defenderam,  nec  -  -  neti  sibi  non 
posse  respondere  ratns  (qnod  praeter  alios  etiam  Hand.  Tnrsell.  IV.  p.  179. 
arbitratnr),  cnm  neve  et  neti  semel  positnm  non  nisi  praecedentibns  Farti 
tU  ant  ne  nsnrpetnr,  nec  antem,  qnamvis  simplici  negationi  non  interdui 
snbstitnatnr,  nnmoaam  tamen  prò  ne  ponatnr;  postea  tamen  veriora  edo- 
ctnB  a  Loersio  ad  óvid.  Trìst.  I,  1,  11.  Obbarìo  m  Excnrs.  ad  Hor.  Ep.  I, 

II,  23.  Fase.  V.  p.  125.  et  in  Mnetzellii  Ephem.  gymn.  a.  1850.  p.  913  sqq. 
et  lahnio  ad  b.  ipsnm  1.,  in  altera  edit.  Codd.  Med.  et  Gnd.,  Qninct.  Lui 
IXf  3.  et  Probi  Inst.  I,  Ì0,  1.  scrìptnram  revocavi,  cnm  etiam  apnd  OnL 
Trìst.  1. 1.  Nec  '  -  poliantur  pumice  jFrontes,  -  -  Neve  Uturarwn  pwìeat  et 
A.  A.  Ili,  683.  te  '  '  moderate  iniuria  tttrbet,  Neu  sis  audita  pàUee  «Mu- 
tò inops;  Nec  cito  cre^idcris  legamns,  et  simplex  nec  hand  raro  pio  ^ 
ne  ponatnr  (nt  Ecl.  Il,  34.  Vni,  88.  101.  X,  46.  Geo.  I,  36.  U,  96.  IH,  91 
Aon.  IV,  618.  DC,  150.  X,  32.  XI,  354.  Xn,  801.    Cf.  qnos  landat  Obbtr. 
ad  Hor.  1.  1.  et  in  Mnetzellii  Ephem.  gymn.  a.  1850.  p.  549  sq.  NDifloini- 
nns  Ribbeck.  et  Conington  ex  Pai.,  Rom.,  dnobns  Bern.  et  Servio  ad  Qm. 
n,  475.    Particnlam  ne  rcvocamnt.    Qnid  vero,  si  snspicemur,  utramqve 
scrìptnram  prodiìsse  ex  prìma  Neu  mihi,  iterata  prohibenai  Particnla,  qnem- 
admodnm  snpra  Geo.  il,  298  s(}.  (nbi  vid.  adnott.)  Geo.  IV,  47.  et  alibi? 
cnm  ney  nec,  neu  in  Codd.  saepissime  confnndi  constet.    (Cf.  praeter  alios 
Drak.  ad  Liv.  H,  15,  2.  et  XXXIV,  35,  9.)  —  Cetemm  cnm  totina  oratìo- 
nis  forma  cf.  Geo.  I,  456  sqq.  et  II,  315.    Heyn.  commemorai,  Maioni  hie 
ante  ocnlos  fnisse  alinm  Nicandrì  locnm  Ther.  28—34.  et  137. 138.  —  molisi 
carpere  somnos.  Cf.  Hom.   Od.  X,  548.  —    486'  dorsum  proprie  eit 
montinm  ^f.  v.  e.  Caes.  B.  G.  VQ,  44.    Liv.  I,  3,  3.  XLI,  18,  9.    Initìn. 
XLIV,  1,  8.  Snet.  Caes.  44.  etc.);  bine  etiam  silvarnm,  nemomm,  qiiibiB 
moBies   soni  censiti.    Hor.    Sat.   II,  6,  91.   Ptaerupti  nemoris  ^  ^dorsù. 
Birm.  locnm  in  nemore  editiorem  pntat  intelligi,  in  qno  tamqoam  ìnpvl- 
vìno  iaeeiMi  qms  dormiat,  cnm  et  dorsa  in  marì  a  nantia  pmoinos  voearì 
doeca*8or?.ad  Aen.  X,303.  —  libeat,  nt  Ecl.  n,  28.  Prop.  Ili,  28  (H  30), 
25.  Ubeat  Mi,  Chfntìiiay  mecum  Roscida  muscosis  anira  temere  iugis.    A 
Bnrm.  ad  Pbi^edr.  X,  3*  —  iacuisse  àoQiatutét  prò  ìaoeie.    YìL  adaoti 


r 


GEORQICON  LIB.  m. 


Ciun  poeilia  qovub  cxuvììs  nìtìdusquc  iuveuta 
Volvitur  aut  cutiilos  tectis  aut  ova  relinqueDB 
Àrduus  ad  Bolem  et  linguÌB  micat  ore  trisulcjs. 

Morborum  quoque  te  causas  et  siena  docebo. 
Turpia  ovis  temptat  scabieB,  ubi  frìgidus  imber 


ad  Aen.  IH,  606.  -  ptr  herlat.  Ci.  sopra  ad  ».  162.  —  487-  ffio  ver- 
nu,  qnocum  cf.  Nic&nd.  Tter.  137.,  iteraliiTAen.11,473.  —  Bo»«ti(r,  depo- 
Mtìa.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  D.  14.  403.  et  Aon.  1, 3112.  al.  —  taventa.  Pclli- 
bns  eintis  niiva  quasi  inventa  K&udeio  serpente»  admudnm  pnichre  fingnn- 
bu.  Of.  Ovid.  Met.  IX,  266.  Ulipie  iii»m«  serpmu  ponto  ciaa  pelU  tontela 
ete.  Tibnll.  I,  4.  35.  terpeiu  novut  ej^dt  aano».  Hinns  bone  se  habent, 
qOM  aeqnnntur  t.  43t>.  auf  cnluin»  etc.i  cnm  aerpentee  nido»  et  Inatra  non 
Mireot,  ne«  alla  catnluniiii  cantate  ad  tram  sniiinlentnr,  quod  pof'ta  a 
naadnipedibBB  hestiis  niale  otl  aerpcatcs  tranetnlit-,  qnarc  Wa^.  Qn.  Virg. 
XL.  p.  5U4  sq.  honc  lucam  iis  adanraerat,  ubi  Tergùinfi  ilorinitasBc  videa- 
tnr,  etPecrlk.  adcu  |i.  363.  tios  trea  vertins  437—4311.  Eporìos  censet.  Bryce 
tamen,  plnra  de  natura  Rorucntinm  diHpntnnK,  poftam  omni  culpa  liberare 
■todet,  atqne  etiaiu  Bibbeck.  Proleg.  p.  52.  FeerUiAinpio  inro  adversatar. 
Bcijn.  (qni  etiam  cuniicit  alque  ovit)  hacc  odnotat:  .,Ant  catulo»  aat  ovOj 
eam  alla  serpentam  genera  sint  TÌvipara.  alia  ovipara.  Melina  C'Crda:  ani 
na,  aat  catulos  iuui  ovìa  excluau».  Ceturum  erant,  qni  ad  nniun  teupoa 
haec.  piinrre  «riirifM  et  catuloa  'itU  ova  reUìtqaere,  referri  Tolint.  At  cnim 
«srpenteB  fetuin  uancc[itnm  Ao^fusto  mense  i^re.  apolioju  aaten  hieme 
dapolsa,  qua  Hnb  bomo  lataeraat,  ìnukleacente  aule,  istcrdiuu  tamen  etiam 
anetnmna  axnere.  uieinorat  Arìst.  Hist.  An.  V,  eitr.  Vili,  15.  al-  17.  Ita- 
qne  statuere  iDalim.  djveraaa  cansaa  et  diversa  tempora  esse  intelligenda: 
emn  noteittr  (antl  noma  exaviU  potiti»,  aut  relinqttaui  cabdoa  ani  (relìn- 
qtteiu)  ova."  8ed  luce  eo  niintia  ad  vivuiu  rescoanda,  qnn  mat^^ÌH  in  ornai 
re  a  lerpentiuin  naturo  poElani  receasiase  mudi)  vidìnaB.  ^  439.  „arduiit 
ad  toletn,  erectus  ad  caelam.  sed  coiu  dilectu  fui  aolem,  ouins  calore  re- 
onator."  ffeyn.  —  Pro  voleri  tiàeat  Hngrta,  li.  e.  celerìter  uiovetor,  vi- 
biatnr,  poetiee:  terpnig  vacai lÌHjfuu  |nt  supra  v.  84,  equus  tnicat  auribua) 
(M  ore.  De  Praepoaitiune  oinisui  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  430.  Ami.  IV, 
sol.  V,  190.  VI,  187.  al.  Qna  anctoritato  Hcvn.  ipvaxerit  leotìonem  ora, 
pronai  i^oramus;  ciun  onines  libri,  qucinua  lectionea  accurate  enotataa 
■nnt,  nnanituo  coniienan  ore  praebeant,  (ut  non  videam,  quo  iare  lahn.  in 
pnore  edit.  contendat,  li.  1.  onuics  Codd.  praotor  nnnra  orn  tocri,  dna)  in 
panJlelo  AeneìdÌE  loco  Aen.  n,  475.,  ubi  w.  437—39.,  altero  tantum  prò 
oìvena  ntrinaqne  loci  natura  imiantato,  re|i«tnntur.  oitines  nre  exhibeant) 
Mqne  etiam  ajmd  imitatiirom  Verjrìl'ì  in  Anth.  Lst.  Burm.  I,  TTS,  2U3.  le- 
gamas  Liiìgvtt  micnt  otk  trimicU.  Idem  lahn.  falaam  lectionem.  coli,  ad- 
not.  Bua  ad  Ovìd.  Met.  VT.  312..  ita  noa  intcruretari  posse  censet,  nt  mi- 
«ore  activa  pntestate  dictam  aìt:  „micaie  facit  ora  Imguia  trìanlcia;"  et 
VoH.  veram  lectionem  iaeiplioabìleml!)  indicans,  micat  ora  poetlce  dictam 
eoatendit  prò  ora  «iW  nucanl.  —  linguia  tritulci».  Truuloa  vocatur 
■erpeat^  lingua,  quia  tam  celeriter  vibratur,  nt  triplex  videri  poasit:  nam 
vere  non  trindam,  sod  bifidam  eam  esse  conatat,  quamquam  soat,  qui  Pli- 
lào  XI,  37,  65.  freti  (ad  qucm  1.  vid.  Hardain.)  tUud  qnoque  contèndant. 
Ntwtram  tamen  eiplicationem  iuvare  Tidentur  etiam  verba  Ola  Ovìdii  Het. 
ni,  34,  Tr€»qm  ribrant  lisgaae,  In^Vi  utant  online  denla,  eoli,  cnm 
Apòlei.  Met,  vi.  p.  170.  Glmcnh.  TrimUca  rihrmiiina  dmeonimi,  atque 
8&t.  Tfaeb.  y,  509.  Uir  lin^fua  oibrat,  toma  ngmina  a/bmci  Deatia,  et  com- 
patatio  eornin  locoruiu,  nbi  triaulcum  fubaen  conimemoratar  (of.  Varr.  ap. 
Km.  vi,  2.  Ovid.  Het.  n.  848.  coli.  v.  325.  id.  in  Ibin.  741.  Senec.  Hipp. 
189,  Thjeat.  108».);  etei  me  non  fugit,  etiam  hoc  ab  alìis  àliter  eiplican. 
—  440.  De  morbia  ovium  cf.  Varr.  R.  R,  II.  1,  21.  et  (!ato  96.  Sabra- 
àia-,  cnm  puSta  cuunu  inorlKintia  non  eipodiat,  coni  curax.  Sed  aoime 
«tatua  in  seqq.  eausae  eiponnntar.  qnae  ecabìeni  ovornm  efiiciaiit?  —  441. 
„Tide  Colnm.  VQ,  5,  5.  nbi  ad  b.  I.  provocatur."  H^/n.  De  ipsa  re  mol- 
kw  eat  ad  h.  I.  Vo«s.    Coliuaella  L  1,  t«statar,  ove*  j^«;[Mniiu>  guton  td- 


440  P.  VERGILI  MARONIS 

Altius  ad  vivum  persedit  et  horrida  cano 

Bruma  gelu,,vel  cum  tonsis  inlotns  adhaesit 

Sudor  et  faìrsuti  secuerunt  corpora  vepres. 

Dulcibus  ìdcireo  fluviis  pecus  omne  maestri  445 

Perfundunt,  udisque  aries  in  ffurgite  viUis 

Mersatur  missusque  secundo  aefluit  amni; 

Aut  tonsum  tristi  contìngunt  corpus  amurga; 

Et  spumas  mìscent  argenti  et  siufura  viva 


lum  aliud  emimal  infestari  ècaìne.  —  Turpi»  »cabie».    Sic  ap.   Grat. 
Cyn.  408.  deformts  -  -  corpus  Persequitur  scaoies.  —  Ribbeck.  prò  ubi  cxun 
Gud.  a  m.  pr.   scripsit  ule.    Vid.  saprà  ad  v.  332.   adnott.  —  frigidus 
imber,  ut  Geo.  I,  259.  —  442.  persedit,  pervenit,  penetra^it.     CJ.  Lu- 
cret.  VI,  1124.  clades  nova  pestUitasgue  -  -fruges  perstdit  in  ipso».  —  ad 
vivum.  Hanpt.  et  Ribbeck.  cnm  Gna.  a  m.  pr.  ad  vivom.    Vid.  snpra  ad 
Y.  427.    Simuì  ratione,  qua  hic  ad  vivtim  (i.  e.  Yivam  camem)   persidere, 
alibi  dicitnr  cui  viwm  resecare  (v.  e.  Colnm.  VI,  12,  3.);  <][aiba8  locis  cx- 
plicandis  iiìservinnt  Plinii  XXVIII,  10,  13.  verba  tndnera  ctrcumcidere  ad 
vivas  usque  partes.   Cf.  etiam  Liv.  XXII,  17,  2.  color,  iam  ad  vivum  ad  «wo- 
qtte  comuum  adveniens,  velut  sU'midatos  furore  agebat  boves,    et  similes 
loci.  —  443.  Cff.  Colum.  VII,  5.   Scabies  nascitur,  -  -  si  aestivum  sudarem 
mari  vel  fluniine  non  abluas.    Ci.  ctìam  infra   v.  561.   —    Pro  inlotus 
Ribbeck.  edidit  inlautus,  cura  Med.  a  m.  pr..  Pai.,  Rom.  et  Gud.  a  m.  pr. 
exhibeant  inlutus,    Cf.  eius  Proleg.  p.  436.  —    444.   „Vid.  Calpum.  Écl. 
V,  74  8qq.  —  hirsutis  Medie,  ut  modo  tonsis  ovibus.   Sic  etiam  Rem.,  et 
hoc  praeferri  debebat."  Heyn.    Sed  recte  Wajsrn.  litcram  *  adscitam  patat 
e  proximo  vocabulo,  ut  Geo.  I,  125.  146.  Ili,  108.  141.  349.    Aen.  U,  559. 
n,  333.  et  saepe  alibi,  et  si  hirsutis  legeretur,  reqniri  cont«ndit  Part.  ont, 
non  simplicera  Copulara  et,  cura  hirsutarum,   longos  igitur  villos  gerentiam 
corpus  non  facile  a  vepribus  laedi  possit.  —  De  genere  voc.  vemres,  qnod 
plerumque  est  mascul.  (Aen.  VHI,  645.    Hor.  Epist.  I,  16,  8.    Colimi.  XI, 
3,  3.),  apud  Lucr.  IV,  60.  vero  et  Hor.  Epist.  I,  16,  8.  etiam  femin.  (quo- 
rum locorum  nescio  an  meraor  fuerit  auctor  Cod.  Franciani,  h.  1.  hirsuk 
Bcribens,  (|uod,  cura  Codex  illc  omnibus  diphthongis  careat,  prò  hirmitm 

gositum  videtur),  cf.  Prisc.  V,  8,  42.  p.  658.  P.  Ruddim.  I.  p.  41.  noi  23. 
chneider.  Gramra.  II,  1.  p.  95.  et  Obbar.  ad  Hor.  1. 1.  Fase.  VI.  p.  278.  —  445. 
„£  Varrone  II,  1.  23.;  hmc  supra  I,  272.  balantum  gregem  kuvio  mertart 
salubri.**  Heyn.  —  magistri.  Vid.  supra  ad  v.  118.  —  44?.  missus  (et 
Geo.  n,  452.)  secundo  defluii  amni.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  VII,  494.  — 
448—451.  „Cf.  Varr.  II,  11,  7.  Colum.  VE,  4,  7.  5,  7.  Geopon.  XVIII,8. 
et  15.  (>)mpara  etiam  Gratii  Cvneg.  415.  416.  —  tristi,  amara,  ut  saepe. 
Sic  tristis  lupinus  Geo.  I,  75.  (et  II,  126.]  —  contingunt:  vid.  supra  f. 
403.  —  spuma  argenti,  se.  defei-vescentis ,  dura  coquitur  {li&aftyvQOi^ 
Silberffldtte).  Locus  de  ea  classicus  apud  Plin.  XXXUI,  6.  35.**  He^n. 
Cf.  etiam  Voss.  ad  h.  1.  —  mi s cent  prò  admiscent,  ut  apud  TibulL  11.4, 
5.  et  apud  Pind.  Isthm.  IV,  25.  xiQvd/Li(v.  —  tristi  amurga,  Vid.  ad- 
nott. ad  Geo.  I,  75.  I)e  amurga  ipsa  s.  amurca  (ut  Ribbeck.  cum  Med.  et 
Gud.  scribit")  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  194.  —  449.  et  sul  fura  viva  cam 
lahn.  et  Wagn.  edidi,  Codd.  optinios,  Med.  (a  m.  sec,  Rom.,  omnes  Pierìit 
Erf.,  Longob.,  alios,  Bedam  de  orthogr.  p.  2345.,  incertum  auct.  de  OTth<)gr. 
p.  2790.  r.  et  Vergili!  imitatorcm  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178,  332.  secih 
tus;  ncque  aliter  posteriores  editores  praeter  Bryceum  et  Ck>niii^oiiem,  BÌii 
quod  Haupt.  et  Ribbeck.  ex  Med.,  Rora.  et  Gud.  a  m.  pr.  edideront  m^ 
pura.  Cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  474.  et  Ribbeck.  Proleg.  p.  424.  Vulgo 
vivaqtte  sulfura,  ut  versus  hypermeter  efficiatur  (cf.  adnott.  ad  Geo.  U,  W.). 
quem  Bryce  et  Conington,  Macrob.  Sat.  V.  14,  4.  et  incerti  aaet.  de  geO; 
nom.  97.  H.  auctorìtatem  secuti,  restituerunt.  De  vivo  stdfure,  quod  GiMÒ 
ànvQov  vocarunt,  i.  e.  nativo  (nobis  Jungfemschwefel),  cui  oppositani  est 
factitium  B.  mortuura,  nfnvQùiuiyoy,  cf.  Plin.  XXXV,  15,  50.  et  Voss.  ad 
h.  1.  deque  eius  usu  Geopon.  aVIÌL,  15.    Sic  ap.  Calpnm.  V,  78.  worfis 


GEORGICON  LIB.  IH. 

Idaessque  picea  et  pinguis  iinguine  ceras 
ScìllamquG  elleborosque  gravis  nigrumque  bitumen. 
Kon  tamen  ulla  magia  praesenn  fortuna  laborum  est, 
Quam  si  quia  ferro  potiiit  rescindere  sumDiimi 
tSceris  os:  alitur  vitium  vivitque  tegendo, 
Dum  medicae  ndbibere  manua  ad  vokiera  pastor 
Abnegat,  aiit  meliora  deos  sedet  omina  poecens. 


ì 


talfiirrt.  -  450.  Idarn,  picei,  acU,  liqnidas  iThser).  CI  PUn.  XXIV. 
7,  24.  et  Geopon.  XVm,  8.  Pii  aotem  Irtae,  Mysiae  et  PhTypifie  montis 
(cf,  adnott.  ad  Aen,  II,  fifl6.ì.  qni  mnltus  habebnt  pimiB  (Aen.  V,  449.  X, 
130.Ì,  imprimis  celebrota,  Vid.  etiam  infra  Geo.  IV.  41.  —  pingui*  un- 
guinf  cerai,  maltuni  sncci  Bil  un^ru^ndiuii  upti  babcntes.  Sic  G«t.  Ct- 
D^.  363.  nigrat  nrcnm  pieie  unfftiine  rignaiU.  —  461-  teilla  eit  SciUa 
marìtiitia  I^fin.,  b.  cepe  marinum,  rfi>  AfwTiw(>irf,  Cf.  Dioseor.  II.  J02. 
Theophr.  h,  pi.  I.  7.  10.  TU.  il.  Pliu.  XIX.  5,  30.  et  XXI.  17.  66.  — 
elleborna  gravi»,  a  (rravi  odore.  Vid,  sopra  ad  v.  415.  EUebortu  a. 
belleboni!!  {ìllfìtoent,  rarìns  tllffloffoc)  Bomanis  proprie  dirìtnr  peratmm, 
Bolùa  tfietiiyttn:  cnins  daplei  penna  habetur,  niemiti  et  album.  Of.  Din- 
•oor.  IV,  149.  U0.  PUn.  XXV,  5.  21  Bqq  Et  h.  qnidem  1.  album  genna 
■peetarì,  ridomnt  iam  aliì  ei  Coloni.  VII.  5,  7,  Cetemm  imitator  Vei^lii 
in  Anth.  Lat.  Bnrm.  I,  178.  332.  hnnc  Tersnin  coni  44i).  eie  coninnpfit: 
ScSlamqtte  'lUborosmie  gravr»  «t  •nUfurii  rlna,  et  lùgTvm  bitrtmen  in  v. 
379.  tragoediae  sane  tranRtalit.  -  De  /«/fumine  anten  of.  adnott.  ad  EcL 
VUl,  »2.  —  462.  Nnllnin  praeeontin»  aniilinm  est  adversns  ovìiun  raorbnin 
a.  acabiem.  ,,EicÌtat  Tersas  CoIiud.  VII.  5, 10.  Habnemnt  ante  ocoIob  Gra- 
tina C^nee.  360  sqq.  et  Calpnrn.  V,7SBqq.  Lahoreg  prò  ipso  malo,  morbo, 
cahis  noUa  raedela.  nu^  fortuna,  magi4  prnesaix  ett,  qnam  si  alena  ape- 
TÌatar.  — fortuna  prò  rimedio,  nnatenns  effpctns  remeiiii  est fortnnae ob- 
noxina:  oti  /ariana  soUeinni  modo  prò  bucocssd  et  eventn  dioitnr.  Alio 
modo  dictum  ent  Aen.  VII,  559.  n  qua  miper  fortuna  lahirram  nit,  cafliu 
fortnnae."  HF<in.  Scliol.  Bem.  (vid.  Ribbeek.  Proleg.  p.  1971  affenmt  le- 
etionem  malorian,  qnam  qui  libri  eihibeant,  neadmna.  —  463.  »'  9"'» 
ferro  potuti  rtaeìndrre,  i.  e.  ai  quia  a  se  impetrare  potait,  nt  reaein- 
ooret,  qnemadmodom  Aen.  IV.  19.  Buie  uni  forsan  potvt  tiuxumhere  <vl- 
pae  {a.  etiam  Aen.  VTI,  309.V.  qaae  simplicissim»  loci  interpretandi  ratio 
aebetor  Ameisio  Spin,  p.  35.  —  ferro  retcindere  ulceri»  oh.  qnod  volfro 
•perire  alcn».  Cf  Aen.  Xn,  390,  Petron.  e.  115.  recwit-m  neatrieem  re- 
tehidere.,  et  I.ncr.  IT.  406.  oiVm  rarradfre  (i.  e.  secando  aperirei,  ubi  Yrd. 
Wakef  Cf.  etiara  qnos  landant  Schmid,  et  Ohbar.  ad  Hnr.  Ep.  I,  3.  32. 
et  enpra  ad  Geo  I.  2<iO.  adnott  De  ore  nleerÌK  Bnnn.  adnott.  ad  Gratiì 
OjB^.  352.  {prr  ulceris  ora)  et  Samonicì  e,  44.  vnlt  conferri  Cetemm 
b  Illa  ulceribns  rescindendis  curo  Hanme  consentii  Calpnrn,  V,  75.  (quae 
[pnstnla]  nM  ferro  Rtimpilur  etcì  a  Voh».  land.  —  464.  vilium,  nlcuB, 
MiUes.  —  legeiiiìo,  dnm  tef^tnr.  De  paasiTo,  qncm  dicnnt,  Gerundi!  oan 
vU.  adnott.  ad  Geo.  II,  239.  et  350.,  imprimis  antem  ad  Aen.  II.  SI.  Est 
Mtem  Verena  adumbratus  e  Lncret.  TV,  1062.  Ulca  enim  vivtteit  el  inre- 
lenueit  alftuki.  —  45ì>.  ndhibere  manu»,  /nQovQyeTy.  i.  e.  secundum 
DÌOg.  h.  ni.  S5.  la  Conin^.  laod.ì  aat  if/ivny.  aut  xnfnv.  ~  466-  avi 
t  melioribuB  libris  omnibnii  ItMio  vulg,  et  reatitnit  HeinB.;  et  reete  Wagn, 
■diiotat;  „ahneijat  est  desperantis,  medendo  posse  quidqnam  profici,  te- 
d9l  eat  ìfHiaTi:  bine  aut  rectc  editor.  Ribheck.  tamen  et  I.adew.  ei  Eom. 
et  Gnd.  a  m.  aec.  recepenmt  e(.  —  tneliorn  omina,  qoae  plarimonua 
Ebrorom  est  lectio,  prò  auiilio  deonun  boni»  ominibns  sigiuflcato.  Non- 
anlli  Codd.,  inter  qnos  sane  Medie.  Pai.,  Rj)m.  et  God.,  meliora  omnia 
(at  apod  Oraecos  fiflj(avti  nóvta,  nàvrit  ìtrrai  »aliù{  et  aimilial,  qood 
Tttlgo  editor.  lahn.  in  priore  edit.  omnia  recepcrat,  in  altera  tamen  melio- 
mn  lectionem  tacite  revocarit.  Veriasime  enim  Wo^.  docet,  omnia  non 
in  deprecando  Incnm  habere,  aed  in  apprecando,  ut  oomìa  bona  precari  et 
<]iiae  sint  bis  eirailìa;  neqne  meliora  omnia  ugqoam  videri  legì.  Nìhilomi- 
■ma  Ribbeck.  et  Ladcw.  omnia  edidenmt,    qnonun  ille  otìam  ad  Serriam 


442  P.  VEROnJ  MABONIS 

Qain  etianiy  ima  dolor  balantom  lapsus  ad  ossa 

Cam  fariì  alque  artas  depascitur  arìda  febrìs, 

Profuìt  incensos  aestos  avertere  et  inter 

Ima  ferire  pedis  salientem  sanguine  venam^  460 

Bìsaltae  quo  more  solent  acerque  Gklonns^ 

Cam  fugit  in  Rhodopen  atque  in  deserta  Qetaram 

Et  lac  concretom  cam  sanguine  potat  equino. 

Quam  procul  aut  molB  succedere  saepius  umbrae 


proToeat,  qni  comparet  Sali.  Cat.  52.  vrùtpera  omma  cedmi.  Qnod  ad 
iptam  Bententìam  attìnet,  Coninfi^on  confert  Soph.  Aj.  581.  ov  n^ò^  Iccr^ 
(foipov  Sgfp^eìy  intoSài  tiqòs  tofitùm  niifiati.  —  467.  dolor ^  morboi, 
exalceratìo.  —  haiantnm.  Vid.  ad  Geo.  I,  272.  et  cf.  Lncr.  VI,  1132. 
venit  '  -  pigris  òalaniibus  negror.  —  a  ti  ossa.  Vid.  adnott.  ad  v.  272.  — 
468.  depascitur,  vifitrai,  absumìt.  Cf.  Aen.  II,  215.  (8en>eii8)  mwerof 
marmi  aepascitur  artus.  —  459-  Profuiiy  i.  q.  solet  prodesse.  Cf.  ad- 
nott. ad  Geo.  I,  49.  —  incensos  aestus  prò  usitatiore  fervìdos  aestos. 
Wakef.  ad  Lacr.  I,  301.  mnltos  locos  congerens,  ubi  raUdus  aegtus  legiUaf 
coni,  intensos  aestwt,  qnod  in  perretosta  Ver^Uii  editione  se  inveniase  aìt, 
anodqne  iam  Heinsio  in  mcntem  venerai.  Sea  recte  Borm.  Codd.  lectioneai 
acfenait,  comparans  nascentem  orttim  Geo.  I,  44.,  pavidtim  tneàum  et  simi- 
lia,  de  qnibns  egerit  ad  Ovid.  Mot.  Il,  66.,  et  sic  pergit:  ,,Incen8us  er^ 
aestus  hic  est  vebementissimns  ardor  febris,  et  non  oissimili  modo  dist 
Aen.  II,  706.  nropiusqtw  aestus  incetìdia  volvuntf  i.  e.  calorem  proplns 
admovent,  et  ita  arrletiSy  ferviàujs  aestus  et  similia  inTeninntur,  ut  ardbM 
et  fervida  feJbris,  et  accendere  feftres  diiit  Cels.  DI,  9.,  et  noster  sci  ac" 
cenderit  aestus  infra  Geo.  IV,  401.'*  —  Vss.  469-  et  460.  recitat  GoIub. 
VII,  5,  10.  Peerlk.  p.  264.  prò  ferire  coni,  aperire;  sed  venam  faròt 
legitor  etiam  apnd  Com.  Celsum  VII,  10.  in.  —  Cnm  saliente  vena  Ce- 
nington  confert  venas  currentes  ap.  Pers.  Ili,  91.  —  461.  Bisaltae^  Tliia- 
ces  circa  Strvmonem  et  in  Maceaoniac  oris  habitantes.  Cf.  praeter  Gatte- 
rerì  de  Herodoti  et  lìincyd.  Thracia  Comment.  III.  p.  33Baq.  in  Commenti 
Soc.  Reg.  Gott.  Voi.  VI.,  quam  Heyn.  landat.  Diodor.  XU,  68.  et  fragm. 
T.  X.  p.  229.    Bip.  Plin.  IV,  10,  16.    Liv.  XXXV.  29.  30.  et  liber  mt» 

feogr.  III.  p.  1067.  Primam  syllabam  nominis  prodacont  etiam  OYÌd.  Mét 
1,  117.  et  Claadian.  XX,  134.,  corripit  antem  Gratios  523.  faeilie  tetris 
Bisaltae.  —  Geloni,  ad  Bonsthenem  babitantes;  vid.  ad  Geo.  U,  11&. 
et  Aen.  Vili,  725.  -  462.  ,,Cum  fugit,  simpl.  migrat  fadinnota  tamea 
celeritatis  notionc],  ut  apud  Horatium,  et  a  Borystbene  inae  per  GMtfVBi 
desertu,  cis  et  ultra  Istri  ostia,  desccndit  in  Tnraciam  et  ad  Khodopea.'' 
Heyn.  Verius  Wagn.  docet,  ^tcrum  nomen,  Kbodopen,  referendum  eoe 
ad  Bisaltas,  alterum,  deserta  Getarum,  ad  Gelonos;  ncque  enim  ntramjtt 
ad  Gklonos  pertinere,  auìppe  quibus  propior  sit  Getarum  regio,  remotior, 
intericcto  etiam  Istro  nummo  ac  monte  Haemo,  Rbodope  (de  quo  mmte 
yid.  adnott.  ad  Ecl.  VI ,  30.)  ;  verbum  autem  f^it  ad  propina  Snbieotnm 
accommodatum  esse.  Ceterum  per  deserta  Getarum  (ti/v  r«lv  rnm9 
forifilav  Strabonis  VII.  p.  302.  305.,  de  qua  vid.  librum  meum  modo  oonia. 
III.  p.  1104.)  intelligenaa  est  vasta  illa  re^o  inter  Danubinm  et  TfOM 
(Dniester)  sita,  quae  nunc  pars  est  Moldaviae  mferioris.  —  468.  Lactis  equiai 
nsus  in  bis  aliisque  pqpuhs  notus  est.  Cf.  Homeri  IL  Xill,  5.  "/jririyuU- 
yoi/'f,  Hesiodi  Fr.  45.  Herod.  IV,  2.  Strab.  VII.  p.  301  sq.  311.  Hippoor.  L 
li.  p.  537  sq.  KQbn.  Plin.  XVIII,  10,  24.  et  quae  dissemi  in  iWjr  Bed- 
encycl.  VI.  p.  902.  Idem  de  Ooncanis,  Cantabriae  populo,  refert  Hot.  Od. 
Ili,  4,  34.  et  de  Massagetis  Stat.  Acbill.  I,  307.  Respezit  loonm  nortrm 
Avien.  descr.  921.  nam  sanguinem  emiinum  Et  lac  concretwn  per  ftorftar» 
guUura  sftrbent.  —  464 — 469.  „De  lue  pecudum.  Signa  peoorìa  febxi  pe- 
stilenti tentati  enumerat:  Quam  videris  cett.  ad  v.  467."  H<0yn.  Cetem 
animadverte  ayaxoXov&lav  buius  loci;  cum  enim  Vergilins  aie  incapuMi 
Quam  (scil.  ovem)  -  -  viileris  -  -  decedere  noeti,  v.  468.  non  seqni  debeliant 
verba  Continuo  etUpam  compesce,  sed  potius:  banc  conlànno  maeta  vel  tak 
quid.    a.  adnott.  ad  Aen.  V,  51.  Vili,  403.  XI,  552.  etc  ~  464.  ^molli 


GEORGICON  LIB..  m 

VìdenB  ant  summas  carpcntem  ignaviuB  hcrlias 

Extremamque  sequi  aut  medio  urocunibero  campo 

Pasceotem  et  eerac  solam  decedere  noeti: 

Contiuuo  ciUpam  ferro  conpeece,  priua  quam 

Dira  per  incautuin  serpant  contagia  volguB. 

Non  lam  crober  agcos  liiemem  ruit  aequoro  turbo, 

Quam  multae  pecuduin  pestes.  Nec  sìngula  morbi 

Corp  ora  corri  piunt,  Bcd  tota  a  estiva  repente 

Spemqae  gregemquo  simul  cunctamque  ab  origine  gentem 

l^im  sciat,  aèrias  Alpie  et  Norìca  si  quÌB 


umbrae  prò  gratae  I„ia  qua  raoUitor  est  ei,  qui  eom  petit"  Wagn.\.  P«r- 
mntantnT  eniiu  nomina  et  attributa  aenanam  poetico  usn."  3*tih.  Ct.  in- 
tt%  T.  &2D.  ('«tenui!  compares  BÌmilem  locniu  Eni.  V,  5.  Sioe  óth  inceritu 
-  -  vnira»,  She  antro  poli»*  tuccrdàmt»-  —  466'  medio  camiit).  omuM 
FnenoiitiaRe.  Vid.  snpra  od  t.  237  —  prùcumbere.  Cf.  Eci.  Vili.  87, 
tirMi  proeumlnt  in  ulva.  ^  4SI-  „>eraf.  decedere  noeti  (vid,  Eoi. 
Vili,  89.)  ex(|nÌBÌtiuB  qnani  lera  noete;  uti  adiuntantì  aat  accedenti  de  via 
deeedimoB.  —    468-  culjtam,  h.  e.  cmisani  morbi,  vitiom.  ójijv,   com- 

fetee,  coPrce,  ne  latios  aerpat,  ferra;  statim  eam  ocdde,  QratiuB  Cyne^. 
10.  In  primo  adce»gu  trittì»  metUcina,  f#d  una  Pemieift  reilrmenda  ani- 
ma,  quae  prima  neqwici  Spurga  tnalo  ett.  ne  dira  trahanl  contagili  vul- 
/jwn.  Cf,  iTiid.  V.  369  Bqi|."  Heyn.  Cf.  ctiam  Colnni.  VH,  5.,  qoem  Vobb, 
affert.  —  469-  Dira  contagia  hine  repetitOrot.  (>neg.  412.  — Ut  hic  de 
oTibus,  ita  Aen.  1, 1110.  de  corvis,  Lnor.  U,  920.  do  feriB.  Sen.  Hippol.  957. 
de  tnonstria  marinis  toc.  eulgut  nsurpatnr.  —  incnutum,  qnod  sihi  prae- 
eavere  noq  paafiit.  Bonn,  comparai  Aen.  III.  331.  et  Sallnst.  fragni.  Re- 
jMntR  ituantos  af[roe  invanii.  —  470.  471,  .jnflmiuin  ct  totììa  murbis  ob- 
noiinin  pccos  ovUliun.  Conferri  potent  Varrò  II.  3.  5.  8.  C^lnm.  VII,  5, 
Geopon.  XVin,  9  Gratins  Cj-neg,  497  aqq.  —  turbo  agens  kiemem, 
procellaa.  iiiibres;  [vìd.  Geo.  I.  320.  et  3!I1.|  non  tam  creber,  crebro,  ruil, 
Ke.  non  tam  crebri  ac  frequentes  tnrbincs  in  mari  eioriimtnr,  |nbi  nroceU. 
lanun  veheiuentia  maiìinR  Bentitnr].  i^imilii  Iocdb  Geo,  IV,  8t).  81.  Placet 
admodnm  lectio  altera  Codioam  oaptorn:  cf.  Aen.  I,  84."  ffeyn.  Kanc 
lÉCtìmiein.  qoam  praehent  Gnd.  a  m_  pr.  et  Bnm.,  etiani  Heinsio  od  Aen. 
VIU,  63.  comprohatam.  recepii  Wakef.  Sed  verÌBsìme  docet  Wag^i.,  faic 
non  >^  de  concitato  mari,  qnod  esaet  ntit  arqaora;  Hed  de  creln'o,  i.  e. 
deoao  imbre.  Verba  enim  ita  sont  coninngenda:  Non  turbo,  hiemeia  agens, 
faun  creber  ruit:  non  sic;  Non  tam  creber  tnrbo,  hìemem  ageni,  niìt. 
AÉtpore  additar,  qnìa  t«mpe«tateB  in  mari  imprimis  horrìdae  eolent  eme. 
Coartnictio  esdem  est,  quae  Aen,  II,  250.  rait  oceano  nox.  Peerlk.  lamen 
p.  264,  totnm  veranm  spurium  cenaci  et  t.  acqu.  post  pette»  cickunandi 
^nvm  ponit.  8ed  ride  Rìhbeck.  Proleg.  p.  52.,  qui  locam  aie  eipUoat: 
ijnmiraffl  non  densior  iuber  tnrMne  coneitatuB  nere  et  stemere  aata  di- 
eitar,  qoam  rmint  stemanlq^ac  pestes  pecndea  alias  saper  alia»."  -  pe- 
mt€é,  morbi.  —  negliva  (aciJ.  castra),  nt  t.  64.  pccwiria  prò  (fregibiu. 
Sic  Plin.  XXIV,  6. 19.  iHuvtium  aejiliita  commemorai,  com  ano  loco  Coning- 
tOn  Bonferri  inbct  Varr.  B,  R.  Il,  2.  Miht  greget  in  Aptdia  hihemaòant, 
mi  In  Reatiiùr  montifm*  acttivabaiti.  Ceteram  cf.  Cam  hoc  loci  Severi 
Saactì  Carmen  hncol.  in  Wcmsd.  Poft.  L.  min.  n.  p.  325.  v.  S5  sqq.  — 
4TO-  Spemque  gregemque,  ..agnos  cnm  matribna."  Servius.  Cf.  «pe» 
grtgi*  Ed.  I.  IJ.  —  cunctamqne  ab  origine  gentem.  Appasitiam, 
"  a  hic  oli  poterai.  poPla  praetmil  epexegeain  per  Copnlam  adicclam. 


4 


cnvior  enirteret  oratìo.    Cf.  Wagn.  tjn.  Virg.  isXIlI,  !..  qni  cnm  nostro 

_  IMO  eonfert  t.  c.  infra  v.  541.  moria  inmenei  prolem  et  genu*  omnc  natmi- 

(rtri  taraen  ?id.  adnott.)  et  Aen.  VII.  95.  Hinc  Itafae  gente»  omnisque 


teliat  In  ditbiit  responìii  peluiit.  in  qnibDii  loda,  ut  bic,  Adiecti- 

L  in   maina  augens  adiiciatnr.     Verbìs    additis   ab  origine  Wa^. 

_  tom  ^gnilìoari  a  minìmis  naln  pecudibos  nsqae  ad  maiìroatt  per- 

■—  474.  „Tum  goiat  aliqnis,  morbis  totoa  greges  abrìpi.  Seqnitui 


444  P.  VERGILI  MARONIS 

Castella  in  tumulis  et  lapydis  arva  Timavi  475 

Nunc  quoque  post  tanto  vìdeat  desertaqne  regna 
Pastorum  et  longe  saltus  lateque  vacantis. 

Hic  quondam  morbo  caeli  miseranda  coorta  est 
Tempestas  totoque  aatumni  incanduit  aestu^ 
Et  genus  omne  neci  pecndum  dedit,  omne  ferarum,  480 

Corrupitque  lacus,  intecit  pabula  tabo. 


locns  de  peste  anctnmnali  armentomm  ac  gregnm  celeberrimus,  adombratns 
e  Lncret.  VI,  1136  sqq.  Cam  quo  conferendae  supt  nobìles  pestilentiae 
descriptioncs  ap.  Hìppocr.  Epidem.  III.  sect.  3.   (etsi  haec  non  pestis  prò- 

E  rie  dieta,  sed  Ines)  Thucvd.  II,  47  sqq.;  tum,  qni  omnes  Maronem  aemn- 
iti  sont,  omatns  varìctaie  mirabili,  affeetibus  tamen  movendis  multo  in- 
feriores,  Ovid.  Met.  VII,  518  sqq.  Silium  XTV,  581  sqq.  Lnean.  VI,  80  sqj. 

Senecam  Oedip.  35  sqq.  Add.  Aen.  Ili,  137  saq. Respexit  band  dnbie 

posta  similem  aliqnam  calamitatem,  tnm  quiaem  satis  notam,  qnae  aliqno 
tempore  ante  maxime  afilixerat  Noricum,  b.  e.  terras,  anas  none  episcopa- 
tns  Salzbnrgicns ,   ma^a  Austrìae  pars  cnm  Stirìa  et  Carintbia,  occupai. *' 
Heyn.  —  aèrias  Alpes,   perpetuo  montium  epìtbeto.  Vid.  adnott.  aaEcL 
I,  58.  —  ffNorica  castella  in  tumulis  non  esse  possunt  loca  munita; 
nam  agitur  de  armentis  et  gre^bus  ;  sed  babitationes  in  locis  editìs,  adeoque 
villae,  vici  in  montibus.  Pro  saltibus  et  pascuis  dixit  ornate  ctutdlaùiUamuii, 
arva,  repna,  saltus/*  Hei/n.  Conf.  Hor.  Od.  IV,  14,  11.  et  Liv.  XXI,  33. — 
De  Nortco  vid.  liber  meùs  k^o^t.  III.  p.  446  sqq.  Wagn.  omatum  buina  loci 
ex  Copula  observari  iubet,  cum  aeriae  Alpes  et  Nonca  castella,  et  Lmt 
Timavus^  et  deserta  pastorum  regna,  et  saUus  voeantes  eodem  denique  re^ 
ant.  Simillimus  est  hac  in  re  locus,  qui  infra  legitur  Geo.  IV,  467  sqq.  —  475; 
Timavus,    fluvius   in   ora  Venetorum,    hic  a  vicinis  lapydibus,    HItiìcì 
populo  (de  quo  vid.  liber  meus  geomr.  III.  p.  836.),  /ap^«  appellatus.  Via.  ad 
Ècl.  Vili,  6.  —  Med.  a  m.  pr.,  Pai.,  Bom.  et  Gud.  exbibent  lapygig,  (ma 
iam  Servius  recto  reiicit.  —  476.  regna  pastorum,  a^os,  notum  vcl  « 
£cl.  I,  69.  —  post  tanto   uro  tanto  post;    in  qua  formula  non  miuQS 
^  quam  in  simili  post  panilo  (de  qua  cf.  Burm.  ad  Quinct.  Inst.  U,  5.),  ^pod 
absolute  positum  est  prò  posila  (qua  de  re  vid.  ad  Ecl.  I,  69.),   ut  voe. 
tempore  neutiquam  sit  supplendum.    Cf.  Herm.  ad  Hom.  H.  in  Mero.  12<L, 
ubi  dfiQÒv  dri  ^trà  ravTn  legimus.  Ladew.  comparat  Caes.  B.  G.  .Vn,  M. 
post  pauUo,  Cic.  Cat.  Ili,  5,  11.  post  aliquanto  et  Com.  Nep.  Pana.  3, 1. 
post  non  multo.  —  477-  longe  lateque  redit  Aen.  VI,  378.    Cf.  de  hic 
formula  vir   doctus   in    Observ.  Misceli.  Voi.  II.  p.  63.  a  Burm.  land.  — 
478.  morbo  caeli,  \.  q.  Ecl.  VII,  57.  vitio  aèris.    Cf.   Aen.  in,  137 soq. 
—  coorta  est.  Ribbcck.  cohortast  ex  Med.  et  Gud.  Cf.  eius  Proleg.  p.i». 
et  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  440.  —  479-  tempestas,    aSris   temperies.   —  mir 
seranda,  ut  Aen.  Ili,  138.   lues  ipsa  miseranda  dicitur.    —    fftotoqui 
autumni   incanduit  aestu,   non  tam  exarsit,  ortus  est,  aut  duraidtwto 
autumno ,   sed   aér  inflammatus  est  tota  aestus  autumnalis  vi.    Solet  cbìb 
aestus  autunmi  [qui  aj)ud  Romanos  ìncipicbat  III.  Id.  Aug.  et  denBebat 
III.  Id.  Nov.]  imprìmis  gravis  et  intolerandus   esse   et  morbos  gìgsere.'* 
Heyn.   Cf.  quos  Obbar.  laudat  ad  Hor.  Ep.  I,  7,  5  sqq.  Voi.  I.  p.  357.  — 
480.  Ladew.  sibi  non  constans  bic  et  Geo.  IV,  90.    Jyeci  dare,  Aen.  UL,  85. 
Neci  demittere,  et  Aen.  X,  662.  Morti  demittere  grandi  litera,   conta  vero 
Aen.  V,  691.  morti  demittere  et  V,  806.   leto  dare  minuta  litera  serÌDiit 
Equidem,  ut  feram  Morti ^    Neci  demittere,    quod  componas  com  Orco 
demittere  Aen.  n,  398.,    non   tamen  probare  {>ossum  Neci,  Marti  dare, 
memor  Lucr.  VI,  1143.  catervatim  morbo  mortique  dabantur  et  V,  96.99S. 
dabat  exitio,  ubi  de  prosopopoe'i'a  profecto  cogitari  non  potest.  —  PeeiÒt  p- 
383.  ex  boc  loco  emendano  os  censet  parallelos  locos  Martial.  Spect  21.  ^ 
Antb.  Lat.  Burm.  n.  p.  436.  [V,  143,  14.],  ubi  prò  pecudum  gemu  m»t 
ferarum  legendum  sit  pecudum  et  genus  omne  ferarum,   et  poterai  «K 
nane  emenoationem  quodammodo  fulcire  alia  Vergilii  imitatione  ap.  Ca^v. 
n,  10.  Ad^mt  omne  genus  pecudum,  genus  omne  ferarum.  —  «1.  n&rf*- 
nem,  inqmt  Servius,  secutus  est,   quem  et  Lucretius  tennit  VI,  1094  SQ^- 


^ORGICON  LIB.  m. 

Nec  via  mortia  crat  siiuplex,  aed  ubi  ignea  vcuia 
Omiiibus  actft  sìùs  mi  seros  adduxcrat  nrtus, 
Rursua  abmtdabat  fluidua  liquor  omniaque  In  se 
Ossa  minutatim  morbo  conlapsa  trabebat 


et  Sallnstins,  primo  Btirem,  inde  oquani,  post  pabala  sue  Mirapta."  Wb^. 
aegre  desìdeiat  Copulau  in  altera  TeisDB  parte  ;  qaarc  insisténs  TestìgiiB 
Serv.  Dresd.,  ia  quo  legitur  Corrupìtque  lacta  m/eeitq-ue  pubiila  laio  scri- 
bendimi  cetiset  infectaque,  causa  curmptioDiB  a  praegreaso  corrufit  repetits, 
Tel:  Conruptigue  laaig  in/eelayue  ftalnUa  lobo.  Tanen  VQlgai«m  lectioneia 
defeodìt  ad  Ecl.  IV,  6.,  obi  vir  docUss.  infeeit  idem  fere  esse  doeet,  qaud 
eorrttpit,  ideuque  h.  1.  quadamiriudo  int«r  eoa  referri  pusse,  obi  Verbam 
iteratnm  Copulae  miinere  fungstur.  ICt  sane  contai  amnitun  Codil.  aactorì- 
tatem  nibil  nìc  mutandoiu,  ouiu  actifa  ooDatractione  contiDuata  eleganti! 
looi  magis  iuvotur,  quani  subito  in  passivam  transita,  Copnlae  autem  de- 
feettu  in  Carmine  facile  eicosari  possit.  Cf.  sopra  ad  t.  257.  Non  temere 
tàiu«n  Havnius  in  Ameis.  SpìoU.  p.  36.  adnotat:  .,Haiid  scio  an  ?.  48(1.  et 
461,  melitiH  proeederent,  si  ordine  inverso  soripti  essent."  PeerU.  autem  p. 
263.  rersnm  491..  qui  advereetur  vr,  494.  et  620-,  spurìom  censet.  S«d 
rotte  ewo  defendunt  I.adew.  tìenrUiol.  etc.  p.  IB.  et  ffibbeck,  Prolcg.  p. 
53.,  cum  piiòula  tallo  (i.  e.  Tcneno,  miaamate  aerìs:  cf.  Lncr,  VI,  1123 
■qq.)  in/ecta  esse  et  tamen  herbae  eitema  specie  falleutes  latine  apparere 
potnerint.  —  482.  „Nee  oiu  mortin  trai  simpjex  [vid.  adGeo.Il,  T3.)i 
larij  inurbi  ciitus,  varìique  mortia  modi,  quales  moi  nunnulli  enumerantor; 
483  tqq.  494  sqq."  Hryn.  Ab  hoc  Wi  interpretatione,  altro  se  offerente  et 
magia  etiam  Lncretii  comparatiunc  cvoRrmata,  non  multom  receditSdiirach. 
p._  56S.  haec  disputane:  „Haec  simpliuiseìiua  flirtasse  est  ut«rpretatio,  nt 
viam  mortù  intelligarnuB  de  morbo  letifero;  cum  itoquo  jaiu  una  morbi 
■pedes  softecÌBset  ad  mortem  parandam,  matabator  Ula,  et  alìud  succ«debat 
morbi  genua,  priori  fere  contrarimn.  [Prius  enim  membra  acsta  i,KÌtii  tor- 
rida, poetea  fluido  liqaore  solnta  esse  narrantar.]  -  -  -  Aperte  ìntendit  ad 
nortis  miram  farietatém,  qua  re  tlebat,  ut  band  simplld  modo  mors  accer- 
aeretur.-  Ceterom  de  .<«  tnartù  cf.  t.  c.  Orid.  Met.  XI,  7a2.  Tibnll.  I, 
3,  60.  Tal.  FI.  I,  32  Lucr.  U,  9ie,  Li¥.  XXXI,  18,  7.  Grat.  Cyn.  409.,  ubi 
UH  rùe,  Tìbull   1,  9,  4.   Urat.  Cyn.  357.  et  Oras.  V,  21.,  ubi  mortiV  via, 

riet.  Deci.  XVn,  15.,  ubi  falorum  cioè  commemoraotar,  Bunn.  ad  Val 
t,  SOI.  et  BruulihuB.  ad  Prop.  IH,  5,  41.  Servius  buiic  lucam  loco  tnodo 
land,  (cnioa  etiam  Oros.  memor  est  ecrìbens:  n«c  iptìa»  mortù  «rat  via 
rimfUse  atU  tiiia  eonditio)  ex  Sallnstii  verbis  ne  timplici  quidam  morte 
wurritbantnr  (fr.  40.  GerL)  flujjsse  potat.  -  482—486-  „Prìmum  aeatu  fé- 
bró  ingeotì  ac  niti  totum  corpus  torrebatur,  mox  costabescebat  culliquatione 
H  Tfaòintione  omnium  bnmorum."  Htm.  —  Sitit  prò  aestn,  calore,  unde 
■itù  oiitor,  nt  ìam  Serrili*  eiposuit.  Cf.  Lucr.  VI.  1263.  Mulitt  ititi  prò- 
ttfoia  viam  per  pronue  rollila  Corpora.  „titii  Ìgnea  h.  e.  sicca,  arida, 
ttt  Stat.  Theb.  iV.  bua.    haurìt  titu  ignea  eatapo»,    ubi   alii   ei   interpret. 


a  veni»,  per  omnes  Tenas  penetrans,  ac 
intima  pars  hominmn  fiagravit  aa  otta,  Lucret.  VI,  1166.  —  adduxerat 
srtHf,  CQt«  contracta,  quad  fit  ea  cxareacente,  ut  in  febrì:  adducUx  cuti» 
«I  Ovidio  nota  Met.  ILI,  397."  Heyn.  Adde  einsd.  Epist.  XI,  27.  maei'i» 
adikuerat  artue,  et  Lncan.  IV,  2S8.  Ouaqat  notuhtm  adduxere  cultm.  — 
484.  Unraus.  Vid.  supra  v.  138.  —  Itquor  fluidu»,  humorea  cor- 
Ciqttl,  tabiiin.  Cf.  Lucr.  VI.  1202  sqq.  —  485-  tj^thtbat  omnia  otta 
in  *«  minutatim  (quod  Adverbium  amat  Lucretiua:  vid.  U,  1131.  V, 
t3S3.  VI.  tl9n.)  morbo  cottlapea,  quasi  contagiune  qoadani  effecit,  ut 
ipM  ossa  quasi  invita  et  relnctantia  (cf.  supra  v.  424.)  in  tabidum  liqnorcm 
resolverentur.  Hejn.  eìoamodi  lianidationes  et  resolutiones  ussium  etiam  in 
I  aliii  morbis  observari  docet.  Peerlk.  tamen  p,  2B5.  coni,  cadehaiit  coli.  Orid. 
Met.  VII,  1426.  StibiU)  coUapim  dolore  -  -  eecidU  et  pluribus  locis.  ubi  >n 
M  rtndere,  in  se  raere  et  similia  Icgnntor,  quibos  p.  383.  addit  Val.  Max. 
TI,  2,  tra  tn  se  iota  eoUapta  eet.     Cetenuu  huius  loci  memor  foit  auctor 


446  P.  VERGILI  MARONIS 

Saepe  in  honore  deum  medio  stana  hostìa  ad  aram, 

Lanea  dnm  nivea  circumdatur  infida  vitta^ 

Inter  cunctantis  cecidit  moribunda  ministros. 

Aat  si  quam  ferro  mactaverat  ante  sacerdos; 

Inde  neque  inpositis  ardent  altaria  fibris  490 

Nec  responsa  potest  consultus  reddere  vates, 

Ac  vìx  suppositi  tinguuntur  sanguine  coltri 

Summaque  leiuna  sanie  infuscattn:  barena. 

Hinc  laetis  vitali  volgo  moriuntur  in  berbis 

Et  dulcis  animas  piena  ad  praesepia  reddunt;  49$ 


vUnutaUm  fundo  volvuntur  in  imo.  Praeterea  cf.  Calpnrn.  Y,  77.  puÉridm 
contrcLhet  ossa,  —  480.  Cam  loco,  aui  hic  sequìtur,  cf.  Ovìd.  Met.  VII, 
593  soq.  Heyn.  hostiam  maiorem  intelli^t,  taurum,  cuius  ezta  inspiciebaii- 
tnr;  Voss.  antem  rectìus  ovem.  —  in  nonore  deum  medio,  in  medio 
sacrificio,  quod  diis  parabatur,  quo  sensn  honorem  saepe  dici  constat.  Hie 
prò  omni  re  sacra  positum ,  ut  Aen.  I,  632.  et  DI,  406.  ;  saepiua  prò  iis, 
qnae  diis  oflferuntTir:  cf.  Aen.  I,  49.  Ili,  118.  Ovid.  Met.  Vili,  740.  id  Part. 
IV,  409.  Sii.  Vn,  184.  et  alibi.  Cf.  Bach,  ad  Ovid.  Met.  1.  1.  et  Rupert 
ad  Liv.  Vili,  32,  12.  —  stans  ad  aram.  Cf.  Geo.  U,  395.  Ovis  aatem 
sacrificio  destinata  propterea  hic  commemoratur,  quia  non  nisi  salaberriiBO 
corpore  praeditae  hostiae  eUgebantur,  ut  eo  magis  minun  sit,  eiosmodi  quo- 
que ovem  subitam  mortem  occubuisse.  —  487.  circumdatur ,  acil.  capiti. 

—  In  fui  a  est  pannus  lancus  capiti  hostiae  impositus  et  ab  ntraque  dui 

garte  dependens,  qui  vittis  allìgari  et  constringi  solebat.  Vid.  Lucret.  I,  88. 
9.  —  cunctantes  indicat  modo,  ministros  apparationem  sacrifici!  nondnn 
finiisse.  —  488.  Wagn.  Qu.  Virg.  XXIX,  2.  b.  docet,  voc.  moribundus 
apud  Vergilium  tria  significare,  et  morieidemy  i.  e.  àno&viiaxovja.  Geo. 
Ul,  488.  Aen.  V,  374.  X,  341.  590.,  et  moriturum,  Aen.  IV,  323.,  et  tnar- 
taletn,  Aen.  VI,  732.  Vid.  etiam  infra  ad  v.  501.  —  ministros.  Ministri 
sacromm  satis  noti.  Cf.  Lucr.  I,  91.  0\'id.  Fast.  111,47.  VI,  283— 441.Stit 
Silv.  Ili,  1,  86.  Cic.  Cluent.  15.  etc.  —  489.  ante,  h.  e.  antequam  morieM 
caderet,  pestis  vi  enecta,  vcl  etiam  antequam  peste  correpta  videretor,  ut 
Wagn.  et  Ladew.  explicant.  —  inde  l^nr.  explicat  ex  fnia  causa.  Sed 
com  unde  et  ituìe  saepe  prò  a  quo,  aò  ilio  ponantur  (via.  Serv.  ìpae  ai 
Aen.  I,  6.  et  VI,  766.),  sensus  potius  hic  est:  nbris  (i.  e.  extis)  ex  faae  Ikk 
stia  siunptis  et  impositis,  non  ardent  altaria.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  I, 
5.  et  Aen.  I,  21.   —    inpositis  jfibris.    Cf.  Aen.  I,  49.  et  Geo.  I,  4SA, 

—  altaria  autem  prò  hostia  iis  imposita.  —  491*  „Iiitellige  exta  MMte, 
cnm  aliqna  pars  aut  deesset  aut  corrapta  esset.*'  Heyn.  Hic  ezta  patte 
corrupta  intelligenda  esse  patet,  quorum  in  haruspicina  nollas  erat  usui. 
Cerda  iam  comparat  Ovid.  Met.  VII,  600.  —  492.  f,suppoMÌti  cultri.  e 
■acro  ritu  subter  iugulum  adacti.  (>f.  Aen.  VI,  248.  et  Serv.'*  ff^ti,  le- 
coratius  Wagn.  in  sacro  piaculari  diis  inferis  oblato,  de  quo  hic  cogitaodun 
videator,  caput  hostiae  ad  terram  depressum  et  cultrum  ab  inferiore  Baite 
iugulo  adactum  esse  docet.  Cf.  etiam  Ovid.  Met.  VII,  599.  a|>erte  niiBe 
locum  respiciens  :  victiina  -  -  -  Exiyuo  tinxit  subiectos  sangutne  cidtros, 
Ceterum  Kibbeck.  scripsit  tinytintnr  et  Haupt.  tinguoniur,  —  403.  tctima 
sanie,  tenui  humore  eoaue  corrupto.  Cf.  supra  U,  212.  ieiuna  gkarm 
ibique  adnott.  cum  Lucr.  II,  844.  corpora  succo  ieiuna.  —  494.  ,,la€tis 
ad  copiam  refer;  nam  infecta  erant  pabula,  vid.  v.  481.,  et  reapondent  ▼. 
sq.  piena  praesepia;  cf.  not.  ad  v.  320.  -  495.  Dulces  animas,  fuU^ 
mooya  ^vuóv,  Vid.  Acn.  Ili,  140.  Expressit  haec  Stat.  Theb.  IV.  725  aaq." 
tieyn.  Dulces  videtur  additum,  quia  vitulis  ius  longiorìs  vitae  IttbentiSB 
mora  imprimis  acerba  esse  debet.  Reddeiidi  voc.  Wakef.  ad  Lucr.  VI 
1196.,  ubi  vitam  reddtre  legimus,  satis  recte  ita  explicat:  ,jReddsuU,  redo* 
nant,  remittunt  in  illum  aethera,  unde.  primum  spirìtum  haorìentc»,  vitm 
auam  arcessiverint.*'  Sic  8tat.  Theb.  Vili,  324.  et  Velici.  II,  123.  rtddm 
anmam  caelo,  id.  Velici.  II,  14.  reiUlere  ultimum  spirUun^  Lucr.  VI,  1197. 
reddere  vitam,  Ovid.  IVist.  UI,  3, 35.  reddere  lucm.  (Obiier  tantom  ooib- 


GEORGICON  UB.  DI. 

Hinc  canibuH  blandia  rabiea  veoit  et  quatit  aegro^ 
Tubbìb  anhela  auea  ac  taucibus  angit  obeeiB. 
Labitur  infelix  studiorum  atque  mmemor  tierbae 
Victor  equuB  t'outisque  avertitur  et  pede  terrani 
Crebra  ferìt;  demìssae  auree,  incertuB  ibidem 


memoro,  in  libello  de  gen.  dodi.  p.  94.  Haapt.,  abi  Vor^liu  adgcribnotiu' 
rerba  piena  ad  prae*epia  ponurtt,  ex  Ungerì  de  Val^^u  Bo/o  p.  209.  not. 
15,  «ententia  Tei^Uìi  nomÌDÌ  Valgi!  substituendam  esae.  Du  dictione  antem 
vàtna  ptmere  vìd.  adnott.  ad  Geo.  IV,  338.)  —  496.  Etìam  peste  illa  Attica 
canM  primoa  correptos  eage,  aiictor  est  Thucyd.  n,  50.,  qnem  sequitor 
Lucr.  Yl,  1220.  —  canibu»  blandi».  Vana  Parrhas.  niatatu  verhornin 
ordine  UantU»  canibua.  Sed  quamquam  in  blandù  s<mì  wde«  esse  intellim.- 
tnr,  tamen,  eum  aeqoantur  rerbs  negro»  mtt,  ex  rhetoram  piaeceotìa  bic 
afa  aocmato  qnideiu  acriptore  Adicctivom  postponeDdoni  fuisse  docet  Nnbbiiu 
in  Sjntif^iu.  locc.  parali,  p.  lUl  aqq.  Àccedit  vero  etiam  alia  causa  vol- 
jBkd  orduii  bvens,  de  qua  diximns  ad  Qeo.  1,  306.  Cetemni  cf.  Locr.  IV, 
wS.  eaitUtirvm  blanda  primago,  Nomes.  Cfueg.  215.  hoc  camlittt  blandit 
m^Keral  arto*  et  v.  290.  tlantìai  canibut  compotiere  menU*.  —  quatit 
atgro»  etc.  Ct.  Weroad.  Poet,  L,  lain.  VI.  197,  8.  Gian  qmta  iarureo» 
feuóif  aniteta  sene*  et  ibid.  312,  245.,  obi  lumia  imh«la  redit.  ~  497.  De 
CM^MM  morbo  Ioc[iutDr,  Gr.  vóy/n  aut  ^iyxt'i  l'ù  ctiam  sanm  morbus 
{«eoliam.  Of.  Arietot.  H.  Aauii.  VTll,  21.  atqae  vide  etiam  Tbacjd. 
Uj  49.  et  Lacr.  VI,  11S7.  —  fauctt  ohema*,  ubesao  soia.  Ser%ios  ei- 
plieat  tummu».  Ribbeck.  uleuiìt  cuni  Hed.,  B>iin.  et  diiobus  Bem.  Vid. 
Mbott.  ad  Geo.  Ul,  80.  ~-  498-  Etiam  ^gaì,  ^ui  in  ladi«  Cireensibna 
victoriam  reporlarnnt,  morbo  corripinutur.  Sirailsa  locoa  vide  apud  Ciò. 
Cat.  BUÙ.  e.  5.  (ei  Ennio),  Uvìd.  Met.  VII.  542.  Tibull.  I  4,  31.  et  alibi. — 
Labitur  aeado  qnu  iure  Ludcw.  eiplicct  per  vacilut,  titubat  (,,(» 
tohmankt,  mrd  hinfiiUìg'');  loci  eniin,  ad  quoa  provucat.  Acn.  VI,  310.  et 
002.  et  Propert.  IV,  4,  64..  banc  significatìonem  uentiquam  probant.  Vide- 
tnr  vir  doct.  Peerlkampii  Bcrapolo  (vid.  ad  v.  4ì^.>  ad  banc  explicationem 
temere  commotoa  eaae.  —  infelix  tludiorum,  eoi  nìhìl  proanat  stadia 
ma  a.  vieturiae  reportatae,  qnibiu  olim  delectatua  eati  ut  sententia  similis 
(H  iifi,  ^oae  v.  bib.  de  bove  legimna:  QtUd  laior  aut  òeHtfacla  ivvantt 
CODrtrnetio  cadem  est,  qnae  Qeo.  1,  277.  (ubi  vid.  adoutt.)  feiix  operum. 
Bie  fltiam  Sillna  XII,  432.  Petilia  infelix  tludii,  furtaaae  locnm  Qoatrum 
napiciens.  Kejn.  aliiqne  (inter  qnoa  etiam  Ameia.  Spie  p.  36.|  conìangunt: 
ifuoionon  alme  herMie  inmemor;  et  sane  n^ari  neqnìt,  cacaoram  prìma- 
rìara  hnjc  ranoni  qaodamjnodo  opìtalarì  atqae  etiam  dariorem  veiWam 
eoUoeatiDnem  aimiliboa  bcis  poase  defendi.  Ut  hit  inmemor  herbae  et 
EcL  Vm,  2.  intiientor  her>Mirum,  sic  ap,  Sever.  Sanct,  in  Weni«d.  PoSt.  !.. 
aUD.  in,  223.  (15.  ffroTuinin  inmemor.  —  499.  Victor  ad  indignitatem  rei 
angendam  additar,  cura  nibil  ci  proait  vìcisae  certamine  corsila.  (!eteram 
haac  VOI  eadem  appo»ìti<jDe  vuc.  eoui  Adiectivi  loco  adiicitnr  Aen.  VII,  656. 
Pn>p.  m,  7  (9i,  42.  abbi.  Sic  etum  Aen.  X,  691.  «^'  bellalorai.  Vìde- 
tni  aotem  Singalarìs  cirtor  collectiyc  capicndna  case.  Vid.  infra  ad  v. 
MT.  et  520.  Cetemm  Ribbecli.  acripait  «quoK  et  Haapt.  eew.  Vid.  ad  Geo. 
m,  114.  —  /ontts  avertitur,  potum  aversntnr.  ut  ap.  8Ut.  Theb.  VI. 
tVÌ.  (Tacca)  oppotilat  inpa»ta  avtrlitur  lierban.  Apnd  Sever.  Sanctum  1.  1. 
I^itni'  fonUe  renueni.  Voas.  comparai  Graccnm  anootfttif  taciti  tò  Siio{i 
et  »oo4<'((0dcif.— Peerlii.,  qaem  miror  non  intelligere.  qnomodu  uquna  lapana 
tenam  ferire  pusaìt,  p.  3S3.  coniicìt  mit  pede.  —  500.  Crebra,  crebro,  st 
nepe.  „Vid,  Forbiger.  ad  Lucr.  Il,  359,,  nbi  tamen  crebra  prò  JJominat. 
ptìmae  Declìn.  haberi  velim."  Wagn.  Coi  viri  doctiaa.  opinioni,  por  ae  non 
minna  probabili,  nihil  aliud  possum  opponere,  quam  hunc  ipsam  Vergilii 
loenm  me  miiviaae,  ut  etiam  ibi  crebra  pru  Advcrbio  poaitùii  acdperem. 
Ceterum  cf.  adnott.  od  Ed.  HI,  S.  et  supra  ad  v.  149.  —  demiiiae  aure*. 
Conington  comparai  aureii  jtaecida»  ap.  Colura.  VT,  30.  —  „inc<rtii*, 
^  per  vìees  non  certa»  accedit  et  re«edìt,  inconstana  laecundom  Wtga. 
tiBiinc  multna,  nunc  nullus".  «ecnndum  Ladew.  modo  calidus,  modo  bigiiiua. 


448  P.  VERGIU  MARONIS 

Sudor  et  ille  qaidem  moritaris  frigidos,  aret 

PellÌB  et  ad  tactum  tractanti  dura  resistit. 

Haec  ante  exitium  primis  dant  signa  diebus; 

Sin  in  processa  coepit  crudescere  morbus, 

Tum  vero  ardentes  oculi  atque  attractus  ab  alto  505 

Spiritus,  interdum  gemitu  gràvis;  imaque  longo      _    . 

Uia  singultu  tendunt,  it  naribus  ater 


guae  explicatìo  seqaentibns  verbis  maxime  iuvator:  cf.  etìam  Ameìs.  in 
lahnìi  "Soy.  Amial.  LXU.  p.  48.],  io  idem,  circa  aares,  capitb  sudor.  Cf. 
Lacret.  VI»  1185.  iSueiorisque  madens  per  coUum  s^lendidus  htimor.  — 
501.    ille   ^uidem   morituris   frigidaì    ex    notissimo    quidem  Hip- 


moriturust  qaod  nusquam  apud  praestantissimos  prosae  orationis  auctores 
legatur,  a  poètis  aatem  et  ab  ipso  Vergilio  satis  frequentetur,  ita  differre 
a  morietis,  ut  non  sit  simpliciter  i.  q.  morti  proximns,  sed  Tel  cui  htàs 
destinatom  sit   mori,  vel  qui  decreverit  et   paratus  sit  morì:    coli.  Geo. 
IV,  458.  Aen.  li,  511.  IV,  51U.  X,  811.  ib.  831.  et  praeterea  Geo.  lU,  262. 
Aen.  IV,  308.  415.  604.  LX,  400.  554.  XI,  741.  XII,  55.  602.    Sic  igitur  h. 
L  bene  morituris  ^  i.  e.  iis,  qaorom  de  salute  desperandum,  qui  certo  mo- 
rìentur  (cf.  quae  sequuntur  usque  ad  v.  510.),  non  morieniibus,   L  e.  iam 
exspirantibos.  Vid.  etiam  supra  ad   v.  4S8.  adnott.  —  502.  Cutis  durescit 
et  ad  tactumy  cum  tangeretur,  tractanti^  tangenti,  .dura  resistita  non 
cedity  quia  tenta  et  sicca  est,  non  moUis.  Wakef.  ad  Lucr.  VI,  1193.  sine 
idonea  causa  coni,  attactu.    C'odd.  omnes  aut  cui  tactum,  aut  cUtacium,  aat 
attracium  praebent.    Ceterum  cf.  Lucr.  1.  1.   v.  1193.  frigida  pelli*  Durar 
que  inhorrebat  tactum.  —  503.  dant,  scil.  equi  peste  correpti.  Nihil  enim 
obstat,  quominus   v.  499.  e<juum  cum  Ameisio  Spie.  p.  36.  collective  po8Ì- 
tum  censeamus.  —  504*    ,4ungenda:    Sin  in  procewu  coepit  crudeseeri 
morbus  -  -  Frofuit^  ut  vss.  505.  Tuv^  vero  cett.  ad.  v.  508.  sint  tamquam 
inter])08iti.''  Heyn.    Ita  etiam  Wakef.  locom  intellexit,  bos  versus  paran- 
thesi  indudens;  quod  recte  reprehendit  lahn.,  cum  in  iis  signa  morbi  enn- 
merentur    et  sensus    sit:    afilla   signa  primis  diebus  apparent;  sin  autea 
morbus  crudescit,  baec  sequuntur."  ~  crudescere,  crudiorem  ac  saevio- 
rem,  h.  igitar  1.  valiiliorem  fieri,  quemadmodum  Sery.  explicat  ;  ut  oontis 
mitescere,  molliri  dicuntur,  quorum  nimia  vis  imminuitur.  —  505.  ar dentei 
oculi,  Cf.  Lucr.  1.1.  Y.  1145.  A<  duplices  oculos  suffusa  luce  rubenies,  Ct- 
terum  in  vivida  rerum  descriptione  naud  raro  Participia  vel  Adiectiva  pio 
Verbis  finitis  poni  constai.  Via.  adnott.  ad  Geo.  Il,  133.   De  trìplici  eUnone 
cf.  adnott.   ad  Geo.  II,  441.    (Jeterum  hunc  versum  cum  hemistichio  M- 
qucntis  iterai   poèta  Antb.    Lai.  Burm.   Ili,  81,  105  sq.    —  attractus 
ab   alto  spiritus,    qui  Uoratio  £pod.  XI,  10.  vocatwr  petitus  uno  spiri' 
tus.    Cf.  Lucr.  1.  1.  v.  1184.     Creber  spiritus  aut  ingens  raroque  coartai. 
—  506*  Wakef.  post  interdum  incidit,  quod  probat  lahn.  —  gemttugravii* 
Lucr.  V,   1157.  Jntoleraòilibusque  maiis  trai  anxius  angor  Assidue  coment 
et  gemitu  commixta  quercia.  —  gravismo  gravatus,  beschìoert  {fielàstig^ 
ut  supra  V.  95.  morbo  gravis,   Lìv.  XXI,  48.  vulnere  gravis,  Cic.  Agr.  it 
26.  gravis  oneribus  Pliu.  Kp.  XII,  27.  gravis  vincuUs  etc.    Conington,  qii 
multus  est   ad  h.   1.   de  Adicctivo  gravis  apud  Verg.  varìa  significatÌ0iie 
cum  Ablativo  constructo,  gemitu  gravis  expficat  per  „groaningiv  heav^  a 
gravis  gemibundusqae."  —  507-  yjtendunt  se,  ut  iam  saepe  [via.  Ed.  IV, 
45.   Geo.  I,  333.  eie.];    aut  tenduìU,   se.  pecudes,  ut  modo  v.  503.  daHL 
Redit  sic  ad  io  tum  genus  armeniorum.'*  JJegn.    Sed  etiam   ad  solos  eqoM 
antea  commemoraios  commode  haec  referri  possunt;  Uia  autem  Aeeui- 
tivum,  non   Nominati vum  esso,   haud   dubie  omnes  mecum  censebunt  — 
ima  ilia  singultu  tenduut.   Idem  exprimunt  Horat.  Epist.  I,  ^>  ^'  EJf 
Uia  ducere,  Lucan.  autem  Plin.  XXVI,  6,   15.  per  ilia  trahere.    Cf.  IV, 
757.  et  etiam  Stai.  Theb.  VI.  472.   loiigi  suspendunt  Uia  Jlaima,  Oerda  ad 
h.  L  Tumeb.  Adv.  XVU,  9.  Barth.  ad  Stai,  llieb.  VI,  473.  Cort.  ad  LiwiB. 


i 


GEORGICON  UB.  m. 

Sanguia  et  obaessas  faucea  premit  aspcru  lingua. 
Proniit  inserto  latice»  infimdere  comu 
Lenaeos;  ea  visa  ealua  murieiilihuB  una; 
Mox  erat  hoc  ìpauni  exido,  t'uriisque  refecti 
Ardebant,  ipsiquc  suo»  iam  morte  sub  aegra  — 
Di  meliora  piie  erroremqiie  hoatibus  illuin!  — 
Dia  elsa  OH  nudis  laniabant  tlcntibuB  artua. 


IV,  757.  et  Obbar.  ad  Horatii  1.  L  Voi.  I.  p.  34.  X-ocr.  1.  I.  aie  pergit 
Sùigìàltu»qw  fremen»  noctem  per  gaepe  diaague.  —  it  narihui  ater 
Sctnj/tti*.  Cf.  LncT.  VI,  V202.  Correpttu  tangvù  expletei*  iiaribu»  Siat 
cDm  eìoBd.  libri   v.    1146.  Sudabant  -  -  faucta  iiUrìntecus  atrae  lanffvme. 

—  508.  „lingua  aajiera,  intìammatiuDe,  premit,  quia  simul  intnmQerat 
(nt  Ovìd.  Het.  VII,  556.  A*pera  ItTiffaa  tmaet),  fauces  ubtentat.  sea 
«ImpUcìter  constrìctas,  interclusaii  iiiso  tnmuro.  Ben  iJc«ribDa,  quae  frequetitia 
in  hoc  morbo,  et  a  Lucretìo  etiam  memonuitnr:  v,  lUU,  idcrrihug  voci» 
via  Mepla  coibat;  ifiuxiotrKt  Graeci  appdlant."  //«yn.  Adde  eandem 
Locr.  y.  1149.  (Iingoal  Debilitata  mali»,  motu  gravit,  abiterà  tactu  et 
cf.  Anth.  Lat.  Burm.  V,  162,  7.  Faucibiu  obtfimt  vit<iliii  temiln  etarit.  -~ 
609.  .,Imit«tione  eipreasa  a  Ncniea.  Crneg.  228.  2211.  Vini  usiun  umnei 
fere  veteres  hao  in  calamitate  comniondant.  ut  antisepticumi  ctei  gaepim 
Doeere  quam  prodesse  debait."  Heyn.  CI.  Culnni.  VI,  3it,  et  Geup.  XVI, 
3.  4.,  a  VosB.  land.  Cuninfftun  memorat,  Arìst  H.  A.  Vili,  31.  loqui  de 
fino  aegrotorimi  emim  ntuibns  infondendo.  Irei  putiua  de  naribns  eoram 
vino  elavandÌB.I  --  latice»  Lenaeoi.  Vid.  adnutt.  ad  Geo.  II.  4.  et  Aen. 
IV,SI)7. -por»u,  i.  e.  infnndibulrKMrnco.  Cf.  adnotl.  ad  Eoi.  X,  58.  —511- 
Mot  «rat  hoc  ipaum  exitio.  Cum  h.  !.  iam  Maotob.  Sat.  VI.  2.  (p. 
IBS.  Bip.)  cumparat  similcm  Lucrctii  locnm  VI,  122R  sq.  Nam  quod  alt 
dédtrat  nilaiié  aerit  auroi  Volvere  in  ore  Ucrre  et  cadi  tempia  tueri, 
Boe  aia*  eroi  ejilio  letami^  paraòol.  —  612  Ardebant  furii», 
fnrore  corrìpicbantDr  ii,-  qaos  rumm  infosiuD  refeeerat.  —  Veiba  iam  marie 
mhaegra  bine  repetiit  auctor  Eplxr.  in  Anth.  Lat.  Bnnu.  I.  172,  47. — 513> 
Dt,  meliora  piit.  Furmnla  iHi  meliora  satig  nota;  uuae  sine  verbo 
tempori»,  at  hic.  legitnr  ?.  e.  Ciò.  Phil.  Vm,  3,  9.  Val.  Mai  IV.  3.  ert. 
2,,  cam  rerbu  antem  v.  e.  Ter.  Phorm.  V,  S,  16.  {rhant)  Tibull.  III.  4,  1. 
(ftrant)  Orìd.  Uet,  VII,  37.  (mlint)  Lncil.  fragni.  Sat.  XXVH.  {7iialiterinl). 

—  errar em,  furorem  iUtun,  quo  correpti  artna  ìdos  tainqnam  alienos 
laeeiabant  equi.  Errar  band  raro  de  furore;  quare  etiam  errorem  fwro- 
remqtie  coniun^t  Ovid.  Am.  I.  2,  35.  Celeriun  lecHoncm  errorem  non  Bolom 
omnea  fere  Codd.  taentur,  sed  etiam  Donat.  ad  Ter.  Adelpb.  Ili,  3.  'ih.; 
ia  Cud.  Rodi,  autem  et  alila  |HeÌnaio  teste)  legitnr  anlorem.  8ed  ntnun- 
qne  vucaboloiD  a  librariiit  saepe  confonditur  |cf  Ueina,  ad  Orid.  Am,  I,  10, 
9-  et  (.Handian.  Epiet.  I.  7.),  et  ardor  minns  bene  qoadrat  in  equos  eemet 
ipao»  pru  aliis  lacerantea.  Cf.  etiam  EcL  Vm,  41.  Feerlk.  \>.  2I>6.  et  I.adew. 
ndons  probabititer  codtant  de  errore  sgricolarnm,  qni  optiioo  conailio  etiuts 
aegrotantiboB  viniuu  dent,  quo  ma^  ub  noceant,  qoam  proBint-,  quare  optet 
poiéta,  ut  Dii  talee  errorea  a  pila  bomìnibos  abeaae  ìubeant.  3ed  enm 
abominatio  ipaa.  tnm  locm<,  quo  Inseritor,  banc  «ententiam  satia  trivìalem 
videtnt  refellere.  —  errorem  (datel  hiiitiùui,  impiiB,  sceleatÌN,  opp.  piit. 
(Cf.  Aen.  lU,  266,)  Eiemplum  Nicaudri  Ther,  186.  'E/-^ùy  nou  ti^a 
Méìfa  inoqaoif  ffinflàaiii  acmolarì  Vergilium  Heyn.  docet,  Cf,  etiùn 
Hor.  Od.  UI.  17,  21.  HoetiimuLiure»  pneriqiie  caecoe  Sentiant  mota»  arien- 
fM  Amtri  etc.   Ovid.   A.   A.   Ili,  247.     Ho'Hbtu  eveniat  tan  foedi  einua 

r.  Prop.    IV,   7  <,tn,  8),  2U.  Hottibtu  meniat  tenta  pudla  nuòti   et 

loci,  —  514.  Dttcieao»  nudi»  etc.  Litterìs  aibilia  pamm  ntuneroBe 

cnuoIatìB  ipains  rei  foedìtafi  et  atrocità»  eiprimi  videtur.  Cf.  Bach,  ad 
0»id.  Met,  I.  327.  —  .,nndi»  -  -  dentiba».  Medie,  a  m.  pr.  udù  -  • 
dmtifmt,  nt  anpra  v.  368.  udmn  palatimi  et  alia.  Reina,  coni,  entdi*  d. 
vel  avidi»:  praeetaret  saltcm  ditrìi.  At  nudi  aimt  nudati  a  labiìa  ure  re- 
dncto,  more  ringentium,  canora  imprimis  ac  furioaoram.  Becte  Pbilarg. 
utfoeditatem  exprimeret,  adiecitnudu.    Cf.  Lacr.  V,  IU63.  Irritata  canmn-- 

VKBOU..    PAJtS  1.    ED,   IT.  29 


450  P.  VERGILI  MABOIOS 

# 

Ecce  autem  duro  fumans  sab  vomere  taorus  515 

Concidit  et  mixtum  spumis  vomit  ore  cruorem 

Extremosque  ciet  gemitus.    It  tristis  arator 

Maerentcm  abiungens  fraterna  morte  iavencum^ 

Atque  opere  in  medio  defixa  relinquit  aratra. 

Non  umbrae  altonim  nemorum^  non  mollia  possunt  52u 

Prata  movere  animum^  non  qui  j^er  saxa  volutos 

Purior  electro  campum  petit  amms;  ai  ima 


MoUia  ricta  fremurU  duros  nudantia  iieittes,**  Heyn.  Conington  conférrì 
iubet  Pere.  IH,  101.  dentes  crepuere  retteti.  De  ipsa  re  vid.  Veget,  HI, 
5.,  qnem  Voss.  testcm  citai.  —  515.  ,yMalit  fortasse  aliquis:  Ecce  €tiam\ 
sed  auUm  transituin  facit  ad  novum,  aeque  miserom,  speotacnlom.''  Wa^. 
Cf.  Aen.  n,  318.  526.  etc.  —  fumans,  scU.  sudore.  Vid.  Geo.  II,  542.  — 
sub  vomere,  8ub  arandi  labore.  Iteravit  haec  verba  imitator  Vergflii  in 
Anth.  Lat.  Bunii.  I,  17^$,  251.,  ubi  in  CJodd.  falso  legitur  stulans  s,  v.  t, 
neque  niinus  eorum  inemor  fuit  Ovid.  Met.  VII,  538  sq.  —  517 — 519-  „La- 
crimosain  imaginem  sensit  et  expressit  Statius  Theb.  IX,  82 — 85.  Alius 
locus  e  Trj'phiodoro  dignus.  qui  comparetur  v.  14—16.**  Heyn.  Cf.  etiam 
Lucr.  II,  352  squ.  Nam  saepe  -  -  vitulus  -  -  Turicrenuu  propter  nuzckUm» 
concidit  araSf  bangtUiJs  ess'pirans  caliiium  de  pectore  flamini  quem  Mft- 
roni  ante  oculos  fuisse,  iam  Macrob.  Sat.  VI,  5.  (p.  ISO.)  docuit,  compamu 
etìam  Aen.  IV,  453.  Siinillimus  est  etiam  alius  Lucretii  Iocub  HI,  488.  rt 
morbi  saepe  coactus  Ante  oculos  (di(fuis  nostros  ut  /ulminis  ictu  Coneidà 
fjt  spumas  aaitf  ingemit  et  tremit  artus  etc.  —  ciet  gemitus,  Vid.  adnoti 
ad  Aen.  Ili,  344.  —  518.  abinngere,  àjioCéi'yvvkui,  hac  prima  et  pio- 
pria  significatione  legitur  eiiaui  aitud  Prop.  IH,  10  (II,  18),  10.  Qiuam  pròu 
abiunctos  sethUas  Uivit  equos  ^ubi  tamen  alii  Codd.,  quos  sequitnr  KeiL, 
adiunetos  praebent);  translate  autem  usurpatum  prò  seiungere  t.  c.  Qc.  Att. 
II,  1.  Quod  se  af)  hoc  -  -  diceiidi  genere  abiwixerit,  Cf.  etiam  Interpp.  (im- 
primis  Oudend.  et  Uerzog.)  ad  Caes.  B.  G.  VII,  56.  £tiam  huius  loci  non  im- 
memor  fuit  Severus  Sanctus  in  Wemsd.  Po^t  L.  min.  E,  222,  47.  TrisUm 
continuo  disiungo  coniupem.  —  fraterna  morte  pendet  a  maerentem.  Co- 
nington minus  probabibter  construit  cum  abiungens  et  prò  Abl.  abs.  /ratrt 
mortuo  positum  censet,  ut  Aen.  IV,  502.  morte  Sychaei.  —  619.  relinauiL 
Voss.  centra  optimonmi  Codd.  auctoritatcm  contextui  obtrusit  paucomm  ubro- 
rum  (inter  quos  sane  Pai.)  Donati  ad  Ter.  Andr.  Ili,  5,  1.  et  Servii  ad  £d.II, 
70.  lectionem  rcliqmt,  quod  iure  re^robat  lahn.  ad  Geo.  IV,  434.  Cetenim 
de  fractis  huius  versus  numeris  ipsi  rei  autissimis  cf.  adnott.  ad  Aen.  XH. 
910.  —  520.  Extremam  libri  partem  inde  ab  hoc  versu  Ribbeck.  Prol^. 
p.  48.  eiectis  bis  illis  duplici  modo  melius  ordinari  potuisse  censet,  ani  bg: 
519.  534—536.  531—533.  537—547.,  aut  sic:  519.  520—530.  548—550.551 
— 553.  556—566.  Vid.  etiam  infra  ad  v.  534. —  Quae  liic  sequxmtar  non  ad 
unum  iUum  bovem,  de  (}uo  antea  sermo  erat,  sed  ad  universum  geniu 
taurinum  spectarc,  docet  iam  verbum  pa^cuntur  v.  528.  Quare  neque  nepà» 
adsentior  haec  adnotanti:  ^Est  tamen  poèta  dignius,  non  in  toto  bonm  ge- 
nere morari ,  sed  ad  singula  exempla  procedere.  Ita  saltem  ad  uniun  tu- 
rum  ex  toto  genere  revocata  puta  dieta.  In  verbis  expressit  Lucretiam  II» 
361.  363.**  neque  Wunderlichio,  cui  vss.  520 — 525.  ad  altenun  modo  tsa- 
rum  adiunctuan  referendi  videntur.  Cf.  etiam  supra  ad  v.  507.  adnott.  — 
522.  yjElectrum^  metallum  (cf.  Aen.  Vni,  402.),  non  succìnum,  inteUi- 
gendum  puto,  qma  illud  splendore  nobilius,  et  commone  fere  po6tÌB  ett» 
ab  argento  aquarum  [ierlucidum  candorem  notare.  Adatìpownr  Senii 
auctontas.  Cf.  Callim.  in  Cer.  29.  et  ib.  Spanhem.'*  Hevn.  Callimachi  Tsrbft 
haec  sunt:  tò  ó^  atg  àléxrQivov  vdoìQ  *EÌ  àvaóòv  àvétvé,  ubi  etiam  VoBS. 
non  minus  quam  nostro  loco  de  metallo  huius  nominis  sermonem  esse  eenset 
Erat  autem  ex  auro  et  argento  ita  mixtum,  ut  quatuor  partibns  natkt 
una  argentea  constaret.  Cf.  Pausan.  V,  12,  6.  Plùi.  XXXIU,  4,  23.  {Eieeiri 
natura  eM  ati  lucemanan  lumina  clarius  argento  splendere,)  laidor.  Ong* 
XVI,  24.  et  quae  Kraus,  disseruit  in  Paoly  BealencycL  IH.  p.  68  aq.  — 


^EORGICON  LIB.  la 

So!viititiu-  latera  atque  oculos  atupor  urguet  mertÌB, 
Ad  terraniqae  d«it  devexo  pondere  cervix. 
Quid  labor  aiit  bouefacta  ìuvaut?  quid  vomere  terras 
Invertisse  gravis?  utcìui  non  Ma&sica  Bacchi 
Mimerà,  aon  ìliia  epulae  nocuere  repostae: 
FrondìbaB  et  victu  pascimtur  simplicis  berbae, 
Pocula  aiint  fontee  bquidi  atque  esercita  cursu 


u  (  hio  eftdem  ratione  n  .   ,         ,  ..  ,         , 

S2S.  Solvunlur  laieraiiejn.  oxiilicftt  por  ..flaccescnnt,  uorrugantur,"  .. 
etiiu  vero  Wagn.  gicr  „dcpeDdeot  flaccida."  Eaupt  et  [Ubbeck.  eoiu  Pai.  scrì- 
bant  Solvoatiir.  C(.  BibSeck.  Proleg.  p.  438.  —  imii,  usque  ud  imam  p&item, 
quintuni  omnino  do^ndere  posaunt.  —  Vetb»  oculoa  itupar  urguet 
i»«Tli»  hinc  iUravit  idem  ÌU«  ferg.  unitaKir  b  Anth.  Lai.  Bnnn.  I,  178, 
315.  Ceteruin  et'.  Aen,  X,  IH.  ocidoa  -  -  ferreu»  urguet  Somaiid.  —  h2i. 
Ad  terram  fluit  •  -  cerrir.  Sic  Aen.  SI.  828.  Camilla  murieoi  Ad 
brmtn  urm  tponte  Jtuit.  Cf.  etiam  Cnrt.  VII],  14.  Sex  fiuentihtui  viembrU 
«mUtìttiae  aniim  rur  rui  colico».  —  525-  .lAlii  distii^ant  bene  faeta 
at  siat  facta  praeelara.  Atqm  enamntiu'  uioi  bunetìoia  in  huiuiueii.''  Htvn. 
Vciba  Quid  labor  aut  bene  facta  invanì  f  liioc  repetìta  vìdea  in  Anth, 
Lat.  Bunu.  L  1.  t.  37IJ.  Cetemm  cf.  Geu,  n,  Ma.  merito»  immcot.  —  526. 
I«pra>  grave*,  aplssuni,  pingrue  loluiu,  nnde  difficili»!  aratio;  giaebae  cun- 
etoMle»,  ut  Geo.  il.  23G.,  qoaoquo  non  minns  gravi  vomere,  gravi  hiare 
iadigent."  llrya.  Wakef.  ad  Locr.  I,  212.,  ne  terra*  setjoabir  post  ter- 
nm.  cani,  gUffu;  ned  vid.  adjiott.  ad  Geu.  Il,  125.  —  afgui  etc,  et  tamen 
murboo)  nun  heluatìune  cuntraxenint.  —  Mastìcn  vina.  Vid.  Geo.  II,  143. 
ibÌQUe  adutitt.  —  &27.  „epiilae  repottae,  in  tam  varia  intorpretatdoDe 
malìa  acvtpert!  pro  fdioplici  ^tititne,  apponUae,  nt  Geu.  IV,  378.  et  piena 
rtpotatnt  pocula.  Si  tanion  vis  in  oompositii  qoaerenda,  eqiudem  inde  pe- 
tuu,  qoud  aingnli  furculoront  niissaa  novÌB  niensis  ai>puai  aolebant.  nt  sit 
itenuD  iterunique  apponere.  Sic  Aen.  VII,  134.  repoaìU  vina  mentili.-'  HaM 
U«^.,  oni  odaentitor  ConinKton.  At  licet  verom  sit,  repoitere  dape»  et 
pocula  pru  iternni  appunere  legi  Aen.  Vm,  175..  bic  laiuen  ex  uppOBitia 
iUia  vertiis,  Froudibia  et  victu  p.  Mmpl.  herbue,  non  tam  de  lai^  et 
it«ratis,  quani  de  lantioribiu  et  eiqaiMtiorìbna  cibb  sennoneui  i;bsh  patet. 
Quare  rectius,  pato,  Buna.,  Vusa  .  Wunderl.  et  Wakef.  ad  Lncr.  UI.  347. 
per  eptUas  rrpoalas  signiiicari  cunsent  titndicise  conqnisitaa  et  ad  cuenae 
raxnin,  ad  enjiiisìtiorcn  neaa  in  cella  penarìa  servatas,-  onac  sinipUcissima 
ideoqne  TerìsBima  liitetor  locum  intel£gendi  ratio.  Ijaaa  enJm  Hepi.  ad- 
notat:  .,At  cpnlae  in  cella  camarìa  ita  servata»  vereur,  ne  nauseam  inotorae 
Mnt  ^oaia"  et  (^uninK^^n  repetit,  coU.  luco  Ijiiinct.  Inst.  II,  4.  necente 
ttt  hu  •  -  faaU'dium  moveant,  velut /frigidi  et  repotiti  cibi,  id  nun  mnltnm 
nlet  ;  inter  varioa  enim  cìIms  diacrimen  radenttum  est  neqne  qnìsqiuuu  lugitahit 
do  cmda  carne  din  awervata.  Cf.  etiau  sapra  v.  403.  /licmSijue  re- 
pommit,  IV,  157.  in  medium  i^taetìta  reponunl,  et  Hor.  Epiid.  Dl.  1.  re- 
OMtafn  Caecutiuta.  Waen.,  qui  singnlarcm  de  h.  L  scripmt  Qnae«tionem 
(XU.),  coli,  locis  Geo.T\',  3iS.  Aen.  TU,  133,  TIII,  175  sqq.  Jernonatrare 
•tndet.  reponaidi  serbum,  nt  imlattrawli  (Aen.  IV,  60.  V.  514.  VII],  263. 
TO,  lUfl  — 147.),  Vpiplio  imprìmia  a>i  rem  sacram  epulaaqne  aat-rifioales  re- 
ferri: cum  vero  has  epulas  ìuprìmia  lanta»  fuiase  coiiatet.  aAat  ut  in 
ptorerbinm  abierint  Pontificuni  cuenae  (Hi>r.  Od.  II,  14,  43.  i,  dapes  Capì- 
toUnae  (Mart.  XU.  Ah,  I2.t,  Cereale»  iPlant.  Monaechui.  I.  I.  2ì.)  ete., 
^pulw  repottit  bie  indiuari  lautltian,  qoalce  essent  epolanuii  Hacrìflcalinm 
(eni  eiplicationi  rcctc  adversatar  Oonìngton);  in  min.  tamen  cdit.  Wagn. 
Buttata  Eententia  et  cuU.  loco  Aen.  m.  3G4.  «ubi  repostae  lerrae  sint  lun^e 
remotae)  repottae  epulaa  easdem  esse  cenaci,  qnas  SlLìqb  XIII,  354,  bnnc 
locam  imitatus  (?)  meiisut  alia  ttHurc  petitat  dlicrit  :  qnod  et  ipanm  panilo 
artificioains  cenaendum,  Ceterom  cuntrécta  Fartìcipii  fonua  repottuii  redit 
Aan.  I,  26.  Ili,  3(14.  VI,  59.  655.  XI,  149.  Vid.  ctiam  Lncr.  I.  1058.  m, 
"  ,  Hor.  Epod.  IX,   I.  etc.  —  629.  Poetila  {\.  e.  potìo)   nani  ft/nlei. 


P.  YEBGIU  MAROSE 


f  Incuna.  n0ic  soumos  abnnnpit  cara  ufaxbrxa.  539 

T'empir*:  noti  alio  dicxmt  regioiiiba;s  ìQis 

C^oa^sitaé  ad  sacra  boTei  lunonù  et  aria 

Inpariboj  dncxo^  aka  ad  dooarìa  cnrms. 

i>;ro  ai!:gre  raétrì»  terram  rimantar  et  ipsia 

Unj^ixibixA  infodimit  fìroges  montù^pie  po'  aho«  &3& 

Contenta  cervice  trahnnt  atridentia  plaoslra. 

Vili  alinoti,  ad  £eL  Vm,  2S.  et  siipia  ad  t.  379.  —  39.  aW.  exereita 
étunu  F lumina,  aaaiiia'>  comi  agitata^  Waga.  «nim  recte  adaotal.  bia 
v^rhiii  •iUrnifÌ4*arì  arenasi  cnrrentem.  timpidaim  aon  stafnantein:  qaam  ei- 
ptMtiofi«m  rer^iÙTat .  qiiii«l  praa^ìnserit .  liquidi  fonùu.  CI  Hor.  Od.  IT, 
11.  l'f.  indf/TMUu  yr/yp^.  qwali»  utuiat  Exerctt  Amater,  Sic  etiam  Lacr.  II, 
fM  Atz  a^>lniil  :  OéliiàMuj  rario4pÈe  exereita  motu.  Tìd.  etiam  Amos.  ìa  Jakan 
N'^T.  Annal.  [JLII.  p.  4^^  qui  ct^mpant  H«.t.  Ep.  L  2,  43.  •amnis)  Lahihr 
H  la/jHatr  in  f/miu  rrAiifjHi*  etenun.  Wakef.  a*!  Lacr.  T,  2i>3.  eonfót  ^Gnoc 
F^L<:,  IT.,  (inem  ex  V'ergilii  imitatione  patat  scrìpsìsse:  Vide  ^omtesz  wm- 
nani  renU  j>ert»HÌf/uji:,  jhiriot  intuere:  eunt  semtper  ezerc^  (prò  Tulg. 
exerritié,  Uj^f>tihwi.  [Priiu  cam  Borni,  aliùque  temere  expliciiì:  longo  cium 
reiata,  fatica,  at  fejmae  errorième  undaetif.  Orìd.  Met.X  5S2.]  —  eomno9 
aòrumpit  cura,  Sic  etiam  <>rid.  Am.  ET,  lo,  19.  At  waAi  saevut  amar 
Mtmmu/t  a^/rumpat  inerUjt  et  ex  Ponto  HI.  6,  55.  Nte  tamem  iaie  melmt 
amMUOM  Uhi  runtper^.  po»tit,  Cf.  etiam  Hor.  £p.  L  10,  IS.  Eai  mèi  dMUtà 
t/rmuoM  mimu  intrida  r-uraf  ibiqoe  Obbar.  Fase.  V.  p.  64.  et  OreO. — 681* 
„TQm  factum  esse  aìont  id,  qnod  nullo  alio  tempore  in  istìs  terrìs  aeodìt, 
nt  |»enarìa  candidanim  vaccanun  esset  ad  rem  sacram.'*  Heyn.  Quaeeita», 
deniderataH  esse,  defniiiHe.  —  532.  533.  ,tMale  post  Serriom  Intpp.  ImKmeB 
Ar^rain  et  eiiu  sacerdotem,  tìliomm,  Cleobis  et  Ktonis,  pietate  notam, 
hne  aflvocant.  —  sacra  Junonis  prò  qoibnsTis  sacris  ponit;  aed  in  hìs 
nÌT'.anim  b<mm  naxiB  imprìmis  insi^is  erat  ad  pompam  deae  ducendaBL 
U'armii  enim  Innonis  a  anobnit  albis  babns  Tehebatnr.j  Itaqne  prò  bmim 
ftanc  deficientiboiil  /nifalos  (nam  hi  sont  h.  1.  uri:  ria.  snjp.  ad  Creo.  II, 
374.y  carmi  ianct<is  dicit.  —  inpares  simpl.,  qnod  alter  maior,  alter  minor, 
direnici  etiara,  si  placet,  Cadore,  erat.'*  Hwn.  Quo  magis  etiam  augetnr  rei 
inc«;ramo<lita«.  Anieis.  Spicil.  ^.  37.  panilo  snbtilins  in^pariimM  meti^hoiiee 
cajiiendom  pntat,  „iit  uri  coeitentnr,  ani  buie  negotio  imparea  sint,  i.  e. 
quibui)  contra  fas  et  ritum  souemnem  aa  illnd  negotinm  ntaris.**  Consentii 
mecnm  (>>nin^on.  —  ,^donaria  h.  1.  prò  donariomm  loco,  tempio,  ut  jMtf- 
vin/iria  iiro  teniplis,  lam  Servins  exposnit.**  Ueyn.  Tosa,  apte  oomparat 
Apolci.  Met.  IX.  p.  221.  cantharo  et  ipso  simulacro,  quod  gerebam,  apmd 
/ani  ilonarium  retiditis  et  consecratis.  —  alta,  h.  e.  alte  exstmeta,  ad 
aignificandam  copiani  et  inagnificentiam  donariomm.  —  5S4.  Peerlk.,  qui 
p.  267  Bqq.  totnm,  qoi  seqnitnr  locmn  inde  a.  v.  534.  nsqne  ad  finem  liorì 
prò  additamento  (ìramniatici  alieni as  habet,  in  omnibus  fere  eina  Yendbns 
aliquid  taniquam  Vergilio  indignum  vituperat.  Quamquam  autem  n^arì 
non  potest,  nane  ultimam  libri  partem  minus  piacere  et  plura  inesae.  qaae 
aliter  dieta  velis,  multa  tamen,  in  ^uibus  baesit  Peerlk.,  iure  defenai  poe- 
aunt  et  iam  defensa  sunt  a  Ladcwigio  in  Progr.  Beurth,  etc.  p.  19  sqq. 
<l{.  etiam  Itibbeck.  Proleg.  p.  47.,  qui  docet,  euam  Senecam  Oea.  149.  152 
sqq.  KM)  sqq.  (coli,  cum  Verg.  y.  539.  544  sq.  551  sq.),  Auaoniom  in  Geni 
nupt.  V.  20.  (coli,  cum  Verg.  y.  539.)  et  Macrobium  Sat.  VI^  2.  eadem  hic 
legiHHc,  quae  noH.  —  rimantur.  Cf.  adnot.  ad  Geo.  I,  384.  Hic  i.  q,  fodimit, 
Min^ulaH  glebas  minuto  rastro  Ycrtentes  et  comminuentes.  Cf.  Laiaew.  L  L, 
C|Ui  (minua  apte)  conferri  iubet  Tac.  Hist.  II ,  29.  Tabemacula  dmeis 
ìvsanume  humum  pilis  et  lanceis  rimabantur,  Ribbeck.  Proleg.  p.  47.  et 
Doederlcin.  Synon.  V.  p.  121  sq^.  —  Ipsi  homines  terram  fodiont,  et  frufes, 
h.  e.  Bernina,  unguiouSf  digitis,  infodiunt^  terra  occulnnt.  ungmhut 
paullo  audaciorcm  hyperbolam  esse  Ladew.  Peerlkampio  concedit,  qna  tamen 
etiam  Hor.  Sat.  I,  8,  27.  utatur:  scalpere  terram  Unguibus  -  -  coepermt 
—  contenta  cervice,  quae  intenditur.  Cf.  Cic.  Tusc.  II,  23,  54.  onera 
cantetUis  corporUnu  faciUiu  fenaUur.  Ita  contendere  vires,  ocmoe,  mentem 


GEORGICON  LIB.  m. 

Non  lupuf)  insidias  explorat  ovilia  cìrcum 
Nec  gregibuB  nocturnua  obambiilat:  acrior  illum 
Cura  domat^  timidi  dammae  cervique  fugaces 
Nunc  inter»^ue  canea  et  circura  tecta  vagantur. 
lam  maria  mmensi  proli-m  et  gciius  onmc  nataatuin 
Litore  in  extremo  ceu  naufraga  corpora  fluctua 
Proluit:  inaulitac  t'ugiunt  in  flumina  phocae. 
Interit  et  curvis  frustra  defensa  latcbris 


eto.  apad  Lncretiom  (I,  33S.  IT,  ^9.  965.  990.  etc.)  alioMae  hand  raro. 
-  537-  Btiain  feras  laes  tentat.  Cf.  Laor.  TI,  2IU  sqq.  etOvid.  Hct.  TH, 
Mi  aqq.  —  intidin*  txplorat  ovilia  cìrcum.  Incanì,  occasionem  in- 
■idiamm  circa  avilia.  Cf.  Aeo.  IX,  59  E>q.  Innidiant.  qatti  legitar  in 
Barn,  et  Gad.,  Nobbin  in  S^ntagm.  locc.  parali,  p.  105.  iure  glossema  vide- 
tur,  ffood  ei  Aoii.  1.  1.  Umisse  siwpiceris.  -  uoctumni,  noctn;  AdiectiTO 
loco  Adverbiì  teiupnrìa  posìto  et  ad  SnbstantiTtiin  Telato,  ut  saepe.  Cf. 
Aen.  IT,  3U3.  ìbiqiie  aonott.  —  obambulal  gregibii»,  nt  obamhuiar» 
murù  Liv.  XXXTl.  34.  et  abeqiuìare  nutra,  porti»,  Lìt.  H.  45.  XXI.  54. 
etc.  Altera  constmctio  cmn  qoarto  Casv  poiìtiB  modo  freqncntator.  Tid. 
DoederL  Syn.  DI.  p.  ài}.  De  lupo  aatem  grepbuR  ubambolante  cf.  Aen. 
IX,  5B  Bqq.  Tidotnr  hnnc  locam  resperinae  Hor.  Epod.  SVI,  51.  Nec  tw- 
tpértmu»  tirciangemit  urrus  oviU.  —  aerior  (niurdocìor)  cura  (dolor 
mrabi)  illum  domai,  mim  ipge  non  minue.  ^aam  reliqunm  feramm  ^os, 
IBOrbo  ^BtileDti  correptna  est.  Cia-am  morbi  pru  Cora  et  anxietate  morbo 
ìniaetA  mvenimus  etiam  ap.  Iiutinnm  XXID,  2.  6.  a  Ladew.  Pro^.  land. 
p.20.  allatum.  —  539.  timidi  dammae.  Dtaantae  ei  Toteari  opinione  Ront 
Dmmnhirtche,  daini,  dain*,  Necnndnm  Vosainm  et  Foroell.  antem  Gemten, 
eauuttci,  chanwi».  Sed  Weber,  ad  Inren,  p.  536.  {cnm  qao  eonsentit  OrelL 
ad  Hor.  Od.  I,  2,  12.t  docere  atadot  esse  àvHóltanaf,  Antilopmx,  Gasdlen. 
De  genere  vocis  et  de  geminanda  lit«ra  m  ef.  odnott  ad  Ecl.  Tm,  28.  — 
541-  ..Arìstuteleiii  Hlst.  An.  TIU,  19.  20.  (qaucimi  oonsentit  Plin.  IX,  49, 
73.1  ne^re.  pisces  ullo  pestilenti  morbo  tontan,  iam  Cerda  notavitj  et  riderì 
poteat  cagtÌBBÌmos  poCta  potius  ingoniu  indiUaìsae.  qoam  rerom  veritatì, 
certe  in  ìUìh.  qoae  de  serpontara  v.  5-14.  545.  strage  mciuurat.  qnac  qna 
fide,  qna  anctoritate  poanerit,  ignoro.  Infect!»  tameu  aquia  piecea  conM- 
gìoBÌa  morbi»  veinri ,  ree  est  Inter  histnriao  nataralin  anatores  nnne  aatia 
eiiploista."  Hfijn.  ~~  Iam  in  progrediente  rcrnm  narratìoue  tranaitioni 
eerrit,  ut  Wagn.  docet  Qu.  Virg.  XXIV,  ti.  hia  exemplia  collatis:  Geo.  n. 
67.  Aen.  XI.  lUO.  2ia.  Xll.  704.  etc.  —  et  gtanii  orane  natantum,  ì,  e. 

Canm,  quos  hia  verbis  distingui  a  cetera  mari»  imncfui  prole  non  na- 
te in  ])rompta  eat;  qaemadmodnm  in  fra^.  earm.  halieut.  in  Wernad. 
PoBt.  L.  min.  I.  1 79.  26.  Diim  populot  pelagt  canima»  genlejngtis  tialanlem, 
pTMterea  cf.  Anaon.  Mos.  141.  auniia  turba  nalniJìim  et  250.  vaga  turba 
natantum,  itoniciue  Lncr.  U,  342.  nataiUex  fquamigervm  pecHdf*.  Coning- 
ton  eonfert  Sopii,  fr.  656.  (Nauck.)  tx^vav  nlsn^  yivu.  Esdem  ratione 
Qto.  IT.  18,  Aen.  VI,  239-  728.  et  ap,  Lucr.  H,  1083.  volantea  prò  apibus 
et  avibas,  Geo.  I,  272.  balanu»  prò  oTibns,  et  apnd  0»id.  Met.  Vm.  411. 
st  344.  latranUa  prc  canibua  uanrpatum  videmoB.  Tid.  etiam  adnott.  ad 
G«o.  I,  393.  et  aupra  ad  v.  147.  -  542-  Ceu  naufraga  corpora,  aeil. 
bominnu.  Cf.  Aen.  I,  70.  et  adnott.  ad  Aen.  I,  103.  —  Litote  in  ea- 
irerao  fluetut  Proluit.  Cf.  Ecl.  I,  60.  Et  frfta  df»tUnmt  nudo*  m 
iAorw  paca.  —  548.  Wagnero  diaplicet  proluit,  qui  pottn»  proiicU  aut 
nntile  quid  ezspectat;  s«d  cf.  (ita.  I.  4SI.  et  Aen.  XIL  686.  —  „in»olita» 
fugiunl,  id  faccro  non  solitae.  Cie.  Verr.  m.  37.  Our  prtultntistinutà 
ftmiaai  in  tantum  virorum  conventnm  intolUa»  invitatipie  prodire  eogit." 
Ita  Wund.,  rectius  qoam  Heyn.,  qui  imoiitae  eiplicat  insolito  mote.  (Cf, 
idem  Wnnderl.  in  Praef.  p.  XVI.  sq.ì  Senans  igitar  eat:  phocae,  mui  ad- 
loetae,  fogiunt  in  flamina  aibi  adtinc  ignota.  —  phocat,  vituli  marini, 
(Phocae  Titnlinac  Litm.,  nobis  Robbca  focatae).  Cf.  infra  Geo.  IT,  395.  433. 
Ovid.  Met.  1,  300.  n,  267.  Plin.  IX,  7,  6.  et  13.  15.  —  544.  cmtvì*  la. 


À 


4M  P.  VEBGIU  MASONIS 

Vip^A  et  anotód  equamis  adsUotibas  hTdri.  MS 

Ip*i^  em  a^  stìImis  ik/d  a«qaa<  et  illae 

rrxfj^ytUi^  alta  vham  nab  irabe  reliiiqiniiit. 

Pr2»/irt^T«a  iam  b«c  motarì  pabola  refert 

^uae^fta^ij^  Doeent  ait«s:  ces«ere  magistrL 

nuUvrìdfrf»  CLin>n  AioTtfaaoiuiuqae  Melampas.  $M 

iiMffrìt  et  m  lueem  Stjgìis  eini«sa  tenebra 

Pallida  TùiphoDe  Morbo*  agit  ante  Metnmqae, 


iehrit,  «t  Geo,  II.  216..  ubi  rìd.  «diKtt.  —  Ma  «ff^aiVù  torpeat»,  rì- 
Mfit««.  —  squami*  adtiantihut,  f^tAOtfba*.  eiYCtù,  lKHi«iUbtti>.  Pccrìk. 
4abrtMUi  àt  hiu;  T'KÌii  <ii{rnifìcati</D^ .  si  Tereus  «-aset  VersiUi.  praefemt 
Kehrm4erì  eoni  ej'jfUtntff/tvs,  omnìno  intem  hist'*riae  lunualis  pent«30  acore 
BMW/rat  «  •erpentibQAf  in  sabito  teiT<.>re  s^inamas  exstar^:  at<{iie  «tiam  Ladew. 
I.  L  p.  21,  prop'^nit  coni,  jrtofptùt  in  gtantUmt  Tel  t^aonit  a  Mamtiètts  (ut 
Pney.  a  ii>Qqfata  tit.  qnenuulm'idniD  E«L  I.  S.  et  Ili.  1\  mm  Magnmm 
neiitKiaain  iam  per  ne  aqoAm  stantem  signìfìcet  coli.  I>>edeii.  Synon.^V. 
p.  rio.  ;  fM  VermiìiiH  <*>erte  d4:  arrertis  serpentnm  sqnamis  non  dubitaC  Aìd. 
Aen.  XI,  754.    f)e  ipM  re  Voss.  eonfert  Senec.   Oed.  152.  Ptrdidit 


laUJ/TfHM,  séTpfnt,  ÀrH  H  ficco  morihir  retieuo.  —  M6.  De  avibiiB  quo- 
que pestifero  mort»';  cirreptin  cf.  Lucr.  VL  1213.  et  Orid.  Mei.  VII,  53^ 
«OH  aequu$,  non  innoiiOH  Tf.  ijupra  Geo.  II.  225.  Conington  adaotal, 
n4m  ae/pitm  eujw^  i.  <{.  ap.  Lucr.  VI,  741.  contrari its  ^  Avtma  —  mnbma 
ctmtrarm  nmcitM^  —  iKÌDf>eck.  cnm  Gnd.  a  m.  pr.  ttequos,  Haopt.  aecta, 
ot  ptmUrtL  ìHÌH  min  Palat.  relintiuont,  hic  rclincftnt,  cum  Med.  exnibeat  r&' 
Um/ant.  C*f.  Kiblieck.  Pp>H'.  p  392.  et  443.  —  457.  Cf.  Aen.  V.  516. 
/fati  itftJf  mJtc,  rohtniham,  Decidi t  tr animi»  ritamqtic  reliquà  in  attrià 
AéAhrriiM.  --  548-  Praetcrea,  qu<>d  contado  latins  serpit.  iam  vel  pabnk 
mntata  nihil  amplìnH  ioTant  ct<!.  —  Eo,  quo  nos  cum  plurìmis  editorìlMiB 
rerba  He^itientia  (HmuimuK,  ordine  exhibentur  a  Med..  Pai.,  Gud.  aliisque  librìa: 
Ribl>eck.  auti'm  cnm  Macrob.  Sat.  VI.  2,  13.  edidit  nec  tmUari  iam,  Rom., 
nnnii  ÌUsm.  et  Ikda  de  nietris  p.  2363.  praebent  nec  iam  mMitari.  Particula 
fiec  eadem  ratione  videtur  cjtpienda,  qua  Ecl.  EU,  102.,  ubi  vid.  adnott.  — 
549*  Qnnegitnr  nocent  artes,  parata  remedia.  Iteravit  haec  Terba  imi- 
tat/ir  Verpilii  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178.  429.  —  „c  essere  magistri 
IpaMt^ircH  (cf.  \>\.  II,  33.  et  Rupra  v.  118.,  quorum  etiam  crat  mederì  ae- 
^>tf»  pecori:  cf.  Aen.  XII,  717.  paridi  cesttere  tiui(jistrt\  cedunt  morbo, 
(miiMsnluU  tariUt  vwAtcina  tim(/re,  Lucret.  \T[,  1177.^  vincuntur,  artem  « 
Hiiam  impan'm  eHKc  vident  medici,  et  quidcm  praestantissimi ,  quos  nonà- 
nibuH  clarÌMHÌmÌH  cxomat  Chironis,  e  Philyra  Nympha  et  Saturno,  et 
Melampodis ,  ex  Aniytha^me,  AesoniB  fratre.  nati,  quorum  hic  quìdem 
au^rìÌN  et  x«*«o^orc  maxime  illuBtri»  ai>ud  inn^tae,  alter  vero  berbis." 
ffeyn.  De  Chiroiw,  C!entauro  arte  medendi  claro,  qui  etiam  Ovidio  A.  A.  1, 60. 
metri  cauHa  Philli/rides  prò  Philvride.  ap.  OWd.  autem  Met.  Il,  676.  (colL 
VII,  352.)  et  Kant.  V.  391.  P?nli/reiits  vocatur.  cf.  Homer.  II.  XI,  830. 
Apollod.  I,  2,  4.  Apolbm.  I,  555.  II.  1255  sqq.  Hygin.  f.  274.  alii,  de  Me- 
lampade  Apollod.  I,  9,  11  Hqq.  II,  0.  1  sqq.  Pherecyd.  fragno,  p.  131  sq. 
ed.  Sturz.  Diodor.  IV,  68.  Stat.  Theb.  III,  45.  aliique.  —  551—658.  „Ver- 
HUH  lonjfo  pracRtantÌR8Ìnii  et  pictura  omni  vifidiorca.  Kt  pallida  Tisipkimé 
e  Stffgtis  teupìn'is  in  hwem  emittitur,  aut,  quod  pravius  est,  emissa  setetit, 
et  ante  ne  uffit  Afarhott  a/j  Afetnan,  et  more  eorum,  qui  hominibus  ave 
aniruHta  bìvc  terribili  forma  apparebant,  fit  maior  maior^uc,  surffiUme  adeo 
et  effrrt  caput  aridi/m ^  «juia  ipsa  mortis  avida,  in  thes  cUtifis,  Bey». 
Malo  Sohiracb.  p.  448.  coninnpt  sapvit  in  hicemy  bunc  locum  oompanas 
cum  (teo.  II,  332.,  qui  prorau»  aliuR  est  pcneriR.  Morhos  autem  Mehmqms 
in  Orco  habitare,  discimus  ox  Aen.  VI,  275  Rq.  l'isiphonr,  Alectus  et 
Mojrnerac  soror,  hic  instar  Puriarum  omnium  commemoratur.  (Cf.  Aen.  VI, 
570.  X,  761.  (^ilex  217.  Ovid.  Met.  IV,  480.  Prop.  IV,  4  (DI.  5>,  40.  Seo. 
Herc.  fur.  984.  Voss.  ante  cx>mparat  Senec.  Oed.  160  sqq.  Giatii  Cynej. 
873  sqq.  et  Aen.  XI,  2^4  sqq.  —  ante,  Affert  ha«c  verba,  cun  Plk.  Pin. 


QEORGICON  LIB.  ìli. 

Inflite  dies  avìdum  eurgens  capnt  aitiua  effert. 
Baiati!  pecorum  et  crebris  miigitibus  amnes 
Arentesque  soDant  ripae  collesque  snpini. 
lamque  calcrvatim  dat  stragem  atque  aggerat  ipsis 
In  stabulis  turpi  dilapaa  cadavera  tabo, 
Donoc  humo  tegere  ac  foveia  abscondure  discunt. 
Nam  neque  erat  coriìs  uans  nec  viscera  quisquara 
Aut  undis  abolere  potest  aut  TÌnoere  damma; 


n,  H.  et  Lìt.  XX],  14.  4.  colUta.  Rnnil.  in  Tunell.  I.  p.  in.,  ohi  doiwt, 
bw  Adverbinm  interdum  ita  positum  mbo  ante  nomiimiu  Acranatìvom .  ut 
ambignitas  gnaedam.  vel  certo  obscorìtiM  ensteret.  Cf.  etiain  qnac  ad  Eoi. 
I,  69,  de  Mideni  ohu  Adverbii  poft  docnimoit.  Ceteraiu  cf.  itimilis  Tibolli 
lóoiu  I,  2,  69.  Hit!  licrt  Oilicam  vìt-liii  ngat  nnte ciOerva»  li.  e.  vortich  km; 
nt  h.  L)  et  aatiten.  in  BihI.  crit.  HI.  p,  HS.  —  563.  Cf.  Bimilcm  locnm  de 
Fkma  Aon.  IV.  I7fi  ii\\.  —  &54.  xqq.  ..lat^nva  imdique  circa  ipsam  araenta 
•t  ^t^  ae(iTotant,  mni  tuti  eiwes  jiereont  t.  654-567-;  at  qnanto  fe- 
lahns  ipaa  dat,  edit,  ttragm,  eto.r  Pnom  imitatoB  est  Gratios  Cyneg.  373. 
Onod  nv»  a  Stijgia  Letum  Pfoterpìna  ttactc  EitaUt,  ti  furia  eommitata 
ntdtcìt'tr  ir/im,  n.  e.  Ut  emittìt  Fnrias.  ijuae  otctscantor  irae  HoaH."  /foyn. 
RÌUieck.  Proleg.  p.  46.  v.  554.  et  ibb.  eiioicndos  ccDBet,  cuio  balatnB  et 
nngìtaa  commeinontio  post  langnentium  murientìnmqQO  pecoroni  descrì- 
ptaanem  taedioin  mavere  debeat  ne«  placeant  anuies  nrioiu  et  bunin  eUmoribns 
■oamntes.  Cetemm  cf.  adtiot.  ad  v,  520.  —  Balata  pecornm.  propter  '" 


ad  Geo.  I,  272.  —  559-  Arenletqut  ■  -  rìpnr,  qnae  prope  ezaruemnt. 
Cod.  Rom.  horrfntrtquf ,  qnam  lect.  utnote  difflcilìon^m  Nobhina  io  8ynt. 
reMcit.  —  556—566'  ..Ciugqh  modna  restabat  pestilenti  morbo  mcdendi,  nt 
ta«ta  eadaveni  ei:  cunspectn  bominnin  anferrentor,  »t  kiimo  tf.gtrentttr. 
NQiJl  enim  ex  tuto  animante  dbqì  alleni  inservire  poterai.  CorionKn  noUns 
«rat  nioB,  si  quia  ea  deripere  et  corpora  iia  nudare  in  animam  indnxerat; 
giacerà  antcm,  h.  e.  corpora  cìito  nudata,  carnea,  in  tanta  Mipia  nec  aqna 
Wte  i^  conaunii  ]ioterant;  restaliat  ad&i.  ut  terra  defoderentnr.  Sed  r, 
MI.  nec  tonar:  uUus  aaus  erst,  corrnpta  pelle  per  nlcera  et  «Boiem,  dnae 
e*t  illuvim,  nec  tntam  erat  ean  lanas  {Itlas  a  eonseqnente  appellat), 
pestilenti  putredine  ìnfeetas,  attitiffrrej  h.  e.  tractare.  Si  tamen  eas 
tnctare  (563).  et  vcstem  inde  teiere  taomineB  peratiterant.  ubi  quia  veetem 
Hide  eonfectani,  amtcltm  incito*,  qnna  abhorrerei,  iudueret,  papali», 
poatidiB,  eiantbematibuH,  carhuncnlis,  rodenti  sanie  tnmentibnsi  et  foetido 
■«dorè,  ac  brevi  tempore  poat  saern  i^ni  corpus  infestabatnr."  Ita  ITej/n.. 
non  a  omni  parte  vere,  nt  statim  videbimoB.  —  56fi-  lamque  ontrrvati» 
ridi  (ao.  Tiaiphonel  ttrngrm.  Cf.  l.ocr.  VI,  1142.  Indt  eatfreatim  morha 
wnoriiqw  datiaatur.  —  557-  dilaptii,  difflnentia.  Ci.  snpra  v.  484  sg. 
S68.  Dnnire  -  -  -  diacunl,  ut  Ecl.  VI.  %!i.  dotiee  iiumt  «t  Aen.  Ti. 
745.  rfonir  i-janit.  Waen,  iure  rcprehcndit  Bothinin  tUirant  cnniieient«m, 
(qsod  tamen  eihibet  Ood.  Bem.  b.  in  ra8nra>  qoasi  hoc  ait  TjaiphoncB 
coiimlitttn;  minua  recte  vero  addit,  Dante  h.  1.  et  Aen.  VT,  715.  idom 
c«e,  qnod  cttm  tondem;  notatns  prmtterea  ab  Handio  Taraell.  II.  p. 
3H  so.,  qni  qnacrens,  qnia  aTnqiuuu  fatine  diierit  non  tandnnf  dontc 
etìain  dì<!  nitiil  significare  docet.  nial  tempns,  qnod  ant^ccBserìt,  esse  abao- 
lotuu  et  t«rminatnni.  Cf-  etiam  Aen.  V,  347.  —  Cum  v.  569.  et  60.  con- 
ferri  potest  I,ucrctii  locna  VI,  126S  sq.  pellia  ifiprr  o»sil»ts  'mi,  Vùiemfni* 
tetris  prope  inm  tordìque  npidta,  ad  quem  vid.  Walcef.  Errare  aatem 
Hnn.  et  Vosa.  in  hoc  loco  cipCcando,  ncque  hie  aennonetn  esse  de  Tiecerìbaa 
Hif  igne  creinatiB  unt  in  tlnniina  proiectis,  sed,  qnod  iam  SerT.  vidit,  de 
ablnemdiB  et  coj^nendia  in  nsuni  bominum,  totios  loci  connezas  luce  elaiiua 
deroonadat.  Vincerà  enini  non  Bolnm  eita,  ned  omnem  camem  anli  ente 
latMiteni  BÌgniflcare,  ad  Aen.  I,  211.  docaimnii  —  undln  abultre,  qood 
Bnrm.  minoB  recto  percoqnerc,  mitigare  eiplicat,  eat  potìna  pnrcare  taedro- 
qae  odore  liberare  :  „caro  enim,  at  Surv.  adnotat,  oorrapta  morbo  qnendam 


A 


456     P.  VERGILI  MARONIS  GEORGICON  LIB.  HL 

Ne  tendere  quìdem  morbo  inluvieque  peresa 

Veliera  nec  telas  possunt  attingere  putris; 

Verum  etiam  invisos  si  (}ais  temptarat  amictus^ 

Ardentes  paptdae  atque  mmundus  olentìa  sudor 

Membra  sequebatur  nec  longo  deinde  moranti  565 

Tempore  contactos  artus  sacer  ignis  edebat 


habet  mncorem,  qui  non  potest  ablui.  Item  igni  snperposita  ant  patrescit  ant 
durescit,  nam  non  aoqmtvir,**  vincere  autem  fiamma  prò  coqnere  dìcitnr 
etiam  Sereno  Sam.  de  Med.  319.  cochleas  tmdis  calefactas  et  prope  vieku, 
Similiter  Tao.  Hist.  IV ,  53.  MetaUorum  primitiae  nullis  fomaciùus  vtctae 
et  Ovid.  Fast,  n,  220.  nix  Zephyro  vieta  fluit.  Eadem  ratione  etiam  di- 
citnr  domare,  Cf.  Ovid.  Met.  Vili,  649.  ttectumque  (partem  ter^oris)  domaìilL 
ferventibua  undis  et  Seren.  Samon.  301.  (ovnrnì  mette  teres^domttum  ferventi' 
bua  undi8.  -  &61.  Ne  -  -  quidem  lectio  est  Med.,  Bom.,  Gnd.  aliommqae 
bonomm  Codd.;  volgo  Nec  -  -quidem.  Of.  adnott.  ad  Geo.  I,  126.  et 
Hand.  in  TurseU.  IV.  p.  61.  —  561.  inluvie,  Xovaia.  Coningt.  conferri 
iubet  snpra  v.  443.,  ubi  inlotus  8udor  causa  scabiei  afferatur.  —  peresa. 
Bibbeck.  cum  Pai.  peressa.  Cf.  eius  Proleg.  p.  445.  —  562.  „Pragm.  Moret. 
telas  adiungere  pìUres.  non  indocte.  Ita  telae  dictae  sunt  nroprìe;  fuod 
video  etiam  placuisse  Vossio  [comparanti  Ovid.  Met.  VI.  55.  Tela  tugo  vinata 
est];  casus  tamen  an  iudicium  lectionem  produxcrìt,  non  dixero;  auctoritas 
utique  Codd.  deest.'*  Heyn.  Isihn.  Vossium  temere  refutat,  ipsa  veliera 
Bine  perìculo  attingi  non  potuisse  ratus;  sententia  enim,  quam  Wagn.  recte 
exposuit,  baec  est  :  Nemo  veliera  sine  perìculo  poterat  tonaere,  nec  si  tameo 
totonderat  et  telam  inde  fecerat,  ullo  ea  erat  usu,  [quia  putrìs  erat  ideoque 
statim  rumnebatur]  quid?  quod,  si  qui  tamen  induerant  eiusmodi  vestem  etc 
Ita  enim  naud  raro  sententia  aliqua  conditionalis  ex  antecedentibus  est 
intelligenda.  Cf.  supra  v.  206.  Aen.  I,  334.  VE,  436  sqq.  X,  423.  XH 
727.  730.  805.  80.  (quos  locos  W^rn.  collegit.)  VI,  743  sqq.  VII,  436  sqq. 
VUI,  522  sq.  X,  423.  XI,  406.  XII.  727.  730.  808.  879.  Ceterum  de  con- 
tagione  ex  eiusmodi  tela  orta  Geissler.  1.  1.  cunferrì  iubet  Additam.  ad  In- 
dices  Gotting.  liter.  Part.  XLIV.  p.  361  sq.  —  563.  temptarat  amictus^ 
perìculum  fecerat ,  utrum  amictus  sine  noxa  ^estarì  possent ,  ut  alibi  iter, 
fugam,  eqiium,  porUtm  tentare  et  similia.  liadew.  1.  1.  p.  22.  confcrrì  iubet 
Lucr.  V,  1367.  Val.  FI.  I,  197.  835.  SQ.  Ital.  II,  518.  Sali.  lug.  18,  7. 
Bibbeck.  recepit  Med.  a  m.  pr.  lectionem  temptaret,  quae  quomodo  defendi 
possit,  nescio.  —  invisos,  baud  dubie  ob  t^trum  habitum  et  adspectum. 
—  564.  papulae,  pustulae,  tubercula  cutis,  de  quibus  cf.  Celsos  V,  28, 
18.  —  ^^sudor  membra  sequebatur^  se  diffundebat  per  membra.  Àea. 
IX,  812.  tum  toto  corpore  sudor  liquitur.**  Heyn.  Wagn.  satis  apte  com- 
P&tbì  fianos  sequaces  Geo.  FV,  230.  Ameis.  autem  Spie.  p.  37.  panilo 
artiiiciosius:,„araentes  papulae  atque  sudor  prorumpebant  sensim  sensunque 
ex  membris."  —  565-  nec  longo  tempore  (i.  e.  per  long^um  tempus) 
inoranti;  non  per  longura  tempus  eiusmodi  veste  recto  moras  tranere 
licebat,  dum  sacro  igni  tentarì  coepit.  —  ,^sacer  ignis ^  de  quo  cf.  Colum. 
Vn,  5.  Lucret.  VI,  1165.,  est  erysipelatis  (fÌ(yfiovw&ovg  genus:  vid.  Celsum  V, 
28,  4.  ;  quamouam  is  ab  erysipelate  diversum  esse  statuit.  Alila  phlegmone 
est.**  Heyn,  De  sacro  igne,  morbo  cancro  carbunculove  simili,  praeterea  rf. 
Lucr.  VI,  660.  1166.  Plin.  XXVI,  li,  74.  et  Voss.  ad  h.  1.  Ceterum' duos 
ultimos  versus  imitator  Vergilii  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  178,  424.  sio  in 
unum  contraxit:  Membra  seqttebantur  ^  artus  sacer  ignis  edebaJt. 


P.  WSmi  HABONIS 

GEORGICON 

LIBER  QUARTUS. 


ARGUMENTUM. 

De  re  apìarìa  et  mellificio  in  hoc  libro  actnras,  primo  loco  aactor  exponit  ar- 
gunentnin  Maecenatisqne  propitiam  voluntatem  sibi  ezorat  (1 — 7.).  Inde  de 
alTearii  sitn  et  alveari  dqs  praecipit  (8 — 50.);  post  de  ezaminom  exeontinm 
cara,  Ben  vere  inennte  va^ntur  (51 — 66.)»  sen  ad  pn|^am  inter  dnos  reges 
exennt  (67 — 97.).  Tnm  altemter  rei  est  necandns  (98—102.);  ant  si  temere 
ragantnr  apes,  regibns  alae  snnt  resecandae  et  herbae  apibns  gratae  circa 
alveare  serendae  (103—115.).  Cam  attingat  locnm  de  horto  colendo,  hoc 
anrnmentnm  aliis  tractandnm  relinqnere  se  significat  (116 — 148.).  Tom 
agitnr  de  ingenio,  natnra  et  moribns  apnm,  qnae  quasi  in  repnblica  vivant 
ìSm  soUerter  institnta,  ut  illae  parte  divinae  mentis  s.  ratione  praeditae 
esse  videantur  (149—227.).  Sequitur  locus  de  ezemtione  favorum  et  de  ira 
apnm  in  mellatìone  vehementissime  exardescente  (228—238.).  Deinde  ez- 
ponitur,  quae  curanda  sint,  si  alveus  tam  inops  appareat,  ut  quidquid  fuerit 
meUis  ad  apes  per  hiemem  nutriendas  intactum  sit  reUnquendum,  nimirum 
vermes  sumendo  exigendos  et  inanes  cellas,  in  quibus  illi  delitescere  solc- 
ante recidendas  esse  (239 — 250.).  De  morbis  apum  et  morborumcura  (251-  -280.) 
De  examinis  exstincti  refectione  et  de  progeneratione  apum  e  putrescente 
corpore  bovino  (281  —314.).  Quod  cum  in  ventura  Aristaei  esse  perhibeatur, 
descendit  poèta  ad  narrationem  fabulae,  qua  illi  a  Cyrene  matre  et  Proteo 
edocto  sacro  piaculari  instituto  ex  mactatorum  boum  corporibus  putrescen- 
tìbus  apum  examen  restitutum  esse  feratur*)  (315—558.).  Quae  sequitur 
brevis  epilogus  (559—566.). 


*)  or.  adoott.  ad  ▼.  917. 


458  P.  VERGILI  MARONIS 


Protinus  aèrii  mellìs  caelestia  dona 
Exsequar.    Haiic  etiam^  MaecenaS;  aspìce  partem. 
Admiranda  tibi  levium  spectacula  rerum 
Magnanimosque  duces  totìusque  ordine  ^entìs 
Mores  es  studia  et  populos  et  proelia  dicam. 
In  tenui  labor;  at  tennis  non  gloria^  si  quem 
Numina  lateva  siuunt  auditque  vocatus  Apollo. 


1.  De  mellificio  se  dictnrum  esse  poSta  pollicetur.  —  Protinus,  pro- 
grediens  in  canendis   rebus  rusticis;    ut  ap.  Hor.  Ep.  I,  18,  67.    protiwu 
ut  maneani,  i.  q.  ut  inonendo  procedam,  ut  Dionere  pemun;  ai).  Cels.  II, 
3*6,  de  quibus  protìiwM   dicturus  aiim  et  alibi.     Via.  Hand.  Turs.  IV.  p. 
621.    Ribbeck.  scripsit  Prot^snvs  cuui  Pai.  et  Gud.  a  m.  pr.    Vid.    adnoo. 
ad    Ecl.    1,    13.     —    „a'értum   mei    dicitur,    quia    ex   rore    (qui    ntique 
ex   aere    deiluit,    iiiauit  SerWus)   colligi   ab    apibus  credebatur.  [Vid.  ad- 
nott.  ad  Ecl.  IV,  30.  |    Seneca  Epist.  84.    Quibusdcun  placet,  non.  facimdi 
mellis  scientiam  apibìis  case,  sed  colligendi,    Cf.  Plin.  XI,  12,  12.   Arìfitot. 
Hist.  An.  V,  22.    Coluni.  IX,  14,  20.    Erroris  quidcm  causa  facile  inteUi- 
gitar;  eadem  tanien  de  eausa,  caelestia  dona^  deomm  mnnus,  appeUit 
mei.    Cf.  Plin.  1. 1.   Totus  autem  hic  de  apibus  locus  multis  illustrarì  po- 
test  post  Varronem  III.  16.,   unde  nleraque  sunrpta,   ex  ColumeUae  libro 
IX.,  qui  Vergilium  aecutus  est.    Adae  Aristot.  Hiut.  An.  V,  20 — ^22.  et  IX, 
40.   Plin.  XI,  1—20.    Geopon.  XV.,   Pallad.  I.  37—39."    Haec  fere  He^ 
Respexit  bunc  locum  auctor  tetrastichorum  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  189, 17. 
Protinus  aèrii  mellis  redolentia  regna  et  ?.  20.  hnnientesqtte  favos^  caele- 
stia tlouuy  ut  band  dubie  etiam  Colùm.  X,  4.,  qui  caéUstia  meua  oommemo» 
rat.  —  2.    Exsequar,  exponam,  enarrem.    Cf.  Liv.  HI,  5.  extr,  XXVII, 
27.  extr.  Tac.  Ann.  Ili,  r>5.    Suet.  Galb.  3.    Plin.  XX,  9,  33.   etc.    Alila 
etiam  verhis  adiicitur.  ut  a  Cic.  ad  Div.  XI,  27.  —  8.  Verba  levium  spe- 
ctacula rerum  iterantur  in  Anth.  Lat.  Burm.  HI,  81,  10.  et  58.,  yemif 
autem,  qui  sequitur,  ibidem  v.  59.  sic  variatur:   Mores  et  studia  et  popm' 
lum  et  proelia  victus  (Expediam).  —  4.   ordine,  i.  e.  certa  quadam  n- 
tione,   rite.    Aliquot  Coda.   (<piibus  tamcn  Medie,   iniuria  adiungito')  ex 
ordine,  i.  e.  .dcinceps,  aliud  post  aliud.    Wagn.   Praepositionem  memorile 
lapsu  a  librariis  illatam  censet  ex  Geo.  III,  341.  et  IV,  507.  colL  adnoti 
ad  Geo.  I,  46.  II,  47.  294.  513.   Ili,  237.  et  Aen.  V,  773.  —  6.   »  Ad  po- 
pulos offendebat  Schrader.  et  coni,  viotusj  quod  sane  locum  habere  poi- 
set;    sed   populos  dixit  poeta,    quia  sub  diversis  regibus  habentar  apes." 
Heyn.    Conington  conferri  iubet  Colum.  IX,  13,  [12.],  ubi  €luo  popuH  iqram 
prò   duobuH  examinibns   dicantur.     -  proelia,    Vid.    infra  v.  67  eqq.  — 
n.  (^.  Geo.  Ili,  289  sq.    Wunderl.  comparat  similem  locum  Tac.  Ann.  IV, 
32.    Nobis  in  arto  et  ingloriits  l-abor.  —    7-   si  quem  Numina   laeva 
sinunt.    Sinere  (ut  Graec.  fàv)  cum  simplici  Accus.  Obiecti  constractnm 
invenimus  etiam  infra  v.  47.    Aen.  W.  540.  VI,  96.  EX,  620.  X,  598.  XII, 
316.    fjNuTnen,  vurnina,   nt  omnino  prò  voluntate  deorum  dicitar,  ita  in 
primis  prò  oraculis,  vaticiniis,  ominibus,  auspiciis:  Aen.  II.  123.  guae  sint 
ea  ntimtna  divnm,  quale  illud  sit  responsum;   VIU,  521.   de  auspicis  mo- 
nitu,  et  sic  saepe;  ergo  etiam  prò  augurio."  Heyn.    Rie  tamen  non  agitar 
de  augurio.    Romanis,  qui  anguria  captantes  ad  merìdiem  se  vertebant,  in 
re  augurali  laeva  s.  sinistra,   quae  ab  oriente  venirent,   erant  fausta,  w- 
cunda  (cf.  Plin.  11,  54,  55.    Laera  prospera  eristimantttr ,  quoniam  laeva 
parte  mundi  ortus  est.    Aen.  II.  Cm.  IX,  631.  Liv.  I,  18.  Ovid.  Fast.  IV. 
833.    Phaedr.  Ili,  18.  et<j.),    dextera  ad  versa.    Quare  si  nihilomìnus  hand 
raro  deutcra  prò  faustis,  prosperis,  propitiis  usurpata  invenimus,  tum  Ro- 
mani Graec^runi  rationem    scquuntur.  quibus  dextra  anguria  felicia  babe- 
bantur,  sinistra   infelìcia,   idaue  non  facile,   nisi  de  rebus  yel  hominibos 
Graecis  loquentcs,  eos  sibi  inaulsisse  invenimus.    Cf.  Dio  Casa.  Il,  4.  Aen. 
Vni,  302.  ibique  adnott.  Gierig.  ad  Orid.  1.  1.  Thiel.  ad  Aen.  II,  693.  aliL 


Principio  sedes  apibas  Htatioque  petenda, 
Quo  neque  sit  ventis  aditile  —  uain  pabulu  venti 
Ferre  domum  prohìbent  —  neque  oves  haediqiie  petulci 
Ploribufi  iusultent  aut  errane  bucala  campo 
Decutiat  rorem  et  surgentis  atterat  herbas. 
Absint  et  picti  squalentia  terga  lacerti 


Haec  qnidem  de  aoguriU.  Sei  nrtmina  laern  (cf.  Silms  XIV,  494.  XV, 
Sii.,  Marti&l.  VI,  85,  3.  Amob,  a<iv.  (reni.  IH.  26,  e.  ainittrn:  l.ncM.  IV, 
194.  8tat.  Thflb.  I,  2J4.\  lahnio  quoqae  anctore,  nnmqnam  suut  alla,  qaam 
irata  et  advcraa.  qaae  hic  recte  dìcuiitar  rintre.  i\noA  possnnt  prohinere. 
qpodqoe  ne  prohihcant  timomas;  mini  destra  (Stat.  Silv,  I,  2.  32,  4,  66. 
Theh.  VI.  4fl.  AthiU.  D,  64.  Pera.  V.  114.  OvÌd.  Faat.  1,  67,  6a.  etc.t  iive 

tropitia  mimina  potins  rei  /avetmt.  Qnare  aecniidaiii  lahn,  gententia 
Mcut:  „Ndii  t«nnÌB  gloria  est  ei.  eni  dìì  [infesti]  non  advernantar,  nw]ue 
Apollo  roeatoH  anres  dare  recnsat."  Neqoc  aliter  ipse  fìellins  V,  12..  Barra, 
rt  recentiBsimi  editores  (ìnter  quo*  impriinìs  Ladew.  et  Coninpt.,  qni  non 
male  nos  wimmonefacit  loci  Gen.  II,  4S4  tq..  «nnt  cunferendil  h.  1.  ratelle- 
nmt.  Alii  ninnH  recte  de  invidia  deiirnm  wigitant,  quocJ  Anieis.  Spie. 
p.  91.  recte  vitaperat.  comparanH  Thrjopr.  Vn,  HKi  8qq.  Pecrlii,  tamcn  g. 
275.  epitbeton  omnìno  moleetnm  et  ntioBom  iudicana  pm  eo  aodacter  ronti- 
aX  fwfc.  —  „antlitquf  vocatut.  Vomfut  atutìo  eni  formula  sollcmniB 
de  dee,  qui  post  precea  factas  favet.  Cf  Horat.  Od.  II,  18.  40.  HI.  2J,  3. 
Hatata  illa  est  Aen.  Ili,  395.  ailrrilqaf.  voctihu>  Apotlo."  Wnnd.  Verba 
rautìtqut  toeaUit  Apolli  bine  repetnntur  in  Anth.  liat,  Bnrm.  1.  172,  23,  — 
8.  ..De  alvearii  sitn  praecipit  qnae  cavenda  aint  v.  8.  —  17..  qnae  optanda 
T.  18 — 31.  Eadem  praecipit  ^^ttd  tD,  16,  11  xq..  qoem  po<*ta  omnino 
■Mutua  eit,  et  reliqni.  qnnB  anpra  landavimae.  imprimia  Colauel).  IX.  4~T. 
Man   loctmi  bnne   eieitat  e.  4.  pr."    Heyit.    Vosa.  praeteroB  cnnferri  inbet 

ne  ah 
,  e  Cod. 

pHentUtt,  qni>d  HeinB,  recepit.  nerperam;  cam  non  diversa  irint  inter  ae 
tedtm  et  Ktatio.  ot  recte  ocnset  Wagn.  Bryee  tanien  docere  rtudet,  neilrm 
Ialior«  sensTi  dietimi  de  tota  resone,  in  qua  apiarinin  inatitanttir.  differre 
a  tlatione,  i,  e.  ipso  alveario,  et  Beqoentia  verba  /pio  nttfrir-  >it  vrutìn  adi' 
/M,  ntqHé  ore»  •  -  imuìt^U  etc.  per  chiamniiin  esui?  enilirauda.  Von.  et 
Laid.  petenda  mt;  sed  in  elnsmodi  pracceptia  VoreilinH  Qemndlvo  Tcrbom 
nlMrt.  BOTI  «olet  addcre.  Of.  Wapi.  Qn.  Virg.  XV.  7,,  qui  runfert  Qto.  I, 
tTB.  II.  363.  365.  371.  399.  Aen.  H,  116.  etc.  —  g.  Quo  neque  nt  mmtù 
aéKtUM  -  •  neque  •  ■  iiwJtmtt,  I.  e.  et  ubi  non  inanlt^nt,  qnod  liLhil  alind 
■ignifteaTe  po^t,  niai:  quo  oves  baediqne  flaribiui  insoltantes  pervenire 
non  poRsinti  nniii  per  «io  pat«t,  neminem  tam  stnltnm  fr^re.  nt  alroa  coD- 
•titiiat,  ubi  vnl^o  oves  nacdiqne  paacantar  tdentioe  floribng  inanltent, 
qnod  veriBsime  dncet  Ameia,  Spie.  p.  32. .  recte  hnnc  loeum  dÌBaimil- 
BBam  eaae  iudicans  iìa.  de  ambi»  Wagn.  ad  Geo.  DI.  3S3.  diapatet. 
ODoEngton  adnotat,  Plininni  XI.  18,  19.  aliam  alTerre  eanaam,  cnr  ovei 
ab  alTearìbna  arcendac  sint.  Verba  Cina  haec  aiiut:  Inanica*  «t  rmf», 
diffieile  an  n  Irmii  lurnun  explicantiftat.  —  10.  haedi  petulci  Ha- 
eroDÌo  torte  VI.  5.,  ei  Lncretio  H,  368.  petlti,  nbi  armi  pntulri.  -  11. 
yiorihn»  infuUeni,  et  ita  apcfi  in  meUe  per  prata  coUigendo  tnrbenf, — 
èueuU.  Bibbecls.  mm  Pai.  hoeuln.  Cf.  eina  Proleg.  n,  437.  -  12.  tur- 
gèni**  herhoK,  cresccntes,  nt  Ed.  V,  sa.  VI,  3».  Geo,  I,  161,  et  alibi. 
Octenm  boa  quotnor  versus  9—12.  afFert  Coluni  IS.  4.  1.  —  18-  ..Varia 
•idaiantia,  apibns  insidìantìa,  ab  alveari,  qnid  ptnguia  »tabula  appellai, 
'—- '  inbet:  vid.  Colora.  IX.  7,  5,  fl..  (uno  ancton-  lacertns  veltU  euMot 
ilo  jirodeuntibu»  inhions  npibat  nffert  fxitiim}  Inf.  v,  S42.  >t«1IJo 
meqne  memoratnr."  He^.  AbKìnl.  Ribbeck.  cnm  (ìnd.  Apfint.  Of.  eina 
enbg.  p.  3S0.  —  pieti  laeerli,  ut  Geo.  IH.  143.  et  Aen.  IV,  625. 
fietat  poluerrt.  Cf.  adnott.  ad  Eoi.  I,  19.  et  Geo.  1.  l.  Idem  lacertna  (a. 
■t«llio.  vid.  inf.  V.  243.t  Ovidio  Mot.  V,  461.  vocatnr  riril*  Hellnfvt  cor- 
fórtt  gvUi».  —  tqtalenlia  t«rga,    qui  maltag  habent  in  teigo  macnlaa 


460  P.  VEBGIU  MARONIS 

Pingoibas  a  stabulis  meropesque  aliaeque  volucres 

Et  manibuB  Procne  pectus  signata  cruentis;  IS 

Omnia  nam  late  vastant  ipsasque  volantis 

Ore  ferunt  dulcem  nidis  inmitious  escam.  17 

Neu  propius  tectis  taxam  sine^  neve  rubentis  47 


tamquam  sqoamas.  Vid.  adnott.  ad  Aen.  X,  314.,  de  oonstractione  anteiii 
ad  Ed.  I,  55.  —  14.  yjab  stabulis  jaro  vnlg.  a  Habtdis  e  Medie,  rerocavi, 
Buasorem  secatns  Waief.  ad  Lncr.  IT,  245.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  I,  171.; 
aUUnda  autem  apnm  Colnm.  quoque  commemorat  IX,  6,  4.'*  fleyn.  Noi 
nunc  relìqQornm  libroram  omnium  lectionem  a  stalmUs  cum  Ribbeck.,  La- 
dew.  (in  recentiss.  edit.),  Ooninfrt.  et  Wa^.  in  min.  edit.  (qui  etìam  oonf. 
in  PmloL  Suppl.  I.  p.  375.)  restituimus.  Haupt.  ab  servat.  —  ,,merops 
nota  avis,  apious  inimica;  apiastram  vulgo  vocant,  aut  abapum  comestioBe 
nomen  imponunt  Immennolf^  Bienenfrass,  Bienenspecht."  Ueyift.  De  merapi 
(oui  etiam  apiastray  Linneo  Merops  Apiaster  Yoeatur)  cf.  Plin.  X,  33,  51.  — 
atiaeque  volucres.  Aliae  Scbradero  et  Heynio  nimis  tenue  vocabohua 
yidetur  prò  reliquorum  dignitate  ;  quare  ille  plures  coniecturas  profert  («mi- 
laeque  voi.,  avidaeqtte  r.,  blattaeque  v.,  venuieque  v,):  sed  Semicolo,  qaod 
vul^o  post  volucres  apparct,  in  Comma  muuito,  bene  aefendit  Waffn.  C»dd. 
lectionem,  quae  ex  Graecismo  satis  noto  praeparet  transitum  ad  Ttocimb. 
hoc  modo:  cum  aliae  volucres,  tum  maxime  Procne,  Qraece  aiJt«  y/^Jffy 
x(à  JIoóxvfi,  coli.  Sturz.  Lex.  Xen.  Voi.  I.  p.  141.  et  Qu.  Virg.  xxxm,  ti 
Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  498.  —  15.  Procne.  Cf.  quae  ad  EcL  VI,  78.  ad- 
scrìpsimus.  De  vera  nominis  scrìptura.  quod  in  aliquot  Codd.  per  g  exaia- 
tum  invenitur,  cf.  Heins.  ad  Ovid.  Met.  VI,  428.  —  „pectu8  tignata.  OnL 
Met.  VI,  669.  ncque  adhuc  de  pectore  caedis  Ezcessere  notae,  signataqué  «o»- 
guine  piuma  cut.  Maculas  in  hirundinis  collo  rubellas  ab  sanguine  repetaat 
poStae,  c^uo,  cum  [Itylum]  filium  manibus  suis  iuiulabat,  resperaa  est.  Pro 
maculis  itaquc  doctius  manus  memorat  poèta.*'  Hegn.  Marlu.  tamen '"-'' 


bus  substitui  vult  macidisy  et  Pccrlk.  p.  277.  adeo  coni.  macuUt  ItyiL  Ce- 
terum  poeta  quidam  in  Anthol.  Burm.  I,  178,  304.  huius  loci  memor  MTDoft 
Philomela  -  -  Pectus  signata  cnientum.  —  16.  Ipsas  apiculas  avea  ulae 
rapiunt,  utpullis  suis  comedendas  apponant.  —  vtuUxnk^^ipmuaue  wh 
tante»  O.  ferunt^  i.  e.  vastant  ferentes.  Vid.  ad  Ecl.  VI,  20.  YlQ,  97. 
Geo.  n,  85.  et  alibi  adnotata.  VaMare  autem  est  caede  implere,  ut  ip. 
Phaedr.  HI,  2,  13  sq.  Pecus  trucidata  ipsos  pastores  neeai^  Et  cmneta  mk 
stans  saevit  irato  impetu.  Cf.  etiam  Aen.  I,  471.  ibique  adnott.  —  volantts, 
substantive,  ut  Geo.  Ili,  147.  volitane.  Cf.  etiam  Aen.  VI,  239.  728.  <t 
Lucr.  II,  1082.  cum  adnott.  ad  Geo.  I,  272.  —  17.  nidis  ))ro  puUia.  Ci 
Aen.  XII,  475.  Conington  comparat  Colum.  VII,  9  [13.].  tn  cubiHi  mum 
quisque  matrem  nidus  exspectat.  —  inmitibus,  „crudelibuB  pnUk,  ifà 
apum  morte  nutriuntur"  :  Serv.  Peerlk.  p.  384.  videtur  cornicerò  impìumMèmt, 
ut  infra  v.  513.  Post  bunc  vorsum  iam  Heynius  vidit  reotius  ponendoa  emt 
y.  47 — 50.  „siquidem  in  philosopho  dogmatico  versaremur'' ;  (quae  bmUbi 
omisisset,  nam  etiam  poèta  iustum  sententiarum  ordinem  servare  àtM) 
eoque  cum  Ribbeckio  (qui  hos  versus  fortasse  secundìs  demum  curia  additoi 
et  reliquorum  ordini  nondum  insertos  suspicatur  :  cf.  eius  Proleg.  p.  M  iq.) 
et  Ladew.  eos  vere  transposuimus,  dum  Wagn.  Schradenun  secutaa  iìa  poik 
V.  32.  locum  suum  assignat.  Bryce,  Haupt  et  Conington  a  vulgarì  vefBVUi 
ordine  non  discedunt.  —  47.  „Subiicit  nonnulla,  quae  in  adornando  alteiii 
cavenda  sunt.  —  De  taxo  vid.  Ecl.  IX,  30.  et  Geo.  II,  257.  ibiqae  ad- 
nott. —  sinCf  adesse  patere  (dulde).  Cf.  Ecl.  IX,  43.  Aen.  V,  103.  717. 
IX,  90.  291.  409.  etc.  Ladew.  comparat  Plin.  H.  N.  VI,  14,43.  Serpàuim 
multitudo  nisi  hieme  transitum  non  sinit  et  Tac.  Ann.  V,  35.  Se  qibìSFì 
stimulantf  ne  pugnam  per  sagittas  sinerent.  —  „De  cancri  odaréf  con 
est  igni  adustus  (uri  autem  solet  in  variorum  morbonun  cura\  vid.  Generi 
notam  ad  Colum.  EX,  5,  6.*'  Heyn.  Apes  nimirum  hoc  odore  neeantiir.  (Ct 
Plin.  H.  N.  XI,  18,  19.)  —  rubentes  quia,  dum  coquuntor,  rabmm  colonB 
Bumunt.    Cf.  quae  de  hoc  usu  prolepnco  Adieotivoram  et  Partidp.  ad  Geoii 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Uve  foco  cancros,  altae  neu  crude  paludi, 
Aut  ubi  odor  caeni  grnvis  aut  ubi  concava  pulsu 
Saxa  aonant  vociaque  offeDsa  reaultat  imago. 
At  liquidi  fontes  et  stagna  vircntia  musco 
Adsint  et  tcnuis  fugiens  per  gramìua  rivuB, 
Palmaque  vestibulum  aut  ingeDB  oleaster  inumbret: 
Ut,  cum  prima  novi  ducotit  oxamina  regea 
Vere  suo,  ludelquc  f'avia  emisea  iuventus, 


I,  320.  n.  353.  alibi  adootaviiuns.  —  altae  ne  crede  paludi,  ne  fide 
paludi,  quasi  oiiiboa  rìcina  dod  ]>o8sit  vapurìbQB  aais  Docere.  De  ilapUci 
antem  neu  -  -  neee  prii  ne-nei^e  positi)  vid.  ad  Geo.  Il,  298.  llic  taÌDen 
fìurilitu  ferri  potest,  cnm  iam  praecasserit  Imperativiu  itugtie.  OÌF.  Himd. 
Tvn.  IV.  p.  175.  —  48-  n«u  crede  ean  paludi,  aul  cinstnodi  loco,  ubi. 
D*  omisso  Verbo  sobstantìvo  post  uarticiuain  ubi  fid.  adnott.  ad  Geo.  U, 
180.  —  49'  odor  aravis,  molestiiB ,  quia  Tebemeni  et  teter  est. 
Vid.  adnott.  ad  Oeo.  ni.  415.  (et  Ecl.  S,  Ts.l.  Etiam  Appnlei.  de  mundo 
p.  36S.  Elm.  loquìtar  de  graetoladibu»  eoenit  et  av.  AUgustin.  de  Civ. 
Dei  I,  8.  le^ìiuaa  Pari  laotu  agitatttm  exhalat  horrioiliter  coetmm.  Scri- 
pumoa  antem  caeai,  Coà.  Med-,  Bum.  alioaqae  cmn  receotissimiB  editorìbag 
■ecDti.  Cf.  Wagn.  Urth.  Verg.  p.  41H  aq.  et  Ribbeck.  Praleg-  P-  3^3.  —60. 
„4l//«n*a  imago,  h.  e.  eoUdit  adliaa  loci»,  at  Lncret,  IV.  574.  Seqoitur 
poeta  Varroncn  Ul.  16,  12.  cf.  Coloni.  IV,  5.  eitr.  R«i  uanBan  Pliniiu 
•diungit  XI,  19,  21.  Inimica  e»t  et  echo  remiUanti  sono,  qui pavidai  alterna 
jmUet  ictu."  Heyn.  —  „pul»u  tanant  proprie  dicitnr,  cnm  voi.  aoniu 
^nivia  perfertor  agro  ad  saia,  nnde  repermutu  rodditnr."  Wrtnd.  —  voci» 
naago  ex  Lncretii  I.  1.,  ubi  de  Ecbo:  Pari  toUdi»  adiisa  loei*  reietta 
totujrmt  Reddit  et  interdum  fmttratiir  imagint  verhi,  et  Varr.  B.  B.  Ili, 
16,  13.,  qui  olvearìa  eoUocari  iabet  notùcunttm  uii  non  retontnt  Ìmagin«*. 
(cnm  quo  loco  conferri  pot«st  Cic,  Tqbc.  HI,  2.  3.)  Cf.  etiau  Hor.  Od.  1, 
13,  3.  et  30,  e.  Val.  FI.  Ili,  596.  Sìlina  XIV,  365.  Ausuii.  Epist.  XXV.  9. 
etc.  Ceterom  vide  imitationeui  haius  loei  in  Anth.  Lat.  Burnì.  Vj  09,  13, 
ftr  cuna  »axa  mmat  pecudurn  mvgit^tUM  echo  V'ox/pm  repuUa  lugii  per 
eata  tiua  lonat.  —  18-  Qoae  hic  vergiliiu,  eadem  aiiadent  Ariat.  H.  A. 
DC,  40.  Varrò  K.  B.  UI,  16-  Culnm.  DC  5.  et  Geopon.  XV,  2.  aConingtone 
land.  —  „etagna  eirentia  mueca,  aìAgta  dolcia  aqoae.  live  tipa  inoBCO 
wbdacta,  BÌve  saiia  ntoaco  coopertia  eiatantaboa.  Cf.  Geo.  HI,  144.  Ed. 
VU,  45.  Lucr.  V,  949.  Hnr.  Ep.  I,  10,  7.  ~  tenui*  rieut;  nam  prafoaduB 
ac  npidus  abripcrot  apea  aq^antca.  Cf.  Varr-  III,  Ili,  27.  aqnam  ^  ita 
M(  ne  aititiidìne  iidtcendat  duo  aut  tre*  digito»  etc.  —  lenum  fugient 
tivM,  duplex  epithettin.  Vid.  ad  Geo.  1,  4UT."  H«^i  Male  tamen  Heyn. 
TCrba  fìi^iens  prr  gramina  ('oinmatis  inclnsit.  cura  lenui*  .idterbii  loco 
.  Participio  adjectani  sit;  tenui»  eaìm/ugien»  i.  q.  cddi  lj;niu  aqua  fugiena. 
Cf.  laEn.  ad  Geo.  1,  320.  p.  3>«4.  ed.  U.  et  adnot.  nostra  ad  Geo.  I.  163. 
et  Aeo.  Vm,  559.  Bnrm.  comparat  Sen.  Herc.  Oet.  140.  Qiumi /u^t  I*- 
mmto*,  tenui  fiamine  languidtu.  Cetenun  Ribbecli.  et  Haupt.  cani  Hed-  a 
m.  pr.  Bcrìpsernnt  rivo».  —  20.  veetibutum,  lucnm  ante  alv«aria;  veati- 
bulmu  Miim,  qaud  temere  interdnm  coni  atrio  confonditar,  pniprìe  cat  locoa 
nertna  ante  acdea,  inter  aedea  ipsaa  et  riam  rclietns.  Cf.  imprìinìii  Gvl- 
HllB  XVI,  3.  -  oleaster.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  U.  182.  —  inumbret 
Hmiu.  ex  optimia  C^dd.  (Med.,  Bom..  Gnd.  a  m.  pr.  aliiaqae,  qaibnaouni 
conapliant  Mas.  Cortii  ad  Lnean-  IV,  4^6.)  rcvocavit;  quare  non  video,  cor 
bhn.  Tulgarem  Icctionem  obumiret,  qnaiu  aane  Colum.  IX,  5,  4.  agcuacit, 
I  ntÌBiieiit.  —  21-  cuiaprima  dueent  examina,  com  prìninni eTtilaTerìnt, 
L  et  adnott.  ad  Geo.  IH,  130.  Bibbeck.  acripait  eoagmùta.  Vid.  adoott,  ad 
[  EoL  IX,  30.  -~  22.  cere  auo  Serv.  recte  interpretatnr:  albi  grato  et  aptia- 
■iiBo;  ut  nana  ano  fertar  vento;  at  anoa.  \yA  non  anoai  vota  haDent 
'  ÌM»,  i.  e.  propitios.  Vid.  Gronov.  Oba.  IV.  IT.  Intpp.  ad  TibnU.  in.  3, 
I  «  -t  „„vlo  o:i„,.(»  ™r~  ^A  u  190  aJ  Aen.  U,  396.  et  XIl,  187.  Heyn. 
Aua  probaudaui:    „quo  ipeae  naloc  auut  et 


J 


462  P.  VERGILI  MAROMS 

Vicina  invhet  decedere  ripa  calori 

Obviaoae  bospitiid  teneat  frondendbas  arbos. 

In  medium,  aea  stabit  iners  éea  profloet  homor,  25 

Transveraaa  saliera  et  grandia  conice  saxa, 

Pontibiu  at  crebri»  po«&int  consistere  et  ala* 

Pandere  ad  aestimm  aolem,  ai  forte  morantis 

Sparaerit  aot  praecepa  Xeptono  inmerrcrit  £iini& 

Elaec  circom  ca&iae  Tirìdea  et  olentìa  late  3t 


adoleTcre  prìnminqiie  Telatimi  teotant."  Vocs.  denique  pvtat.  eoomami 
f  er  apmn .  «jaod  incipiat  ah  aeqniiioctio  Terno  et  peitiiieat  oa^fiiie  ad  tol- 
stithun  aestiTnm.  cnm  bi>iiiiniiiu  \-ktk.  qa«*d  a  V.  Id.  Febr.  mdptat.  eaaqie 
ÌBterbretati>aeiii  amplectnntur  Ameu.  ^yiciL  p.  37.  \Ci>mpamis  infira  y.  ISM. 
et  <.iaad.  Lil.  2,  14.  metiturtjwi  mio  runùcMM  vrU  diem)  et  IKeisch.  TheoL 
Ver;^.  p.  H.  Peerlk.  autem  p.  3S5.  tiaiupotùtU  TerbU  1^  ndt  emm  mima 

mU reytM  Vere  nero,    eamqae  oniecturain  Ladew.  paolk)  capidiiui  il 

eontextam  reeepit,  colL  Ge<».  I.  \-\.  :  et  HanoTÌus  Schei,  crit.  p.  4.  haeitBi 
in  T^bU  Vere  mto,  cnm  Ori.  Pai.  praebeat  lectioneni  imo,  proponit  eoa- 
iecturam  latù  langnidam  More  muo,  quam  recte  reikit  Ribbeck.  Prolag.  p. 
h4  iq.  Cetenun  snnt,  qui  praeterant  hanc  distìnctìonem:  esamina  regm, 
Vere  suo  huUUpte  ^tc.  i>ed  quamquam  alios  poStas  copnlam  ^tc^interaui 
alteri  demnm  tertiove  atqae  a*lei>  qajuto  et  quinto  enimciationia  Tocabik 
adiim^ere  eonstat  (cf.  t.  c.  UTid.  fritft.  IV.  1.  74.  ibid.  Y,  lu.  40.  Plrop. 
UL  21.  16.  etc.  Harm.  ad  U\id.  Met.  XIV.  :m.  Heind.  ad  Hor.  Sai.  L  6. 
43.  BnoUi.  ad  TibnU.  Ul.  6.  4!^.  Hoschk.  ad  eim^em  L  10^  51.,  fiacb.  ad 
eiiud.  I.  1,  40.  Raddim.  I.  p.  323.  not  ii.  ibiqae  Stallbaum..  alii),  VergiliiiB 
tamen.  hoc  non  nisi  prae^ressa  Praepositione  yyià^  £cL  V,  57.  Geo.  UL 
524.  Aen.  II,  227.  i  et  in  voce,  iamque  et  namque  EcL  UL  33.  Aea.  Y. 
733.  VL  72.  bl.  VIL  637.  X.  614.  «)13.  sibi  indoìsisde  contendit  WagiL  id 
Geo.  I,  142..  ahi  vid.  adnot.  nostra;  locis  antem,  ubi  oraeter  boa  in  Tvlg. 
editt.  que  postp^^Mitojn  inveniator.  omnibos  meliore  Tel  interpnnctione  (à 
h.  1.,  Aen.  Ul^  3So.  VI.  31^.  VILI  354.  IX,  766.\  Tel  explìcatioiie  (ut  Acn. 
X,  813.,  ubi  Tid.  adnott.  nitorem  snom  p«>88e  restitm.  —  Ut  hic  iuvénin» 
de  apibuB,  sic  ap.  Grat.  <.*yne^.  .330.  de  caniboB.  -  23-  invitti  decedere, 
Cf.  quac  de  hac  constructione  ad  Aen.  V.  4S5.  adnotaTimns  ;  decedere 
aatem  calori ,  ut  snp.  Eoi.  VILI.  S^.  et  Geo.  III.  467.  tiecedere  noeti,  — 
24.  ohvia  (i.  e.  propensa  Tolontate  fxcipiens.  entgegenkommemd)  arhoé 
teneat  cexamina  hospitiis,  h.  e.  frundosum  tectnm,  domiciliiun  iÌ8  piaa- 
beat.  Cf.  infra  t.  ^ì./routUa  trcta  tt  Hor.  Ud.  £1,  3,  10.,  nbi  commemonr 
tur  husjyUalis  arlH)nini  nmt/ra,  i.  e.  quae  Tiatoros  ad  se  inTitat.  Yid.  etiis 
Ameis.  in  lahnii  Nov.  Annal.  LXU.  p.  49.  I>e  forma  arboe  Tid.  adnott.  ad 
Ecl.  Ili,  56.  —  *25-  In  medium,  scil.  humorem,  quod  ex  ae^uoitibu 
8up|)lendum.  Sic  pinftae  haud  raro  SubstantiTum  ad  sententiam  prindnalen 
pertinenti  secundariae  immiscent  senteutiae.  Cf.  Aen.  V,  28  sqq.  Yi,  568 
sqq.  —  sen  ttabit  inerti  hnmor,  in  btaguo  t.  18.;  <*>^'*'i  non  bmÌW. 
Cf.  Clrid.  Met.  IV,  434.  Styx  ne//fdas  r^halat  itters,  ubi  yid.  Bach.,  eonpa^ 
rans  Sen.  Herc.  fur.  r>6l».  iners  Cocytu»  et  Ovid.  ex  P.  lY,  10,  61.,  uhi 
pigra  pahut  commemuratur.  Adde  Ovid.  Her.  XVIU,  122.  cUeue  imerH» 
aquae  et  Senec.  Qu.  Nat.  V.  15.  canceptus  vastos  aqtutrum  inerinan,  Bib* 
beck.  tonar f  ut  ubique.  —  se  a  profluetj  in  rÌTÌ8  t.  19.  —  26-  coatea 
Cf.  adnott.  ad  Ecl.  VI,  19.  -  27.  Paullo  aliter  Varrò  B.  B.  m,  16,  27. 
In  aqua  iaceant  testae  ant  lapilli^  ita  ut  ejcMtent  paidum^  ubi  (apea)  im^ 
dere  et  òeòere  possint.  —  28-  alas  Pandere  ad  aeetivum  eolem,  CL 
Geo.  I,  398.  tepidum  ad  noUm  peinuuf  in  litore  pandtant,  Bibbeek.  ^ 
Haupt.  aestivam.  Vid.  ad  Ecl.  II,  22.  —  29.  spareerit^  imbre.  Spargere 
prò  irrigare,  irrorare.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  V.  7.  —  aut  Kurue  prae- 
cepSf  cum  impetu  irruens.  inmer^erit  JSeptunOf  aquae.  Cf.  aonott 
ad  EcL  IV,  32.  —  80-  r, dream  haec,  quae  modo  cnarravit,  oirca  fonte 
et  stagna,  amoena  prata  esse  debent.  Coìum.  IX,  5,  6.  circa  iotM  ap^ 
ariuHi.    De  caeia,  barba  coronaria,  alibi  tkymeiaeoy  ciina  fruetns  in  ^ 


GEORGICON  UB.  IV. 

Serpylla  et  graviter  apirantis  copia  thyinbrae 
Floreat  iariguiiiuquc  bibant  violarla  t'ontem, 
Ipaa  autcm,  seu  cortìcibus  tibi  euta  cavatia 
8eu  lento  fuerìnt  alvearia  vimine  tcxta, 
Anguatoa  habeant  aditus:  oam  frìgore  melta 
Cogit  hicmps,  eadcnique  calor  liquetaota  reiuittit. 
Utraquo  vis  apibus  pariter  metueuda;  ncque  illae 
Nequiquam  in  tectia  ucrtatim  tenuia  cera 
Spiramenta  Ununt  liicoque  et  fioribus  oras 


noui  coDSiu,  D.  1.  pru  1 
tde  eniideu  tiorein,  (|11oie 
hu  herboE  a  Vergilio  o 
Aiistot.  h.  aii.  IX.  40.  A 


nia  maitmi  Crtidiian,  vìd.  ad  £eL  U,  V*.  (ct  Q«o.  O,  313,),  àe»erpgllo 
1  EoL  II,  1t.  (ubi  ttiua  vìdunuB,  Ribbeck.  et  Hanptintn  abiqae  acnbere 
— if. — 1  A. —  A-^  „.j„.[,_  qma  satureia,  P/eff^trant,  ant  einsdem 
gmtra  ^Satureia  burteniri  Liun.)  et.  IHosoor. 
,  Plin.  XIX.  8.  5».  Colora.  IX,  4,  6,  ot  X, 
_  .1.  et  VosB.  ad  11.  t  —  gravitar  spirau»  hip  non  oat  foéd*  (nt  Geo. 
m.  415.  et  4iil.).  sed  bene  et  inultnra  «ptrmnB,  ut  iam  Serr.  aiuintavit. 
Coninifton  oonferri  iiibot  Plin.  XXI,  Itì,  134.)  et  XXV,  il,  (70.].  ubi  de 
[abrotani  et  peucedanij  odore  iueimrle  et  nuiviler  grani  sonno  sit.  De 
ooniuiiotiaiie  autem  verborum  ctwiii*  ■  -  »erpyUa  -  ■  *l  copia  IhwiJirae  fior«at 
Tid.  aduott.  ad  Ei.'l,  I.  57.  —  32.  Etìam  riulao  proveniant.  Iniitatiune  ex- 
pressit  h.  1.  Claudianus  de  rapt.  ProB.  HI,  'iXi.  prima  toh  luce,  etan  rort 
aerenut  Albet  "•ffr,  irpiiritotijHf  òibunt  violaria  unceot.  —  niolitria,  loca 
tiolii  coDsita,  h.  1.  pru  violia  itiHÌs  [lossunt  accipi.     Per  eiola»  antera  Vom. 

■■'■   —  '  -    ■■ -|iioin  Ed.  Il,  47-  intuii igendoiu  c«naet.  Cetenun  practer 

ù  ora  meni  nrstaa  alias  etileni  drca  alvearia  aeri  iubent 
0.  Varr.  lU,  16.  Colura.  IX.  4.  5.  Pallad.  I.  37.  Plin. 
XXI,  13,  41.,  qtd  TubbÌu  laudantar.  —  inriyuHm  h.  1.  qui  irrìgat  actire, 
nt  otiam  apud  Calpam.  Ed.  Il,  4ll.  Iuriaiw  ptrftinditur  arra  fonie.  Orid. 
&JII.  IL  le.  3.  inrtgni»  ora  saiubri»  a<r«u.  TibnU.  U.  1,  44.  Thw  hibitin- 
rigaat  fertilis  horlna  tupiai  (ubi  vid.  Brookb.}.  Calpum  II.  tth,  iurigiiù 
nulrirt  eanaliinu  htrrtoM.  Alibi  Mn'jruiu  pasaìfe  dieitor  de  iis,  i|Dae  bu' 
more  aliqau  irrìgantur.  Simplei:  riamu  iam  snpra  oetìTS  lirnif.  UDurpatuni 
lidimaa  Geo.  U.  485.  ^  83.  „I>e  fabHca  alveari».  Vid.  Colara.  IX,  S.  [Si 
r»§io  ferax  rtt  tuberia,  haud  iluòitaater  Ktilittimot  alvm't  /imitrntt  ea 
«prtiMm,  quia  rute  flreme  rigetU^  ntc  caiuknt  iteMlale]  nnde  %.  1.  colligae, 
MrttCM  ni/<ms  potisBÌnioiD  h.  1.  ratelltó."  ffnyn.  Cf.  Vi>»».  ad  h.  1.,  «ni 
praeter  Colum.  oonfeiri  iubet  Plin.  XXI,  14,  47.  Pallad.  1.  37.  Gcripnn.  XV, 
2,  7.  Adde  Varrunem  R.  R.  Ili,  16,  15.  —  Ipta  ■  -  nlv«aria.  Tin.  adniitt. 
ad  Geo.  Ili,  387.  ,,Antea  de  loci  ratiune.  qua  poncnda  esacnt  alvearìa, 
piaecepeiat  puSta;  iam  ad  ìpsa  transit"  Ita  Wa^n.  Qn.  Virg.  XVTII,  1. 
L  Vili,  aduott.  ad  Ek:L  I,  38.  —  corticihut  -  -  (•l'mi'ne.  Nam  Mtramineis 
■Ivearìbua  Romani  non  ridentur  ubÌ.  —  corUcihu»  em'ati».  Of.  Gcu. 
11,387.  ot  453.  —  34-  Ribbeck.  cam  Med.  a  m.  pr..  Pai..  Roui.,  ano  Bcm. 
etaCharidio  p,  82.  acripsit  olearia  (cf.  eiua  Prole?,  p.  -188.  et  Wago.  Qn. 
^rg.  XTI.  4.  p,  hb'à.  CQiD  iis.  qnae  ad  Geo.  Il,  453.  adnntarirauH)  et  eiun 
OO  Gud.  rimeué  (of.  eina  Prolag.  p.  417.)  -  86.  Angnito»  habeant 
adilut.  Vìd,  Colum.  IX.  8,  5.  Faraimna,  qiiiliu  fxàtu  aiti  introilim  datnr 
am«ti*timma  fsM  deòenl,  tU  quam  minitiiatn  frigoria  aitmùlant,  enìL  ttim 
Arut.  H.  A.  EX,  4U.  a  Coniugi  land.  —  36.  liquefacta  rnmitiit,  jjro 
liqoefacit;  remittere  prò  reaolvere.  .\raeis.  Spìe,  p,  37.  paoUu  «rtilidofran 
siplicat:  „ita  resoliit  coarta  inclls,  nt  rorsn»  a.  denuu  liquida fiant".  nt 
Uo  habeainus  ..elegantem  periphrasin  verbi  relùniefacit  Latini»  ignoti.*'  ^ 
87>  Vtraqae  vti.  Prosae  orationls  acrìptnr  diiisaet  Utriiutptf.  ttiti,  et 
bìgoiÌE  et  calorifi.  Gt.  adnott.  ad  Aen.  II.  171.  apilgii»  m&luenda.  Ct. 
aduott.  ad  Geo.  II.  4ID.  —  „HÉque  -  -  Nequiqtiam,  h.  e.  ac  propter  hoc 
mnun.  aeqviijtiam  b.  I.  aine  eaasa,  frustra;  at  Geo.  1,  95.  96.  192.  403. 
■ne  fructn.  "  Ilem.  Cf  adnutt.  ad  Geo.  I.  06.  et  DoederL  Svnon.  IIL  p. 
100  W).  —  tenuta  (teuvìa).  Vid.  ad  Geo.  I.  397  —  39.  8/>iramaal« 
Ununt,  sciL  hieuie.    Spirameuta  auteai  Huyuiu,  qui  ouaferri  inbot  Culuiu. 


464  P.  VERGILI  MARONEJ 

Explent  collectum^ue  haec  ipsa  ad  munera  ^luten  40 

Et  vÌBCO  et  Phrygiae  servant  pice  lentìus  I&e. 

Saepe  etiam  effossis;  si  vera  est  fama;  latebris 

Sub  terra  fovere  larem  penìtusque  repertae 

Pumicibusque  cavis  exesaeque  arboris  antro. 

Tu  tamen  et  levi  rimosa  cubilia  limo  45 

Ungue  fovens  circum  et  raras  superinice  frondes. 


IX^  7,  5.,  recte  eadem  sunt,  qtiae  t.  35.  cmgwti  a/cUtua.  Bimas  alyearìiim 
tenues  intellìguiit  Voss.  et  Conington,  cui  tamen  expUcationi  adversarì  yì- 
detur  V.  45.  Cf.  etiam  adnott.  ad  Geo.  I,  90.  —  fuco  et  floribuM,  Fueua 
est  melligo  {JBienenharz)  ex  arborum  lacrimis  parata,  qua  indncitar  et  quasi 
infucatur  alveus.  Cf.  rlin.  XI,  6,  5.  Flores  autem  prò  succo  florum  g. 
cera  sunt  ))ositi,  ^uam  apes  ex  tioribus  colli^nt.  Yid.  infra  v.  250.  Voss. 
non  aliter  mteUigi  vult  Tibull.  II,  1,  49.  lìwre  levis  verno  Jioret  ajns  in- 
gerit  alveo,  ubi  tamen  vid.  Dissen.  —  oras,  foramina,  quibus  introituset 
exitus  apibus  datur  {cUeFlu^locher.),  Vid.  infra  ad  v.  18S.  Ceterum  E^jn. 
docet,  poStae  ante  oculos  tuisse  Aristot.  H.  An.  IX,  40.  p.  944.  ed.  Par. 
D.  etp.  945.  A.  —  40.  haec  iptta  ad  munera,  ad  linenda  spiramenta 
et  explendas  oras.  —  gluten,  s.  glutinum,  est  propolis  {das  vorwackM, 
Bienenharz),  materia  cerae  similis,  qua  apes  aditus  alvearis  obstruunt.  Cf. 
Plinius  XI,  7,  6.  Varrò  III,  16,  23.  et  Voss.  ad  h.  1.  —  41.  visco,  Tìà. 
adnott.  ad  Geo.  I,  139.  —  aervant,  reponunt,  ut  |>aratum  habeant.  — 
Phrygiae  Idae.  Vid.  Aen.  Ili,  6.  De  Idaea  pice  vid.  Geo.  lU,  450.  — 
42.  ,,eff ossia  latebris,  in  cavis  terrae,  non  quasi  ipsae  effodiant,  ut 
Servius  videtur  accipere.  In  ea  se  recipiunt  vitandi  frigoris  causa."  HefiL 
Voss.  laudat  Arist.  n.  an.  V,  22.  —  43.  fovere  larem,  babitant.  Cf.  inùi 
Y.  155.  et  adnott.  ad  Geo.  Ili,  420.,  ubi  fovit  humum  serpens,  Beiidenda 
est  igitur  aliquot  Codd.  (in ter  quos  etiam  Medie.)  lectio  fodere^  quae  ante 
Heinsium  vu^aris  erat.  Cf.  Heins.  ad  Geo.  1.  1.  —  43.  44.  „&t  leperìn 
aolent  intus  in  pumicum,  s.  saxorum,  arborumque  cavitatibus.  Itaqne  n- 
nertum  mei  in  nipium  et  arborum  cavis.**  Heyn,  Vid.  Aen.  XII,  587.  am 
latebroso  in  mumce  pastor  Vestigavit  apes,  coli,  cum  Hom.  II.  U,  88  ml, 
quem  Voss.  laudat.  —  exesae  arboris,  ut  Geo.  I,  495.  exesa  pUa^  U, 
214.  exesa  creta,  IV,  419.  exesus  mons,  Aen.  VIU,  418.  exesa  antro,  aj». 
Cels.  VU,  12.  et  Plin.  XXV,  13, 107.  XXX,  3,  8.  exen  dentes  etc.  BibbecL 
scripsit  exessae.  Vid.  eius  Proleg.  p.  445.  et  supra  ad  I,  214.  —  arboris 
antrum,  naullo  insolentius  prò  caverna  dici,  iam  Macrob.  Sat.  VI,  7.  ob* 
servavit.  Sed  insolentius  etiam  luven.  IV,  2].  lecticam  vocat  elamummr 
trum  et  Sidon.  Epist.  I,  2.  et  IX,  13.  de  narium  et  palati  aniris  lo^uitor. 
Quare  omnino  repudiauda  nonnullorum  Codd.  deterìorum  lectio  arboruaUù. 
Heins.  apte  confert  Sii.  II,  219.  Ad  dulces  ceras  et  odori  cortìcù  asdrm 
MeUis  apes  gravida^  properant.  Ceterum  cf.  Ovid.  Fast.  IH,  747.  Auttà 
in  exesa  strtdarern  examinis  idmo,  ibique  Burm.  —  45-  46*  Apum  dìliges- 
tiam  apiarii  opera  adiuvandam  esse  docet.  Idem,  quod  bic  Vergilioa,  pnd- 
cipiunt  Varrò  B.  K.  Ili,  Ib,  10.  Colum.  IX,  14,  14.  Plin.  XXI,  14,  47.  dn. 
—  tamen;  quamvis  apes  se  ipsae  tutari  studeant  a  vi  frigoria  et  calon, 
tamen  tu  quoque  adiuva  curam.  (Cf.  etiam  Ameis.  in  lalmii  Not.  AnaaL 
LXII.  D.  50.)  —  et  levi  -  -  limo.  Heins.  ex  pluribus  libris,  inter  qMi 
tamen  Medie,  falso  affert  (in  quo  et  Foggin.  et  Freytag.  et  levi  inTeiMrvit: 
cf.  etiam  Bibbeckii  Var.  lect.),  et  SchoL  Horat.  Crucq.  ad  Od.  1, 17.  reeept 
e  leni,  quem  ceteri  fere  omnes  secuti  sunt.  Serv.  (Dresd.)  utiamque  leeb»- 
nem  a^oscit,  et  praeterea  tertiam  adiungit,  e  levi,  quam  i]^  probai  et 
male  sic  explicat:  „quod  illae  nimio  labore  perficiunt,  tu  e  levi  unge  lùMA 
cubilia  circumfovens  limo.''  Sed  iam  Burm.  verissime  docuit,  hoc  ai  Tola- 
ÌBset  Vergilius,  ut  \levi,  quemadmodum  alibi  e  facili,  e  tuta  et  iìÌdìIìì 
dicuntur,  seiunctum  a  limo  absolute  capiamus,  primam  syllabam  VM. 
/eoM  necessario  corripiendam  fuisse.  Quae  mihi  consideranti  et  snspìoaiti» 
Vergilium,  si  cum  medicis  dicere  voluisset  e  limo  unguere  (quemadmodui 
V.  e.  Celsus  V,  28,  15.  scribit:  Frius  ungi  ex  cerussa  pushuae  debmif  ti 
alibi  ex  aceto  coguere,  ex  oleo  tercre  et  similia),  euphoniae  numerìqiie 


F 


GEORGICON  LIB.  IV. 


Quod  superest,  ubi  pulsam  hiemem  Hol  aureus  t 
Sub  terras  caelumcfue  aesliva  luce  recluait, 
Illae  continuo  saltus  silvaitque  peragrant 
Purpureosque  metunt  flores  et  Bumiiia  libant 
Sumiua  leve».     Kinc  noscio  qua  dulcedine  laetae 
Prugeniem  nidosque  iovent,  Bine  arte  recentia 
Ezcndunt  ceras  et  mdla  tenacia  fingunt 


potiiu  scrìptnnuD  fnÌMe  ex  levi  -  -  limo,  antiqua  ipaitu  Cod.  Hedic.  lectio 
«t  hoi,  iara  a  Vobbìo  et  lahoia  revocata,  TÌdebatur  retinunila.  Altera,  per 
M  quiaeiD  non  det«rÌor  et  ab  Heyn,  et  Wagni.  recepta,  quorunisain  Oodd. 
aDotuhtatv  iiitatnr,  non  sntia  constat.  (Rìbbeck.  dau»  Beni.  atTert.)  Beceu- 
tioies  editore»  onues,  etiam  Woen,  ipse  in  niin.  edit.,  noa  isecnti  anot.  D« 
ipaa  re  practer  CrOlum.  1.  infra  1.  cf.  Varr,  IH,  16.  16.  Plin.  XXI,  14,  47. 
A  Geopon.  XV,  2.  —  „Levi*  Utau»,  lutam  aqoa  Hubactom  et  tacta  In- 
bricDm  et  rua  nitidiiiQ.  ^  ritiiota  eabilìn,  in  pcdeetri  sermone:  rìinas 
onbilia,  h.  e.  alvearìa,  ungue  eircam,  Javeng,  W  poètico  omatu  adie- 
etum;  nam  ad  calorem  continondnm  alibi  id  (ieri  aolct.  ut  rima*  obturomuB. 
Ceten.  illnstrat  Culum.  DC,  14,  14.  Quitlquid  deiiule  rimarum  Mt  atti  fora- 
mimim  luto  et  /ùito  Imbuto  mutu  iUinemtu  extrinsecm,  tiec  nùi  odttuf, 
qitiòiu  cimuMeitt,  relinque.  Kt,  quarnvig  porticu  proteHa  tata,  nihiìomimit 
eongetlu  culnuntmt  et  /rtmtliian  gapertegemiu,  yuanttim  ret  palirtur,  a  fri- 
gore  et  tanpiutatiliua  nmniimait."  Heun.  CubUta  sic  rodit  infra  v.  243.  Idem- 
qoe  r.  1S9.  sant  tholanù.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  1,411.  —  ■uperinice  cum 
reouitiorìbos  edit.  coninnctim  acripsi,  cum  poCtae  in  altere  beianietrì  parte 
longìore  anient  vocabnla.  Cetenun  vid.  ad  Ed.  VI,  IH.  —  Pro  rarat 
eiBJiectaverifi  putìna  ileiuaa,  cum  frondcit  BUpcriniii^iantur,  nt  alveare  intuì 
maiorem  calurcm  retineat,  Quare  Uildebrand.  in  lahnli  Annui.  L  1.  p.  ITI. 
«t  ad  Àpnl.  Mct.  T.  I.  p.  256.  non  male  coni,  tirata»,  etiau  apud  Nep. 
Hilt.  5,  2.  aliquut  Coda,  rarae  prò  glratae  eihibere  commemorans.  ^  51. 
Vere  ineunte  eiire  (ti^hioarmen)  incipiont  apes.  —  Quod  superett.  Vid. 
adsott  ad  Geo.  U.  346.  —  abi  ptiìnam  fiiemem  ctc.  Hevu,  confert  C-o- 
Inm.  DC,  14,  1.  et  18.  egit  pnitam,  pepuUt,  hiemem  gol  mb  terra*.  lote- 
rioron  enìm  terram  aea^te  frìgidam,  bìeme  vero  calidam  putabant  retercs. 
d  Lnor.  VI,  S4I  aqq.  —  caeluvt  reeluailj  obductum  antea  nubiboa  ae 
nìfflbis.  Sie  etiam  rrtegere  Aen.  IV,  119.  ni*  -  -  Titan  rmìiUque  relexerit 
orbem  et  Ovid.  Hot.  Vili,  1.  Iota  ratidum  retegenté  itiem  noHtiqae  fugante 
Tempora  Lucifero.  I.adew.  oonfert  Liv.  XXII,  6.  Cum  ineaietcente  -'- 
"--   '      ntlmla  apitf'      ■    ''—       "-■— -     »    --^ —  ■-■-      "i    -n-    . 


ipimmaet  diem.  Cetemm  cf.  etiam  Geo,  in,  296,  fron- 
dMa  recladitur  aettoM.  -^  53.  aaltut  »itvaaque  peragrant.  Cf.  Aen. 
IV,  72.  tilBOi  xdtueqae  pttragrat.  —  64.  purpureo*  florttjiìfo^'L  pol- 
dirw,  ut  Baepe.  Cf.  adnott.  ad  Ecl.  IX,  W.  et  Geo.  11.319.  Floret  auteni 
'  particulae  florum  dccerptae,  ut  apudTibnJl.il,  1,4^.  Rurelevitvemo 
\  api»  inaerit  alveo  (ubi  tìiI.  Di«sen.)  Ovid.  Met.  VITI,  928.  Non  apù 
'  coUecto»  eedala  flore»  et  Colam.  IX,  14.  infra  laud.  —  „fnetun( 
qoam  carpnnt,  (quod  de  apiboH  oanrpatom  legttur  Hor.  Od.  IV, 


i»dt  lÙAt  e 


«iegantii 
ir»,  el 


i,  20.  et  Senec.  Ep.  S4.|  Apud  Luct.  Ili,  11.  est  limare.-  Fioriferi»  ut 
«fte»  in  tallibu»  Omiùa  ìimuat."  He^pi.  Ubi  tamen  Lachmann.  cwa  Avanti» 
parit«r  libnnt  edidit.  Voaa.  latiorem  metendi  voe..  ai^ricationem  prabaturas, 
pneter  Geo.  II,  41U.  confcrri  ìubet  Plin.  XVllI,  22,  51,  loto  ouwo  metitur 
tìimtid.  Peerlk.  autem,  qni  mettmt  „TebemcntÌa8  patat,  qoam  [irò  apibiu", 
p,  385.  audacter  conìicit  thj/mi  Jiorai.  ~  56-  Epitnetu  leve»  indicavur,  cor 
fupeDaae  in  aaperficie  aqnù  se  librare  fiowint.  —  Hìhc  (vid.  infra  ad  v.  58.) 
fovent,  curant,  alunt,  progeniem  ntdo»qve  (ut  v.  IT.  prò  pullis'i,  nuvoB 
mas  BOOB.  Vid.  etiam  Geo.  1,  414.  Hejn.  eonferri  inbet  CoIiud.  IX,  14,  IS. 
t/am  ab  aequìnoclio  verno  me  eanetatioae  iota  passim  vagantur  et  ido- 
neo* ad  fetvm  decerpimt  fiore»,  iilque  intra  tecCa  comportant.  —  netcio 
qua  duìcedine  laetae.  Eondem  veranin  iaa  Icginins  Oiw.  I,  412.,  ubi 
»id.  adnott.  —  67-  tenacia  niella,  propter  ecram.  Cf,  infra  V.  161.  — 
fingunt.  Etiam  ap.  Cic.  Off.  I,  44,  laT,  a.^  Jtagunt  favot i  nt  ap.  Plin. 
I-EBOIL.    pass   I.   XD.   IT.  30 


466  P.  VERGILI  MARONIS 

Hinc  ubi  ìam  emìssmn  caveis  ad  sidera  caeli 

Nare  per  aestatem  lìquidam  suspexeris  agmen 

Obscuramque  trahi  vento  mirabere  nubem,  60 

Contemplator  :  aquas  dulcis  et  frondea  semper 

Tecta  petunt.    Huc  ta  iussos  adsper^e  sapores; 

Trita  melisphylla  et  cerinthae  ignobile  gramen^ 

Tinnitusque  eie  et  Matris  quate  cymbala  circum: 


XI,  6,  5.  ceram  finaunt,  —  58 — 62.  „ltaque  etiam  nova  examina,  cum 
prìmum  se  aeri  crednnt,  fontes  et  arboree  petere  videbis.  Hinc  [ter  rcpeti- 
tmn],  ab  hoc  tempore,  ad  ordinem  operìs  faciendi  [ad  opemm  udendomm 
consecntionem  :  Ameis  p.  39.]  spectat.**  Heyii.  d,  Hand.  Txirsell.  DI.  p.  91.: 
„Oinnes  poStae  hinc  dixenint,  ubi  ìd  erat  desìgnandnm,  a  quo  alìad  qoid 
fieri  inceperat."  Geo.  Ili,  494.  IV,  55.  Aen.  II,  148.  etc.  Quare  male  vulgo 
post  hinc  Gommate  interpungitnr ,  ac  si  hoc  Adverbinm  cum  contemplai 
T.  61.  coniungendum  esset.  Kectc  Wa^pi.  Comma  sustulit.  Unua  Biobeck. 
V.  58.  e  Cod.  Pai.  edidit  Hic,  quod  lam  He3riiio  (e  Cbd.  Reg.  M&rtàni) 
praeferendum  videbatur.  —  Cave  a  e  de  alveo,  a  theatri  sedìbus  petita  ima- 
gine;  ^uod  tamen  negat  Conington,  <iui  potius  ad  avìum  caveas  {Kà^) 
et  aves  inde  in  libertatem  vindicatas  respici  arbitratur.  —  59.  Nare.  volve. 
Ut  hic  nare  prò  volando ,  ita  notare  apud  Lucan.  V,  554.  enare  Acn.  VI, 
14.  ap.  Lucr.  Ili,  590.  et  Silium  XII,  94.,  ubi  vid.  Drakenb.,  tranare  apud 
eundem  III,  681.  Huc  pertinent  etiam  remìgia  et  remi  alamm,  pemnarum, 
ab  ipso  Vergilio  Aen.  I,  301.  VI,  19.,  a  Lucretio  VI,  743.  (ubi  via.  Wakef.), 
Ovid.  Met.  V,  558.  Silio  XII,  98.  Apulei  Mot.  VI.  p.  179.  Elm.  et  de  deo 
Socr.  p.  46.  et  alibi  commemorati.  Cf.  praeter  Dratenb.  et  Wakef.  IL  IL, 
Graecorum  quoque  scriptorum  locos  simiUimos  afferentes,  Serv.  ad  Aen.  L 
224.  Heins.  ad  Ovid.  A.  A.  U,  47.  Victorius  Varr.  I^ectt.  XXV,  23.  Burmaim. 
ad  Quinct.  Inst.  VTII,  6.  p.  735.  Gossr.  ad  Aen.  VI,  16.  aliique.  —  f€r 
aestatem  liquidam,  per  aerem  aestate  liquidum  et  serenum;  ut  limudiu 
aer^  aether.  —  suspexeris  prò:  suspiciens  videris,  ut  1,261. prcMrww prò: 
procudendo  acuit,  II,  153.  rapii  prò:  rapide  facit,  IV,  159.  exercentur  agris 
prò:  opus  suum  exercentes  vagantur  per  agros,  ìli.  fulmina  properant yro: 
properantes  faciunt ,  420.  unda  sese  scimlit  prò  :  se  scindens  oiscumt  et 
similia.  Vid.  Ameis.  in  lahnii  Annal.  LXH.  p.  34.  —  60.  trahi  vento 
nubem.  Cf.  infra  v.  557.  Inmeiwasquc  trahi  nuhes.  —  nnbes  autemper^ 
petuum  de  apum  examine.  Cf.  Val.  Fi.  I,  396.  (ab  Heynio  laud.)  FtmetU 
nube  diemy  dum  plenas  nectare  rellas  Pandit  et  in  aulcem  reges  emMt 
Hymetton,  ibique  Weitz.  —  61.  Contemplator,  Vid.  sup.  ad  I,  187. 
—  62.  Huc,  in  frondea  tecta,  ne  ulterius  procedat  agmen ,  utque  il 
novum  alveare  condi  possit,  adsperge  sapores  iussos,  snccos,  quos 
adspergere  monco,  iubeo.  Pro  iussos ^  quod  sane  quodammodo  ofTendìi. 
sed  defendi  potest  acquare  iusso  Acn.  X,  444.  et  monstratis  (mtìs  infra  v. 
549.,  Ribbeck.  recepit  Keiskii  coni,  tuiisos  (in  tussos  mutatam),  Ladew.  autem 
suam  iussus.  Peerlx.  denique  audacter  coni.  Tu  iucunrlos.  —  adsperge.  Cobi 
Cod.  Ambros.  Arusiani  p.234.  Lind.  praebeat  asparge,  Ribbeck.  edidit  asperge, 
Vergilii  tamem  Codd.  non  addicunt,  quamquam  optimi  eorum  formae  tupieere 
patrocinantur.  Cf,  adnott.  adEcl.11,66.  —  Sapores  prò  succia  herbanun  expr»- 
sione  collectis  legitur  etiam  ap.  Tibull.  IV.  4,  9.  (udì  vid.  Dissen.)  et  alibi.  CL 
Salmas.  Exercitt.  Plin.  p.  1285.  Hic  necessario  cogitandum  est  de  suedi  bene 
olentibus,  qui  ad  saporem  alliciant,  quod  etiam  Ameis.  Spidl.  p.  38.  docet  o^ 
V.  65.  109.  et  264.  —  68.  melisphyllum  s.  melissophyllum,  apiastrum, 
vulgo  melissa.  Vid.  Dioscor.  III,  118.  Nicand.  Ther.  554.  Varr.  ft.  B.  HI 
16,  10.  Colum  IX,  8,  13.  Plin.  XX,  11,  45.  et  XXI,  20,  86.  —  trita  nuUt- 
phvlla,  ut  odor  eorum  latius  sparsus  apes  ad  stationem  vocet.  —  ,,Cerintké, 
noois  hortensis,  in  Italia  silvestris  ac  valde  frequens;  hinc  ignobilearamen, 
h.  e.  herba.  Vid.  Plin.  XXI,  12.  a.  Colum.  IX,  9,  13.,  ubi  etiam  hic 
versus  laudatur,  et  e.  12.''  Hei/n.  Distinguunt  autem  rei  herbariae  periti 
Cerinthen  maiorem  (oavóaQa/rjv),  de  qua  hic  senno  est,  et  nunoreni 
{rriX^tfiov),  Cf.  etiam  Dioscor.'  II,  217.  ibique  Sprengel.  et  Plin.  XXI,  11, 
41.  coU.  cum  XI,  7,  7.  et  XXVU,   13,  110.  —  64.  Matrie  cymbala,  in 


GEORGICON  UB.  TV. 

Ipsae  coneident  medicatis  sedibus,  ipsae 
Iiiliina  more  suo  sese  in  cunabula  coudent. 

Sin  autem  ad  pugnani  exierint  —  Dani  saepe  duobuB 
Regibuu  incesait  magno  discordia  motu; 


ma^ae  matrìs  Deornm,  C^beles,  emtìs  odliiherì  w>lita.  Ceteram  tiniiita 
sCns  apes  cogì  et  in  ftlveana  conili,  rea  volgari  usa  colpita.  CanBam  àlii 
a  metn  (at  Tarro  III,  16,  30.  Culum.  EX,  S,  lU.  12,  1.,  «nod  aequitnr  Lacan. 
IX,  264  aqq.),  alìi  a  voluptate,  quam  ex  Bonitn  capiant,  pctiinl  (nt  Ariiit'it. 
H.  An.  IX.  40.  Plin.  XI,  20.  22.  Giwij.  XV.  3.1.  quod  ipse  Vergiliiw  sequi 
TÌdetnr  infra  r.  151."  ifeyti.  Hater  xot  ISi>x'i>'  prò  Magna  a.  DeorniD  SJatre  . 
I^tnr  etìam  Aen.  IX,  Iiig.  et  alibi.  Cymbaiam  (xópfiaXoy)  inatrunentam 
ent  aercum,  in  Bemìdrcnli  apecicm  ronaatam,  qood,  latum  cavuiuqae  instar 
pelTis.  ubi  collideuJo  cum  attero  cymbalu  percutiebatar,  ularuni  aonom 
edehat:  nnde  semper  fere  cymbala  plniali  ntuuero  coauncmorantor,  qoae 
bina  poleari  aolerent  {gemina  aera,  Stat.  Theb.  Vili.  221.)  Utebautur  iis 
ftttecipw  in  sacria  Cybèles  et  in  Ba4^ohanalibIla,  qnarc  baud  rara  cma  lympanis 
wminiigniitnr.  (IT.  tnor.  D,  618.  0>id.  Faat.  IV,  213.  Liv.  XXXIX,  8.  et 
IB.  Plin,  Kpiat.  n,  14,  extr.  titc.  Cetemni  viddtnr  bone  lucnm  reapeiiaw 
Cland.  VI.  Cona.  Hon.  259.  qitalù  Cybdeia  gua»»an»  llyblatxa  jrroad  aera 
tenex  repocare  fuptu.'ea  Tinnitu  Bouattur  apet.  —  65.  ntedicatia  *«dibut 
h.  e.  io  loco  sncciB  adspcrso  et  oblitii.  Medicari  semina  iam  legimns  Geo. 
I,  193.  —  66.  /iitima.  Kibbcdi.  edidit  IiUmna,  Cod.  Roiu.  aecntos.  (Vid. 
«OB  Proleg.  {>.  450.  et  cf.  Wagn.  Oth.  Verg.  p.  474.)  —  cuuahula,  quia  de 
f«tn  apBm  agitur.  —  67.  Si  nova  esamina  ex  alveari  prodeant,  tinnito  aerìa 
KToeanda  sont:  si  veri)  ad  pngnaiu  eiierìnt.  adB|>erBione  pulveria.  .J*u£ta 
ncgligentiiire  oratione  nana  est,  et,  dmu  in  digreflaioueni  abripitur,  praeataii- 
tuSimom  umniam  confezione  locnm,  ajiodoain  non  niai  v.  ^ti-  ST.  sabiuniit, 
ita   ot  reliqna  umnia    in  medio  intenecla  BÌnt."    Heyn.    Wb^.  Qn.  Virg. 

.  ,  ,_    noper 

.  ., _...  ,  , SS.  finiendam  cicipi  cenaetCo- 

pnla  que  v.  69.  tqnaiu  rationem  etiani  Bìnderom  in  Temacnla  tranalatiune 
et  BryceniD  aeqni  aniniadverti:  rìde  inlra);  in  minare  tomcn  edit.,  mutata 
aententìa  et  parenthem  piane  anblata,  haec  adnotat:  „Abreptus  ingcnii  fer- 
Toie  pof  ta  ita  pergit,  ut  aatia  habens  «gnificaMe,  qoa  de  re  dictnraa  esaet, 
piane  oblitna  videatur  cueptae  per  protaaio  sententtae."  laW,  coli.  Vaaaio 
ad  b.  I.  et  Schiracb.  p.  ÌÓÌ).,  protasin  continerì  censet  v.  G7.  ot  77 — 8o., 
apodoain  vero  incipcre  a  v.  SS.  Scilicet  abropta  senteutia  rot«iitnr  v.  77., 
tnm  vero  rarsun  intempta  finitar  deinuju  v.  86.  eq.  Videtor  antem  poSta 
ecnsnlto  nti  hac  oratione  àyaxoloi'Sip,  qoae  tnrbidoa  apum  affectna  inmetnr 
PeeiU.  tamen  p.  278.,  nt  haec  parentneaia  nimia  longa  vit«tar,  leei  vnlt 
Sit  mUan;   ad puonam  exierunt:  ttam  saepe  etc.   quaa  sic  ciplicai 


pugnata  exierunt:  ttam  saepe  etc.  qoae  sic  ciplica  .  .,__ 
Bomeii  se  non  in  cnnabola  oondet,  tuim  exiemot  ad  pugnam,  tnm  aie  babeto, 
lQu  apes  exilinte  ad  pngnandum  et  belli  ardore  incensos  odorca  non  curare." 
fii^ce  antem  non  soluni  illa  de  causa,  sod  ctiam  coniuactionem  divcrunun 
Benbentiarom  inceirà  discordia  et  Ueet  praescitco'c  absonam  ccDBcna  et 
haerens  in  Fart.  nam  —  namque  in  eadem  sententia  iterata,  redìt  ad  pria- 
rem  Wagner:  rationem  et  que  per  tui»  l„i:Èen"1  explicat.  Sed  quamqnam 
BOB  nego,  Copnlam  inte  ìnterdam  bac  fere  significatione  OBUtparì  icf.  locog 
a  Wtóneto  Qn.  Virg.  XXXV.  p.  692.  oollectoa,  Aen.  H,  692.  V.  857.  Vm. 
530.  XO,  SI.  —  VI.  547.  X.  S77.  etc.),  negleiit  tamen  vir  doct.,  po«tam  Uè 
azponentem,  qnae  apiario  facienda  aint,  ipsius  tantum  argmuentì  lenocinio 
abiipi  ad  intericctam  accntatiorem  oertaminiB  deBcrìptioneni  ìdeoqae  non 
haac.  Bcd  potins  versnin  67.  cuoi  v.  86.  et  Ei7.  principalem  continere  loci 
Hntaitiam.  Conìngton  mecnro  consentit.  —  nnnxaejae  etc.  Cauaampognae 
sobiioiona  poeta  v.  69.  dìgieditnr  ad  deacrìptionem  animorani  et  paratos 
apitin.  —  Regìbug  tncetait  dincordìa  prò  volgari:  rtgei  ince—it.  De 
incedendi  antem  et  inceu&tdi  verbo  cnin  tertio  Casa  cona&ncto  vid.  Eritt. 

L _^ 


4<«  P.  YEEGIU  MABOXIS 

OjntJL.ufjqpe  jjiimoft  to^ì  et  trepidAntia  beilo 

Cori^  licet  loB^  pneKiscere  :  najnqiie  mfonna^  70 

yt^nkoà  ìlie  aeris  raaci  canor  increpai  et  tox 

Aoditor  tn^curì  3«>iiitas  imitata  tobanim: 

Tom  trepidai^  inUErr  te  coéont  picnisqae  conucant 

Spieolaqae  exacaont  rostris  aptantque  lacertoé 

Et  circa  regem  atqoe  ipsa  aa  praetorìa  densae 

Miacentor  magniaqae  vocant  damorìbiu  hcwteiii. 

Ergo  ubi  ver  naetae  sadam  camposque  patentis, 

EmmpiiDt  portis:  concurritiir .  aethere  in  aho 


75 


Ed  Sali.  Cat,  31.  3.  wadiere»,  fptilms  -  •  lùsior  mfotom  imeenerai\  qjà 
c^ftafAM  Ut  IV.  57.  eitr.  Caea.  B.  C.  IH.  74.  I.  Curt.  VE,  11,  4.  et  Xml 
Ann.  III.  12.  in.    Addr  Con.  III.  1.  16.   Cólam.  II.  lu.  1.  alÌMqiie  loeoi. 

-  lUgtt,  nvbis  regifka4.  nutres  apam  esiie.  none  omnes  sdunt.  —  G9.  ,. Confai 
bello  trtpidantia^  h.  e.  anini'.ts  tivpidjuitiam .  festinuitiiim,  dum  ae  ad 
b^IlTim  iccinjziuit.  ut  m^x  trepidat  co^tnU,  h.  e.  festinantes  aLtcritate  pv- 
^puuidL  Don  timore.  [Belio  igìtur  tertium  Casum  esse  patet,  cf.  Aen.  Yll, 
4S2.  lello  animos  accendit  a^estù.  Reete  Sons.i  „die  Herzen  dtr  Biemm 
Mjtn  dtnt,  KrUge  tnlgeqen,'*]  Alibi  Geo.  HI.  105.  ejamUantiquue  kamrU 
Cf/rda  parctr  pulsans.  Transtnlit  antem  pt>èta  ea.  quae  omnium  apnn 
mi|rratir/nes  antecedere  solent.  ad  id .  qii<>d  interdnm  sub  idem  tempns  aed- 
dere  v>let,  com  beUoui  cibile  apes  rnuvent  ;  et  haboit  ante  ocnloe  Anatoteleni 
H.  A.  IX,  49.  p.  <I46.  E.  et  Aarronem  R.  R  m.  16.  30.:  poètam  aatem 
Oilnmeila  IX,  9.**  Ileyn.  Adde  Plin.  XI,  17.  IS.  —  trepidantia  eorda 
lefnmtnr  etiam  ap.  Siuum  Vni,  US.  Praeterea  cf.  Ennii  fragm.  ap.  Qc.  de 
Orat.  111,42, 1(>8.  henna  -  -  corde  suo  trepidai.  —  71-  aeris  canor,  tnbie 
Mfmwi.  Sic  Ovid.  Her.  XVI,  1^».  de  lyrae  canore  sermo  eat.  De  ipaa  n 
et.  Varr.  R.  R.  III.  16,  3u.  CansonaiU  rehemenler,  proinde  ut  milite»  fé- 
eiuni,  cum  cattra  rnovent.  —  „et  vox  a  u  di  tur  etc,  dnm  bombum  faciont 

-  J^racti  MonitHMy  h.  e.  non  continui,  modo  fortiore,  modo  remissìofe 
fpìrìtn.  —  73.  pinnÌ9  coruacant,  ex  frequenti  motu,  micant.'*  Heftu 
iJoruMcare  si^^ificat  celerìter  se  moTendo  et  vibrando  splendorem  fondere 
mi  Ai)  hic.  modo  illic  micantem.  Cf.  Aen.  MII,  661.  XII,  431.  919.  luvo. 
Ili,  255.  XII,  6.  SQius  I,  434.  Orid.  Met.  IV,  493.  Stat.  Theb.  X,  432.  Giat 
C>Tie(f.  78.,  Doederl.  Synon.  II.  p.  81.  et  adnot.  mea  ad  Lucr.  Il,  320.  —  74 
^ySpicala  roatrorurriy  aculeos  acuunt,  seu  cum  Martino  simplicius:  roctós 
acuieos  videntur  acuere,  quod  muscas  quoque  facere  videas.  —  aptant  i[a- 
certo H,  ut  solent  pugiles,  qui  ante certamen  explorant  yires»  iactant  bradiia; 
ut  Aen.  y,  376.  377.'*  Heyn.  Adde  Aen.  X,  5S8.  ^11,  672.  XI,  8.)  ,Jkpei 
posteriorìbus  pedibus  se  engunt,  anterioribus ,  quasi  manibus,  subla^  a^ 
grcdiuntur  hostem.*'  Wagn.  —  75-  ipsa  ad  praetoria.  Ip»e  saepe  usup- 
patur  in  accuratiore  loconim  temporumque  definitione,  uMnos  utimir 
Particulis  gerade,  gUich^  unmittelbar,  Cf.  Wagn.  Qu.  Virg.  XViil.  p.  469. 
qui  dm^Tfit  Geo.  IV,  75.  Aen.  U,  469.  550.  ifl,  5.  V,  323.  Vm,  561.  VI, 
190.  et  A,  515.  —  praetorium,  ex  usu  castrensi.    Cf.  supra  adv.  1.  aduott 

-  -  miftcentur,  conveniunt.  —  77-  Ergo  ad  verba  v.  67.  Sin  axdem  ad 
pugruim  exierint  referendum.  Adnectitur  post  digressionem  ipso  concumu 
proclii.  —  t^ver  sudum,  coclum  sudum  verni  temporis;  idem  aunt  campi 
patentes,  aSr  purus  et  liquidus,  non  nubibus  clausus  [in  quo  tamquam 
m  cami)o  patenti  apes  conliigunt].'*  Ileyn.  Ameisio  Spie.  p.  38.  potiiis 
sunt  ,,ioca  aperta,  cancellis  non  circumscripta  {.(freie  GefUde.'^  Cf.  Lucr, 
VI,  449.  caelum  patens  et  adnott.  ad  Geo.  II,  41.  Similiter  camfi  pateidet 
circi  Aen.  V,  552.  —  naetae  {y^l,  ut  Ribbeck.  cumCod.  Pai.  scribit,  nanctae^ 
quod  tamen  vix    conciliari  potest  cum  iis,  quae  Proleg.   p.   434.  BcmiéX^ 

Quamquam  etiam  alibi  hanc  formam  Codd.  quidam  erhibent:  cf.  Wap. 
'rth.  verg.  p.  459.)  scil.  ifunt,  ut  in  verbis  entmpunt,  concurrunt  aayndeioD 
Btatuendum  sit.  De  bac  Verbi  substantivi  omissione  vid.  Geo.  m,  235.  271. 
Wagn.  Qu.  Virg.  XV,  2.  et  adnot.  nostra  ad  Geo.  II,  180.  Heyn.  et  lahiL, 


GEORGICON  UB.  IV. 

Fit  soDÌtua,  magnum  mixtae  glomerantur  io  orbem 
Praecipiteaque  cadunt;  non  densior  aere  grando 
Nec  de  concuBaa  tantum  ^lujt  ilice  elandis. 
Ipsi  per  inediaa  acies  insignibus  alis 
IiigentÌB  animoB  angusto  in  pectore  vereant, 
Uaque  adeo  obnixi  non  cedere,  dum  gravia  aut  boa 
Aut  hoB  verBa  (Viga  victor  dare  terga  eubegit. 
Hi  iDOtus  animorimi  atque  baec  certamina  tanta 


nactae  prò  P&rtieìpìo  habentes,  verba  enirnpunt  porti*  uà  protasin  trahnnt, 
et  «ipodosin  a  ?oc.  concurrilur  incipimit.  Sed  aHera  ratio,  qaam  iure  prae- 
fennt  Wnud.  et  Wagn.,  longe  fortiur.  —  81.  glandi*  a  tiinlum  pendere  in 
promptii  est.  (Cf.  etiara  Prisc.  p.  726.  P.  a.  VI,  9tì.  Keil.l  Mimm  videri 
debet,  Frobimi  Inst.  n,  1,  12.  et  42.  rire  p^^  1444.  et  1464.  P.,  qaocnm  cf. 
Cauiod.  de  ortb.  T.  II.  p.  567.  ed.  Yen.  a  Blbbeckio  land.)  glatìdù  habere 
pio  Nominativo,  coins  formae  alibi  nec  vola  nec  vesti^nm  reperitili.  Cctenuu 
reapeiit  bnnc  locam  Colom.  X,  364.  ditcutta  pinti  arbore  nimlnis  Vel  teretia 
auuindtectae cortice gìandit. — 82.'p<(,  reges,  intignibuB  aii» (instmcti), 
brevioribo»  acilicet,  ((oain  c«terae  ape»  (cf.  Plin,  XI.  16,  16.),  fortasse 
etjam  pnlchrioria  coIona  (cf.  Colum.  Et.  10.).  Vobb.  hoc  epitheton  ajit«r  in- 
teOigens  vertit:  nùt  leiichtenden  Flilgeln.  Ad  verba  per  mediai  aciee 
aat  Farticipiom  aliqnod  verbi  enndi  sapplendma  (cf.  adnott.  ad  Aea.  II,  471.), 
ani  «mplicins  coni  Ribbeckio  verba  siccDUBtruenda:  ipti  iregea)  imignitme 
p«r  mèdia»  ade»  ali».  Wagn.  poal  hnnc  vcrBom  eicidiase  aliquid  rattu, 
uinmae  signa  intcr|ioi!uit,  cnin  nec  Pronomen  ipgi  babeat,  qno  rcferatm. 
et  tota  nratio  coDcinnitate  csreat  (cf.  eins  QoaeHt.  Virg.  XVHI,  ì.;  coi 
tamen  cuniectarae  colculam  meam  adiieere  nequeo,  cum  ipti  ad  nemiDeni 
aliam  refeni  possit,  hìbì  ad  regea.  qni  etiam  v.  6S  sq.  a  reliqno  volgo  di- 
atìn^untnr,  Bicnti  etiam  Aen.  V,  132  aq.  (qaem  locnm  non  inepte  comparat 
CaniDgton)  ipH  duetore»  anrco  et  unrpnreo  ornato  a  cetera  inventnte  aiffe- 
nmt  (cT.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  Tilt.  96.  et  X.  6.1.  Bnnnann.  ad  Val.  PI. 
m.  151.  et  Ovid.  Trist.  T,  1.  ii,),  concinnìtaB  autnn  non  aolain  in  bis 
TeiBibns.  acd  in  omni  loco,  panilo  negligentio»  conacripto  vel  certe  conneio. 
derideretar;  nt  sine  ulla  eitema  cnasa  Codicnin  vcstigiis  vel  Gramma- 
tioonun  narratìonìbDa  nitente  cinsmodi  laconiun  atatnere  mibì  qnìdcm  panilo 
aadacina  videatnr.  Pcerll:.  tamen  p.  2(IU.,  cum  ad  hsi  post  regein  v.  75. 
Singol.  nomerii  Mnimemaistom  non  facile  rn/e»  Boppleri  pogdt.  noe  ipaam 
TOC.  reqe»  prò  ade»  vult  anbatìtai.  —  83-  Pntant  Vergilio  obrereatam  ette 
Dlam  Homerì  vcrHum  II.  V,  601.  TvJiCi  tot  ^tioòt  fitv  triv  <(/>>«;,  iilià 
/t^p|i^.  qnem  anctor  Priap.  LXXX,  5.  ita  rcdidit:  Utìlior  Tydem^qm, 
ti  quM  eredi»  HomerVj  lagmiio  piignax,  corpore  parvu»  erat,  et  Stat.  Tneh. 
I,  417.  Maior  in  enguo  regalai  corpore  i-irtru.  —  84.  olinixi  non 
cadere,  ueque  adeo  dum,  prò  volgari:  ita  obnitontor,  ot  non  cedant. 
done«  etc,  Conington  cum  Forcell.  uumpanit  Plant.  Mere.  111,4, 71.  etproL 
Iti.,  obi  adeo  douiciim  et  adeo  u»me  vi  codem  ratione  coninngaotui.  De 
diaionibns  se  eicìpientibQj  rid,  adnott,  ad  Geo.  Il,  141.  —  8o  lUl  ho» 
aut  hos,  nt  At:n.  X,  9.  Cf.  etiam  Geo.  1,  445,  aul  ubi  -  -  atU  uòi,  — 
ho»  -  ho*  prò  hos  —  illoB.  Tid.  adnott.  ad  Ecl.  TV,  56.  «t  infra  ad  v. 
86.  Ho»  antero  ntascnl. 'genere  dixit,  quia  apos  cogitat  tamqoam  milites 
dnoram  eieicitnum  «ese  ìmpugnantinni.  Cf.  v.  107  sq.  Qnare  nopervacanea 
est  Peerllt.  eoniectora  aid.  hot  Aìit  ha»  •  -  fuga  dare  terga,  j^t  Aon.  XH, 
403.  Cf.  etiam  Aen.  V,  586.  ibiqne  adnott.  ^  ewbegit  prò  vnlg,  coigit 
ei  plnrimiB  CoUd.  restituii  Heins.  coU.  Geo.  ID.  217.  Aen.  V.  794.  VI,  507. 
Vn.  214.  Vm,  113.  X,  65.  etc.  la.  Burm.  ad  Ovid.  Mct.  VI,  496.  et 
ad  Cland,  in  Rof.  II,  314.)  Biuadcro  tamen  Heinaii  ooniectnram  fiigae 
dare  terga  iccte  Bono,  reiicit,  iinvocans  ad  Aen.  XU,  463.  fuga  Ktàìili 
dant  terga  fier  agro».  -^  86.  Enarrato  ipso  proelio,  &ddit  poSta,  qoae  ad 
31ad  impediendnm  aint  facienda.  Cet«rum  cf.  adnott.  ad  v.  67.  —  Hi 
MotuAon.  atque  Iiaec cerlamitM.  Conspiroam  esse  Partioolae  aitpit toalotcm 
qaandam  vim  ati]oe  giavitatem,  impnmis  in  inngendls  iisdem  Tocabnlis, 


470  P.  VERGILI  MARONIS 

Pulverìs  exigai  iactu  compressa  quiescunt 

Verum  ubi  ductores  acie  revocaveris  ambo^ 
Deterior  qui  visus^  eum^  ne  prodigus  obsit, 
Dede  neci;  meiior  vacua  sine  regnet  in  aula.  90 

Alter  erit  maculis  auro  squalentibus  ardens; 
Nam  duo  sunt  genera:  hic  meiior^  insignis  et  ore 
Et  rutilis  clarus  squamis;  ille  horridus  alter 
Desidia  latamque  trahens  inglorius  alvum. 


docet  Wagn.  Qn.  Virg.  XXXV,  24.  multis  locis  coUatis.   Sic  hic  atque  hie 
legitur  Ecl.  IV,  56.  Vili,  95.  Geo.  IV,  216.  Aen,  V,  596.,  hvic  atque  Aitic 
Aen.  I,  162.  500.  IV,  447.  VILI,  387.  IX,  380.  440.  550.,  hue  atque  hue 
Aen.  IX,  57.  etc.  —  87.  pnlveris  ex  igni  iactu.  Vid.  Plin.  XI,  17,  18.: 
quae  dimicatio  iniectu  pulverìs   aut  fumo  tota  disnUitur;   reconciUatwr 
vero  lacte  vel  aqua  muùa  et  cf.  Varrò  R.  R.  III,  16,  35.  —  compressa 
quiescunty  comprìmuntur.  Hanc  anteni  Icctionem  prò  \iilg.  quiescent  Hejn. 
restitnit  ex  Med.,  uno  Arnnd.  et   Pieni   Codd.,   cam    quibns   consentiiint 
qnatuor  codd.  Potter,  et  duo  Bcrn.  Ribbeckii.  Heinsium  de  suis  libris  prorsm 
tacere,   valde  dolendum.    Lcctio  a  nobis,   ut  a  ceteris  recentioribuB  editt 
praeter  Ribbeckium,   recepta  Cortio   quoque  ad  Lucan.    I,  103.    probatnr; 
ttibbeck.  tamen  e  Cod.  Pai.,  Bcrn.  III.,  Gud.  a  m.  pr.  et  Bem.  I.  a  m.  sec 
quiescent  reatituit.  (Cf.  eius  Proleg.  p.  27.)  Per  se  utrumque,  et  Praesens, 
rem  simpliciter  narrane,  et  Futurum,  magi.s,  quid  fieri  debeat,  praecipiens, 
locum  babere  potest;  scd  proptcr  Codd.  auctoritatem  Praesens  praetolimas. 
—  88.  „Dissiaium  civile  int^r  cxamina  enccto  altero  rcge  sedandum  eum 
Bit;  nunc  de  specie  ac  colore  regum  et  ceterarum  apum  i^tur."  He^.  — 
revocaveris  acie.    Sic  Liv.  XXV,  36,  1.  Revocai  proeho  suos  Scipio  et 
Tacit.  Agr.  e.   18.  revocare  aliqtiem  possessione  insulae.  Omnino  autem  d. 
adnott.  ad  Geo.  I,  275.  (et  II,  520.)    Pro  ambo  Pai.,  Bem.  HI.  et  Phflaiy. 
ambos.  (Cf.  etiam  Ribbeck.  Proleg.  p.  175.)  —  89-  ,»w«  prodigus  obstt, 
ne,  cum  rictus  regimini  praecsse  non  possit,  alveari  nibil  commodì  afferens, 
mei  tantum  consumat,  quod  ipsc  non  parat.'^    Heyn.   Peerlk.  tamen ,  cum 
haec  mira  sit  causa  occidendi  rcgis,   loco  Adi.  jyrodigus  poni  soadet  Ad?. 
protenus,  hac  adiecta  explicatione  :   „ne   statim  iterum  moveat  diacordiam, 
cuius  nunc  quoque  auctor  fuisse  videtur."  —  90.  Dede  neci.  Vid.  ad  Geo. 
in,  480.  —  meiior  vulgo  explicatur  per:  fortior,  Victor.    Rectius  fortasse 
Voss.,  cum  ad  certamen  vere  non  venerit,  voce,  deterior  et  meiior  ad  solam 
formam  refert.  —  91.  „Sequente8  versus  recitat  et  iUustrat  Colmn.  IX,  10. 
Sunt  autem  fere  ad  verbum  ex  Aristotele  confecti  H.  A.  X,  40.  p.  945.  D. 
E.  ed.  Paris.  —  maculae  squalentes^  tinctae,  obductae,  auro,  h.  e. 
maculae  aureae.    Cf.  Aen.  X,  314.  XII,  87.    Unde  mutuatus  est  Silius  II, 
547.  585.  Putidum  est  Grammaticorum  (vid.  Geli.   Il,  6.  Macrob.  VI,  7. 
Nonium  VI,  26.)  commentum,  sqìialere  a  squamis  deduc^ntium.  Sed  squalere^ 
quod  vulgo  de  corpore  illuvie  et  sordibus  obducto  dicitur,  -  -  apud  poétu 
usurpatur  de  quacunque  re,  cui  aliquid  illinitur,  etiam  de  colore  adscititio. 
Omnmo  squalent.  quae  non  sunt  le  via  ac  nitida;  ut  illae  horrere  dicuntor, 
quae  aspera  sunt,  etiam  sine  sordium  notione."   Haec  fere  Heyn.  Wacii. 
squaientibìis  prò  fulgentibus  positura  censet,  ut  Aen.  X,  314.  —  92.    D« 
his  duobus  generibus  anum  Ladew.  conferri  iubet  Sieboldi  Parthenogenesin 
D.  89.  et  Wold.  RibbecK.  Arìstot.  Hist.  anim.  V,  18,  2.  rtiSv  ^è  ^ytfióvmr 
iati  y^VTi  évo'  ó   fièv  fitltiaiv  7ivó()6g,    ò   à*  MriQog  fiflag   xàt  noixiXmU' 
Qoc    rracterea  cf.  Varrò  R.  R.  Ili,  16,  18.,  qui  refert.  aut  tria  esse  genera 
ducum  in  apibfis,  nigrum,  ruhrum,  varium,  aut  ut  Meìvecrates  soribctL  duOf  ni- 
grumet  varium.  —  meliòr.  Vid.  adnott.  ad  Ecl.  I,  38.  et  V,  61.  —  tnsignit 
orCf  forma;  quae  v.  ^b.  facies.  Plin.  XI,  16,  12.  Omnilnis  (regibus apum) ^(Ttmci 
eemper  egregia  et  fhvpto^  qiuim  ceteris,  meiior.  —  93-  alter  illenorridui, 
hirtus,  mspidus  (struppig),  ideoque  ingrato  adspectu,   (mox  turpea  korrf«t 
eodem  sensu  v.  96.,  udì  vid.  adnott.   Cf.  Colum.  IX,  10,  1.,  qui  re^  »• 
fuscos  atque  hùrsutos  distinguit  a  levibus  et  sine  pilo,) —  94.  desidia,  mculta 
et  n^ligentia,  et  propterea  latam  trahens  cuvum,  obesus,  nlarvyatftm^. 


^^"                         QEORQICON  LIB.  IV.  471     ^^1 

Ut  binae  regimi  facies,  ita  corpora  plebis.  ft5                  1 

Namque  aliae  turpes  borrent,  cou  pulvere  ab  alto  ^^^m 

Cum  venit  et  slcco  terram  spuìt  ore  viator  ^^^^| 

Aridus  ;  elucent  aliae  et  fulgore  coruscaat  ^^^^| 

Ardentcs  auro  et  paribus  lita  corpora  guttis.  ^^^^| 


Haec  pò  ti  or  sub  o  Ics,  bioc  caoli  tempore  certo 
Dulcia  malia  premes,  nec  tantum  dulcia,  quantum 
Et  liquida  et  durum  Bacchi  doinitiira  saporem. 

At  cum  incerta  rolant  caeloque  esamina  ludunt. 


Trahitar  altiut,  qoae  propter  pinguedinem  vii  potest  promoTeri  et  homo 
Biutolli.  Similitec  Aen.  V,  468.  ^oiua  aegra  CraJiertM.  Hanpt.  et  Mbbeck.  Cttm 
Bui.  a  m.  pr.  oicom.  —  inglortut.Vìd.  adnott.  odOeo.  Ù,  486.  —  9Ò- cor- 
poro  plebi»  prò  vnlg.  cornorageidir  e  meliorìbna  et  Vergilii  et  Columd- 
liuCoiId.  (qni  rei  nwt  scriptor  H,  10,  2,  gJfurt  hnins  loci  ».  91-93.)  Heins. 
TMtJtiiit.  De  ipBc)  To«.  pMùadapcs  trunslato  lon^puest  HeÌDS.  ad  h.  1.  Barm. 
eonferrì  iubet  tulnot.  smun  ad  Val.  FI.  I,  71.  et  Bentl.  ad  Har.  Od.  Ili,  6.  20. 

—  96.  „tuTpe»  horrentpro  snnt,  sed  cum  ootionc  acperitatis.  Cf.  ad  v.  19. 

—  eeu  viator  hoiret,  cum  veait  ab  alto  palvert,  ex  vìa  pnlveralen^ 
a  Tcntu  in  aSrem  levato,  acto."  Heyn.  Conin^n  comparat  Aen.  XII,  407. 
puft^(^e  caelum  Stare  vidml.  Cetemm  cf.  Varrò  R.  B.  IH,  16,  20.  Afintw 
aaltntiam  apum  tigna,  si  tunt  pUoaae  et  horridae  aut  ptdvenilaatat.  De 
Particulù  ceu  eum  in  comparatinae  poetica  et  descrìptione  rei  alìcniiu 
•ìiniliter  apparentis  nsnrpatis  cf.  Band.  TaneU.  II.  p.  46  «q.,  qui  e  Vergilio 
praeter  h,  1.  «omparat  Geo.  I,  302.  Aen.  VII.  673.  IX.  30.  792.  I,  97. 
LnCTetìiu  proraus  eadem  nitione  dicit  ceu  »i  (IV,  619.  VI,  160.1  —  ..ipuit 
terram,  m  terram,  ait  Seirio»-,  prò  compos.  inepuit;  praestat,  spuìt  ter- 
mn,  esBpait  pulvcrcm."  Heyn.  Ita  sane  Iocqb  inteUirendQs:  quod  patet  ei 
ColtuaeUae  1.  1.,  ubi  haec  lepmtur:  At^ue  hic  mazcme  probaOir,  qui  ctt 
wt^or;  HOm  deterior,  torduio  tputo  etmUis,  tom  focàia,  quam  pnlvere 
ab  alto  cttm  venit  et  eieeo  terram  tpuit  ore  viator.  Cetemm 
Ulte  Hdns.  volgo  leecbatnr  et  terram  meco  contia  melìonun  Codd.  Ve^ilìi 
omniTiiDqne  Colunellae  anctoritatem.  —  ,.Aridut,  aitieiiB;  ut  aicd-toq  va. 
Callim.  ID  Cer.  6.  É*'  àrp'  rrtnJ/uv  aro/iajuv  itiCbiws  Snaaroi.  —  99. 
Ardente!  forpora,  coipnrìbDs  [rid.  adnott.  ad  Ecl.  m.  106.]  /ita,  illita, 
indacta.  auro  r-l  paribus  gullia,  anreis  maculis."  ffeyn.  Ut  Geo.  Il, 
IA2.  paierùt  et  auro,  nbi  vid.  adnott.  Of.  Ovid.  Met.  IV,  57S.  lentit  Sigra  -  - 


paribue,  Ovid, 

lÌet.*X,  Ufi.  pariUe  hacetie.  Heyn.  adnotat,  bone  locnm  eipreasum  esse  a 
Colun-X.3,2.,  qui  atSrmet,  Vergi] inmAriatotelis  in  bis  Bactorìtatcm(H.A.IX, 
40.  adde  V,  22.)  esse  secutum.  (X  Vorr.  Ili,  16,  19.  —  100.  Ex  bis  praestantis- 
nmi  fetneapum  educontut;  ex  hisoptìmunimelparatnT.  —  caeii{ii\à.  ad  Geo. 
in, 327,1  tempore,  eerto,  vere  et  antninno.  Cf.  v.  231.  — preme»,  premendo 
diqaabìs.  Cf.  t.  I4U.  ibtque  adnott.  —  101.  ..nella  liquida  [i.  e.  limpida] 
eommoni  naturae  mellis  epitbeto  et  vero  etiam  proprio  qnodam  dìoantur. 
Tom  antem  et  in  ritio  baberì  poasnnt,  ntpote  flnentia.  ut  i.  36.  (op^Mnontur 
tanaeia  *.  57.),  et  in  lande,  ut  h.  !..  nt  eint  pura,  et  opponantiu  àa.  qnae 
bisce  an  sordibus  crassa  ennt.  Cf.  infra  r.  163.  164."  Ueya.  Cf.  enam 
■dnott.  ad  Geo.  I,  404.  —  102.  durum  Bacchi  (vini:  vid.  adnott,  ad 
Ed.  V,  69.)  domitura  taporem.  Veteres  vina  quinta  parte  mellit  con- 
diiase  atque  bine  etiam  midtttm  (vid.  adnott.  ad  Geo.  1, 344.  i  confecisse,  satìs 
DOtnm  en  vel  ex  Hor.  Sat.  II,  ì>,  24.  —  durum  taport.m,  austemm.  Cf. 
adnott.  ad  Geo.  I,  341.  —  103.  „EiaminB  antem  temere  vagantia  couiprì- 
tnenda  Bunt,  re^bus  ne  evolent  prahìbìtiii,  et  6onuo  copia  in  propinquo 
i^s  invitante."  ffei/n.  Ribbcck.  cum  ano  Frane,  qaom,  et  cnm  Hen.  a  m. 
pr.  et  Gnd.  eicagmìna.  Vid.  ad  Eoi.  IX,  30.  ^  incarta  rolant,  adi.  qno 
GoiMÌdant;  ceitom  domicilinm  non  petentia.  —  eaelo  (i.  e.  caelum  versns) 
l»dvnt    [of.  V.  103.)    eodem  modo  ciplicandum,   quo  Geo.  II,  306,  cn«Io 


472  P.  VERGILI  MARONIS 

Contemnuntque  favos  et  frigida  tecta  reiinquunt, 

Instabilis  animos  ludo  prohmebis  inani.  105 

Nec  magnus  prohibere  labor:  tu  reribus  alas 

Erìpe;  non  iliis  quisquam  cunctantibus  altum 

Ire  iter  aut  castris  audebit  veliere  si^na. 

Invitent  croceis  halantes  floribus  horti 

Et  custos  furum  atque  avium  cum  falce  saligna  110 

Hellespontiaci  servet  tutela  Priapi. 

Ipso  tnjmum  pinosque  ferens  de  montibus  altis 

Tecta  serat  late  circum,  cui  talia  curae; 

Ipso  labore  manum  duro  terat,  ipse  feracis 


Bonihan  dedit,  ubi  vid.  adDott.  —  104.  Contemnunt  favos,  detreeUnt 
meUifìcium.  —  ^^f  rigida  tecta  [|)er  prolepsin]  ex  hoc  ipso,  i^^uod  alvearìimi 
ab  apibos  destìtntnm  est  [relinqnitorj  :  nani  cnm  assidue  incolont,  tum 
fovent,  ut  V.  43.  f over  e  larem.  Sic  frigidiis  torus  prò  viduo.  Nam  opm, 
quod  fervei ,  huc  trahi  nequit."  Heyn.  —  Rlbbeok.  cum  sched.  Vat.  refm- 
quarU,  Haupt.  cum  Med.  relinaint  (Pai.  relinqunt.)  —  105-  Instabilis 
animos.  Cfonington  comparat  xowpovoovq  oqvt&tq  Sophoclìs  Ant.  343.  et 
Aristoph.  Aves  169.  av&otonog  oQVtg  dartt&fiìjTog,  ntxófAiVog^  ^Axfxfiu^ 
TOf,  ovSìv  ovóénoT  iv  Ttfi/ry  fdévaiv.  —  ludo,  volatu  vago.  — prohibebis. 
De  Futuro  prò  Imperativo  posito  vid.  adnott.  ad  Aen.  H,  547.  —  166. 
Rem  eandem  tradit  Colum.  IX,  10,  3.  et  IX,  9,  8.,  dum  PUn.  XI,  17,  17. 
et  Qeopon.  XV,  4.  alas  tantum  mutilari  iubent.  —  Tu.  Vid.  adnott  ad 
Geo.  Il,  241.  —  107.  quisquaniy  quasi  de  militibus  loqueretur.  —  iter 
de  volatu  ;  audehit  attum  ire  iter  etc,  aut  ad  ludum,  aut  ad  bellum 
exibit.  —  veliere  signa.  Cf.  similis  locus  Geo.  IQ,  236.,  ubi  nwvert 
signa  legimus.  Ceterum  vide  etiam  Geo.  I,  456  et  57.  locum  buie  sinii- 
liter  formatum.  —  109.  Etiam  horti,  in  quìbus  inveniuntur  flores  halantes, 
apti  sunt  ad  apes  retinendas.  —  croceis  floribus,  i.  e.  floribus  et  co- 
lore et  odore  non  minus  suavibus,  quam  crocus  est,  de  quo  vid.  adnott  ad 
Qeo,  I,  56.  —  halare  aliqua  relegitur  etiam  Aen.  I,  417.,  ubi  vid.  adnott. 
—  110.  „Onmia  baec  vulgo  nota.  Scd  quid  ad  apes  Priapi  signum?  SdHort 
iUud  in  bortis  positum  arcere  falce  sua  etiam  fures  ab  alvearìbus  et 
terrere  aves  videri  poterat.  Cf.  Horat.  Sat.  I,  8,  4  sqcj."  ffevn.  — 
tutela  Priapi  prò  Priapus,  qui  custodit  bortos  a  funbus.  Priofm 
(de  QUO  vid.  adnott.  ad  feci.  VII,  33.)  Hellespontiacus  Toearar, 
quia  Lampsaci  ad  HeUespontum  imprìmis  colebatur.  Cf.  Catull.  XVIQ.  Qua 
domus  tua  Lampsaci  est,  ^  ^  Priape^  Nam  te  praecipue  in  suis  urbibiu 
colit  ora  Hellespontia  ceteris  ostreostor  oris.  „Causa  compositionis  singii- 
laris  custos  furum  inde  repetenda,  quod  custofUre  aliquem  hoc  quoque 
sensu  dicitur:  observare  aliquem,  a  quo  metuendum  est.  Oic.  Cat.  I,  2. 
multorum  ocuU  et  auree  -  -  speculaluntur  atque  ctistodient.**  Wwid.  — 
falce  saligna,  i.  e.  omnino  lignea,  ut  in  Priap.  V,  1.  Quod  sim  lignau, 
ut  vides,  Priapus,  Et  falx  ligtiea  etc.  -  112.  „De  thymo  apibus  gratls- 
simo  res  nota.  Vid.  aanott  ad  Ecl.  V,  77.,  Voss.  ad  h.  1.  et  Obbar.  ad 
Hor.  Ep.  I,  3,  29.  Voi.  I.  p.  212.  —  pinos.  „Semper  virens  pinus  me- 
moratur  etiam  Colum.  EX,  4,  2.  et  5,  6.;  erat  autem  illa  veterìbus  inter 
bortenses  arbores,  ut  vel  ex  Ecl.  VII,  65.  et  inf.  v.  Hl.patet."  Heyn.  Cum 
vero  Ameis.  in  labnii  Nov.  Annal.  liXII.  p.  61.,  qui  simul  cogitat  de  pinomm 
inoculatione  (?  y.Veredelung**),  iure  haereat  in  h ortensi  arbore,  quae  de 
altis  montibus  feratur,  Ladew.  conferri  iubet  Plin.  H.  N.  XVI,  16.  et  17., 
qui  de  variis  pini  generibus  agens  de  pino  silvestri  dicat:  gipnitur  et  m 
planis,  unde  sequatur,  cetera  genera  in  montibus  altis  (ut  bic  legitur)  cresoere 
nec  nisi  sata  exiam  in  planis  inveniri.  De  pinis  autem  in  altis  montibus 
inveniendis  cf.  Geo.  II,  443.  Aen.  V,  449.  X,  230.  XI,  134  sqq.  —  118- 
Tecta,  apiarium.  —  Ribbeck.  cum  scbed.  Vat.  quoi^ff  114.  labore 
terat.  Cf.  Tibull.  I,  4,  48.  opere  adterere  manus.  J^ff^raa  autem  et  bic 
Maronem  Lucretii  vestigia  prementcm,  qui  V,  135^Eq.   ita  canit:   Atqn» 


ORQICON  UB.  TVT 

Figat  homo  plcintas  et  amicos  inrìget  imbrU. 

Atque  equidem,  extremo  ni  iam  sub  fine  labormn 
Vela  trabam  et  terris  festinem  advertere  proram, 
Forsitan  et,  pìnguis  hortos  quae  cura  colendi 
Ornaret,  canerem,  biferique  roBaria  Paeati, 


'e  lidiorem.  AUjue  opere  in  duro  diirarKiil  mmiu 
manutipif.  —  Froftroci»  -  *  plaiUtu  Petrìk.  p.  385.  melius  pntBt/fiici 
himio,   Sed   recto   Ladevr.  Bew-t/ieilung  etc.   p.   23.  docet.    pluit 


f! 


ROTpfttU 


Bew^eilung  etc.  p.  23.  docet.  pluitas  hoc  epi- 
theto  carerc  non  posse,  nt  apiBrio  indieontnr  arbures  fractiferae  ìnxta  alveoa 
Mrendae.  onde  apes  mol  culligere  posBìnt.  Etiam  G«o.  11,  79.  /n-uuM 
ilantae  (viTÌdi  Bnrculìl  commemorannir.  Ceteniin Schol.  Bem.  (in  ^bbe«V. 
Aeg.  p.  197.)  commeinOTant  lectìonem  lenaeai,  <|iiani  vnde  habeant  ne- 
n.iJDaa.  —  115,  Fignt  eodpm  senan  dietiim,  ^uo  infra  v.  131,  et  Geo.  D, 
346.  premere,  obi  vid.  adnott.  — -  humo,  prò  m  homo  vel  humì,  ut  apnd 
Ovìd.  Her  XXI,  240,  Lumina  fiza  tenóiu  piena  pudorù  humo,  obi  taracu 
Reiiu.  hwni  acribenduni  cenaet,  Cf.  Rnddim.  n.  p.  273.  et  qnae  sapra  ad 
Geo.  ni,  !>B.  de  Ablat.  doma  adnotBTimaa.  —  amici  imbrifg  aquaa  fon- 
tanu  fei  fluviale!!  indicant,  nam  imber  po?tia  omninn  prò  aqva,  hamure 
*tur,  Cf.  Luer.  1.  716-  lihiqne  a  me  adnott.)  784,  YI.  149.  1176. 
Her.  XVIll,  104,  id.  Am.  U,  15.  23.  etc.  et  adnott.  ad  Aen.  I,  133. 
—  amici,  i}ìiat«nQa  plantae  ila  delectjuitnr,  grati  et  aalabrea.  Cf,  Aen.  U. 
38S.  per  amica  lilentia  Lunae  yahì  vid.  adnott.)  Ovid.  Triat,  I,  5,  17.  Navie 
vento  feretnr  amico  icoll,  coiu  Het.  XUI,  44U.  dum  ventue  amiàor  emet\ 
Hoiatii  locDS  infra  ad  v.  120.  land,  et  plnres  simileB.  qnoB  eolleeit  Heine, 
ad  Orid.  A.  A.  1,585.—  inrigat  imbre»,  ecil.  ad  plantas(Dt  a^.  Cat,  R.  R. 
e.  36.  legimus  nmuream  irrigare  ad  arboree)  prò  mlgari:  inruial  plantat 
imArihuii.  Cf.  Aen.  1,  691.  tjaìetem  inrigare  per  membra.  Qnod  aa  ipsam 
rem  attinet.  Eeightl.  ap,  Coninet.  eomparat  Coloni,  X,  M7.  Primitiia  pian- 
tae  modicot  twn  prtiebeat  imbre»  Sedubu  ittroraae  alilor.  ~  11$  —  148- 
..Argnmentam  carne  bortì  colendi  aliis  serelinqnere  tractandum  dicit;  qoam 
partem  deinceps  Colnmclla  libro  X.  eiplcndam  suscepit.  Versnn  ennt  longe 
omatiesinii.  imprìnuB  herbarum  hortcoMum  epitbetjs  et  aliia  attribatfa.  Ct. 
Plin.  ilV  ,  ].  Quamquam  vtdemtie  Vergilivm  ea  de  cauta  (.propter  renun 
hnniìlitatein)  hortoram  dote»  fugliee  6te."  Heyn.  —  117.  Cam  ìma^ne  hic 
adhibita  cf.  Geo-  U,  41.  ibìqoe  adnott.  Qaod  attinet  ad  constructionem 
et  -  -  traham,  fetlinem  •  •  catierein  etc.,  cf.  Tibull.  I,  8,  22.  Et  faceret. 
M  non  aera  repidta  tonent,  CatitU.  TI,  1  aqq.  delieiat  tuae  (Attuilo,  yi 
•M  ittepidae  atque  inelegautes  Velie»  dieere,  rtee  tacere  pan»»»  et  adnott. 
ad  Aen,  I,  374.  —  vela  trahere,  prò  eontraherc,  eollìf^ere,  qnod  faciont 
nantae  portom  intiatnri,  qui  bdIìs  remia  utontnr.  Similiter  apnd  Lncretiiim 
VI,  966,  igtùs  -  •  caria  et  cameni  IraÀit  el  eojubtcit  in  ununi  ct  apud  Oyid. 
Am.  n,  33.  Cum  bene  vir  tradii  ruUum  rugaeque  coègit:  —  ter  ri»  f.  adv. 
proram.  Cf.  Geo.  11,  44.  primi  lege  litorit  oram  ibiqne  adnott.  —  118 — 
]24-  Foraitan  etiam  de  cara  hortonun  agerem.  —  De  Part.  fortitan  in 
aeatentìa  eonditionalì  nearpata  cf.  Haad.  Tua.  II.  p.  714.  —  pingue» 
korlotj  solo  pinipii.  fertili.  Sic  Geo.  I,  14.  pinguia  dumeta.  Luer.  T,  1247. 

ZI*  pmguàs.  Tib.  HI,  3.  12.  piitgtiitt  ama.  Hor.  Ep.  I,  3,  ' 
iM  campi  (ubi  Tid.  Obbar.  Voi.  1.  p.  304.)  et«.  —  cura  cole  .  . 
Qod.  a  m.  pr.  colenti,  qaod  Vobs.  recepit  atgne  etiam  Kbbeck.  fortanee 
Toelina  censet.  —  119.  „Pae»tarn,  b,  Poaìdonia,  Lncaniac  nrbe,  ad  ainnm 
FaeBtannm,  non  longe  a  Silaro,  hibìb  clara  orbe  apud  poétas:  naper  ruìnìs 
npertìs  celebrata."  Hegn.  Vid.  Ubrum  ineniu  geo)^.  HI,  p,  763  aq.;  de 
fosariis  Paeatì  cf.  Ovid.  Mat.  SV,  708.  eunU.  ei  P.  li.  4,  28.  Propert.  V 
(IVÌ,  5,  ei.  Cic.  ad  Att.  XI,  17.  Colmn.  X,  37.  etc.  Minun  tamen  est, 
Plìnìun  XXI,  4,  io.  inter  praestantÌMÌnia  ruaanim  genera  PaeMtanm  non 
eonunemorare ,  quod  iam  Wnndcrlicbio  n<>tabile  vìbod)  est,  qui  praetercu 
liaec  adnotat:  ..Trodidit  de  Hileto  Aetblim  secunduin  Attacu.  Xlv.  e.  19, 
p.  379.  Schw,:  Zvuov  raì  MSa  élc  toC  IpibvtoÌ-  tytvuo.  Eadem  natura 
ioase  Paeatanae,  bine  uba  bifera."    Heynina  cenaet,  Vergilinm  in  mente 


474  P.  VERGILI  MARONIS 

Quoq^ue  modo  potìs  gauderent  intiba  rivìs  120 

Et  virìdes  apio  rìpae  tortusque  per  herbam 

Crescerei  in  ventrem  cucnmis;  nec  sera  comantem 

Narcissum  aut  flexi  tacuissem  vimeu  acanthi 

Pallentisque  hederas  et  amantis  litora  myrtos. 

Namque  sub  Oebaliae  memini  me  turribus  arcis,  125 


habuìsse  Homeri  Illa  verba  de  Alcinoì  hortis  Od.  TU,  11—121.  —  120.  De 
intibo  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  120.    —  Pro  rivis  uniiB  Ck)d.  Longob.  et 
Prisc.  bis  rX,  7,  39.  p.  864.  P.  et  XI,  4,  17.  p.  920.  fibrU,   qaod  dfefendit 
quidem  Heins.,    sed  ex  alio  loco  J,  120.    bue   translatom    videtur.    Fibri» 
non  conveniret  Particip.  polis;   qaod  sentieus   auctor  illius  Cod.  Long,  e 
potis  fccit  positùi,    Sed  etiam  in  Prisciano  Krehl.  ex  meliorìbus  libris  rivis 
restituit.  —  f,Apium,  a^Xivov,  varia  babet  tenera,  ut  petroselinnnL    Sed 
hic  paltuftre  intelligendam  videtur.  nobis  Sellery  dictum,  quod  locia  nguif 
^udet."  Heyn.    Cf.  Dioscor.  III.  74.  Theopbr.  h.  pi.  I,  4.  et  VII,  4.  Plin. 
iX,  11,  44.  et  qnae  iam  ad  Ecl.  VI,  68.  adnotavimus.   —  rìpae  gaueL 
apio.    Cf.   Ecl.  IX.  48.  Geo.  II.  ISl.    etc.    Similiter  Geo.  II,  412.  litora 
myrUiis  laetissima.  —  121. 122.  Cf.  Propert.  V  (IV),  2.43.  Caendeus  cucumis, 
tumidoque  cucurbita  ventre.  —  crescere  in  ventreniy  ut  apud  Ovid.  Met 
V,  547.  crescere  in  caput,  ibid.  II,  497.  crescere  in  nnjjues  etc.  —  Cueumis 
Ladewigio  etiam  eum  fructum  signiiìcare  videtur.  qui  proprie  dicitur  melo. 
Ccterum  respexit  bunc  locum  Colum.  X,  379.  per  graminis  umbras  Intortm 
cueumis,  —  122.  123.  „De  Narcisso  vid.  supra  ad  Ecl.  II,  48.     Videtur 
Bcilicet  veteruni  narcinsus  esse  narcìssus  noster  albus  circulo  purpureo  vd 
croceo  minor.    Sed  sera  comantem,  sero  fiorentero  —  nam  comae  flomm 
folia  sunt,   bine  ipsi  flores,    ut  v.  137.  —  apnellat,   quod  sub  dementiore 
caelo   etiam   extrenio   anni    tempore,    NoveniDrì  ac  Decembrì,    floret.    Ct 
Theopbr.  H.  PL  VI,  6.  vu^xiaaoi  fi  liintor  -  -  oii'iov   Si  aifóSga,    Mira 
yàg  écQXTOvQov  rj  av&riaig  xa)  tììqì  ìarifdfotnr.    ludicat  Meie rotto  in  Dubiii 
p.  10.,    verbo  comantem   copiam    scaporum    et  ilorum  si^nificari  [et  recte 
quidem.    Cf.  Aen.  XII,  413.1  Add.  Hymn.  in  Cerer.  12.  ibique  MitscherLp. 
112.**  Hei/n.  —  comans  eodem  sensu  legitur  v.  e.  Val.  FI.  1,  429.  comantet 
silvae,  et  Stat.  Theb.  V.  502.  comans  humus.    Cf.  etiam  Aen.  xii,  413.  — 
sera  autem,  quod  Codd.  optimae  notae  prò  vulg.  sero  e:diibent  et  dadum 
in  contextum  receptum  est,  ita  dictum,  ut  Geo.  ili,  149.  acerba  et  ibid.  ?. 
500.  crebra^  ubi  vid.  adnott.  —  „Acanthus  b.  1.  hcrbae  nomen,    noster 
acanthus  satìi>us,  seu  moUis  Verg^,  B&renhUiu:  vid.  ad  EcL  III,  45.,  ulu 
mollis,  ut  inf.  v.  137.    Tbcocrìto  vygòg  axav&Ost    idem  quod  hic /le xus, 
quia  adultior  caulis  reflectit  se  et  vergit  ad  humum;   propter   hoc  ipsom 

f)Oética  ratione  vimen  ei  trìbuitur,  quod  proprie  non  nabet,  sed  caolem 
cf.  etiam  Wemsd.  Po6t.  L.  min.  Ili,  310,  85.  olentis  vimen  aca'nih£\:  tortos 
acanthos  dixit  Colum.  X,  241.'*  Hei/n.  Adde  Plin.  Epist.  V,  6,  16.  acoMtktu 
in  plano  mollis  et,  paene  dixerim,  liquidus,  coli,  cum  §.  36.,  ubi  acanthos 
hinc  inde  lubricus  et  flexuosus  vocatur,  et  vid.  Beck.  et  Kiesdiiig.  ad 
Tbcocr.  1,55.  —  pallentes  hederas.  Vide  quae  de  hoc  hederae  epitheto 
disputavimus  ad  £cL  UI,  39.  —  amantis  litora  myrtos.  Cf.  Otto.  Wl, 
315.  amantis  ardua  dumos  et  de  ipsa  re  Geo.  Il,  112.  Litora  tnyrtetìs  lae- 
tissima. —  125*  t.Dc  Tarento  loauitur;  O ebalia  dieta  arx,  h.  e.  Laeedae- 
monia,  ab  Oebalo,  vetere  Laceuaemonis  rcge,  T^ndarei  patre.  Partbemi 
Spartani,  Phalanto  duce,  diu  ^pcr  varios  casus  tactati^  tandem  in  Italiam 
deferuntur,  et,  occupata  arce  Tarentinorum,  expugncUis  veteribus  incoUi^ 
sedes  ibi  constitimnt,  lustin.  Ili,  4.**  Heyn.  De  Tarento  aPhalantho  Lacone 
condito  cf.  etiam  Strab.  VI.  p.  279.  Cas.  Dion.  Hai.  Exc.  A  Vii,  1.2.  lustin. 
m,  4.  Fior.  I,  18,  2.  Hor.  Od.  II,  6,  12.  IH,  5,  56.  Ovid.  Met.  XV,  50.  et 
quae  hac  de  re  disputavi  in  Pauly  Realencycl.  VI.  p.  1601.,  praeterea  au- 
tem de  ipsa  urbe,  quam  etiamnunc  Taranto  appellarì  constat,  etiam  libar 
meusgeogr.  IH.  p.  754  sq.  Hinc  Oebalius  prò  Tareniinus  legitux  etiam 
SiL  XII,  451.  Claud.  XVII,  158.;  prò  Lacomcus,  Spartanus  autem  apud 
poètas  saepissime.    Cf.  Ovid.  Met.  Xm,  396.  id.  B.  Am.  458.  Val  FL  JV, 


OEORGICON  Lffi.  IV. 

Qo*  DÌger  liumectat  flaventia  cult&  Oalaeaas, 
un^ciuin  TÌdiase  sonem,  cui  pauca  relieti 
logera  ruris  emal,  nec  fertilis  illa  iuvencìs 


1,  422.  Stat.  Achill.  I.  20.  Theb.  VII.  21.  8ì1t,  HI.  2.  9.  eia,  Eadem  ra- 
tìove  «lìam  Sabini,  qui  a  lAcedoemoniìs  orìrincm  dnoare  pntabiintDr,  ìnter- 
dom  OeAatii  rocantnr,  Cf.  <hid.  Fwt.  1.  260.  Oebaliiui  TOum  (Tatius)  «l 
ibid.  in,  23H.  Oeòaliiie*  mntrem,  Sabioac  a  Romolo  raptue.  -  Oebalìnt 
antem  nomioe  prò  ipen  Tarentu  elìain  Clandiao.  I.  260.  atitor:  Ltrit  el 
<Maiiru  </ui  tanpfrat  arva  Galaetiu.  Hejn.  cum  Bruncbio  tilurìraoruu 
Ubronuu  Kri^tame  Onhaliae  tuTribaa  alita  praefert  Anuianì  Mossi  p,  243. 
Limi.    (ef.    Ribbeck.   Prnleg.  p.   20S.)    lectioQum  Oebaliae   tiaribaa   arci* 

SrohaDte  Schiravluo  p.  51&.'i,  eamqoe,  coni  otiam  in  Rom.  et  Bcrn. 
.  (in  ru.l,  ap.  Prnbuiu,  PhilaTf;..  et  Corìppnm  de  land,  instili.  Ul. 
M.  mveniator,  ut  si^iflcanUorem  cnm  Bryceo,  Ribbeck.,  Ladev.  et 
Wagn.  b  min.  cdit.  nuno  recepimos.  Voss. ,  labn..  Weichert.  in  Comm.  de 
Titiu  Septiraio  pt»ata  iPoJtt.  I.att.  RaU.  p.  379.1  Sfipfl.,  Uoupt.  et  Conington 
vnlgareiu  leotioneni  aUì*  retinnerunt,  —  126.  »»fer  Oala»tu».  Cf  de 
boo  flovin  Tarcntnui  praeterlabente .  qnem  ^  minos  reete  per  simplex  e 
seribant,  eom  etìaiunnni.'  Galiuo  racetur,  praeter  dand.  1.  modo  1.  Hor. 
Od.  11,  6,  1(1  sa.  Liv.  XXV,  11.  et  31artjal.  XII,  64,  —  nt^  aat«ui,  quatu- 

Siam  omoino  ad  aquae  colorem  potest  referri,  bic  fortasse  i.  q.  profundus; 
li  «nini  tìuvii  nipri  apparent.  Sic  Hor.  Od.  IH,  27,  23.  Aequoria  nari 
/Vwiiltu».  Cet«rani  cf.  adn.jtt.  ad  Geo.  I,  428.  colL  emn  iis.  quae  EcL  VI, 
H.  et  0«o.  1.460,  adscripaimus.  Errare  autcm  videntor,  qui  Prupertii  Temi 
ilio  indacti  IH,  32  (U.  2,i  aut  34),  67.  2\t  cani»  undnroti  wiAler  piatta 
OaÌa»*i,\at  quouu»  nùrrum  prò  anÀroso  capinnt.  —  hitmeetat.  Cf.  Sì- 
titu  VIU,  438.  Claud.  R.  Pros.  n,  121.  et  adnutt.  adAen.  1.465.  Ribbeck. 
et  ElMpl.  uw-ctni.  Vid.  ad  Ed.  Ili,  82.  —  fluventia  culto.  Calla  ab- 
aohite  prò  ogrìs  caltis  redit  infra  t.  372.  pinguia  culla.  Ita  otiam  Plin. 
XXIV,  10,  49.  Smilax  amai  trulla.  Constat  aatem  agrom  Tarentìnuin  im- 
priinis  fertilitate  eieellaisac.  —  127-  „Ciir^cium  bone  tenem  ìndiudBae 
TÌdetnr  Varronis  eiemplo,  qui  fratres  Veianios  laodat  m,  Ifl,  10.  Lociua 
apiesnt  Sidon.  Apoll.  Carm.  XXIV,  SS.  59.  \horto«  -  -  QunUt  Corj/citim 
temfa  beanteK  Ftiacabta  picei  latex  Galae»i.\  Coryctm,  Cilioiae  nppìdiun 
tanno  Cureo),  antro  et  croco  satis  notam  |of.  liber  meos  Keogr.  II.  p.  2S0 
•q.l;  ex  qao  agro  orinndna  senex  hic  in  a^rum  Tarentìnnin  addncitur  a 
posta,  quo  casa  pervenerat,  vel  traductus  a  Pum^io,  qni  victie  piratis  Ci- 
uelbaa  partini  ibidem,  partim  in  Qraecia,  partim  m  Calabria,  agros  dedit. 
[Cf.  Voas.  ad  h.  l.|  -  -  At  illa  Servii  ratio  vix  ferri  potest,  ut  Coryeint 
—"  appellative  dictiu  sit,  qni  more  apnd  Coryaios  ositatD  agrum  ooleret. 


J 


non  aut^  umex.''  tìegn,  Cilices  aat«m  taiaanam  artis  topiariao  pentiasiniì 
oelebrabantiir.  Voss.  praeter  MartiaL  VHI,  14,  1.,  ab!  Ciliovm  pomaria 
eommeinorantar.  ex  antiquo  Carmine  in  Seal.  vet.  Poet,  cat.  p.  193.  haeo 
Terba  afiert:  lam  aita  dulactos  potai  levit  area  fonie»,  Corycitim  mihi 
tMrfù  olut.  -  127-128-  j,cui  pnuca  relieti  lugera  ruria  erant: 
relictma  rvt  rum  abE(olul«  diuator,  vii  aUter  aocipi  pot«8t,  qtUkm  live  do 
attbsecivD,  h.  e.  in  uetatione,  coin  agri  assignarentór,  intra  Uuitea  non 
reoepto  (v.  Goes,  Ind.  in  Aprar.  Smptt.),  siva  de  contemto  omnino.  propter 
ieinnitatem  soli  neglecto  et  deserto  agru.  nt  Servins  facit  (qno  etìani  reliqua 
vooant:  nec  /erlilie  Ula  iuveacii,  Nee  pecari  opportuna  segee  nec  commoda 
Boceho,  et  raoi  in  dionii).  Nam  ager  relictiu,  se.  bereditate.  avitna  (nt 
Ceida,  Burm.  alììqne  locnm  eiplicantl.  cnm  nihil,  iiuod  eu  ducat,  adieotnin 
ni,  nt  r.  e.  contrarìoni  in  ilio  Martiftas  [X,  47.]:  Ree  non  parta  labore, 
md  reiicta,  valde  dure  dietus  osset."  Hem.  £qnidcm  dnas  prìores  explica- 
tioiies  coniongendas  poto,  at  int«lligantur  agri,  qni  proptor  iniqDÌMt«in 
■oli  oemini  erant  assifniati  neo  in  metatinne  agionuu  intra  limites  recepii, 
et  Front,  de  limit,  p.  42.  Q»es.  et  Oic-  A^.  I,  l.  med.  Utnan  UrnAeni 
lutite  silvnm  in  rrliirti»  paieetaioaibiu,  on  in  cfliMarum  paecuU  invettleti! 
Aponun  autem  diTisionem,  onina  Vergilina  non  bcQe  obUvisoi  potenti,  hic 


476  P.  VERGnJ  MARONIS 

Nec  pecori  opportuna  seges,  nec  commoda  Bacche. 

Hic  rarum  tamen  in  dumis  olus  albaque  circom  130 

Lilia  verbenasque  premens  vescumque  papaver 

Regum  aequabat  opes  animis  seraque  revertens 


ab  eo  respici,  dubitare  yiz  possnniTis.    (Probanmt  hano  meam  sententiam 
Wagn.  in  min.  edit.  et  Conington.)    Oetenim  qnod  attinet  ad  fKitfca  Mf^«ra 
cf.  Interpp.  ad  Tibnll.  I,  1,  2.  —  128*  129.  nec  fertili»  ilta  iuvencis^ 
h.  e.  invencorom  labore,  aratione.    Non  proferebat  ager,    qnae  ut  pro^^ 
niant,  efficit  invencorom  labor.  —  pecori.  Ribbeck.  recepit  SiEJmasii  (Ebcerc 
Plin.  p.  366.)  coniectnram  Cèrerty   aptissime  sane  respondentem   seqnenti 
Baccho  (cf.  Geo.  Il,  229.),  ^nam  tamen  libris  omnibus  in  vnlg.  lectione 
consentientibns   ceteri   recentiores   editores   iare  repudiamnt.  —   „$egei 
omnino  prò  agro,  solo  Jaliqoid  proferente].    Nec  arationi,  nec  paacnis,  nec 
vineis  solnm  bonnm  fnisse  dicit."  Hevn.  Seges  enim,  qnae  saepe  si^ficat 
terram  consitam  (vid.  Ecl.  IX,  48.),  latiore  sensn  complectitnr  omnia  loca, 
nbi  sponte  crescnnt  herbae,  ideoque  etiam  pascna.    Ci.  Bronkh.  et  Dissen. 
ad  Tibnll.  IV,  1,  172.    Klotz.  ad  Cic.  Tusc.  II,  5,  13.   et  Obbar.  ad  Hor. 
Epist.  I,  7,  87.  Voi.  I.  p.  395.  —  y,commoda  Baccho,  apta  YÌtibns;  nt 
amicvé  apnd  Hor.  Od.  Il,  6,  18.  amicus  AuUm  fertili  Baccho/*    WutuL 
Conington  confort  terram  facilem  pecori  supra  Geo.  Il,  223.    De  Partàc 
nec  ter  et  qnater  repetita  (ani  nsos  alteriosCopolae  negatiyae,  neque,  apiuì 
Yerg.  nnsqnam  inyenitnr)  et.  Wagn.  Qn.  Virg.  XXXII,  8.,  praeter  nostnim 
locnm  haec  afferens  exempla:  Ecl.  X,  29  sq.  Aen.  IV,  307.  v,  783.  S,  164. 
-  130.  Hic  Pronomen  est,  non  Adverbinm.  —  ^^rarum  oluè,  proprinm 
sationis  et  plantationis,  qnoniam  olerà  parvis  inter  se  interrallis,  rar%8  or- 
dinibus,  semntnr.''  Heyn.  Aliter  Wagn.:  „quia  natnra  soli  non  patiebatiir 
densnm  seri.'*  Burm.  mira  ratione  rnnim  in  parenthesi  positnm  accipi  malit, 
ut  angeat  senis  indnstriam,  qui  in  ipsis  dumis  et  incultis  locis  horton  tua 
fertilem  instituerit:  quemadmodum  misenim  Aen.  VI,  21.,  infandmn  siron 
I,  479.  et  Aen.  I,  253.  etc.    Bespicitur  hic  locns  in  Anth.  Lat.  Bum.  fiO, 
61,  6.  Corycium  mihi  surgit  olus.    Ceterum  Ribbeck.  et  Haupt.  cnm  Med., 
Gud.  a  m.  sec.  et  Bem.  m.  scribnnt  holus.    (Cf.  Ribbeck.  Proleg.  p.  421. 
et  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  442.)  —  in  dumis.    Heynii  et  Bnrm.  ìnterpreti- 
tionem  (in  solo  dumoso  ac  dumis  indulgenti)  relinqnens  nunc  eom  Voasìo, 
qui  comparat  Ecl.  m,  37.,   ubi  saepilms  nostris  prò  in  horto  nostro  non- 
tum,   Handio  Turs.  III.  p.  250.,  Ameisio  Spie.  p.  38.  e€  Ladew.  expiieo: 
intra   dumetum,   loco   dumis   saepto.   —  circum  Adverbinm   esse  pate^ 
rings  umhsr,  —  131'  verbena,    Eisenkravt,  h.  1.  anum  causa  sata.    Cf. 
adnott.  ad  Ecl.  Vm,  65.  —  premens,    Vid.  modo  aa  v.  115.  —  veeeum 
papaver  Heyn.  (<]^ui  provocat  ad  Geo.  m,  175.),  Wagn.  et  Conington  ex- 
plicant  per  vesca,  i.  e.  tenuia  grana  habens.    Sed  ad  illum  ipanm  loeuB 
prorsus  aliam  buius  Adiectivi  explicationem  prolatam  videbis,  qnam  ai  se- 
quimur,  epitheton  vescwn  potius  gracilcm  et  nutantem ,   Yacillantem  TMM- 
yeris  caulcm  spectat;  eamque  rationem  probavit  Ladew.  —  1S2.  Sunuei 
sententias  vid.  apud  Hor.  Epist.  I,  10,  32  sq.  Cic.  Tusc.  V,  32,  92.  Flin.E 
N.  VII, 45,46.  Val. Max.  VII,!, 2.  alibi.  —  Regum  aequabat  opes  animis, 
videbatur  sibi  regem  acquare  opibus.    Cf.  Liv.  I,  53.  supenores  reges  as- 
(juarCy    Suet.  Caes.  55.  gloriam  alicuius  acquare,  Quinctl  xii,  io,  9.  mo- 
lestas  operis  deum  aequavit  etc.    Pluralcm  autem  animis  nunc  cnm  omni- 
bus recentioribus  editorìbus  praeter  Haupt.  (etiiun  Wagnero  ipso,  qui  piin 
Singularem  acriter  defenderat)  ex  optimis  libris  (Med.,  Pài.,  Gnd.,  dnobu 
Bem.)  et  Servio  ad  h.  1.,  (qui  tamen  alio  loco,  ad  Aen.  I,  141.  anòno  sei> 
bit)  restituimus.    Quod  cnim  Wagn.  in  mai.  edit.  contendit,   de  mente  H 
sententia  unius  hominis  numquam  animi  Plurali,  sed  semper  €mimu$  Sin- 
gulari  numero  dici,  ut  Aen.  I,  582.  I,  660.  m,  34.  IV,  15.  V,  748.  VI,  158. 
et  saepius,  Pluralem  autem  animi  potius  audaciam,  ferociam,  fororem  signi- 
ficare, id  quidem  verum  est,  sed  etiam  ad  superbiam  et  arrogantiam  extodì 
debebat,  (cf.  e.  g.  Cic.  pr.  leg.  Man.  22.  extr.  prò  domo  55.141.  Liv.  1,34. 
etc.)  et  bic  de  animo  prospero  successu  elato  et  superbo  hominis  sermo  eA, 
cui  parva  possessio  regum  opes  acquare  videbatiur.    Singularem  anten  et 


QEORGICON  LIB.  IV. 

Nocte  domum  dapibua  mensas  onerabat  inemptis. 
Priniua  vere  roaam  atque  autumuo  carpere  poma. 
Et  cum  tristia  hic-mpa  cUamiiuni  frigoro  saxa 
Rumperet  et  giflcìe  curaiia  frenaret  aijuaruiD, 
Ule  eomam  mollis  iam  londubat  hyacinthi, 
Aestatem  increpitane  sorain  Zephyrosque  morantis. 
Ergo  apibua  fetia  idem  atque  examine  mvdto 
Primua  abundare  et  apumantia  cogerc  presala 


1 


Plnralem  in  Codd.  L  .      , _ „       .  ,, 

IX,  2,  e.  et  adnutt.  ad  Aen.  XI.  774.  Non  taineii  adacntiii  poMum  Amcisio 
Spie.p.  3S.,  qui  coniungit  verba  regitm  animù,  ot  aaimù  prò  ?i>tia  poaitnm 
ut  et  tuee  orUtur  aentcntui:  apes  auas  aeqnat  reboa  vel  a  regibua  nt^a- 
tendù:  qnam  qaii«!iitam  eiplìctLtioiiein  uuuoraa  verbommvidetBrdisEiuwJere. 

—  I3S.  Havibug  tnemptu.  Of.  Hi>r.  Epod.  n,  4S.  Daper  iriemptaf  ap- 
parti. —  1(14.  carpere,  coipelwt,  nt  «tiam  v.  141).  Innnitìviui  enim  aV 
aolntus  aervit  rebua.  qnae  fieri  aulent,  eiprìmendia.  Vid.  adoott.  ad  tìw. 
I,  S(KI.  Aliter  tanieu  Cimington,  qui  Infinitivnm  a  vuc.  priintu  pendere 
arkilratUT.  ut  ap.  SìIìqiu  1,  16(1.  Prinau  mire  manu,  poilremiu  panerà 
Martan.  —  135-  frigort  naxa  Rumperet:  »id.  Geo.  Ili,  363.  Saxa 
hù  (Dt  Geo.  11,  5^2.)  nihil  alind  significare,  qoaiu  terrenum  soiuruui  quasi 
eoriiuD  eelu  concretimi,  ìam  Voss.  ducoit,  oomparana  Afrutij  tragm.  apud 
NonÌDiuIII,  104.  Qui»  tu  «j  i^ui  vetO/no  in  loco Sole-atiu  intempeata nocte, 
tub  dio.  Aperto  capite,  sUices  mioni  findìt  geiiaf  ~-  etiamnum  et  ob 
Medie,  PaL  a  m.  pr.  acGnd.  ancioritatem  et  ob  diacrìmeD  inter  etiainmmi 
et  etiam  nane  ad  Écl  il,  41.  conatitotum ,  cuni  Wagn.  (et  omnibns  reoen- 
tiorìbua)  edidi  prò  volg.  etiam  »unc,  quud  temere  dcfendit  Wakef.  ad  Lncr. 
V,  n.  —  186.  fflacie  e.  frenaret  a.  Sic  apud  Hor.  Epiat.  I.  3,  3.  i/a- 
Aru«  ■ÙBoli  eompede  vincttm  (ubi  vid.  Obbar.)  et  In  Sympoa.  Aeni^.  X,  2. 
Unda  fui,  -  •  ^uiic  rigidi^adi  duri»  conneai  cateni»  (ad  qnein  lucuin  cf. 
Wernad.  Voi.  VI.  p.  488,).  Non  erat,  cor  Wakef.  ad  Lucr.  VI.  530.  conii- 
cetet  et  giade*  cm-nan  frenaret  aquaram,  proTOcaos  ad  Hacrob.  Sat.  VI. 
&  Un.,  qO),  ai  aliter  leg-iseet.   prioreu  quoque  Tersimi  adscrìptnrua  ftiisBet. 

—  187.  HyacintiioB  carpebat  media  hierae.  —  comatn,  folìa  cnm ipao fiore. 
Cf.  adnott.  ad  t.  122.  —  De  ultima  verbi  tondeòai  sillaba  arseos 
Ti  producta  vid.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  51.  VI,  44.  53.  etc.  Tendere  au- 
t«n  prò  carpere,  decerpere,  le^^tor  etiam  ap.  Propert.  TV.  12  (11ItI3>,  29. 
JtfiMtf  vioUu  tondere  fiumrt.  ^niliter  (ore)  toiulvre  invenìinua  Geo.  I,  15.  et 
Aea.  m.  538.,  ubi  vid.  adnott.  —  hyaeinthug  (de  quo  vid.  adnott.  ad 
Bel.  B.  tS.  et  lU,  106.)  non  eadem  ratione  laolli»  dicitm-,  qua  Ecl  IH, 
45.  mMi*  (fieiilie)  ocanfAu*.  sed.  ut  Ed.  VI,  53.  docet.  prima  epitheti  si- 
tpificatione  servata,  per  tener  (loeicA)  eiplicandna.  Cctenim  ex  ilio  loco 
Bniit  vulgaris  b,  1.  loctio  eo^uan  moUtt  iam  (uia  londeòat  acanthi,  qoam 
rana  de  metro  sullìcitudo  videtui  provocaaac.  Veram  lectiunem,  a  Medie, 
Qui.  aliia^ne  lìbrìs  oompluribua  suppeditatam,  restitoìt  Bejn.,  adstipnlan- 
tiboa  Schirach,  p.  310.  et  recentioriboB  editt.  oiuoibua.  Acanthoa  enim 
enm  inter  piaotas  aemper  frondcutes  ait  (cf.  Geo.  n,  1111.),  profecto  non 
nimm   faiaaet,    al    aenei   ille  iam    hiberao  tempore  frondem   decerpeiaaet. 

—  138.  ,H&i^tUB  veraua.  Ipae  [fiores  in  hjpocauatie  hortensibus  {Treìò- 
lUMaem)  educcna?]  autevertèbat  praecuciboa   florìbai)  aestatem  et  tephjr- 

'  tot,  et  idcirco  increpare  eorom  tarditatcm  ac  moram  videri  poterat." 
Hem,  —  tHcrepiiaiii  non  tam  obiiiiYans,  incusans,  ut  vulgo  inter- 
prffbntnj,  qnam  irridena,  cavillaiia;  scil.  ..tamquam  Victor  biemis  in- 
anltaaa  serae  aeatati,  anUi  qnam  ipae  iam  colÙgeret  herbaa,  quasi  non  io- 
digeret  aea  tate,"  ut  Bnrm.  rectiaaime  interpretatut.  Cf.  Caes.  D.  G.  II,  15. 
Ut.  I,  7,  2.  Sìlina  Vm,  2fi5.  etc.  —  139-  Mellificio  antevertebat  aiìoa.  ~ 
apibut  fetit  {Mtttterbienen),  per  couaeqncna  dictam  prò  apibua  partum 
«BÙda,  ut  sit  i.  ^.  provento  novamm  apum.  Cf.  adnott.  ad  Ed.  1,  49. 
Wagnero  poeta  lue  eoa  secntua  videtar,  qui  apes  a  re^na  apum  ei^ 
■ffinnent,  quod  tamen  dcscÌu  <{nomado  cum  v.  198  aq.  conciliari  posaiL  — 
149,  favi*  preitit,    expreasu.    Helex  favis  in  Bali^foeuiu  qnalum  cuu- 


478  P.  VERGILI  MARONIS 

Mella  favis;  illi  tiliae  atque  uberrima  pinus^ 

Quotque  in  flore  novo  pomis  se  fertilis  arbos 

Induerat;  totidem  autumno  matura  tenebat. 

Ule  etiam  seras  in  versum  distulit  uknos 

£duramque  pirum  et  spinos  iam  pruna  ferentis  145 

lamque  ministrantem  piatanum  potantibus  umbras. 


^estis  exprìmebatur  in  subiectnm  alveom  et  deinde  in  vasa  fictìlia  trans- 
ferebatur.  Cf.  supra  v.  101.  Hor.  Epod.  II,  15.  Aid  pressa  pvris  mella 
coruUt  amphùris  et  Coloni.  EX,  15,  13.  —  141.  illi,  Correio  seni.  Cod. 
Pai.  et  Schol.  Bern.  (Ribbeck.  Proleg.  p.  197.)  iìUc.  —  pinne.  Vid.  ad 
Y.  112.  —  tiliae.  Heine,  et  Heyn.,  suadente  etiam  Reiskio,  ex  Medie, 
edidemnt  ti  Ha,  Sed  recte  Wagn.  retinuit  ceteronun  omnium  libronoD 
lectionem,  alteram  elisioni  orìginem  debere  snspicatus.  —  142.  14S.  „Fide]D 
praestabant  arboree,  nec  frustrabantnr  spcm  ex  floscnlis  et  gemmis  conce- 
ptam.  Poma  futura  latent  in  floribus,  hinc  arhos  induit  se  ponùs  infiart 
novo  :  at  in  floretn  ipsiim  imlttH  se  arbos  supra  Geo.  I,  187.  188.**  iJtfya. 
Cf.  Plin.  Paneg.  30.  Aegiwtus  -  -  tantis  segetibus  ifiduebatur,  ibique  Amts. 
p.  135.  Colum.  IV,  24,  12.  Vites  se  induunt  uvis^  ibid.  27,  5.  num  nudon 
.  fructii  vitis  se  inditeritf  Anth.  Lat.  Bunn.  V,  69,  5.  foliis  aese  indmt  ar^ 
bor.  Ovid.  Met.  VII ,  280.  et  Barth.  ad  Qaud.  VUI,  1 .  p.  534.  —  Pro 
tenebat   Scbol.  Cruau.  Hor.  Od.  III,  1.  fereftat,    fragm.    Moret.    legebal 

{»raebet,  cui  lectioni  Heins.  patrocìnatur.    Sed  recte  Burm.  :  „At  arbor  non 
eeit,  sed  cultor  horti.  poma  ;  quare  tenebat  praefero  :  non  abiiciebat  floras 
sed  illi  in  fruges  transibant,  ubi  defloruerat  arbor.  FereòcU  posset  defoi^ 
sed  tenebat  ad  maturitatem  usane  aluisse   efficacius  signifìcat*"  —  144^ 
146*  „Ille  etiam  ulmos  in  ordinii)Us,  xarà  ar^xovg^  h.  e.  ille  ulmorom  or^ 
dines  posuerat;  at  clegantius  distulit,  disposuit,  in  versus  [certìa  otàùàr- 
bus:  cf.  Aen.  V,  119.  ibique  adnott.];  cf.  Geo.  II,  277.    Accipi  autem  pot- 
sunt  baec  de  transplantatione  arborttm  iam  adfUtarum,  quam  ille  Oorycini 
sencx  felici  cventu  tentabat.    Hinc  serae  ulmi,  non  tam  aero  adoleseentei, 
sed  iam  adultae.**  Heyn.  Sed  rectius  cum  Ameisio  Spicil.  p.  38.  locum  iti 
explicueris,  ut  ulmi  sero  (serius,  quam  vulgo  fiebat  et  alils  faciendnm  «se 
viaebatur)  a  sene  ex  seminario  transplantatae  propterea  ipsae  serae  diou- 
tur,  (quam  rationem  secutus  etiam  Bryce  explicat:  „even  tkaugh  late^  ù  i» 
althongh  the  operation  was  later  of  being  done  than  ioas  rightY*;    Terfat 
autem    in  versum  distulit  ulmos ^  cum  poèta  non  narret,   quid  egezit 
senex,    sed   quid  babuerit  in  borto  suo,    Wagn.  idem  valere  puiat,    qaod 
kabebat  in  versum  dilatas  vlmos.    Sed  nonne  etiam  v.  133  sqq.  narrantor, 
auae  senex  egerit?  quarc  non  opus  est,  ut  de  propria  Perfectì  ot^te^  sigili- 
ncatione  recedamus.    CJf.  etiam  Conington  ad  h.  1.    Differre  verbniEi  pwh 
prium  hac   de  re  (cf.  Varr.  R.  R.  I,  43.  Colum.  XI,  3,  30.  31.  32.  38.41 
etc.),  idem  signifìcans,  quod  supra  Geo.  Il,  54.  267.  digerere,  et  Moret.  69. 
disponere.  —  145>  edura  pirus,  nimium  dura,  valida.    Edumu  prò  vaUe 
durus  legitur  etiam  Ovid.  A.  A.  Ili,  476.     Nec   tamen  edurOy   guod  pétàj 
ore  nepa,  ubi  tamen  alii  Adverb.   edure  substituuiìt.    Ita  etiam  egeUàm 
dici  (vid.  ad  Aen.  V^n,  610.),  omninoque  Particulam  e  aliis  vocibus  pia^ 
fixam  augendi  et  intendendi  vini  habcre  (ut  in  rcastor,  equidem,  edieert, 
edocere,  ementir i  etc.)  aatis  notum.    Cf.  Drakenb.  ad  Liv.  V,  54,  3-  KritL 
et  Dietsch.  ad  Sali.  Cat.  48,  4.  49,  4.    Hand.  Tursell.  E.  p.  341  sa.  aE 
(^eterum  vid.  adnott.  ad  Geo.  II,  65.    Cum  Cod.  Pai.  exbibeat  Etaynm 
Ribbeck.  edidit  Ecduram.    {Qi.   eius  Proleg.  p.  418,)    —   ,^spinHs,  oiy- 
acantba,  Hagedorn.  Schlehdoni,  cui  iam  prunus  insita  erat.*'  Heyn.  Smim 
tamen  ab  oxyacantna  (de  aua  vid.  Dioscor.  1, 122.  ibique  SprengeL)  metnr 
differre;  et  dia  quideni  arnor  eadeni  est  cum  pruno  silvestri  s.  xoar^iyl^ 
àyQitf,  de  qua  agit  Dioscor.  I,  174.,  quamque  Pallad.  deins.  81.  spù^fenm 
prumam  appellat.    Cf.  etiam  Plin.  aV,  13,  12.   et  Billerb.  Fior.  dass.  p. 
128.  —  De  platano  umbrosa  vid.  adnott.  ad  Geo.  II,   70.  — Peerlk.  f 
281.  prò  potantibus  coni,  spatiantiìms  totumque  locum   melina  se  luJii- 
turum  censet,  si  versus  sic  se  exciperent:  146.  142.143.  et  in  hoc  pi«A8M- 
bcU  scriberetor  legeòal.    lUam  autem  coniectnram  reiiciena  Ladew.  BemrA. 


QEORGICON  LB.  IV. 

Vemm  haec  ipse  equideiD  spatiis  exclusus  ìniquie 
Praetereo  atque  aliiii  post  me  memoraDdu  rclinquo. 

Nimc  sge,  naturai)  apibus  qua»  luppiter  ipsc 
Addidit,  expediam,  prò  qua  mercede  canoros 


<r.  23.  verÌBBime  ccnsct,  tara  magnas  arborea  tranalationi  non  esso  aptu, 
poUmtibn*  antem ,  qnod  nimtiqnBiu  de  litxarioHa  comiesatioDe  intelligi  de- 
beat, incptum  h&bcn  non  posse,  at^ae  etìam  tranapoaitioni  rersanm  reot« 
kdvers&tur  ad  Vobsìuiu  provocans,  qni  v.  134—138.  de  praecoce  raatorilate, 
T.  1.111—143.  de  foccunditate,  t.  144—146.  de  sera  translatione  agi  doeeat. 
—  147.  Vid,  ad  V.  116.  et  Colnin.  LK  X.  ptaef.,  ubi  haac  lepimna;  Ì/or- 
torum  quoque  le  ciUtit»,  Stivane,  livcrbo,  Atque  ta  qiute  ijfumdamgpatita 
txelii*u»  tniquiÉ,  Chan  eaneret  Itieta»  secete*  et  maaera  Bacchi,  Et  tt, 
memaPalu,  tiecnoncaeUttìatwUa,  Vergiliua aobi» pò »t  se  memoranda 
reliquit.  —  gpatiia  iaiquia,  nimis  aneiulja,  intra  qnae  curanm  menni 
tenére  cogur.  {knapp  tugemeteaie  Zeìt.)  Cf.  aupre  v.  116  sq.  |8Ì0  etiara 
Tittler  Pi^r.  p.  Vi.)  Spatio  iniquo  le^imofl  etìàm  Aen.  V,  2u.l.j  de  verbo 
txehtfkn^  antcìn  Cunington  couiert  Ciò.  Verr.  II,  1,  bS.  aiigtutitt  tempora 
etetudantuT  et  Caes.  B.  G.  VII,  11.  diti  tevmore  exclitms.  —  148.  „poit 
me  memoranda  Nanger.  coni  Stcph.,  qaod^ deseniere  alii:  ìtaqae  revoca- 
Tit  Heiiis.  e  parte  Ubrurum  (Guth..  neu.  Rcg.  et  CantabO  et  ounfinnarì  id 
poteat  e  Colnm.  X.  praef.  3.  [PotliUatio  tua  pervicit,  ut  potìiit  nmiurui 
explerem  Oeorgici  carmini»  omigsat  partrs;  quan  lamen  et  ip*e  VerffUìaK 
tigiàficafoerat  posteri*  te  memoranda  reliWuAre]  et  X.  5.  [vid.  sopra],  qno 
major  para  alladit  cam  Hed.,  [Bom.,  Gnd.f  et  mtmì  kmaà.  poti  jnemoranda, 
ita  ut  aimilis  KjUaba  exciderit  ;  quam  sapplevete  alii  -  -  post  haec  memo- 
nutdtt,  ant,  ut  vtd^o  l^ebatnr  -  -  po»t  commemoranda."  Hegn.  Quani 
Tolgatiun  leetionem  recepit  Voss.,  altera  ob  malam  aonum  reiecta;  sod  ab- 
stìnnit  VergiliuB  lir>c  verbo  compoaito,  proaae  orationi  mana  quam  poeticae 
conveniente;  et  qaod  attinet  od  xitnoi/ atrlaf,  qnam  Voss.  liie  sibi  vuiu  est 
deprehendere.  cf.  adnott.  ad  Aen.  II,  27.  m.  303.  IV.  421.  et  alibi.  Inre 
igftttr  recentiores  editores  oiunes  Hcinainm  et  Hejniiim  sccnti  aniit.  Cete- 
nun  hortonun  cultum  obiter  modo  teti)^sso  Vergilinm  (ideoqne  hie  mnlta 
aUis  memoranda  reliqnÌBse) ,  testatili  etìam  Plìnins  in  prooem.  1.  H¥.  -- 
149.  De  iiigenio,  nalnm  et  moribaa  apum:  quae  Arìatóteli  H.  A.  IX,  411. 
irolijtlay  ani  filav  nùf  ptXiaaày  dici,  observat  Hejn.  —  JVunc  age. 
Animi  attcntioneni  nt  excitent,  age  praemittont  etiam  tura,  coni  aliqoid 
demonatratnroB  ae  ense  sìgnifieant;   nt  docet  Band,  Taiacll.  1.  p.  206.,  qni 

fneter  h.  1.  affert  Aen.  VI,  756.  Cic.  Rose.  Am.  37,  lOS.  Lactant.  Inat. 
V,  24.  1,  SaepiuB  sane  cura  Imperativo  cuniuuei  solet,  nt  ap.  Lncr.  I, 
166.  920.  alibi.  —  qnis  natura»,  mores,  indolem.  ìngenium,  Qaod  ad 
Fiiualem  attinet  distributivo  nanrpatnm,  Conington  conferì  Ciò.  ad  Qn.  fr. 
n,  16.  ^i««  n'iiis,  ipias  natiirat  rerum  et  locorimi  et  de  N.  D.  II,  57,  [144.] 
4Hod  kit  naturili  relatiu  lanplijieala*  somai.  —  luppiter  ipie.  Vid. 
adnott.  ad  Ed.  Vili.  96.  —  150.  addidit,  indidit,  ut  an^ra  I,  IW. 
virus  serpentibus  adiliilii.  Itibbeclc.  cam  Gnd.  a  m.  pr.  sonpsìt  Adde- 
àk.  (Vid.  cioB  Prnleg.  p.  416.)  Qaod  attinet  ad  IndicattTum  luìdidit, 
Wtgn.  confort  Aen.  VI,  614  sq.  Ne  yuaere  doceri,  ijuoe  fomui  viroK  far- 
kMoee  mersit.  i.  e.  ne  quaere  docen  firmam,  qnao  mcraìt.  Cic.  Fin.  IV, 
14,  67.  At,  quo  nituatur  homine»  acuti  arganieTito  iid  probumbm,  operr 
pretium  e*t  eonJiiderare,  i.  e.  operae  [iretinin  est  conaiderare  ar^mentom, 
ano  nitmitar  (ubi  vid.  Goeroni.),  et  ■□  Cat.  mai.  4,  12.  aiiiil  est  admiru- 
iOiitt,  qnam  quomodo  iUe  mortem  fili»  lulit,  i.  e.  qnani  modas.  qno  etc. 
Omniiu)  de  hoc  osu  Indicativi  cf.  Oehsner.  adÈcl.  Cicer.  p.  28.  Hess,  ad  Tac. 
Qorln.  45,  7.  alii.  —  jipro  qua  mercede,  ambigaam  est.  qai)  sensn  dì- 
otnm  lit.  Omissis  aliia,  apponam  simplicissimiim  ;  lovem  iUae  pavere  pn- 
erem,  allectae  cjfmbalis  Citrelum,  sub  antro  montis  Dictes  in  Creta.  Fabola 
nota  Tel  ei  Callim.  in  luv.  50..  ubi  vid.  8panh.  [Cf.  etiam  Colnm.  DC,  3, 
3.,  qui  eìna  narrationem  bis  verbia  finit:  IHn  eaim,  qaamvia  non  dedeettoU 
poHam,  summatim  tornea  et  uno  tantwnmodo  ferricelo  letritor  attigit  Ver- 
gSittt,  ctun  sic  ait:  Dictaeo  e.  r.  p.  tuo  antro. "j  Pio  en  re,  tainquam 


480  P.  VERGILI  MARONIS 

Curetum  sonitus  crepitantìaque  aera  secutae 

Dictaeo  caeli  regem  pavere  sub  antro 

Solae  communis  natos^  consortia  tecta 

Urbis  habent  magnisque  agitant  sub  legibus  aeyum 

Et  patriam  solae  et  certos  novere  Penatis,  155 

Venturaeque  hiemis  memores  aestate  laborem 

Experiuntur  et  in  medium  quaesita  reponunt 

Namque  aliae  victu  invigilant  et  foedere  pacto 

Exercentur  agris;  pars  intra  saepta  domorum 

Narcissi  lacrimam  et  lentum  de  cortice  gluten  160 


mercedis  loco,  miram  hanc  et  hamanae  natarae  simìlem  nataram  accepenmi 
Rem  posta  narrat  inverse:  lupiter  iis  has  naturas  indidit,  mercedem  eius, 
quod  eum  paverant  ;  hoc  effert  :  prò  ea  re,  tamquam  mercede,  payerant,  et 
relative,  prò  qua  mercede,**  Heyn.  Sententia  enim  per  attracùonem  inver- 
sam  expressa  naec  est:  none  expediam  naturas,  quas  Inpìter  apibns  ad- 
didit  (tamquam)  mercedem  prò  eo,  quod  ipsum  paverunt,  nutriverunt.  Cf. 
adnott.  ad  Geo.  Ili,  387.  et  Aen.  XII,  641.  Alia  est  Brycei  sententia,  qui 
verba  oro  qua  mercede  pendere  vult  ab  iterando  verbo  expediam  (oolL  loco 
Aen.  il,  250.)  et  qua  prò  quali,  i.  e.  quam  generosa  („/<>r  tohait  a  noèle 
hire**)^  positum  censet,  similique  ratione  Peerlk.  p.  282.  coni,  et  prò  gtM 
mercede,  ut  expediam  naturas  et  merce<iein  per  Hendiadyn  sit  dictum.  — 
151.  Curetum  sonitus.  De  Curetibus,  aQti^uis  illis  Cybeles  sacerdotibiu 
et  lovis  infantis  custodibus  in  Creta  insula  viventibus,  qui  cymbalomm  et 
armorum  collisorum  strepitu  effìciebant,  ne  vox  infantis  a  Crono,  vitae  eins 
ìnsidiante,  audiri  posset,  locus  imprimis  memorabilis  est  apud  Strab.  X.  p. 

465.,  cum  quo  praeter  Callim.  in  lov.  52.  cf.  Diod.  V,  65.  Hygin.  f.  139. 
Lucr.  U,  633  sqq.  aliique.  —  crepitantia  aera  et  cynibala  pulaa  (ef. 
supra  ad  v.  64.)  et  ^dios  cljiìeosque  coUisos  respiccre  videntur.  —  Vi- 
ctaeo  sub  antro.  De  Diete,  Cretae  monte,  vid.  ad  Geo.  II,  536.,  de  Gre- 
tensi  autem  lovis  cultu  Hdck  Kreta  I.  p.  155 — 255.  et  Schwenck.  MythoL 
p.  14  sqq.  —  158.  ,Jjocus  qui  sequitur  est  ex  praestantissimìs  propter  di- 
gnitatem  rerum  tenuitati  additam  ex  translatis  ab  bumano  genere.' '  -^«^ 
—  natos  prò  vulg.  gnatos  Wagn.  edidit,  auem  (ut  onmes  recentiores  edi- 
tores)  secutus  sum.  Cf.  adnott.  ad  Eoi.  V,  22.  —  tecta  consortia  Wniid. 
recte  interpretatur,  „quac  communi  possessione  tenentur,  ut  hereditas  fistnuD 
germanorum.'*  —  154.  sub  legibus;  quare  v.  158.  foedere  poeto,  Quod 
attinet  ad  epitbeton,  Conington  confert  Soph.  Antb.  797.  ràiv  f^eyalmv  9fr 
afiùiv  et  Hor.  Epod.  V,  87.  maqnvm  fa^  nefastme.  —  agitare  aevum,  ut 
Aen.  X,  235.  Cf.  etiam  Geo.  il,  527.  agitare  aies,  Haupt.  et  Bibbeek.  ean 
Gud.  a  m.  pr.  et  Bem.  II.  aevom,  —  1^.  certos  Penates:  cf.  Aen.  YllL 

39.  Hic  ttùi  certa  domus,  certi  {ne  absiste)  Penates,  Aen.  VI,  673.  NhBì 
certa  domus  et  Hor.  Epist.  I,  7,  58.  Lac  certus,  —  novere^  habuere. 
Cf.  Aen.  VI,  641.  solemque  suujìi,  sua  sidera  norunt,  —  156-  htemis  me- 
mores. Cf.  Aen.  IV,  403.  —  157.  experiuntur  laborem,  sastmttt) 
patiuntur.  Cf.  Ovid.  Met.  I,  414.  Inde  aenus  durum  sumus  experiensqm 
ìaborum,  —  in  medium  quaesita.  Cl  Geo.  I,  127.  in  medium  quaeré- 
bant  ibique  adnott.  Verba  in  mediwn  quaesita  reponunt  iterantur  in  Antb. 
Lat.  Burm.  Ili,  81,  41.  —  158.  „Partitae  intcr  se  opus  ac  munera  foe- 
dere pacto,  certo  ordine  [negotia,   officia  certis  legibus  partita:    via.  v. 

154.1,  aliae  victu  invigilant,  victui  quaerendo,  cibo  conferendo  cmerm 
dant,  [ut  Aen.  IX,  6u2.  Venatu  invigilant:  de  forma  Dativi  v»cIm  via.  ad- 
nott. ad  Ecl.  yy2^.]QÌ  ex  ere  en  tur  agris,  discursu  et  va^tione  per  a^rw 
vexantur,  fatigantur;  ut  saepe  exerceri  laboribus  magms  dìcimor,  qaos 
tractamus;  [nisi  praestat  expbcare:  exercentes  opus  suum  per  agros  vagan- 
tur:  cf.  supra  ad  v.  59.]  Habebat  bic  ante  oculos  i)o6ta  Aristot.  H.  A.  IX. 

40.  p.  946.  extr.  Lineae  autem  iam  sunt  ductae  in  Hes.  Theoff.  596  aq." 
Heyn,  —  aliae  -  -pars,  Vid.  anott.  ad  Ecl.  V,  65.  —  loft,  intra 
saepta  domorum,  Cf.  Aen.  XI,  882.  intra  tuta  domorum, —  160.  y ar- 
ci ssi  lacrimam,   guttun,  humorem  melleum,  quem  inrns  fionun  ea^ 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Prima  favia  pomint  fiiudamina,  deinde  tenacia 
SuBpendiuit  ceras;  aliue  spem  gentie  adultos 
Educunt  fetue  ;  aliae  purisBÌma  nieila 
SUpant  et  liquido  distendunt  nectare  cfìUaB. 
Sunt,  quibua  ad  portaa  cecidit  custodia  sorti 
Iiique  vicem  sueculanttu-  aquas  et  nubila  eaeli, 
Aut  onera  aceipiunt  venieotum,  aut  aginise  facto 
Ignavum  fucue  pecus  a  pracaepibus  arcent. 


exindat.  Eodem  modo  lacrima  de  floribtu  et  orboribiu  ngnrpatoT  Caiani. 
X.  103.  Pljn.  XI.  6,  o.  id.  XXI.  5.  11.  id.  prooem.  1.  XXIII.  etc.;  nwine 
aliter  Qraeoi  suo  iarevia  utuntur.  C{.  Ariatol,  h.  un.  IX.  40.  et  Qeop.  XV. 
3.  a  VuBBÌu  laud.  Flìn.  11.11.  et  Theojihr.caus.iil.  I,  4.  tqnoa  KoightI.ap.  Cu- 
BÌagt.  affert)  hac  lacrima  ^ropagan  adeo  lìlia  asseverant.  —  gluten,  r- 


• 


n  corticiB  arboruni  frubcumve.  Vid.  mip.  a<l  v.  40.  -  1§Ì.  favìg, 
vcuuIìh  mei  reccpturin.  —  /unitamina,  propulin.  a./iniirum  tlaàilimea- 
tam,  Pliii.  XI,  T,  6.   Voo.   fuiidameu  etiam   apud  Ovirf.   Met,   XIV.  SOS.  8t 


Part.  IV,  935.  legitnr.  —  !«2.  Httupendunt  cem:  Apes  a  sniurao  alveo 
indiueiitea  et  uanUstun  ad  inrerìora  dcseendeiites  ìIIìb  rundamentiB  eelliM 
adglntìnant.  Of.  Plin.  XI,  10,  lo.  Slrmmt  or»a«  a  concameratiinut  <doei 
laiujnqHe  velut  a  nimma  Ulii  deducwit.  —  „tpem  genti»:  solent  I^Btini 
aobolem  iinanvis  appellare  »peiK.  Plm.  Pane^.  20.  «pan  Romani  uominù, 
h.  e.  scilioleui  RjìM.  Virg.  Ecl.  I,  la.  gemellot,  tpem  gregit,"  Waad.  Cf. 
«tiain  adnutt.  a<l  Eoi.  1.  15.  et  Geo.  in,  73.  —  168.  adulton  Educunl 
fetua,  nuva  exaiiiina.  Cetenun  cf.  Aen,  I.  431  sqq. ,  obi  omnia  hio  Iocqb 
1*.  lOa-  103.1  ad  Uteram  iteratnr.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  D,  123.  —  164. 
„di»tendunl  iieetare  ceilau,  omatlns  quam  replent.  erplent;  nam 
raajorem  abaudantìam  reproesentnre  aniniu  ridetur.  i)iii>d  ceUuIarum  lat«ra 
tomere  Facit.  Snpro  111.  124.  iimi»o  dittejukit  pingui.  Sic  distmdtt  $fiei* 
horreu  piena.  Ctra  TibnU.  11,  5,  84..  obi  ride  Obas.  Hoc  idem  alibi  est 
rwnin',  ut  Geo.  I.  Ve."  Heyn.  Praeter  parallelmn  illniu  locum  Avi). 
I.  433.  cf,  etiam  Ecl.  IV.  21.  et  VD,  7.  et  Buno.  ad  Antbcd.  Ijit.  1, 
147.  SS.  ■Apft  compiente»  noctare  eellat  coramcmorantur  ìa  Anth.  Lat. 
Bitrm.  n,  360,  3.  —  De  neelare  prò  melle  poaita  diximus  ad  Ecl.  V,  71. 
^  166.  tarli  priuB  mibi  /idebatnr  antiqoior  forma  «eiti  Caaua  esse,  at 
alibi  ruri,  venperi,  luci,  parli  etc.  (Of.  àdnot.  mea  ad  Lncr.  I,  5177.  Ora- 
kenb.  ad  Sii.  vn,  3eS-  Buddim.  1.  p.  86.  Schneider.  Gr.  I.at.  U.  (i.  21S 
soq.i  Cum  tunpii  vermi)  alt.  Ablativum,  qneni  dicant,  isatnuuentj  alibi  apud 
Vetgiliiun  nbiqne  torte  furmarì  (cf.  Aen.  1,  13(1.  J08.  Il,  201.  V.  132.  190. 
VI,  761.  XI.  Ilo.),  nmic  non  proraos  alienuB  sum  a  Raddim.  II,  p.  124., 
Voim  et  lahiiìi  opinione,  torti  nic  Dativum  cbb».  eiplicandnm  eodem  modo, 
owt  Aen.  IX,  271.  ejxipiam  Ulvm  torti,  i.  e.  ut  aora  (y/^nf)  mea  ait. 
(Wagn.  in  edit.  min.,  Ladcw.  et  Conini^n  «orli  prò  Ablativo  habent  et 
oomparant  Siliiun  Vn.  367.  quit  tuac  cimidit  cwUuSa  tortt,\.vi.  XXIX,  20. 
àortt  ereniimet  et  Plaut.  Caa.  II,  7,  ti.  torti  melnt.\  -  166.  Specnlantnr, 
au  futuri  sint  imbres,  «e  reliquae  eteant.  Cf.  v.  IBI.  Vid.  etiam  Aristot. 
H.  A.  IX,  40.  nooyifiuatovoi  ifj  unì  ritiÀiàra  kbì  Cdaig  al  ufUrTiti  et 
Voaa.  ad  h.  1.  —  nquat,  plnviam.  Cf;  Hor.  Od.  lU,  10.  1».  et  Epist.  D. 
I,  135.  aquae  caeteetet,  atqne  Bine  hoc  epitbeto  etiam  Od.  Ili,  17,  l'i.  eor- 
ftùc  Ohgtir  ainiar.  et  III.  1,  3(1.  aròare  tuptat  etUpanle.  —  167-  onera, 
oxuut  indioaiitur  v.  181  suq.  Waltef.  m  contect.  McipiurU  cdidit,  ut  etiato 
Aen.  1, 434.  (ubi  in  uno  cod.  Bi^ot.  exewiuat  apparet)  et  X,  138.  (ubi  SchoL 
Cnioq.  ad  Hor.  Od.  IV,  10.  eiapit  Mhit«t)  hoc  vcrbum  recepit.  et  Anot.  de 
gWL  nom.  p.  90.  H.  rugcipùaii  praebet;  sed  oeteronun  omnium  libroruro  le- 
etìonem  propterea  non  eeae  sullicìtandam ,  qnistjae  ndet.  qnamvis  contra 
Aen.  ni,  21U.  optimorum  Codd.  auctorìtaa  Icctionem  ejrcipiunt  tueatur,  — 
agnine  facto,  qnod  Aen,  VHI,  59f>.  proprie  dicìtur  de  militìbns,  Aen.  I, 
sa.  ad  vent>»  tran^atnm  videmuB.  —  168  /ucot  (Dronen\  apea  ceteria 
maiures,  quae  mei  nou  faciant,  aed  otìb  insident^B  ad  procreationem  aobolia 
unltnm  confenmt,  poUis  tamen  eiduaia  ei  alveari  proturbantar.  Cf.  Co- 
Ysaaa.   pau  l.   bs.  it.  31 


482  P.  VERGILI  MARONIS 

Fervet  opus,  redolentque  thymo  fragrantia  mella; 

Ac  veluti  lentis  Cyclopes  fulmina  massis  ITO 

Cum  properant,  alii  tauriuis  follibus  auras 

Accipiunt  redduntque,  alii  stridentia  tinguunt 

Aera  lacu;  gemit  inpositis  incudibus  Aetna; 

Uli  inter  sese  magna  vi  bracchia  tollunt 


Imn.  IX,  15,  1.  hnnc  ìpsum  Vcrg.  locnin  cinasi  commentatns,  Varrò  R.  B. 
m,  16,  19.  et  (quem  Coningt.  laudat)  Aelian.  I,  10.  —  ignavum  pecus, 
Cf.  infra  v.  259.  et  Aen.  I,  435.,    ubi  hie  totus  versus  iteratur.  Ilaupt.  et 
Eibbeck.  ignavom  cum  Gud.  a  m.  pr.  C^nington  comparat  muium  et  turpe 
pecus   ap.  Hor.   Sat.  I,  3,  100.    et  sertmm  peais  ap.  eund.  Ep.  1,  19,  19. 
tìuod    autern    attìnct    ad    coUocationcm    verburum  cf.  infra  v.  246.  dirwn 
tiniae  gemut  et  Ecl.  IH,  3.  Infelix  o  aemper,  ovìm,  pecua  ibi^ue  adnott. — 
169-  Iteratur  hic  versus  Àen.  I,  430.    et  prius  henustichium  m  Anth.  Lat. 
Burm.  1,  171,  8.  Fervet  opu/t  autern  legitur  etiam  in  Lucilii  Aetna  167. 
(Wemsd.  P.  L.  min.  TV.  p.  121.Ì  Cf.  etiam  Acn.  IV,  407.  ojìere  omnis  semàa 
fervet.  Cuningh.  et  Schrader.  coni,  fenùt  \qL  adnott.  ad  Geo.  I,  456.),  id- 
que  Voss.  ex  Philargyrio  Jiraejjronere  recepit,    quamquam  non  reticendom, 
hanc  lectionem  etiam  cxhibere  Sched.  Vat.  a  m.  pr.  (cf.  Ribbeck.  Proleg. 
p.  193.  et  282.)  —  thymo.    Vid.  ad  Ecl.  V,  77.,  ubi  adde  Hor.  Od.  IV,  2, 
27  sqq.  —  fragrantia  mella.    Ribbeck.  cum  Med.,  sched.  Vat.,  Gud.  et 
Bem.  II.  scripsit  fraglantia.    {VA.  eius  Proleg.  p.  420.)  —  170—179.  „Ut 
in  officina  Cyclopum  per  partes  opus  fìt  a  pluribus,  sic  in  alveari  ploiìum 
studiis. —  lentis  massis^  ferri,  quod  procudi  ac  duci  potest,  properani^ 
properanter   conficiunt,    arnvéovaiv^    ìmlyovaiv   fulmen.    Ci.  Callim.  in 
Dian.  49.**    Hei/ti.    Cum  lentia  ìtmssis  cf.  lentiian  argentum  Aen.  VII,  634. 
Vid.  etiam  adnott.  ad  Ed.  TU.  3S.    Praperare   apud  poCtas  et  posteriores 
prosae  orationis  scriptores,   Tacitum  maxime,  haud  raro  cum  Accos.  Obiecti 
construitur.    Cf.  v.  e.  Aen.  IX,  401.  XII,  425.  Hor.  Od.  Ili,  24,  62.  Prop. 
IV,  21  (EI,  20),  21.    Tac.  Hist.  I.  77.  IIL  40.  Ann.  U,  22.  31.  IV,  69.  etc. 
(Vid.  Boetticheri  Lex.  Tac.  p.  3S9.)    Sic  etiam  (ltj>roperare  apud  Hor.  Od. 
II,  7,  24.    Ex  aureae  aetatis  scriptoribus  pcdestriDUs  neminem  ita  scribere 
memini,  nisi  Sallustium  lug.  37,  4.  vineas  agere.  aggerem  tacere,  aUaqui, 
quae  incepto  usui  forenty  jìroperare.  ubi  via.  Kritz.    Eadem  ratione  Aen. 
fV,  575.  Ennii  fr.  ine.  16.  p.  147.  Vahlen.  Hor.  Ep.  I,  2,  61.  Sii.  Vili,  52. 
Stat.  SUv.  U,  1,  128.  SaU.  lug.  77,  1.  Tac.  Ann.  IV,  28.  XIV,  33.  et  aUbi 
festinare  usurpatum  videmus.    —    V.  171—175-    paucis  mutatis  iterantur 
Aen.  Vili,  449 — 453.  —  172.  Verba  accipere  et  re!dilere  haud  raro  sic  sibi 
opponuntur.    Vid.  Aen.  Vili,  450.  Manil.  IH,  436.  Anth.   Lat.  Burm.  ED, 
81,  33.  etc.  —  Ribbeck.  tingunt,  Haupt.  tinguont.  —  173.  Lacum  Heyn.  coE 
Lucret.  VI,  147.  148.  Ut  calidis  candens  ferrtan  e  fornadbus  olim  Strida* 
ubi  in  gelidum  propere  Taut  ex  alia  lect.  propter,  dum  prope  adstat  aqua)  de- 
mersimus  irnòrem  et  Ovid.  Met.  IX,  170.    gelido  ceti  quondam  lamina  caar 
dens  T'incta  laea  stridita  prò  fontibus,  aqua  omnino  positum  censet,  quod 
ipsi  magis  pogticum    videtur,    quam  ut  ìa^rus  ipsa  vasa  sint  ;    de    auibns 
tamen   hic  cogitandum  esse ,  recto  vidit  Voss.    Significatur  enim  et  nic  et 
apud  Ovid.  1.1.  vas  aquae  plenum,    in  quam.ferrum  candens,  ut  duretor, 
immergitur  {der  Kuhltrot^.)    Ceterum   de  ipsa  re  cf.  Hom.  Od.  IX,  391.  et 
Aen.  £11,  91.  Ameis.  Spie.  p.  39.  panilo  subtilius  censet,  hanc  vocem  umc« 
aptam  esse  imagini  ingentium  Cyclopum.  —  gemit.    Vid.  ad  Geo.  IH, 
133.  Similiter  Ovid.  Met.  II,  296.    Atlas  en  ipse  laborat  vixque  mtù  hh 
meris  cailentem  sustinet  or  bem  coli,  cum  Stat.  Theb.  Vili,  315.  et  Hor.  Od. 
I,  9,  3.  —  inpositis  incudibus,  non  Aetnae,  alt  Voss.,  sed  (v  àxfàoSh^ 
Hom.  D.  XVIU,  476.  ^^xf  1/  (v  àxuod^éxfa  fA^yav  axfàova.  —  174.  ConingtOD 
putat  hunc  locum  fluxisse  ex  Callim.  H.  in  Dian.  59  sqq.    —    magna  vi. 
Rottend.  sec.  multa y  ut  infra  v.  450.,  supra  UI,  229.  et  Aen.  I,  271.  NiM 
tamen  mutandum,   cum  manifestum  sit,  unius  Cod.  iUius  lectionem  hoc 
translatum  esse  ex  Aen.  VUI,  452,,  ubi  v.  172 — 175.  ad  yerbam  fere  repe- 
tuntur.    Ex  eodem  fonte  fluxit  altera  lectionis  varietas  y.  173.,  ubi  phutt 
Codd.  antrum  praebent  prò  Aetna.    Ceterum  ipsis  versus  numerìs  m^gniun 


1  versantoue  toaaci  forcipe  ferrmn: 
Non  aliter,  d  parva  licet  cooponere  magnìa, 
Cecropias  innatua  apes  amor  urguet  habendì 
Munere  quamque  suo.     Grandaevis  oppida  curae, 
Et  munire  favos  ot  daedala  fingere  tecta. 
At  fessae  midta  refenmt  se  nocte  minorea, 
Crura  thymo  plenae;  paacuntur  et  arbuta  passim 
Et  glaucas  saucea  casiamque  crocumqiie  rubeutem 


aclu|iDin  laborem  indicali,  non  est  ut  moneam.  —  T.  174  sqq,  ..Praeivit 
Uim.  in  Dian.  v.  59—61.  —  176.  I»  «umerum,  K«r<i  dy«/-df,  ot  Ed. 
VI,  27.  Cct«min  hnno  eaudem  locum  refinut  poeta  Aen.  YIII,  449— <53." 
£r«j/n.  —  176.  A'on  nliltr  etc.  Ci)mp»ratìo  ventitnr  in  oporae  iniluatrì», 
400(1  hì  teneiuui,  nitii]  hic  est,  qnod  mimm  Tel  ineptuni  viderì  pogait.  ìm- 

Gimia  cuiD  poeta  addat:  ni  parva  lieet  eonponerr  nuiifnU  Totos  antem 
0  de  apìbuB  locDs,  nt  apte  ilocet  Heya.,  nos  iam  adsuefecit  ìmM^nibos  a 
rabtu  ac  fatia,  morìbiiB  injfeniisqne  homiunin  petìtis.  Ceteram  cr  adnott, 
ad  Ed.  I,  23.  (sù:  parvi»  conponare  sunna  noUbam.)  —  177.  Cecro- 
pia* -  -  ape*.  Apum  Atlicarnm  mei  Hpneltinm  propter  thyinum  ibi 
lT«qaentiiaìmDiu  non  minoB  celebntuni.  iiuam  Hyblacaraiii .  de  qoibna  ad 
Ed.  I,  54.  diiimus.  Of.  Theonhr.  h.  pi.  Vi,  2.  7.  Atben.  I,  5U,  p.  lOfi. 
PaoB.  I.  33.  Hor.  Od.  n,  fi.  14.  Sat.  11.  a.  15.  PUn.  XXI,  10.  31.  alil 
Atticam  rero  et  Athenas  a  Oecropc,  antiquo  ìlio  rege.  poStis  Ccorupìam 
did.  rea  in  vnlgus  nota.  Cf.  infra  r.  ni),  et  Aen.  VI,  21.  —  amor  \a- 
bendi,  stodiuin  pcusidendi,  dnm  mei  parant.  Vid.  ad  Aen.  Vm.  327.  Pe«rllt.. 
coni  onit^r  ha/ieiiitì  nnmqoam  Oc  laodi.  eed  «emper  vitio  ducatar,  <quod 
non  proreOH  veroni  est)  p.  2S3.  coni,  amor  iigfntli.  Sed  cum  atodiam  mei 
habendì  etiam  caosa  Bit  eias  conflciendi,  qnioni  etiam  ìllod  coinmemorarì 
potnitV  Etiam  Ladew.  Beurlheil.  p.  24.  aniorem  habendì  recte  explicat  per 
.,itiidìani  agcodi,  nt  TÌctnm  sihì  comparent,"  et  conferii  iubel  Orid.  Fast, 
i.  1B3  aqq.  Vix  €go  Sainmo  qutaiupiam  regnante  vidrbam,  Cuìum  non  animo 
tùdcia  lucra  porrvi.  Ttmpore  creirif 'amor,  (/ui  muie  e«t  tiunnuu,  haÒauii 
—  lannere,  prò  partìbus  voiqoe  asswnaljs.  Vid.  t.  158  aqq.  De  ipita  re 
Vose,  oonferrì  iabet  Arìatot.  b.  an.  IX  40.  et  Aelian.  nat.  an  1.  IO.  11. — 
179.  mtinir«/iTi'o<  pnlcluiiu  qnam  tingere,  facere.  Alìi  intelligiint  op/ra 
ad  monienda  alvearia.  Cf.  sopra  v.  37  iti^q.  —  daedala  leda,  uagaa 
Mte  eistmcta,  pari  scil.  magnitodine  in  fiy^aram  aexangolam  formata. 
Omnes  enim  rea  artìflcicHte  factas  Oraecia  et  Rainanìs  daedaliaa  s.  daedala^ 
dìd  (a  ila$Jttilfiy,  onde  etiam  celeberrifflns  ille  artìfex  Cretensia  nonien 
aec«pit).  saUs  natoni.  Cf.  adnott.  ad  Aon.  VI,  14.  Bariorem  AdiectiTÌ  for- 
utaiD  daedulut  Maro  ei  Lucretì»  videtor  sumpaisse,  ubi  V,  1450.  ingna.in, 
50G.  txtrmina,  IV.  531.  lingua,  I,  7.  uUiu  Atfdala  coni  meni  oran  tur.  —  180. 
multa  «ode,  nt  ap.  Cie.  ad  Qo.  ù.  U.  U.  Liv.  KXXV,  4.  Tiboll.  1.  9, 
42.  al.  Sic  etiam  mallo  die  ap.  Caes.  B.  G.  I.  22.  (coli.  Liv.  III.  no.)  et 
ambo  tvee  ap.  Tac.  Hist.  V,  22.  (Cf.  etiam  adoott.  ad  Ed.  VII.  HO.)  De 
ipaa  te  CHinington  cum  Cerda  conferrì  iobet  8tat.  .Achill.  I,  555.  qttalet 
tam  noet*  propinqua  E  pattu  refenmtnr  ape*.  —  minorea,  qoaa  Plìn. 
XI,  IO,  10.  gerala»  apoeDat.  —  181.  Hanov.  8cliM.  crìt.  p.  13  sq..  eom  hìc 
unuiia  oonfnsa  et  bi«  dieta  appareant  et  voi  omuiTtu  t.  164.  adversetnr 
HB.  qnae  ».  178.  et  179.  dieta  aint.  v  184-187-  tollendos  et  v,  181  —  163. 
iaterpoaitionis  si^o  a  ceterìs  secemeodaH  ease  cenaet.  Sed  rìde  qnae  oppunit 
Ribbeck.  Proleg.  p.  37.  —  Crura  thymo  pUnae.  Cf.  adnott.  ad  EcL  I, 
51.  —  pltnae  prò  repletae,  at  sBepisaimo.  Keightl.  ap.  Coninfrt.  conferì 
L  Hor.  Epist.  I,  20,  8.  Il,  I.  100.  —  pagaantvr.  depascunt,  vid.  Goo.  Ili, 
'  31<.  n.  375.  De  nrbntie  fìd.  Geo.  IO.  3UU.  I.  148.  182.—  IS2.  glaueat 
Mite».  Vid.  Geo.  II.  12.  et  cf.  etiam  Ed,  I.  54.  —  eatiam.  Tid.  ad 
Om.  Il,  213.  —  erocum,  queni  in  Italia  silvestreiu  esse,  B«d  odore  carere 
PUnint  refert  XXI.  6,  17.,  Colma.  tX,  4,  4.  circa  alvoaria  aeri  inbet.  qui 
oobret  ndoretqiie  niella  Cf  Toas.  ad  h.  1  et  adnott.  ad  Geo.  I,  56.  — 
rutena.   Ut  Ovid.  Fast.  I,   342.   ntlirmu  et  tbìd.  V,  318.  puntetum.     So- 

31- 


484  P.  VERGILI  MARONIS 

Et  pingucm  tiliam  et  femigineos  hyacinthos.  183 

Saepe  etiam  durìs  errando  in  cotibus  alas  203 

Attrivere  ultroque  anìmam  sub  fasce  dedere:  204 

Tantus  amor  florum  et  gcnerandi  gloria  mellis.  205 

Omnibus  una  quies  operum,  labor  omnibus  imus.  184 

Mane  ruunt  portis  ;  nusauam  mora;  rursus  easdem  185 
Vesper  ubi  e  pastu  tanaem  decedere  campis 
Admonuit;  tum  tecta  petunt,  tum  corpora  curant; 
Fit  sonitus  mussantque  oras  et  limina  circum. 


phocli  Oed.  C.  685.  dicitnr  XQvanvyrig,  Memor  est  hnins  loci  Vergflii  imi- 
tatoT  in  Anth.  Lat.  Barin.  I,  178.  330.  Pro  molli  viola  cagiaque  crocoque 
ruhenti.  —  183-  ,ypinguem  tiliam,    a  melle   flonun    et  foliorom,    quod 
exsudant,  glutini  apum  idoneuni.  — /errugineos  [vid.  ad  Geo.  I,  467.J 
hyacinthos,  alibi  purpureos:  vaccinia  nigra,  Ecl.  U,  18.,  ubi  vid.  not. 
et  Voss.  ad  v.  137."  Heyn.  --  V.  203 — 205.  vulgo  alieno  loco  insertos  esse, 
cum  V.  202.  et  200.  arcte  cohaereant,  iam  Schrader.,   Heyn.   allique  vide- 
runt;  et  Heyn.  quidem  (cum  Schradcro,  cui  etiam  lahn.  in  edit.  II.  mutata 
sententia  et  Tittler  Progr.   p.  0.  adsentiuutur)   post  v.   196.  aptiorem  us 
locum  esse  censet,   (juamqiiam  etiam  ex  vulgari  versuum  ordine  locos  ut- 
cunque  explicari  possit.     Wa^ierus  autem,  cui  hi  versus  (non  minus  quam 
Geo.  I,  47—49.   135.  U,  171   sq.  Ili,  32.  219.  IV,  276.  291—293.)  absoluto 
iam  hoc  libro  aut  ctiani  toto  Geor^corum   opere   a  Vergilio,    ut  fit ,  io 
marginem  codici»  coniocti  et  inde  m  contexta  illati  videntur,  (de  qua  re 
conferri  iubet  Serv.  ad  Aen.  Ili,  204.,  Ruaeum  et  Burm.  ad  Geo.  U,  171 
sa.  Heyn.  ad  Geo.  Ili,   32.  IV,  291.  sua  ad  Geo.  Ili,   219.  IV,   291.  et 
Weichert.  ad  Val.  FI.  ]».  1(»5  sq.ì,  in  Philol.  Suppl.  I.  p.  375.  et  in  min. 
edit.  liunc  aptiorem  locum  iis  assignat,  quo  eos  cum  Ladew.  tranatolirnuB, 
comprobante  etiam  Kibbeckio  Proleg.  p.  34  sqq.,  qui  eos  prius  post  v.  218. 
coUocandos  esse  censuit  (cf.  Lect.  verg.  p.  7.'»,  sed  in  eait.  sua  asterisco 
praefìxis  vulgari  loco   servavit.    Versibus   autem    sic  transpositis   retìeere 
possumus,   qua  ratione  Voss.,   Bryce  et  Conington  vulgarem  versuum  o^ 
dinem  et  connexum   defendere  frustra  laborent.  —  204.  ultro  hic  idem 
fere  esse  videtur  quod  iìisttper,  adeo  ut  Aen.  (II,  145.?)  V,  55.  et  IX,  127.  ^Cf. 
Wagn.  Qu.  Virg.  XXVII,   1.);   quamquam  etiam  Ameisii  explicatio  SpidL 
p.  39.  „priusquam  fascem  gravcscentem  deponerent,  potius  moriuntnr  sua 
sponte  vel  voluntaria  morte,*'  quam  Conington  sequitur,  habet  quo  com- 
mendetur.  —   dare  animamy   i.  q.  alibi  (ut   ap.  Cic.  prò  Sest.  38,  83.) 
edere  antmam.    Sic  etiam   dare  vitam  Aen.  IX,  704.    Cf.  Burm.  ad  Ovid. 
Her.  IX,  62.  Gronov.  ad  Gellium  III,   15.  et  Garat.  ad  Cic.  pi.  Piane.  37, 
90.    —    206.    Tantus  amor   florum,    Cf.    Geo.   II,  301.    et   III,   111 
-    generamli    gloria    mellts,    spes    et    studium    gloriae     ex    mellis 
generatione  acquircndae.  Gloria  enim  hic  prò  gloriae  cupiditate podta,  at 
Aen.  V,   394.  iwn  lamlis  amor  riec  gloria  cessit,  ap.  Cic.   pr.  Archia  111 
26.   trnhimnr  omne^  Unulis  studio  et  optimus  qiiisque  mcuct^ne  gloria  d»- 
citttr,  ad  Div.  VII,   13.  mirar,  iii,   quae  tua  gloria  ert,  etc.  Tao.  Ann.  I, 
43.  cum  militibns,  <juos  iampudor  et  gloria  intrat,  —  184.  Aliquot  Codd. 
melioris  notac  distinguunt  post  quiesy  ut  operum  laòor  connectatur,  quem- 
admodum  Geo.  II,   155.  et  Aen.  I,  455.,  quorum  tamen  locorum  alia  est 
ratio.    Hic,  ubi    tpiiejf  adiectum  est,    praestat  haud  dubie  quies  op^vm 
coniungerc,   ut  ap.  CMc.   Cat.  IV,  4,    7.   m^trtem  laòorum   oc  miserian» 
iiuietem  ease  legimus.  —  unus.    „Rottend.   pr.    labor  omnilm»   idem,  ot 
Geo.  in,  244.,  sed  et  v.  212.  metis  omnihus  una  est/*   Heyn,  —  185.  ruunt 
portis   lacobs.  recte  explieat:   portas  a^^ine  relìnquunt,    comparans  Lìt> 
XXVn,  41,  8.   etpUtes  peditesque  certaiim  portis  ruere.  —    186.  «  pa9t^ 
decedere.    Cf.  supra  1 ,  381.  —  187.   corpora  curant.    Cf.  Aen.  iDi 
511.     Corpora  curamus.    Liv.  Ili,   2.  corpus   cibo  somnoque  curare,  id. 
XXXVI,    18.  in.  priusquam  corpora  curarent.  Hor.  Sat.  Il,   2,  80.  «mtó 
memora  etc.  —  188.  Cf.  Plin.  H.  N.  XI,  10.  Cum  advespercucit,  m  alvto 
strepunt   minus   ac   minusy   donec   una    circumvolat   eoaem  quo  txeùa^ 


GEORGICON  UB.  IV. 

Posi,  ubi  iam  thalamiB  se  cunposuore,  Biletur 
In  noctem  fesBosque  sopor  suua  occupat  artas. 
Nec  vero  a  etabulis  pluvia  inpendente  receditnt 
LongiuB  aut  credunt  cacio  adventantibuB  Eurìs; 
Scd  circum  tutae  sub  raoenibua  urbis  aquantur 
ExcuTBUsque  brevis  temptant  et  saepe  lapillos, 
Ut  cjmbae  inBtabileg  fluctu  i  a  età  lite  saburratn, 
Tollunt,  bis  aesfl  per  inania  nubila  librant. 


bambù,  eea  iptiflem  capere  imperane:  lìt  koe  caitrorum  more.  Ttmc  rep«iM 
Olone*  conlicfncniii.  —  muMsaitt ,  mnimaTaiit,  fTemnnt,  Alias  lucns,  ubi 
hoc  verban  de  &nimBJÌbnH  BOBOmuitibas  (vìil.  t.  260.)  dicatnr,  mibt  nnn 
ccgnitns;  de^hamiiiibus  inulti cntìbas  et  ha«sitaiitibus  in  loqnendo  Batìfl  fre- 
qnontatnm:  cf.  Aen.  XI.  345.  ùbiqne  adnott.)  *54.  XD. 657.  718.  etc.  atqae 
etiam  Ennii  Ann.  XVIII.  fr.  6.  p.  64.  Vslilen.  non  poanail  tmaiare  boni, 
Phiìuf.  ad  h,  1.  ot  FostOB  p.  144.  M  Beaiiondet  i^  ftvitiy  Graecomni, 
nostro  mueken,  nmckiten.    —    189.    thnlami,   cnbUìa,    (cf.   7.   45.  et  243.) 

E-o  oItoìb.  lacobB-  (quem  Wsgu.  laudat)  conferì  AnUpluI.  Epigr.  29.  fii- 
vaùy  KÙionayiì^  Salàfiai  et  Nicioe  Ep.  7.  tnigonayiji  Sàìafiot.  —  gè 
conpotuere.  Componere  se  et  eornm  est.  qni  coenatnrì  ad  mensam 
sccninbnnt  (nt  Aen.  1,  698. ^  et  eornni.  (jni  donnitarì  in  Icctulum  m  abii- 
cinnt  (ut  h.  I.).  C(.  etiam  Aen.  I,  374.  —  190-  „»opor  x'iiiu,  ex  luni 
hniiu  nominiE  poltico,  illis  debitns,  quippe  labore  diarnu  paratila,  aut  ho- 
Utiu  et  nsitatiù."  Hej/ti.  Saut  eiiim  poStis  dicihir  de  rebus  natura  alieni 
asiignatis,  ve!  quaroin  alìquis  sWe  natura  uve  consuetudine  ìus  et  pote- 
rtatcm  taabet.  Cf.  Aen.  v ,  832.  ferma  ma  flamìna  claaem.  Ovid.  Her. 
Xn,  133.  luflo  ilemnl  tua  vurba  dolori,  ibid.  XIV,  67.  lacrinoie  ima 
Mrdo  «e^Kuntw.  Ben.  Hipp.  531.  «un  guùqur.  nomi  maria,  id.  Med.  33t. 
MS  giM^w  Lilnra  taagena,  et  Bimilia;  impriniis  aatem  bue  perti net  Ovid. 
Het.  VI,  489.  ubi  contraria  sane  relatione  jilacido  dantur  eoa  corpora 
tomno.  Cf.  ctìain  adnott.  ad  Ecl.  1,  37.  Geo.  II.  458.  IV .  22.  et  Aen.  II, 
396.  Broulh.  ad  TibuU.  UI.  3.  2S.  Rubut.  ad  Ter.  Eun.  m.  5.  12.  MarU. 
ad  Stat.  SilT.  UI.  5.  S8.  Mitscbeil.  od  Hor.  Od.  111.  7.  10.  Dissen.  ad 
Tibull.  I.  9.  77.  Rnperti  ad  IJv.  I,  56.  IO.  Baci,  ad  Orid.  Met.  IX.  373. 
Unger  de  Valg.  Bufo  p.  124.  Buddini.  11.  p.  58.  aliì.  Panilo  &liter  tanien 
Senins:  „««»«.  gjbì  aptu»,  quia  altum  dorminnt  prò  natura  melila.  Aen. 
^  420."  —  191,  ..Convenienter  vorsui  119.  150.  seqnuntur  alia  Bingnlaria 
insenìis  apnm  inaita:  praesensio  tempestatis  ini^nientìB;  tum  v.  197. 
■obolÌB  mira  reparatio.  Arat.  DioBem.  296.  int«r  signa  imbrìa  ingmeutÌB: 
DviT  Av  tnl  fauSni  ptyàlov  géifiùrof  lóyjot  tlgàacai  nni^aamo  vofiòv 
migoio  fithaam,  'Ai-Ì^  aùioi  ftfhiài  k  xbÌ  l(yyov  flllaaaytai."  Heyn. 
■—  a  ttnbuliK.  Vide  aupra  v.  14.  -  192.  credunt  cacto.  Bdem  habent 
«aelo  sereno.  Burm.  comparai  Quinct.  DecL  XlIT,  17.  nrr  thUno  se 
efed»re  raelo  (qui  tainen  non  proraua  rcspondet  nostro)  et  Val.  FI.  1.  332. 
Nec  dr-  te  crèditm  ìioelrie  ingrata  tcrem*,  ubi  a  se  adnott.  ìnbet  eonferri. 
Alii  minuB  tecte  credunt  prò  ae  credunt  positoni  accipinnt,  nt  Aen.  VI. 
15.  et  Sp.  Qoinct.  Deci.  XiTT,  IT.  te  credere  eaelo.  —  De  Euro  vid.  ad 
Geo.  II.  339.  et  snpra  v.  29.  —  |9S.  circum--»uli  moenifivn,  ring»um 
<m  dm  Mauem.  Cf.  Haod.  TurseU.  H.  t>.  53.  —  194~19fi.  ..Observatum 
hoc  innltia.  apes  advc^^o  Tento  rolanfea  lapilliB.  tamquam  sabiiira.  te 
eaerare,  ne  a  vento  abripiantur.  in  bis  Arìstot.  H.  A.  DC,  40.  Aelian.  V. 
H.  I,  11.  Plin.  XI,  IO."  He^.  —  eymba"  inttabilet.  levitate  oneris 
flnctoantes.  —  196-  Tollunt  min  singularì  vi  novom  incipit  versiuii, 
dIfflculUtan  rei  apte  cipriraouB  Ci.  ad  Ecl.  V,  21.  VII.  50.  Geo.  I,  477. 
et  alibi  adnott.  —  ..inanin  nubila,  regenUitr  WindKolkm,  qnae  Geo. 
in,  198.  arida  nitbila  vocantur.  Vetterem  volbi/fe  Lecre  (ut  apnd  Hot. 
A.  P.  230.  ttube*  et  inania  captimi,  nisi  anòila  ijibi  acinper  Vergilin  nonien 
eufatrtantiviun  esaet."  Ita  fere  Kojm.  Wagnero  tanicn  inanit  etjaro  b.  I. 
■implei  est  cpitbeton  onuiiuni  remm,  qnae  sine  corpore  esse  videantur.  ut 
abia,  nnlnnui,  «enti,  lunbranun  e.  M^ninm  etc.    Cetemm  cf.  qnae  infra 


486  P.  VERGILI  MÀRONIS 

lUum  adeo  placuisse  apibus  mirabere  morem, 

Quod  neque  concubita  indulgent  nec  corpora  segnes 

In  Venerem  solvunt  aut  fetus  nixibuB  eount; 

Verum  ipsae  e  foliìs  natos  et  suavibus  herbis  200 

Ore  legimt;  ipsae  regem  parvosque  Quirites 


ad  V.  205.  adnotaTimus.  —  197.  Mlnter  plores  veternm  de  apum  generettiane 
opiniones  erat  etiam  haec,  non  gì^i  nec  nasci  eas,  sed  ex  florìbns  legi. 
Tià,  Arist^t.  H.  A.  V,  10.  21.  22.  [de  gen.  an.  LQ.  10.]  Plin.  XI,  16,  16. 
Nunc  regìnam,  olim  prò  reae  habitam,  oommunem  stìrpis  anctorem  ac 
parentem,  ovis  pariundis  soiam  vacare,  couimunis  opìnio  est;  onde  mox 
excludi  apes,  cani  novas  inatrcs,  tum  mares  seu  fucos,  tmn  mellificantes 
apes,  in  quibus  nonduin  ulla  seius  nota  reperta  est.  —  197 — 199-  Illum 
mirabere,  h.  e.  alia,  eaque  non  minos  mira,  apum  natura  est,  quod 
concubitui  non  indnlgent,  nec  concipiunt,  nec  pariunt.  Colnm.  IX,  2,  4. 
utrum  esamina  -  -  concMtu  tniholem  procreeiU,  an  heredem  generis  sui 
flon'lnu  eligantf  miotl  afjirmal  noster  Maro/*  Heyn,  —  De  Part.  adeo 
vid.  adnott.  ad  Ed.  FV,  11.  et  IX,  59.  —  198.  Quod  neaue  e  Cod.  Rem. 
et  Arusiano  p.  234.  L.  restituì  cuniWagn..  qui  Qu.  Virg.  iXXII,  1.  dooet, 
multo  saepius  ne^ie  in  nec\  quam  nec  in  ne4iue  mutatum  esse  a  librariis, 
cuius  rei  causam  et  e  festinatione  istoruni  hominum ,  cui  brevior  forma 
magis  conveniret,  et  e  scribendi  compendio  NEQ.  rectissime  deducit.  Ita 
neqtie  cum  nec  permutatum  Ed.  VI,  2.  Geo.  I.  95.  426.  433.  Il,  287.  465. 
Ili,  216.  239.  352.  Acn.  VI.  52.  733.  S70.  IX,  129.  180.  428.  aHisque  loci» 
a  Wagn.  congestis.  Hic  autem  permutatio  eo  faeilior,  cum  sequatur  tox 
a  litera  e  incipiens.  Recto  «ecuti  simt  omnos  recentiores  editores,  quam- 
Quam  cum  Gud.,  duobuh  Beni.,  Aspro  112.  21.  K.  et  Gellio  IV,  16.  etiam 
Med.  itec  praebet.  (^um  autcm  verì)a  coìwtihitu  indalffere  et  corpora 
in  Veuerem  solvere  ad  unam  eandeiiique  notionem  referantur,  proprie 
non  debebant  per  neque  -  -  nec  coniun^i;  sed  podtis  in  talibus  rebus 
maior  est  liccntia,  quam  pcdestris  orationis  scriptoribus:  non  semper  di- 
stinguunt  res  diversas ,  sed  Wapnero  teste  interdum ,  ut  hic  et  Aen. 
ni,  585.,  etiam  ponuntur,  „ubi  idem  sensus  bis,  sed  loiter  variatui, 
exprimitur.*'  Similes  certe  sunt  loci  Geo.  II,  103.  Aen.  in,  214.  VIU 
316.  IX,  748.  etc.  —  De  Dativo  concnhitn  vid.  ad  Ed.  V,  29.  -  nee 
corpora    nennes    In    Venerem    solvunt,    i.    e.    nec    opere    venereo 

Ita 


quo 
supra  Geo.  III.  97.  Frigidus  in  Venerem 
senior  (equus).  Cetcrum  cf.  supra  Geo.  Ili,  523.  iam  solruntur  laéera. 
Quinci.  Inst.  IX,  4.  t^ires  solvere,  idem  I,  2.  Infantiam  statini  deUcii» 
solvùnus  etc.  et  vid.  Aen.  XII,  955.  De  proleptico  autem  Adiectìvorun 
usu  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  320.  et  11.353.  —  199-  nijibns  edunt,  Med.,  Rom., 
Pai,  Gud.  a  m.  ])r.  aliiquc  (\M.  nexihus,  quod  aliis  fortasse  videbitur 
praeferendum,  cum  nertì,  ne^nis  ])ro])rie  dicatur  de  re  Venerea,  velnt  Ovid. 
A.  A.  U,  484.  Haeret  adnìtfrio  cum  cane  nera  conis  (cf.  Oudcnd.  ad  ApuL 
Met.  I.  p.  35.V,  rectissime  tanien  Wa^.  docet,  necti,  necessario  ad  ntrum- 
que  sexum  referendum  osse,  hic  autem  orationem  ita  esse  constitutam,  ut 
po(!ta  primum  v.  198.  [ncipie  concuòitu  indvlgcnt)  consuetudinem  marì> 
cum  femina  in  universum  indicet,  deinde  vero  huius  rei  notionem  in  duai 
partes  scindat,  ut  iUa:  nec  corpora  in  Venerem  solvunt  ad  mares,  haec: 
nec  fetus  nixifms  edunt  ad  femmas  pertineant;  quamquam  video,  hanc  ra- 
tionem  non  piacere  Hild ebrando  in  lahnii  Annali.  1.  1.  p.  172.,  qui  potius 
nexifìus  praefcrt,  hoc  sensu:  non  edunt  fetus  per  concuàitufn  conoeptos;. 
ut  Part.  avt  non  disiunctivam ,  sed  copulativam  vim  habeat,  de  qua  re 
vid.  adnott.  a<l  Aen.  II.  127.  Cetcrum  eandem  Icctionis  varietatem  etàam 
Aen.  I.  448.  Ovid.  Met.  IX,  294.  (ubi  vid.  Burm.)  et  alibi  deprehendimu^. 
—  200.  ipsacy  s(dae,  sino  connubio,  nullo  utentes  marito.  Cf.  Aen.  V, 
201.  XI,  217  sq.  et  Wa^.  Qu.  Vir^.  XVHI.  p.  468.  —  et  suavibut 
herbis.  RibbocK.  et  Ladew.  Codd.  Med.  et  Pai.  secuti  edidenmt  e  «no». 
*er^w.—  201.  ore.  Vid.  supra  ad  Geo.  Ili,  273.  —  203— 2(fó.  ,^Ape8  e  fio- 


GEORGICON  LIB.  IV.  497 

SulBciuat  aulasque  et  cerea  regna  rt-fiiigunt,  202 

Ergo  ipsas  i^uarnvis  augusti  terminus  aevì  206 

Exc-i|)iiit  —  ncque  enim  plus  Heptima  ducitur  aestas  — 

At  geiius  inmortalc  manet  multnsquo  per  aoiios 

Stat  fortuna  domus  et  avi  numerantur  aTorum. 

Praeterea  regem  non  eie  Aegyptos  et  ingons  aio 

Lydia  nec  populi  Parthorum  aut  Medus  Hydaspes 

ribns  et  herbis  (et\\s  legere  diierat  v.  20D.  Qniic  «eqnQiitnr,  non  diveraam, 
sed  eandem  Beiitentiam,  n<>vÌ8  uuaKinìbus  examstam.  preebcnt:  tptat 
iwfficiuHt  [et.  Geo.  ni,  6&.|  rtgem  et  popahim,  \partìos  Quirite*, 
palchonimen  gv.  ci  tlorìbm,  eive  e  f alita  et  Tierhùt;  nun  hse  nodo  prae- 
eesaeTant:  et.  ubi  illi  habitare  tinturitit,  aala»  et  cerea  regna  [qoae 
«tiam  in  Anth.  Lat.  Bnrm.  II,  iSD,  IS.  Codd.  quidam  alpeoram  cerei» 
teeti»  ex  hoe  luco  Babstituantlr^/iii >;»»<,  h.  e.  tingant.  parnnt,  ci  flo- 
ram  succo  ac  polline."  Hem.  Uectins  aateui  Wagn.  refingere  de  aiihicienda 
(oole  et  cnrea  regtui  non  de  favia,  scd  de  apibn»  cerea  regna,  i.  e.  alve- 
aria.  nova  sGinper  aobole  frequcntantibus  intelligit.  Ladew.  et  Rìbbeck. 
ex  Med.,  tìad.  ei  Bem.  HI.,  item  Servio  et  Philarg-  receperunt  lectionem 
rffigunt,  qnamquani  hoc  verbani  prima  denao  (ìgendi  significatione  abtì 
non  legitur.  Ccterì  recentiores  e£toreH  nilgarcni  lectionem  rect«  Krra- 
rnst,  qnoe  et  versoi  107.,  obi  de  re  mira  ae  dictanun  posta  proStetur,  et 
TV.  3IHi  aqq.  aptiiia  reapondet.  Cf.  etiam  Wa^.  Lect.  Ver§t-  in  PhÓol. 
Sappi.  1.  p.  375.  —  V.  20S— 205-  vide  iam  supra  post  v.  IS3.  posi- 
toa  et  enarratos.  —  206-  ,.Ergo,  cam  tain  faciu  ao  proupta  natalioin 
ratiane  es  ttoribns  se  reficiant;  —  genti»  inmortalr.  manet,  quod  copia 
poetica  trinis  modis  euuntiat.  —  207.  Excioiat,  ut  fortnna.  sors,  cua- 
nùtaa  nOH  cicipere  dicitnr;  b.  e.  ut  iis  ait.  Ut  la^ùv,  Ingtìv.  ita  exeipere 
no»  dicontnr  ea.  qaae  obtìngiuit,  eveninnt,  imprimia  certo  ordino,  tempore, 
B«qnela.  Cf.  Geo.  II,  345.  Àen.  IH,  317.  3TS.  Ita  de  ptulosophiii:  eioepit 
Bofiolam  Orantor:  et  Aen.  1,  27t).  RuiurUu*  ej^cipiel  gmtem,  regem  enm 
habetiunt  Albani.  —  teptima  aeitat.  Vid.  Ariatot.  H.  A.  V,  12.  Plin, 
XI,  20.  Coluin.  K.  3,  3."  Hegtt.  Imprìmia  cf.  Silina  111,  .183.  Septìmaqae 
M»  itatndit  lotiffiiumim  ducittir  iiettru.  — plitn  prò:  pina  qnam;  de  qua  el- 
lìpn  Particalae  quam  imaiìi»  ad  Ecl.  111.  t(J5.  —  aetias  prò  anno.  Vld. 
aonott,  ad  Geo,  111,  IDU.  —  208-  De  Part.  al  spodoain  incipiente  post 
ennnlìatioiLeH  conceasivas  («An,  etàumi,  qaanuitiain ,  tmatRcit  etc.)  ideoqne 
prò  oAmun  posila  vid.  infra  v.  241.  libiqne  a<uiott.)  Acn.  TV,  615.  Oronov. 
ObMTT.  XV,  26.  idemqoe  ad  IJv.  XXIV,  37.  Abrati.  Gronov.  ad  Pomp. 
MftL  p.  8B5.  Ondend.  ad  Caes.  B.  G.  VI.  40,  2.  et  Band.  TaraelL  1.  p.  227. 
Wkkèt.  temere  recenit  Bentleii  coniectnram  ad  Lucan.  tll,  162.  propoaitam: 
At  gemu  inmortate  tamen.  —  209.  „Fortuita  damue  omatins  qnam 
domna,  et  hoc  prò  apnm  genere.  Camparari  _pot«st  Fortumi  domat  Aa^atae 
inuiiiniiB  in  nnmis  [et  Forttma  pojnili,  reipublicae.  urìiis  Rom.:  of.  Aen. 
I,  *54.  XI,  .145.  Cic.  Manil.  15.  45.  Ct  Cat.  I,  e.  15.  Liv.  m.  7.  VI.  30. 
etc-l;  respectn  ad  statoui  et  condiiionem  eontis  fatali  necessitate  perpetnam 
ac  perenncm  futoram;  cf.  Oodend.  ad  Snet.  Aog.  65.  ct  Marldand.  ad 
Stat.  Sii.  V,  2,  19.:  qnamqaam  noUo  illa  posterioribns  temporibus  deberi 
TÌdetOT."  He^.  —  210-  De  venerati one  et  rorerentia  apum  reginae 
pneatita  Voss.  conferrì  inbct  Aelian.  V,  il.  et  Plin.  XI,  17.  Quare  poBta 
Me  eomparat  cum  iis  jiopnlis,  qui  regiam  potestatem  prae  ceterìa  innate 
oolebant.  De  conionctione  singoloram  memoronun  per  no»  >  -  et  -  -  nec 
—  OHt  cf.  adnott,  ad  Geo.  n,  87.,  de  Graeca  fonna  aatem  Aegnptoa,  qnam 
Brina,  e  Meil.  revocavit  (qaamqiie  etiam  ìnvat  falsa  Icctìo  Cod.  Pai.  Aegyptios) 
ad  Gel.  VI,  13.  —  2lt.  Lydia  in^eni.  Hoc  epitheton  non  tam  provindae 
ambitnm,  qoam  cclcbritatem  Croeai  victoiiis  et  onibni  partam  spedare  in 
proraptn  e^-  Otenun  Rìbbeck.  cnm  nno  Cod.  Rom.  scrìpsit  lAidia.  Cf. 
ma«  Froleg.  p.  (451).  et)  453.,  scd  vide  Wagn.  Orth.  Trerg.  y.  482.  — 
„Mednt  Uytlaspet  ncgotiom  facit  Intpp.  Est  enim  India»  flnvios, 
end  epitheton  Media  panun  convenire  videtar.  Itaque  post  Servinm  in 
Hedia  qnaesivere  flomen  boius  nominis,  de  qno  tamen  Geographi  sileni. 
IBhi  piata  ridetar  designare  imperinm  Tetenun  Persanun,   eoias  finea  ad 


J 


488  P.  VES6IU  MARONIS 

()h'^frvanL    R^e  incolumi  rneoB  omnibuB  ima  bbì; 

Amiji4o  mpere  Mem  coastractaqne  mella 

Dirìpaere  ipsae  et  crates  solvere  favomm. 

Die  openun  custos,  illum  admirantnr  et  omnes  21S 

Circomstant  fremita  denso  stipantqae  fireouentes 

Et  saepe  attoUunt  hnmerìs  et  corpora  bello 

Obiectant  pulchramque  petunt  per  volnera  moriem. 

His  quidam  signis  atque  haec  esempla  secuti 
Esse  apibus  partem  divinae  mentis  et  haustus  220 

Aethenos  dixere;  deum  namque  ire  per  omnia 


Indiae  illam  partem  «   in  ana  Hydaspes  est   [rei  certe  oritur  in  ParopamÌBo 
monte],  pertinebant.    De  nac  Indiae  parte.    Persis  snbiecta,    ^t  accorate 
Heeren  ae  contmerciiè  aniùj.  poptd.  P.  II.  p.  300  sqq.    Itaqne  prò  Persico 
sen  Persa  Medum  amnem  poetico  more  appellarit.  nt  Horat.  Od.  I,  2,  51. 
et  alibi."    Haec    Heyn.,  rectissime.    <0f.  etiam  infra  ad    ▼.    290.  adnott.) 
Wajpi.,  de  puro  puto  poétae  errore  co^tans,  hunc  locnm  Qn.  Vii^ar.  XL,  3. 
inter    eos    refert,    quos  8criì>ens  Vercrdias    dormìtasse  Tideatnr:    quod   ut 
statnamos    non    opus  esse,  m<ido  vidìmus.    dn    edit.  tamen    min.   Wagn. 
nobis  adsensus  haec  adnotavit  :  ..Hydaspes.  fluvius  Indiae.  Medus  propterea 
dictus,    quod    in  Paropamiso,  Bledorum    monte,    oritur.'*)    De    ipso   autem 
fluvio   (qui  nunc  proprie  BedimUi,   tuL?o  autem  Bchui    et    Djelan  dicitur) 
vid.  liber  meus    K^ofij.  II.    p.    48S.    Ceterum  alii  Hydaspe^ve  scripserunt 
quod    Bunn.   recte    reiecit.    Vid.  Weichert    de   versù  hyperm.    p.   18.    De 
nuviorum  autem  nominibus  prò  acc/)larum    vel  regionum    circum  iacentium 
positis  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  509.  et   Aen.  VII.   714.  --  212-  218-   ,.Re" 
spicit  locum  Seneca  de  CJlement.  I,  4.  —  214.  crntes  favorum  prò  textis; 
(cf.  Plinii  locus  Bupra  ad  v.  162.  land,  et  uéliaaùiv  t^ijtòv  nóvov  ap.  Pind. 
Pyth.  VI,  54.]  via.  Geo.  I,  166;  faciunt  ifiritur,  auod  saepe exercitus  fecisse 
legimus,    duce    amisso    solvunt    lìdem,    defìciunt."    Hevn.   —    216»    m^ 
operum  custoa  etc.  Cf.  Xen.  Oec.  7,  33.  Aelian.  V,  II.  et  Plin.  XI,   17, 
il  iam  a  Cerda  land.  —  216.  Vid.  Varr.  Ili,  16,  8.  Aristot.  H.  A.  IX,  40. 
—  217.    saepe  attolluni  humeris,    Cf.  Aristot.    1.  1.    jifyftat    di   xd 
(p^QiO&at  avròv    vnò  jov  kfifiov^    oiav    nértn^ai    fA7\  Svvarat.  —    bello 
obiectanty  armis  hostilibus,  hostibus  ingrucntibus.    Cf.  v.  e.  Stat.  Theb. 
IX,  490.  quid  faeiat  heUU  obse^siis  et  undis,  h.  e.  armis  et  hostibus.    Sfl. 
VII,    472.    Sed  vicUie  fera  bella  Deae  vejrere  per  aeqiior,   i.    e.    armatos 
milites,  etc.    —    Verba  ptUchramqiie   netunt  per  volnera   martetn  redevnt 
Aen.  XI,  647.  —  Post  hunc  versum  Itiobeokio  v.  203 — 205.  aptius  coUocari 
videntur.    Cf.  adnott.  ad   v.  203.  —   219—227.    mEx    Pythagoreomm   di- 
sciplina, quam  deinde  Platonici  ac  Stoici,  (quamquam  diversis  quique  modi» 
commentantes,  ainplexi  sunt,  haec  sunt  petita  de  anima  mundi,  h.  e.  pria- 
cipio  agente,   per  omnem  naturam  fusa,    oumium  animantium  animas  sub- 
mmistrante,  et  easdem,  dissoluto  corpore,  in  se,  ut  sibi  avyyevftg,  recipiente. 
Cum  autem  illa  nions  suìitilissimi  ac  purissimi  actheris  aut  ignis  natunni 
habere  crederetur,    spiritus    ex    ea  emanantes  aetherio^  haustus  dixit 
Idem  placitum    exposuit    Aen.  VI,    724.  751.;    et  tenendum   illud    propter 
multos  alios  poétarum  locos.    Scilicct   ma^a  pars  poéticorum  philosoj^ie- 
matum  ex  Empedocleis  est  petita,  quorum  ma^a  auctoritas  quondam  esse 
debuit."    Hei/n.    Cf.  etiam  Schirach.  p.  432  sq.   —   219.    His  apnm  facti» 
quidam    addùcti   sunt,    ut   opinarentur  etc.    Hiif  HÌgnts,   h.  e.  cum  haec 
si^a  sint.    De  constructione  Ablativorum  absolutorum,   in   qua,   ut    h.  It 
vei  Pronomen  vel  Adicctivum  Participii  locum  obtinet,  ita  ut  non  opus  sii 
de  ellipsi  verbi  substantivi  cogitare,    cf.  praeter  libros  grammaticos  iiaprì- 
mis  Kritz.  ad  Sali.  Cat.  11,  4.  et  lug.    4.    7.  quosque  ibi  laudatos  TideDiB. 
quibus  addo  Ruhnk.  ad  Rutil.  II,  13.  p.  122.  eundem  ad  VeUei.  n,  106,3. 
Hottichcr.  Lex.  Tac.  p.  340  sq.  alios.    -  -    220-    Aristot.  de  gen.  anim.  HI, 
IO.    (a    C/crda    land.)    de   vespis    et  crabronibus:    ov    yòg    fy^'*'^'^  ow^iy 
^^^tìov,   toanéo    rò  y^vo<:  itòv  uiiirrtiSv.    —   partem  divinae  mentist 
ut  ap.  Hor.  Sat.  II,  2,  79.  dimnae  partiadam  aurae.    ~   221.    Pro  Til;. 


Terrasque  traotuaque  marie  caeliimqUR  profimdum; 
Hinc  pecudes,  armenta,  viros,  genua  omne  ferarum, 
Quemque  mhì  tenuie  naecentem  arcessere  vitas; 
ScUicet  huc  reddi  dcinde  ac  resoluta  referri 
Omnia,  nec  morti  esse  locum,  sed  viva  volare 
Sideria  in  numerum  atque  alto  snccedore  caelo. 
Si  qaando  sedem  augustam  aervataque  meUa 


i 


per  omnit  Peerlliamp-  ad  Aen.  VII,  237.  coni,  per  omnia,  coli  Ambrogio 
■d  de.  Off.  I,  l-ì.,  qnod  probat  Lnchm.  ad  Lncr  I,  1106.  et  bob  cniu  re- 
centitaimis  edit^ribnB  nraeter  Wagn.  et  ConinRt.  recapimus.  Idem  versus 
eritns  ire  per  omnia  lepitnr  Aen.  TT,  33.,  ubi  vid.  adnott.  —  222.  Cerda 
eomparat  Àrat  Phaen.  2.  ufmaì  iTi  diAi  nSani  /èÌv  iÌ}'l>ir1,  nàoni  i" 
ày9(fiòntov  d-'ihirÌ,  fiiarii  Si  Oékaaan  xn)  Xi/iivti.  —  Terraiqut. 
Vid.  adnott.  ad'Ecl.  IV,  51.  —  c«rlun.  j,rofKailnm,  altum,  nt  eotitra 
altwn  mare  prò  profondo.  Verena  idem  Ecf.  IV,  51.  legitnr.  —  228. 
Hinc,  ex  ment«  divba  et  hanatìbua  aetherììs.  —  More  bqo  Ver^lìna  p«- 
ettdet  et  nrmeatn  geìnneit.  Cf.  Geo.  I,  3.  4.  ibiqne  adnott.  Imìta^B  antem 
e«t  Ldct.  I.  163.  Armenia  aUtur  alias  pecudm,  itenut  atnne  ferarum. 
et.  etìam  Aen.  VI,  728.  -  224.  Ifine»  vita»  Ameia,  Spie.  p.  39.  recte 
esplicat  per  tenersi  vitas  («/n*  earle  Lehm),  qnnniam  omnibun,  quae  na- 
scantnr,  ab  initìo  rìta  sit  exipna.  Panilo  aliter  Wapi-:  ,.qnippe  tenne 
qwddam  et  Betberinm  est  anima,"  nt  iam  Hejn:  .,animiis  qnippe  nethereae 
natone."  Oet^mm  of.  Epit.  Qi&d.  525.  tmnenujue  liarr.t  de  carpare  vitrtm. — 
„areeetere,  aceipere.  Hoi  timniii.  epìritnni  omnium,  qnoe  ritam  sibi  ex 
Mthiere  arccssiviBsent.  -  226.  237.  Nihìl  perire  (nt  Macrob.  So.  Se.  ti,  13. 'i, 
B«d  erolare  in  aetherem."  ffeyn.  —  nec  marti  ette  loettm.  Cf.  Aen. 
IV,  319.  Oro,  ti  qjiie  adhtie jtrecibm  locus.  exae  menttm.  Tibnll.  I.  4,  7!. 
Bimàitiit  tiaU  ette  locum  Venut  ipta  Oto.  -~  227-  „Siderig  in  iiu- 
Mtrum,  inter  aiderai  ».  C,  VeUei.  II.  73.  f'tnHù^a»  «'»  ««»«erum  tj^rcitnt 
md  recipieiu.  Cwm  enim  eorpore  soluta  anima  propter  aetheriam  natnram 
■Itnm  ^etit.  redit  ea  in  eaelnm  et  ostria  admisoetnr,  nnde  sneeessit  mox 
nU  opmio,  qua  instomm  ac  piomm  animas  in  sidera  reponi  arbitrati  siint." 
Hj]^.  Cf,  etiam  atlnott  ad  Geo.  n.  312.  et  Vobb  acT  h.  1.  Wagnero  (in 
edit.  min.'  poBta  imitato»  ridetnr  Lncr.  I,  437.  rarpnrùi  migebit  mimerum, 
nW  corpim  non  minne,  nuani  hie,  tidtia  coUeotivnm  «it.  Coinparat  Vir 
doet.  praeterca  Ovid.  Tris!  II.  567.  iuler  tal  icripli  miOia  nastri,  Earip. 
Seller,  fmgm,  XXV.  inyjfl»*  dpiS^p  nltiovoi;  apatoéfiniai  et  Aeson. 
Few.  386.  rn{i(  éi  jaiiv  naQfxAln  v»iù«  ftaxQnt.  nonington  antem 
Mnset.  P^thaKorii'ac  doctrinae  de  planelù  animati»  ntione  habita  (cf. 
Viat.  Tini.  p.  JS.  E.)  t'n  manenim  titùrit  etiam  eiplicari  ponile;  in  lociun 
■tderis  („each  fliet  up  intn  the  place  o/ortor"),  nt  ap.  Cip.  Div.  in  Caec. 
19.  Ic^mns  rum  ii  tibl  parentit  numero  fiaatet;  ùmplicins  tamen  esse, 
■i  cmn  Philarp.  infenirctaTÌ  nobit  liccat:  „in  tnanerum,  i.  e.  in  modnm" 
(.Jfu  depnrlM  lift  finn  lo  hearen  Ukr  a  tlar  or  meAror.'l  —  228-237. 
.,De  caetratione  «.vomm  pmeeipere  incipit,  et  qnidem  cnm  praesidia  centra 
■pnm  iram  et  fiimrem,  fomom  et  aqnae  adspersionein .  tun  tcmpoa  mella- 
tunia  vere  et  aactnnino  tradit,"  Hei/n.  —  228.  aeci aitar  locns  de  mellatione.  — 
IiMtìonem  angnttnm  prò  »)ilg.  angtulatn  Tittlero  Progr.  p.  11.  snosore 
«I  Hed.,  Pai,  Gnd.,  ilnohns  Bem.  et  Servio  com  Hanptio.  Itibbecki»  et 
Ladew.  in  reccnt.  edit.  none  restituì  ;  Wagn.  antem,  eai  (ut  iam  Bothio  et 
iniper  etiam  Onninrrtonil  hoc  epitheton  prò  rei  tennitate  nirais  splendidam 
«t  ab  hnc  loco,  ubi  de  spoliandis  alvearibus  sermo  sit.  ^ienum  videtnr, 
eUam  in  reeentiss,  edit.  angìatirm  rctinnit.  qnamqnam  Heyn,  iam  docnerat. 
Medicei  leetionem  esse  aptissìmam  .,cnjn  iam  dadam  re^nam  et  palatia  alia- 
qne  a  regnra  maieatate  petìta  apibns  tribni  viderimus;  statim  antem  v,  229. 
30.  alia  adiieiastur.  qnae  ad  eanun  «anctitatem  pertineant,  at  caste  ae 
i«,  ore  prolnto,  adenndoB  esse  dieat."  Add*-,  qooe  poEta  snpra  v.  219—227. 
<i^pD3DÌt.  —  mella  nervata  Theiaurix,  i.  e.  eeltìs,  relinea,  resignabis. 
Beliiù  dicnntnr  proprie  amphoraei  dulia  et  alia  oblita  pioe  et  obdncta.    Cf. 


J 


490  P.  MEX6IU  HABOXIS 

TfaesaorìB  relines.  prios  haostn  sparsos  aquamm 

Ora  fove  fiiiDo«que  mana  praetende  «equacis.  230 

Dlis  ira  modam  sopra  est.  laesaeque  Taiennm  236 


Ter  H«aat.  m.  1.  51.  PUot.  Stich.  T.  4.  3S.  etc  Bi1>beck.  ngmatismi 
caoAa  aiiim  Cod.  Pai.  lecti  tDem  Thenjunuri  recepii.  ThemaamriM  ctìain  Bom. 
et  Oad.  a  DI.  jff.  srribant.  Cf.  Waen.  Orth.  Verg.  p.  45S.  et  BibbedL 
Pr'»l^-  p.  4.M.'  —  229.  230-  for^r^  ora  haustu  aquarnm.  prò:  aqpa 
bjwurta  '^  <rluere.  ^'f.  G*^.  II.  135  <rt  Aen.  XII.  420.  P.:»ftica  copia  addìt 
Mpartut  BC.  or<7.  hal^»ens  <••«  s^i^arsum .  j>r<:>lT]tiiiD  aqua.  De  sìt  nude  olena, 
nam  r^etorem  a{»e>(  ferre  nc^^ueant.  qui  i^isi  qii*»que  melli  est  noxins.  laTiat 
haDe  explicat)''neTn  roluniella^  Tcrha  IX.  14.  3.     Ventm  maxime  cutiodia^ 

dum  ^Jft    ruraiori .  curt'  alrojt  trortare  (Ub^bìt,  irf non  nÌ9Ì  iotut  ad 

^OM  acr^dai,  ahutineatane  rrdolentihug  escìilentig,  -  -  -  itemqué 
/oetentibus  acrimonitJt  aliti  rei  cepontm  r/t^itmntqfte  renmt  similrum  (nlii 
fid.  SchDeid.s  et  Pallad.  IV.  15.  4.  Haec  omnia  cetrraqHe  efficitHr  cathu 
et  nof/ritoi  et  (dimwf  al*  allnjt  [vnl^o  male  òahteis]  H  ciiis  acriinu  d 
od^/ris  immxindi  aU^»^  omuihti^  snlsamentis.  Negtui  tamen  nequìt,  hoc 
Participinm  tparmis  ita  explìcatum  hal>ere  qaae  magnopere  offendant  ;  enm, 
qoi  aqnae  haantoin  «ire  «'xcipit.  is  sane  minns  apte  eo  gparsus  dieatnr; 
qn^id  lam  Reiskinn  j^enti^'n»  coni,  parcu*  (pri  pitree  positiiTn);  et  Wagn. 
quoque  veretur,  ne  tmanniM  n<>n  sit  a  p«^K?tae  mann  prnfectiun.  Aliter  tam^ 
nnnc  UicniD  Texatissimum  <*x]»licat  Senius.  qui  aqua  spargendas  apea  esse 
docet,  ne  irritatae  no/*^ant:  nt  igitur  mira  ratione  ttparmu  prò  s^igens 
p'mitam  sit,  et  foTere  aqnani  ore  prò:  inspergere  aqnam  apibus.  BnmdL 
(^aem  secnti  «nnt  Ameis.  Spie.  p.  39.  et  I>adew.>  recepit  aliorom  lìbromni 
(mter  qn^m  Med.  a  m.  pr.,  Pai.,  Rom.,  Gad.,  quibnscum  conspirat  Philats:) 
leetionem  ore  ffirte  il.  e.  sacmm  sìlentium  teiieas:  cf.  adnott.  ad  Aen.  V, 
71.1,  e  re  saera  jietitnm  esse  censens,  ut  apiarius  purus  et  cum  sìlentio 
accedat.  Sed  recte  Heyn.  (cui  Voss.  adsentitur)  dooet,  religìonis  notion^ 
ab  h.  1.  esse  alìenam:'cum  ])rofecto  mira  illa  esset  reli^^o,  ut  Bacrìlegiom 
eommissurus  lingua  et  ore  favere  et  tum  fumum  inferre  mbéatxir.  Si  autem, 
omissa  omni  rei  sacrae  notione  (cum  sane  ore  f avere  de  omnì,  non  de  n- 
cro  solum,  silentio  dicatur,  velut  apud  Ennium  Ann.  XVI.  fr.  20,  p.  €1 
Vahlen.  (p.  114.  li\efi%e\,)  Insidiantes  heic  vigilant, partim  qxMBcunt  Praiteli 
gl/idiis  siiff  actUùty  ore  f avente»),  simpliciter  explicare  yelìmus:  tacens  et 
fumum  praeferens  ac<;ede,  tum  quid  vcrbis  haustu  eparens  aquarum  CadeB- 
dum  sit,  multo  minus  apparet:  nam  nlhil  nisi  corpus  lavatimi  hic  regnili, 
mihi  quidem  non  possum  persuadere.  Accedit  quod  librarli  band  dafaìe 
multo  jirocliviores  erant  a4l  firn  fore  in  notissiraum  illud  are  fare  nm- 
tandum»  quam  oontra.  Schiracb..  qui  fusius  de  b.  1.  disputat  p.  443  m., 
serrata  lectione  ora  fore  nìbilominus  non  solum  de  ore  eluenao,  sed  « 
toto  corpore,  facie  certe  et  raanibus  lavatione  purgandis  VergiUuni  loqoi 
suspicatur.  Alii  etiam  bis  verbis  BU]>eryacaneÌB  coniecturis  succuirere  so- 
duerunt.  Et  Hildebr.  quidem  1.  1.  p.  172.  banc  profert:  hauelua  foàm 
aquarum  Ore  fore,  cum  pastiis  (i.  e.  qui  coenavit)  etiam  de  honunibos 
usurpari  doceat  v.  e.  Liv.  XXIV,  24,  t .  ;  quamauam  fortasse  etiam  prantm 
legi  possi t.  Pcerlk.  autem  p.  284.  banc  violentaro  suadet  mataitionem: 
priua  hausto  trpartftts  atjuaìi  Kore,  facem  fìimosqtte  etc.,  ut  senana  nt: 
,,Priu8  ablue  corpus  aqua  et  praefer  facem  fumantem.''  Ùtramqne  anten 
necessarium  putai,  ne  apes  malum  odorem  sentiant  et  ut  fumu6  eaa  eogat 
ex  alvearibus  decedere.  Facem  autem  etiam  ramum  non  ardentem  wtà 
tantum  fumantem  significare,  p.  3S6.  probare  studet  colL  Burm.  adPbiedr. 
IV,    17.  Ribbeck.  denique  aut  Ore  /ove  et  fiimoe  sinu  (quod  unns  Palai 

§ro  manu  exbibet)  aut  Ore  /ove  fiimosque  e  eirm  praetende  legen- 
um  esse  putat.  (Wagn.,  Bryce,  Haupt.  et  Oonington  nobiseum  Or» 
fove  ediderunt.ì  —  230.  Sequitur  alterum  praeceptum:  fumos  mann^ 
praetentle;  quo  qui  alvearia  adire  velit  et  mei  excidere,  fumoa 
prac  se  ferre  iubetur  ad  abigendas  apes.  Cf.  Oolum.  IX,  15,  5.  Pallii 
VII,  7,  2.  et  Plin.  XI,  16,  15.  a  Voss.  laudati.  —  sequaeee.  Vii 
adnott.  ad  Geo.  Il,  374.  et  HI,  565.  —  V.  2M— 288.  iam  Schradero, 


GEORGICON  LIB.  IV. 

HorsibnB  inapirant  et  eptcula  cacca  rclinquimt 
Adfixae  venÌH  animnsque  in  volnere  ponimi 
Bie  gravido»  cogiint  ictus,  duo  tempora  meBsis: 
Taygote  BÌmul  oa  terris  ostendit  honestum 


Duebnero  et  W^mero  in  alìcnain  Bedem  tT^ecti  et  post  v.  230.  collooaxdi 
Tidebantnr;  eoqoc  non  Tittlero  Progr.  p.  li.  sHBaore  Cttni  Ribbeckio  et 
L»dewigio  iqui  jirinn  cenBuerat,  poCtim  uà  reclire  ad  aenteiitinin  prìmftrìam 
T.  231 — 3.15.  per  parcnthcBÌD  insertis  interrnptain)  none  re  vera  transtnlimiu 

_,     ,;~   . ,- 1 —    ^^„:^    „-„-    — r.„  .-:j  „..<«_       .rv    iMii.i.^^u    I  ^^i 


qumqiuii)  ne  eie  ijnidcni  omnia  BAnft  csae  videntnr.  [Of.  Kibbflok,  Leot, 
Yerg.  p.  7  sq,  et  Proleg.  p.  3fi  aqq.l  Wapi.,  Brycc,  Haup''  -'  '"— ' — '— 
vulmreui  versanin  uriliht'iu  ncrrarunt.  ~    f^nentitn   intpi 


'E 


1.   OSS.    inmirart   igMm,    Colimi.   Ili,   tO.  9.   intpirnfc   immumt    et  tro- 

-'    '1.  nii.  ■    ■    ■-'"■'       -   ■      •■    "' — 


S"^"! 


>npt.  et  Ribbeck.  etiam  hie  rtlincujtt  et  relinqnont.    Tid.  anpra  HI,  547. 

"  ^^o  ftcnlennim  ictiboB.  —  287.  svienla  «aecit,  n,  e.  ooeolta, 

brcria.  farOe  poBSont  latere.     Cf.   aduntt.   od  Geo,   I,   89.   et 


Bom.,  Nonit 


|.  Adfisae  vcnig  (enti,  corporiì  eiuB,  qni  eaa  infestat.    Ób»ei> 

■ains  videtar  Maroni  Lncretii  Iiiuob  V.  1321.  Morril/us  aiffixae  valiriù, 
ntrìqne  aatem  po^tae  Hotn.  D.  XXTV.  212.  tdù  ^yni  ufauv  ^naq  fx'^'J'* 
'EaMftfytii .  ngii  ifSaa.  Inde  etiam  patet,  reiieiendas  esse  roUqoas  le- 
ctionea  adfixa  veni»,  cni  Brtinek  temere  patrooinatar ,  He^.  eerte  non 
adrwMtnr,  et  aM-m  in  eenU,  a  Grammatici^  de  metro  soILcitin  inde  f»- 
ctam.  Optimi  Codd..  Hed.,  Bum.  aliiqne  vulgatani  tuentnT.  —  in  «ul- 
mere,  sol.  inferendo,  duni  vnJniis  infenint;  ant  iiotioe  in  vnlnere,  qnod 
feeemnt,  in  eo  loco  corporìs  hnmani.  cui  aonlenm  infixernnt,  haerentcB  :  nun 
aottlets  aniissÌB  morì  apcs  pntantnr.  (Cf.  PUn.  St,  IS,  19.)  Et  altera 
qnìdem  eiplicandi  ratio,  quam  Fe«rlk.  p.  2S5.  sequitar,  praefcrenda  TÌdetor, 
ram  etìam  Seneca  de  <^em.  I,  19.  sonbat:  PugnannimM  «unt  <^ie»  et 
«HuIetM  tn  vulriere  rtlir>f[iacnt.  Addit  Feerlk.  p.  386.  loenm  Val.  Hai.  m, 
i.  hujM  plfiiae  uhiom*  moriàba»  |i.  e.  in  vulneribns  mordendo  illati») 
anpiraintetPlin.H.N. VII, 53154.1,  ubi  slii  eqoiteB  Romani  in  VfMre,  alti 
M  Pantomimo  obiùtf  dicimtnr.  Cerda  aatem  eomparat  Silinm  Xll.  3dG. 
at  nomo  in  mMCrone  relinamint.     Molti  (Todd,,    inter  qnoa 

. .  anima,   Macrob.  Sat.  VI.  6.  eitr.  et  Schol.  Inven.  IT, 

1  vulnera,  qnod  probat  Oudcndorp.  ad  Lacan.  II,  151.,  nt  in  fiuem  et 
CMuam  denotet,  Praestare  tamen  videtnr  Tnlgarìs  leotl»,  quam  Medie,  et 
slii  eihibent.  qoamqoam  imitator  Verg'.  in  Anth.  I>at.  Bnrm.  I,  179,  232., 
■i  leetio  Rana  est,  ntiqne  icrìpsit  animtuque  in  vulnero  ponoHt.  (Cf.  etiam 
Bibbeck.  Proletr.  p.  133.  et  332.)  -  nnimae  ponunt.  nt  ap.  Silium  X, 
303.  Sic  etiam  '•ilam  ponere  ap.  Cie.ad  DÌf.  IX,  24.  ertr.  Coni.  Nep.  Pans  4. 
Pwpert.  in.  32,  37.  (O.  20,57.),  in  Anth.  Lat.  Bnnn.  IV,  ni. 6. alibi.  Cf. 
etiam  adoott.  ad  Geo.  FU,  495.  —  231—236.  Bis  in  anno  mella  crirauntnr: 
Ten  exacto  (Colom.  IX,  15. 1.)  et  circa  aequinoctium  (IX,  14,  ll.V  Prìnscmn 
HAflÙo  et  Wa^ero  iqnibns  etiam  Ooningt.  adaenlitarl  ad  cvgiinl  intelleii 
TOC  tntiUarii.  at  spc«  ifetui:  ef.  v.  163.)  extra  alvei  Testibnlnffl  eom- 
petli  dicantnr  (coli.  Colmu.  IX.  15,  6.);  nane  petjna  cam  Tittlero 
Riurr.  n.  11,  (qnem  etiam  Lndew.  in  recentìra.  edit.  seqnitnr)  apei, 
»dmodiim  etiam  PhilargvrinB  (p.  343.  Lion.)  haec  adnotans:  .^fetiu: 
emendatimi  fnit  [sic  in  Pnlat.]  Et  bene  gravidos  flore»,  qnod  ax  bis 
«miuB  generant"),  ot  gravido»  fttax  cogere  idem  sit,  qnod  T.  163.  pu- 
nMibui  mdla  stipare,  qaemodmodam  lam  Voss.  interpretatar:  ..Zvei- 
mal  drSttge»  die  lammétndea  Sienen  eolhti  Ertrag  {ffltie,  at  Geo,  TI, 
M3>>  det  Honigt."  Rerte  enim  iam  Hejn.  „DidtQr  fettu  de  qnocnnqae 
prorentn,  pccuaiun,  aj^ri,  arbonun;  hoc  loco  proventu»  avnm  eat  mei: 
«pMwtoD  ffravidiu,  plcnns,  tradactnm  et  ìpsnm  ab  alila  letos  sea  pro- 
Tntos  reneribaa  et  copia."  Vide  qnae  de  toc.  fetut  nan  ad  Geo.  I, 
M,  et  de  epitheto  gravidut  ad  Geo.  I,  111.  319.  ot  alibi  adnotavimaa,  ~ 
„dHo  tempora  mestis,  mellationiB.  De  bis  videndi  Arittot.  H.  An.  IX, 
40.  Coloni,  IX.  14,  5.  n.  Plin.  IX,  16.  et  15.  At  trinam  mellie  vinde- 
tniWD  Tarro  memorai  III.  16,  34."  Hefpi.  —  232-  233.  DewicibìtnT  tempaa 


(qnemi 


L 


m  P.  VERGELI  MABijNB 


l'I.    I^hu    Vésryd'^^  UAoét  <:rfarf%t    -r:   Pti.  ITUl.   31.   4^  —  wìwìmI  [i 


foTXUfc  MiDp^r  trI-TlUka  ***:   <*f.  Srhr.ri-i-rr.  «ir.  Las.  I.   1    p-  S3.  «t  que 

fXftcu    r*  i^ii  Pr  Irrv-   :    42T.  :    ^i  T-;:.  W^n.  ia  Vir   Ws.  Wi  k.  L  et 

ft^ri^it  ToMfjfU..    Ci,  svipra  v.  211.    'in^unin  rrteni^  TSà  ìzfieDiecikdae  mt, 
o4tfH^it  o«  A  o»<4  ?•;»*.  pd-rfir:!!!    ri.:.  *-:  *}rr     IL  3!f2-*t  A«ii.  I.  ISIV 
terri*,  h.  f:.  in  c.in.-|<'r^n5  *-r.lt.     rta  «>t.    CI  A-m.  vm.  591.  et  alibL 
—  f.t  rennlit  p^.ri^ .  .jj: -i  fioi^iiit.  .^i^  i^  eleTint  et  in  itrcB  eiiitiuitir 
•Tid  ^A.  M^.n'.TlM.  Coli.  r-cu-Mrt.II.Tvi.    —  *pr*t04p,  r.  O^tf^ai'aavfi; 
'i.  ^.  flcctu.    Himilitrr  H'r.  •»   III.  2.  21.   VirtHs  -  -  ìtàaK<  tpermà  kwmm 
f^^pemU  p^Tkn//     hnnu   r  nijarat  (>vi>l.  Met.  IV.   TIO.  Ook  mabito  mrem 
jté^lHfHt  uJIurf   r^fmUa   Ardntui    tu   mulf4  nhiit.     T^  amimi  >qtem  Oemait 
ffi\  ^x  H>#in^  opinion^;  t^-rrarn  arunli  m^v»  cirmmJizit    rid.  DL  XTV.  200. 
.V>7.  XXIIL  20:>.  4i<i.  XI.  *;:5'i   XIX.  42S.  een.  et  bbnim  meun  JEToiid».  l 
alt.  (rtéf   I.  (i.  4.;,  fi.  Tihiiil    II.  5.  h*ò^\.  *pui  jUu'taHti'fmt  wmdi»  SoUm  <nr 
k^lf/nUM  ahlnit  amni*  ^qwis.  v\.  III.  4.  1>  sq.  Inm  max  aetktrimm  fu/^f 
en^^nsa  rputélri^iM  Mufubwi  raendt*»  larrmt  amme  njitu  etc.  —  2$4.  2S&- 
,.Kt  fiah  *tt:f^i<Tim  matutÌTiam  ^.  C'iisinicuni.  oai  in  VI.  Id.  N->t.  refertnr; 
rirl.   rv,lnm.  iMd.  $.  S4.   77.    7S    Plin.  XMII.  25.  59.  et  6«.  cf.  nipr.  ad 
G*:*».    i.    221.  vili.  Pfaff.  ///»  Or^/  «/  (Jccasn  Menun  p.  59.  sqijq.  Aui  nhi. 
^.adew  l'IeinM  (Unrendit  caf.ln,  iiccidil,  tri*tior.  quia  tmti,  ingrato 
anni  V-.nìyfT*:,  in  undnti  hihfma^,  tein][»««tatibTu  Teiatas.  qnippe  meme 
No?«:ffìlin.    In  inar<^  aut/ìiu  s«r  cadere   Tiderì  p^Msunt  siden   oceiden^" 
lleyfi.        fnfjie.nn  tifi  ti  h  Pinci  9  a  quasi.    De  hoc  loeo,  qaem  HejB.  ìa 
HÌnipilarì   Kx^'nrHQ   Voi.    I.  edìt.   mai.  p.  637.  tractaiit,  WnnderL  confali 
ÌTil>^  MoUweidium   in  din»,   in.^crìpta:    De   Pisce,  Jt**^"^  oeeiden»  PUim 
fn^U,  ìnnfirin,  lilfcllo  :   Cr/rnnterUationes  Math ematico- PhUologicae  tre».  1813^ 
#jui   r;xp)anata  Hijfnifi<^ti''ne  verbi  fnnere .    quixì   de  ridere  nsnrpetnr  occi- 
fiente,  ubi  aliud  Hiiper  horìzontem  a<b«cendat.  Piscem  notimn  tare  tmttraìm 
int^Uì^endum  c*HHe  Htatait.    Eìuh  eniin   ortnm  Tespertinum  super  horìionte 
Italici;  praeciKbfH;  tyccanìim  matatinum  Pleiadi»,  nt Tleias  matntme  oceidev 
PiHTeni  notium  voHiiertino  (irtu  orientem  fujjere   dici  qoeat.    Venun  ooBtia 
liane    oiiinionf;rn    lueleruni    un  libello   Monntl.  Corresp,  heroMM.  r.  Zaék 
ììeremffr.  1813.  p.  544  m(\^\   acute   et  vere  dispaiasse  WunderL  memoiat, 
qui  doceat  tempore  Ver^lii  ortum  Piscis  vespertinum  viribilem  in  diga  DI 
ante  (!al.  Kept.  et  orcasum  inatutinum  visibiiem  Pleiadum  in  diem  XYUi. 
antf!  Tal.  Dee.  incidisse  ;  ideoque  cum  alterius  occasus  ab  ortn  alterìvs  duo- 
bus  mcnsibuH  et  diniidio  distet,  notionem  verbi  fiigere  alienam  esse;  neqae 
veteres  Pìkcìh  notii  in  naQanrjyfiaaiv  rationem  habere  potaisse.    Ipsedeni- 
que  Idcler  adHcntitur  viro  docto  Costard,  qui  in  libro  Hittary  of  Jjfro- 
ìU)m.y  p.  00.  conieeit  Aut  endem  nidus  fiufieits  Orionis  aquon,   ut  mtd 
ex    prioribus   repetatur.    Orioncni    enim  aquo^nm  dici  Aen.  IV,  52.  (rf.  L 
535.)  utpote  tempCHtatum  auctorenit    et  Hesiodum,  quem  VergOins  crebra 
HerutuH    sit,  "Eiry.  619.  620.    Plciades  Orionem  fugìentes    facere;    Oriimk 
auteni  n(»nicn  cum  ita  usurpatum  sit  Latinis,  ut  modo  prima,  modo  ultiva 
corriperetur,  et  a  (iraccis  lEurii».  lon.  1153.  Oycl.  212.)  etiam  media  cfft' 
repta  sit ,  fieri  potuinse ,   ut  ambas  priores  cornperet  Vernlins.    Nec  tiinfli 
corrcctìo  iUa  aascnsuni  tulit  Buttmanni  ab  Idelero  consulti ,  qui  p.  551.^  in 
scntentiain  Vossii  concesHit,  cui  etiam  Wuiid.  bis  verbis  adsentitiir:  .JPlcias, 
cum  occidit,  (licitur  fugiens  ftidua  P.  aq.,  h.  e.  fugiens  tempus  hiemale,  «« 
tempestates  hibemaH.    Sidus  est  certum  anni  tempus.    Hmc  Tac.  Ann.  I? 
70.    8Ì4luB  aeqmnoctii.    Metonymice  significat  temperiem  caelL    Sic  aedpe 


Quo  magia  exhaustae  luerìnt,  hoc  acriua  omncs 
Incumbent  generis  lapai  sarcire  ruiuas 
Conplebimtque  foroa  et  floribuB  horrea  texent. 
Sin  duram  nietuea  hieuiein  parceaqiie  futuro 

«  Fliiiii  Fan.  e.  15.  pi 

mala  apTid  Ovidiuin  est ,  , _  ._ 

hibernas  referri  ad  Piscem  suu.  vorìus,  Paca  [non  enim  de  s 
aOBtnlJ  agi,  sed  Singolareni  prò  Parali  positom  eeae ,  ut  apud  Ovid.  Met. 
X,  165.  Quotietifue  repellit  Ver  hirman  Pùciqne  Arie*  luccalU  aquotu» 
et  Triat.  IV.  7,  2.  Jìitque  aiium  Cacto  Pince  peregit  iter,  tere  dowt  Vosa.), 
qui  mensibns  hibemis  totam  per  nuetem  oonspici  unasaut.  e»qae  de  causa 
Ulva  aguotos,  auctnrea  iiubris  et  teinpeatatia,  appeUarì.  [Vobh.  in  banc  rem 
conferì  Hor.  Sat.  1,  1.  36-  Auson.  Epiat.  XXIV.  lo2.  Martial.  X.  5I.|  Et 
[ectfl  Plias.  tempestate  liilierna  io^ruonte  cam  oocidat.  'iO^ax  fagert  dici 
pvtest.  Cetcruni  Auiilì  mense  Pl^las  o»  hotiejiluni  (nttemlrre  asseveranti 
ne  creda».  Nani  illaH  a  lUe  VI.  auto  ('al.  Haìi  usane  ad  diem  pridie  Id. 
loa.  latere.  hiuUo  conatat;  et  UesiiKlns  iam  ÌUos  qnadra^ta  oitctea  dÌeai]Qe 
non  apparere  naverat.  'E^lY.  Z%1>.  6."  JUihi  q^uoqoe  Voxsu  sententia  amninm 
mancie  probabilis  videtor,  qnamquam  lìti  dirinicndae  non  nisi  astru- 
nomas  iduneos  censeo.  MoUweidii  aatem  disputatio.  nt  Idelero  et  Viro 
docto  in  Diar,  lit.  lenens.  18U.  eh.  124.  p.  43  aq.  ilisplicnit,  ita  nec  mihi 

Kteat  satiafacere.  -  tietccmlil  t  n  undu*.  Sic  in  Anth.  l.at.  Bunn.  I,  14.  2. 
piter  in  taumm  mutatua  deiceadit  in  aiulaa.  —  T.  286-238.  vide  iam 
saprà  post  v.  230.  poaitos  et  eiplicatoa.  —  Vss.  248 — 250.i  qnus  ouin  Rib- 
beckio  iqoi  in  Lect.  Verg.  p.  7  sq.  censaerat.  poftam  morte  impeditnm  fniaae, 
4]noiaÌnas  eoa  secundis  cuna  adieotus  aum  cetcris  apte  coniungeret.  qaod  refa- 
tare BtDdaitTittler.Progr.p.B..atqQeetiain  in  Pr'd^.  p.SOiiq.  conferendas  est) 
et  Ladewigìo  hnc  traiiapo.iuimnE,  poatquam  iant  Pcerllc.  p.  2Sf).  in  hoc  loco 
idoneam  reram  connexionem  deaiderans  v.  2iy.  tamquam  spurio  eiecto  t. 
248.  et  250,  pi>st  v.  238.  colliicandoa  esse  anapicatae  erat,  beat  praeceptom: 
noli  nimiam  mellis  iu  alveari  relinqaere.  no  ajiea  ignavae  pirneque  fiant. 
De  modu  et  excidendi  et  relinqucndi  melliu  Voaa.  conferri  iobet  Plin.  XI, 
14.  Varr.  IH,  Ili,  33,  Colnm.  IX,  14,  5.  11.  et  15.  b.  Geopon.  XV.  5-  - 
248-  .iQuc  ìniigi»  txhniintae  apes  suut  melle  sabdacto  (nec  tauien  eo 
naqae,  ai  fame  iìs  pcreundaiu  sit.  nec  alieno  temporet,  eo  aerina  omaet 
operam  dant,  nt  iacturam  tantam  reparent;  rtiiua»  generis  lapti,  [enìus 
ìoat  Schrader.  coni,  operia  lupai]  nt  paullo  ante  rea  fractag,  a  rcpublica 
et  imperia  aliquu  samptom.  flotnm  aatem  Inter  nielituieoa,  ei  mellisabnn- 
daatìa.  inertia  et  Itmaria  solvi  a^.  Obiorvatuni  iaiu  ArìEtr)t4!li  IL  A,  IX, 
40.  Hinc  nec  facoa  omne»  intenmendos  esse  contendel>aut  vet^rea;  vid. 
eandem  et  Colnm.  IX,  15,  3."  Heyn.  TitUer  tauien  Prugr.  p.  7.  exìumrire 
non  de  mellatione  s.  favorum  eiemptione,  sed  de  alvei  pargatiime  et  vacn- 
anuu  cellanun  eiacctione  intellij^t,  quae  eiplicatio  servato  vulvari  versuuiu 
ordine  sane  antecedentibas  meLoa  cunveniret,  Ipais  tamen  verbis  parum 
invatur.  '-  Pro  marcire  mina*  Codd.  qaidam  praebent  ^^i/nVe  ruino* 
vel  rmaam.  at  apud  Claud.  de  IV.  Cons.  Hon.  461).  l^mas  Graitm  folcire 
Tuintui  et  ap.  Lncan.  Vili,  52f).  Tu,  Ptolemaee,  potè»  Magni  ftUetre  nu- 
ftan.  —-  WH-  furo*,  aut  de  tjieatroroin  apectacoliB,  ant  de  navioni  tabn- 
latie  hnc  tranalatoa,  Wagn.  recte  docet  non  proprie  intellìgendos  ease  de 
vscdìs  apatiia,  per  quan  apea  eommeent,  aed  de  lacnnia,  qnaa  apiarìna  Gacìat 
eicisa  aUqnajiarte  favi.-  .,et  floribu*  horrea  tesent,  fl.frumsnocoac 
polline  conlii^ient  favos;  proprie  cellolas.  in  qnibna  laiaqnam  horreia  luel 
rCGonditni'."  Hegn.  Of.  supra  v.  39.  fmyoquie  et  jtoritifi*  oran  Erplenl. 
238 — 247-  ,.Sin  apiarins  hjeniis  imnutiorìs  raetn  cnraqne  apum  et  inieera- 
tione  non  omnea  favoa  exsciudat,  et  aliquaiu  mellis  portem  apibas  relin- 
^oat,  at  aaltem  pruptei  variomm  insectorom  insidiai  saftiendos  est  alveas, 
manes  cellac  eiscalpendae  et  recidendae,  ne  qnod  in  iis  animalcolam  oc- 
oaltam  lateat.  |SÌmul  etiam  suffitio  prodest  valetndini  apum.)  Obaervata 
liaec  omnia  iaiu  erant  Aristoteli  H.  An.  IX,  41).  p.  94ti.  A.  ;  aed  in  cauais 
reddendÌB  laborabat  maiimi  philosophi  acaiuen-"  Hej/n.  Vid.  etiain  Varrò 
B.  B.  m,  16.,  in  cuia«  luco  plura  corrupta  eaae  patet.  Cf.  Conlngton  ad  h.  1. 
—  289.  r.paree*  futuro,  eonditioni  ac  aecesaitati  apinm  fatiuae.  Priaci- 


494  P.  VERGILI  MARONIS 

Contusosque  animos  et  res  miserabere  fractas:  240 

At  suffire  thymo  cerasque  recidere  inanis 
Quis  dubitet?  nam  saepe  favos  ignotus  adedit 
StelliO;  et  lucìfugis  congesta  cubilia  blattis; 


anns  [p.  1132.  P.]  hacc  ìpsa  ad  apodosin  referebat,  ut  essent  parce  et 
miaerator.  Recepì  none  metuemt  prò  metnea^  ut  oratio  melins  vìncta  «Bset." 
Heyn.  Sed  jnetuea  est  optimonun  et  plurinionini  Codd.  lectio,  et  Participiiiii 
(quod  non  nisi  in  Rom.,  Gud.  a  m.  pr.  paucisqne  aliis  libris  legitor)  ferri 
non  potest,  cnm  sic  positnm  necessario  ad  utmmqne  verbom  per  que  -  -  que 
conionctnm,  parce  et  misera  f/ere,  referendum  esset,  ad  sententàam  yero 
contusos  cniinws  miserabere  non  quadret.  Particip.  antem  Praes.  (ut  Wagn. 
docet)  etiam  alibi  in  Codd.  apparet  prò  sccunda  Persona  Praes.  et  Fntiuì; 
ut  in  Medie.  Geo.  IV,  101.  3Dì).  Àen.  X,  900.,  sed  ubi€[ne  n  transfixa.  Qoae 
potissimum  contra  labn.  profcrenda,    uni  in  ])riore  edit.,  defendens  Paitici- 

Sinm,  Copnlas  ({ue  -  -  mie  sibi  responaere  seiisuiiiauc  hunc  esse  dicit:  „^B^ 
um  (quoniam)  duram  iiiemem  inetuis,  et  parces  tuturo  et  miserabere  etc.'* 
In  altera  tamen  edit.  tacite  metue^i  restituit  locumime,  quemadmodum  nos, 
distinxit,  ut  apodosis  a  verbìs  At  mifjire  incipiat.    Et  sane  parces  et  mist- 
rafjei'e  non  disiungenda,  sed  conian^^enda  sunt:  parces  miserans;  ut  Verbum 
iinitum  miserabere  prò  Participio  sit  positum.    Vid.   Qu.  Virg.  XXXIV,  3. 
Haec  autem  ratio  causaui  non  per  Particìpium,  sed  per  Copulam  et  VerlmBi 
finituni  adiiciendi  etsi  non  suavis  censenua,  apud  poStam  tamen  nos  offen- 
dere non  potest.    —    240.    (^f.  Tolum.  IX,  14,  11.  —  Contusos  animos. 
Conington   conferri  iubet  Varr.  1.  supra  1.    ìie   tìeficiant  animum   et  Geo- 
pon.  aV,  5.  ovTfu  yÙQ  ovre  dS-v/jtj (rovai  xaì  TQotfà  é^ovai.    Ceterum  RìIk 
Deck,  cum  Ood.  Gud.  a  ni.  pr.  scripsit  conhissos.    (Cf.  eius  Proleg.  p.  445. 
et  adnott.  ad  Ecl.  HI,  29.)        241.    ,jUt  omnes  viiiosi  favi  tolìindur,  cn- 
randum   est.  Colum.  IX.  13,  8.  cf.  §.  11.  12.  e.  14,  2.,    Varrò  m,  16.  34. 
extr."  Heyn.  —  At  in  apodosi,  ut  apud  Graecos  àlkà^  sha,  prò  attamen. 
Of.  supra  ad  v.  208.    Quod  enim  ibi  de  enuntiationibus  concessivis  dictum, 
idem  valet  de  conditìonalibus  ìllis  cognatis,    in  quìbus  si  prò  etsi  podtaiD 
habemus.     Handius  1.  ibi  laud.  comparat  Acn.  I.  542.  si  geiius  humanum  et 
mortalia  temnitis  arma^    At  tenebrate  ileos  etc.    Plaut.  Baccb.  II,  3,  131.  d 
illi  sunt  virgae  rari,  at  miìn  f^'njum  riami  ejit.  Liv.  X,  26,  3.  sin  collega 
quid  a  litui  nuditi  at  sibi  L.  Volu/nnimn  darent  adiutorem,  Curt.  HI,  8. 2. 
si  id  cansilium  damnaret,    at.   die    dividerei  saltern  capias  innumertMa, 
aliosQue  locos.    lahn.  autem  c<mferri  iubet  Acn.  IV,  615.  et  Catall.  XXX, 
11.  Male  Codd.  Me<lic.,  llom.  aliique  plures  aiU  exliibent.  —    „At  tuffr* 
fimo,  scil.  bubulo,  coni.  Sobrailer..   ex  communi  praecepto  auctorom  de  K 
R.  et  Plin.  XXI,  14,  47.    Recte.   Veruni  etiam  tb}'mo  cneoro  suffamigator: 
V.  e.  Geopon.  XV.  2,  37.**  Hcyn.    Cf  etiam  Aelian.  de  nat.  anim.  I,  58.  a 
Voss.  laud.    Nibil  ìgìtur  mutàndum.     -   thymo.    Ribbeck.  scripsit  ihumo, 
cum  Med.  a  m.  pr.  exbibeat  thuinos.    Infra  tamen  v.  270.,  ut  supra  ▼.  Ili 
et  alibi,  thymus  edidit.     Vid.  ad  Eoi.  II.  11.  et  supra  ad  v.  211.  et  232.  ad- 
nott. —   Cum  V.  242  sqq.  cf.   similis  locus  Geo.  I,  181  sqq.    —    ignoiiu 
adedit  Stelli o,    Uctftf  Towywv,    non  ob8er\'atu8,    occulte  adrepens.    De 
Stellione,    lacertae  genere  (die  Sterneidechse) ,  cf.  Plin.  XI,  26,  31.  XXIX, 
4,  22.  28.  XXX,  9,  23.  IO,  27.  et  supra  ad  v.  13.  adnott.    Festus  (p.  24S. 
Lind.)  de  causa  nominis  haec  scribit:  Stellionem  geniisaiurU  lacertaCy  guod 
Verrius    dichan  aity    quia  vìnis  stili  et  cibi)  potiiis  quam,    qttod  aùi,  tf 
stelli 
quam 
variis 
quae 

per  synizesìn  vult  ^ronuntiari  :  sed  recte  Wagii.  nihil  movenduin  esse 
set,  cum,  si  omisen.s  (loiiulam  iquod  Botbius  fecit),  sive  tribus,  siTe  duabw 
syllabis  pronunties  stelh'o.  contra  Vergili!  morem  facturus  sia.  (Cf.  ei» 
Qu.  Vir^.  XIII,  2,'d.  p.  540.)  Pronunties  Lgitur  SteUjo  et.  fye  syiiÌMB 
autem  vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  397.  et  Aen.  I,  2.  Ceterum  Ribbeck.,  (pro- 
Tocans  ad  Lachmann.   in  Lucr.  p.  33.),  Haupt  at  Wagn.  in  min.  edit  a 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Inmtmisque  eedens  aliena  ad  pabida  fucus 
Aut  aeper  crabro  iupaiibus  se  iamìscuit  armid 
Aat  dirnin  tineae  genus,  aut  invisa  Hiuervae 
LaxoB  in  tbribua  auspendit  aranea  casses. 

Si  vero,  quoniam  casus  apibus  quoque  uoatroa 
Vita  tulit,  tristi  languebunt  corpora  morbo:  — 
Qaod  iam  non  diibiis  poteris  cognoscore  signis: 


M«d.  et  Rum.  edidernnt  SUlìo.  (Cf.  ItitLcck.  Prolee.  p.  42!).  et  adnott, 
'1  Ed.  11,  II.  etm.  84.1  —  Pro  Tulg.  luci/ugis  blalli*  Lwlew.  recepii 
^''^  conìectnram  p.  2S5.  prapoHitam  lucifuga*  hlatUie,  ut  ex  atUait 
utiiT  adedeniHl  et  eubilia  lànt  ipaaruni  apnm,  ut  sapra  t.  45.,  labi 
tOAiott.i^afi  autiem  et  cMiia  sienificent  mei  et  ceraio.  Sed  ut  luhil 
iMuwa  eie  vansnte  Terbi  Nnmcru  aebsaU  --  aiieiUruut  —  adalit,  nonne  sic 
cw&iJhi  fati  Javoi  prursus  abundant?  Codd.  lectioneoi,  qnam  Ribbeck.  et 
eeterì  recentiores  serranuit.  ita  Bolent  explickre,  ut  ciihuia  u  Mattin  con- 
gttta  prò  ijisìs  blattts  posita  uccipisnt,  ^uae  cabilibus  boìb  iii  favoli  vacnos 
eogestiB  adedant  favu»,  quod  qnam  mire  dìctum  esset,  Demo  nnn  videt. 
wkfe  none  oum  Ribbecldo  Proleg.  p.  54.  loco  mutata  diatinctione  Bocenrrere 
atndni,  ut  fui  cuagadii  cabititi  ìnteUigatur  sunt,  (quod  ìam  Viwsio  pl&cnit), 
wqneDtùt  vero  ita  construantur:  fucus  aut  crabro  aut  tinia  se  ìmmiBcait; 
quamquam  non  neg;i>,  vel  sic  restare,  quae  possìnt  uffenderc.  -  De  hlattù 
ant«m  luci/ugù,  i.  e.  per  noctem  vaganUbns,  Hegti,  baoc  adnotst:  „EBt 
Tenniom  ^enna  cerum  depascentiuni  \3ehabe,  BìenaimoUe,  Biaumiirarm) ; 
u  emcis  m  chrysallides,  denique  in  btnttas  lutófugas  transfonnari  solent. 
Cf.  Oiilum.  IX,  14,  1.  3.  S.  9.  Phalaenatn  Imeitm  raeiton^lam  L.  vooari 
none  a  tìtìb  doctis  video  [?]"  Cf  etiam  Plln.  XI,  2à,  34.  et  XXIX,  6,  39- 
Dlowor.  n,  38-  (lolumellae  Et,  7,  5.  pariter  lad/ugae.  Palladio  I,  37.  4. 
mmKih  inimieae  vocautnr.  —  z44.  „fiieua  (vid.  ad  v.  I68.t  r'ninuni*, 
\itityóe\  uuod  ipae  nitiil  upome  ad  uelliticinin  coofert.  Cf.  Heaiod.  "^qy- 
303.  304,  Theog.  5S4  sqq."  Heifa.  Simili  ratione  ntitur  hoc  Adiectivo  Hor. 
Od.  IT,  12,  22.  non  ego  te  meù  Inmunem  meditar  tingere  poctdù  (quem 
Conìngton  comparai.)  —  245-  De  crnhrone,  satia  notn  animali  e  re- 
Qwnni  genere  (nobis  ifomùie  vocato),  uude  prurerbìum  iUnd  ductnm  hti- 
tar*  craliront»  (Plaat.  Anipb.  C,  2.  75.).  nortrum  >n  «in  Wetpemtut 
ttedutu,  tlSrm.  cf.  Plin.  XI,  21,  24.  et  Coluin.  IX,  14,  10.  —  inparibva 
<iri»i<  pm  apibuii,  quaram  arma  non  sunt  paria;  crabronis  cnim  aonlens 
mito  fòrtior  est  et  valentiur.  Aivtie  ant«m  non  .Iblatìmui  esse  ad  cra- 
bronein  referendum,  eed  I>ati?um,  vere  aduotat  Coningtun  coli,  Iocìb  Aeu. 
i  7».  et  XI,  815.  -  a*f.er.  Vid.  ad  Oeo.  m,  149.  -  246.  dirum 
ttntae  oenitt.  Voss.  de  Phalaena  Tinea  HeUonella  Lina,  sermonem  easu 
docet,  cali.  Colum.  IX,  14.  et  Plin.  XXI,  14.  47.  Ceteroin  ride  saprà  v. 
166.  prorsos  eadcm  ratione  compnsitum.  Cod.  Bem.  ili.  et  Noniu«  p.  285.  5. 
tninna  bene  durum.  (Cf.  Ribbeck.  PruW,  p.  212.)  —  invita  Afinervan 
-  •  aranea.  Nota  vcl  ei  Ovìdii  Met,  VI.  injt.  fabula  deAracbne,  Idmonis 
Colopbonii  filia,  quae,  cnm  de  lanifìcio  ausa  fnisset  cam  Minerva  certare. 
et  *icta  snspendìo  se  necare  vellet.  a  dea  in  araneam  mutata  eat.  De 
oraHM  apibus  inimica  cf.  Plin.  XI,  19.  21.  -  V.  248-250-  iam  sn- 
prft  post  V.  235.  ))OsitoH  vide.  —  251—289.  .,De  murbis  upum  et  mor- 
Doram  cara.  Corapararì  possont  Varrò  IH,  IG,  20.  Coloni.  IX.  13.. 
■bi  i.  7,  totum  h.  1.  ei]>reseit."  ffem.  Adde  Plin.  XI,  IS,  20.  Ceternni 
ant  ilroxoi"  "         '  — "^"      "'  """   ■"'    """    .i.-  .-  ^-. —  -s 


ireìióXiiv9of  est  oratio.  ant  vv.  253 — 2I>3.  per  parentlieBin  interpositi, 
ne  V.  364.  incipiat  apodosis,  qoare  etiam  Ribbeck.  et  Haupt.  post  v.  263. 
Cola  distinguunt.    Aliter  tamen  statuit  Bn'ce.  ijui  aolnm  v.  253.  continuato 


incipit,  ut  djseDteria  unuH  apum  tqavinr  morbus  declaretor.  cuius  signa  in 
■cqnentibna  afferantur.  Ideoqne  etiam  hic,  ut  sapra  v.  BT.,  Ìnt«rpoaitam 
morbi  deacriptionem  prò  principali  habet  sententia,  non  remediorom  exposi- 
Uraem  t.  264.  sequeniem.  —  252.  Fila  tulit,  h.  e.  conditio.  natura  apum, 
nt  etiam  fi/oc  a  Graecis  naarpatnr,  —  morbo.  Vose,  alter  taba.  Eadem 
rariatio  insenitor  Geo.  HI,  557.    Vid.  Heins.  ad  Ovid.  Met  XV,  627.  - 


/.  ;  ...'-.i.::     »-••..     •"•   v.'*.j.   -;^-;:-i    :::.'Uir 

>  ."     -..it-    ,•••!-  .».         i--i.il-    i»L   — : Lia    -'Tù'-li-ac. 

A  ::     .::'.».■    ■:it.i.«..:     ■,.-i'.''.i^~;^*   ^    l--;.  .ii:-.    iiiiii»:3 

/  -:AM...f    i:    .;i»:.:,i.ii   -i. -..:   -iji  l:*:!:  l-u:  Ai^ecri:. 

.      Alii/r    ".u.':L3.;Ul    iTL^-l^"    :"ìI:-1itì1~  .ilj     illilla. 


r;4  ' . .  ' 

■'    '    .               il. 

i.:.i  - 

■ 

1'- 

*.-     .:     '. 

-  >  •                •* 

/    ..'rt 

-■  ..•        '*  -* 

■  ,   .    ' 

>■ 

'  f  ■ 

- 

f  ^ 
^"^ 

^ 

1' 

..   .    ■  . 

■y 

•  « 

1. 

■  •  ■  ' 

.  ■■■      -     .■      .    r 

. .'  -*.     •  . 

« 

.i. 

...I! 


-  i  ■  "  .CI  ■>*  /  .*  ■.  *?  j.     Cf 

1  ■'-    I  :  «  ■>*.     •.*:   Laor. 

•         -j. ■...■»;#»    ..*./#.  f-»f.     r£.niCTÌ 
-    :_:   -     i.;    A-!l-    r*.    3L   - 
iTitì      '  f  »  -  •  .    ;.  I  ■  :  f  -    .  :  '  ■  :     .'     1  ^       _  *•     "  •;•   -  -    -'/.i  «-.    '.i'..'^    ^aSi 

.  ■  .  ..    ••     ■.'.■■•.:..       ..■•■  .-■'    '.Ili     .'.      '..r    \Jl5.   ;^    •:':«!.■  - 

^'    .II.     ...i^--        .»..:  *   .  ;  ■:....:.    i-u-li-    .i    u  r'i'j  :•!  ?'kw 

.    .."■-         .    i--    ;.  • .'.  -.    ■  "._      .i'j...-  ù.\^:   -1   >:::■'=  j."*:!!- 

'•t.-         •■  .       ;...     ■     i^...i.-      i.--."..     .J..-;--         *••■:    *-"-    '-ìl- S'Ìt"    H'iy*i.; 

.  -*•.  .■-    "i  .'•.   "..fci' ■    .-     ..       1.  ".    .  :-   i    •    .•••..    :.•    .'.rt'-—.»   r'  iii"cr  se  iii^xu. 

.■'■••■..      .■.—  *■       .-■-        ■■       •__:•.    :-'   .L-:.    Vii.  ófi     luftìtòta 

^'-      i    ..    .".    f        ;■■•.        ....     ..       ..'-       1^:^'  -1   :  LI-  ?-L  "U.  221. 

•••'••■.  ;.i-         ...i---..     -.;..  :i-     :  ■ ..  :   "■_■.      './ix?:    vrl     ivi    apam 

.■.<^x     ..........  .         */v  ••       • . •"-   "j.."     .  •;      a.-'.t"  ":    H.  Ah    LX.  4u. 

■  1...  ■■  ,..■*■■  :•  :..—  ■"-  -  -t"  .  r  w  :  -  -■  -  *.u:  *  '■  -i  •riÀFÀ"/!-  ^y  ffi 
'?.<''/■  ••„'.k;..7  '■-  r  .!**•.•  -.  T-Sk'.  V.  Ac^r'.'tantw 
i..'-       i.--       ".      ■.*.".-...  .-i".  "^'vj    ..-/•'  :  ■•  ■■:  /••r.^r'.  inedia. 

•■'.    .*     •-      -.---  \t..  -     i.  — "    -.  _.   - •'.■^i-.  LL'cf  m-jrl'i  can- 

•-*        .:.  .      ...  ■  •    .•-..-..-i   ...:.-i         -••  :  a   .•  r^'^i:.       -    ':jntrai'tv 

/'•}■'■  j     ■•'    '  _r.-  ' .  '  .--.:■/':•  "        ■■■•   .Tiv.    .Vrà  kTanifeitTir 

r.  •     .■-• •■    !•:  .   ■ ...    :.-i-.-      ^'-.' ■    '■^-j.'-  "   -     ; ->  ■::*"  5s:hiiachii 

..-:*.; 4    ..   •  .^      f'    1  '  .■  <  "j.:  •     .  *^.'     -ri.;'. /v   p'ffro;   qui 

■.<*.*•....    i  *'■        ..    i.'t'    :     ;    .;    1-     '1  .       ■.■••    '.  . '•  •  ■r-'i/-.  '.uj'*  te  coyttiU 

/■-.->/.-.       \...   /■•  .'.^.  •     -  •  .    -•  .i;     H  7    L/.?:    I.   11.  \6  j'ri'jtts  colli' 

YT*.    ■*.   fi...   .      ^,--.   /       ^, ---      -- .    .         ■■'  .  ►.■■     L."v.:ii   ^-itAni.     -^Vid.  C>- 

:...„■'*....'.  1.;  'Jm;  *    •■-  ::ji  -.1     :.  .  :ri'M:;ir  su^mrus.  sire  ad 

*.;..^..'.  :•:•:;■     .-   -.:      ..-. j.v  :     .;       «r.-    j..   !'♦»*    P.  et  Senr.  ex- 

j..r. .:.'     ; ..'  ...    Aj.4i'r.    t:-    .:.:.   ..:  '-.  .  -■  .  -■;  :  •.■mi.  ab  un-.'  angalo  ad 

■a^\  Ài*'-.' .    ;     ;....-.-  j. .-:■.•...     '    .aj.:.  :r.  i.a     r-Liii'-s  suàurr>.>  continaatu. 

.'..I    .:.'•;..!*      .-i       \  r^ :  ■  *.  *.    i"  :.  :  '-.'.    ili.  '«i*'.*     mors  tractìm  ytt 

(..■;:..'* fi  .;•■:.■..'.;  7/*  .  l  .-  r  •^...  .  • ...  1..^:;  ic  tempore  est  simpli- 
'..  r  •■-  t-.r.'T.  ii;  ■:  :.-  :-.-  -■  :..  tV  •  ::.:-::■  r. '*.'■.>.  sod  (".'tius  per:  trtcto. 
|.r.  :..*,'.  -.f.!t .  '•  f'.,'  »■:.-  J'  ■'  .  :  :  i.^i-.  -.-ilìiu  2M:birach.  p.  620.: 
.  M.:..  •..:••*.•  .-Aj  ;•";.--:  ;  • -.u  •  :.:::;  L:.,":  i.trLi  L:i:mentiuiii  propriam  et 
1  .•■..- .fu.  r.  ..'i  ':U::Hi  .i  .*  .if-r:.  • -lii  •.:  :  r..:::i."  Ì't.  trtiaiu  quat*  Aiueis- 
m  lur.ij;i  N  .".  .X.MìaI  I.,'\\1I.  j..  .'.■.•.  .1-.  i.  v  -  l  •  lui.'ubri  experientia  edi>cnii 
r'rr-f-?.  'J**!  IriKi.-  •  !.i]  d.r.4T:  ri.:.  >  -ir/ur  V-tì:,.  ut  l.»oum  puetioe exor- 
jj**.  'ji.'.iii<i']/(i  .'l-.z.i  iaiii  M  111.  il  XIV.  :.>i4.  r.T  alihi.  Ct.  etiam  TibuU.  UL 
1,:;l->^'j.  jr>fj.d,t^  A't^t*,-.  «  !.  i'rj .  Ill.:i2.  i:.,  Ll,2n.3b.)  mcnuUc^ 
artftnt  Ètirtiéi^  («/'/ //«<«;  /i*  imtttni.'  /rt'j'*hi^  A''*Wr  'ìoat,  et  adlìott.  ad  Geu. 
1,  \*iZ.  *:r.  III.  27';.  iinumltim,  i.  >.-.  intrrdum.  Via.  aduott.  ad  Aen.  11. 
.'j*i 7 .  -  Sili r  i>t  i ,nn  n.rn'  fi rtit.  . . L' 'iiL'- ■! • .  ri'-" rii  ift'lrmt  imtnunnurat.  Se 
fc»ii/ra  il,  l'il.  ih$uUirt;  Ululo  II',  III.  l-iJ.  nur/'ud  innurc  rapac&t,  II,  4^' 
iuhiart  -ftOMU^ i  aTiju»;  itji  <ji{'}.uii.  Ina  Luori^t.  p.  4;i5.  in.  tftwtMngere,  uuem 
vi'l«r.  (.1.  adrirtt.  iiii  i}\u\.  Mct.  Vili.  141».-*  Btinn.  Unius  taraeu  libri 
ii'^n  'iptiiiii  au'rt'-ritaT»;  liji;  iiiliii  uiutandiiiu  r>Si'  patct.  -  262-  mare  *tf/- 
lir.iiarn^  hollicitatuiii .  L-MUiniótuiu.  Hac  prima  et  propria  sìgnificatione 
Ifjfitur  Adiftrt.  aollicù^u  t.'tiam  apud  Lucr.  I.  344.  Vi,  1034.  Ovid.  Fast. 
V,  720.  et  alibi.    (.')    quav  de  verbi  tfuUù-itondi  usu  ad  tieo.  II.  41S.  ad- 


Aestuat  at  claueis  rapidus  fornaci  bus  igiiis. 
Hic  iam  g&lbaDeoG  suadcbo  incendere  odoiee 
Mellaque  Dariiadineia  infene  canalibus,  ulti-o 
Hortaatem  et  fesaaa  ad  pabula  nota  vocantew, 
Proderit  et  tuneum  gallae  admiscere  aspo  rem 
Arentisque  rosas  aut  igni  pinguia  multo 
Defruta  voi  Psitbia  pasBos  de  vite  racemos 
Cecropiumque  thymum  et  grave  olcntia  ct-iitaurca. 


natanmns.  -  stridii  prò  mlg.  strùiet  Heins,  e  Medie,  et  Gud.  a  m.  pr. 
reatituit.  Sic  infra  v.  555.  *lri<lère,_  it«tnqne  Ata.  U,  4t6.  et  Vili,  410. 
firidimt  et  IV,  USS.  utrùlit  ex  melioribns  Utris  leTucatón  TÌd«uiiia.  Étism 
Loer.  TI.  149.  Hor,  Sat,  II.  8,  78.  Ovid.  Fast.  VI,  I4U.  id.  Trist.  1,  li.  9. 
Stat.  Thcb.  ^1I,  7To.  Plin.  Kuist.  IX.  26.  aliiqDe  forma  antiquinre  »tridén 
ntantur.  Cf.  Bnrm.  ad  Orìd.  Met.  DC.  ITI.  Cort.  ad  Lncan.  V,  69u.  et 
qaae  de  ionais  ferorre  et  fervere  ad  Geo.  1,  45ti.  dLcimaB.  ~  reflae\*ti- 
6u»  itndia,  dactibus  litura  allkis  et  inde  reiectis,  cura  ex  alt^  aesitUE  le 
ìncitat.  Peerlk. ,  cum  mare  non  ttridat,  niù  in  velieraentiasima  procella,  sed 
•olito  more  refluens  tautuui  murmnret.  p.  287  bone  totniu  veraam,  qni 
Mne  abeat  a  ParrhMi.,  Hpnrìuiu  cenaet;  quare  etiaiu  Ladew.  veriom  certe 
ìxtàa  indusit.  Sed  vid.  Ribbeck.  Proleg.  p.  S3.,  qui  euin  defendit  eoli. 
Hffm.  IL  XIV,  Wi  EU.  —  263-  „  fornace»  snnt  fabrorom  ap.  poStas.  Ternae 
«nuparatioacs  ex  Uomero  eipreasae  il.  XIV.  ZfìA — 399.  Ali&m  Homerìei 
loci  iiiutationei»  in  Quinto  Smymaeo  videa»  V,  364—380.  et  386— .189.,  ubi 
bdle  agnoscee  taiariem.  ai  cum  Vergilio  compareg."  Heya.  Wagn.  famacem 
nlcarìam  <;o^tandaiii  putat.  Cetenun  Haapt.  t,  260—263.  irn^fv^i'afoic 
ngnìi  ineltuit  —  264.  Hie  prò  tum,  de  tem^'ore.  Tid.  adnott.  ad  Aen. 
I(  788.  —  galhaneot  odore*  prn  galbaao  odoro,  at  Geo.  I,  SS.  eroctQe 
otUm*.  Vid.  adnott.  ad  EcL  IX,  46.  et  Aen.  Vili,  536.  De  gaUano  ni. 
adnott.  ad  (ìeo.  ITI,  415..  de  ipaa  re  antem  lùc  commemorata  Colmn.  IX, 
I&,  5.  et  Pallod.  VII,  7,  2.  —  tvadeòo.    Vid.  adnott.  ad  Geo.  ni,  329 

—  266.  canalix,  Rinae  urjrf  Trog,  ut  eanaiictda  Varr.  IH,  ."i,  14,  ot  ca- 
nalicidve  Colimi.  VID,  IO.  5.  Cf.  Geo.  DI,  330,  et  Voas.  ad  h.  l.  -  266 
ultro  Hortantem.  Cf.  adnutt.  ad  Ecl.  VUI,  52.  coli,  cum  iis.  quae 
aupra  ad  v.  204.  adseripaimna.  —  fe»»aa,  aegias.  ut  apad  Hor.  Carm. 
■aee.  63.  Ovid.  Ber.  XXI,  14.  Tac.  Hist  m,  2.  et  alibi.  Cf.  Bonn,  ad 
Otid.  km.  n,  13.  2.  —  ad  pabula  noia.  Cf-  Geo.  1,  363,  IH.  130. 
PhMdr.  fab.  append.  3.  5.  Noiiu  euioi  a  po^tis  aaepiaaime  dicitnr  de  rebua, 
qmbiu  adaueti  aumus,  qoaa  amaniQB,  in  qDÌbna  cum  maxime  verttamur.  et 
qnae  qaoeunqae  alio  modo  noa  attin^cuut,  at  docet  Sohiiach.  p,  S07.  -^ 
267-  tunium  gallae  gaporem,  prò:  aaporem  tanaie  traila^-  »t  modo 
gaibaneo*  odore*.  Cf.  adaott.  ini  Ecl.  IX,  46.  —  ,.admiteere.  icìL  iUis 
mellibuB,  quae  infnndis.  Colom.  1.  1.  Id  non  occidù,  aratidiiieù  mfuti 
eanalibui  offeruntar  cibi,  maxitue  decocti  melliti,  et  cuiit  galla  vtl  arida 
rota  detriti.  Galla,  eicresceuK  ille  in  ^landiferarum  nonnnllarum  arbonim 
foliii  tnmor,  insectia  inandna,  adstnngentem  habet  naturam  (unde  h.  L 
éapor  gallae  prò  galla)  itaque  prollnvium  aiatit  alvi,  quo  laborant  rere 
ei  certe  pabuli  verni  genere  apes.    Cf.  Colnni.  IX,  13.  3   Varrò  III.  16,  22. 

—  Defrutum,  vitnun  dolce  ac  coctam,  de  qno  multa  apad  Scrìptorea  B. 
B.  et.  not.  ad  Geo.  I.  295."  Hei/n.  De  wm  defruti  ad  morbo»  ab  apibna 
aroendoB  cf.  Culum.  IX,  14,  là.  —  Ftiihia,  vitia  utiliMlnia  pBasis  nvis  et 
^00  patto  inde  conliciendo.  Vid.  Geo.  II,  93.  —  270  C'eeroviumgue 
fAymttm:  vid.  «ap.  v.  112- et  177.  —  crit/aiirewi»,  Taiwvd^iUdmiraiii, 
I.  Centaoro  Chirone  nomen  traiit,  qui  eo  pedeui  Herculis  aa^tta  mloera- 
tmni  ranasse  dicitori  qnare  etiam  Pel«thronÌHm  appetlatur  u  Peletlirouio 
Bonte  (Geo,  111,  115.).  ubi  Chiron  babitabat.  Vid,  Pliu.  XXV.  4,  14.  à, 
30,  31.  Vocatur  etiam  eeataurium  et  eenlaaria,  cinaqne  duo  genera,  loaiiu 
et  miniu,  diatingnebantur.  Hic  de  oentaoreo  malore  aenuo  est.  quod  Bo- 
naai  M  lerrae  vocabaot.  Cf.  Dioaoor.  Ili,  S.  9.  la.  6.  7  Spreiigel.)  Theopbr. 
b.  pL  IX,  4.  et  19.  Plin.  XXVI,  5,  15,    et  alibi.  —  grave  oUntia.     Cf 

wuiu..   paa«  I.    ED.  tv.  32 


iyi  ?.  TL^y-lLl  MAL/XI- 


r.-'   -*.A.v.  .1   -  :.-.   '..•ir.:*,    .'—  -.11  - 


^.  i"-  i-  •.. --^'        •  -      •-         i  _,-•-«     i"    Villi 

•  ■-  .       .      ,  -  " 

f  ..-.:...•.!.•.  V. .;ì>:  -.'..;..r:  i-j'--:j'i  :-iirr*r;  275 

.1.-. ^  :.•  .j^.    .*r  Ti:.  ..":  '.i-ij  li-  '«'i^^iii  i^z^zi. 


6>  /./-v  -  -•'-'-.-  •  -.r'-.-rf  .  —  '27 f  :'.-;;..•.  l'-.'pUriijue.  sif 
V-*...    •■:.  .■-*.  j-.      i .    .' .   ■     :      !'•       !.•  il*.'      '--  .     •>f'r'rt-'i   ^4  rfr  •/»//..  ,de 

..  -'a.-..  P...  XA»;:  '  :  '  r-.v:  1--  .  ' .-  .v- -.ó- .■:.?,  SiernUutne, 
*4,:.  .'.      ■.■i'.'i...   ;  i"  :*      ...    •:    ^.  "•     "«.-j.!.^-  .,---  >'-r'.i->  ^  Mc-Ua  s. 

M'..4    ';i.-..4-'    -^i.   ...1    -....-  .     .;•--■■    -"•   .  .:.     :.;:*  r.iis  {.'lurìmm 

.;.  -  r..^* -."  ■.  ..'■:.  .i-  .  •-  ".•  '  •  .._  ..  •.-."  --^  •ai-.r.  ■':- •:aiii^.  qua 
'«-:/...■     •     ..:..     i.\.   :      •  "  •  •      :•    •     :      t  •.  -.'il.  u-l  iovouién- 

■:.;..  .*.  «f-  .  iJ.  jj  vr  •  -  ■.•■■'■  *  -  -'»  •:•:'. ^•'•'.■lìiii.uii.  i.  e.. 
-; -,4-    :*.....  ■.    "...   ;.".  '   '        "JTo     .  '•'  •    •>.  .r. .  !..  V.  UH'.' e'>deiD- 

.j-.-  -  ..  .  •  i*  I'.' ..  i.-_'. .-  .-  :  '..-  ..  -j".  '  j.  :;  :*.  -:  '-'i'o<^;*^i»  sit  raiiii 
t-.k^--:'."  -i.  :.'■:.-  .'.'•:  -  ....;  .'li.  >--.  -.  .:  •  ;•  '.  e  .  t.vluiu  uua  de  ra- 
•ì.  :.  r-  ì:ì--  ....•"..-  ■::.-..■  //•  ,  .  I"i  '.u:..  V  ■:.*..  .  -U.  PUu,  XXI. 
7.   L"i  .    .:/.  ■!•:   -a;..':  si  i-j!'.:-:     ."•'.  .-.;•■«   ••..'.'/»•-•/,    tfen^a  rtitdi 

voi"!  i^*t*n  f.r»  'it/rt.'.f  r .' *  ■ ,  •  -  ••■  /j*  .•  -.^  l''-v.'"lji.  Tallirli  J?.  2^>.  pw 
tu*yj/if*   -tp...  ftipttf ,        274    «7.'»-    -i     '•*•;•    \i  ••♦   •"•:.;    ri-.'re    AavM,    fuliis 

a.Vrr.  "..  .la»- 1  r- .     i'  r  •■  >'      ;»  .*•  1 1  !nt- ri  r-iji  r- -ri^  ■•rb«=m.  per/olia 

•■i*-r;  r--  •■!■.- ì-!:i  ::■:.*  :.-r*;.  ::a*  »!.*•  ll:j»-:i.:.;>  t  <*,/  il..cvt  V.i»s. .  Ciiiupa- 
r<t;.-  •»%!■!  M-i.  III.  *•  ^-i.  !•  Nar- ..-- ■  *-!•>•"■//•  nro  v  or  pare  Harem 
/,«.*;„/•//./.    /o/«'-    .-..et/.', /fu   f,'..é,'n,(i'f„éj.   fii'ò'-.  Pallu'ì.  VII.   lu.  Khamcteuitli 

tpuhn^  floi  ntnoitiir .  «riu""!.  III.  21.  r^'^nc  ìn4tì.'i>ì'  rifUfuIuJi  aurei  rolurii, 
ali;-..jù»r.  ••■iarn  «ira-*  Tum  r.r  'H.i- j-hr.  1.  Jl.  .  Wi-s.  ulà  ,//o«  et  iiv^ct^ 
ifAt\"\tì  .-i^'iiil.  iiiiL".-ti».r-  i^urj'-^iir.  I»».  Pr.-n  //»*♦  ci",  uilnutt.  ad  (fe<'.  1. 
•^(«♦i  «-r  HI,  .{••7  .r  .].•  j.uri'Uni.-  viula-'--  f  l-rf  a«l  K«-l.  II.  47.  -  276.  So- 
li ut  jir.'i"  •t-rtis  v\  h"i"  aiii"ll«i  ii.  xi-*  Fi  ^tuu*  'irnuri.  In  lioo  versu  iuK 
ha-r'-T  VV*ri'h'rt..  <!.•  \.r--.  iiiiur  'S'i.-j*  y.  •■■J.  prìiniiiii  qU'ul  iiielìturgi  nihil 
pr-ir-u^  r't'TuT.  .>-<]p".  ''iain  Jt.-'riiin  aras  aiin.-U-i  .-ar|n.'  i'««roiiari.  tum  ^uud 
abnijita  tnuji'iriiiii  TniitaTii.«ii»'  rraisi-ntìVm^  iii-<-ii|iinniiì  inseratur  ih'aetontuiu 
oriétitne.  ytiìti ,  •l'-iii«ji]i'  ijii«m1  hinjfUM  vix  u>uriiari  |i'»s.«iit  de  Horuin  coronÙL 
«jiiiii'  noli  t'fpjiifantur.  <»■*{  TuTtaiitur  :  fUiiu*  laliii.  ft  RihlH^ck.  adsentinutnr. 
Wai/n.  aut'iij.  a^i  Itiim-  4jMii<(Ui.'  vitsiiiii  |ii.'rtini'ri*  arbitratur,  quae  ad  t.  '2^. 
adiiutavi-rit.  ♦•!  in  \t,r.  turqios  niliil  iiiu.s.s..-  iviist;t,  qiiod  offendere  possit. 
rum  ìvu  int>'llì;,'i-ii<la  >it  ri»r'ina.  i.  •-.  flvirr>  in  urboni  nexi.  sed  serta  tor- 
tii'i.s'i  H».-Mi  aras  rin^'i.Mitia:  atiju»'  ('■  minarti  in.  ^'t  ipso  vorsuiii  defcndeu». 
«rtiani  iti'.ii  III.  l»iH.  v.M'.-ni  ttirqtu.K  jiaiili"i  lihcrins  et  ìndìligentius  ^,.iritó 
HOìin'  inn,t  of  Htn't'tiwt^s"  usiirpataiii  mvonirì  iiK'Hiornt.  Qu<mi  ut  cuncedaiQ. 
iii>t;ari  taii^.-n  iii-i|uit.  liuni*  vt-rsuiii  ad  «{Ui/iii  di^l'endendoiii  non  suffìrit. 
(luod  l.aili-w.  «t  l'i<  rlk.  ••xistiiiiant,  adikì  ciini  a  {«K'ta,  ne  quin  in  quai'reDiio 
M'irt'  <Tp-t  uiliniiduni  lan^midinii  l't  in<i)i|ii»rtununi  liic  interponi:  qui  cuu 
adililaiiH'iiYi  ex  <iraiiiniatii-urniii  l'abriea  pr«>tV'cti  lueulcnter  prao  se  ferat 
s|i«-4-i<>ni.  iitMjUir  iu.sta  causa  appan-at.  cur  a  Ver^nlio  ipso  postoa  in  margini? 
adrirriptiis  Iiutìt  .  milii  qinxjue  spurius  et  reiiciendns  videtnr.  Quare  eum 
Clini  KililM.'ckio  nnris  <-«'rti'  inclusi.  "('('.  eius  ProU'jj.  p.  43.)  Peerlk.  p.  2!tó. 
fiar  eiiiiìiTtnra  ei  .stiidet  succurrere  :  Snt'jte  Ih'ùw  lu'xm  vrnat  ile  torquiÌAU 
tiniM  f-t  'l'ittlcr  Ppitrr.  p.  7.  euin  pust  v.  27s.  vult  tranKpositnm.  —  277 
./t\ninìs  in  rolli hin*,  (juas  pn'udt's  tundent  ivid.  Geo.  I,  I."i.  et  al.):  nani 
intrniorantur  jìtuttorrs^  qui  iiitt.T  pasemduni  eolìijfunt  herhani.*'  Hci/n.  Par- 
ticipiuiii  IVrI.  Pa.sK.  interduni  rarticipii  Praesentis  loco  de  rebus  dici, 
quuc  nunc  fiant,  non  ant<>a  factac  sint.  iaiu  ad  <reo.  I.  2U6.  vidinius.  Nesn«> 
taiiien,  an  Wa^i.  rrctius  co^itet  de  lenisieìo  iaui  peraeto,  cam  ameilufian- 
tuiuno  Hureat  et  fenibìcii  t^Mupore   caule»  flureui  progignentes  .nondam  in 


OEORGICON  LIB.  TV.  499 

Pastore»  et  curva  legunt  prope  flumina  Meilai\ 

Huiua  odorato  radìces  iiicoqiic  Baccho 

Pabtdaque  in  forìbus  piemia  adpono  caniatrU.  .i^u 

Sod  ai  qiicm  proles  subito  defecerit  oiddìe, 
Nec,  genas  unde  uovae  stirpia  revocetur,  habcbìt, 
TempuB  et  Arcadi!  Tnemoranda  inventa  magistri 
Fandere,  quoque  modo  caesis  iam  saepe  iuvencis 

tnoeu  prodierint.  —  278.  Mr.lla,  Huvins  agni  M&ntiuuio  vìi-ùisb,  et  in 
Onium  se  infundeDB,  oueni  etUni  eomniemnr&t  Cutnll.  LXVU,  113.  Brìxia 
•  -  Flamm  qiiam  molli  perctofit  jhtmine  Mellu,  ijQiuue  etUinnou  codcm 
nomine  dicinir.  (Vid.  tibnini  meun  geagt.  111.  p.  5un.^  Cod.  Riiln.  pef 
Jhanma,  i.  e.  per  rip&s  flnrìi,  guani  lun^  Boìt.  qnod  volgari  lectioni  prae- 
'fert  Borni.  cuO.  infra  v.  45T.  lìum  U  ftgerH  par  Ihimitta  prairenpg  et  max 
MrpoiUem  ripim  —  279.  oilornto  Burcho  oOorom,  generoaniu  VÌnum 
■JKmfiulitiir.  Vid.  odoratum  l'irrnm  ap,  Grst.  Cyneg.  415.  Rovi»,  eonfcni 
Itìwt  Theocr,  XTV,  Ifi.  et  Colimi.  IX.  i;i.  ».  OJahM  tamtm  ftwit  nwelU 
rcàix,  ettnu  eat  fmter  Ititeu»,  purpurea»  fio»:  m  cam  vtterr  Aiainato  vivo 
deeoeta  tnìrtnàtur,  et  ita  liipuitiia  n'un  nicewi  datar.  Cetemm  et.  ndnntt. 
ad  Eel.  IV,  32.  et  V,  m.  -  281.  ,.ln^dittir  nobiliRBÌmnin  lociuu  de  re- 
pannds  stirpe  annin,  cum  morbo  eummii  tota  interierint.  ScqQitar  sul«ni 
opinionem  vcteribns  cammiuieni  (vid.  Van.  II,  5,  5.  Ili,  16.  i.  et  multoB 
apad  Intpp.  ibi  et  ad  h.  I.  landaW),  ponse  ex  bove  caeso  nnva  apum  eia- 
nniia  exclmii;  qnod  Ai^yptioram  inventiun  et  artificinm  esse  valgo  iactn- 
batur.  Magoncm  et  Dcmocritum  potinsimuin  haeo  tradidisse.  e  Còliuu.  DC. 
14,  6.  et  2.  I.  dìacas.  Fuisse  videtiiT  ÌUa  Oricntia  olim  commnnis  npinio. 
nt  omnino  intecta,  ita  apes  ei  patriboa  eadaveribne  onerari:  rni  illa  ob- 
MTvatìo  fnrtaBHe  lomini  fccerat.  qnod  apes  in  iia  terrlB,  ubi  pasdm  per 
■Òtw  et  Bine  cnltu  vagalantnr,  mei  int^rdum  m  cadaverìbiu  exsìccatis 
tiene  videbant.  t'tiina  rei  obscrvalione  adducti.  fnere  qui  affimarent,  se, 
«un  apu'ui  exaniina  nova  babere  vellpnt,  verno  anni  tempore  cadaver  bovi» 
commodo  loco  eiposuisse,  qno  apea  tamqnam  ad  alvrnm  cunvolarent,  et 
n^a  0 va  depone rct.  In  an^niatam  Ulam  domum  v.  2115—298.  otite  fVa- 
gnntia  appoaitue  casiae  tbjuique  v.  3o;t.  304.  allicivbantQr.  Qaod  autem 
Dontondenuo  enecabant  bov'om,  ìd  vcreor  ne  inani  opinioni  Iribuendnin  sit: 
nin  qoifd  fcirta-ise  aio  putrefactio  accelerabatur.  Oeteruni  a  Vergilio  inven- 
tsm  no«  ab  Aegyiito  in  Theaaaliani  traductnm  est.  Vid.  inf  v.  317." 
Race  fero  .ffe^.  cf.  etiam  Yosb.,  qni  teste»  citat  Antig^n.  Carvati  33.  et 
M.  Nicandr.  Tber.  74).  Varr.  Ili,  II!,  4,.  lins  Arebelai  lucos  ^erentem: 
ìt«f  ytvfi. 

novniDi  a  nova  stirpe  orinnduin.  —  revoeetar.  Cf.  Aen.  L  33^.  revocato 
a  aoMiane  Teucri.  Poerlk.  p.  289.  vv.  281.  i-t  82.  sparìoB  eenset;  sed 
lìàt  fiadew.  BnirtheU.  p.  24..  qni  inter  aUa  docct,  coniunctìoncm  Fntnri 
I.  et  n.  in  aenlentiia  coordinatis.  qnac  vocantur,  minime  posse  offendere, 
pim  bic  inopia  conailìi  tempore  defcctitm  aeqncute  adhnc  dnret.  et  hos  locos 
elnsdem  generia  confeni  inbet:  Cic.  ad  Fam.  X,  14,  2.  XIII,  65.  2.  in  Cat. 
IV.  6,  11.  Ter.  Hec.  599.  Propcrt.  U,  5.  2!  Hq.  Etiaon  ffibbeck.  Prolcg.  p. 
""    '      Tersos  defeiidit.  —  283     Prtipric  Reqni  debebat  aententia:  Temptu 


_  _    opM  egt,  nt  cogitatio        .   ,  , 

at  non  prò  etiam  pusìtani  esse,  «ed  Bcqnentì  ave  in  mtiqite  risponder 
A9tra.  —  „Arcndii  magiitri,  pastoria,  Anstaci.  Vid.  inf.  v.  317.  Se- 
qnìtUT  ÌKÌtiir  in  hoc  Maro  ooa.  qui  Àrcailiau  heroem  eum  edidenmt,  iottsr 
qnos  InAìn.  XIII.  7,  lU.  Alii  in  TbcaBalia  ftiisse  Aristacnui  tradidemot; 
Uem  in  inanb»  Cea  et  Cyrenia  «ultna.  Cf.  ad  Geo.  I,  14.  F.tiam  Maro  infra 
».  ai7  sqq,  Cjrenen  in  Tlietìsalia  eollocavit,  Penei  patris  antra  iuhabltantem, 
tpann  autem'  Ariataeimi  Temije  incoluisse  Bipoificat."  Hrvn.  —  Magiiter 
tatom  non  psatortni  videtnr  indicare  (nt  Ed.  II,  33.  et  111,  101.  oviitm  et 

rri*  magùler  commomoratur).    aed  praeeeptoreni    (nt  Ed.   V,  48.  Aen. 
3S1.    aL),   cum  dt»    eìos     «accntù  aenuo  Hit.  —   2S4.    Pandrre,  ad 


i 


500  P.  VERGILI  MARONIS 

InsìnceruB  apes  tulerit  cruor.    Altius  omnem  2B5 

Expediam  prima  repetens  ab  orijrìne  famam. 

Nam  qua  Fellaei  gens  fortunata  Uanopi 

Accolit  effuso  stagnantem  flumine  Nilum 

Et  circum  pictìs  veliitur  sua  rura  phaselis; 

Quaque  pharetratae  vicinia  Pcrsidis  urguet  290 


Lucretii  excnipluiu,  qiii  I,  50.  rerum  primordia  pandam  dizìt,  et  V,  55. 
omnem  rerum  uahtnuti  paiulere  dictn/.  Ita  apud  posterìores  poStas  band 
raro.  Vid.  etiam  Aen.  \1,  267.  Lucan.  VI,  590.  Stat.  SUv.  I.  5,  29.  etc. 
Ceterum  do  constructionc  tempun  (osti  pimdere  cf.  quae  ad  Geo.  I,  305. 
adnotavìnius.  —  Vorba  iam  no  epe  non  pertinere  ad  caesù  iuvetudSf  sed 
ad  verhuui  tulerit,  facile  apparet.  Simili  rat  ione  voc.  tleinde  alieno  loco 
ponitur  Aeu.  I.  195.  lubi  vid.  adnott.)  UT.  i>09.  V,  14.  400.  VII,  135.  — 
i^uoque.  modo  (vid.  ad  Aen.  V,  2.'i.ì  etc:  et  quumodo  iam  saepc,  caesis 
luvencis,  rruor  inttinvcraH^  coiruptus  ox  putredine,  tulerit^  protulerìt, 
generaverit  ^cf.  Aen.  1.  r»o5.\  oiìvh.  Adiectivum  insincerus,  afiud  aliom 
aureae  aetatis  scriiitorcui  non  invenitur  et  a  Ver^ilio  ipso  fictnni  videtor.  Ex 
hoc  ipso  loco  videtur  transiisse  m  Pradent.  HaiuarT.  4.  {insincera  aeiet 
oculoruui)  et  Uellii  V,  \\.  extr.  (ubi  Protaf^ttras  insincertm  quidem philosophìts, 
ned  iwerrimwt  sophintaram  appellatur.)  —  285.  Altius  omnem  etc. 
Accuratius  dieenduiu  erat:  Qua  re  altius  e-.rpefliam^  i\ani  priora  con- 
tinent  causam ,  cur  haee  oxponenda  sint.  (.f.  etuuu ,  quae  Ladew. 
1.  1.  de  coinpositione  huius  i^ierMdi  pooticae  exponit,  comparans  locos  Aen. 
I,  527  34.  et  IX,  267 — 71.  sniiiliter  oonstructos.  —  286.  omnem/amam, 
omnem  rei  memoriani,  narrationeni,  repetens.  Cf.  Aen.  VII,  371.  Ovid. 
Met.  VII,  520.  Ordine  nunc  re^tetatu  (ubi  alii  minus  bene  referamJ)  Cic. 
Leg.  I,  6.  in.  Alte  et  a  capite  repetere.  ibid.  §.  20.  Visne^  ipsku  iurit 
orium  a  fonte  repetamus  etc.  2o7— 293-  Per  totam  Aee}'ptum,  quam 
posta  iinibus  kuìh  desigiiat,  (occidentalibus  v.  2S7.,  orientalibus  v.  290.  et 
auBtralibus  V.  291.),  Aristaei  invento  utuntur.  —  .^gens  fortunatay\ 
terrae  felicitate  seu  fertilitate  ex  Nili  incremeutis.  —  ÌAinopu;s^  ó  Kawfiot^ 
Ae^'pti  urbR,  non  longe  ab  Alexandria,  quae  occidentalem  Aegrpti  partem 
designat  (est  enini  Caiionicum  ])rinium  ao  occidentali  laterc  Nili  ostiamo; 
unde  Aeseliyl.  in  Pronietii.  v.  S46.  fanv  noliQ  Kanufioc^  ^oxa'in  Jr^'óf"** 
Heyn.  Cf.  Herod.  II,  15,  97.  Strab.  XVII.  j).  800  sq.  Euntath.  ad  Dionyi. 
Perìeg.  Y.  13.  Mela  II,  17.  alii.  Reliquiae  cìuh  ilimidiae  horae  spatiun 
oecidenteui  versus  distant  ab  Almkir,  Cf.  liber  meus  goo^.  U.  p.  777 
squ.  —  ,,rellaeum,  h.  e.  Maeedonicuni ,  a  Pella  nobili  Macedonìae  urbe, 
unae  Alccatiticr  Pellaeim  nouien  accepit.  Ex  quo  autem  tempore  Mace- 
dones  Aegyptuni  obtinuere.  a  regibus  ipsa  terra  Maccdofiiea,  adeo  et 
PeUaeuj  appellari  {lotuit.'*  Jleipi.  Sic  a  Lucano  VITI,  607.  Ptolemaeos 
Fellaeuspuer,  et  ibid.  v.  475.  donius  eiu.s  Pellaea  vocatiu",  sic  idem  V, 
60.  de  Pellaeo  dioilematc,  X.  511.  de  Pellaeis  muris  {i.  e.  Alexandria). 
Silius  XJ,    3S3.  autem  de   Pellaeis  sceptris  loquitur  etc.    De  ipsa  PetlA, 


Aeau2)ti  Lìbycas  Nilu*  staynaret  arencLs)  Clauà.    Idyll.  IV,   38.    et  FUn. 
XlJl,  11,  22.    Eadcni  de  causa  Padus  Lucano    IV,  134.    et  Ganges  Cortio 


Vili,  9.  stafptant.  -  f,nictis  phaseliSf  pulchre;  nam  hoc  proprìom  Ae- 
gyptiorum,  quemadnuMlum  ex  Diod.  I,  87.  et  Herod.  Il,  96.  97.  satif 
constat,  ut  certo  navicularuni  genere,  cui  Boris  nomen  erat,  per  NHub 
discurrerent.*'  Heipt.  De  bis  levibus  naviculis  in  phaseli  (vid.  ad  Geo,  L 
227.  i  gpeciem  formatis  Voss.  conferri  iubet  Strab.  XVII.  p.  788.  Lncaa. 
IV,  136.  et  luven.  XV,  127.  Adde  Catull.  IV.  1.  Mart.  X,  30.  Cic.  Atti, 
13.  etc.  —  circum  -  -  rura.  Ita  Praepositionem  in  carminiboa  haud raro 
aliis  verbis  interìectis  a  Casu  suo  disiungi,  rea  satis  nota.  Wnnd.  oonfeiri 
iubet  simillinium  loeum  Hor.  Sat.  I,  6,  59.  non  ego  -  -  circwn  Me  SaUh 
reiano  vectari  rura  ccUfoUo  -  -  imito.  —  290.  f^ Quaque  vicinia  Ferii' 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Et  diversa  mena  Beptem  clìscurrit  in  ora 
Usqne  coloratìs  amnis  dcvexus  ab  India, 


di*  urguet,  h.  e.  ab  oa  parte,  qua  A^jrpto  Persia  contermina  est,  «in 
ab  orientali;  qaae  yidna  sont  ac  contigua,  jioetìs  djcnntnr  tirguere.  Prae- 
stat  tAmen,  nt  l'icinia  dactnni  alt  a  l'ii^imuni,-  ita  ipse  amnù  nrget  ricinia, 
b.  e,  attin^t  fines  PcrBidia."  //ewn.  Sed  iaro  lairatu'  Wagn.,  HejniTus, 
Ini.  Sabini  anctorìtato  motnni,  andoin  e  Latinìtat«  eieetani  Tocabnliun 
i<>«tnifi)n  revocare  vulniase.  —  urgntl  sinc  Aceos.  Obìecti  Iwiniiu  etiam 
^t.  Hor.  Sat,  U.  2.  H4.  Pbnt.  Poen.  IV.  2.  .I.S,  Cora.  Cclsnni  fi.  1,  VII,26, 
Mtr,  alibi.  Coningt'in  eumparat  AcMih.  ARiua.  1004,  yiliaiy  òfiótoixoi  tttilàfi. 
„P«rKÌt  b.  1.  pru  imijcno  Parl.hicu,  more  aolleinni  Romanornm  poetarnjn: 
rie  Media Hyrìiupr»  v.  211.;  bine  et  jihareirnta,  qnoil  do  Parthie  proprie 
did  aolot;  qoig  Partliomm  pharetras  ignorat?"  Heyn.  Cf.  etiam  Hor.  Od. 
H,  16,  6.  Inf^  pharetra  ilecori.  —  utque  nb  Inili»  colorali»,  ÌJidf 
ab  Aethiopibne  (vid.  Geo.  II.  IÌ6.),  qtii  colorati^  ì.  v.  ìùgn,  vocantar.  n( 
Oaud.  Stuicb.  1,  2M.  coloratut  Memiion,  Ncmeg,  Cyncg.  261.  eolorrOu* 
Mazax,  Orìd.  Aiu.  I,  14,  6.  colorati  Sere*  ctu.  i'A.  Grunuv,  Diatr,  in  Stat. 
e.  IO.  a  BoTUi.  land.  —  ,,devexat,  KnraifiQ^t,  ex  altia  montiboa.  proclivi 
deMensn  in  planitiem  doni  dcfeitur,  pronna,  fecundat  Aegyplum  viri- 
detn  laete  agrormn  provento  [ef.  Val.  FI.  VI,  SU.  viridi»  Myraee  et  VITI, 
293.  viridi*  Petice,  a  Ladcw.  land.,  qoibus  addi  posmut  Hor.  Od.n.  tS>  H. 
virid*  Vtnafrum,  Stat.  Theb.  IX,  T69.  riridea  Avwclne  etc.|,  nìgra  arena, 
prò  limo;  e«t  poftiti  EÌmpl.  aolnm  (nt  G^.  1.  105.  Lncan.  U,  417.  «i  non 
p9f  plana  iactnU»  Aegypti  làbyeim  Nilu*  utagnaret  arenaa."  Hegn,  Of. 
Ge«.  H,  203.  ^^R  -  •  terra.  Et  cui  |>itfre  *olitm  (nt  Geo,  I,  44.  jHOri* 
aIa«Aa).  Sic  etiam  Prop.  V  (IV),  6.  S3.  pingnem  Enpbratia  ripani  mgmm 
Inrmnm  Tocat.  iVùra«  marÌHAamHeoominemorantnr  Aen.  IX,  711.  C«tcnun 
de  vocis  orthcigraphia  vid.  adnott.  ad  Ed.  VI,  8.  ..Igitur  totns  locue  bue  redit: 
Per  totam  AcgTpnun,  cnm  in  uceìdentali  Iat«re  circa  Canopuni,  non  lon^  ab 
Aleiandria.  tum  in  orientali  tema  fine»  Parthìci  impcrìi,  et  per  totam  tnferìo- 
rem  Aegyptnm  (nomine  Deltae  celebratntn),  omnit  regio,  tota  gena,  iacit 
talutem  eertam,  ponit  ialntìe  spem  ad  fidndam,  in  hae  arte^  reparandi 
apes  Gì  bonm  rìscenbiu.  Ijocnra  Taxatiggiinam  videor  mibi  rie  catis  commode 
interprctari  posse.  At  ai  iam  de  ipsa  sententi»  et  poetica  ratione  iudiciniu  fe- 
rsidltin  est.  Vergili!  acnmen  et  Terceiuidiatn  desiderare  mibi  rideor.  Nam  et 
nimis  pTotraeta  el  impedita  frìget  oratlo,  ot  panilo  ieionins  Nili  natura  bii  de- 
■cribitnr;  qnamqnaniBingulanienibrasan  omatn  ac Imnine  fnlgere facile  eentio. 
Praestat  vero  cum  cod.  Romano  [et  Bafii.  2.1  ordinem  lersiinm  ita  mntare: 
Et  (SpCT-Bd  -  ■  Usipie  colorati»  -  -  Et  viriilnH  [qnam  Voss.  et  lahn,  secati 
annt  ratinnem,  enadeut^  etiaiu  Weicbarto  de  versa,  inior,  ausp.  p.  109.]; 
ani  cnin  Medie.  IGud.]  aliisqae  onpluribna  {qnoa  Toningtnn  s^nitnr]  ita: 
Et  diver*a  -  •  Et  nridfi»  —  Utiptr.  Nani  nano  quidem  versila  £t  eirt- 
dem  -  •  arena  inerite  positus  est."  ITeyn.  Scil.  inter  v.  290,  et  291.,  ahi 
ciun  servant  Hanpt.  et  Rìbbcck.,  qui  tamen  Bosjitcfttor,  ..Bolnm  v.  2WI.  a 
prima  poétac  mano  esse,  qoi  seeundis  ouris  in  vicem  v.  269.  varia  teuipta- 
verit  nec  in  scbedìs  iniis  constitnerit,  otnun  cnm  v.  293.  verBna291.  an  292. 
in  loeum  illum  succederi't,"  qnod  (lauDo  artificiosiiu  videtor  atqne  etiam 
Coningtoni  imprnbatur.  Wagn.,  cum  panun  apte  insertns  sit  verms  Et  di- 
trerga  nim»  ctc. ,  neqne  protiari  possit  nimis  ampia  et  verbosa  Nili  desori- 
ptio  ponto  ipsius  NiU  v.  2SS.  nomine,  versus  291—293.,  qni  li^nntur  in 
DmniDQB  Codd..  videri  qnidem  Vergilii  esse  censet,  »ed  margini  e-jdida  for- 
tane  ah  ipso  aUitos.  ant  potins  ex  aliia  eins  earminibna,  deperditii  illia 
qnidem,  ab  alìimo  adscrìptos  et  bine  in  conteitam  ìnvectoB;  qnam  opinio- 
nem  trìpjei  Oidìcom  Inter  se  dìscrepantia  in  coUocandis  bis  versibus  miri- 
fioe  adinvet.  Haeret  porro  Tir  doctuis.  in  epithetis  riridi*  et  nij;ra,  et  in 
Perside  Aegi-pto  vicina;  cnm  nec  Parthi.  qui  saepe  a  poStis  Persae  vocentar. 
in  eonfiniis  Àegypti  habitare  iure  dici  posaint.  et  Antbes,  de  qnibas  Voss. 
cogitct,  Persaram  nomine  nnsquam  coiaprebendantur,  Quare  ipse  Peraidis 
nomine  regniun  Parthifum  bisqne  verbis  Svrìam  a  VergÙio  significarì  cen- 
aet;  verans  antem  291—293.  (qQibnm-'nra  Keightleìns  ap.  Coningt.  etiam  v. 
290.  vult  eirlusani.  qnemadmudnm  etiam  Peerlk.  p.  289  itq.  t.  290—293.  et 


'/fi  p.  \TP.Gnj  >r.\?.':-vis 

f  '                             "                                                                "                  ■       * 

f<  '            ■              *                                                                               "      ^ 

-r  •            ■ 


j; 


\ 


r;.  .*>.•:     .:••:*.;   P:-    •:.    F"'  !  .:    ;.     "»     -  r*    V    J«!   -2^ì. .    j>r'>    addita- 
'.'-•'     'f.;    ...iaV  >■.•..•      :•-.-.       r,--v  .  -Aj-iiit:  qu-'d  inihi 

■.  ..   .  f.i  \'i,..     ..     ^  ■':-.'  ■•-.  Tu! -;    ^>:  :. min  in  Cfnld. 

•f.-.  >.  ■:   •  .'    y.   •,  ..i    :•     •    •    -     -    j:.'.     -.1*.  :..-    .••••r:a*-  ««'i^pii-i'.»!!'-!!»  ali- 

j.rf'..    f. _• I-    I'  :-.  •     .1  .V  ::.    \  jvjt  ■   vicina   ••iiiniuiu 

■■  •  '.;.'-!  '.  .' .-  ■  ■-•  :  •  .  ■  •:  -•_::.:..  }'' '-!-':!:ì  ni  Ii'-ì .  ..lini  usijue  ad 
'.  ',-r  '..-■■  •  •:•••■  -r  }:  .  ..;•  X-rj]]!:  •••:.:;  p.-  ■inii.'-  A-iia^*  terra* 
.!*-;:  ^r.i'.i  .'■'.••!.  "■».:.■;  .  ••  r«  -  -!*;t-  ■■■niinuiii  a':t  Porsidis  s. 
Vii  :  .1-  ,.  t  Ir..j  ,;.■  '.  i;.;i..  ..j'  •.,.'.  .  ■:.-•.•••..  r'.n»  :  '^':jr«-  ■■^iaiii  supra  v. 
»)]    il.  M-     .«•   M'ir-.-;-    '•■.'»    .  ruT  Ìa:  ■:•  ::  :  ■'■i.     N-ii  'laliitaiiUT  irritar  reìi- 

i-i'-r.'ln    '-»    If  t/./,;    ••..'::.  .-^  ;ril   Ì!     M".-     I.'K-T:.   XV.    |»     :.i2 1   m|.    itr"j«"sita.   oui 

t\f'\'*f  i,  ^'0.  pr  ■  l'ti-itliè  I- _•:  *  ;1-  l*'it-é'i.^  M'ijii'ii  p'»]'iili  ruiuslani  Li- 
h'.'i  in  V.  'l'-t.  «  .j.-.i.-i-iii  ru-i  .  '  :.  ••*'.:uii  Il'ì.l-.-k.  lV-l»'i:.  ]•.  -1**.  Itaquf* 
rt't.h-.i  f»  -  v.!-:i*.  ini.Tij:-.  T,i!ii.-ii  ii'l  * "  ■!.  lì '111.  •■x--iii}duiii  Milirari  CMniiii 
■ifiifi'-.  'j'-.i'ii  r;iti-.iifF!i  ■  f;:irii  \V;i-/M  ij-uiii  in  flit.  P.-rriiti.-»-;..  ut  in  Phil"!. 
H-i|'|.l.  I.  I».  Jl"i  .  -t  Ln'l. '.vl:!  .Ili  v-iit"-  ••-s"  vid«.-i-.  TiTtU'r  in  Pn'irr. 
|i.  "  7  -'|.  V.  r-t.-  [.-.Tiu-  .;.■  .■r-iiiìaiid-:  1".»:;.  \V1.  Hi.  «Mi.  114.  i-t  v.  'Ì%S. 
flou  tirili*  Ut.  V.  2'tl.  illuni  f\fi*  tìlftf.'Hi  •.••rDciiduiii  '.'S.se  snsjiicatur, 
diiiii  ifi  IM.lf'iiii  •"l:Ti"fh-  \..r*'!-;  iimh  mutati  h-"'  '«rdiii"'  ap|>aront:  2S'.i. 
^•il  !»■{.  'MI.  MI  -.jij.  V;.}.'  4ri.'jiii.  «^uai."  liiliii.  aili'M'it.  ut  h"»s  versus,  qu<»s 
'piiiiiiii"  all'---*-  Il  •»!  p-o-:»-  t't  ad  -•  iitifitiaiii  a)»'>lvi-iidaMi  n«"«.'i^ssari«>  retjuiri 
nii-it .  «|i'fiiid''r«-t.  <^iii  pri"nnii  ■•tlit-iruni  il«-  lio«'  l<n*'i  veiatissiui»» 
H<ftti'iitia-  «-.i/ii-i^i-i  p-  «upit.  ix  l'iiirinaiiiii  »'dit'iiH'iii  «.'V'dvat.  —  294- 
inni  tftiltttr III ,  j.  !■.  iiiinit  >p'-in  .saliitis.  liothius  iin'ìt  malo  inter- 
pptatnr  [mt:  l'upiitiir,  «■■»ll.  I.iv.  Vi.  1  I.  rhtutimrns  (  ì  iti  Uri  nari  ttar  ultori 
Il  fitih'ilnitt  irrita  i(l|i  |'nMI>  nilil  I|ii<tr"  iiilill  lialn.'t  r"iiniiuu«'.  -  2t)»).  ..*'f- 
l'iiiri  ■•■'|'|.  '-X'''-r[itiiiii  t-x  FI"P-ntiii«'  in  (iH.ipnu.  XV.  2.  StMMitu»  fortasse 
nii!-l»  I  '-rat  V'ari iiiniii.  «-iiiii^  Iia»-  'li*  n-  Imimis.  ail  quoni  Flon*ntinus  i>ruvoi*at, 
ifitcri-idi<.-»-  \i'l«tiir.  funlrurt us ^  «'«lartatus,  spatii»  antrusto  taotus  ad 
Imiii'  i|i-.iiMi  ugnili.  /o/-//x,  uixo^,  il' mu  riihildrnm  in  nlfitwliiifw  rt  hifiiif' 
t/inriH,  iiii|iiit  l''rTi'ritiiiii.<.'-  lìijfi,.  in  nsii.s  cuni  lìihi». ,  \Va»ru.  (in  min. 
'dit  -  l't  Ladirw.  pp»  viilir.  ♦/'/  n-^ns  v\  .Mrd.  a  ni.  pr.  «.'t  Val.  rLTCpiuius,  oe- 
Irri'-:  rrmiti.iriliii.s  i'ilit'»ril»iis  in  \\\\\i.  Ii-<'ti<'no  arquiosriMitiìjus.  Ad  f-n*'* 
|»ra«'l«-n-a  iiu.^ijiiani  anud  S^vj:-  invi-nitur.  ///  tiMutt  vero  etiaui  Uco.  IH,  3IH.. 
lilii  \id.  jidn'iit.,  rt  \vn.  IV.  r»l7.  {'••••rlk..  rum  ntl  ipsott  a<f»jt  pr»:  ad  li»> 
UMi^  li'»^  ips'is  ad  Usiis  .  iiiin  Latinuni  >it.  p.  '2*X\.  r.iiuiifit  ntqur  htm  ìptDS 
itfifiiji  ini  //.V//N.  ipia»' «-iinirctnra  v«-!ìiii  ut  Tmld.  vt.'sti;:iis  ali«iu«»  nu»d<»  iuvetur. 
2iM».  .,/h'iir  liiriiin  l't  ini;/i'sfi  imhrit'f  h'rli,  h.  e.  aujjiisti.»  tOirt-.' 
iMiiii'^  ra^ti'rii-^  imp'ini  s<drnt  rava»-  ti-^rular.  iiiil,ririn\  i'Xpiiric.tìhHaartiìf. 
jin'.rii'^tis.  prrninnt  pm  fv.slruuiit ,  .>fi'd  nuilt«»  «dr'rantìus,  quasi  i*i»ori*cnt 
|rl(allL^l'^1nllt  ):    l't    (|i]atu<ii'   r«'lin(|iiunt    spiracula    ail   ({uatuor  oaoli   cardino-^ 


.MM.:i«i  11  .\iv.  i.>s.-'  ihifii.  \  Mi.  aMii.itt.  a«i  in'<».  III.  L'2i>.  ..tui.  i.«rti'»n'Ma 
nlistnn'titr  ipiani  «Mun  alt<Ta  olfitiiifm'  a  M<"d.  *'t  Sidìol.  Hitu. 'vid.  Ril.d»»*«.*Ii. 
Pi'idoj:.  p  liiT.I  l'xhiliita  piTiniitavit  llcins.i  dotV'iidunt  Vi»ss..  Wakel'.  ot 
lalin..  i-anhiui-  n-VMraxit   VNairu..  r'Uiiparans  (Joopi»n.  XV.  2,  2">,  :    /JtsVr,  rf« 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Tonsa  per  integram  Bolvimtnr  viecera  petlem. 
Sic  positum  in  clauso  linquunt  et  ramea  coBtìs 
Subiciunt  fra^euta,  thymuin  casiasque  recends. 
Hoc  gcritur  Zephjria  primum  inpellentibus  undae, 
Alile  Dovis  rubeant  quam  prata  coloribiis,  ante 
Garrula  quam  tignÌH  nìdum  siispendat  binmdo. 
Interea  tencria  tepefactue  in  oseibus  humor 
Aeetuat  et  TÌeenda  modis  animalia  miris, 


énonfiff)aj(&n  nàt  (où  ?oòc  Jiigof  Ò9óraif  xa9a^aìf  naì  lutraii 
nlaat)  Kixt'itfitt'aii'  otov  BfifiBja,  »ol  ^ìvit.  *aì  oto/ib,  noi  Saa  tS  <fiaii 
Tifnot^iai  lìt  xivnai*  àvrtfxaiav  lài'ayxaìaìì,  Waket  ad  Lncr.  Vi,  72à.. 
Mte  compuans  Aen.  IV.  440.  et  docens,  qnomodo  ei  compendUriii  scrìptim 
pbtl'mtur  alter»  facile  prwtire  potueril,  abgtruemH  verbuni  rei  violentiae 
mi^  eonveniro  ccnat^t.  —  802.  tolvunlur,  tondcndo  macerantiir,  q^iin 
eitnis  in  ptitndiiii!iii  abeant.  pellr  tanien  intr.gra  nianente,  ì.  e.  )ta 
at  p«]lia  non  [jcrtundatnr  et  dìssecetiir.  Florcotin.  1.  1.:  ò[i<<ù  lai;  «affi 
fff  uoiiVi  avrnlavviti'  ifvì,BXÌfy  ài  t^Hoiaar.  jA  m4  "'unfsi  ti  *oi7 
fùtii  et  rei.  ^  Cotcrnm  Haupt.  et  Rihheck.  ctiiun  hio  eólooiiba:  Vid. 
sopra  ad  Geo.  IT,  Itm  adnott.  vUcera,  caro.  Vid.  Aen.  1,  311. 
—  303.  Sic patitam.  Ct.  Aen.  Il,  644.  «e  pamtam  adfati  lìUeettiU- 
eormtt.  —  ImquuHt.  Haapt.  Uncnat^  Ribbeoli.  Unqntd  cam  Bom.  et 
Gttil.  a  m.  scc.  (a  pr.  in.  Ungimi.)  Vid.  aapra  ad  t.  237,  —  ..i»  elanao. 
luto  etian  desso  ulidncta  ianua  et  feneRtrìa,  ut  diserte  FlorentintiB  p.  407.: 
»ed,  nt  adiicitar,  XXI.  die  diea  et  panu  afir  admittitoT,  vento  tainen  ei- 
cIuko;  toni  rnrana  uiunia  oblita  Mcladuntoi.  Quo  factu,  nndedmo  inde 
die,  aperta  down,  eiamina  no?a  efTenreAcere  reperìontur.  Facile  ex  tua 
^iparet,  qaoniodo  mater  apta  in  olxov  (lenctrare  ^tnerìt."  Hiwt.  Voas. 
ootfert  Lucr.  I,  356.  dmim  domorum,  Colmn.  Xll,  praef.  3.  fruetu» 
daUMO  euatodiendi.  eiusd.  VII,  6,  5.  eentniu  *iib  uno  claiao  hiAtre  ri 
Moret,  15.,  ad  quem  1.  vid.  adnutt.  Altde  Sali.  Ing.  II.  loca  cltmta.  —  ramiti 
fraamenta  raraunun,  h.  e.  ipaos  rami».  --  catiat.  Vid.  aap.  ad  Geo. 
llj  313.  recente»,  iiiodu  carptaa.  —  305-  ,.HaRC  faciiuit  inGtuite  vere. 
Plm.  n,  47.  Ver  aprrit  nanigaulibua  maria,  eviiu  in  principio  Favorui 
kibemum  moUiiml.  caelnm.  ■  -  h  <litt  VI.  «rt  ante  Febrtiariat  Jdu*.  Cf. 
XVI,  35.  SD."  Hrjfn,  —  $06.  Ante  quam  -  -  rnheant,  efflorc«cai>t, 
nlteant.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  II.  319.  Offendern  potest  CuniunctÌTiu  mudoa. 
Mun  de  re  aatiit  certa  aerniu  case  videatnr,  qnae  non  cogitstìnne  tanttim 
Tcnetur  et  conditione  aliqua  tencatur ,  Fartiuolos  ant«m  ante  -  -  q'w.m 
et  prnw  -  -  iTHOTii  dirìaini  positas  aemper  fere  Indieativua  uoqni  auleat, 
cnina  rei  causa  in  eo  est  podta.  qaod  sic  Adveiliii)  anU  maìor  qnaedam 
ria  trìbuitnr,  quae  mai  eertia  temporiboa  distinctia  tocnin  habere  non  pot- 
est. Latinoa  (amen  in  cioaiaodi  quoque  lucia,  obi  non.  sìne  eonditiune 
loqnentca.  IndicatÌTiun  eupectamon,  cnm  res  a  fatonun  certe  Tel  naturae 
volnntate  et  rstìune  pendentea  co^tènt.  haud  raro  CtiDioDctivo  nti  cunstat. 


Ita  otìniB  h.  1.  sensua  videtur:  anteqaam  prata  jiru  natnrae  ratioue.  t 
naturae  legibos.  notis  culuribtu  rabere  poasont.  De  ipso  antem  ntrinaiiae 
■Inctnrae    discrimine    cT.   Gemhard.    in    Cuinmcut.    ^rannn.  TV.    p.  15 


lOpnae.  p.  11)1  su.)  Krìtz.  ad  SalL  Cat  4,  5.  |tincMiu«  Uomini*  moribut 
pavea  nriua  eipUtnanda  mtU,  quam  initatiu  narrawti  faeiam,  ì,  e.  cnni 
ftuctn  Tacere  poasuwi.  Hand.  Tnraell.  I.  p.  397  aqq.  alii.  ~  307.  Garruln 
hirundo  reJit  Aiilb.  I.sl.  Bonn.  V,  74.  3,  et  H«,  19..  nt  garr«in 
'  ehtlidoH  ibìd.  V.  li'J,  17  —  308.  ,.Aunior.  aangnis  tiatredine  vitiato!!. 
^pra  f.  3S.').  iniijiar-wi  eruor  [vel  potins  ancci  e  (wnlnsa  mMaa  carni», 
sangniniii.  cerebrì  et  mednUae  acaturientcs,  nt  Lailew.  explicatl.  —  teneri» 
aatem  oaaibut.  quia  haec  ipsa  contoaa  collitjneacunt.  —  800.  Aentuat. 
fcrtnentearit.  Rem  disertìaB  vide  in  Flurentini  luco  p.  407.  eitr."  Heyn. 
—  vitenda  (spectanda)  modi»  animalia  miri»,  mìnim  adanectiun 
praebentea  i«on  urunderliekent  .li<s««An.)  Vum.  nùnua  recti>  reddìt:  auj 
eetttante  Art  belei/le  W«»eH.  Notam  *st,  ex  ovibiu  a  regina  poaitis  prìmam 


fM  P.  VEBGIU  KABOMS 

Tnuìca  p^nzn  primo,  mox  €t  stridentia  pinnis,  310 

yVìHf.fiT.i'W  tenaemqcf:  magis  ma^di  aera  carpunt, 
I>jr*«:C   Mt  aitivi»  *:ffii5Tià  iiTibibui  imb^r 
Er-p^r*r  fta:  ut  n*:rvo  pal*aiiie  sagittae. 
Prima  l<:v»>.  ixi*rTir*i  si  quando  proelia  Parthi. 

Qii>  deoà  hanc.  Ma^ae.  qoù  nùbb  extadit  artemV         915 
L'nde  fi'^va  in^es-'i.-  hoxninum  experientia  cepitV 
Fa.-.tor  Ari.^ta^uà  tugiens  Peneia  Tempe, 


*i'-l-d;  a!^r  -  vrnn:o:J  -  jr«iiVui  aI:*.jT:'?  «^r^ntes.  ex  iisqne  demam 
ri*- ri  ap-'--.  r-trr:m  e!",  aiir.  rt.  a-i  «f--  I.*  ITT,  —  310.  .,7'rimco  pedum 
Ora'-r*-  fr-  tr'tura  pftì:f*if,  ^r  h  •'  jr-  tnuicia  Miiibus  L<>cain  expresut, 
^f-A  «a-,  m  r-.  <»vi.l.  M'"  XV.  \\<l  «.|.j.-  //e'/«.  Ita  Silius  X.  311.  ^-emciif 
rapiti*,  i'i  fÌTÌ-l:rii  II.  j-  T*».  V.>,. 'a^T»;  •.■••iuj»arat  Lucr.  V,  635.  erba 
pttéhnn.  \\\  infra  ai  v.  4*1.  -  Alv-rK.  primo  satis  infrequens  esse 
hit^A  V-rL''il:i:rn.  curu  pra^-tTr  h.  1.  ii'-ii  iii>i  Aon.  V.  654.  et  IX.  576. 
1*-'a»nr  narn  G- ..  III.  I»*T.  A-n.  MI.  :)2S.  IV.  1T«.  I.  613.  esse  Adiecti- 
7T;rri  .  >!  ■•■.•t  Wayu.  «^'i.  Viri:.  XXVIII.  6  pi  uniti,  rum  Hauptio ,  Ribb. 
M  La^lrw.  -rnj'^irun.-  Viii.  a-ln-'lt.  a»!  <f».".  I,  3yS.  ---  311.  «èra  carpunt, 
h.  *:  \'-lant.  i»-]  i-'tiu-i  j-r-.M-.T  a^Mituiu  wnt^x  mnijin'  v-ilare  temptantr  ut 
.Arrif-i-.  in  lahnii  Nmv.  Annal.  LXII    y.  ól.  explioat.    Qaoniodo  Lachnuuiii. 


m*i(fÌM  mwpM  in  «ìicM  et  hnroM  i-t  I.XIV.  2T5.  Poti  nnto  rrescenie  magit 
rt^ujiH  ìttt'rrhrti'*r*n*t  Sii-  l'tìani  (ìraoci  uàllov  fàèlkor.  ("f.  Snid.  II.  p. 
4ST.  Weiskf  ^l-  rb-.-n.  Or.  y.  VA.  .t"  Hand.  Tur*.  III.  p.  565.  Med. 
a  ni  fir. ,  K^m.  t;t  cuniiiluri's  aìii  TinM.  rnagÌM  ar  maffis,  aut  servata  aat 
rei^^rta  ^Nipiila  qne  in  voc.  tihwtiupic^  quaiu  leotit.»neni  Heins.  probat, 
Hftvn.  «-'rt*'  n'in  improliat.  Si«I  viifi*  atin^itt.  ad  Gt'i».  Ili,  396.  —  812 
Hriq.  flii*  iuiiuriniliQ.^  ili'u^uiii  si;:nitìi*arì  a^nen.  in  pruniptu  est.  —  81S- 
hritpcr*\  i'runi]innt.  vi<l.  a<ln"tt  ud  Gi.'<>.  I.  4'.K-  ut  9«t g ittae  erummnì, 
nrrro  an'uni  pniMnntr,  iir«i|M.'llinti;  .•sa^ittani.  —  aut  ut.  Multi  Codd. 
veh't^  Franr.  «'t  iinn.s  Mi-ad.  n-l  ut.  iju'kI  Huthius  rooopit.  —  Parthi 
ceÌ»:bfTrinii  frant  sajrittarii.  i'f.  K«'l.  X.  .VJ.  ihique  adnott.  —  816.  Quii 
HevM.  Vili,  a^lnott.  a<l  Kol.  I.  IM.  ry/u*«  n.  fxtudit  artem.  Cf.  Geo.  I, 
1.ì:j.  ibiiiu»'  ailnott.  ri  infra  v.  M2*».  r-nM.  quidam  vitinse  excttdit.  —  8H- 
,J'rtf/r  ìiorn  hnminìnn  e.r]>er irrititi  cepit  itigrf«wM.  Imbuì t  cxordia;  unde 
pr<>rfs>it;  f|iia  rv  li>iniini>.s  u<idurti  ivi  liane  artcm  ab  oxperìcntia  suppedi» 
tetani  |>p><:r«*ssi  sinit?"  Ileijn,  Wakef.  ad  Lucr.  I,  3s4.  explicat:  unde 
no^nni  )i<»i-  «•x]ierinirntuiii  C'H<|itnni  «.'st  intor  bomines:  uccuratiuii  yero 
Ainf'i.*4.  S|)if.  p.  41.  , .inule  profeetuni  est  nuvum  porioulum,  qu<>d  hominea 
aìii  scruti  sunt.'*  l'espi in«b.*t  n«»strii  Eingung  voi  VcrhreUìtng  Jindm. 
Mf)()'»  ne  (|U«»sdam  ìntoqiretes  scoutus  coinuntraH  ingrMgus  hamtnum^  cui 
ratinni  iani  caesura  vi-rsus  obstat.  (ìud.  et  antiquiorcs  quacdam  editi, 
eihibrnt  rorpit,  quare  <'oninirtnn  e«»nipanit  Knnii  fr.  Me*!.  207.  (282.  VahL'i 
narijt  iiirhnnmhtr  txortliwn  ihìcpi^Htt,  uìii  Lijis.  icpi  malit  eepisHet.  —  817- 
Totuin  bune  loruin  a  st.'eundis  poetne  euris  profcctuni  et  alii  loco  de  Con. 
Galli  ìimdibus  sultstitutuni  osse  tradiint  Donat.  in  vita  Vire.  10.  §.  39.  et 
Serv.  ail  Kol.  XI.:  sod  panini  prnbal)ilitor.  Vid.  Voss.  aa  h.  L  ..Qaod 
ArÌNta^Mi  ief.  v.  2h:{.)  inventum  u]iuin  rcfìeicndanim  trìbuit  p(»€ta,  igno- 
ratur.  qu'i  exeiiipb»  faeiat,  nmltnque  niaps.  unde  ci  crìmen  tentat&e 
Knrydires  venerit.  Fuit  vctus  Eunieli  inH^ma  Boiyovtn;  fortasse  fabolaè 
fuit  fundns  in  ilio.  Fabulani  ipsani  vid.  ap.  Ovid.  Fast.  I.  361.  et  Met. 
XV,  :)til  Hqq.*'  Ileìiii.  Ordn  autoni  narrationis  bic  est:  Arìstacus,  qui 
lue  grassanto  aiiuni  exainina  aminerat  matrique  calaniitatem  suam  cun- 
qucHtus  rrat,  ab  ra  inssus  est  Pn.» tenni  in  rallene  verKantem  (v.  391.) 
adire,  ut  eum  de  causa  et  mcdela  mali  cunsuleret.  Ex  eo  audivìt,  luem 
immissam  esKe  apibus  ub  temptatam  al»  co  Eurjdìcen.  Ariataeus  igitnr  it- 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Affiiseis,  ut  fama,  apìbus  morbo(]ae  fameque 

TrìstÌB  ad  estremi  Bacriim  caput  adstitit  amiiis 

Multa  querens  atque  hac  lidl'atuB  voce  parentcm: 

,^ater,  Cyrein'  mater,  quae  gurgitia  huius 

Ima  tenee,  quid  me  praeclara  stirpe  deorum  — 

Si  modo,  quem  perlubes,  pater  est  Thymbraeaa  Apollo  - 


k 


dnx  in  TheBHdiBm  Nyinpbis  iwriini  piacolart'  ad  matrìa  praooepta  instituit 
et  ei  visceiibuB  cacaamm  victìmBTiiiu  recentìa  npuiu  ezamiiiB  prognata 
conspìdt.  De  Ariitneo  ìam  ad  fico.  I,  14.  dictara,  —  Pfwra  Tempt. 
Oria.  Met.  I.  56!l.  Tempe.  pm-  gune  Pniau.  ah  imo  Eftimt  Pimlo. 
tpmiim»  volpilnr  wtdU.  Ci.  adnott.  ad  Geo.  U,  469.  et  HQIlorì  Spioil. 
inimadvY.  in  CatuU.  p.  II.,  de  ipsa  antem  amuenuniina  valle  Osaam  et 
Oljmpom  dirimente,  qnae  none  Lvkmtomo  sppellatnr,  TÌd.  libmm  menu) 
geopr.  ni.  p.  856.  et  de  Peneo  infra  ad  v.  3S5.  —  ..fìigient,  eimpl. 
reliìiqiiniB.  Amtaeua  e  mente  poGtae  tnnc  in  Tbcsealia  degebat,  ncedani 
Ceam  adierat.  —  319.  Estremi  amnit  caput  nihil  alind  esse  potcst. 
niii  ìpsc  foHB  et  initia  fluminis.  Cf.  v.  3t>8.  Sane  aotnun,  ei  quo  fons 
protfreditnr,  ptirpetna  apud  pofftas  Fluviomm  regia  ci  Nviriphanun  sedcs; 
at  n.  1.  jicr  nane  fonteni  sditne  est  ac  dcacenans  lit  ad  antra  et  vaatos 
receMOB  m  vÌBcerìboa  teirac,  ita  ut  cngitanda  ait  magna  alìqoa  caverna, 
e  qua  omnia  Humina  orta  diverciB  viia  ad  terrae  Bapertìcicm  iiroperent  et 
■no  qnodqne  loro  scn  fonte  cmmpaot,  pOHtqaau  snb  terra  e  laco  magno. 
CDÌna  generia  uutlti  in  ista  caverna  «nnt,  progreasa  aliqnantnm  viae 
emenaa  sDnt.<'  Ita  fere  Hftjn,,  et  recte  qnidem,  quamquam  caput  tnter- 
dum  etìam  de  ima  alicuins  rei  parte  dici,  Geo.  II ,  355.  vidirnuB,  et  Caea. 
B.  0.  IV,  10.  diaserte  dicit:  Rhenu*  "ttJtù  capitibat  n>  Oveanum  influii, 
ubi  TÌd.  HerEog-,  comparane  v.  e.  Lìv.  XXXHI,  41.  T.  ad  capita,  tpuie 
voeant,  Sari  flumìait.  Et  qui  contendnnt.  caput  Singolari  numero 
nnmqnam  de  oatìo  fluminia  dici,  hia  opponi  potest  Lnean.  IH,  202.  a 
Coningtone  land.  lahn.  cmn  Delamallo  ad  Val.  FI.  T.  II.  p.  495.  et 
Weichert.  Comment.  de  Turgido  Alpbo  p.  6.  et  ipse  oatiom  flnminia  in- 
tdligit,  cui  oTiìnioni  recte  adversatur  Becker.  El^.  Rom.  p.  39-,  ut  iam 
prius  centra  Bunnannnm  eandem  sententiam  profercotcm  recte  dispntarìt 
ODweoa.  Noct.  Hap.  p.  69S  aqq.  ab  Heynio  land.  —  Caput  prò  fonte 
flntlì  itatim  redit  t.  36S.,  extrtmi  antem  addi  a  po4!ta  locnm 
reipiciente  onde  Arìataeus  eieat  (v,  317. i .  vere  memorai  Ladew.  Pro 
«acTum  caput  Medie,  plaàdnm  caput,  qnud  bic  non  minna  quam  infra  v. 
952.  (ubi  pauci  quidam  libri  finvum  caput  ita  cormmptuit)  ei  Aen.  I,  127. 
petitiun  esse,  iani  Wagn.  ducmt  Cf.  autom  8chot,  Hor.  Od.  I,  I,  22.  <a 
ConiriBt.  land.l  Omm»  fon»  in  orìgine  tacer  ett  et  adnott.  ad  Ecl.  I,  51. 
-"  S20-  ndfat'it,  iuita  quereiu,  prò  ìnaaitato  ad/aiu  dictum  videtur. 
Tid.  adnott.  ad  Oeo.  I,  20e.  Alii  fortaaae  eM  anpplebunt.  Of.  infra  t.  444. 
et  530.  et  Wagneri  Qo.  Virg,  XV.  6.  —  831.  ..In  eadem  Illa  caverna,  aen 
in  parte  eiua  oliiina  magnnm  specus  est,  qnod  prò  Pcuei  re^a  et  Cyre- 
net,  quae  eina  mìa  sen  neptis,  thalamo  em;  pervenitnr  ad  Ulnd  deacenen 
ad  Ulam  ma^ani  cavemani  facto,  none  qmdem  per  fontcm  Pene!  K. 
Hime  antem  versum  et  has  querela»  ei  Homerìca  eipnstulatione  Achillia 
CTiin  Thetìdo  11.  I,  349  aqq.  eijircasas  esso,  notamnl  Intpp.;  aed  miiifice 
exoTnavit  Vergilina  nude  ab  Homero  primum  tradita.  Cf.  eìiam  TI.  XVIll, 
70  iqq."  Hfyn.  In  distinguendo  versa  aecntns  aum  Wagn.  Vulgo  ifater 
Oi/ifiie,  mater  etc.  De  Cijreae  cf.  Pind,  Pjth.  IS,  I  aqq.  Apollon.  0,  51. 
f.  161.  Spanti,  ad  Callim.  Apoll,  DI.,  de  iterata  antem  voce  mater  adnott. 
ad  Boi,  I.  74.  Cetemm  cf.  cam  h.  1.  Anth.  Lat,  Bnnn.  V.  215,  1. 
Ngmpftae,  fontictilae  Nmnptiat.  quae  gvrgitit  hniut  Aeirnaan  roteo  lun- 
dait  ima  pede.  —  333-  Quatnor  Codd-,  inter  quos  Rom.,  praeclara  a 
ttirpe;  aed  recte  Wagn.  docet,  coniungenda  esse  praeclara  ttirpt  geniltli. 
ueqae  ullam  intercedere  Iiorum  verbonun  «mi  Aen.  I,  19.  (quem  Hcjn. 
eomparat)  simìlitudincm.  —  328.  Si  modo  etc.  Cf.  aimilis  Ionia  Ovid. 
Met  I,  760.     At  tu,  li  modo  tum  eaeUtH  itirpe  creaiu»,  Ede  luOam  tonti 


^  '  *         *  _  »  _  ■  -  _      « 


-•'-iv.i;  :.'■.,',••    '.•:.    "..■..  .  :.•■•    .ir.  " ..      -   .: ':.:.*  "ir     A:   !I.r.i«    r."«bili*. 

-••4v    Aiil.  :.  *•:     «  •-  ..'   •  -.-:■;  _•■-  jT.  *I.   :     :-■■    «e:    r.^  icnr**;  m 

'■:   •'    J.\'     '/J  •.  ■    y/' .  ..    F-':-    :     \'-\.  I..:.:    :    /"■  .   .••*>  ..-.  Ap'Alifkfìh 

ff  :.-  7'f^/tf..('rru:  refi:"  «i  >*j*.  >.l'. '  IV.  7.  j^j  •.  •  .»:-_r.  «:'.  rTìam  Aon. 
If'.  *',  —  ^^l\.  /.,■-/-./".  /'•:•?.  ù  :-:.•:  r  :.::..  l'Ir*:*-.:.:  •  Th»>'l.  V^rre. 
;..  1*..  !  '.  .;;i  -.  i:  :..:.•.'::  ..•.^- .  :  :;:••  .-,•.  -"rir.r-  ì».  n::;.  -^jlj^  i-raoclaris- 
-..'.'..i  •{■-5i»-i .-  •;-r.tr-  iifr  •..-'.  l'-:  -"-"■.  •:  :'.iv!>  :r.T:>.:*  :-i:::r:s,  i.  o.  si 
T;i*.-  fii.i,:  A.l-.:-ir.r.s  ;-  •rii:..a .-. .-  iii.;la  ÌL:::i::Tri.':::''o*  v;:a!:i  actUTOS 
':rsiMi^"  '.':.  •■*!,ì;;i  .\-ii.  II.  »'4T.  —  "•  f  »/'f  •  ^l'T  :i.  P.  '3  iort  Heyn. 
'■'•nf' rt  Ai-n.  II.  't'ù.  7'"/.«'.' .<  n'-tr*  fìhi  /••  -fj  .V'¥«-*'>.'  I::iÌTat«>r  Vonnlii 
;f.  Ar;th.  I.a»  i!:;r!.i.  I.  IT*».  :}-♦..  h-.r:..-  l  ■••■:!:i  *io  rri-.-tit:  ani  qui  Uhi 
i,*,^tri  PiiUnéi    *i/i">f  *    -      oi*).    U"''ti  !■  •     »'   *p.  ì*.K(htig'*    i.  e.  vitam 

.fit.'T  'l'v.i.   in  'j'. -r  ;j/i  •■■iii-iL--  i: ll-aT".:ii  :ri  jr  ■Uìi-iisti.  «it'iiitis  actem 

*•%  I»'-  ''a*  Iiiin  ]iT  •ìu'A^'T'-  ;;ir-riT»;.-  >vl:t' >  -l  "  «.t  lluriii.  1 -o-i  Sonecae  Herc. 
tur.  r»*».    M'».     ti>ni  ptitrt   •/....>.'■■  i-hlit'i.,-   t^jiiTit  lì'j. rutta.    <  "i.  etiaiD  Aen. 

o'jt».    :i27.    ..Kx'ri!a\it  j' -tii  t-'.    nnuà»   H>.>iDeri: 


t 


I,  1%^.  «t  XII.  '\ì:>. 

hani-  (.H-iriarii .  'jniiiu  mihi  up:lt  >  .-un  laliT--.  l'ii-'a».'  oxii^^riontiae  molestia. 
*'X  iitmrriiii  cultu  ••!  ptt.othim  a«l«:"ijii,.  i-tiiiiu  t*\  uj-niui  ouni  paraTeram. 
Iiun«-  t'nirtuni  aiiiitto.  i..  jirivatu-  suiii.  «.'t  h»c  qmvlom.  ouni  te  doain 
iitatpfin  IialM'ain."  //////*.  L'^'ti'-in'iii  p^vnìmi'.  quam  jiraeKont  Med.  et 
<iu'l.  a  III.  sw. .  tn»:tur  ttiaiii  N"iiiii"«  y.  I"i^.  ^^n.  rt  4i»0.  '».  lUtin..  Pai.. 
Gii<l.  a  III.  |»r.,  I»«'rii.  '1.  alii^jiif  r.nM.  Pii.r.  i*t  lUiriii.  scrii laiit /yrorwn. 
(Vti-ruiii  et",  siipra  v.  Min.  -  'i^lS.  ..'''  imi  tre:  l'Uiii  [«|iiamvis]  te  deam 
rnatr'-iii  hal^'am.  'jiia''  prihilM-n*  h«"'  vi-l  pnssis  v«:l  deli'.'as.**  Wafjn.  —  829- 
fpHti  vitiuti.  \"u\.  inlii'itt.  ad  <ii'".  Ili,  '-vy^.  —  feliren  »Hva«y  arbusta 
frui'tifiTaniiii  arlioruin.  Vi'l.  adii'»tt.  ani  Krl.  V.  :t7.  et  Go"».  II,  127.  — 
;^5(K  Frr  HtnhultM  tfjurni.  Tf.  Aeii.  IV,  'ì\)\.  Fvrtf  citi  jinmnmé.  —  inter' 
J'itu'f  iH:r<li%  mt'KxrH-,  «.'X  LiuT.  III.  s^».'».  Ant  Jitnnmis  interfiai  malisrf 
fe.rnnnii.  Ursimis  rumparat  !Va;rin.  Cicor.  Oocoii.  ajf.  Nouium  \^,  9  tp. 
l.'M2.  NoM». I  jWìtlìo  motio  J(trilitiH  nrhìtror  ptmse  tieque  her/iott  are^fcerf  ei 
iitlrrfiri^  nt'tuw.  ti'rnnn  nh  hoU:  ncrroqiiì,  VerbLs  per  intere  et  necare  in  simili 
iurirtiira  etnim  alii  ii.si  siiiit.  r<i.st  iiìihhvs  nata  cuiii  ritihus  iaucta,  emnt 
arliitri's  salar'.  —  J58I.  ti n min  hipennvm.  Sic  nuno  cuiu  Ribbecki<>. 
Wa^ii.  (ili  min.  rdit.  )  et  Ladrw.  e  ('««d.  Med.  edidimus.  Ceterorum 
oiMiiiuni  lihroriiin  «.'t  Arusiuiii  \\.  217.  Lind.  lertio  rftlidttm  òipeiinem  (iuizm 
llaupt.  rt  ('nnin;:t«tn  siTvaniiit)  ex  Aeii.  XI,  Oól.  videtur  fltixisRe.  Kum. 
liir  i*t  .\<'n.  II.  r»27.  inpìtinrin,  fortasse  nM'tìu.s.  /^/y^r/fz/ff/i  auteni  Quinotìliani 
ai-tati;  in  iisii  ruiss<\  patet  ex  Inst.  {)r.  I.  i.  12..  qu^d  ìani  Waj^n.  docnit. 
Vi<l    siipra    ad    v.    :ilu.  w  olì  re,    vibra,  ut  excidentur   vite».     Eandom 

vrrbi  ìut/lirtif/i  ronstruetinneiii  vides  apud  Ovid.  Met.  V,  J^67.  luqnc  Dei 
pt'ctiiM  crhrex  imdirr  HUiiittaH.  I>e  ipso  verbo  vid.  adnott.  ad  Geo,  I,  329. 
et  A«'!i.  X,  VM.  -  -  SJi'K.  Verba  kì  tr  ceperunt  ttusdio  lauti  in  repetit  idem 
ili*'  Vi-r^.  iniitator  in  Antli.  Lat.  Burnì.  1,  17S.  1!>6.  —  333.  ^^ifonihiw. 
conlusuni,  iionduni  disi-rtam  voenn.  iiua  ifiliuni  apioseere  posset.  Verso* 
duetii.s  ex  II.  XVI II,  3.").  'M\..  uì»ì  Tlu-tis  e  fiind»»  niaris  querelas  Achilb*» 
rcsri.si'it.    C^iiae  sequuntur.    e  vita  prisearuui  berninaruiu  aiuunibrata  sunt." 


GEORGICON  LIB.  IV. 


Senait.     Eam  circum  Milesia  veliera  Nympbae 
Carpebant  hyali  eutur»  t'iicata  colore, 
Drymoque  Xantliof^ue  Ligeaqije  Phyllodoceque, 
Caesariem  efFusae  nitìdata  per  candida  colla, 
[Me&aeo  ÌSpioque  Tbaliaque  Cymodoccque,] 


Hej/n.  —  lonitum  aensit.  Ita  titiam  Lucr.  IV,  564.  Ergo  fit.aonitim, 
ut  potm»  lenlire.  Infra  v.  353.  gemitua  commemoTatiir.  —  inaiamo. 
Tid.  infre  v.  374.  —  SU-  Eam  circum.  Vid.  supra  ftd  v.  75.  —  Mice- 
tta vtltera.  Vid.  Oeo.  IH,  306.  Wei^.  in  hoc  epìtheto,  ut  in  aliia  qni- 
ba«dam,  ìadiciom  Vcrgilìi  desiderari  cciuet.  8ed  cfT  adnott.  ad  Ecl.  V,  27. 
Xi  69.  eto.  ~  Veilern  carpebant,  lanain  ducebant.  nebant.  Cf.  Qeo. 
L  390.  earpetttai  peiua  pueJlae  et  Catnll.  LXIV,  310.  de  Parwa  AeUr- 
WMgue  manut  carpebant  rile  lahoran.  ~  335.  fucata.  Una  ^cta. 
Ayalt  colore,  h.  e.  hyaljno,  vitro  limili,  riridi.  of.  Anaon.  Mofl.  418. 
ifftdoque  vireatem  Panile  peplum.  .,aaturo,  h.  e.  qua  ipsa  veliera  saturata 
mnti  nam  proprie  tana  net  tattiTa,  quae  Bt,tìa  wbre  itQDQta  eat.  ''Htytt. 
CU.  Ben,  ThfeBt.  955.  taturar  ve*tee  oetro  7)^io:  aed  oadetu  ratione  color 
ipM  «otw  dicìtur  Plinio  XXXVIl,  Ki.  61.  et  8eneca«  M.  Qa.  I,  5.  extr. 
Saepiiu)  Purticiulam  eie  usorpatur:  cf.  vettei  murice  *aturaiae  sp.  Ovid. 
Het.  XI,  166.  Martial.  ^OII.  48,  5.  Claad.  in  BqTid.  I,  20S.  et  ipse  color 
MMbinaior  sp.  Plin.  XXI.  8 ,  22.  Cf.  ettam  adnutt.  ad  Qeu.  n,  197- 
„H»aIut,  vaXog,  ma  vitro  nuve  dictam:  foitosae,  CQm  Graecutu  aliigaein 
poetam  eeqneretar  Verf^iu.  Simili  ansu  a  Lacret,  IV,  1120,  ihaianinti 
«atti*  dieta.  Ubi  vt'lrcian  mare,  vitreiu  ponUu,  [vitrea  tmda,  Aen.  VII, 
759.]  dieitar,  ad  ciiloreni  caernleuni  Hpectare  epitheton  vìdetor,  si  tritretia 
fon»,  ad  pellnciditatcm.  Vitreian  Circm  nova  audacia  diiìt  Hor.  Od.  I, 
11,  20.  prò  marina.  Praciverat  Corìnna,  qaaa  iahyoi/  nRiVii  prò  marino 
nroipaveiit.  Vid.  Tonp.  Apjicnd.  ad  Theoerit.  p.  2(1.  21."  Hegn.  Vyrgiliiuu 
aMjOtUitUT  AuBOD.  Mos.  418.  Carrtdeot  nunc,  Rhene,  siatu  hyaloque  vi- 
rmiem  Pamle  peplum,  et  Fradcnt.  niqì  aiiif.  XII.  53.  T«m  camunu 
kfalo  intigni  vane  eutrttrrit  arcut.  Inde  hgalinia  apud  Fulgent.  1.  proer. 
D.  M.  Munker.  et  Mari.  Cap.  VI,  189.  Vili;  273.  Cf.  etiam  Plin,  XXXVn, 
8,  37.  ~  3S6.  .,In  hnìaHiniKli  emuueratione  nialtomm  nominum  ex 
injrtliiciH  rebus  pctitomm  videntm  sibi  valde  plaeuJBse  vetercs  puSue, 
naUns  tamen  niogts.  qoam  Oridiua:  forta«se,  quia  cmditionÌB  laudem  rea 
habebat,  et  varìetatie  copiaeaae  gratiam  nominmu  ei  ctymo  aignificatua 
affnndere  poteat.  Nostrìn  qniacni  sensibua  periit  illa  auavitas.  Ceterum 
bio  loens  et  Iiaer  noniina  ex  Uomcro  |>etita  D.  XVHI,  3Ì  Hqq.  Memarat 
Mttem  VetKilius  Nvoiphas  omnia  generia.  cf.  T.  363.,  iiee  mudo  Harinaa 
vel  Potaniidaij,  veruni  Oreadaa  quoque  et  Nnpoeaa  [venatrìcea  v.  342  — 
Mi.).  Sant  hae  loria  filì&e:  reliqoae  Nereidea,  doae  Oceani  lìliae  v.  341." 
flógn.  Cf.  etiam  Heaiod.  llieog.  243  aqq.  loni'om  Njmpbanuu  indioem 
ailubene.  —  83fi-  Drymoque.  Copnla  vel  ob  aeciaens  x,  vel  omnino 
■neos  vi  producta.  Cf.  adnott.  ad  Geo.  1,  371.  Kbbeeh.  euta  Hed..  ed. 
Tan.  1.  et  Macrob.  V,  IT,  17.  soripait  DrumoqM.  Vid.  anpra  ad  v.  211. 
—  887-  Cf.  Tbeuor.  V.  91.  lina^  i>  nao  aix^ru  aHit'  ìtfupn  et  qaua 
looM  praeterea  eoUcgit  GoWner  de  puCt.  L  p.  213  eq.  Caetaritm  ef- 
/u»ae  ete.  i.  e.  babentea  raeaariem  eEFasam.  Vide  de  hao  conttruutiune 
adnott.  ad  Eri  1,  54.,  ubi  addi  |K>test  lufu»  nostro  sùnitlìmaa  Aen.  U. 
273.  perqite  jiede»  traiectat  loro  tiaitfutùi,  i^nem  Coningtun  liic  comparat. 
De  effttaia  antcni  crinibos  cf.  Drakcnb.  ad  Liv.  HI,  7,  8-  --  Cnetarieiu 
oaae  ornnino  aignificat  comam  lougaiii.  apectabilem,  magnificaiu  (vid. 
iderl.  SynoD.  HI.  p.  16  aqq.).  non  solom  de  virili  cuna  dici,  ut  Serv. 
Aen.  I,  590.  contendit,  sea  etiam  de  muliebri,  praeter  h.  1.  probant. 
atiae  Barth.  ad  Claad.  Epith.  Honor.  9».  et  ad  Coua.  Oljbr.  ^5.  adnutarit. 
wJd  qnod  adeo  eaeaariem  baròae  conuuemorat  Orid.  Het.  XV,  656.? 
™.  eondem  Barth.  ad  Stai.  Theb.  n,  98.  et  VI,  55.  —  Versus  388-. 
qui  etiam  Aen.  V,  826.  legitnr,  cujn  ab  optimia  et  ptnrimis  C"dd.  (Med.. 
Rom.,  Pai.  aliiaquL'i  absit.  aliena  nanu  ei  ilio  luco  bue  transktni  vidotur. 
Qnaie    Bnmck .  Vlaga.,  ut    lUbbeck.    eum    cisulorc    iuascrant:   noa,    ne 


508  P.  VERGILI  MARONIS 

Cydippcque  et  flava  Lycorias,  altera  virgo, 

Altera  tum  jprimos  Lucinac  experta  labores,  340 

Clioque  et  Beroe  soror,  Oeeanitides  ambae, 

Ambae  auro,  pictis  incinctae  pellibus  ambae, 

Atque  Ephyre  atque  Opis  et  Asia  DeYopea 

Et  tandem  positis  vclox  Aretliusa  sagittis. 

Inter  quas  curam  Clymenc  narrabat  ìnanem  343 


numeri  versnuin  turbarcntur,  (ut  Ladow.,  Dryce,  Hatipt.  et  Conìiijztoi)^ 
lincia  inclusuin  retinuiiniiK.  ~  ì\ì\^.  Cuilipprque.  Copula  abest  quidem 
a  ])]uriniis  Codd.  (inter  quos  f?tiain  Meaic).  nervanda  tanien  videtur,  ne  in 
hiatn  eatMleiìi  vocalos  oont'urrant,  qn'ul  elejrantiae  sonsus  Verpilio  innatoi 
studiose  >ntavit.  VX.  Wa^Mi.  Qu.  Virj,'.  XI.  .'i.  p.  -121.  — j[}"^'^  Lt/coriat, 
tìavis  capillis  praodita  (///V  hltnn/e).  Vid.  infra  v.  352.  Sic  Hor.  Od.  D,  4. 
14.  Jinra  Phylliti^  il»id.  IV,  4.  4.  flarm  Ganifincties  etc.  —  840.  Lìi^ 
rhiae  lahorea.  Vid.  adnott.  ad  (Jeo.  III.  (ìO.  '  -  341.  ^Ingrati  hi  nn- 
iiieri;  (piare  Ver^'ìliuni  ita  liaer  i^irunnntiasso  cen.seo:  CUoque  et  Berof\ 
noror;  hinc  ante  si»ror  intrrjmnxi.**  Waffit,  (In  min.  auteni  edit.  Wagn. 
rum  ma  recte  delevit.)  -  JV42.  A  in  ha  e  auro  «zona  aurata")  et  pictis,  i.  e. 
varii.s,  p  fili  fili  ft  tur  iurta  e.  alto  rinetac,  ntpnte  Nympliae  venatriees.  Cf. 
-adnutt.  nd  Atm.  I ,  Xli).  Nani  t*tiam  ex  Oecaninis  Dianara  lej?cre  Nympbas 
venatrieos  dod't  Wajrn.  mll.  rullini.  H.    in  Pian.   42.    —    \>o  iterata  Toce 


•Ipli 


TiUor.  VI,  071.  p.  40').  Seil  vi«l.  Wapi.  Leet.  Vor^r.  in  Philol.  Suppl.  I. 
p.  ',\s\.  Mt<^ra  a  <'x  seguente  vt>e.  at4pic  tacile  p<»tuit  oriri.  —  344. 
„Arethusa    |de   (ina    vi«i.    adnott.    ad    Ke!.    X,     1.1    velox,    venatiix. 


Min^ris  }ia.s  Oreauas  in  a(|iianim  f'undo  inter  Nvuiplias  marìnas 
iìir!ii(»rari.  Scilirrt  dieendiini  l'st,  pootas  «.minino  in  I^}'m]>harum  gene- 
ribus  discenn'ndis  non  iil»ii|iie  css»*  srdore  satis  subtiles  ac  diligente^,  et 
Nyinplias  t'ontiuni  et  aniniuni  silvis  et  saltihus.  contra  vero  ex  montibn» 
et*  saltilms  de<ìu('ta.s  Oreadiis  et  Na]K'ieas  venationi  imniisceri,  adeoqne 
sa^nttis  et  areulms  instnii.  Ita  Piana  NvniphaK  venatrìcert  ex  Oceaninis 
lopt  apu<I  <'allim.  in  I»ian.  12.  CI.  Spanliem.  ad  v.  13.  Infra  v.  3S3.  «un 
imtre  Oceani»  invucantiir  Nvniphae  silvanim  et  fontiuni  promiscue.  Offen- 
mmt  tanien  vtd  iuncta  intor  se  et  ad  unum  genus  relata,  quae  tam 
diversi  j,'eneris  snnt.'*  Ita  fere  Hvf/it.,  rum  «juo  cimsentit  Vo8.s.,  quem  vide. 
.\t  bene  Si.-rv.  Presd.  a  Wa^m.  allatus:  ,,Tandem  positi»;  quae  n 
venatriee  in  Nympbam  |seil.  Xaida]  versa  fuerat."  Sententia  igitur  haec 
videtur  es.«;e:  quae  venationis  ]»ertai^sa  tandem  voti  conipos  facta  eat,  nt 
arenm  di^p<»nj're  pnsset.**  (Vteruni  IVerlk.  y.  2tJ3.  prò  velox  coni.  fdìj. 
hac  fere  explicatMur  a«lseripta:  ...Xrethu-sa,  nympha  venatrix,  non  poteiat 
felix  esse  prnpter  Alplieuin:  iam  jmterat.  non  amplius  venatrix,  sed  positù 
satrittìs.  a  r>iana  in  fnnt»*m  mutata"  et  j»r««voeans  ad  Hor.  Carni.  Saec.  33 
Val.  n.  III.  541.  Sn.  (V.l.  4^1.  Chiud.  Traef.  U.  Ruf.  et  Eutr.  E,  2W. 
-  iiVì.  P'"  ''iusm'uìi  narratiuneulis  tempi»ri8  fallendi  causa  inter  nendan 
vpI  t»'xendum  pP'latis  ef.  adnott.  ad  «ìeo.  I.  293.  —  ^curarti  inanem 
l'nìrani,  .studium  in  oì»siTvand'»  adultero  et  ultione  sumenda,  cura  rwte 
fahri'^arf-Tnr.  '{ìv^  Martem  rum  Vmere  oj»prinieret.  Respexit  locum  Odyss. 
VIII.  2fS  «iqq.  Qui  fabulam  p"st  Homemm  narraverint.  dahit  Wemsdorf. 
P -?.  min.  T.  IV.  p.  y.\.  Ifeffti.  -  ■  innuiit  antem  voeatur  haec  cura,  ut- 
p  '^  ^:iK;l  jir 'futura  noipie  Vènerem  prohibitura.  quominus  denuo  eadem 
nition<?  j/*ro:t.  vel  etiaiu.  ut  Wagn.  nune  ex]dicat.    (qui  prius  minus  recte 


GEOROICON  LIB.  IV. 

Volcwu  Martisque  doloa  et  Julcìa  furta 
Aque  Chao  deneoa  divom  Dumerabat  amores. 
Carmine  quo  captae  dum  fiisis  moUia  peaea 
Devolvuot,  iterum  maternas  ìupulit  auna 
Lactus  Aristaci,  vitrcisquo  sedilibuti  onmes 
Obstipuere;  sed  ante  alias  Arethusa  sorores 
Proepidens  summa  flavum  caput  extulìt  onda, 
Et  procul:  „0  gemitu  non  frustra  exterrita  lauto, 
Cjrene  eoror,  ipse  libi,  tua  maxima  cura, 
Trìstis  Ariataeus  Penei  genìtorìs  ad  uudam 


L 


„de  studio  iDaDÌ  in  deprehcodendo  cutiiugis  Boae  adultero"  diicrat: 
of.  AmeÌB.  in  lahnii  Noi.  Annal.  IJUI.  p.  51-),  „evaa  ne  tanto  qnidem 
dedecore  det«rrcrì  posse  videantnr.  qui  amplena  eioB  petant-"  —  846- 
,,Martit  iloli  hand  doble  idem  notont,  qnod  duìeia /urla,  cimi  ciani 
Vulcano  fierent.  nt  ibtd.  v.  2GS.  ìm."  tt^-  ^  bis  dolis  Volcuio  a 
Marte  stmctiB,  quos  sane  Hamerns  Od-  VIU,  2G6  aqq.  ignorai,  Ladew- 
potìoB  Lnciannm  in  Gallo  e.  'i.  confeni  inbet.  qui  nairat,  Harteni  cam 
Venere  coucabituram  ealluiu  cuetodom  ante  ianoam  posuiwc,  i^oi  canendo 
pericnlom  iuiminens  sic:uiticaiflt.  Poerlb,  tamen  p.  294.  ooniicit  Ku^ni- 
fM  dolo*  ei  Marti*  iTaUia /urta,  culi.  Orìd.  A.  A.  11,  562.  Muldberii 
«■lpt1  Martqae  tViiiWftM  doli*,  uni  loco  p.  Wl.  addit  bnnc  Pradontìi  cantra 
fijnun.  I,  626.  (/ui  reatituenda»  Vtdcani  Martiaqnt  dolo»  Ventrùque 
ptrora*.  —  furta  ìiìe  i.  q.  fnrtdvi  amores,  nt  Aon.  X,  Tjb.  mitiva  caedes 
«te.;  nani  furta  band  raro  dicnntur  a  puftia.  qnae  fortini  duluseque 
Bnnt,  ut  latore  (losse  rideantur  anotoribns.  —  ,347-  Aquf  Chao,  ab 
oltìnio  tempore,  qui»  niandus  procreatila  eat,  ut  Orid.  in  Ii>ìn.  83.  Dmi- 
0M  ab  anlU[UO  diri  Ktlermgu«  ttovìq^w  In  tiottrwm  cuneti  Umpu»  adetlé 
Chao.  Multi  tamen  Coild.  dntet  quus  Medie.)  et  Arui.  Heasiua  Alque 
Chao;  ned  ai[ue  et  aUnie  in  Codd.  saepe  confundi,  res  est  in  Tul^^na  nota. 
Cf.  Burraann.  od  Ovid.  Her.  VI.  15ii,  XXI,  180.  idemquc  ad  Set.  m. 
631.  Wakef.  ad  Lucr.  111.  757.  abl  —  ..dento»  amore»,  crebrus,  ma- 
no n  uni  ero  lungaquc  narrationis  serie  Nvmphae  uerteiendos."  Uem. 
divom-     \ld.  infra  ad  v,  358.     -  348.  molila  jienia.  Cf.  Eel-  VHI.  11. 

—  849.  Devolvunt.  (^.  Cìria  t.  IW.  Afcm  Iwait  gmuidoa perno  derolvere 
flttott  -~  inpetlere  aure»  legimoe  etiam  ap.  Persinm  II,  21..  at  itmsUert 
teoÉtu  ap.  Lucr.  1.  'Mi.  —  >S50  De  vitreia  Nymphamm  antria  *id.  qnos 
Oeaner.  Tbes.  s.  t,  vUrru»  laudst.  Cf.  etiam  Dratenb.  ad  SU.  VII,  413. 
et  Bach,  ad  l>id.  Mot.  V,  4S.  ~  vitrei»  diayllabum  easc  dicunt  Hejn. 
M  VoBS,,  ut  Aen-  I,  73B.  aurei»  et  infra  v.  355.  Pena;  sed  lectias  Wa^. 
primani  corripi  censet,  ut  apnd  Hor.  Od.  Ili,  13,  1.  O  fon»  Baudutuit, 
iplmdidior  vitro.  Addere  potcrat  Vir.  doct.  Orid.  1.  modo  1.  Athi», 
man  fimnine  Oioige  Edita  Limnaie  vitrei»  peperi»»»  *«h  antri»  Creditw. 
ICart.  I,  43,  4  M.  Qui  jiaUeitli  tul/urabi  fronti»  PertmOal  vitrei»,  et 
VH,  71,  7  sq.  Sie  mnca»  Nopiamijae  Ptiblititnque  Mandri»,  et  vitrra 
lodnone  rUtutos.  Ncque  aliter  «tatoendiui]  videtor  de  Acn.  VII,  759.  Te 
MMM*  Anjpiiliae,  vitrea  le  fWintu  unda.  Te  liquidi  Jievtre  lacu».  Orid, 
A.  A.   n,    2U7.    Fac,  pereat,  vitreo  vtile»  ah  ho»té  tuii*  ainiilibuaqne  IooÌb. 

—  SGl.  Oh»tipuere  com  recentiatdnits  editorìbua  scrìpaìmna ,  ached. 
SaiwiU..  Pai..  Rom..  Gnd.  et  dnaa  Bem.  sconti.  Cf-  Wi^n.  Ortfa.  Verg 
p,  461.  et  Ribbcek.  Proleg.  p.  451.  --  torore»  non  nimis  severe  dietiuii 
oenset  Heni,    Sed    vide   quae    eìus  adnot.  ad    v.    2'AS.  apposnimns.    Iure 

Soterant  Naiadee  .Arcthuaac  nurore*  vncari.  —  V.  ^2-  itcratur  Aen.  I, 
27.  uno  modo  cerbo  fiarma  in  plarvlum  mutato,  —  353.  Et  jiroeul, 
omisso  verbi  clamai,  nt  Aen,  Q,  42..  ubi  fid.  adnott.  —  354-  ip*e 
libi.  De  Pron.  ip»e  cf.  adnott-  a<l  Geo.  Ili,  239.  de  Dativo  libi  ad  Gol. 
VUI.  6  et  .1U.  —  tua  maiima  cura.  Cf.  Publilii  Syriiu  9.  tWemad. 
P.  Lat.  min.  n.  p.  J88-)  Atti»  almu*  aman».  tua  manina  cura,  Cybele. 
Ceteniinrid  adnott.  ad  Ecl.  1.  57.  X,  22.  al,  -  266.  .,Penei  genitori», 
"a  Cjienea?  6ed  perpotnnm  magnomm  flnviomm  epitneton  fottr,  gunitor. 


*    r 


*ii— 


«  i.  ' 


.tu' 


.Li- 


ra :;•• 


■»»».*■ 


_•"»  ?4 


"."fi;*-*."        N*r 


•  4 

~'r* 


*        T        I  I  «       T 
""T. 


:^- 


-     !.. 


»■ 


(• 


.u 


■'.--•         !-Ilr        'Jk^Sx 

li.-  • .     -  ■  lu.:-.?  j- 

j   ''' .  " 


I  r 


V      . 


f/V 


.^ 


I  •  /  • 


I-  « 


'*v 


•fj '.•'  f 


:--^     •^._'t" 


W  •  '  ..."  «      ^      -   -     - 


«     • 


'/V 


ih'tt  f't*t.it.-  ,  Ut  /■  T  «/f  r".«    .*. - 


.  •    .   I  r    ■ 


-     ù*    1-     -il:,    ii'lìl  ■»»    '-■"Ti- 


"i'i 


'     >      •. 


/•'/■//■«     *ii-if*'»r<^ . 


•  "'  :..  •  ;  :  ■ .  •  *.  r.-v:  «-  j'.rr^j  on;«ivm  <uci. 
.-    •  •-"-.!•  •-:.   ■•:.  A'.n   Mfl.  72..   nt 

l!    r"     -:    V.    «»1T.    ;>  .l'f.rtrré   v. n'Ari    {• 

•  \  V;  ;  : ..  .*  r  <.  r-  -  I  '•.!»•.  uni  o»  •mmuncm 
;./'.'/  'il.' •  t'M  '  '■.'.•'■  'I'  ■:  i"' '/i  :j  \:-  i  r- ■)•.;? -il.  >:  "•.TjifCtnra  »«]»n!i  esset. 
'rjn'*' f!' tu  JJ«f'tj».i  ì„n4ff,, .  \'\  . 'jani  l.'.f'N- ..kii  ("l'Viiìi*  undaiii  ei  v.  319. 
k*  ;i/.'!    r'l.r;i':.ro     rni'i-i.    jr«iT.    j..    XXJ.     •.:    KiMn.ok.   l'nW.    p.    3W. 

j.f/ri'i.  ■.     l'tifé-i  \}i).l.    -u-;..  .Ti;.  xM.Tiir.     I  »•.    :}■*••    Petìfo.    qui    nnno    &»- 

tnintrm.   Cvihnnhrìn    V'..aT';r.    \i'     liì-fiMU    ll;'/i;ill    iT'-'lTT.   HI.    p.   ST4.   —  3o6- 

I  e  *  I  mlt  Ifvi  titnu'titt  lìirtt^  ' .  •-.  tv  ii-iiiin'.-  TU-»  a]i]K-llaiis  vi»oat  cnideltfin. 
< '1  \ti.  XII,  '..'»2.  litplorniiM  ,ii,ìn>;r  'i'ticnttu,,  i'..-uruiu  auteiii  Kol.  V.  2iV 
ifTiT  in»»'n  j t,,'tu iili itf  1.  r  i.  <j.  ^uìiita.  rL-jieiirina  t'«»rnuJiue.  <!t. 
A  «ri.  II.  ZÀ'^.  Miiiii  ft'fn  trtim  fu-  tu  nO''*tJ*  pf  r  in  liura  tiinctùf  Insiituat 
■finior  [14  rf  fiiiiiti  im  nliiii  \"\*\.  ii«l  K«'l.  I.  '»!.  III.  l06.  al.  -  SoS*  ««^ 
«iih'liiiii  iHi'-iJiiijuni  I'al<i>'!ri'irii'iii  >«TÌji>'Tat  \'«T^'"ilius  t/tire\  vìd.  Wakef.  a»i 
l.'i'f  II.  I*»!."  //tffft.  S.«l  Khi'iiMiii  prat.ri.'jituìii  jiertinot  tantum  ha  dfrf. 
Vi'l  ail  A«'ii.  I.  'y.i.  ih!  ii<ih<irtaii<li  lorijiula*]M.'r  itt?ratTUii  thu*  vel  tiìic 
ttifr  i\  liiiriii.  a«l  Ovili.  Fast.  IV.  r>27.,  i|ui  o-iiitL-rt  Trist.  Ili,  1.  25. 
Sii.r.  'Ina*!.  •♦ìi.i  <t  Stat.  Arliill.  l.  141.  - /«*  illi\  etc,  utpute  Apol- 
liiiÌH  «t  r^p'iMs.  Nwn|iliHf.  tHi«».  —  diruni,  Nyiiipharuiii.  (*f.  adiKitt.  ad 
A<ii.  XII,  Ili'.).  K'Tiiiaiii  ant*iii  illrom  hir  cxljihont  Med.  et  Pai.,  at  alibi 
alii  libri.  (T  \{\hU'i\.  l'nda'.  p.  4:i^.  —  37)9.  .,Voisus  ci  li.  XXIV,  96. 
if/17)  «)*  rir(i»a  ayi  liuCuo  xùfn<  iittlàaam.    Qna  He  iuveiiia  per  fontcm  in 


GEORGICON  UB.  TV. 

Flumìoa,  qua  iuvenie  greseus  iiiferret.    Àt  iilum 
Curvata  lu  montlB  faciem  circiunatetit  unda 
AccepitquG  aìnu  vasto  mìeitc|ue  sub  amnem. 
lamque  domum  mirane  geiictricin  et  Iminìda  regna 
Speluncisque  laeus  clausos  lucosquc  sonanti» 
Ibat  et  ingenti  motu  stupefactus  aquarum 
Omnia  sub  magna  labentia  flumina  terra 
Spectabat  diversa  locis,  Phaeimquo  Lycumque 
Et  caput,  unde  altus  primum  s6  erumpit  Eoipeus 


Mpua  inferi,  ooIcb  aqnarum  siunui  fooìt  «t  ckTom,  per  quid,  tamquaui 
pit  antrum,  ad  luca  aubtemuiea  «{«sreiiilit,  in  qaibus  squ&nuu  receptàcula 
mot  et  funtcB,  inqoe  hìs  Penei."  Heya.  —  8oO-  gremv»  inferret,  at 
§ft»iimi /erre  Aen.  XI,  !)<l.  Old.  Hcr.  XVI,  333.  Sen.  Bere.  Oet.  579. 
aUbi.  —  361'  VemuH  ci  Hom.  Od.  XI.  243.  tranglatus,  qnoil  iam  Macro- 
biiia  Bat.  V,  .1,  4.  vìdìt.  De  compara tione.  qtiani  hic  faetaiu  videmus.  of. 
Heins-  ad  Ovid.  Met.  XI,  538.  —  curvata  nuda.  Vid.  adnott.  ad 
A<n.  ìli,  h6i.  Pro  monda  Maerob.  1.  1.  male  praebet  titotùi.  —  362. 
Atcipere  m»  dicitar  ìocus,  qncm  ingrediraur,  mitlere,  ilam  per  eom 
ttauiiiniu.  —  finn,  caverna  in  hìdiu  B|>ecieni  Taota.  —  863.  „H8ec  niiratiu 
flaranun  rcnun  in  inrenis  aniioo.  qnaiinqiiau  gravi  cura  oppresso,  egregie 
BBBoratar.  Compares  Hom.  Od.  iV,  43  aqq."  ìttyfi.  —  geneirieii.  Sic 
•ooitanter  optimi  libri.  Medie,  Hom.,  olii,  quamquam  vocabulam  ad  for- 
mam  Uascal.  genitor  refereudum  ect.  Alt«ram  lamen  fannam  genttrix, 
Ueet  minore  Cndd.  et  vetemm  mnnnmentonim  aQctnritate  saiiultam,  non 
sroreas  iiuprobandam  esse  ccnset  Schaeider.  Or.  Lat.  1,  I.  p.  IB.  Cf. 
Pteiitu  ad  Aen.  1,  5!I4.  et  ForctU.  hoo  t.  —  364.  sqq.  .,In  Iiìr  antiquiorem 
aliqnem  po#tam  ante  ocqIob  habere  potait,  qui  de  renim  uriginibuR  tradeiu 
.  Occanum  omnìuin  ilcanun  deoruinque  patrem ,  h.  e.  aquam  commnne 
omnium  rerum  prindpium,  cecinerat,  (cf,  mf.  v.  3S1.  382.  et  D.  XXI,  195 
ra.)  eiosque  re^am,  [m  qua  secnndnm  b.  I.  otiam  Fluvii  et  fcintinra  ììjm- 
pbae  palatia  sua  habentf  taniquam  magnam  in  terrae  lisceribn»  abyiuDm 
et  aqnaram  rece[>taculum,  deBcrìpaerat:  de  quo  ««cundom  antiuuiores 
Plato  diiputahat  m  Phoed.  T.  1.  Opp.  p.  112.  A.  et  contra  eum  ArìstoteleH 
Metwrolog.  II,  2.  77».  ed.  dn  Val.  B.  C.  Certe  poPta  hic  non  fontem 
I%nei,  qneni  Ovidit»  in  ■iniìli  loco  Ponci  regiani  fìLcit.  Hot.  1,  644.,  aed 
nstam  sliqtuim  cavomam  snb  terra  narrat.  e  qua.  taroqnam  e  communi 
feste,  aed  dìveraia  partiliun  ao  Iocìr,  omnia  Aumina  orta  diveraia  riia  ad 
tflnae  snperflciem  et  ad  suam  qaodque  orìginem  properent.  et  ei  terra 
prodeaDt,  "Heya.  et.  quae  de  bac  veterum  opinione  dìsaerui  in  libro  meo 
geof^.  I.  p.  5en.  „8ccandtim  hacc  facile  erit  intellectn.  quid  aint  tptlnti- 
cIb  lacu*  clniiiii,  e.  inclusi,  qui  annt  in  ipeluncia.  h.  e.  m^^ae  illae 
earemae  recipiendis  aquis,  ause  ip«i  fonte»  seaturieotc*  faciant."  ffi^t. 
Tosa.,  qui  multati  eat  ail  h.  1.,  confert  Lucan.  X.  247.  Siml  qui  «piVumnxi 
ttrria  tUsaf  jnitenl.  tnagnonqiui  eavae  eoiHpagù  hiata*.  Conferri  etiam 
Botett  Ovid.  Met.  I.  243.  Ipse  Indenli  tuo  terram  ptrcuitit;  at  iìla  /«- 
JTMMiit  monif/tM  tiriat  patefeeit  aquarum.  —  ,,/uco*  tonante»;  eom 
«X  illìs  cavcmia  orta  fluiuina  procedant  aliqnantom  vtae  subtcr  terra,  doncc 
tA  BUperas  anrae  prodeant.  hnic  viae  litora  Demoribna  obaita.  quae  etrepltn 
aoDanun  alluontium  reaonant.  non  incommode  dare  potoit.*'  ifijrn.  Cf. 
eoani  Ineoa  v.  4I>8.  aiind  iuferos  commemoratoe  et  Aen.  IH ,  44:i,  Avurna 
mtia  iUvi:  —  36«.  ing«nii  motu  aquarum.  Conington  oonfert  Pro- 
-  IV,  14  (prius  ni,  15),  31.  mamof  evm  ponunt  atqaora  —-■-- 
j-i. — .- ,.- Incit,  quod  in  pedestri -" — 


Burmune:  MvértiMloeU,^ 
Pkaiidt,  Cckludos  II.  innctoa  est. 


,  t'ach*  dictol  cf.  liber  meos 
...m.  n.  p.  97.,  de  Lyeo  antem.  qui  in  Irin  inflait  et  none  Ktdei 
Binar  vocatur,  mea  ibid.  p.99.  —  868-  eapitt  h.  1.  fona.  Vid.  ad  *.  31». 


i 


512  P.  VERGILI  MARONIS 

Saxosusque  Bonans  HypaniB  Mjsusque  Caicus^  37a 

Unde  pater  TiberinuB  et  onde  Aniena  fluenta  369 

Et  gemina  auratus  taurino  comua  voltu 
EridanuS;  quo  non  alius  per  pinguia  eulta 


—  EntpeuBj  lliesBaliae  fliimcn,  qnod  in  Peneum  effonditnr,  (Hom.  Od.  XI, 
238.  Herod.  VU,  196.  Strab.  IX.  p.  297.  Plìn.  IV,  8,  15.  Ond.  Met.  I,  579. 
VI,  110.  VII,  229.  et<;.)  nunc  FeraaliH  appcllatum.  Of.  liber  mens  modo 
laud.  III.  p.  874.  Plarimì  Codd.  Eninhewt.    Vid.  Burmann.  ad  Ovid.  U.  U. 

—  se  erumpit.  Ita  Medie,  caui  aliis  bonis  libris,  rectiasime;  alii  Pro- 
nomen  omittunt.  Sed  vide  Geo.  I,  466.  et  111,428.  coli,  cun  Lucr.  V,  597., 
ubi  ertmipere  lumen  activo  sensu  dìctuni  videa  prò  effwuiere,  Cic.  in  Ani 
176.  emmpere  iffnes,  Tibull.  1,  4,  86.  enmipere  liqtiores  etc.  Cf.  Broakh. 
ad  TibuU.  1.  1.  et  Burmann.  ad  Grat.  Ovn^.  4:)2.  -<  Versus  369.  et  S70. 
transponi  iussit  Sclirader.,  quem  cum  liibbeckio  (cf.  eiua  Proleg.  p.  47.) 
ot  Li»lewigìo  secutuH  sudi,  sic  enini  apte  ab  Asìae  fiuminibus  ad  Graeciae 
fluvium  et  ab  hoc  ad  Italiac  Huniina  transitur.  C/eteri  recentiores  editom 
servant  vnlgarem  yersuuni  ordineni.  —  370.  Hypanis^  Sarmatiae  Ev- 
ropaeac  Humen  notissiniuni,  quod  nunc  Bug,  Bog  vocatur.  (Herod.  IV, 
52.  81.  Mela  II,  1.  Plin.  IV,  12,  26.  Ovid.  ex  P.  IV,  10,  47.  etc  et 
liber  meus  modo  comm.  III.  p.  1110  sq.j  —  «axosuuque  9onan$. 
Ita  ex  optiniorum  C-odd.  auct^ tritate  cum  Wagn.  (quem  etiam  ceterì  editores 
recentiores  secutì  sunti  cdidi  prò  vulg.  saxasuìiupte  aonana  (quod  etiam 
Bem.  II.  et  III.  exliibent  et  Serv.  probat).  Pliilarg}'riuR  enim:  „Alia8  Saxa- 
9U8tjue  tionan»,  non  ut  du«)  intclligeudum,  saxosus  et  sonans,  sed  ob  san 
sonans;**  et  Serv.  Dresd.  in  eandem  sententiam:  .,Nomen  prò  Àdverbio.*' 
Cf.  adnott.  ad  Geo.  I.  163.  407.  imprimisque  ad  Acn.  Vili,  559.  et  WagD. 
Qu.  Virg.  XM,  4.  Quamquam  enim  alibi  Neutra  Adiectivorum  verbo  èonan 
iungeie  solet  Vergilius  (cf.  Geo.  Ili,  239.  149.  Aen.  IX,  125.  732.),  boc 
tamen  loco,  Wa^ero  iudice,  Adiectivo  uti  maluit,  quo  sibilantem  aquae 
circum  saxa  strepentis  sunum  imitaretur,  ut  Aen.  V,  866.  adniiuo  hnge 
sale  sarà  sonaftaiU.  Amein.  Spie.  p.  41.  hoc  discrimeu  statuit,  ut  saronu 
sonanti  signitìcet:  per  saxa  simans,  sa.rostan  sonans  autemob  saxa  (obstan- 
tia)  sonans.  C^terum  litcras  sibilas  etiam  Ed.  Ili,  80.  Aen.  Ili,  27.  136.  et  ali- 
bi vide  cumulatas.  —  De  Cairo  (nunc  Ak  -  su  s.  Boìchair.  Bakirf  cf.  libran 
meum  geogr.  II.  p.  121.)  vid.  Strab.  XIU.  p.  424.  Herod.  VII,  72.  Mela  I,  18. 
Plin.  VT 30,  33.  Ovid.  Met.  U,  243.  XV,  277.  aliosque.  —  309.  Aniena  fluen- 
ta, ut  Aen.  XII,  35.  TiòeHtui  fluenta,  IV,  143.  Xanthi  fluenta,  VI,  327.  nmca 
fluenta  Cocytiete.  Cf.  Doedcrl.  Sjnon.  II.  p.  9.  ^cm»  autem  fluvius  satis  notai, 
qui  nunc  Teverofie  vocatur.  Vid.  librum  mcum  geog^.  III.  p.  512.  —  871.  Fln- 
viorum  deos  comi)>us  taurìnis  instructos  tìngi  a  veteribus,  res  notàannia. 
Alii,  memorcs  etiam  Oceanum  Euripidi  Or.  1386.  dici  rttv^»{tavotf,  hoc 
euitheton  ex  fluvii  inipctu  cum  liovis  saevitia  comparato  deducunt  ;  alii,  ad 
Hom.  II.  XXI,  2S7.  provocantes,  ubi  de  Xantho:  fnuvxùtc  ^vrc  rcrv^p,  ìd 
referunt  ad  murmur  aquarum  boum  mugitum  imitans,  alii  denique,  qnod 
fortasse  verissimum,  ad  ripas  in  comuum  similitudinem  corvatas  et  ad 
plura  bracchia  s.^  ostia,  in  quae  flumina  haud  raro  distrahuntur.  Vid.anten 
Èurip.  lon.  1261.  ^Sl  Tavftóuoot^ov  oiiua  Kriitiaov  natQÒ^.  Verg.  Aen.  VUL 
77.  Hor.  Od.  IV,  14,  25.  SUius  Ql,  4o5.  Val.  ti.  I,  106.  Claud.  in  Eutn^ 
II,  163.  Stat.  llieb.  IX,  420.  et  cf.  Aelian.  Varr.  Hist.  II,  33.  OrelL  ad 
Hor.  1.  1.  Hirt.  MytfioL  BiUler/ruch.  p.  156.  alii.  Heyn.  putat  Pado  tribni 
comua  aurata^  „KÌve  uropter  fertilitatcm  agri  adiacentis,  sive  simplidter, 
quia  deorum  attnbuta  solleumi  epitheto  sunt  avrea,*'  Bectius  autem  ian 
Cerda  ad  ramenta  lluvii  aurea  referebat  epitheton,  adsenticntiboa  \omù, 
qui  Clinferri  iubet  Plin.  XXXIII,  4,  21.  {Auruìn  inveuitur  -  -  >iiimtiiaiii 
rafnentis,  ut  m  P€uio  Italiae),  Wagnero  et  Ladew.  Bryce  (quocnm  facert 
videtur  Conington)  cogitat  de  more  comua  boum  sacrificandonun  et  ia 
triumphis  agendorum  auro  induceudi,  c|uao  ratio  ^uodammodo  foldri 
poterat  loco  Geo.  I,  217.,  ubi  clare  fulgenti  Tauri  siden  aurata  «<»niiiaad- 
acribuntnr,   et   Auson.    Mos.    469    sqq.  Comiger  .  -  -  Moscia,    Exserii 


GEORQICON  LIB.  IV. 

In  mare  purpureum  violcntlor  efBuit  amnis. 
Fostquam  est  in  thalami  pendoDlU  pumice  tecta 
Perventum  et  nati  fletua  cog^novit  inanis 
Cyrene,  maaibus  liqiiidoa  dant  ordine  fontis 
Germanae  touaisque  l'enint  mantelia  villta  ; 
Fara  epulie  onerant  meneaB  et  piena  reponunt 


aitraiuni  tauriHae  fronlit  honorem  ..Impetaosiasimoin  antera  aranem  olùn  Pa- 
dani fuùae,  CI  aliis  locis  maaifeatam  est.  Cf.  Geo,  II.  -151.  ià'i.;  quamquam 

.; . —  dirersa  eue  narrator.'-  Heyn.  De  Fada  prò  Eridano  Hesiodi 

uni  habito  vide  quB«  ncrìpsi  in  libro  meo  geogr.  IIL  p.  503,  et 
Uiitnnevct.  V.  p,  lu4à  bq.  Cf.  etìam  EUpra  I.  482.  De  rapido  autem 


et  aliarainiiiietaruin  habito  vide  quB«  ncrìpsi  in  libro  meo  geogr.  IIL  p.  503,  et 
in  Paulj  Jtenlinu^ycl.  V.  p,  lu4à  bq.  Cf.  etìam  EUpra  I,  482.  De  rapido  autem 
ou  ouTiO  cf.  Strali.  lY.  p.  203.  et  Conin^on,  ani  provocai  ad  Lord  DuiUe^ 
LtìiertoftJieBùhopo;Llomlaffp.6i.  —  Z'ìZ-  Innarf purpureum,  lU 
Slu  noQifvgóioany.  noQ^igfnt  eoim  t.  jioev'V'**'^  (D.  XVl,3tfl  Od.  11.428. 
n.  242.  àe.  coli.  cQin  n.  KIV,  16.),  ut  oW  (D,  XXIII.  316,1.  apud  Ho- 
merom  semper  significat  mare  vel  remie  motnm  vel  ventis  tnrbatum,  quod 
parpunucere.  i,  e.  e  longinqno  conspectom  purpureum  (sive  violaceum 
parpnrae  dibaphae)  colorem  induere  conslat  Icf.  Aristot.  de  color,  e.  2.  §.  4. 
i.  (a  Coninjftono  laad,!  et  praeter  Voss.  ad  h.  1.  Wcrnadarf,  ad  Himer.  p. 
192.  et  211,.  Nìtzsch.  ad  Hom.  Od.  n.  428.  Dr&kenb.  ad  Sii.  XVII.  2^S. 
aliil;  Deque  aliter  intelligenduia  videtar  apud  RomanoB.  Cf.  CatuU.  lAIV, 
269  --     "^      ■     '     -^  -     "    "      ^    -     "'    "■     "    ""     '      '-    - 

U08.  .,.„  „  _ 

vmcla  terra,  Olim  purpureo  mari  natabat.     Gellius  XVIII,  11.  \ex.  Furio:) 
Spiriliu  Eurorum  vénde*  citm  purpurot  unriat.  Nonius  lì,  717.  et  Ameii. 
in  lahnii  Annal.  pbil.  LXI.  p.  367.  ~  374.  ..Perveiiit  tandem  b  tbalaDinin 
matria  Aristaeus.    Eiceptns  ille  hogpitio  lavatur.  et  mensa  apposita  recrea- 
At    i!i..i-in    i-     ^.t^^    n......     Nympharumqne    honorem.       -    Inter 

filio  reBcivisse  et  de  remedio  fortnnae 
o»itaHe:  vino  libato,  ei.  flamma  euicante  ornine  cauto,  erecta  illa  fllituo 
ad  Protenni  ablegat.  ut  ex  eo  cauBam  morbi  et  mcaendi  ratloDeiu  compe- 
ijat;  degit  ille  ad  PalleneB,  Thessaliae  peniUKolae.  litora  v.  3S7  aq." 
Sttpi.   ~-  <halami  pe.ndetitta  pvmice   tecta,  thalamus.   cuiua   teetun 

fornice  pendente  constat.  autrum  pumicemu,  saiÌB  eieiia.  Cf.  Lncr.  VI, 
BS.  tpùuttcat  ■  ■  faxii  pendenlibin  ttrueta»,  Hartial.  II.  14,  9.  eeatum 
pendmitia  Itela  cohtmni»  et  Ovid.  Her-  XV.  141.  Aiìtra  ttidiuit  ocuU  aealtro 
pmtdeiaia  tofo  la  Coningt.  land,)  —  375.  no''  cnm  Wagn.  ex  Medio,  edidi 
pio  nlg.  gnnli.  adsentientìbua  ceteria  recentìoribua  editoribus.  Vid.  adnott. 
ad  Ed.  V,  22.  Ceteronun  (^dicum  varietaa,  ut  saepe  in  einsmodi  rebuj, 
qvaa  levinrea  videntnr  editoribua.  non  accurate  adnntata.  --  fletn$  inanea, 
édonin  levi  de  causa  snsceptum,  cui  facilis  et  parata  medidna  euet.  Cf. 
■  mae  inane*  Aeu.  IV.  449.  et  X.  465.  —  876-  Cf-  Hom.  Od.  I.  I36»qq 
litur  puer  ad  veteria  hotpitii  morem.  —  /onte*,  aquam.    Cf.  Aen.  IT. 


&8S.  Xn,  113.  Lucan.  V,  33S.   ti  atncta   mùtmtttr  ^lumina.    ^ 

wiago,  miMiieere  fonte*.  —   377-  tonti*  manlelia  villi»,  quae  redennt 

Ahi.  1,  102.  (ubi  ploro  ei  b.  1.  iterantnri,  He^io  «ont  ..lanea:  aed  lana- 

Èe,  qase  in  teiti  sopei^cie  eminet.  attcosa.  ideugae  levia  ac  t«nuia,  mol- 
,  non   villosa  et  craasa."    8ed   rectioa  Voaa.  ad  h.   L  et  ad  Arat,  423. 
(cni  adsentinntur  Wagn.  et  Ladew.)  docet.  etiam  veterea  lint«ÌB  uianteliii, 

e'bns  manufi  siccarentor.  oaos  esse;  ipaa  autem  lintea  apud  eug  fiiisgevil- 
t,  ideoqne.  ut  Icvia  et  mollia  fierent.  rillos  tondeudoa.  ~-  3TS.  Par* 
oneraut  •  •  reponunt.  C'uUectivis  a  Ver^o  raro  adiicitar plnralis  Verbi 
nnmeriu.  Cf.  Wagn.  Qn.  Vii^.  Vili.  4,,  qui  dooet,  vocabnlo  par*  tum 
tantum  Pluraleni  Verbi  adiunfn.  enm  Nominis.  ad  qnod  illnd  referatnr, 
PlttralÌB  aot  Pronomen  a^M'uraecedat,  ut  Gleo.  II,  IO  sqq.  Àen,  I.  21u  sqq. 
n,  33y  Bqq,  IV,  402  sqq.  LX.  505  sqq.  etc.  Ceterum  de  boc  potiaomam 
Boaiìne  coQeotivn  cuu  PluraJi  eonstractn  cf.  Drakenb,  mi  I.iv.  XXVB,  I, 
12.  KritK.  et  Dietaoh,  ad  Sali.  lu*.  Io,  2.  alii.  —  97%^,,rtpouunt,  mq, 
ut  aaaculn  Augoateo  fit,  prò  aimpiici  ponnnt,  ut  Geo,  Iti,  ^27.,  *en  ot  tri- 


514  P.  VERGIIJ  MARONIS 

Pocula;  Panchaeis  adolescunt  ignìbus  arae, 

Et  mater  ,,Cape  Maconii  carchcsia  Bacchi:  3m) 

Oceano  libemus  !''  ait.     Siniul  ipsa  precatur 

Oceauumqne  patrein  rerum  Nymphasque  sorores, 

Ceiituii)  quac  silvas,  centum  quae  flumina  servant. 

Ter  liquido  ardentcm  periudit  ncctare  Vestam, 


buas  iiotioiicm    itorum  itcruiiique/*    IIcìpi.    Altera  explicatio  onice  vera: 
repetita  vice  ponuiit.  «|iumI  apjiarct  ox  Aon.  Vili.  175.  tuhet  ituhlata  reptm 
ponila.    Nani  oum  intensa  sirunda  rtiani   alia   pooula  apponehantur.    CI 
Wap.  Qu.  VirK.  XIJ.  «t  adui.tt.  a«l  (!.•<».  1.  l.  Wakef.  ad  Lucr.  M.  127S. 
exnlicat:    inulta  jMciila  pimuut.        879-    *Jura  ardent  in  aris:   de  v<»c. 
atìulere,  proprie  auj^rn*,  ìiiiir,  in  sa^-ris  proprio  usu.  tlaiiiinaiii  au^en.'.  in- 
tN'nden.',  via.  ad  VsCÌ.  Vili.  1)5.     Adulosoit    ijjnis  in  ara,  h.  1.  i^HCit  Pan- 
eh  ari,   i.  e.  tura  PaiH'haoa  ivid.  (ìoo.  II.  VM).),   tura  ex  Arabia  incensa." 
IletfH.    rf.  rtiani  Philarj,'.:   ^J'niirhtieÌH  ntlole^raut^  i.  e.  Pauchaicìs  odori- 
bus  incHnduntur  arac.**     Vi»sh.  A  hu*ol)s.  omtundontes  h«»c  t'rcq  non  tati  vnm 
vf'rl»ì  aihlere  cuni  vj^rlio  (ulole*tt'erc.  i^x  mi  et  nharere^  frequentativo  verbi 
alere.j  ronipo.sito.  satis  mire  ha^c  ita  int('r])retantur:   arae  cumulantur  ture 
incen.so:  ut  arae,  flannnis  inde  .sur<:onti1ius.  i]i.sae  quasi  surgere  et  adangeii 
vìdeautur,   et  Wakef.    simplieiter   per  ruìniilmifur   explicat.    Wa|crn.   autem 
Pniirhtn'OH  igurn  pru  ijrni  tura  Panchuea  ereniante  vii  Latinuni  esse  cen«et 
idrnquo  Medii'ei  a  ni.  see.  lecti'Hiein  phujnihuM  al»  ipi>iuR  Ver^^ilii  nianu  prò- 
feetam  .««uspiratur.     Putat  autnii  Vir  di»ct.,  ut  sexeenties  rinnm^  uHffttentim 
et  siinilìa  per  elli]>sin  oniittantur,  ita  n>in  duhitanduni  esse,  quin  etiam  tw, 
aroma,  tjudeni  modo  vetere.s  retiruerint  :  et  onufcrt   Grat.   (.'jTie^.  -141.  ter 
pinffìtin  lihnnt  Tnni  fnvn.  Ovid.  Trist.  V.  hy  II.  Da  milU  tura,  pìter,  puh 
guCM  far  ietti /a  flammfts.  TiUcaii.  Vili.  T3u.  voti  piHffuis  ait  atdra  Ut  feratf 
Eooit  -  -  Jumm  odnrrtt.    (Vid.  etiam  adnott.  au  Kcl.  Vili.  54.)    Sed  recte 
Ameis.  Spie.  p.   Il  .sq.  ooniparat   nfvxrihvtu'llfi-aiaìuv  ap.  Soph.  Ant.  133. 
(ibique  Wund.)  et  nùQ  Jq/ivov  jip.  Theocr.  1a.  11»..  Ladew.  autem  Ovid. 
Met.XV.  574.  phirat  otloratis  her/fimas  if/iii/mjt  aran  et  Stat.  Theb.  IV.  411 
turra   altaria.     Etiam    Coninoti m    reete   contra    Wapi.   disputat.    ^Vakef. 
autem  ad  liUcr.  11.417.  parum  foliciter  coni.    Paneharin  atlulent  *wA  twì- 
hiut  arar.     -  SS<K  ..Translatum  hoc  ab  hominum  conviviis,  iiu primis  festo- 
rum   ditTuni :  i>era(ti.»«  l'jiuli.s  tiebat  libatio,  cf.  Aeu.    I,  72r>  (et  Vili.  274.1 
liavrhi  Afaroniis  vini  Lydii.  Tnudii  supra  (leo.  Il,  98.,  prò  praestantiore 
genere.     Nani  Cataceeaumenium  vinuni  geo^rraphis,  non  pi.K*tis  notum.  Vid. 
Strab.  XIII.  ^i.  \VM.  extr.        (■arvhesium  vas  oblongum,  ansatum.    Vid. 
Atbenafum  \l.  \).  471.  K.    l)i»cta  de  eo  dis]»utatio  apud  Macrob.  Sat.  V. 
21.'*  ìlrifiì.     Ijegitur  liae  .siigli ilìoatione  usun)atuiu  etiam  Aen.  V,  77.,  apud 
Ovid.  Met    VII.  247.  XII.  317.    Val.  FI.  Il,  tìoiì.  Sii.  XI,  ;)02.    et  alibi.  - 
381.  Simili.    Vid.  ad  Kel.  VI,2<».     -  .^Oceano,  auippe  communi  omnium 
fluminum  et  fontium  patri  (II.  XXI,  \\)h  sqq.  et  ai.V    At  v.  382.    Oceani 
cM  patrr  rmiru,    pareii.s    natunie,    [tamquani   omnium  rerum  prìncipiam. 
(rrìimlstttff:  cf.  Ilom.  II.  XIV.  24G.  ^ilxfavni\  oantg  yivtat^  namatn  ri- 
ivxtni.]    liibationem  ae  preces  faeiunt  dii  aliis  diis  et  alibi:    hoc  bx-j»  ad 
placanda.s  Nymjdias  filio  faeit  mater.**  Jfn/u.   --  sorores.    Cf.  v.  351.  et 
377.  --  Crutum  numerus  est  rotundns,  ma<^niam  Nympharum  cat«rvau)  ìn- 
dieans.     <T.  v.  e.  -Ven.  VI,  7sr».    -Herecyntbia  materì  centum  conpUxa  nf' 
poh  ti,        8S3.  urrrant,  inerdiint.  ut  inf.  v.45!».  et  alibi  apud  po^tas,  rectf 
enim  Wagn.:    ,y*trrrnrr  dieuntur  loeuni,  qui  numquam  aut  raro  inde  disce- 
dunt."     Alitor  tainen  .Ameis.  Spieil.  i».  42.,   qui  servare  per  diligent^r  rn- 
stodire  et  tueri  orplioat,  inemnr  liauii  dulde  loci  Geo.  I,  499.;  ncque  alitor 
Coiiington,  buie  voci  vindiean.s  the  notion  of  ttUe.lar  prdiitleìwy,   Nescio  an 
rectissime  utramque    iiit«rpretutionem  c^miunxeris.  —  SJ4.    Unus  Ribbeck. 


GEORQICON  LIB.  IV. 

Ter  fiamma  ad  aumuiuu  tccti  subiecta  reJuKÌt. 
Omùe  quo  firmans  aoimum  sic  incipit  ipaa: 
,^8t  iu  Carpatbio  Neptiini  gurgile  vatea 
Caeruleufi  Proteus,  magiium  qui  piscibus  aeqrior 
£t  iimcto  bipedum  curru  metitur  «quorum. 


loci,  obi  Vettat  nomen  cadpjn  raCione  i^i  aignilieatido  odlubetktar,  qunm- 
quam  Vulcani  Domeii  aie  asorpatam  «idimns  Ueo.  1,  ÌSb.  Vide  tain«n  ad- 
nott.  ad  Eoi.  IV,  32.  et  V,  tìg.  —  385-  tubicela,  Bubiicìens  »e,  emicans 
et  lambeoB  laconar.  TiA.  (ìeo.  II,  lU.  IO,  241.  libique  adnott.i  Ecl.  X. 
74.  aqua  mhiectat  harenam  et  Epiced.  in  Drosum  v,  25(1.  Iftamma  rogii 
Aéth^Oi  giifriectìt  lamhit  «t  attra  comit.  Med.  a  m.  pr.  et  Oad.  lublata, 
M«d.  a  m.  sec.  tubhcta,  Horet.  IV.  et  eiosd.  fragm.  tubneeta,  minua  bene. 
Beoeptam  kctiimem  testantar  etiam  mai^i  Cod.  6nd.  et  Nooiiw  p.  387,  17. 
„Ent  aut«m  hoc  fausti  ominis,  ut  saepe  obaervatam:  odo  auspicio  firmata 
nater,  at  cnnsilii  sui  bonum  eventoia  animo  praecìperet,  puero  suadet,  Dt 
lS'ot«aiu  adeat,  ex  qui)  n'paiandonun  eiamìnDm  rationem  comporìat."  Hmi. 
De  hoRto  ignÌK  Hubito  Hainiuani  coucipientis  et  alte  fulvcntìs  uniine  cf.  RnL 
Vili,  1U5.  Ovìd.  Het.  X,  279.  Fiamma  ter  accenna  ett,  apictmque  per  aira 
Akcit.  id.  n  P.  IV.  9,  54.  Detque  bonum  voto  lueù&u  omen  nptx,  et 
Tnmebi  Advers.  IX,  27  Quaro,  at  eo  altios  fiamma  emicaret.  vino  ineper- 
gebatoT  igiUB.  Cf.  Ovid.  Euiat.  Xin.  113.  Tura  darmut  latryntamqvt 
WfW;  qua  spana  relttcel,  Ul  toìet  affuto  turgere  jiamma  merQ,  ubi  Tid. 
HeiDBliU.  —  386.  animum  /irmant  prìns  cain  Barm.  et  Vouio  eiplìenì; 
Cirene  (gemitìi  eiterrita  v.  3&3.  et  percttna  /ormidine  v.  357.)  hoc  omìnc 
fif  laaaB  auìmum  suam  Arietaeo  dat  coasilium.  Cam  tamen  CyreneB  metna 
primo  Slìi  lamentantia  sdapcota  pruvocattu  iam  eios  narratione,  nude  tnanet 
tiOM  JUlut  esse  cognooil  (v.  375.),  poiana  eeae  rìdeatnr.  nane  potins  cma 
aliia  iuterpretìboB  (etiam  Coningtone)  ad  animum  intelUgo  Arìstaeì,  etiam 
infra  V.  &:iO.  adhac.  timenlù,  qoam  eiplicatioDem  etiam  additum  Fron. 
fpiu  ridetnr  lavare.  Atimum  firmare  legimna  etiam  Aen.  Ili,  dio.  -  tir 
incipit  {pfu  Wagn.  Qu.  Virg.  XVm,  t,  b.  eiplicat:  ,,po»tqaain  invocati 
dti  adimerant,  ipaa  incipit,-'  coli.  Aen.  X.  5.  Ctynsidual  (dei]  tectis  bipa- 
Irnlii"*.  Incipit  ìpae  alìÌBqge  locia  Bimilìbus.  —  387.  ..Locum  hanc  ei 
Odjaa.  IV,  3H4 — 384  Bqq.  aduiubratom  ease.  omnes  videiunt  lotpp.:  nbi, 
monstrante  Idothea,  Menelaaa  in  Pbaro,  Aegvpti  iuaala.  eodem  modo  Protea 
•ggredìtur .  ei  e«que  reditas  in  patriam  rortonam  etquirit.  Fabula  de 
noteo  CI  Aegyptu  ducta  cat  band  dabie,  sedea  vius  apod  Homenim  ad 
Pharniu   inttulaJn   in  litore  tnin    dceerto;    hlnc   in   Carpathio   Naptunì 

Btrgite.  b.c.  mari,  versator;  nani  Carpatlioa  inalila  Aegyptpo  obversa  eat." 
tgn.  Ci.  qnoB  de  hoc  mari,  nimc  Mare  ili  Searpanlo  appellato,  in  libro 
nattro  googr.  II.  p.  21.  collepmua  vetemm  locna.  Inde  Protens  Ovidio 
Het.  XI,  24U.  Oit^tatfiiiu  -valea  et  Am.  n.  15,  10.  Carpalkiitt  *enex  apoel- 
lUnr.  Cetemrn  Ribbeck.  ei  Hed..  Pai.  (qui  praebet  Carphrdioi  et  dnoDiu 
Bern.  edidit  Carphatio  (cf.  einsProleg.  p.  423.1.  De  gurgilt  vid.  ad  Aen. 
I.  IIB.  ~  ,,Quod  Enathiam,  late  h.  1.  dictam  [cf  aduatt.  ad  Geo.  1,  192.| 
et  l'aliene»,  prueorrentem  ulam  Uacedoniae  in  furma  peninauUe  partem 
'■*■•  ""-  -id.  Ubrum  meam  geogr.  111.  u.  11153.],  prò  palrta  ei  Bflsignat,  hoc 
cf.  11.  1.  Serv.;    qiiae   etiam  Lyco-"- — ' 

._    _^Uod.  II.  5.  9.  et  ObsB.  1),  159.    1 

AegTptns   eius  patri»  habetnr.    Cf.  Panlj  RtiaiUncycl.  VI,  1. 


[de  qua  tì 
tkbiila  ali 


alìqna  antiqnìore  nititnr:    cf.  h.  1.  Serv.;    quae    etiam  Lyco^roni 
■'   ---|.  memoratur:  vid.  ApoUod.  II.  5.  9.  et  Obss.  p,  159.    [Vulgo 

„jc~is    eius   patri»  habetnr.    Cf.  Panlj  RtiaiUncycl.  VI,  1.  p,  129 

-,.,  Ceterom  illa  narratiu  de  vahia  fonnis,  in  qnas  ae  traosmutavit  Pro- 
IMM,  orì^nem  habere  videtur  ei  poétis  casmi:^iiicÌB,  qui  aqnam  omninin 
Mnm  pruicipimii  ponebant;  cnina  transfuimationes  in  reliqna  coipomra 
emen,  iencm.  afrem  et  rei.,  aymbolica  lata  fabnla  osponebaiit.  De  Proteo 
tid.  HjTim.  Orphic,  II.  XXIV."  .ffflyn.  Adde  Ovid.  Het.  IV.  384  Boq.  et 
H*gìn.  f.  US.  Molta  d--  hoc  nivtho  dissenint  Carda  et  Vose,  ad  h.  1.  Cf. 
etUBi  qU'M  landat  Obbar  ad  Hor.  Eu.  1,  1,  m.  Voi.  I.  p.  93.  Caeruleot. 
taieta  pufti«  vi>eari  iteoa  niarìnua.  aatis  notum.  Cf.  Aen.  VUl,  M.  Orìd. 
Mei.  U .  *>.  ili.  Her.  IX.  14.  VeUei.  U,  83.  Inde  etiam  .Aen.  VI.  SI».  Caem- 
Um  euma  Neptmti,  Ovid.  Her.  VII,  50.  CaeruUi  Trxloiat  tqui  et  ginuUa 
-.»......._— .1...         aoQ    aaa    ^.■..;i....   ((  currti  bipeitum  equvrum 


L 


r-i..'!-*'-"  ;.-   >•  tr -■;.-.  :   .:«  ~r  -j..r:.:i-     Tir.:  a  Tatt*a. 

r:.«.  -. -.1.   .;.à:^.   p :-.;.•  ""Ji'i^i    .acv-c-i  Là.    il    -iniieiii 


•  •*  .      .■•^•.•■-     •     •■:.—■.      ■■■     1-    ■"    ■•.":>    .■:.»"::j«i2i  .^in»T' .  piji'es  iJiz*:m 
-'.t'    ..■.-....    .-.  ■  ..:  ■   1.-....^..:.^  _■■".'-•   •:j~i.n-'a*i"     upc- «-daiw'S.    a^  an- 

■i..'^-    -..  -    •■  -.^.r."         -■ -r.  r-    i.;T.:ai    a   jLài:iis   ■i'*»iii'aiit. 
■•  •   "■-.    .-.'■'^t.'    ..i-:."...i  '."i."--.'     IT   «j*-!  •■   }■• -'-i**     :racTTinùc  H  «nirTri 
,..'.      *»        T-».  -    ;   ^ .-  X    ^-^  -.'  i-xvT'-     -'   .A-'vit   «tAÀL -^'ic.  '     Heyu. 
'    '  '  •:    M -'     .A.   44'       -  "■''."•    ■  :.'  •«■    A-i'if'U    ntnifià  'itnL*i4   tt 

■  #-.-        ■    •'      .  ..  •      '  .-.•:j.  -  :.?:.i':arir.  HjU" 'in  ••bversa- 

.•:..:    j.  '     :.     r--7'"ir:.u       r   luir"  nu»htnr  sna'pimnif 

■.■r-i\    .  ••   .  •■     '" --.-.Ll-j  '.r-js::  H  m*rri  ve- 

."■!  -:  : -..-j.-'--..  •■„■.:.•-••  "ri.i.'i--  *  :.  PiiiLiri:  ii  h. 
^itirj  .. 'r  ■  .  •  :^  '  <  .V-*  •■  <  ■.  17  L-ri--  -i-ithift.':  est 
:  .-  '•".:.  H-:-.  ...  7';.-  '.-  -  "  "  /V-'/n.  «Y'a«in-'n.  »d 
•  ■  l'-a.:  I.  "  "  1  -  -aiii  vinm  n-n-inriu.  qui 
■.■;.--  ,  :ì.-:.  ■  ::.•-:  •■■■'a. --::"~ir.  *::  iracCerìui'^tiani 
-  .-  •  .-i-'-r.-j.  —.:■■'■.".  i.T  ■'  .iJiLii  r-r'^tr»^  putaren- 
t."-...  ..-.  :.  ■  •.--■;  i-' r-L-:?.-::?:!:  irrori -nU  vdri^rtas. 
-.  :  M-:  z'x\  ::•  ..'"-:.  K^rn.  II.  -t  DI.,  alii 
......  ^  .'.  f'^r-'i:.  '!'■.'.,'.*:•. r.  alii  v^pi  Indica- 
va... '^  -  iTr-i  i:-*  -.•dV  -i.L  '.•'■iDprobat,  quare 
.-:-".  r.r'-'. ■:  ri.!:.-  jj-.-a...  -/ird'rinis  ^raebtfre  p-i- 
"■-.r-.r.".  '^r.i:  ■ -..'.i  ^V'a^-t.  :r  .*'  :....:•.  N  :.•:■•  •  r  ::..  ■r.'.JLiu  Wa^n.  ipse 
•**  f-i.!-*    "".v  .-.A...   -1.1.:..  :..  :"j.v -r::.*.     :■.■.  Uii--:- a.    -•:  •.-t^teris  ree^nti-*- 

r.'. .-    •:.*..'■.':....    ,,r.i.v-   H...-.,- •'■:■.::•:•::%  -i   r-.-r.n'-iil  s   -iuiimus. 

f«...ì.$rf  tra'  '.-  -1*1  >•  ::  ■■.-;■,•  .  f-'t'-ri  «'.«t»'.  a«i:;S':lii  tamen  niorae 
.r.'.-.'T.  -."A^  r.  •:.  :.. .    *'•':'■  r.::.    .  ;:.i    h.  1.     :.  H.-.Ì4.  Th-^ir.  JS.    .Wr/i"a«rj 

fisurin    ra   r'   f^.ìrr:.     là    r'   inn  .utvc     t-...'   i'   AÌiTì.       *.UÌd.   Mtft.   I.  51". 

f^r  /,^.  u'i.i,fl  fr*i*y  *'  fuit4yié'  £...%. '-r'.  p..-^'?  :  Fi  Bach  ooutcrri  iab<ft  Hem- 
<vrr..  lil  L.-..ir..  >-,:ìì'-'.  i  1  •.  r: \ -  -^  Wijn.  Li-Lit  Elejf.  ad  MessaL  p. 
Vi  .  '•...1  M-*  XV.  u*.  •  arù!  XLIX.  1  >iq  «•:.;.  ad  Qiiir.  p.>st  R«d.  e. 
T  .::  »-ti .  :{94.  :^C|;,  \  'S^inr.-  h..*  L*n/-Li:ii  ;- ^oaj  Prote«>  datnni  «su 
ià* .  *  /.  r/4  a  li  i  a  n  r  •  ■  »•  ■•  r  x .  :ù  iL-t  ra  Riarlna.  :a:»?r  quae  phocae  turp€$^ 
itt'AìL  '^yfl\r.  V;i  «"i.  i.iK.  III.  '/J.  Ki -niat  aut*:m  nL*  versibus  illnd 
OrÌ)H«i  JV.  .{*!»>.  fi ,ffti0aùtyj^  i.THfu'ij,-.  Hino  H -rat.  l'M.  I.  2.  7.  Omar 
cnrn  l'rot^iut  p'i-n^  -.1*'.:  »-t  .miiin  ■  ;■  rtià  hino  pa.stii  iii>*ns  troni  m  mAiind- 
Him.  nra  aiN-rn  tali-U  H'iii'ri.a  '^x  bsonati'ne.  quod  certis  dici  par- 
t'ihii.i  iiiÀ^ -j.'.-i  }  h  --«iruiii  iiuiiivrùin  in  lit-T'r  a^'Hcan  videbant  humìnes; 
qua»-  r'-i  ar.'ri-n*.riiii  -.j.-.- ieiii  haUbat,  -jua»;  in  pa^^cua  a^erentur.  Valde 
aat'rni  •! •.••.♦•  rt**:.!  \\\-i  i-mp .r..-.  qu»  havo  fabula  rcperta.  inferìdrìs  Ae^^jti 
'tT'à-ìfì  t^^im  Fh.ir  •  in.-ìul.!.  j  r.irt»;xta  lit-ri.  tu:>>r  noc«:s.'4t'  est."  Hejpi,  Cete- 
rriixi  rt".  .Andr.ni'-j  t'r.  2.  Ln^t^-^fom  Sterri  ximum  pt'rtu  et  Pacnv.  fr.  ò. 
AVr<>"  r*jiffnf/*'roHtr'im  i m.'ir »■'*:*  rdcum  ittrtUf.  39fe  sq.  Vid.  OdjTBS.  IV, 
.'jSS  -j^j  riurl,if  rnji,\  ufia.^.     Dìj  onìni   ot   vates  vinculis    constrìcti 

art  vati'.inaii'luni  imitì  p -«■  putak^ntur.  Cf.  Kcl.  VI.  19.  ibique  adnott. 
Ribb«.-r||-.  (",iuì  N<>iii..  ji  'JO.'i.  2.  -»':ripnit  lyipitindiM.  -397-  „«rcn*tt*,  quae 
*i\  accMorant  mala,  Htttimlet,  in  m*.liiis  mutct.  luonstrando  caosam.  qaa 
ìiabUta  ap^'ij  reparata'-  sunt."  WnutL  Reotius  Auieis.  Spie.  p.  42.  iqnem 
etiam  Laa^.-w.  i»:quitur  :  ,.».-v>;ntus  apuiu  reparandaruni  secundos  reddat,  h. 
e.  nubsirlia  mon.strt.'t ,  uuibus  a]»os  cuui  secuml"  eventu  reparari  possint." 
ut  enentuH  »rrunfinrp  'r//>  Erfitigr  srfjnt-n'  lin-viter  dictum  sìt  prò  subsidia 
cv«.'ntiis  "iccuudi  iiiniistran;.    Ci.  i.hid!  Fast.  I,  MI  sq.,  ubi  Cjfreue:    SiiU 


' .  ^ .'. 

.'.•• . .        : 

-      ♦'•. 

■■.•1 

;..-.•  .. .  • 

• 
■  ■  ■            •  *     ■  ■ 

4^      -f     . 

f .'.  .  ix  •.- 

.#:-/ 

^'V..l 

■•    .  • 

'.4   -.. 

• 

-r 

*  - 

' .       •           ■ 

-r.  -.• 

■.■   I...V  .  ; 

1.  •■•"..."..." 

\^'\ 

«   •            .4» 

:yjc5 

^i«       •  i 

* 

*.-..,-.. 

t«      .■.":.. 

r..i  -r-r 

•  .  - 

••  • 

//-..  . 

M.i.-.  i 

%   '■■■ 
•■■1 

■  .«1 •        i    1 

..  :•  ■..  • 

^  '■.,^' 

.    •    :.. , 

-ih.'.-ar. 

-•  1  . 

•      ■ »•«               ".li 

-.-;  ? 

Kftm  sine  vi  non  ulla  dabit  praeecpta  neque  illuni 
Orando  flectea;  vim  duram  et  viucula  capto 
Tende  ;  doli  cìrcum  haec  demani  frangentor  ìnanis. 
LiBa  0^0  te,  medio»  cum  Hol  aecendent  aestus, 
Cum  Hitiunt  herbae  et  pecori  iam  gratior  umbra  est, 
In  secreta  seniB  dacam,  qno  tessue  ah  undis 
Se  recipìt,  facile  ut  eomno  adgrediarc  iacentem. 
Verum  ubi  correptum  manibus  vinclisque  tenebia, 
Tura  vari&e  eludent  apeciee  atque  ora  ferarum. 
Fiet  enim  subito  sub  horridua  atraqne  tigrìa 
Squamoauaque  draco  et  fulva  cervice  leaena, 


pner,  laerivua;  Protem  liuf  itamna  Uwiòit.  Quoque  modo  reparea,  quas 
periere,  dabit.  —  898-  Fro'praecepta  Probus  Inst.  I,  12,  2.  cihibet  re- 
tpotaa;  bine  eiplicandiuu  Fhìlarg.  Bfhnlian  :  „praecepta.  respunsA".  CT. 
Ebbeck.  Proleg.  p.  205.  —  399.  /leeteg.  Ila  optimi  Codd.  (Med..  Bom,, 
Oad„  ali))i  sea  multi  (Inter  quo*  ctiam  Ribbeckii  Beni.  QI.)  vinee»,  qaoa 
B&Tm.  pnwferenduin  censet,  ut  valgarìs  Icctiu  ex  interpretaniento  oiia  sìt; 
iJion  Mntiens  illequideni.  qaain  mùleKta  haecsintaiiribnB;  vince» -- vim  -  • 
vincala;"  ut  vere  docet  Wagn.  —  vita  duram  cipllcant  verba  adtecta  el 
vinewla.  Cf.  adnott,  ad  Gfeo.  I,  498.  —  vincuta  tendere  alirtà  (qnod 
redit  Aen.  II.  236.1  est  i.  q.  iniictre  vinadaj  vim  antom  tendere  alleai  i. 
j.  TÌm  adhibcTe.  Verba  diTcrao  Bigiificatn  m  eadem  perindo  etiam  alibi 
iniigi  pluribns  SabstantÌTiR,  docet  Wund. ,  coU.  adnot.  sua  ad  TibulL  lU, 
3,  il.  Ceterum  Peerli.  p.  296.  coni,  i-im,  ttara  et  vineula.  —  400.  eir- 
cum  haecj  àfiffì  taUja,  baeu  ai  facies,  si  vim  et  vincala  uUiibebis.  Wagn. 
in  odìt.  min.  apte  comporat  bone  Pindati  locuni  Pjth.  I.  22.  Sflyn  lij 
ii!pa)  ifigifai  àfiifl  ■(  jimolia  aoifitt  paUvnóXnuv  tf  Moiaàr,  i.  e.  ciun 
Apolliius  MnHammque  carmina  aadiantnr.  —  frangentur.  Ddqs  Ribbeck. 
ei  Pai.,  Rom.  et  Bem.  HI,  a  m.  pr.  recepii  Praesens  /ratigtodw .  qnod 
miniu  aptum  easc  pat«t.  ^  „inanet,  nt  inanes  aìnt.  Cetenun  vatom 
baec  relurtatia  ducta  est  ab  ingratiB  spastiois  afiectionibua .  qoibus  corripi 
'  (olebant  ccatatioornm  curpoia.  ~  401.  Ex  Odyss.  IV,  400  «qq,  ;  quo  com- 
paiato  TÌdebis,  Veraìlinm  prudenter  oniìsissc  ea,  qnae  a  poèta  iam  ita 
ornata  erant,  ut  nilm  addi  poaaet;  in  reliquia  autem  ornata  vetboruin  et 
•ententiarum  certare."  Heyu.  —  medio»  aestua.  Vid.  adnott.  ad  Geo. 
I,  397.  —  403.  „In  secreta  senis,  secretam  sedem.  Adnmbrata 'aut«ni 
haec  quoque  sunt  ad  commnnem  bominnnt  antiquonun  aensom  et  opinio- 
nem,  in  Bolitndine  veraari  deoa.  imprìmia^ue  meridie,  medio  aesta,  in  agro- 
rum  ailvammqiie  solituditie  dcoa  pastoricios  et  agreatea."  Hem.  Cf.  Aen. 
TI,  tO.  secreta  Sibyllae  et  VHI,  463.  Aeneae  tecreia.  —  404-  Conìneton 
enm  Proteo  merìdie  conquieicente  compamt  Silenom  (Ecl.  VI,  14.)  et  Pana 
<Tbeocr.  I,  IT.  et  Nemee.  III.  3.  —  Calpnro.  X,  3.)  interdiu  dormientea,  - 
4ÌM-  eludent  prò  vale.  UladaU  rei  tUadwat  ei  optimia  Codd.  restitnit 
B^u.  Eludfre  sccunoum  Wagn.  bene  dicitnr  de  iia,  qui  art«  aut  veloci- 
tate ae  Bubtrahunt  capturo.  Ovid.  Met.  Vili,  6S7.  lUe  celer  poma  tardo* 
aitate  fatlgnt,  Eluditipie  diu.  Vulgarìs  lectio  furtaaae  orla  est  ei  Geo.  I, 
tèi.  Tum  rariaf.  ÌTiladent  pteU».  ~-  406—410.  Proteoa  in  varìas  formai 
M  tranaformiibit.  —  407.  '"'  horridua,  horrentibuB  aetia.  Of.  Lncr.  T, 
IS.  AdfTM»  Mcaài%it  *u»,  —  atra  lirirì»,  boirenda  et  saeva  apecie.  Vid. 
adnott.  ad  Geo.  I,  129.  et  II.  130.    Etiam  Ameia.  in  labnii  Nor.    Annal. 


imltn  conapicuam    ,  =         i 

frowutolle  Tiger,  bei  dtstea  AnhUcIc  Eàiem  tchiear:  vor  den  Augen  ui 

Siain  tamen  Vtr  doct.  in  rtcentìsa.  edit.  inre  omisit.  —  408.  Sguam 
raco  legitnr  etiam  in  Anth.  I-at.  Burm.  I,  179.  253.,  nt  fulva  eertiee 
Uaena  ihid.  v.  2S6.  Wagn.  Qu.  Virg.  XL.  p.  òSh.  nbaervat,  prìmnm  iUnd 
nolestnm  eaae,  quod  Proteum  in  le^fu^am  uouveraum  referat,  non  in  leonem. 
at  Hom.  Od.  IV;  456.    '.Ili'   àio"    npoifioro   l/aiv  yivit'   ìjCyfynof;    tom 


L 


518  P.  VERGILI  MARONIS 

Aut  acrem  flammac  sonitum  dabit  atquc  ita  vinclis 

Excìdet,  aut  in  aquas  tenues  dilapsus  abibit.  41ii 

Sed  quanto  ille  magis  formas  se  vortet  in  omnis^ 

Tarn  tu^  nate^  magis  contende  tenacia  vincla, 

Donec  talis  erit  mutato  corpore,  qualem 

Videris,  incepto  teg<Tet  cura  lumina  somno." 

Uaoc  ait  et  liquidum  ambrosiae  diffundit  odorem,  415 


qnod  fulvaìii  corviroiu  iiii'iimrot,  i.  o.  ex  poutamni  lt>quendi  more  iabam. 
(iuae  le«mis  sit.  wm  l»'a».'nai;.  rutonim  idem,  quod  liic  Vergìlio,  accidisse 
Val.  Flacci»  III.  740.  n\hi  paritor  Itae  iuba  trilmitun.  La<lew.  quidem  d«icet, 
etiam  ca  aniiiialiiiiii  iiinnina.  qiiai*  duplìiM  tnrina  soxmn  disct'nierc  siiiant, 
a  jHK'tis  interdum  ut  r|iio«HMm  usur|iari.  quaro  idt'in  Val.  FI.  VI,  347.  canat: 
(fnt  rattffofc  pot^t  trvffu  /*v>;  in'iiiti  taiiifii  iicfrabit,  iiiiilt^i  ooiniiit»dius  Uoitfm 
prò  lun'ìw  ^iniii  potuiss»',  qiiairi  OMiitra.  quan»  ninìssa  iuba.  de  qua  non  ne- 
cessario rMtritandnm,  n-stat  tainrn  Pr^tiMis  paruin  apti.'  in  U.arììnm  iiiutatns. 
-  409.  Fii't  tlaiiinia  v«'l  aqua.  (T.  ftijuii  infra  v.  442.  Homerus  1.  1.  de 
aqua  ni«KÌ«»  l^quitur.  Silins  unti'in  VII.  422  sq.  liaìir  niiraiii  profeoto  trans- 
fififuratiimom  in  ij^noni  ri  aquani  caut»*  ouiiitit.  -  (itffur.  itn  vinclis  Ex- 
cf'f/t't.  De  onniunctidu»'  caiisa»'  et  l'vontns  prr  Particulas  ntntir  ila,  OTÌdi« 
imprimis  t'r«'quentata.  of.  naoli.  a«l  Ovid.  Mr't.  I,  22S.  -  ,,Excid<*tf  ela- 
hetur.  eflfiiiriot,  ni  fxni'mm  :  flr/aptius  ti/n'/tit,  umatius.  quam  dilabetur.'* 
Hcyit.  Simili  rupia  (hid.  Mrt.  V.  4'ió.  Prrtnrotftie  //i  tnìum  af*fUHt  evnnìda 
rivfts.  Ceternm  cf.  r>vid.  A.  A.  1.  7H1.  rtattr  ff^frs  Profnof  mofftt  ne  tetota- 
hit  ili  hiithis  et  Wfnisd.  PiH'-t.  L.  min.  iV,  521.  20.  Spunint  nper,  flult 
untlttf  fremii  Int,  slhìltit  tiuijm's.  Po'rlk.  tamrn,  qui  putat.  Kouitum  Hinh' 
mnr  tiare  poni  ni»n  potui.«*s»'  pr»i  /rVr/ y/r/;/>wi«/7// i.-t,  si  Pmteus  llanima  tactus 
viitrliis  t' rcufr.rt'  po.^sit .  ab'ioiiiiiii  fss«^  admonitionmi  si'qncntfm,  ut  vincli» 
teneatur  (miod  sano  ne^ari  vix  imtisf .  p.  2\H\.  vv.  401».  et  410.  spurios 
censet.  Viae  lamm.  qnom«»d«>  l.aucw.  lie.tn'thrH.  p.  2.").  l'os  det'cndcre  stn- 
deat,  et  ef.  KìMmtIv.  rndep.  p.  .'»:<.  412.  <'um  in  Med.  a  m.  nr. ,  Pai.. 
Gu<l.  et  Beni.  II.  a  m.  pr.  pr"»  vuljr.  Tantft  lojratur  T(iuiu\  cuin  Pecrlk.  p. 
297.,  Ribh.  i*t  Lailew.  num»  fdidiiuiis  Tmn  tu,  qu«Ml  etiam  Dunat.  ad  Ter. 
Hee.  lil,  4.  'i.  vidotur  b^^rissi*.  fieno  autein  sibi  resiMUiderr*  tinantvm  voi 
quanto  -  taniy  d'u'cnt  loci  Lucani  IX.  7»»»).  ('land,  de  Tons.  Stilidi.  27.  alii- 
que  a  Ormovio  a«l  Liv.  XXVI.  1.  ndlati,  qnibus  Ladew.  adiicit  Liv.  IX. 
38,  4.  Seneca  Hipp.  l()S(i.  bune  loeum  sic  imitatui<  est:  et  qn/into  magi* 
Putjnat^  Mi'(pinrrM  hof  mnffis  tinfhìttlhjnt.  (Wa^Ti..  Hrvoe.  Hau]»t.  **t  Conin^. 
Tanto    servarunt.)  anUcntlr,    intanile,    e«»ntraìie.    Houi.   1.  I.  v.  419, 

vfiitQ  S*  tiarfutffoìg  f/f^ihv,  unlXor  t*  7iifttiv.  De  Imperativo  Futuro 
respondent»'  el.  adnott.'  ad  (lòo.  Ili,  73.  414.  tpfjeret  ctim  luminn 
Momutf  prò  vuli^ari:  rum  nomun^  tnjcrrt  lumina.  Cf.  ("'atull.  1j,  10.  AV 
Hommis  trtjrrrt  tpurtc  arrllas^  M,  11.  ganhin  teguntnr  Lumina  nocte,  et 
Pr«>j[>.  I,  H>.  7.  Qitamì*iif  lahriìtitt  prnnrrrt  mihi  stwtumt  oreUos.  —  415. 
..Hie  veri»  cum  Hoincrioa  siniplioitatr  et  ventato  eontendit  Vorj^ilii  eleieran- 
tìa  et  in^^enium  ;  nam  in  Odyss«'a  v.  414  sqcp  amftroRlae.  odor  iis,  qui  sub 
pboearuni  ]M?llibus  latoront.  quani  maxime  erat  quiilem  utilis,  rei  tauien 
ipsius  panini  iueunda  narratio:  ut  in  nostro  oorpUB  iuvenis  ambnisia  inuii- 
gitur,  ut  ilio  nikviim  robur.  novas  vires  ad  vineiendum  et  doniundum  senem 
accipiat.  Nam  illa!  quod  tìulris  spirarti  aura,  A  quidem  criitHjfis  con- 
potfttÌH,  «iniatus  ]>«»otioi  «'ausa  adìrota."  I/rt/n.  -  a m hro^iac  odorrm^h. 
e.  ambrosiani  odorataiii.  dif/'unf/it,  per  membra  fìlii.  ut  tatuili  eius  corpuii 
perdueat.  Cf.  Aon.  I.  4o3.  XII.  11!»,  «t  Ovid.  Mot.  XIV,  60«.  amfjrtuik 
nnu  dn/ri  nrrtare  mi.itn  (Unitìtjit  ok.  Plun*s  Cudd.  'certo  seliedae  San^rallr 
*\\  Vat.  Sorvìi)  tft'fnndft,  quod  ]»nn  fert  Walvof.  ad  Luer.  IV,  bS.  et  rt-cepit 
"Ribbeck.  Wakef.  quidom   subtilius  (pmm  vorius  adiicit:  ^^Diffuntlrrcì,^' 

?[uaquaversum  spargere,  d^finalivr  aut«?ni  de  aliqua  re  in  aliam  deorsuiu 
unuere  ;  quod  tacit  ('vrono,  succos  ambrosios  de  mai«»re  vase  funden$  in 
manum,  vel  in  minus.  i(U(»  melius  Aristat'us  odore  pordueeretur,  .Si  Cyrene 
dìtfudisset  odores  ist'is.  disjHTÙiti  in  humum  et  in  auras  ovanuÌ8sent;*'  Kt^ 
nonne  ('yrene  unpuenlum  in  i}»snm  Arist^ri  corpus  ditrundere,  i.  e.  corpus  w 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Quo  totum  nati  corpus  perduxit  ;  at  illi 

Dnlcis  conpositìs  spiravit  crinibus  aura 

Atque  habuiB  membris  venit  vigor.     Est  Bpecua  ingens 

Exgbì  laterc  in  montis,  quo  plunma  vento 

Cogitur  inquo  Binus  Bcindit  scse  unda  reductoB, 

Dcprcnsis  olim  atatio  tutiBBÌma  nautis; 

IntuB  se  vasti  Protcus  tegit  obice  saxi. 

Hic  iuvenem  in  latobris  aversum  a  lumine  Nymplia 

CoUgcat,  ipsa  procul  nebulis  obscura  resiatit 


ooQBper^e  potnit?  Cod.  certe  Med,  et  duornin  Beni,  a  m.  pr.  scriptnram 
dimndit  nihil  probare  in  prumpta  est  Du  uugnanto  ambrosio  cf.  Honi.  II. 
IIV.  170  sqq.  et  XJX.  349.  Cfetenun  vide  Aen.  1,  4u3.  -  416.  „perdu- 
mit.  k.  e.  parnniit;  at  illnd  eiquimtÌM.  Porro  ml^pirì  ratione  perduei 
amo^onam  per  corpar,  cxqulgitiua  corjnu  anJiToaia  dictuit,"  He^.  Can- 
nili, Ciu  hoc  facìat,  docet  t.  US.  Cetemni  vid.  Pera.  U.  56.  auro  eacrnt 
guod  ovato  PerducU  fitckt  et  Anson.  Hoa.  I3G.  Aeiato  ptirdw:iiai\  lergoru 
olivo  eoli,  eiaid.  t.  113.  —  417.  anra  duleii,  h.  e.  qdor  anrìs  miztiu. 
Cf.  Gou.  m,  231,  —  418.  haòilit  membri»  oentt  vtqor,  qui  r«ddìt 
h^ìlem,  idoDenin  rebus  agendìs,  fortem  et  «trenatuu.  Ceteruni  of.  Cort. 
VU,  13,  14.  membri»  (ditfuia  rrrliòat  vigor  et  Lacan.  DI,  715.  potlquam 
Mtùiirit  ttfuìt  coìUtare  vigorem.  —  «Est  «ntmm  eieaa  in  rape  jvid.  snpni 
Kd  T.  44.],  quo  plarimani  undanuu  loaria,  plurimo  it-ada  l,ct  not.  ad 
Geo.  II,  182.1  penetrata  sed,  postqaain  intravit,  in  plores  BÌnnii,  s.  cavitate» 
antri    et   rccccssns,    disperfpt  ae,   teindit  sete.    Ita  malìm  ìnterpretarì, 


daDineni  ìllam    ratiunem, 

Ìiolis  et  longo  tractn  rcoedentìun, 
qaam  rationcm  praestare  censeoj. 
ad  ^uem  L  vid.  adnott.)  -  421- 
4SS.  Hacc  ita  intclligo,  nt  anteriore  hnins  recesBUH  tSai/i  parte  pa- 
tento  aab  dio  nsriam  Btatio,  in  interiore,  intra  scopolos  redacta,  an- 
tnuu  ftusee  dicatnr;  baie  prò  mnnitionc  ac  foribuii  aoobolus  obiectug 
ent,  in  qno  ProleiiB  v.  436.  considet  ad  recensam  annen tornili.  "Heyn. 
atatio  tut.  nautis.  Contra  Aen.  Il,  13.  «iinu  et  atatiu  male  fida  carinU. 
—  deprr-ndi  naves  tempestate  notiBiimani.  Cf.  Aen.  V.  52.  ArgaUco 
man  deprennu,  Hor.  Od.  II,  16,  1.  t'n  pattnli  Prentu»  Aegaeo  labi  vid. 
OlvU.'l,  Ovid.  Het.  XI,  663.  Niihihis  Arguto  dep^tndit  in  ar.quore  navim 
Autter  eU.  —  olim  Ynaa.  male  reddit  per  i/uitic/imal  (de  qua  si^fica- 
tìnne  dixinius  ad  Aen.  V.  12S.];  est  potios  i.  q,  tam  dadant,  laro  ex 
loo^qno  tempore,  nam  haec  Part.  etjam  id  signilicat,  qnod  inde  ab 
aliqno  temi>are  eÙBinnanc  et  continnu  lìt.  Vt  Inveì).  IV.  96.  »ed  olim 
pròdigiv  pnr  e»t  «un  HobiliUite  wiccftj*,  Curt.  X,  3.  HI.  hoc  ego  nune 
primum  profiteor,  ted  oUm  »cio,  Plin.  Ep,  I.  Il,  1.  olìm  nuUa*  mihi 
tSMtoUa  millil  et  alia  excmpla  ab  Handjo  in  TanelL  IV.  p.  370  aq.  prolata. 
Alitar  tamen  Wa^i.:  „Olim  innge  cum  dnprmigi»:  tom,  cnin  deprensi 
mnt,  nti  Bolet  accidere  nautis.  rìd.  Aen.  V.  I25."  Vusa.  e  Cod.  Ooth.  IL 
et  Lengrìeh.  ttatio  JUUenma  praetolit,  cnm  Ititittivut  ei  ginssA  ortoio  ait. 
Sed  tutiwima  optinii  libri  tuentur,  nec  ininns  imitator  haias  loci  in 
Wemad.  Pofit.  L.  min.  TV,  311,  11.  IMora  qtà  pratàtont  femi»  lutisiima 
«dutu  et  alteruni  ei  Aen.  II.  23.  hae  translatnm  videtor.  Qnam  anspioionem 
iST&t  tertia  illa  lectio  j^mifMi'i/ui,  ex  Aen.  V,  128.  [ttatio  ip-atìmma  margini 
hac  illata.  —  422.  tepit,  tiaere  oonanevit.  Vid.  adnott.  ad  Goo.  L  19.  — 
obifi  pm  pedestri  obtectu.  Cf.  adnott.  ad  (reo.  O,  480.  —  423.  averautn 
a  lumitf,  in  loco  tenebricoso,  quo  lumen  ab  ostie  antri  non  permeat. 
Ond.  in  margine:  „al.  limine,"  oaina  lectionia  alibi  niillnm  mvenìtor 
veBtjjriiim.  --  424-  procul  non  i.  q.  longe  remota,  sed  iuita.  Cf.  qoae 
ad  Ecl.  VI.  16.  adnotavimua.  Non  mìruiD  tamen,  bue  Adverbiom  male 
int^llectom  mult*is  libtarioB  movisee,  at  n  reeittìt  focerent  rtceuit,  qoae 
i  etiam  Aen.   IV,  76.  eonfunduntnr.    De  voo.  re»Ìétandi  iiau  hic 


52fi  P.  VER6IU  MARONIS 

Iaid  rapiduA  torreiu  sitientu  Sirìus  Indos 
Ardebat  caelo  et  medium  Sol  igneas  orbem  _ 
Uaoserat;  arebant  herbae  et  cava  flomina  siccis 
Faucibus  ad  lìmum  radii  tepefacta  coqaebant: 
Cum  Proteus  consueta  petens  e  fluctibos  antra 
Ibat;  eum  vaati  circum  gens  humida  ponti 
Ezaoltans  rorem  late  dispergit  amanun. 
tStemunt  f^e  somno  diversae  in  litore  phocae; 


obtinentp  Bnrm.  conferrì  ìnbet  i^alIna5u  Exercc.  Plinn.  d.  116.  —  ueènlig 
ohtcnra,  h.  e.  nebolis  ezae<ia<>r>:  !iar?ere  S'.'litU  circumfosa.  —  .^c«t«fit, 
ftat.  nt  .\p«jIlo  in  naU:  ap.  H'*mer.  fi.  V.  1S5.  X\'.  3m>.  Qaod  Homem 
T.  4(j2.  Prjt«o  pnlchr*:  tribu*'t»at.  utXtuvt^  7?"*  jrai.i^^»f,-.  ad  CljnieiieBL 
mntata  rati' me.  tran^tulÌÀfe  vi<ÌHtiir.  at  iii«a  '.'btecta  sit  nebola  caliginoca.*' 
HevH,  .S»il  recte  Wumi.  v«h*.  ^oic-  'l^i'^i  '-st  apcd  H>menim.  ad  urì^nlam 
traini  p';»»^  notrat  nequ^:  cu  in  rcitiMit  vmx  netmlU  c*mìang«nda  est,  sed  cvm 
ohtirvra  —  425-  y,S*'rinru  |«ri  a* A*-  b.  1.  accipi  vi^lunt.  EniniTert»  me- 
fìiam  a«;&tatf^ii]  et  a^btivoiu  cal<irem  >i3t«nilit  pn<>re  versa,  et  per  Siiìi  f. 
caniculae  ortam  declarat.  ut  jttieta.  Tf.  Aen.  IH.  141.  X.  2T3.**  HeytL  — 
Ard^hat    ftfÀèyf^   ra^lo  StriuM  rapir/ k9,  h.  e.  Tehemens,  grana  'pro 

?no  Wakef.  f>«r|>eniui  c^iii.  rahùhLn:  ci.  a«ln"tt.  a*l  Ecl.  II.  10.  et  Geo.  U. 
51.1.  torreuM  sitient***  vid.  adii'^tt.  ad  Ecl.  I.  64.'  /ndot.  h.  e. 
SipuIi^H  pla^ajf  meridi'inaleM  habitanU's.  qao$  p-itissimnin  nrit  Sìtìu. 
ale  autom  r nrr«*l].  curii  Sor^ix.  artìeìioi  per  ticcafint  explicante.  ardtbtA 
actira  combnrendi  si^ificatione  usarpatum  ceiuet.  com  AcciuatiniM 
Obìecti  Ifulnti  a  Participi'i  torrrnx  pendere  qnisque  videat.  —  ,4n  tali  anai 
tempore  medium  did  tcnipus  subiicit  v.  426.  medium  Sol  igneng 
orhem  I/aun^rat,  pera^raverat .  eniensas  erat.  Cdam  X.  313.  Utaa  — 
l/auserà  etftaiumis  Lerruiei  hracrhìa  Cancri:  et  8aepe  exhaurimus  labcms 
et  alia,  qaae  ad  fìneni  ]ierdacinius.  Omavit  haec,  onae  Homerus  nmplidter 
pijifuerat/'  Hei/u.  -  medium  orhem.  i?Ì.  Aen.  ìli.  512.  et  Vili.  97. 
Orbimi  auteiu  hic  non  vidnti  quatii'T  nt  «ìeo.  I.  209.  et  231.i  aed  dnodeda 
horarnni  esse  lut  Aen.  III.  óló.  Vili.  97.  Ovid.  Met.  XIV.  53 et  alibi),  recte 
dooet  VoK8.  Hanrire  de  ]aboriì»ns  Mxantlandis  dicitar.  Cf.  Stai.  Theb.  I,  369. 
oanttim  hnnrit  iter  et  .\pal.  Met.  XI.  p.  25S.  Augusti  portam  celerrùne  haM$i' 
fnus,  ìbiquc  (hidendoq).  Huc  aatenyiertinent  potioA  loci  a  Ladew.  coUatì  Geo. 
Ili,  105.  .\en.  II.  600.  V.  VM,  X,  314.,  ubi  haurire  idem  fere  signifieat, 
qu«Kl  penetrare,  pervadere,  voi  traiicere .  transfodere  aliqoid.  —  472- 
arehont  herhae.  (X  Aen.  Ili,  142.  Seqaentia  sic  constrae:  radù 
coquefjaìU  cara  Jlìonina  (cf.  (ìe«».  I,  326.»  tepefacta  ad  limium  (ad 
imam  fundam)  faiu-ihtjt  siccis^  i.  o.  ostiis  «at  recte  Ameia.  SpicìL 
p.  42.  explirati.  Cf.  Plin.  V.  t).  lo.  S'ilits  mtdtis  fauciMts  in  Jeg^ 
ptinìH  mtirr  8f.  cramii.  Pcerlk.  p.  208.  bnnc  totam  locom  v.  425  — 
428-  spurìum  hal)et .  in  quo  omnia  piena  sint  ineptiarom.  Sed  reete 
Ribbeck.  Prole^.  p.  53.  eum  defondit  coli,  supra  v.  401  sq.  —  4S0>  431- 
..OmatiuR  baec.  quani  HonieruH  I.  1.  44S.  </>aìxn«  é*  (S  aloe  ilS^v  dMfit^ 


Z'H).  Luor.  I,  760.  406.  IV,  430.  (ubi  ros  gali»  prorsus  idem  est,  qaod  hie 
ros  mnarns)  H»r.  Od.  III.  4,  61.  Ovid.  Fast.  IV,  778.  ctc.,_de  plnria 
Hor.  Od.  Ili,  3,  56.,  Av  lacrimi»  Hor.  A.  P.  429.  Ovid.  Met.  XIV,  706.. 
de  sanciiine  ibid.  XI,  57.  Stat.  Tbeb.  Il,  673.  et  sic  porro.  —  dì^perpit 
prò  vulp.  dfMpersit  eum  omnibus  rerontioribu»  editoribus  praeter  Bìboeckiain 
(etiam  Wa^.  ipso  in  edìt.  min.)  ex  Med.  et  Rom.  nane  reatitaimaa.  cam 
baec  verba  Kerundariam  modo  notioncm  contineant  principali  sententìae 
Proteiui  ihai  adiunctam.  Oterum  cf.  Ciris  515.  Et  mvUum  late  di^pertU 
in  aeqtwra  rorem.  —  432.  Sternunt  ne  «omno,  ad  somnum  capiendain. 
Waffn.  aflfert  Doeringii    adnot.    ad    Liv.    VII.  36.    {sttperscandeng  rigHnm 


GEOHGICON  LIB.  IV. 


Ve 


.  -Aper  ubi  e  pastu  vitiiloa  ad  tecta  reducit 
Aaditisque  lupos  ai:uual  balatibua  agni, 
Considit  scopulo  medius  numerumque  receneet. 
CuiuB  AriBtaeo  quoniain  est  oblata  lacultas, 
Vix  defessa  seuem  passus  couponere  membra, 
Cum  clamore  ruit  magno  manicisque  iacentem 
Occupat.    llle  suae  contra  non  ittmemor  arde 
Omnia  transformat  sesc  in  miracula  rerum, 
Igoemque  horribilemque  feram  fluviumque  Uquentem. 
Verum  ubi  nulla  fugam  reperii  fallacia,  victua 


(Irata  tomno  eorpnra  miUi):  „Slrata  nmrrno.  h.  e.  somni  capieodi  Ci 
atrata;  ymno  est  Cmqb  tertina.  Ve^.  Geo.  rV,  432,  Slamuut  te  tffmno, 
LI*-  XXXVIl,  20.  Para  'eescentea  ntb  um/rra,  quidam  tomno  ctìam  strati."  - 
divertae  in  litore,  ì.  e.  idine  alio  se  vertentea  per  orane  litoB;  ideoqne 
i.  q.  in  dÌTersis  litorìa  partibns.  Eudem  ratione  divertua  non  ad  locum, 
«ed  ad  ipsas  persoDiui  alluno  luvn  Tereanb»  rcfertur  saprà  v.  3G7,  Aen.  1. 
70.  T,  168.  IX,  415.  Orid.  Met.  I,  40.  173.  IV.  4()fi.  XI.  50.  Paiit.  IV. 
5ge.  Caes.  B.  Q.  U.  2\.  Nep.  Dat.  11.  et  alibi.  Toentnr  autem  hanc 
"  tua  Medie..  Gud.,  Moret.  ùr.  aliique  boni  Lbri  et  Nonins  p.  3S9,  8. 
éiveno.  —  433-486.    Of.  Hom.  Odyss.  IV.  411— 113.  et  450.  451., 


tusen  Hejnìu  indice.  VemlinB  iimaRi  postico  soperavit.  -~    Ipar. 

-     Vid.  adnqtt.  ad  Ecl.  I,   38.  -  oUm.   Vid.  snpra  v.  421.  -  434. 
redttcìt  pilu{o«  poitàcam   prò:    pastor  redocit   venieri.   nt  in 
Ornate    ìllud    v.    435.    eipressit:    ..redncit  oves  balantes."  Heyn. 
I   Cod.    Arund.    rfilaxit        '   '  ''^      "   '        '  "'  — '" 
tìoiiibns  praesenti  tempore  uti. 

Geo.  ni,  316,  {cnprael  iptof  memora  redeuTU  i .  _  

tcopulo  mediai.  Of.  Aen,  VII,  169.  Ovid.  Met  X.  144.  Xin,  780. 
Calpum.  EcL  VI .  33,  et  mnltos  locoa  simìW.  Cet^min  Wond, ,  eonàdit 
peiperam  pru  antiqua  Perfecti  fonua  habena,  PerTectom  et  Praesena  [re- 
cMiMl)  creDTO  se  eicipeie  docet.  Sed  coaaidit  Praesens  est  tempDa.  C^. 
adnott.  ad  Aen.  m,  561),  Perfectnw  nnn  niai  eoJurdi  ronnabatar:  qnam 
■UU  formam  Tol^rcs  edìtt.  ciun  pancìs  Codd.  (inter  gaos  tamen  etiam 
Hed.)  hic  etbibent.  —  437-  Scqaeutia  Kant  ex  Odjas,  1.  1.  454  aqq,  petita. 
qmottiam  (quont  iiim)  prima  ai^iflcatione  poaitnm.  lam  Philai^.  adnotat: 
„QiM>nHtin  prò  pwtqnam.  Pacm.  jfr,  ine.  t.  392.]  Quoniam  Ule  interit, 
imperium  Cale/o  Irantmiaatim  eal."  Cf.  etiam  Featns  h.  v.  Donat.  ad  Ter. 
Xd.  Prol.  1.  Plant  Trin.  I.  3,  75.  112.  Asin.  10,  3.  121.  Anlol.  Prol.  9. 
et  Coninst.  ad  h.  L  Verba  quonùim  eal  oblata  fatmitaa  bine  repetit 
inùtatoi  llle  Vei^lii  in  Antli.  Lat,  Bnrm.  1,  17S,  6S.  Cimingfton  eomparat 
Piane,  ap.  Cic.  ad  Div.  X,  4.  n  facultaa  tui  prneatatia  esael.  —  438. 
Inpatientìam  praeclare  memorari  in  invene,  nemo  non  videt.  —  ma- 
ttiei»  occupai,  vindt,  adìnncta  notione  celerìtatis.  Cet«nun  tntna  *. 
440.  ìteratnr  in  Anth.  Lat.  Burm.  I,  45.  5.  —  141,  >'•  miraeuta  rrrum, 
in  miraa  leUj  formas.  Cf.  Ovid.  Het  m,  671.  ni  qnae  miracuJa, 
(f£eà,  VrrUru,  bone  loeniu,  opinoT,  respiciena.  Cmu  verbU  miracula 
rervm  of.  ditcrimina  rerum  Aen.  I,  204.  et  adnott.  ad  Geo.  n.  534. 
—  4tì.  horribilem  feram,  posais  tuem  ei  v.  407.  inteUigere;  sic 
Or.  *i}p-,  sed  hoo  ai^tios,"  ffeyn.  —  Peerll,  p.  299.  »v  441.  et  442. 
«tudeni  Grammatici  esse  putat,  qui  ».  409  et  410.  adacripaerit.  Sed 
ride  Ritibeck.  Prol^.  p,  ó3.  ~  143.  fallacia  prò  mlg.  peUaeia 
COBI  Wairneru  ei  GbTonun  infra  landatornm  aactflntat«  reTocavì.  catn 
iam  Vose,  abaervet,  omnilinB  eiemplia  ab  Heinsio  b.  1.  et  a  Bentleio 
ad  Hor,  Od.  m.  7.  20.  landatia  eomprobari  id,  qnod  Servina  doceat 
ad  Aen.  n  ,  90.  ,  voce,  pellax  et  peUieere  de  iia  dici ,  qoi  blandi- 
tneotia  (  et  nin^cìs  artibua  )  altenun  capere  stndesiit  :  ideoqne 
peUaeia    non    cadat    in    Prot^om ,     qui     &Uere    et   teirere    Arietaeom 


522  P.  TERGILI  MARONTS 

In  3^e  redit  atqae  hominìs  tandem  ore  locotns: 
..Nam  f{uìi  t^.  iureniUD  cozindenóssiine,  nostras  44S 

luiijiit  adir':  domos?  quidv^  kinc  petis?"  inquiL    Àt  Ole: 
.,.Sf:ìii.  1'toU:u,  scis  ipse;  neqae  est  te  Ijilere  qaicqiuun; 


allir*-re  Trbt.  Addii  V..hì5..  c.'.'Tinnnari  le<rl>nein yo/^cM^  ab  auetore  Cirii 
V.  'jTS.;  Ventm  nhi  fkuWt  moT'*  ét^ihìlerrt  fallacia  Sisum.  Oiìginem  vitii 
indicar  M^dic:  in  t\^'f  a  mac;:  pr.  phaUacin^  rxant^un  Irgitnr.  a  p-^steriore 
'.•rri<rrj']at"r«  \\\  faìlnrln  mtitanitii:  qTiazii  Icot:  «nrin  rtiam  agnoscunt  Donat. 
a<l  'f>r.  A'Jrljih.  V.  .'j.  >  rt  Philanr..  qiù  a4a>tat:  ..leeitnr  et />e2Zacfa.'' 
Ma!"  irritar  .vh:n*^h.  j..  -l'"!.  rt  4'>S.  Uct:  •r.rra  ^W/iriVi  ptr"'l»at.  lahn.,  et 
Tj.i*:  V'1-ji  adn 'tati -r:»:!'!  r-r^/'.-t^Ti.-i.  <:in;:l  o-'HTTm  iul*^t  Bnnaann.  ad  Pivip. 
1.  1.  l'I.  II/:c»;nti«r«^:«  '.-•iit-rri-  'innr*  ffiìhv.-in  rvOT<-  rotinuenint.  —  444. 
/re  utkt  Tffiii,  in  noarn  f  •rmani.  Tf  Ov:<l.  Fa?t.  I.  374.  doìnitwt  vineli» 
in  9*t/t  m/tuJ/rn  rfà*i.  SV-pittj  «'/  -»^  rftjUr^  •iioitur.  sed  ubi  de  animo, 
n-'ii  \k  C'^ri*'»r*:  atritur.  --  locutus  v?t  :  -  -  in  quii.  Vid.  adnott.  ad 
A  «.'II.  If.  7^.  f:t  infra  a4  v.  4^J.  —  445  ..^'frm.  satis  none  quidem  noto 
upn.  *:i  (ir.  yào  j#ro  (frj.  fpiis  tawhvif  Hi  ni  or.  <!»d.  IV.  462.  7Y»-  n'  roi 
-  -  ^ftài'  avut^oaoaaro  ftofià;-.  -  -  r^o  m  /or,."  Heyn.  Edìtorcs  omnes 
enuì  S^rrvì'»  unm  fptU  antiquo  jt-ì  fjfuixnnm  liii.'toni  osse  putant.  qaemad- 
infiduin  otiaiji  Aon.  II.  37.'$.  ot  Ali .  ti'A..  i^aibiLscam  V>*:is  of.  Plant.  Bach. 
V.  1,  2S.  (luid  ahi  fi£  jilio  nnin,  uf>M€cro,  a^fjre  fjftf  a  Oningt.  land., 
«-an<loTiM|ii':  sirnt*fntiaiii  soqnitur  Hand.  Tur.<.  I\.  p.  19.  Alii  tamen  enare 
hoH  viro-i  il'xrt'm  ot  in  "nmi}iU«  »'iu<nio«li  l-t-is  qn>'S  collegemnt  Donat. 
a^l  Tor.  l'horin.  V.  1.  1-^..  ahi  Iviriinu.^  Aam  quac  haec  atunt  estf  et 
Mfior.  do  Partt.  I^tt.  p.  2*'»*J.  nom  rot inoro  vini  isnain  explicandi  pcrqne 
ollipsin  onii.Hsuir  Kontontiao  osrlioanduni  r<^*}  putant.  Praeter  lahn.  ad 
Aon.  1.  I.  rf.  iniprìnii.4  Kritz.  aa  .Sali.  lu^.  19.  2.  et  qui  ab  e*y  landantur 
viri  dor-ti.  Quani  quidoni  rati<iui:ni  si  soijuoroinur.  ccnsenduni  esset,  nam 
hìr.  spf'taro  ad  hano  (.■••tritati »noni  Protei:  Onmo»  artes  uieae  me  fallnnt; 
nani  tu  n<>n  o.s  vul^aris  huni"  i.'t  <l«dos  niC"S  perspicis.  Qois  igitur  te 
niisit?  utc.  retoruni  (\t*:ìw  niator  iu.«<sorat:  quarc  v.  45S.  tleutu  praecepta 
Htruti  rfitiiuìiM,  rii'}i<*titur  autoni  tutu.s  v.  44.).  cum  initio  .sequentia  ab  imi- 
tutoro  Von?.  in  Anth.  f^t.  Burnì.  I.  17^,  25b  sq.,  ut  v.  44ti.  ibid.  I,  170, 
4'J.  446-    Heins.  oi  Mod.,  Mnret.  I.  et  Mentel.  I.  edidit  donuu,  ^nem 

postorion's  scruti  .sunt.  Nds  cum  Wa^.  vul^areni  lectioneni  revocaTÌmus, 
iMini,  si  (-ud.  Modir.  in  aliis  L<cis  srquinmr,  Verjdlins  Accusativnm  Plurahs 
buius  v'Mrabuli  ubiquo  in  --  om  niìsisse  videatur,  eanique  fonnam  hi£ 
otiam  NimiuH  p.  202,  IS.  aucturitatc  sua  coniprobet.  Wa^rn.  docet,  hiud 
rar<»  Kyllabani  fìnaloni  om  a  librarìis  in  itn  luutatain  repenri,  ut  in  eodem 
Mi;d.  At;n.  K  7.55.  tuua  prò  tuosi  IV,  524.  liimifhu  prò  lÌ4pudo8i  V,  113. 
/////tm  prò  liifloifi  IX,  T2b.  fiiulhtM  jìth  muitott;  aI,  Ì9i,  ff4:coru8  fTO  decorai; 
ibid.  29S.  rnpifbut  pri>  rapitlos.  Kecte  ifritnr  recentissimi  editores  omnes 
lectioneni  domoH  sorvarunt.  —  quidvf  kinr  petiftf  Particulani  ve  saepe 
usur|»ari  in  intcrroj^ationiltuii,  ubi  prae^rresso  Pronomìni  interrogativo  al- 
trruni  Ruliiicitur.  ros  satis  nota.  Wa^Ti.  Qu.  V^irg.  XXXVl,  5.  haec  ezem- 
pia  coiigoKHit:  Aen.  I.  ^uWì.  II,  74.  IV,  40S.  VI,  500.  712.  IX,  22S.  376.  X, 
070.  XI,  508.  ot  quoti  attinet  ad  Adverbia  ex  co  Pronomìne  dueta:  Aen. 
III.  SS.  V,  l.i.  XII.  313.  —  hiut\  i.  e.  a  me,  ut  Ter.  Ad.  m,  3,  7.  kine 
Hr.iho  iain^  %i}ti  ttiet^  i.  e.  ex  \hk\  (^f.  adnott.  ad  Geo.  I,  505.  et  Aen.  I, 
21 .  -  447.  maSVi  *  Prole  «,  scìh  ipse,  ex  II.  II,  305.  |Adde  Odyss.^  IV,  4e5.1 
e  Hi,  noto  ^n^eoismo.  ut  Kol.  X,  46.  [ubi  vid  adnott.]  ovx  iaxìv  (ov  ifvmróv 
fan)  (kvfiitìir  Ttvtt  fiTiiQoTifvfiv  a(  ti."  I/ct/H.  Apparet  autem  in  eiosmudilo- 
cìh,  nino  olIipHÌs  i»|)e  i'X]ilicandis ,  t'juie  non  i/Opuloe  vic^;  fungi,  aed  absokte 
|HiKÌtum  Sui»ie(rtì  indefiniti  vini  sustinere  ics  ini  iler  Fall,  C9  findet  Haii), 
i-ui  p'Rcrali  notioiiì  rertuo  actionÌH  verbnm  subiiciatur  per  Infinitivnm  ab  eo 
)H.>nft<'nt4?m ,  qucniadmoduni  alibi  per  Particulani  nt  cum  Coniunctivo  Verbi 
coniunctani,  ut  uon  rst  te  fallerà  plano  idem  sit  quod  non  att,  iU  fallat 
Keil.  me.  locns  (me)  t'allondi  tibi  ni»n  est  (cf.  v.  443.).  quanujiuam  alibi  non 
Accus.    e.    Inf.,    scd   simplex    Intin.    adiici   solet,  quare  hic  te  vnJgo  pn 


Seà  tu  desino  velie.     Deum  praecepta  eetmti 
VenirouH,  bine  laseis  quaesituiu  oraculs  rebus." 
Tiuituni  effatuB.     Ad  baec  vates  vi  deniqiic  multa 
ÀrdentÌB  ociUos  intoreit  lamme  glauco 


Amos.  Obiecti  habetcr  a  J/iUere  pendente,  ut  scnsos  Bit;  non  est,  nt 
ÙUuis,  quM  tamen  sent^ntia  ah  noe  locu  aliena  est.  (Vide  ìnfra.l 
Gzemplft  buìnH  Gracaiatni  hnbes  v.  e.  Aen.  VI.  595.  Aes.  Vili.  676.  Sii. 
It«]..  11.  413.  Atanaia  jndttan  pflano  ■  ■  rtrnere  erat.  Hor,  Sat.  I,  5.  87. 
fuod  «arai  dicere  non  est.  Ovid.  Mft.  ni,  471*,  ^od  laniere  no»  eal  et 
uibi,  vcl  apuli  piieteriorM  pcdestris  orationis  acnptgres,  nt  Tac.  Gemi.  5. 
6.  «t  rido™  argentea  l'Oso,  Cf.  Zoiupt.  g.  227.  Rnadim,  U-  p.  227. 
Perù,  ad  ttanot.  Ujd.  IV.  4.  Dot.  VI.  Hejn.  ad  IUdU.  I.  6,  14.  HuEchk. 
~  Ì8t.  crìt.  p.  61.  Krìtz.    ad  Sali.  log.  IIU.    3.  Schmid,  et  Obbar.  ad  Ror. 

f.  E,  12,  2.  Thicl.  ad  Aen.  VIU,  676.  et  qnae  do  fonois  »U  tst  fu«rit, 
Ecl.  X.  46.  adnatavimnB.  —  quicnuam  (ut  cnin  Med.  et  Rom.  acri- 
IMimu  pm  voJg.  quidquam,  dum  Rlbbeok.  Bched.  Tcrun.  secntaa  edidit 
gutquoBi)  est  Accusativoa  remotioria,  gnem  dìcimt,  Obiecti  per:  nlla  ratione, 
olla  ex  parte,  expUaandnii.  ut  Ecl.  VII,  IO.  *■  qvid  etMore  pota.  Hor.  Od, 
I,  6,  ID,  Mfe  '/'»'''  uriinur.  8at.  II,  2.  27.  trmuniam  att  rem  attitieat 
yuii^uam  ite.  CT.  Burnì,  ad  Antb.  Lat  p.  1S5.  Bibbeck.  tamen  ncque 
OUKMUdta  uro  neqnìdqoam  positum  baberc  ndetnr,  cum  collato  Homeri 
ulo  loco  Od.  IV.  465.  niatfn,  yfgoy,  —  il  /il  lavia  na^ar^onfNi'  éyo- 
pciitic;  eiplicet:  ,.nequi  (d)  quam  fallere  conarÌH."  Cctenim  haeu  Med., 
Bom.  aliornmqao  bouormu  Codd.  lectio,  qnam  etiam  Arudanus  d.  220.  L. 
ezbibet,  dttdum  restitutu  est  loco  vnlgarii  aaiguam,  quora  qui  uefendnnt, 
gmApiam  temere  contendnnt  ambiciie  CBse  dictnm,  cum  etiam  sic  con- 
nrsi  pu«BÌt:  nee  ut,  qiiidqtiam  faUere  (latera)  te,  at  Wago.  verba  reven 
eonstdtoit  et  eiplicat;  qoao  tamen  «ententia  qnomodo  cum  seqq,  verbìs 
Bfd  (u  derine  vnlle  eoneilìarì  queat,  ncma  facile  dizerìt.  Ladew.  in  Appond. 
9-  19U<  et  Wognerì  et  valgarem  interpretatìonem  (non  est,  nt  in  nllA  re 
ullaria)  reste  reìioieiui,  prò  le  pntins  me  legcndum  ease  cenaet,  qnod  sane 
Tvlgvi  huius  dictionis  {est  cnm  Inftn.)  usui  ma^  responderet.  Codd. 
tamen  lectìonem  tnetur  etiam  iteratio  buina  loci  in  Antb.  Lat.  Bonn.  I, 
178,  83.  aeù  ìpee,  nequr.  ent  le  fallere  truidqiuoit.  —  desine  velie,  te. 
fallere  me:  nt  ap.  Ovid.  Fast.  Il,  262.  Nee  aude  Fatidictim  verbi*  fallere 
'naflfl  Deum.  Cf.  etiam  Cic.  ad  Pam.  Vili,  16.  quorum  forbsnaa  non  debet  velie 
wtarhare.  Alii,  qui  seqnuntur  ratìoucm  modo  commemoratam.  ei  qna 
faUere  prn  latcre  poaitum  ceniietur,  v^rba  fu  desine  vdle  satie  contorte 
■ic  supplent:  te  fallere  qnìdquam;  Waev.  anteni  inteUin  vult  me  fnUere, 
ideoqae  mira  ratìoue  p'iHtulat,  nt  fallere  prìnioni  prò  latere,  deìnde  ^ro 
deojpcre  poaitum  batieamus;  alii  deniqoc  cura  Servio  expUcant:  deeme 
veli»  Ecire.  h,  e.  ne  quaere  ex  me;  quod  Heju.  merito  ieiunnm  ctnaet.  — 
DeÙtn.  quamquam  de  una  modo  dea,  Cjrene,  sermo  est.  Cf.  adnott.  ad 
Aen.  VI,  322.  —  449-    „qtiaeaitum  hinc  oracula,   h.  e.  remediniD  aor- 

I  tia  Tice  edituin,  lapsit  rebus,  caliunitati  ei  apnm  tnteniecione."  /fej/n. 
Cnm  tamen  Med.,  Pai..  Gnd.,  duo  Bem. ,  ached.  Venn.  aliique  libri  prae- 
bflMit  lasti»,  nnde  fluiit  lectio  fessi»  in  marg.  Gnd.,  (nt  Aen.  IH.  14a-  et 
XI,  335-)  et  remm  lapsarnm  notio  librariis  planior  eaae  debuerit.  onam 
laeaarnm  nunc  cum  lUbbechio  et  noningtone  recepimns  icriptnram  famru' 
dnm  ceteri  recentiores  editore»  lapti»  (qnod  exhibent  Bom.  et  Ser».  Dresd.. 
per  ..feasis  et  pcrditiB"  cxiilicansi  retinaerunt.  Re*  Utssae  invenimns 
•tiain  ap.  Ovid.  Trist.  I,  5,  ih.  ei  Ponto  II.  2,   49.  et  il,    3.   93.    (Plant. 

■  Sttoh.  IV,  I,  16.1  al,,  re*  lopsat  antem  Ovid.  Tri.?t.  V.  2.  11.  Sen.  Bere, 
far.  6M.  (Lìt.  m,  33.1  al.,  quamquam  etiam  in  pluribns  horuni  locornm 
lectio  VMiat.  Ceterum  apte  cimrerea  Tibnll.  II.  3,  3t.  Saepe  duce»  Injiidi* 
feUmv  oracula  reim*,  cui  hunc  Vet^ilianom  Incnm  obversatum  eeae  patet. 
Iti  qnn  et  ipKoiu  lassù  potìns,  quam  lapsia  UfpMte  suspiceriB.  —  450. 
Tantum  ef/atu*.  Ad  Ande  etc.  Cf,  locam  tnmillimoni  Aen.  XH,  885. 
TanMnt  effata ;  fafiut  glauco  coiSlexit  amichi,  MnUa  geniens.  —  4fil-  oeutos 
lunine  ^atic  o  ardente*,  i.  e.  glaneos,  qnalea  diis  morìnìa  toibnì  solent 


r>24  P.  VERGILI  MAROXIS 

Et  gravitar  frendens  sic  fatis  ora  rcsolvit: 
,,Non  te  nullius  exercent  numiiiis  irae. 
Magna  luis  commissa:  tibi  has  miserabilis  Orpheus 
Ilauclquaquain  ob  meritum  poenas,  ni  tata  resistant,  455 

SuBcitat  et  rapta  graviter  prò  <,'oniuge  saevit. 


^viil.  ad  Aciì.  XII,  8S5.1  et  r{iii  ii'Hi  niinus  ferocìtcr  ardere  possuit,  qoain 
nif^ri.  Coiiin^on  no»  in>.'ptc  i^>iiii|iarat  trucejt  et  ca^nUeos  oadas  ap.  Tae. 
(ivrui.  4.  (h'ulorum  aiitoni  dist<irti<moin  ali<^>s(]uc  mutus  epilepticos  indicare 
vini  divinationis  iiunc  ipsuiii  initiuiu  facturaui  se  exscrendi,  Ijodew.  docet 
coli.  A»'n.  VI,  47  sqq.  77  sq<i.  loo  Hqq.  -  faiis  ora  reaolvit  ad  ora- 
rula,  fata  cilonda;  ut  iiumÌo  v.  432.  Humno,  prò  ad  soiunuui.  Sic  ora 
rt-Holvr.re  ftiaiii  ap.  (K'id.  Mrt.  XIII,  1211.,  funces  rrjtoìrerr.  ibid.  II.  2S2. 
rt  Kant.  I,  25Ó..  vi  ora  Mnlrrrr  ajm«l  t.*uml.\M«'t.  I.  ISl.  IX.  42S.  Impri- 
iiiis  auteiii  cf.  A«'n.  III,  •IÓ7.  rtH-cm  ithinr  ora  rcMoIcnt  ot  Aon.  Il,  24fi. 
fntÌM  nperit  (%wMiiuhii  fnhirìs  Ora;  \\.\  fatts  ailt^iii  l>ro  oraculis  positis 
vid.  rtdnott.  ad  Arn.  I,  .'JH2.  lt»raiitur  autiriii  baoc  vorba  in  Anth.  Lai 
iJunii.  I,  172,  'si,  ,.('rtirinii  v.  4.'>o-  \wi.  narrata  n"n  ad  indiirnationein, 
s<'d  ad  furor»-m  \iiti('iiiaiitÌK  iHTtiiinit.  4r)3.  K^iis«Hlimn,  «|Uotl  sequitur. 
di'  ti.'iitata  ab  Arista^o  Hurvilii^r,  iiitlirta  a!»  Erinnysin  p^ena.  et  luctn 
Orplu'i,  «Milli  «'iiis  dcsronsn  jid  iiit'iT«»s.  nMldita  «.'t  frustra  reducta  more, 
ninnino  cmininni  l'st  i'lal>orati.s.sìninni."  //ry/i.  Quam  tameu  de  Aristae^ 
falnilani  undr  ]H»i"ta  haiiNcrit.  i^noranius.  Ondici  disci])alnm  fuisse  Ali- 
sta<>nni.  tradnnt  niytln»irraplii  :  Eurvdici's  vero  pndiiMtiani  ti-niptasse,  quan- 
tum oquidrni  sciò,  iii'iiii»  prartiT  Ver^filiuni  narrai.  De  t-oto  auteni 
Aristat^i  nivtlio  »•!'.  iinpriniis  Hrondstr'd  Un'sm  miti  Vntn'HUch,  in  Griechcìd. 
Paris,  »^t  Stntt;:.  |S2*».  I.  y.  10  s<|q.  •  ,jX(Hi  nvllius  vnminig,  h.  e. 
proff-rt'i  alieuiiis  dei.  Nynipliannn  si'iliet't.  vide  v.  532."  lìryn,  Rectins 
euni  Ladow.  exjdi«'urris':  non  numinis,  quod  proprio  nou  est  namen.  i.  e. 
imbecilli,  invalidi,  srd  adm»duni  j^ravis.  Cf.  etiani  Aem.  Aspri  et  Phi- 
lar^r.  srludianim  KibÌMMk.  Pr'de^.  ji.  133.  I)i*  productione  Gcn.  nuUttuf  vid. 
adnott.  ad  Krl.  I,  311.  al.  --  ,.irat*  rrtrcent^  vexant,  persequuntnr 
tr,  divinituH  liaee  calamitas  tilii  immissa  est;  ut  solebant  antiquitas 
pt'stes,  nifirhi,  a^onini  storilitatos  (?te.  civitatibus  ira  deornm  inflìgi 
jiropter  airiv  seu  fr;'oc.  jnaculiim.  Ita  b.  1.  Aristaei  v^qì?  apuin 
mtrrneeion»'  divinitns  vindieatur.**  //o/w.  Wapnero  hic  versus  comi- 
ptuK  vidi'tur,  ita  tann-n  ut.  qu«)modo  persanandus  sit,  se  nondum 
satin     i*.x]doratnm     liabori'    fat»'atur.  4ÌV4.    Magna    luì»   comnnsaa, 

prò  ma<:no  tla^'iti"  vid.  v.  4."»7.ì  haec  tìl»i  taniquam  pocna  inflicta 
est.  Unni.,  TJjTn.  111.  vX  S«tv.  /m/v,  atque  a]>.  Philarp.  adeo  hoc  miruni 
le^iiuns  scludion:  ,..\fagna  Inrjt,  i.  e.  inafcnuin  scelus."  —  j^Orpheut, 
Oqdieì  umltra,  Man«'s,  imuff.  qn/rquam  oh  ìnvritxim,  merito  suo,  miittrnbUi*^ 
Himt'itat  tìhi  |pt  prrj:»«t  suscitare:  PraesiMis  auteni,  quod  omnino  in  vatici- 
nìis  usitatnm.  r|uia  vat«fs  futura  tiunquani  praesentia  intucntur,  bic  eo 
a])tinK.  ..quoniam  uno  verho  et  praesentia  et  futura  comprehendend» 
fuerunt,"  ut  Dietsch.  Tlierd.  V«;r^'.  p.  16.  oenset,  bene  de  h.  1.  disputan»] 
hatt  ptiftiftM  (fortasse  noir]rix(óré{tov  Povutut^  h.  e.  Furias  [  ?  )  ni  fatn 
rfsifttnut^  nisi  ita  in  fatis  sit,  ita  eveurrit ,  ut  tibi  avertendamm  dira- 
rum  et  «'xpianfiae  culi»ae  ratio  ac  via  monstretur.  Ini  fata  iis  p«x*nÌ8  finem 
imponant].  Itaque  tihi  cnrandum  est.  ut  Orpbei  Manes  elaoentnr.''  He^. 
Peerlk.  p.  21»'.».  tamen ,  cui  illa  verborum  c^miunetio  h.  tj.  oh  mrritnn 
mfMcnifttJis  dura  et  coacta  videi ur.  eoniit'it  Neqnaqii/im.  houd  meritOt 
quod  sic  explicat:  ..minime  poena  indij^nus  eras,  ut  apes  numqnim 
recuperarcs.  Sr«l  fata  til»i  .succurrunt.**  Si  quid  mutanduni  esset,  potìns 
eum  Ladew.  in  Append.  p.  109.  ex  Palat.  ntl  yro  ob  recipiondimi  esse 
censerem,  ut  sensus  sit:  poena  prò  «ìidicti  tui  magnitudine  lenior  est. 
reterum  Cotld.  Me«l.  et.  Rottend.  pr«»  ///  praebont  ?»*/.  quo  ex  Handii 
iudicio  verissinì'»  qui  in  Tursell.  IV.  p.  IM  sq<j.  omnium  optime  et  w- 
euratissime  exposuit  d«'  discrimine  inter  ni  et  ièi«i  intercedente^  omnis  vi? 
scntentiae  periret.     (  f.  adnott.  ad  Ai*n.    V,   19.  ì-apta  prò  coniuge 

Heyn.    verccunde  ac    pudice    dictum   putat   de  conatu  Aristaei.  qui  Eaiy- 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Ula  quìdem,  dum  te  fugeret  per  flumina  praeceps, 
Inmanem  ante  pedeti  hydrum  moritura  puella 
Servantem  ripas  alta  non  vidit  in  herba. 
At  clioruB  aetjualis  Dryadiim  clamore  aiipremos 
lopleruHt  montÌB;  tlcrunt  Rhodopeiae  arces 
Altaqae  Pangaea  et  Utiesi  Mavortia  tellus 


diCM  TÌm  infene  Tolaenit.    Rectins    Voss. 

erepta   morte    socipiant.    Cf.   infra   v.    54 

Horat.  Od.  U,  »,    10.    Adde  infr.    v.  504.    Ceterum 

primb    Orìd.    Met.    X,    1    nqq-    Vurlia   graviter  pi 


Wand.    et  Wa^.  mpla  prò 


ibola  cf.  i 

,    -    .iqq-   V  „         "        . 

ìtorantor  in  Anth.  Lat  Burnì.  I.  11%  3I)M.  —  457.  Illa  quidem.  Wagn. 
Qn.  Vìrg.  XXI ,  7.  docet,  Pron.  Jtle  interdmn  ita  popi,  quemaduiodom 
apnd  Homeruin  (11.  1,  488.  Sopb.  Ai.  TSU.  Hcrod.  IX,  55.  eie.)  o  nuVo,'. 
ut  obacnre  indicet  Subiectum  Vost  aliqoot  demniu  verba  illatoui.  Sic  Aea. 
T,  609.  nia  -  -  -  eà-go.  XD,  901.  lUe  ■  -  hero»  etc.  Et  hic  quidem 
Tttba  addita  moritura  puella  moltani  facinot  ad  miseratiunem  comino- 
vendun.  —  dum  If:  fugeret,  i>rae  fu^endi  Ktudìo.  Partìcala  enim  dum, 
iBOkrend,  interdum  etiam  cum  C-oniunctiTO  coninogìtur,  obi  enuntiatia  ab 
ea  indpiens  nciu  causali  oain  aeotentia  (irimarìa  colioeret .   ita  ut  idem 


fere    Bignìflcet,   qnod    citm,   Tel   ubi   cniuilinm   modo  et  cogìtatioi 


nlo- 


_  ,.  _.   /lumina,   li.  e.  per  npam    ntumnis.    Bft- 

òandum'dumen.  Vid.  sopra  ad  t.  277.  et  cf.  iafia  v.  527.  De  Hebro 
aatem  flamìiie  cogitondiun  esse,  sequentia  videntnr  fiagitare.  Cetenuu 
Hejn.  conferrì  iabet  Orìd.  Het.  X.  pr.,  Hermeeianactem  ap.  Athenaeum 
UU.  pr.  597.  et  Senecam  Herc.  Oet.  Kl.ìl  w]q.  —  45S.  moritura.  Vid. 
adnott.  ad  Geo.  HI,  SOL  —  puella.  Cf.  adnott.  ad  Eoi.  VI,  47.  cnm 
Prop.  IV,  14  lUI,  15),  21.  et  34..  ubi  Antiope,  qiiae  ìam  mater  erat  Zethì  et 
AmphioiÙB,  cuiD  Ovid.  Her.  I,  115..  ubi  PoDelope.  qoae  iam  Telemscbum 
UIjmì  pepererat.  puellae  vocantor.  cuni  Hur  Od.  HI,  14.  IO.  22,  2.  Stet 
Silv.  1,  2,  103  Geli.  XII,  1.  etc.,  obi  de  pnellis  jiaerperÌB  et  riduis  senno 
eat.  —  4Ò9.  tervanlem  ripa»,  inouleoteiu.  in  uà  latentem  vel  potine  ri- 
pai  oiutodienteni,  ut  atraeret  intiidiaB.  Cf.  Ameis.  Spio.  p.  42.  et  sapra  v. 
393.  ibiqae  adnott.  —  460.  choTHt  aequalis  Dryadum,  prò  aefjoaliam, 
nna  cum  ea  untrìtarum.  Cf.  t.  532.  533.  Coninpton  comparai  Ovid.  Het. 
X,  9..  obi  Eorjdice,  ihint  Naiaditm  turba  eomitata  vagatnr,  Oecidil  in 
Mum  terpeulh  dente  recrpto.  ^-  461^468.  Per  totam  Thradani  lamen- 
tatàoDM  N^pbanim  au£tae  sunt.  —  rupremoi.  „ Clamore  aupremo 
Rom.  et  ahi  Pierii;  ut  sit  clainur  ille  in  tonere  cdi  solitoli:  sed  faaec 
Statii  alicuiua  elegautia  esset,  non  Vergili]  :  nani  hic  de  discarrentìiun 
Njmphanmi  eiolatibiu  agitur.  Rect«  Tulgatam  confirmat  Nonìua  in  «u- 
praniu."  lìcyn.  —  iiupremoe  autem  monfe*  prò  vulg.  aummoB  monteH, 
etiam  apud  I.ocr.  I,  275.  et  Hor.  Epod.  XVll,  68.  legìmos.  —  chanu 
Dnadwa  -  ■  Injilerunt  monta,  i.  q.  Dryades  iinplenmt.  Cf.  adnott.  ad 
T.  402.  —  Rhodopeiae  areei,  '/woni)fai  Sk^bi,  prò  montium  logia, 
more  poetanm.  Vid.  Geo.  I,  240.  et  n,  535.  De  ipsa  Rhodope  rìd.  ad 
EcL  n,  30.,  de  hiata  aateni  ad  Ed.  Il .  53.  Beepeiit  fanne  locnm  Siliiu 
n,  73.  Rhodopeii  Pangaeaque  Inttrant  -  -  fatigatU  Hehrum  -  -  *preti 
CfeotiMue  Getaeqae  Et  Wtetì  Homo».  —  462.  Pangaea  a.  PaDgaena, 
loons  Thraciao  inu-r  Strymoncm  et  Nestum  sitos.  qoì  ctiainnoin  Pangea 
TOcari  dicitor,  Beenndum  alios  aatcm  Pinari  nuoiinator.  Cf.  Herod,  V, 
16.  TU,  112  Plin.  IV.  Il,  18.  VII.  56.  57.  Lucau.  I.  B79.  alii  et  libar 
mena  geogr.  Ili  p.  1U53.  Thracia  aatem  vooatur  tellm  Mavortia, 
Marti  sacra,  propter  fortes  et  beUicoBoa  inoolaram  auinios:  cf.  Entip. 
Bhea.  38ii.  id.  Uec.  1090.  Stai.  Theb,  IT.  794.  V,  173.  Verg.  ipse  Aen.  m, 
13.  35,  xn,  331.  Rheai,  quia  hic  faeroa  ad  Troiani  dnicrat  Thraces  Cf 
Hom.  IL  X,  435  sqq.  Aen.  I,  4S9  aqq.  coin  Hejaii    Eie.  XVL  Apollod.  1. 


470 


52/;  p.  \t:roiu  mar«:»nls 

A'^  *v  G'^ta^:  ìkiryi^  IF^Lri»  et  Actiaà  <>ritivia- 

!:.-'•  'ava  r'.làn-  a^irrurii  t^studinr  amor-riL. 

'i  ".  'l'.I.  ;-  'i-^r.i  ;j.x.  trr  5>lo  ir*  liiore  seciim.  4S5 

Ta^r.arla-.  'rtiai/*  laic».-^.  alta  'itia  Diti». 

fi-   rtì.ii^;ai.?^rn  :.i^ra  r^rmidin*:  lucum 

If.^r'--!-"!-.  MaLi-oi*-  a.iii:  r»-;:-mqu''-  tr^i-m'rr.dum 

N--'.iaq  1-  h  u.'.a.'.i-  pr-«;ib-i.*  iLar>'.i-i?cere  corda. 

A^  ''■Jii.tii  r-'.ii.r:.  .ta»:  Er»-hi  d»-  s»>dib*i»  imià 

f 'r/.nra<:  ibart  t«j.U'-  ••irnula^'Taqu»?  luce  carenrum. 

Quam  r/iulta  in  folli-  aviimi  so  milia  condimt. 


.'i .  '♦.  .t  K-rijii.s  trai.'  "i-ci  n- tS-ir.v  a  «ietn»^.  <'i  GeM.  Ili,  462.  ibi- 
'^fir  a-ln  M.  IIfif,r>i^.     Vii.  a*:  K-l.  X.    »:.■'•.    —    .,Ai:tiaìt  Orithyia, 

f{u3ìv.i.  ..t  N;.  riijham  r-rj.  ni- .  iii»!:.  ra.-**-  \:'i».t':r.  oràt  Ertrchthei.  Athena- 
r.jfi  r-i.'-.  tii-a  ':ii'i«-  -l///-/^;  .\*t..ìì  "lini  .htf,  -l't/'V,  i|Ui.mI  nomen  inter 
j*  •• 'u-  lu'i'-it  .  a  I.» -r- ,1  ritj'^i.'*  il»  /u,  I»..-  t  .rin.i  A'ik-ctìvi  Actias  k'Ì.  adnott. 
ad  K.-I  IV.  1  .  .1.  ii.wa  Uriù.-.i'i  A-n.  XII.  *»J  « »vM.  Mot.  VI.  6S3.  Sii. 
Vili.  .'.Mi.  4<i4.  /;*'^.  Pr-i!.  ./.i*  iiau'i  rar-  }•  «ni.  ulii  ".«ratio  redeat  ati 
<'i.iii.  i\\ì\  )iriniu<  UL'at  in  kili.^r.a  iv  i.art»--.  Wa^'ii.  l^u.  Virjr.  XVIII.  p.  46«J 
vj/^.  «l..r.t  hi-.  l'--:s  «  -1  lati-:  «iv.  Iv.  \'A  M.  Avn.  II.  4riil  — SO.  IV.  504 
Vh.  VII.  ♦.:*ó  -M,.  VMI.  714  -Jl.  XII.  4.V'»-r;4.  —  j»o//imw,  lenienH.  Cf. 
a'iiiitt.  ji'i  K'I.  VI.  4»i.  .  t  Ai.ii.  I.  li.J^.  C(/'V?  teHmìiite.  cithara,  lyra. 

n.  Tir.  N.  I).  II.  :.7.  -xtr.  H.r.  O.I.  IV.  .'<.  17.  idem  A.  P.  HlU.  Ovid. 
Ahi.  in.  117.  Val  Fi.  I.  277.  luv-n.  VI.  Wsw.  aiiiou.;-.  Viilettlr  hunc  locupi 
r<'-[ii':«H'  K[iit  |]ia>i  "iVi.  l'A  tìtihù  titì'nrn  ilir,un  h  itìf**it  <imon*tu.  — 465> 
[**:  vi  ijuat-r  n.pititi  '/>  vi-1.  a<ln»tt.  a«l  !>!.  I.  74.  i*t  Afii.  I,  7S.  --  »olo 
Ili  li  far*:.  Infra  v.  .'jii*».  tb^Mt-tì  mi  Atriiuamlf  anihiiH.  Ct'.  adnott.  ad  Ecl. 
X.  M.  *'\  A«ii.  XI.  iji"',».  H*riii„:  rf.  <H^'».  I.  .'^SO.  Itcraiitur  autoiii  verba 
t^  Hfilu  in  litort'  Htvìiin  I  -  -  rttraf'oi)  ali  iiiiitat«»r»*  Ver^.  in  Anth  Lat. 
Munii.  I,  ITS,  :\\\ì.  -  0-4  Hé'i  Htr  dh\  dercdeuie.  Ci.  H.^r.  Od.  11,  9.  IO. 
n*'r  tthi  Vf«prrn  Sifi'f/fufp  diinhint  ttiufru*,  j\'*r  rapifhnn  fugìente  Solent. 
I'lur»'M  <'o<l'f.  ilitit'ffU'iiie,  iiiahv  <'!".  ailnott.  ad  Krl.  li.  G7.  —  467-  tfTae- 
ntiritiM  faiiri-.K,  s|m'I'Uiii  in  La<^inÌ4'u  ail  Ta<-narnni.  ìu  proiuontorio ,  cui 
«:x  advt.THo  alt»-nijii  f.st  .Mak-ai'  iiptiii'inturiiun;  hoc  Iocm  piH.^tice  illud  pò- 
siiit,    nt    nTtuni  ailituni  Orci  nii->n>>rar*^   iM»K8«!t.'*    Ht>tfn.    Vi',  de  eo  Strèb. 


Vili.    p.    'MVA.    l't    lior.    ()«1.    I.    :u.    10.     I»e    ips^»  Taenario  pr<ìinontorij\ 
«fxtrt'iria  Ta\>reti  part»-,  «jiiud  nunr  6V//#  Mntapan  dicitnr.  vid.  libniiu  meum 
jffoffr    III.  p.  Hfi7.  --  4(>S.  l 'ti' Il  ìli.  De  luris  interonini  cf.  etiani  Aen.  VI. 
l.'Jl.   154    2.'<H    2.V.I.    \'\\.     -  ni  fi  r  ti  /'ormìt/ ntr,  tonobris  formiduL»sls.  Vid. 
A«'n.    I,    Hm.    rum  adnf>tt.    riinin;:ton    o«mfi*rt  Lucan.  ITI.  411.  arìjoribu/f 
HiiUM  horror  iiitst,  (Vnla    aiitm»    niinus  apto   Val.  FI.  Ili,    404.   arraqw 
nif/ro   Vaxtu  vutii.  -     409-   !>•'  '»riiatii  ImM  ex  (Jonula  saepius  repetita  cf. 
aduliti,  ad  (i<*f).  Ili,  171.  ,,nfn-(kt/o^ytttìrif.  Voh-bat  aicore rojj^eni  corde  nesck' 
niariHintKiM'p-.**    ///-yw.    IN-i«Vlk.    j».  300.    lume    lucuni  sic   mutat    et  distili- 
^fuit:  -  -  jnoìiHiifMcrrf  ror<Ui;    At  rontii  rummota.     Krehl  etc,  nt  Orj'hens 
rorda  rrjfJK  rt  ri'j,'ina«'.    qua»*  nullis  procibiis  coniuiuvcri  p«>tiiist;ont .    cantn 
ronininvih.s«>    diratur.     In    Cudd.    niiin    locti«»no    non    apparere,     unomvvl-J 
Furvdi<r«  Ondilo  l'rtnir.ssa  sit.  si  Plutunis  i»t  Pro.sfrpinae  animi  nullis  pw- 
«■ibns  i'oniinovrri  p«»tu(?rint.  I.adi-w.  tainon  Ihurthril.  j».  26.  neccia  -  -  vMn- 
HHfttrert'.   roril/t  non  s«diini  ail  roirem  ot  r«'^inani,    sod  ad  Manes  et  i^rcaifi 
oninint»    n-fm-nda    es.si?    Ciintfn-lit    A ,    si    Kunn'nides    adeo    et  (>rbemiD 
Orplu'i  rantus  coinniovìssc  dicatur,  por  so  apparerò,  ina^is  etianì  iU^us  conunv- 
vrri  didniÌKse.  ctianiKi  nnii  diserto  dioatnr.       472.  ffnint,  loniro  armino  drie- 
(•»'pK  adlhienteK.  ijuaro  hio  do  ro  por  ali(|Uod  t<?nipuK  tonont^?  Iniporfeot^».  inin 
aut-oin  V.  4SI  sfjq..  nlii  do  roìius  sinqdioitor  faotis  .sonni»  est.  Pertectis  iitiTBr 
pot'ta.  (■«•tcriini  vrrba l'mfnnr  ihant  Uimeti  it«.Tantnr  in  Antb. Lat.  Barm. L  17«». 
:n.        47a.  ,.«/'u/nì  èUÌMka  xauùviù}ìf  II.  XXIJl.  72."  i/o///.  jbanU  ad  d- 
nontem  confluebant.      slmularro  luce  varentnm  ex  Lneicti-t  lA".  3i«    .^v 


Vesper  ubi  aut  hibemiiB  agit  de  tnontibuB  imber, 
Matree  atqiie  viri  defunctaque  corpora  vita 
Magnanimum  Leroum,  puen  iimuptaeque  puellae 
Inpositiquc  ro^9  luvenea  ante  ora  parentum  ; 
QuoB  circum  limuH  niger  et  deformis  haximdo 
Cocyti  tardaque  paluB  inamabilis  unda 
Alligai  et  Qoviena  Styx  interfni^a  coercet. 
Quin  ipsae  etupuere  domus  atquc  intima  Leti 
Tartara  caerulcoeque  inploxae  crìnibua  anguÌB 


depromptom,  obi  l^rniia:  quom  taape  figiv ..  _ 

«M  iuM  pofMlwn.  CT.  anjiTa  v.  255.  —  i«  folti*.  Meli.,  Gud-,  Bera.,  lU., 
Hentfll.  I.,  Horet.  aliiqne  >»  tUvi».  qaod  ei  loao  nostro  simillima,  Acn.  VI. 
fl09.,  hnc  tnuislutuiu.  —  474.  „ìibi  veiper  tiul  hibernu*.  prooeUosns 
(Vt  jitifttiy  et  kiem»),  imber  eas  agà  de  montilnu  ii,  nnp.  ad  Geo.  1, 
*74.  S.)  od  BilTSfl  et  arbomm  t«cta.  Cf.  Agn.  VI,  309  —  312,  —  475- 
carporn  k«roum,  BÌmpl.  heroca.  Ilmmo:  heroes  ertena  fonna  coiupicni 
«t  admiretionein  boì  ctutìs  roiicient»:  cf.  Oeo.  in.  51.  369.  Aen.  ,1.  193. 
n,  la.  VI.  22.  et.  I^e».  ad  h.  L|  Verans  hi  adombrati  ei  OdvBS.  XI.  37 
— 43."  H«gn.  Iterantar  aatem  Aen.  VI.  306—308.  —  476.  Magnani- 
ndm,  ut  Àeu.  IH ,  704.  Respeiit  honc  lodimi  niictor  camiioU  in  Antìi. 
Lkt,  Bnirn.  I,  ITil,  19.  Magnanim&m  heroum  pritnaceo  flore  iteeenltig, 
—  478.  ..Qqos  CocytoB  l't  Styx  a  raditu  prohibent.  lun  ontatom  vide. 
Pro  Cocyto,  limoHo  et  arundinoso  Autìo,  limut  niger  ti  deformis 
arttndu,  caìxut,  si  late  omnia  obBÌdet,  iniucnndiis  oc  tnatis  adspectiu  est; 
adeoane  patut  inamaòilis,  àvfpaato!  prò  fiiaritiì.  Ìutìm,  detestabilie.  et 
tarda  unda.    Porro  circum,   ab   omni  parte,   allìgat  et  coircet,  im- 

glcat,  iinpedit,  ut  Statiiu  et  alii  hoc  idem  efferont."  Iltyn  —  479.  De 
oeyto  vid.  adnutt.  ad  Oeo.  DI,  34.  —  Orna  tugro  eins  limo  cr  aUr 
éxu  MTHU  Aen.  VI,  132.  et  in/ormi*  Strgia  iitmu  ibid.  «.  4t6.  - 
tardapalat-  Cf.  etiam  Aea.  VI,  296  sq.  et  323.  —  inamaòilit  tinda 
PIdkì  Codd.  innaiìlù  vada.  „At  vulgatòin  post  antìqnìss.  libroe  [Wodic, 
Bom..  fra^m.  VDtic.  etc.1  defendit  etiam  Macrob.  VI,  7.  Geli.  II.  6., 
iBÙtatio  Ovidii  IMet.  X.  15.)  «utmama  regna,  et  Aen.  VI.  43S..  obi  v. 
479.  490.  itcnm  legontnr,"  HofH.  Hagis  etiaiD  bue  perthient  duo  alii 
Uetamorph.  loci.  IV,  476.  et  Xlv,  590.,  ubi  inferorom  iwanaliiU  rtgmim 
eommeniDratur.  Intu^iUm  midam  Conìngton  ei  Orid.  Met,  I.  Ili.  hoc 
tnuuUtam  snapicatnr.  ~  480.  alligai,  cuhibet,  abire  non  patitnr.  ~ 
„Styx  noricnt  interfuia,  dom  novies  ambii  Erebmii.  Hoc  oltìmum 
«spnmete  Toleere  Clandian.  XXXIII  ,  23,  qw}»  Styx  Uveatìbiu  ambii 
In/Sua  «adit  et  Statiiu  Tbeb.  IV,  524.  Et  Slùx  di*ertìi$  inUrfi/aa  Manilnw 
■rrot."  Ufyn.  Cf.  etiam  Werosd.  PoEt.  L.  nun.  IV,  541.^140.  et  plaga 
foitti  Interfusa  coercet.  Noeient  aiitem  com  reccntisaimiB  edituribnB 
-Kiipumas  fragra.  Vat.  a  m.  pr.  secutì.  Òf.  Wam.  Orth.  Verg.  p. 
*57.  et  Hibbcok,  Prolcg  p.  434.  —  coercet,  inolasoH  fenet:  qnod 
apsd  Hor.  Od.  II,  14.  9.  emapeacit.  —  481-  ip«ae  domai  Leti 
mi  intima  Tartara  onnm  idemqoe  significaut.  interiora  Tartari  loca, 
abi  Letum  habitat.  Cf.  Aen.  1.  258.  urbmn  «t  promitaa  Lavimi  Moe- 
•ma.  Wagn.  Qq.  Vire.  XXXIU,  4.  et  adnott.  ad  Geo.  II,  242.  Non 
antom  in  eo  liaerendum,  qaod  poeta  hic  Lctom  in  interiore  lart«ro, 
Aen.  VI,  277.  vero  in  prìino  Orci  adita  cullooat.  —  Terba  Qitin  iptae 
ttupuere  domus  bine  repetit  idem  ille  poSta  Anth.  Lat.  Bnrm.  I. 
170,  30.  —  482.  inplexat.  Molti  Codd.  antplejae,  Rom.  et  frwn. 
Vatìc.  ianexae  ei  interpretarne nto.  qaod  floiit  ei  Aen.  VI.  281.  Eaaem 
leetlonìs  TarietaH  deprehenditnr  apnd  Tiball.  I,  3,  S9.,  ohi  vid.' Haschk. 
et  Diwen.  Vnlgarem  lectionem  eomprobat  etiam  Huratii  Incns  Epod.  V, 
18.  Canidia  brevibvt  implicala  vipetia  Orine».  Cf.  etiam  OTÌd,  Met.  VII, 
I6t.  et  X,  271.  iaduclae  comiht*  aatntm  et  eimilea  loci  cnm  adcott.  ad 
EcL  I.  54,  et  in.  106.  ~  caeruleoi  angue».  Vid.  adnott.  ad  Aen.  VII, 
U6.,  de  aonstTnetione  anteai   gnteca  mpMcnie  eaeruleoe  angue»  adnott.  ad 


528  P.  VERGILI  MARONTS 

Eumenides,  tenuìtque  inhians  trìa  Cerberos  ora 

Atque  Ixioniì  vento  rota  constitit  orbis. 

lamouo  pedcm  referens  casus  evaserat  omnis  4SS 

Redoìtaque  Eurjdice  superas  venìebat  ad  auras 

Pone  sequens,  —  namque  hanc  dederat  Proserpina  legem  — 


£cl.  I,  54.  -  483-  Que  post  tenuit  abest  a  nonnnllìs  Codd.  ^cf.  Biirm. 
a^l  h.  1  et  r^rt.  sul  Lucan.  1.  &42.».  quornm  tamen  fides  pamm  explorata 
est;  et  Wagn.  Qu.  Virg.  XII,  15.  iure  contendit.  Copnlam,  qnam  Heyn. 
recte  abeiise  putat.  requìri  h.  1.,  cuni  vox  Quin  v.  4SI.  praegre^sa  ad 
omnia,  ouae  seqnantur  \xs(^Tie  ad  v.  4S4..  pertineat.  —  484.  Sententia  est 
a[>erta,  Ixìodìk  ritam.  cai  Ole  illi^tns  erat  vid.  Geo.  ìli,  3S  so.),  snb- 
8titi.4se,  Ori>heo  caoente  (cf.  Hor.  Od.  1,  12.  lu..  c^oi  inducit  Orphemn 
morarUem  celerei  reìitoM),  itratin  vero  panilo  impeditior.  —  rota  orbis 
yfjèticc  prò  orbe,  xvxitit,  s.  rota  ipsa  urbis  furmam  habente  positnm  vide- 
tur.  (!f.  Tibull.  I,  5,  Tu.  Vermtur  celeri  Font  Ieri*  orbe  rotae.  i  Conington 
cum  rota  orbis  prò  rf^tai;  «irlie  posfta  confert  Ecl.  EX,  5S.  ventosi  murmurif 
aurae,  ubi  vid.  adnott. ..  Voss.  et  Wagn.  rotam  orbi*  inteUigODt  de  rota- 
tione  orhÌH  sin  njtae,  coli.  Aen.  VI.  74%.  ubi  mille  rotam  volvere  per 
annoH  (ubi  tamen  rota  nihil  aliud  est.  quani  certus  annomm  orbia  s. 
coniplexQji  ,  Prop.  II.  7.  32.  fi.  8.  S.)  Vinceris  avt  vinci»,  haec  in  amore 
rota  eft  ubi  vero  per  rotam  non  rotatio,  sed  rota  s.  vicissitudo  Fortnnae 
inteliigendai,  Prop.  II.  25,  20.  neptinia  rota,  et  Sidon.  Apoll.  VII.  291. 
tertia4pie  acta  rota  eat.  lacobum  in  DisQuisit.  Virg.  P.  I.  p.  11.  locuni 
intelligerc  de  ..rota  Ixionem  per  orbeni  agitante,**  docet  Wagn.  —  vento 
conntitity  i.  e.  venti  inipulsu  cessante,  vento  sopito  stat.  qniescit  rota, 
ut  Ecl.  II,  26.  mare  dicitnr  pfacidnm  ventis  stare.  Ameisio  Spie.  p.  42  sq. 
et  Ladewigio  reìdo  tertius.  non  sextus  (^asns  esse  videtur,  ut  sensus  sit: 
vento  illì,  qui  Ixionis  rotam  circuniagobat.  cum  Orphei  audiendi  cupiditate 
sensim  sedatior  factus  esset,  tandem  constitit  rota.  Sununa  tamen  rei 
eadem  manet;  quamquam  non  nego  magis  poSticum  esse,  ut  ventus 
institionem  non  tam  efficiens,  quam  cupiens  quasi  et  iubens  cogitetur. 
Oessantem  autem  rotae  Ixioneae  motum  a  vento  peti  podtis,  Heynius  in 
cditione  maiorc  singulari  Excursu  d(.»cuit  multis  locis  appositis  ^Hom.  Od. 
XI,  590  sqq.  Platon.  Phaed.  p.  83.  Vcrg.  Aen.  M,  740.  8S8.,  qnibus  certe 
Tartarum  ventis  non  vacasse  probatur,  atque  Schol.  Eurip.  Fhoen.  1192. 
et  Schol.  Luciani  I).  I).  6.  T.  \.  p.  216.,  qui  diserte  narrant,  lovem  iratum 
Ixionem  rotae  illigatum jpermisisse  bJ^tì  ferendum  et  in  a?re  circumagendum. 
Cf.  etiam  8cn.  Herc.  Oet.  1069.  Hacjiit  non  stabilis  rota  vieto  languida 
turbine^  a  Vossio  et  Ameisio  laud.)  Alii  coniecturis  locum  vexanint,  et  Faber 
quìdem  ijelojr,  Burmann.  canta  ^(juod.  cum  etiam  in  Codd.  aliquot  legatnr. 
Martin,  adeo  ì^  coutcxtum  recepit,  nec  Ribbecl.  Proleg.  p.  54.  improbat, 
baco  adiiciens:  Philarg.  veiUu  vel  legit  vel  certe  coniecit),  l^nte,  rei 
campo  coniecit,  Wakef.  autem  ex  coni,  edidit  flendo,  et  Peerlk.  p.  301. 
coni.  reMitit,  bac  explicatione  adiecta:  „Rota  conatur  resistere  et  restitit 
vento,  turbini,  quo  circumagitur.  Ut  comisteret,  prius  vetUo  resistere 
dcbebat."  Sed  vulgarem  lectionem  praeter  plurimorum  et  optimonun  Codd. 
consensum  etiam  Serv.  ad  Aen.  I,  190.  et  \1,  616.  et  Schol.  Hor.  Cniqu. 
ad  Od.  Ili,  11,  21.  tuentur.  —  486-  „Mirura  in  8q(].  narrationiit 
artifìcium,  quod  facile  sentias.  si  ad  vulgarem  sententiarum  iunctu- 
ram  rcvoces  orationem  Logis  autem ,  ne  respiceret .  excogitandae 
consilium  ex  vulgari  superstitione  natum  esse  videtur,  cum  res  aversandae 
etiam  in  sacris  magicis  respicì  vetjirentur.  Ci.  Ecl.  ATTI,  102."  He^. 
~  486.  superai  ad  auras.  Inferi  enim  loca  supera  (die  O/^eneelt)  iis- 
dcm  vocibus  designant,  quibus  bomines  in  terra  vivcntes  caelum  et  aetherìs 
regiones.  Cf.  Aen.  VI,  128.  436.  481.  568.  719.  781.  887.  etc.  --  veniebat, 
(non  renit),  quia  adbuc  in  via  esse  c^gitatur.  -  487.  Cf.  Ovid.  Met.  X, 
50.  Hanc  simiU  eJ  leyem  Ifhodopeifnjt  nccipit  heros^  Ne  flectat  retro  sua 
hvinina  etc.  L.ex  prò  conditione  legitur  etiam  Geo.  I,  60.  et  Aen.  XI .  323. 
Pone,  a  tergo.    (*f.  Aen.  II,  20S.  725.  X,  225.  et  Hand.  Turs.  IV.  p. 


OEOKGICON  LIB.  IV. 

Cum  subita  ÌDcautuiu  deinentia  cepit  amaiitem, 
Igaoacenda  rgiiidcm,  ecircnt  si  igiioacere  Manes: 
KeflUtit  Eurydiceo(|uo  eiiam  iam  luce  sub  ipaa 
lumemor  lieu  !  victiisqiie  animi  respeXit.     Ibi  oinnis 
UifuBus  labor  alrjue  inmitis  rupta  tyranni 
Foedera  terqiie  tra^or  stagiiia  auditus  Avernia. 
Illa  „QuÌa  et  me",  luquit,  ,,iuiseram  et  te  perdidit,  Orphei 
Quia  tautu:.  furor?    En  itoruiu  crudelia  retru 


ita  w).  Peerlk,  p.  :i02.  post  hunc  verauin  nnarn  eicìdisse  suspicutur,  qaolia 
■it  Oridii  nindo  kiid.  OvA  vidv  IMem.  lieuTtlteil.  p.  21).  —  48H.  Verba  ia- 
ntulnm  dementia  cepit  ataantem  rupetnntur  in  Antb.  l>at.  Burnì,  I, 
ITO,  15..  nt  isinc  ineatUam)  etiaiu  I,  16S,  14.;  leqnenUa  Butem  tcirent  ti 
ignonceré  Mane»  ibi.l.  1.  172,  HO.  et  1,  H^,  312.  -  490.  ,.iam  tvcti 
tati  iosa.  Seneca  Herc.  far.  SI3.  Po*tq>i<iva  m1  ad  ora»  Taenari  vtntum 
ile.  et  mpiriu  vtniebat  ad  aitrat  v.  4S€."  Hejpi.  Et  Berrti  Dreid.  inter- 
piwtetione;  ..Quu!  paene  sibi  iam  crit  reddita"  apparct,  ftlioa  locnm  aie 
uìitiiixiMe:  Énfjirlieaume,  »tuim  iam,  Jure  *.  >'.,  quod,  nisi  cnm  detrimento 
Mtii  fleret,  Wat^n.  probarut.  Aparte  tnineu  iiraestat  talgpuis  ratio:  eam 
iam  in  eo  esaet,  ut  Orci  faucibni  <^ecliena  iQcemaae  revuens  oioreiD  vi- 
tae  hnmanae  redderet.  —  491.  ..picCka  abeolnt^  dicitur  ìs,  qni  a  yropo- 
■ito  reeedit,  re  ^qna  permotua.  Ita  vieta»  taepe  ex  coDtextu  ctplicandmn. 
Aen.  IV,  'i'iH».  Num  Uiftima»  vietut  tUditt  h.  e.  permotua  precìtua  et  mi' 
serìcordia.  Aen.  Il,  6119,  Hir  vero  oictut  genitor,  h.  e.  oslentÌB  eTÌetns. 
Hic  «ìctui  Dotat  motiis  ilesiderio  et  amore  oiurìe."   Wnnd.    Noli  tamen 

Sntare,  hoc  victtu  p«r  se  Bigniftcarc;  acqDÌrit  potios  hanc  Benauui  addito 
emnm  Genitivo  anìaii  {hùttiSiUich  teina  tiertené),  ai  vieta»  imimi,  eadem 
ratione  dìctum,  ijua  alias  aiplut  animi,  amen»  animi  etc.,  idem  fere  sit, 
ijUad  animo  [riurcfi  lein  Hto':)  rrielu»,  i.  e.  desiderio  captae.  (Vid.  Ameis. 
in  labnji  Vox.  Aniial.  LXll.  p.  S4.)  Malta  linins  constractìonis  eiempla 
coUeverunt  Heins.  ad  Val.  FI  lU.  737.  et  ad  Sii.  XIV.  tìlO.  Gronov.  ad 
Liv.  XXX,  15.  tì.  Drakenb.  ad  Liv.  VI,  II.  3.  Heraog.  ad  Sali.  Cat.  e.  5. 
p.  2e.  Bvettich^r.  I^x.  Tacit.  p.  213  aq.  Ruddim.  li.  p.  73  «qq.  alii.  Ex 
Vergilii  «araiinibua  hoc  pertinent  Qeo.  III.  2^9.  .Km.  II.  61.  tv.  20:1.  V. 
203.  IX,  246.  XI,  117.  Xil,  19.  etc.  Cf.  etiam  anpra  ad  v.  310-,  obi  eadem 
jrationo  Cunitnicta  Icginiua  (ninciui  pedian  (in  Amidiitng  iUt  Fil»ae\  et 
adnott.  ad  (len.  I,  277,  olii  i/i'm  frUct*  rrpatan  cumnicinorantot.  —  492- 
tfftttut,  irritus,  frustra  impeneas,  nt  Gr.  inxmptvot.  Cf.  Grat.  Cjn. 
233.  primo»  nf4piiil4[uam  efinulerel  aetu».  —  4(@.  Foedera,  conditio  a 
Platone  impoaito.  nt  snpra  v,  4S7.  Ifx.    Cf.  adnott.  ad  Geo.  1,  60.  et  Aen. 


I.  63.  Verna  aUraé  iHmiti»  rupia  lyraimi  Foedera  it«nuitDr  ab  iiuilatore 
Ver»,  in  Anth.  iJiLBatm,  I,  17S.  IO.  —  „fragor  tur  audUui.  Serviiia  |u 
Maiiinio  et  Keyiiin  cxploaua]  banu  proferì  caiisam:  ..Qnaai  cunltarent  uu- 
brae  redditora  Enrydiccn.  -  •  Lneaniu  in  Orpheu  dicit,  atrepìtuni  foutani 
radaunte  Gntydice  ub  lioc,  tpiia  gaudenl.  a  tace  relictam  Uo<lnctani>  re- 
reotam?)  Emydiceu,  itrrum  ^frante»  Orpkra  [Orphei  oantuio  ae  aoditu- 
roa],  Afa-net,"  Aliam,  non  ooniectaram,  aed  certam  (et  procnl  dnbio  vcria' 
riauuu]  aententiam,  proponit  Vosa,:  tonitm  Bnbt«mu)«nin  natura  csae  ex 
arcana  vi,  qna  Fiuto  Rurydiccn  in  Erebum  rctrabit.  Eandom  vim  areaaani, 
qua  ad  retrahendam  pueltam  opna  crat,  inox  contendit  declaratain  osse 
per  fnrorem!"  Heyn.  Uuam  ei|ilicatione)u  ncauio  quo  iure  C^nin^n  (qoi 
conferri  iubot  Miltoiiia  Par.  Loti  IX,  1%2.  et  liHMi.'i  pofticae  loci  palflhrì- 
tudini  ininriani  Tacere  ecnseat.  { „  Vojtt't  opinion  -  -  teoulti  titrtlf 
tpoU  Ih»  poetry  of  Ih»  pn»»age."i  Kbbeck.  ex  Rooi.  reccplt  tla^i  ut 
Ma^ittì  et  CI  fragra,  Vat..  Rum.,  (ind.  et  duobus  Sem.  Avcmt,  (funi 
foT^BM  probaudnm  cenaet  Conington,  ipae  taraen.  ut  esteri  recentiurca 
editorea,  Ribbeckìum  non  aecntns.  Cf.  etiam  VI,  11^..  uhi  ImH»  Avena» 
le^nna.  —  495-  Q>'i»,  qui»  lanlut  furor,  aniorìa  int<mperantia, 
■laae  Orphenin,  ut  respiceret,  impalit.  Snpra  v.  ifVi.  crat  dementia.  Qui» 
furor  antem  HoUemnia  fere  est  eiclamatio,  nU  admiratiit  cum  ludi^nalitHie 

^'EBOIL.      PARS.    I.      ED,    IV.  94 


530  P.  VERQIU  MARONIS 

Fata  vocant  conditque  natantia  lumina  sonmus. 

lamque  vale:  feror  ingenti  circumdata  nocte 

Invalidasque  tibi  tendens^  heu  non  tua,  palmas!'^ 

Dìxit  et  ex  oculis  subito  ceu  fumus  in  auras 

Comniixtus  tenuis  fugit  diversa,  neque  illum  &00 

Prensantem  nequiquam  umbras  et  multa  volentem 

Dicere  praeterea  vidit  ;  nec  portitor  Orci 


conioncta  inconsiderantiam  et  temeritatem  graviter  incusat.  Cf.  Orid. 
Met.  m,  531.  641.  Tibull.  I,  19,  33.  et  Bach,  ad  Ovid.  Met.  VI,  170.  — 
496.  Fata  vocant  Cf.  Aen.  VI,  147.  X,  472.  Silius  IV,  519.  Claud.  B. 
6et.  171.  Similiter  Aen.  1, 610.  et  V,  656.  terrae  et  regna  voccmt,  —  eondit. 
Cf.  Propert.  Vy  (IV,)  11,64.  Confitta  sunt  vestro  Iwnina  nostra  «mn.  Orid. 
Trìst.  In,  3,  44.  Labentes  ociUos  condet  amica  manus.  id.  Her.  I,  113. 
tU  ioni  ma  lumina  condas.  ibid.  X,  120.  Nec  mea  qui  tUgOus  hanina 
coìidatf  eritf  id.  A.  A.  IH,  742.  cara  lumina  concie  manu.  Eleg.  ad 
Liviam  157.  Tu  mea  condas  lumina.  Wernsd.  Podt.  L.  min.  Il,  224,  74. 
tit  vidit  vituli  condita  lumina,  —  natantia  lumina,  moribnndi,  incerto  iam 
motn  fluctuantia.  Praeiverat  Lncretios  HI,  479.  Nant  ocùlif  ubi  ìid. 
Wakef.  Cf.  etiam  Aen.  V,  856.  Ovid.  Met.  V,  71.  oculis  sub  no<^  nata»- 
tibus  atra.  Lucan.  II,  26.  octdos  in  morte  ncUantes.  Sii.  II,  122.  oeulos 
iam  luce  ncUantes  Irrorai  lacrimis  (ubi  vid.  Drakenb.).  Stat.  Theb.  II,  638. 
oculos  etiamnum  in  Uicé  ncUantes  Sistit  etc.  —  iterum  -  -  retro  -  - 
vocant.  Iterum  prò  rursus  positnm,  ut  apud  Tibnll.  Il,  6,  6.  Atque 
iterum  erronem  suh  tua  signa  voca,  ubi  Hnschk.  praeter  h.  1.  confert  Ter. 
Adelph.  IV ,  ] ,  9.  Prius  nox  oppressisset  illic,  quam  kuc  reverti  possei 
iterum.  De  notissimo  autem  pleonasmo  rursus  revocare  of.  adno&.  ad 
Geo.  I,  200.  Cetemm  verba  iterum  crudeUa  retro  FcUa  vocani  repetimtiir 
ab  eodem  ilio  poèta  Anth.  Lat.  Bonn.  I,  178,  208.  Cf.  etiam  ibid.  IV, 
187,  2.  O  tUinam  me  crudeUa  fata  vocent.  —  497.  Etiam  verba  feror 
ingenti  circumdata  nocte,  qnibnscnm  Conington  confeit  Enr.  Phoen.  1453. 
xttì  yttlgtt\  ^éti  yaQ  fii  nfQifialXii  axojogy  iterantor  in  Anth.  Lat.  Bnim. 
I,  172,  130.  —  499*  Dixit.  Haud  raro  Vergìiios,  Homerom  et  epieaa 
orationis  formam  secutus,  post  alicnius  orationem  verbnm  dicendi,  iam  in 
principio  orationis  positnm  (nt  hic  v.  494.  inquit),  repetit,  et  interdun  ita, 
ut  Perfectum  tempus  praecedenti  Praesenti  (Aen.  V,  161.  et  164.  474.  et 
477.  532.  et  539.),  rlnsquamperfectum  Perfecto  respondeat  (Aen.  V,  409.  et 
421.  723.  et  740.  etc.\  quamquam  in  plurimis  locis  hoc  temporis  discrimeB 
non  curat.  Cf.  omnino  Ecl.  Il,  38.  39.  Geo.  IV,  444.  et  446.  Aen.  t  131. 
et  142.  256.  et  297.  386.  et  402.  459.  et  464.  595.  et  610.  614.  et  631.  Il, 
76.  et  78.  etc.  cum  iis,  quae  de  Graeds  Poppo  ad  Xen.  Cyr.  I,  3,  6. 
Eriger,  ad  Xen.  Anab.  n,  5,  24.  Stallb.  ad  Plat.  Phaed.  24. ,  de  Bomanis 
Ruhnk.  ad  Rut.  Lup.  1, 5.  p.  20.  Oudend.  ad  Suet.  Caes.  32.  Brenii  ad  Nep. 
Hann.  2,  2.  Heind.  ad  ac.  N.  D.  I,  7.  p.  17.  Bach,  ad  Ovid.  Met  VI,  282.  Splig. 
ad  Catull.  63,  77.  Beneck.  ad  lustin.  I,  8,  14.  Wilma.  Progr.  p.  19  aq.  aliique 
disputarunt.  —  jjugit  in  auras,  ut  Aen.  V,  740.;  tum  f^9^^  com- 
mixtus  est  plenius  et  omatius  dictum.  Petitum  autem  ex  IL  XXQI, 
100.  —  500.  diversa,  cum  in  diversam,  ac  qua  Orpbeus  tendebat,  partem 
h.  e.  retro,  auferretur,  ut  sup.  v.  367.  fiumima  diversis  loda.**  Heyn.  Vid. 
etiam  v.  432.  et  Aen.  V,  166.  quo  diversus  abisf  Wakef.  ad  Lucr.  Ili, 
437.  incertus  est,  quo  referat  tenuis ^  ad  fumum,  an  ad  aurcu.  Equidon, 
cum  collocationem  yerborum  et  Particiuium  voc.  fumi  additum,  tum  si- 
nùles  locos  Aen.  IV,  278.  et  IX,  658.  considerans,  epitheton  etun  cmrat 
coniungo.  —  501.  umbras,  se.  Eurjdices.  De  mortui  sunulaoro.  <l<faUf», 
haec  vox  legitur  etiam  Aen.  II,  772.  IV,  386.  VI,  289.,  et  Plurali  quidem 
numero  etiam  IV,  571.,  de  Manibus  Aen.  V,  81.  et  VI,  510.  Conmffton 
tamen  simpliciter  de  auris  obscuris,  caUginosis  cogitat,  qaaa  OrpSens 
uxoris  loco  amplectatur  (f.the  darkness  whieh  Orpheus  dvìdìee  m  the  kape 
of  embracing  his  wi/e**),  quod  mihi  minus  poSticum  videtor.  —  ^fy. 
praeterea^  poétice  prò  posthao,  in  jjosterum.  Ci.  Aen.  I,  49.  —  portitor 
Orci,    Charon.    Cf.    parallelum   Ovìdii    loeam  Met.  X,    72.   fnubraqse 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Ampliufi  obiectam  passila  ti'ansiro  paludem. 
Quid  faceret?  quo  se  rapla  bis  coniuge  ferrei  V 
Quo  fletii  Manin,  qim  iiuniliia  voce  moveret'i' 
Illa  quidf;ni  Stygia  oabat  iam  frìgida  cymba. 
Scptem  illum  totoa  perhibcut  ex  ordine  menaes 
Bupe  sub  acria  deserti  ad  Sti-yuiouis  undain 


■lerum  trantire  volentfm  (Or|i1ieura1  Poriitor  arctfrut.  Forlìtoris  ninuine 
Cbaron  etkiii  Aen.  VI.  2«8.  (ubi  riti,  adnolt)  et  327.  Prop.  V  (IV).  Il,  7. 
SUt.  Tlieli-  XII,  559.  Val.  Fi.  1.  764.  et  alibi  rocatar.  ~  503-  Ampliu», 
praeterea  (h.).  Vid.  Aen.  I.  687.  m,  192.  eie.  —  obiectam  po«ìc<i  or- 
nata adiectum.  CT.  Qeo.  Ili,  2b3.  non  obietta  rel<irdatil  fiumina.  —  pas- 
a«*  traniiire.  BciL  Orphea.  Serr.  miniu  Tcctc  Mipplct  Ehuydicen,  ad<Iìt 
eniiD  hoc  Bcboliun:  ,,Mvstìcum  est:  <1ìcitnr  enini  Ina  eandem  oiubram  evo- 
eari  non  licere."  —  504.  Cf.  bìiuìIì»  luciw  Aon.  IV,  283.  —  505-  v"<i 
fltlu,  qua  voee  Hejn.  prò  Tolgali  qunmoilo  poaitimi  CROBet,  nt  Ed.  VI, 
80.  mo  citrxu,  qiiilm*  al'»,  (l'f.  adnott.  tA  Aeii.  I,  S.)  Potest  vem  etiam 
Niuplirìter  eipUéari:  qaall  liomom  Seta,  quali  tow.  Manet,  duos  iiireroB 
(ef.  T.  48tl.).  numi'Nn,  deon  anperos,  qai  cadeiti  mtiono  albi  op|ii>natitnr 
km.  Xn,  64S.  Yoe  o  wilii,  \fimt,s,  Eni*  beni,  ^uom'mn  SiijKnf  averta 
oohmla*,  et  apod  Hor.  Epist.  II,  1,  13S.  Carmtne  di  laperi  placuntvr, 
eurmine  Man*».  Conington  tamen  hoc  discrìiuen  non  agnoscons,  cam  etiam 
dii  inferi  Aen,  VI.  286.324.  VII,  571.  nvmina  appellcntur  (qaa  de  re  neino 
iuiii;[uam  dubitavitt  et  emù  saperomm  deorniD  hao  in  re  nulla  ait  iuris- 
dìotiu  (V),  Mnnea  atqac  nnmiita  anuu  ideniqne  enae  opinatnr.  Ceterani  da 
Urto  hoe  luco  cf.  Donat.  ad  Ter.  Ailclph.  V.  3,  4.  Peerlk.,  ai  omiiini)  Ver- 
gilìì  esaet  hic  reraos  ivid.  infra),  itatim  adìectom  icqnirì.  aat  alterni) 
Codd.  lectioneia  Quo*  fietii  Afiiaet,qmie  Nutnlna  ctc.  praeferendaueBaccenset, 
ut  1^1.  Val.  FI.  tu.  511.  Qaam  arauea  tot  fama  mini»,  gi<a«  proelia  Ler- 
nae  Experiar.  Ladew.  et  Kibbeck.  serrant  qoidcin  Qiio  fletu,  nìhiloniinns 
antem  ex  Med.  et  Rum.  edunt  qiuie  inrmina.    qaae  tectiu  non  soluin  iliìa 


mbia  parnin  respondet.  aed  enam  diis  inferia  numcu  abindicare  rìdetur. 
Cf.  etiam  Wqct.  in  Pliilol.  Snppl.  I.  p.  376,  -  V.  506-  Meiemtto  in  Du- 
bita p.  28.  ani  spnrium  ant  alieno  loco  ìnsertuin  et  post  t.  503.  retrahen- 


dniu  Htijni.'  etinui  Hej'n.  otìoanin  et  poEtoe  ablndirancluin  ccnsnit,  coi  aen- 
t«nliae,  praescrtiin  cnm  praet'esaerint  vcrba:  iiec  portttor  Orci-  -  paladini,  ^ 
qnae  isn  tranimlsBani  sifriiilicent,  etìam  "^a^.  et  Ejbbecli.  (cf.  eins  Prolcif. 
p,  SO.)  adHtipnlantnr,  Peerllc.  antcm  p.  302.  non  aoluin  eum,  sed  siuinl  t. 
504.  et  505.  tamqnam  eporioa  eisolare  iubet,  adverauite  Ribbeekio  1.  1. 
Cetenuo  Hacpt.  et  Ribb.  ex  Med.  a  m.  pr.  edidenint  cvmba.  Cf.  eins  Pro- 
leK.  P-  451.  et  Wag[n.  Orth.  VcTg.  p.  485.  Vara,  autem  (quem  seqtinntnr 
I^a.  et  Ameia.  Spie.  p.  53.'i  veraum  ita  defendit.  ut  Ehirydicen  per  Stygem 
petfu  vectam  dicat  cuui  pfavitste  of^onì  Orpheo  a  trouaitn  prohiliita  ed 
hig«ntì;  qnod  nnteTU  Wapi.  ontendit,  tum  praecalonti  Illa  m  spi|uent« 
versu  Auiic  opponendnm  (ifmic  aiplem  totos),  non  vero  Prou.  ìtle  repetcndnm 
ftoiuo.  hoc  Ameis.  L  1.  iect«  ad  pnftae  orationem  non  quadrare  ccnset, 
cnm  etiam  Geo.  n,  505.  507.  et  Aen.  VU.  473  sq.  per  Me  —  hic  diveraae  per- 
sonae  aibi  opponantnr,  Milù  Terans  ita  videtnr  defendendOB,  ut  ad  verba 
QnW  faceret*  etc.  bis  responderì  statnamos  :  NìbiI  sibi  facienduiii  sujier- 
eMC  Tidit,  cnm  illa  iam  naret  etc.  Was  aoltte  rr  Ihurtf  achtaamm  ne  Ja 
doeh  aehon  etc.  Sic  igitur  hic  Tereus  aptam  efficit  dauanlam  narrationta 
de  ipso  Euiydice  et  sequentia  ad  Bilins  Orphei  lata  poateriora  spectant. 
Eo  Hcilins  aut^m  post  nuratìouiB  pntsam  poCtae  pi;r  Pron.  ithan  pergcra 
licuit.  (Consentit  mecnm  Conington.  qui  tamen  iam  cnia  frigida,  non  CUOI 
ttahat  coninngenduni  esse  et  nare  de  navìgantibn»  praet«r  b.  1.  fortaaw 
non  nisi  ap.  Catnll.  LXVI.  46.  i'uf«ntu«  Per  mttliiim  ciotti  barbara  navù 
Alhtnt  inveniri  memorat.)  Cetemtn  haec  vciba  le^ntur  etiam  in  Antb. 
IiSt.  Barm.  I,  172,  104.  —  ex  ordine,  za^ffnc,  deincepa,  aept«ui  mense* 
continuo».  Vid.  ailnolt.  Eid  Geo.  Ili,  34!.  -  508.  Hnpe  evb  aeria-  Cf. 
Ecl.  X,  14.  noia  mb  rupe  ìaeFiileiii,  de  epitbeto  Ruteni  ai-rìa  adnott.  ad 
Ecl.  1,  SS.  —    V«tba    tlteerti   ad  StrytnoHi»   wicfatn  repetnntur  ìn  Antli, 

84* 


532  P.  VERGILI  MAROXIS 

Flevisse,  et  gelidi^  haec  evolvisse  sab  antrù 

Miiicentem  tigris  et  agentem  earmìne  qaercos;  510 

Qualk  populea  maerenB  philomela  sub  umbra 

Ainishos  queritur  fetus,  quos  durus  arator 

Observans  nido  inplumis  detraxìt;  ai  illa 

Flet  noctem  rau(K|ue  sedens  miBerabile  Carmen 

Integrai  et  maestis  late  loca  questibus  inplet  515 

Nulla  V^niiSy  non  ulli  animum  flexere  hymenaeL 

Solug  Uyperboreas  glacies  Tanaimque  nìvalem 


Ut.  Burnì.  I,  17S,  aw).     De  StrtfmoM  Tid.  adnott.  ad  Geo.  I,  20.   -  509- 
Pro  Flevisse  Ribbeek.  ex  uno  (aA.  Rom.  recepii  flcMe  gibt,  qaod  si  alii 
Quoque  Lbrì   eihiberent,    itane    praeferenduui    censerem.    —   ^^erolcisse, 
outTtiv^ai,  f^iiTtiiv,  querendo  enarrasse*  haec,  casus  suoe;  ut  Stai.  Theb. 
I,  2.  sonUs  evolvere  Thehas,    b.  e.    fratrum  scelera  seu  scelesta  odia  nar- 
rare.** Heyn.  —  Pro  sub  antris  plures  Codd.,  inter  quos  Bom.,  9ub  astris, 
gaod  posi  Wakef.,    qui    confert   Lucr.  VI,  720.  {gdidae  steUae),    et   Orid. 
bist.  II,  123.    (frigida    èideraì.    etiam   Ribbeek.    recepii.    Sed    Terìssime 
Heyn.    hanc    lectioneni,    quae    ae    sideribus  septemtrionalibus  intelligenda 
esset,  Statio  aliquo  vel  C'iaudiano,    non  Ver^o  dignam  censei;    praeferre 
iamen  videtur  labn.,    qui  antris  fortasse  ex  versu  praecedente  ortom  esse 
susnicatur.    C^eteri  recentiores  editores  nobiscum  consentiunt,  et  Conin^n 
quiaem  conferri  iubet  Prop.  IV  (IH),  1,  5.    Dicite,    auo  parùer   Carmen 
tenwutis  in  antro  et  Hor.  Od.  I,  32,  1.,  ubi  certe  Benti.  prò  vulg.  Si  quid 
vacui  9ìib  umbra  Lusirmis  ex  uno  Cod.  legi  velit  9ub  antro.  —  610.   ,,'«- 
gres  in  Tbracia  memorai,    ut  poèta,  qui  geographicam  subtilitaiem  haud 
curai.    Sic  cervos  Lìbyae  assignavit  Aen.  I,  1S4.*'  Heyn.    Cf.  quae  ad  £cL 
V,  27.  adnotavimuH  et  quae  Wagn.,    ut    poStam    excusaret,    in    min.   edit. 
buie  loco  adscripHit.     Etiam  Hor.  Od.  Ili,  11,  13.  de  Orpbeo:  tu  potes  tigres 
comitesque  silvas  Ducere.  —  511-  ^Fundus  buius  comparationis  nobìlìssiinae 
est  ap.  Homer.  Od.  XIX,  518—524.;    adde  XV,  216  sqq.    Hinc    plures  ex- 
pressere.    Ài  nemo  ele^antius  variavit    et    omavit,    quam  Moschus  IV,  21 
sqq.,    quem  et  ipsum  Vergilius  ante  oculos  babuisse  videtur.    Quomndam 
reprebensiones  buius  loci,  imprimi»  umbrae  populeae,    cum    iamen  se- 
(^uatur  Flet  noctem,  ex  eo,    quod  poJ^iicae  cum  rationis  et  ariis  ium  ota- 
tionis  parum  memttres  crani,  profectae  suni.     Umbra  enim  iam  proprìom 
et  perpetuum  est  arbori»  attnbuium,    ut  ad  causas  Dbysicas  ac  tempora 
respcctus    piane  non  babeatur.     Populeae  frondis  moDilitas  ac  lene  mur- 
mur  in  primis  aptum  moestitiae  cantus.**  Ueyn.  Verba  m^ierenM  philomela 
sìib  umbra  iterantur  in  Antb.  Lai.  Burm.  I,  168,  3.    Cf.    ibid.  1,  178,  303 
sqq.    Qtuilis  phil(/mela  sub  umbra  -  -  Late  loca  questibua  implet  Maerens 
et  rervig.  Ven.  86.    Aflsonat  Terei  puella  subter  umbram  pcpuli.  —  512. 
arator  latiori  sensu  prò  rustico,  ut  Geo.  IL  207,,  ubi  cf.  v.  209  sq.  buie 
loco  simillimi.  --  513-  Cf.  Hor.  Epod.  I,  19.  Ut  adsùlens  implumtlnu  puUis 
avìs  Serpentiuììi   adlapsus  timet.    Ribbeek.    scrìpsii   Opservans.    Cf.    eius 
Prolog,  p.  390.  et  Wagn.  Ortb.  Verg.  p.  413  sq.  et  462.  —  614.  ^^misera- 
bile Carmen  Integrai,   iterai.    Suavius  Homerus  (Od.  XIX,  521.]    "//ré 
&ttfià  T{}ti7i6iau  /^éi  nolvr^fu  ifbtvr^v^    ubi   variatos  modulationis  colores 
expressos  vides.**    Ueyn.  —  61o.    late    loca    inplet,    Cf.  Lucr.  U,  146. 
liqniilis  loca  vocibìis  opplent  et  practer  Antbol.  locum  modo  comm.  etiam 
ciusd.  I,  168,  2.  et  III,  81,  107.  maestis  late  loca  questibua  implet.  —  mae^ 
stis   questibua  non    inutili  pleonasmo,    sed  malore  cum  vi  dictom,  ut 
molestile  querelae  ai)ud  TibuU.  I,  8,  83.,  maesti  luctua  Aen.  XI,  38.,  maetti 
fietus  apud  Prop.  i,  5,  15.,  miserae  querdae  apud  Ovid.  Mei.  II,  342.  eie. 
(T  imprimis  Dissen.  ad  TibuU.  I,  1,  62.  —  616.    Nulla  Venua,   noUus 
alius  feminao  amor  (cf.  adnott.  ad  Ecl.  IV,  32.  et  VII,  69.).  Conìngton  con- 
fert Eur.  Ipb.  Aul.  1264.    ^AtfQoéCTf^  iig   (,^  certain  foaaion^^,    —   non 
ulli  -  -  hymenaei,  nuUum  alius  mairìmonii  desidenum.    Cf.  adnott.  ad 
Aen.  I,  651.    Auctor  cpigr.  in  Antb.  Lai.  Burm.  I,  170,  71.    bone   locum 
sic  imiiatur:  NuUa  Venua,  nulli  quorulam  Jkxere  hymenaei.  —  517*  Solus, 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Arvaque  Rhipacis  numquani  viduata  pruinÌB 
Lustrabat  raptam  Eorydiccn  atque  inrìta  Ditia 
Dona  quercns  ;  a^retac  Ciconum  quo  munero  matreB 
Inter  sacra  dcum  nocturniqne  orgia  Bacchi 
Disccrptiim  latos  ìuvenGin  sparscre  per  a^oa. 
Tum  quoque  marmorea  caput  a  cervice  revolsuui 


Bine  moro,  ut  Aen.  IV,  33,  sola,  sine  marito,  —  ..ffyperftoren»  olae  iet 
Tid.  Geo.  ITT,  196.;  nomiita  tantnin  ftd  oroatom  faciant,  non  ad  geogrB- 
phiam,  ne  mythicam  qnidem;    ci  qua  nimis  hrpeTliolicti  dictam  esset,  Or- 

?heani  inde  ab  Hebro  neragrasne  TTyperboreoi.  TtinDiini  et  mnntes  RhipaeoH. 
un  latos  crrores  tìx  tacinnt  aman'tps:  volnit  ac  lieliiut  poEtn  Thracian 
Dominaro."  fìetm.  —  Tanai»,  Hmaen  8aniiatiae  Eoropaeae  n'itÌBBÌninTo, 
nnuc  Doa  vocatum.  (T  Ilorod.  IV,  20.  123.  Strati.  XI.  p.  492.  Plin.  IV, 
\t,  U.  Hcla  1,  I,  6.  olii  et  liber  meiiB  gco^.  III.  p.  llHsq.  -  518.  De 
Hhipaeia  ninntibns  et  lUbbcckii  scrìptnra  RiphnfU  vid.  adnott.  ad  Geo. 

1,  24U.  ^  DiWKalH«  prima  sienilicatione  pm  vacnas,  carena,  apml  poStas 
hand  raru  lettor.  Cf!  I.ncr.  V,  ^38.  Sii.  Ili,  <M>1,  id.  XII,  370.  Colnm.  de 
arh.  1.  med.  cto.  —  520.  Ciconea,  popDliu  Thracins,  Samothraciae  TicinoB. 
de  qao  r.I.  Hoiu.  Od.  IX,  39.    Herod.  VII,  Ilo.  Plin.  IV.  il,  IH.    Mela  II, 

2,  8.  et  litier  incOE  modo  coitud.  ID.  p.  1U7<!.  Ciconum  matrea,  i.  e. 
motrimae.  Vid  ailnott.  ad  Aeii.  U,  489.  Sic  Ond.  Mot.  XI,  3.  imnu  (H- 
ctmitm.  —  „V<:rba  iprelae  quo  manere  (wiuam  contìnent,  cnr  mnlieroti 
Orpbcnin  ducerpserint.  Hiilicrcs  cnm  hac  piotate  thor  muaer^\  repndiatae 
{aprale)  esaent  |cf.  Eel.  Ili,  74.  et  Aen.  I,  27..  scil.  Orplieo  orane  matri- 
moninut  averEantc:  vid.  v.  516.1.  inter  or?in  ìuvonem  dmcerpserunt.  Vid. 
Vose,  ad  h.  I.  et  Schcllcr.  Obserrat.  in  pnsc.  script,  qnosd.  p.  314.  Dele 
i^tnr  ìuteqinnctionem .  quae  vidpo  post  matres  leg'itoT.'"  lahu.  Et  sano 
baec  ratio  lìam  Hcjnio  nt  etiam  Ameisio  Spie.  p.  44.  probata]  una  easo  vi- 
detor,  qna  locam  aifflcilliuiiun  ntcnnijne  lnt4.'r[iTetari  ponsìmns,  quamimani 
ne^ri  neqoit,  niKiiu*  paolo  artifìciosius  de  pietatis  officio  eiplieari.  Pro- 
prie enioi  eHset  honor  niortnae  Earydieae  ab  Orpheu  tribntos  (ut  Aen.  IV, 
l>24.  VI,  686.  XI,  2t).),  qui  cnin  hie  tantum  cematur  in  Anno  et  constante 
oonittKis  amore  et  in  enmmo  ami«aae  desiderio,  boe  enne  panlo  iiuolentiiu 
ont/Hu  dieitnr.  Qnaro  Scrvins  et  lai.  Sabino»  de  iRtinere  laipUali  ooKitant, 
et  bic  quidem  addit  :  ,.qniui  non  essent  dlgnne  Ulae  nnbere  Orjibeo:"  unde 
apjMrere  videtar,  hnne  Gtiammaticnn]  legi«so  tpivto  ipui  mututre,  ut  in  Bod- 
lui.  et  paueis  aliÌB  Pìcrìi  Codd.  vere  scriptum  invenitur:  Asper  autem  Grain- 
matione  (cf.  Blbbeok.  Prolee.  p.  193.)  et,  qiu  ci  adaentitnr,  (ìeener.  ouo 
nuMMre  explicant  iputmobrem,  qwt  cauatt,  ul  rnctr,  iiui  tanien  usua  kljil 
eiemplis  esset  comprobandna.    Idem  aibì  vult  Marklnn<n  lad  Stat.  SIIt.  Ili, 

3,  87.)  coniectnra  satin  langnida  q«o  uomiW.  Bnmi.  coni,  tprelo  C.  ipitm 
foedtire  (tinptiali)  matrea;  Hcyn.  ìntcr  plurcs  euniectoras  n  se  prupusitaa 
mie  plorimuiD  tribnere  videtnr:  Spretae  C.  tiuii  Muntfra  tiuUrea,  ut  eoninn- 
gw  alter  muiiera  sacra  tleian;  Wagner,  denìque  prò  ninnare  Bcrìptnm  sn- 
Bpicatar,  i.  e.  qno  contcmptnra  snutn  remntierari  vcUent.  Pt-erlk.  p.  303. 
ouniicit  Spreto  Cieintiim  ipuiiiae  foetlere.  Alia  editonini  commenta  silentia 
pnutereo.  Oetcnuu  haiic  Orphei  cae^lem  acourntias  iiarrat  Uvid.  Het,  XI, 
I  «qq.  —  521.  ..Prìmnm  g'enns  ponit,  ut  poCtioa  ratio  fcrt,  inttr  aaera 
tteum;  tum  anhinngit  ei  iis  id  Bocrum,  in  (|uu  ree  aeta.  («(er  orgìa^ 
qno  ouniino  onmia  aaera  outhnaiaatica  et  mvstiea  appellabantnr.  Bacchi 
HVVlHrni,  enim  «aera  noctn  celebrari  aoliU.  [Cf.  Aen,  IV.  303.  ibìqne 
adnott.)  Porro  Macrob.  IV,  3.  ffocer  voto  toau  imprìmia  pathaa  moret, 
Oreiman  imhiàt  iirphea,  et  un'jimiiiilioTmn  itilerilvm  tiina  a.  loe:ii  facit: 
lutar  aaera  ileum  n.  o.  Haee  tandem  Gnuumatieo  di^na  in  po^tani  anum 
obwrratio!"  /ftyn,  Cetorum  ef,  cnni  b.  1.  Ovid,  Mei.  XI.  3  aqq.  —  522. 
Vcrb»  inoeacm  aparaerr  prr  agroa  repeUt  imitator  Verg.  in  Anth. 
Lat.  ftqnu.  I,  178,  147.  -~  Jt&.  marmorea  eerfict,  candida,  nt  aaepe 
apnd  poétaa.  CI.  Lucr.  II,  7lt&.  Marmoreo  fieri  ■  ■  canrlttre  repente,  et 
ihid.  T.  775.  in  laarmoreum  migrare  rotortm.  Ovid.  Met.  Ili,  481.  mar- 
moreae  pabnae.  id.  Am.  Il,  11,  15.  marmorei  iietlei.  l.Hcii.  apod  Non.  IV, 


é 


534  P.  VERGILI  MARONIS 

Gurgite  cum  medio  portans  Oeagrius  Hebrus 
Volveret,  Eiirvdicen  vox  ipsa  et  frigida  lingua  btb 

Ah  miseram  Èurydìcen  !  anima  fìigiente  voc^bat, 
Eurydicen  toto  referebant  flamine  ripae/* 

Haec  Proteus,  et  se  iactu  dedit  aequor  in  altum, 
Quaque  dedit,  Bpumantem  undam  sub  vortiee  torsil. 
At  non  Cyrene;  namque  altro  adfata  timentem:  530 

„Natc,  iicet  tristis  animo  deponere  ciiras. 
Haec  omuis  morbi  causa;  bine  miserabile  NTmphae, 
Cum  quibus  illa  choros  lucis  agitabat  in  ahis, 
Exitium  misere  apibus.    Tu  munera  supplex 


421.  mamioreiun  pectus.  Mari.  VIU,  56.  marmorea  manu8  eie.  Retpexit 
bone  locum  Silius  XI,  4SI.  tum  quoque^  cum  rapidi  cajpU  a  cervice  rffw^ 
ntm  et  verba  capiU  a  cermce  revoUumj  petita  ex  Ennii  Ann.  fr.  15.  p.  69. 
Yahlen.,  redeunt  etiam  in  Anth.  Lat.  Burm.  1,  178,  144.  Praeierea  cf . 
Aen.  II,  558.  AvoUìwique  httmeris  caput.  —  624.  Hebrus  (vid.  ad  Ed. 
X,  65.)  Oeagrina.  ab  Oeagro,  Tbraciae  rege,  Orpbei  patre,  de  quo  d. 
Apollod.  I,  3,  2.  Schol.  Apollon.  I,  23.  Schol.  Find.  Pjtb.  IV,  313.  aUiqiie. 
—  525.  Verba  vox  ipsa  et  frigida  lingua  iterantnr  in  Anth.  Lat.  Baim. 
I,  168,  13.,  ut  sequeutia  anima  fumente  vocabat  ibid.  I,  178,  311.  Cete- 
ram  anùnadyerte,  quanto  animi  anecta  Eurydiees  nomen  ter  repetatur.  et 
cf.  Aen.  Ili,  523  sq.  Signum  autem  exdamandi  post  Eurydicen  cum  nau- 
ptio  et  Ribbeckio  tollere  noluimus,  ne  quia  nomen  prò  Accos.  Obieeti  et 
voearet  prò  advocare  positura  haberet.  —  627.  Verbum  re/erre,  hie  de 
echo  usurpatum,  simibter  de  sono  repercusso  legitur  ap.  Ciò.  N.  D.  II,  57, 
144.  ad  Qu.  fr.  I,  1,  14.  Petron.  89.  et  alibi.  —  toto  flumine  ad  latiti- 
dineni  et  utramque  ripam  referendum  videtur,  nam  de  toto  flnmìnis  cnrBii 
cogitare  echus  notio  non  permittit,  nisi  sumere  volumus  Orphei  oapnt  in 
Eur}'dices  nomine  murmurando  perseverare,  qnod  rìdiculnm  ^set.  —  988- 
Cf.  Hom.  Od.  IV,  570.  Ex  vatum  more  Proteus  non  omnia  aperit,  auae 
conoscere  A  ristaci  interest,  sed  filum  subito  abrumpena  et  remedìa,  qnibos 
ilb  utendum  est,  Cyrenae  prodenda  relinquens  in  mare  se  praedpitat.  - 
te  iaciu  dedit  etc.  (^.  Senec.  Troad.  1041.  medioque iadttm  Feeti tn ponto. 
Yiolentia,  qua  se  in  mare  praecipitet  Proteus,  procti  eius  stomaebnm,  quod 
Taticinari  coactus  fuerit,  band  inepte  memorat  Éadew.  —  529*  fftoreit  sub 
vortice^  prò  vulgari  vortice  vel  m  vorticem;  ita  ut  vortez  fieret.  vortiee 
autem,  non  capitis,  sed  quem  mota  eo  insiliente  aaua  [in  orbem  oireumaeta] 
ciebat,  òtvn,  contorta  in  se  aqua.  -  5S0.  ^,Atnon  Vyrene  iactn  se  in  altnm 
dedit  et  fìlium  reliquit  consini  inopem  [ut  modo  Proteus:  vid.  adnott.  ad  Geo. 
m,  .349.].  -  -  Namque,  ducto  in  specus  et  in  latebris  collocato  filio,  sub- 
stiterat  illa,  nube  seu  nebula  circumdata:  vs.  424.  ipsa  procul  nebulùs 
obscura  resistit.  Scilicet  Proteus  intemecionis  apum,  morbi  caueam  v. 
397.  tantum  exposuerat,  non  vero  fortunae  remedìum.  Hoc  mater  snlnicit: 
culpae,  puta,  expiationem,  Nympharum  placationem  sacrificio  certo  ritu 
faciendo,  ad  infenas  Orpheo  et  Eurydicae  ferendas;  quo  facto  ex  TÌctìma* 
rum  visceribus  nova  examina  exoritura  esse.'*  He^.  Rectius  Ameis.  Spie, 
p.  44.  censet,  sensum  tantum  verbortun  iUorum  se  iactu  dedit  in  àtium 
repetendum  et  hanc  esse  sententiam  :  abiit,  i.  e.  reliquit  Aristaenm,  qnemad- 
modum  etiam  apud  Hom.  U.  I,  532.  ex  verbis  f/f  &Xa  àXro  ad  seqnentÌA 
tantummodo  primaria  notio  illius  formulae,  i.  e.  l/fi;,  cogitanda  sit.  (Ameisii 
explicationem  repetit  Ladew.ì  -  nitro,  non  demum  precibns  excitata. 
Peerlk.  p.  304.  putat,  Vergiliuni  melius  scribere  potuisse  Natum  Cyrene 
iamque  ultro  etc.  aut  lammie  nitro  fiatum  Cyrene.  —  581.  deponere 
curas,  ut  apud  Cic.  Fani.  IV,  6.  Ovid.  Trist.  IV,  7,  20.  et  Remed.  253. 
etc.  Conington  confert  Aesch.  A^ani.  165.  nnò  (fQovriSog  ax^o^  XQ^  fiaXfìv 
iTTiTvfiùjg.  —  538.  choros  agitabat.  Of.  Aen.  I,  499.  Exerctt  Diana 
choros  (cum  Oreadibus).  —  584.  munera  supplex  tende,  protende, 
ofTer.    Cf.  Aen.  n,  674.  parvumque  patri  tendelxtt  lutum,    Mtmera  antem, 


GEORGICON  LIB.  IV. 

Tende  petens  pacem  et  facilis  veDeraro  Napaeas; 
Namque  dabunt  veniaiu  voUb  iraeque  remìttent. 
Sed  modus  orandi  qui  ait,  prius  ordine  dicam. 
Quattuor  eximios  praestanti  corpore  tauros, 
Qui  Ubi  nunc  viridìs  tlepnscunt  suinina  Lycaei, 
Delìge  et  ìntacta  totidem  cervice  iuvoncas. 
Qaattuor  liia  aras  alta  ad  delubra  dearum 
CoQBtitue  et  sacrum  iugutia  demitte  cruorem 


nt  konore»,  diountor  omnia,  qnibns  dli  placantor  aut  rolnntnr.  „RÌttu 
band  dobìe  res|iìoitiiT  anml  Hi>iiienun  DbvitiH  fruges  aliarne  Hacm  inter 
preoea  tollendi.  Apnd  Soph.  raectr.  634,  Cljlaeiiinestra  prewa  taotura 
impcrat  servae  :  InaiQt  J^  aò  9vfinS-',  ìj  napovaó  fioi.  Ita  proprie  poeltam 
Tende,  praeaertim  eam  Partìcipiu  neton*  pacan  copulatnui."  Wund.  Vose, 
confert  8i>|>li.  Oei).  Col,  409.  etm.  V7,  473.  nohu  ■  ■  de*UtiU  honorem 
Tendere,  nbi  (amen  Heùis.  vel  ptadera  vel  eendsre  coniecit.  —  585-JP0'"ii 
pactm,  veniain  et  recoaciliatioDem  irratìae.  Cf.  Aen.  IH,  261.  ^U.  etw. 
Conington  cumparat  Lucr.  I,  40.  FanM  peten»  plaeidam  Romania,  incuta, 

C'Mi>.  Ceterum  verbo  Tu  mittiera  tupplej:  Ttude  pttms  naeem  repetan- 
in  Anth.  I^t.  Bunii,  I.  ITS,  169  sq.  —  factle».  placabiles,  haud 
inDaitstum  Njiniiharum  epithetim.  C''0iiing1«ii  laadat  Prop.  IH,  26,  1,Ì2,) 
T6.  (prìns  II,  ^I-i,  76.)  furila  Hamadryatla»  et  Nemes.  Cjd.  94.  tioituìe* 
faeilet.  Of.  elìani.  qiiae  a<1  Ed.  ni,  9.  adBcrijiaimu».  —  Napaeat, 
Nytnpfaae  saltniiin  et  ueiiionim,  rei  potine  convalliiun  silvounun  <a  vàn^f 
a.  mni)  appellatae),  qoae  diserte  a  DrjadiboB  diMingannt  Culnm.  X.  204. 
et  Calparn.  IX,  20,  —  686-  ,.*ot\»,  prcoihns  factie.  Porte  praestat  intera 
pjingere:  Xamqve  lìabunl  ceniant,  roti»  iroMoe  remitteat."  UeyK.  Sed 
ride,  quae  supra  ad  t.  22.  adnotaTimas.  —  537.  ^ut  tit.  Qninqne  Cudd. 
et  ediit,  vett.  qnis  tit,  male;  ciun  in  «eqq.  orandi  modna  per  partes  de- 
ecribator,  et  qualie  esse  debcat,  deelaretur.  Vide  adnott.  ad  Ed,  I,  19.  — 
ordine  dicaat,  eiponam,  nt  iiisc  reroiu  ordo  poutulut.  Cf,  sopra  1,  425, 
—  5^.  eximius  proprie  dicebatur  de  aDimaubm  ad  HBurifirìiim  cleotia, 
qnia  in  sacrìilciia  optinioiu  pueoH  e  gKge  eiimebatnr,  teste  Pesto  p.  61. 
edit,  liodani.  et  Macrob.  Sat.  IH,  5,  6.   Cf.  etiam  Donat.  ad  Ter.  Hec.  I, 

I.  ».  (tt  Conin^.  laad.l  et  DrakeDb.  ad  Liv.  VU.  37,  I.  —  Y.  688.  iterati» 
ìnba  &5I}..  nt  t.  540.  fere  totos  551.  Pro  exàniii  (qnod  tnentoi  Hed.,  Gnd. 
a  m,  sec.,  Bom.  II.  et  III.  et  Hacrol.  lece  land,)  tuo  Bom.  et  Gnd.  a  m. 

K:  et  T.  550.  Med.  et  Rem.  eiimio»,  pio  praeatanti  antem  (qnod  praebent 
ed.,  fr^m.  Vat.,  Bern.  II.  et  IH.  et  Macr,  l.  i.)  hic  Rom.  et  Ond.  et 
T,  550.  iidcni  CWd.  a  m.  sec.  praettantis  eibibent.  —  689-  In  Lycaea, 
Areadìoe  iiioiit«  satis  nutn  (de  quo  vid.  adiiott.  ad  Ecl.  X,  15. t,  Arìstaena 
annento  habere  narrotsr.  Cf.  v.  286,,  obi  Areadiut  mapitUr  voeatnr.  — 
540.  intacta  cervice,  scil.  iugo,  ideoqne  nondum  sub  lognm  niiiiMa.  Sie 
etiam  apnd  Hor.  Epod.  IX,  32.  vaaetae  bove».  Macrobio  8at,  m,  5,  5. 
iniuget  Aontia*  dicnotnr,  Oninino  of.  Hum.  Od.  Ili,  3S2-  pnìiy  iiuvr^y, 
^v  oSinai  vnb  ioyòr  ^yayiv  mf^g.  Schod.  Ver.  et  Rom.,  item  tìad.  et  Beni. 

II.  am.pr.praebent  iue(i(rt(M,neqne  alitar  Rom.et  God. a  m.pr.  infra f.  55t.,  ni» 
lied,  a  m.  Dee,  eilubet  inlticto,  superaeripta  litera  a;  sed  reeeptam  leeti- 
onem  praetar  reteroe  Codd.  etiam  Berr,  et  ibarob.  1.  1,  tuontui".  —  641. 
dearum,  Nymplianuu  t.  532.  —  „ad  delubro  statnuntar  arae  ante 
templuii),  in  npoìv^,  ex  more:  deluhra  alta,  quia  gradibua  adseend«- 
battiT  ad  tempia  [plentmquc  iu  collibos  eiitnicta].''  ffey».  Cf.  Aen.  I, 
44S.  De  delubro  antcm,  qnod  latiorem  eigniflcatinnem  tidetnr  habaiRae, 
qnani  teniptnm,  etai  Romani  ipai  vini  linini  vocabnli  antìqaisnmi  non  satia 
penpeiemnt.  Varrò  I>.  L.  MI.  \i.  ÌIV.  Etip.  bacc  aoribit:  Sicut  Iceum.  in 
qHofigerent  candeUnn,  ea«deltìl,riaa  appellaruni,  ita  in  quo  dextmponfrent, 
ntrnunaruat  ddubrian;  qoav  certe  ineeniosa  etymologia  cenaeuda,  CS.  Gemer, 
'i  Thea.  L.  L.  h.  f.  et  Kritit.  ad  8aU.  Cat.  11.6.   -   642.    Cont  '■    ' 

"     "  "    ~  ■  atti__ 

,  (ac,  nt  il 


536  P.  VERGILI  MARONIS 

Corporaque  ipsa  boum  frondoso  desere  luco. 

Post^  ubi  nona  buos  Aurora  ostenderit  ortus, 

Inferias  Orphei  Lethaea  papavera  mittes  545 

Et  nìgram  mactabis  ovem  lucumque  revises; 

Placatam  Eurydicen  vitula  venerabere  caesa.^' 

Haud  mora;  continuo  matris  praecepta  facessit. 
Ad  delubra  venìt,  monstratas  excitat  aras, 
Quattuor  eximios  praestanti  corpore  tauros  550 


Sateras  defloat,  nnde  arae  iiammae  inftmdatiir.  Cf.  Aen.  VI,  248.  et 
tat.  Theb.  lY,  464.  Medie,  Gnd.  aliiqTie  Codd.  (etiam  Ribbeckii  Bem.  m.) 
dimiitey  Quod,  quamquam  in  contextnm  non  recepit,  praetolit  tamen  lahn. 
ad  Geo.  Il,  8.  (p.  405.  ed.  II.),  ut  sit:  ,,emittere,  nullo  respectu  loci,  quo 
Teniat  ;"  (juemadmodum  etiam  Aen.  VI,  455.  ex  Medie,  alìisque  librìs  te- 
mere scribi  voluit:  (Aeneas)  dimisit  Utcrimas,  —  548-  cruorem  Corpora- 
que ipsa.  Vid.  adnott.  ad  Geo.  Ili,  387.  —  544.  ^ngna  Auror4i.lÌAVLà 
scio  an  cogita verit  poèta  de  sacro  novemiliali;  vid.  not.  ad  Aen.  V,  64.*' 
Heyn.  —  M5.  Orphei,  De  hac  Dativi  forma  vid.  adnott.  ad  Aen.  V,  184. 
et  de  synizesi  ad  Eoi.  VI,  42.  —  Lethaea  papavera  mittes,  ut  obli- 
viscatur  miseriac  suae.  Vid.  Geo.  I,  78.  ibique  adnott.  —  De  in  ferii  a  cf. 
Vo8s.  ad  b.  1.  —  546.  nigram  mactabis  ovem.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  V, 
97.  —  547.  yylucumque  revises.  Nam  ex  seqq^.  apparet,  inferias  facien- 
das  fuÌ88e  loco  alio;  tum  aut«m,  inferiis  factis,  lUe  revisit  lucum^  in  quo 
fanuiu  Njmpbarum  erat,  ad  quod  victiniac  caesae  fuerant  relictae.  Displì- 
cet  Orpheum  non  nisi  papavero  placari,  Eurydicen  vero  vitula  et  ove.  Et 
varìant  Codices,  quorum  pars  maior  versum  Et  nigram  praeponit  alteri 
Placatam  Evrydicen.  Cui  ordini  in  lectione  vulgata  cum  id  obstet,  quod 
tum  vcrba  revtses,  venertU^ere  nullo  iuncta  sunt  vinculo,  banc  difficultatem 
Vossius  lectione  unius  vel  duorum  Codd.  revisens  recepta  expedivit  [cui 
recto  adversatur  Ribbeck.  Proleg.  p.  47.J.  Equidem  ordinem  versuum  ita 
faciendum  esse  conieci:  Placatam  Èurywcen  —  Inferias  Orphei  —  JSt  w- 
gram.**  Heyn.  Inverso  ordine  {Placatam  Euryd.  -  -  Et  niaram  — )  quan- 
tum scimus  una  Aid.  III.  et  fortasse  Cod.  Longob.  Pierii  nos  versus  exbi- 
bent,  nam  in  Mediceo  (quem  et  ipsum  buie  rationi  patrocinarì  pntat  Heins.) 
secundum  Foggin.  eodem  ordine  icguntur,  quo  nos  cum  labn.  et  Wagn. 
(quibus  omnes  recentiores  editores  se  adiunxerunt)  eos  exbibuimus,  quare 
non  erat,  cur  Heins.,  Heyn.  et  lacobs.  hos  versus  invitis  librìs  transpc»- 
nerent.  Sententia  enim  loci  baec  est:  Die  nono  inferias  Orpbeo  mittes  et 
post  sacra  facta  lucum  revises.  Praeterea  Eurydicen  vitula  caesa  placabis. 
Placatam  enim  futurum  tempus  spectat:  ita  ut  in  posterum  tibi  sit  pla- 
cata. Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  320.  et  Aen.  Vili,  532.  Paulo  aliter  Rib- 
beck. 1.  1.:  ,,ld  ipsum  agitur,  ut  inferiis  plaoetur  Eurydice,  et  placatam 
esse  in  luco  ex  prodigio  compcrit  Aristaeus,  placatae  autem  gratias  agerc 
iubetur  caesa  vitula.  ftaque  aubitari  nullo  modo  potest,  quin  ultimo  versu 
547.  quid  ut  cffìciatur  sacris  illis  futurum  sit  promittai  Cyrene;'*  ataue 
etiam  Wagn.  in  min.  edit.:  „Eurydicen  placatam  iam  ante  cum  ceteris  lia- 
paeis  V.  535.  praeterea  vitula  caesa  venerabere*'.  Temere  igitnr  Heynius 
(cuius  sententiac  lacobs.  et  prius  etiam  Wa^.  album  calculum  adiecerunt) 
versum  o47.  in  vo^^^t^ag  suspicioncm  adduxit,  quod  ncque  v.  454.  neque  v. 
553.  Eurydices  mentio  fiat,  neuue  post  lucum  petitum  nova  sacra  coro- 
modc  commemorentur.  —  548.  ti  and  mora;  continuo  eie.  Cf.  adnott. 
ad  Aen.  Ili,  207.  —  praecepta  facessit.  ut  Aen.  IV,  295.  et  IX,  45.  Ab 
hac  ceterorum  librorum  lectione  recedunt  Med.  et  Gud.  capessU  exhiben- 
tes,  ut  Aen.  I,  77.,  Gud.  tamen  in  marg.  addit:  „alii  facessit^*.  Cf.  etiam 
Schol.  Beni.  ap.  Ribbeck.  Proleg.  p.  198.  —  549-  monstratas  aras, 
ut  Aen.  IV,  636.  momlvatu  placida.  Cf.  supra  v.  62.  ibiaue  adnott  — 
excitare  prò  crijjerc,  ut  sacpe  etiam  apud  pedestris  oratdonis  scripto- 
res.  Cf.  V.  e.  Cic.  Iicg.  11,  27,  6S.  sepìderum,  Caes.  B.  G.  V,  39. 
turresj  Fior.  I,  ì.  urhcm^  Sen.  Ep.  52.  aedifictum,  Suet.  Claud.  1. 
twntdum    excitare   etc.    Wund.    confcrt    Callim.   in   Dum.    199.    mvfófff 


GEOROICON  LIB.  IV. 

Oncit  et  intacta  tolidem  cervice  iuvencRB. 
Post  ubi  nona  suoa  Aurora  iaduxcrat  ortus, 
Infcriaa  Orphoi  mittìt  lucurnque  revisit. 
Hic  vero  subitum  ac  dictu  mirabile  mouBtrum 
Aspiciunt,  l!(]ucfacta  boum  per  viscera  loto 
Stridere  apes  utero  et  ruptis  cfFcrvere  costis 
InmenBAsquo  trabi  niibes,  iamque  arbore  suinma 
Confluerc  et  lentia  uvam  dcmittere  ramia. 

Hacc  super  arvoruin  cultu  pecorumque  canebam 


amrio   4è   fimfiois.   —    550   sqq.    ,.  lùdem    vcrbia    Hkro    atiinr ,    qoibiu 

Cattilo  Ulte,  Homirioo  mura:  cnins  rati»  liaec  tenoiida  t«t,  ne  Miiiel 
ine  et  nrupri«  i!ii  un  tinta  ieìune  ant  purpcram  nmtcntut,"  Hrim. 
—  561.  Ihirit.  cr.  Acn.  VI,  153.  DiK  nifrriui  pettule*.  -  KÌ2. 
Rihbock.  oaiii  Gud>  a  m,  pr.  seripsit  Pott  nbt,  8a|ira  taiuen  t.  à44.  Peitì 
ubi.  Vid.  od  Qùn.  I,  141.  induxcral,  Conin^tnii  confert  Hor.  Sat.  I.  5, 
y.  lam  tèox  intiuorre  terrà  Umlrriu  -  -  paràbal.  ~  554-  mon«frutn, 
rem  munatrmani,  minim.  Cf.  Aen.  II,  171.  USI).  111.  58.  ;il)T.  Vili,  »I.1X, 
120.  Rcspiudt  honc  loconi  Gnit.  Vja.  413.  Hie  lUctm  tmntm  aUpta  aliat 
^pwMa  motutnan  -  •  VmU.  —  555-  Aap l'eiufif,  ArintoeiiB  cani 
eoBttibiiB  s.  victim&riia.  --  liqutfuetapfr  vUeera,  i-  e-  tabe,  patrcd ine 
aaolnta.  Vid.  sup.  v.  'im.  1)«  cucm-ibuB  viil.  aduutt,  wl  Geu.  Ili,  55».  - 
""i.  Stridere.     Vid.  gnpra  ad    v.  2152,    Cctcrnm  de  verhis  maatlrum  -  - 


,  l^muH  /«Umjpetlivos  ipuna  pìùor  efj>it  o/i  itabrU,  nhi  Wakef, 
cuDfeft  Ofid.  Fast.  1.  579.  fertmt  exanUna  mòri  Ut  have.  Ceteroin  cf. 
aJnntt-  ad  Gei*.  1.  450,  —  557-  „»ubet  trahi,  nova  eumina.  Cf.  ad  he» 
versus  Nieandr.  Alcxiph.  44:i  Hi[q.,  obi  de  paiiaveni."  Hei/n.  Cf.  etinan  saprà 
T.  fio.  —  568,  Hf'im  driiiillcre,  ui  uvftt'  Bpccieni  {fiotQuéòv ,  How.  Il  U, 
S9.)  pendere  ex  arluire.  Cf  BÌtiiitUitiuN  looon  Acn.  VII.  U4  pqq,  -  569. 
Bqi|.  Cura  a  pD^tarum  more  alìcnnni  NÌt  talìa  udìun^ere  saia  catminibui. 
contra  vero  Grani iiiaticun  tali  Iqeu  delectatus  eitsc  coiistet,  cnmqne  in  eo 
aingiUa  ijoatidaiii  «erba  ufTeiidant,  ut  hoec  tga  canebam  ~  -  dum  ftdmimtt 
et  eanixo  mpfr  idiiput  re,  Br^'antaB.  Sdiroder..  Brnnck..  He^nins  et  Schi- 
nwli.  p.  415.  (quibni!  etìain  Pecrik.  p.  3(17.  videtnr  adaentin.  quamquam 
qniil  de  hiH  voreìbus  aentiat,  nondnm  ajicrte  vnlt  pronuntiare )  taonc 
Hpilutfuni  RpDriniii  et  pilota   indignai»  eonsnenint'.  aed    rocte  eiun  defen- 


Seirii,  Fliilarjfj'riì .  onEenKUs.  deinde  et  aliornin  poStarom  (Heeiudi,  Niciui- 
dri,  Uvidii).  et  ìiihìub  VerKÌliì  usns  talea  claosulaa  adiiciendi  (cf.  Ed.  X, 
70  sqg-  ot  lie<i.  Il,  541  sg.i,  ilenique  mira  ycrborum  (fravitas  nnmerorom- 
qne  eleganlia.  pninus  aliena  a  Gmitimaticonuii  putidis  additamentiai  ita 
ut  veriHime  enntendat  Wngn.,  singulis  <rerlÙB  nihil  iooaae.  in  quo  quia 
iure  liaereat.  Qaae  «nini  Hevniiuii  otTcndenint,  omnia  bene  se  hatieiit.  nt 
statini  videbinins.  ~  llaec.  Pmn.  dciuonstr.  totani  GcirKÌròn,  ut  Ecl.  X.  7U. 
Uaee  rat  erit,  divae,  ttéttram  croniMC  poUtam  tutum  BncolicòD  opna 
ciimplecti  ecnset  Waim.  Qn.  Vers.  XX,  3.  et  Coiuii;(t<>ii  praeterea 
euDferri  inbet  aimìleiti  locam  Hor.  1^.  I .  IH,  4)).  Hat»  tiht  dirtabam  etc. 
Exemphi  antein  Prarpoaitionii  *»imt  prò  ile  pnsitae  ipne  suggerìt  Vergilins 
Acn.  I.  ^h^l.  111  .  :t48.  X,  83U,  Netine  olla  cauaa  aiiparet,  quidni 
in  eiusiiiwlì  cariuiiiiB  didautìci  epiloKu  |>o@t«e  liotuirit  (onnnla  diecndi 
nti  optiinnruiii  iiedcbtris  'irationia  scriptunuii  utempliH  utia  oomprobata. 
et.  eie-  Alt,  X,  S.  e»tr.  Srt(  htf  mper  re  ««nùr;  ibid.  XVI,  fi.  Hnc  mper 
re  ucriòatn  a-/  le  Rrgi,,  etc.  tlt.  etiam  Kaddim.  II.  p.  3K.  et  Orali-  ad 
Hor,  A.  P.  429.  —  peeorumqvf;  in  bis  etiam  de  cultu  apam.  Voe.  p»- 
corte  enim  a^es  qniHiae  in  ac  posM  conlÌDeret  docet  aapra  r.  168,  Cf.  ad- 


538  P.  VERGILI  MARONIS 

Et  super  arboribus,  Caesar  dum  magnuB  ad  altum  560 

Fulmmat  Euphraten  bello  vìctoraue  volentis 
Per  populos  dat  iura  viamque  adfectat  Olympo, 
Ilio  Vergilium  me  tempore  dulcis  alebat 
Parthenope  Btudììs  florentem  ignobilis  oti; 


nott.  ad  Geo.  in,  75.  Coningion,  de  hae  opinione  mea  dnbitans,  pntat 
apes  omissas  esse,  quia  poèta  snmere  potuerit,  per  se  neminem  lectorem 
earnm  oblitamm  esse.  —  560.  dum  (Jaeaar  -  -  Fulminai  etc.  Parti- 
cula  dum  etiam  tam  adsciscit  Praesens  tempus,  cam,  Perfecto  praece- 
dente  vel  subsequente,  teropas  laro  praeteritum  indicat.  Cf.  Heindorf.  ad 
Hor.  Sat.  I,  5,  72.  Obbar.  ad  einsd.  Epp.  I,  2,  2.  Voi.  I.  p.  37.  Heinrich, 
et  Beier.  ad  Cic.  prò  Tallio  15.  imprìmisque  Hand.  Tnrsell.  n.  jp.  306  sqa. 
Exempla  vide  apud  nostrum  Ecl.  VII,  6.  Aen.  VI,  171.,  ap.  Hor.  Od.  1, 
22,  10.  Ili,  11,  23.  Epist.  I,  19,  16.  H,  1,  7.  Liy.  XXI,  7,  1.  et  aHbi. 
Qnare  non  erat,  cnr  Heyn.  aliique  ad  haec  verba  ofTenderent.  ~  ad  altum 
Euphraten  fulminai.  De  ipsa  re  vid.  adnott.  ad  Qeo.  II,  171.,  ubi  tì- 
dimiis,  haec  pertinere  ad  annum  724.  a.  30.  a.  Chr.  n.,  quo  ÓctaTianus  hi- 
bema  in  Asia  agens  etiam  res  Parthicas  composnit.  Énphrates  antem  ilio 
tempore  Syriam  a  Parthorum  regno  dividebat.  Vere  antem  Wagn.  adnotat: 
„Bem  hand  ita  magnata  mirifìce  anxit  poèta,  coi  licentias  fingendi  potestas 
erat  in  rebus,  quae  qnales  quantaeqae  essent,  co,  quo  haec  scribebat,  tem- 
pore sciri  nondum  poterat.**  Nomini  autem  haec  legenti  in  mentem  venire 
non  potest,  Scipiones  illos  ab  ipso  Vorgilio  nostro  Aen.  VI,  842.  Lucr.  lU, 
1047.  Silio  Vn,  106.  et  Cic.  Balb.  15,  34.  fulmina  belli,  gentìa,  imperii 
vooari.  Cf.  etiam  Aen.  XII,  654.  Fulminai  Aeneas  armis.  Ceterum  Statius 
Silv..  IV,  7,  50.  Caesaris  fulmen  commemorans  hunc  locum  videtur  re- 
spefisse.  —  561<  562.  „volentes  per  populos,  quorum  legati  undiqne 
eum  conveniebant,  ut  apad  Xen.  Oecon.  21,  12.  i&ilovTtjìf  ng^^ty.^*  H^n. 
BeneServius:  „ Vincere  virtutis  est,  iustitiae  vero  non  invitis,  sed  volentibus 
imperare.*'  —  dat  iura,  leges  imponit.  Cf.  adnott.  ad  Aen.  1, 293.  —  viamque 
aa/ectat  Olt/mpo.  Cf.  Ter.  Phorm.  V,  8,  71.  Hi  gladiatorio  animo  ad 
me  affectant  vtam,  et  Cic.  Rose.  Am.  48, 140.  ^[uod  iter  affectet.  Philarg.  an- 
tem laudat  Plani.  Ani.  Ili,  6,  39.  cum  affectai  viam  et  Ter.  Heaut.  II, 
3,  59.  qui  ad  dominas  affectant  viam.  -  Ulympo,  ad  Oljmpum,  ad  im- 
mortalitatem  nominis.  Via.  supra  v.  325.  et  adnott.  ad  Ecl.  II,  30.  et  Geo. 
n,  306.  coli,  cum  iis,  quae  ad  Ecl.  V,  56.  adscripsimus.  —  568.  Vergi- 
li um.  De  hac  antiquiore  et  vera  nominis  forma  (quam  etiam  ceteri  reeen- 
tìores  editores  recenerunt)  cf.  Diss.  meam  de  vita  verg.  adnot.  1.  — 564.  De 
Parthenope  sive  rfeapoli,  studiorum  parente,  Heyn.  conferri  iubct  Wemsd. 
Post.  L.  Min.  T.  IV.  Exc.  IX.  Cf.  etiam  Plin.  Ili,  5, 9.  NeapoUe  Chalddett- 
9ium  et  ipsa  Parthenope  a  tumulo  Sirenis  [Parthenopes,  quae  hie  divino 
honore  colebatur]  appellata.  Sii.  XII,  33.  Strenum  dedU  una  suum  et  me- 
morabile nomen  Parthenope  muris  Achelofas  ;  quare  etiam  Petron.  e.  5. 
Neapolin  Sirenum  domum  vocat.  Praeterea  vid.  Strab.  V.  p.  377.  Ovid. 
Met.  XTV,  101.  XV,  712.  etc.  et  librum  meum  geogr.  IH.  p.  734.  coli.  iis. 
quae  scripsi  in  Pauly  Rraletwycl.  V.  p.  485.  De  Marone  autem  Neapoli  vivente 
vid.  Diss.  de  vita  et  carmm.  Vergilii  adnot.  50.  —  „studiis  fi  or  et  et  is, 
qui  laudem  inde  et  existimationem  fert,  ex  iis  inclarescit,  et  ìb,  ^ui  iis 
cum  maxime  deditus  est.  Floremus  enim  iis,  quorum  copia  et 
abundantia  ad  manum  est.  Hoc  altero  sensu  h.  1.  accipiendum.  —  Otium 
Romanis  omne  vitae  genus  a  reip.  negotiis  domesticis  oellicisque  alienum; 
proprie  tamen  quodammodo  de  Musarum  otiis;  ignobile  resneotu  gloriae 
nelficae  et  gesUimm  in  civitate  magnarum  rerum.  Sic  (reo.  II,  486.  ìmIo- 
rius.**  Hefpì.  Cf.  etiam  Aen.  VII,  776.  Obversabatur  autem  hic  locus  Ura- 
tio  Cyn.  392.  me  studiis  ignobUis  oti  Mulcentem  curas.  Bibbeck.  Prolcg. 
p.  195.  de  hoc  versu  conferri  iubet  Schol.  Bem.  et  Sueton.  fragm,  203.  p. 
350.  Beiff.,  Wagii.  autem  Ovid.  Trist.  IV,  8,  7.  Quaegue  meae  aemper  pla- 
cuértmt  otia  n^nti,  Carpere  (debebam)  et  in  studus  moUiter  esse  meii. 
Ota  autem  studia  opponuntur  belli  studiis  (Aen.  I,  14.).    De  contracta 


GEORGICON  LIB.  IV.  539 

565 


Carmina  qui  Iubì  pastorum  audaxque  iuventa. 
Tityre,  te  patulae  cecini  sub  tegmine  fagi. 


fonna  OenitiTi  vid.  adnott.  ad  Aen.  IX,  151.  —  6jS5'  luti.  Vid.  adnott. 
ad  Ed.  I,  10.  et  VI,  1.  —  „audax  inventa,  qui  omnino  eannina  mi- 
gare  anderet,  rem  poéticam  aggrederetur,  nt  Geo.  I»  40.  audacibua  adnue 
coeptis;  non  quod  carminis  genns  tale  esset,  qnod  magnos  ansos  posceret. 
Tenne  enim  genns  est  bncoBcnm."  He^.  Cetemm  fleynìo  et  Schirachio 
p.  415.  nltimoB  certe  qnataor  Tersns  Yanis  de  causis  spnrìos  censentibns 
rectissime  adversatar  Wagn.,  j[ni  docet,  nihil  esse  in  ni»  vss.,  qnod  non 
deceat  vatem  Mantuannm,  et  si  prìores  qnatnor  vss.  559 — 62.  genuini  sint, 
ne  posse  qnidem  desiderarì  rss.  563.  sqq.;  atane  ipsam  6tenitÌTÌ  oH  for- 
mam  (TÌd.  adnott  ad  Ed.  I,  33.),  probare,  ante  senesoentis  Angusti  aeta- 
tem  hàee  esse  composita,  qnod  iam  Yiderit  Weichert.  de  verss.  imaria  snsp. , 
p.  148.  De  tempore  autem,  quo  conscrìpta  sint  Georgica,  vide  Diss.  ae* 
Tita  et  carmm.  Yergilii  adnot.  47. 


ADDENDA. 

(Hoc  primom  ▼olnmen  com  mazìmam  partem  iam  a.  1868.  tjpis  encrì- 
ptnm,  redemptorìs  antem  honestisBiini  consiliam  omnia  trìa  Tolnmina  simul 
m  Incem  edendì  bello  ezorto  prelaqae  insistere  cogente  frostratom  sit, 
nnnc  post  qnatnor  annos  haud  pancis  additamentis  opns  est,  qnae  tertio  de- 
mani volammi  resenrare  nolnimos,  quamquam  altenun  tertinmqiie  volnmen 
hoc  primnm  non  dintìas  retinendum  interìecto  band  ma^o  spatio  seqnen- 
tnr.  Spectant  autem  ea  potissimnra  ad  orthographiam  verguianam  atqne 
singnlorum  vocabnlonun  formas  nsumque,  coins  rei  prins  pamm  rationem 

babnimns.) 

Ad  Ecl.  I,    2.    De  fistola  pastorìcia  cf.  etiam  Volkmann.  de  oiganis  sire 

instrnmentis  Teterum  mnsicis  §.4.  et  Gebanerì  Progr. 
land.  p.  13. 

-  I,    5.    Qnod  attinet  ad  rationem  scribendi  formonsu8  cf.  etiam 

lÙtscblii  Opusc.  II.  p.  715.  Corssen.  de  pron.  {Ueber 
Ausmr,,  Vokalisnh.  u.  Beton,  d.  Lai.  Smr.)  i.  p.  254.  ed. 
II.  (qnae  prodiit  a.  1868.  et  1870.)  et  Brambach.  Neuge- 
stalt,  d.  Lai.  OHhogr,  (Lips.  1868.)  p.  83.  et  268. 

-  I,    7.    iUhis.    Sic  etiam  ipsXus  Geo.  I,  452.   Aen.  I,   114.,  unXm 

Aen.  I,  41.  II,  131.,  uOìPiw  Catal.  Vm,  3.,  aUertw  Aen. 
II,  667.  m,  31.  33.  Cf.  etiam  Ritscbl.  Opnsc.  II.  p.  662 
sqq.  677.  680  sqq.  690  sqq.  et  Nene  Farmenl,  d.  Lai,  Spr. 
(Stnttg.  1866.  etMitav.  1867.)  II.  p.  183.,  ad  qnem  libmm 
praestantissimnm  lectores  eo  saepios  delós^ndos  esse  dnxi- 
mns,  qno  magis  indice  eam  carerò  dolendam  est. 

-  I,    8.    Hoflfmann.  in  fiphem.  gymn.  Anstr.  a.  1851.  p.  384.  contea 

Wagn.  paolo  snbtilins  dispntans  oò^  bic  partitive  capien- 
dom  esse  negat.  Sed  quid,  qnaeso,  intereiBt,  ntnun  ezpli- 
ces:  ab  ovili  veniens,  an:  ex  ovili  petitos? 

-  I,  15.    Interìectionem  oA  ex  aha  ortam  esse  ideoqne  non  sine  h 

scrìbendam  esse  docet  Priscian.  I,  5,  25.  p.  548.  Cf.  etiam 
Neue  Formenl.  II.  p.  566.  —  conixus.  Cf.  Corssen.  I.  p. 
250.  et  quos  laudat:  Ijachm.  ad  Lucr.  p.  136.  Brandt, 
(^uaest.  Hor.  p.  114.  et  Fleckeis.  L  tit.  {F&nfzig  Ar- 
ttkel  ab.  Lai.  Rechtschreih.)  p.  14.,  quibus  adde  lutschl. 
Opusc.  II.  p.  449.  et  Brambacn.  1.  1.  p.  302  sq. 

-  I,  17.    caeltmi.    Cf.  Corssen.  I.  p.  223.  370. 

-  I,  19.    De  duplici  forma  Pron.  qui  et  qtiis  nnnc  etiam  cf.  Neue 

Formenl.  d,  LcU.  Spr,  I.  p.  159  sqq. 

-  I,  22.    hacdna.  Cf.  Corssen.  I.  p.  99.  158.  (et  Brambach.  p.  284.). 

-  I,  23.    Noram,    Cf.  Geo.  Il,   108.   458.    Ili,   168.    IV,  424.  461. 

Aen.  II,  586.  IV,  33.  367.  605.  V,  107.  VI,  641.  712.  VE, 
643.  766.    VrU,   317.    IX,  108.  382.  et  Nene  Formenl,  H. 

£.410  sqq.  —  conponere,  Cf.  Ribbeck.  in  Nov.  Ann.  pbìl. 
XXV.  p.  320.  Corssen.  II.  p.  105  so.  et  Brambach.  n.  300. 

-  I,  29.    De  scrioendi  ratione  poa  tempore  ci.  etiam  Ritscbl.  Opusc. 

n.  p.  548  sqq.  et  p.  772  sq.  Ribbeck.  in  Nov.  Ann.  phil. 
LXXVII.  p.  187.   et  in  Proleg.  p.  442.    Corssen.  I.  p.  183 

S.  (199.  734.  n.  p.  595.  606.  908.  918.  et  Weidn.  ad  Aen. 
,  56.) 


I 


ADDENDA.  541 

.  pecidi.  De  tao  Qenitivi  forma  accurate  cgit  Neae  I.  p. 
»3  aqq. 

Do  FortiroJa  et  poettiosita  nd.  otiam  Weidner.  ad  Aon.  1, 
333,  ot  II.  flUU.  (oviiu  Cninmeiit.  in  libroa  1.  et  D.  prodiit 
Lipa.  ìim.) 

matita.  Vid.  etuuo  CorsBOD.  I.  p.  32lj. 
uuot  annu.  Cf.  Curaseli.  (I-  1>-  '~^')  ^I-  P-  ^'^^-  1<^  <xi- 
Cf.  otiara  adnott.  ad  Aen.  I,  S2i).  et  V,  60S.  et  de  voce 
taeaet  per  ae  scribunda  Wagn.  Ortli.  Verg.  p.  469.  Rib- 
becK.  Proleg.  p,  44l>.  Fleckeia.  L  Ut.  p.  2B.  Corssen.  1.  p. 
32i>.  II.  p,  I5;ì.  et  Branibacb.  p.  2U4  sq. 

.  iati  buiuB  volaminiB,  de  quibos  Wagner,  in  Lect.  Verg. 
Pbiloio^i  SQ|>pl.  I.  p,  307  aqc|.  insertis  accaratius  ^t,  ut 
Bcntentiaa  priua  a  se  propositas  defenderet  et  novis  qui- 
butidaiu  aruamentiii  coniprubaret,  annt  hi:  Ecl.  I,  59.  tliO.) 
p.  .111,  -  I,  65.  (fiti.)  p.  3U6.  —  m,  109.  p.  305.  —  VII, 
.Vi,  p.  308,  —  Vili,  71.  p.  371.  omnÌDoqiie  de  tota  Ecl. 
Vili  p,  390  aq.  -  IX,  3.  p.  372.  -  X.  19.  p.  312.  — 
Geo.  I,  50.  p,  312.  —  I,  226.  p.  313.  —  1,  419.  p.  372.  — 

I,  457.  j).  313.  —  I.   185.   p.   313,  —  II,   185.   p.   313.   — 

II,  .167.  p.  314  —  (U,  464.  p.  314.)  —  IH,  iSs.  p.  399. 
—  IH,  202.  p.  314.  —  in.  219.  p.  314.  —  lUI.  230.  p. 
372.)  —  m,  235.  p.  372.  -  (IH,  241.  p.  373.)  —  III.  305. 
p.  373,  —  ni,  402.  p.  37*.  —  m.  433.  p.  374.  —  IV,  14. 
p.  375.   —  IV.  202.  p.  375.  -  IV.  505.  p.  376, 

.    Ararim.     Cf.  etiam  Neue  I.  p.   IS3  aq. 

>  [volnu*  etc).    Cf.  Coraaen,  n.  p.  157  Bq.  et  Bram- 

ftiott,  ad  Aen.  I,  680.  et  et.  None  II.  p.  551. 


bacìi,  p.  79  aqq. 

Xr.     Vid.  aon 
im.     Cf.  Neue  I.  p.  208, 


li,    4.    adfìdue.  Cf.  tamenCoraBen.  II.  p.421.et  Brambach.  p.  398sq. 

Il,  10.    rnpUlo  luitlu.    C(.  etiam  Qeo.  Il,  321.  rupidii»  $oi. 

Il,  11.  Cum  Bibbeckii  olii»  conferrì  possnnt  eiusdem  folio  Ecl. 
ni,  84.  et  tulio  Geo.  IV,  243.  Cf.  vero  quae  Brantbach. 
p.  260.  recte  opponit,  qui  tamen  alium  una  /  scriptom  p. 
136  aq,  piobare  Tìdetnr,  ut  etiam  Neue  I.  p.  423.,  qui 
iiuomodo  Pluralis  csptenduB  ait,  ex  Horet.  8S.  et  Ser.  Sa- 
mon.  33.  188.  334.  docet. 

11.  17.     color,     it.  etiam  Aen.  IV,  558. 

II.  20.  di'vBc  e.  Qen.  Sic  etiam  Hor.  Od.  IV,  if,  h.  divea  artium 
et  Ep.  U.  2,  31.  divt»  renm. 

11,  22,  novom.  Cf.  Coraaen.  II.  p.  (48.)  111.  114.  Brambach.  p. 
79  gqq.  et  319  aq.  et  Nette  I.  p.  66  saq.,  oui  p.  08  aq.  col- 
legit  omnee  Vei^lii  lucoe,  ubi  Ctidd,  formaa  ot»  prò 
u»!  et  01  prò  u*  eibibent.  —  tirfit.  Cf.  Aen.  TV,  116. 
V,  708.  X.  181.  860.  XI,  242.  301,  XII,  10.  et  Neue  U. 
p.  474. 

II,  47,  papavera.  De  hoc  Plnrali  cf  Neue  I.  p.  423.,  qui  etiam 
agit  do  Piar,  mdla,  tura,  Jiarenat,  eineres  etc.  Verg. 
ha  ad  raro  uaurpato. 

Il,  49.  3'«m,  ut  Geo.  I,  388.  Ili,  227.  257.  Aen.  I,  104.  t(i4.  Il, 
097.  Ili,  228.  IV,  250.  VI,  20.  278.  587.  al.,  in  enumera- 
tione  et  dcscrìptione  naorpatiiin.  Cf.  Wagn.  Qu.  Vere.  XXV. 
p.  U23  aq.  Wnnderl.  Eput.  ad  Heeroa.  p.  XV.  labn.  ad 
Ed.  IH.  IO.  p.  373.  ed.  U.  alii, 

II,  53,  De  biata  cf.  etiam  Fleckciacn.  in  Nov.  ann.  phii  IJCI.  p. 
49.  Vva  forma  honoi  cf.  Ecl.  III,  6G.  et  alilji  arbos 
(Aonor  et  aròor  ap.  Verg.  nuaquam  l^nntur)  et  Aen.  VI, 
277.  Laiot  (contra  labor  Geo.  HI,  118.  et  al.)  et  quae 
de  hac  forma  CoraBen,  I.  p.  (Ila.)  234  aq.  Bra,-'^--'-  - 
45.  277.  et  Neue  L  p.  168  aq.  diaputarant. 

II,  54.  De  Sttperlatìvo  in  «nuu  diìbbu  cf.  etiam  Bibbeck.  Ptoleg. 
p.  450.  Coraaen.  I.  p,  331  aqq,  et  Bnunbach.  p.  108  aqq. 
»ed  vid.  etiam  UìtacbI.  Op>iac.  H.  p.  725. 


J 


542  ADDENDA. 

Ad  Eoi.  n,  61.    auas  eo%uUdU,    Alitar  tamen  Aneis.  in  Nov.  AnnaL  phiL 

LXI.  p.  382.:  Pallas  ipsa  condidisse  iìngitar. 

-  II,  66.    capice.    Cf.  etiam  Brambach.  p.  299. 

-  II,  70.    De  80TÌbeBdi  ratione  tibnoH  cf.  etiam  Bitschl.  Opnsc.  II. 

p.  85.    Ribbeck.  Proleg.   p.  419.  et  Consen.  U.    p.  646. 
et  859. 

-  in,    1.    cmum,    Cf.  Nene  Formerd.  U.  p.  171. 

-  Ili,    3.    anis.    Yid.  infra  ad  Geo.  I,  25.  —  Ad  rerba  „ÙMe,   domi- 

nns  Aegon*'  adde:  qni  hoc  Pronomine  opponirar  custodi 
V.  5.  commemorato. 

-  Ili,    5.    De  duplici  qnantit&te  Pron.  demonstr.  (Ale,  hoc  etiam  Aeo. 

n,   104.  664.  XI,  16.,  to  Aen.  IV,  22.  VI,  792.)  cf.  Neue 
Formenl.  I.  p.  147  ah. 

-  Ili,    6.    «uetif.    Cf.  Corssen.  I.  p.  38. 

-  Ili,    8.    kirquù    Cf.  Corsaen.  I.  p.  71.  1%.  et  Brambach.  p.  234. 

-  in,  12.    Ribbeck.  Proleg.  p.  205.  ex  Psendo-Probi  libro  de  nltimis 

8]rllabi8  p.  228,  23.  K.  praeferendam  censet  forraam  Daph- 
nidos. 
'      -  III,  18.    Excipere.    Cf.  adnott.  ad  Aen.  in,  332. 

-  lU,  29.    recusses.    Cf.  Corssen.  I.  p.  283.   et  in  nniversnm  Bram- 

bach. p.  273  sqq. 

-  -  III,  32.    aunm.    Cf.  Geo.   U,  280.  et  Kene  Formenl.  II.  p.  424. 

mdcmiam,    Cf.  Corsset.  I.  p.  209.  et  Brambach.  p.  254. 

-  Ili,  84.    Quod  attinet  ad  hunc  nsnm  Oopnlae  que  cf.  etiam  Aen.  I, 

27.  n,  504.  722.  HI,  148.  VII,  94. 

-  Ili,  37.    De  Alcimedonie    ride  etiam   Bronn.    Chsck,    d.   griech. 

KUnHler  II.  p.  402. 

-  Ili,  38.    Ameis.   in  Nov.  Annal.  phil.  JJLL   p.  583.  verba   facili 

tomo  reddit  per:  tnit  leiehà  gefOihrtem  Schnitemeaser, 
'  III,  39.    edera.  Cf.  Corssen.  I.n.  167.  onudnoqae  Brambach.  p.  283  sq. 

-  Ili,  56.    arbot.    Vid.  snpra  ad  H,  59. 

-  -  III,  59.    De  Ablat.  aUemie  adverbialiter  usurpato  cf.  Geo.  I,  71.  79. 

Lncr.  I,  524.  767.  tOll.  alibi  et  Nene  n.  p.  515.  dwu- 
noe.  Vid.  etiam  Corssen.  I.  p.  926. 

-  in,  69.    airiae  non  nisi  onm  congcBsere  coninnctom  explicarì  potè- 

rat  per:  „in  alto  mdiflcaintes".  Cf.  Ameis.  in  Nov.  Ann. 
phil.  LXn.  p.  57. 

-  -  III,  72.    quotieru.  Cf.  Corssen.  I.  p.  259.  et  Brambach.  p.  225.  269. 

-  -  III,  73.    De  Gen.  diwm  cf.  Nene  I.  p.  110.  et  118. 

-  -  III,  79.    Longum  vale.    Cf.  etiam  Aen.  IV,  463.  longu»  in  fletum 

ducere  voces. 

-  III,  82.    timor.    Cf.  Corssen.  I.   p.    546.  (H.   p.    127.)  onminoqne 

Brambach.  p.  283  sq.  (Vid.  infra  ad  Geo.  I,  385.) 

-  -  III,  84.    Cf.   etiam  Hflbner.  in  NoT.  Ann.  phil  LXXVII.  p.  361. 

centra  Schnltr.  (Orth.  (^aest.  decas  p.  44  sqq.)  scripta- 
ram  FoUo  reiicientem  dispntans.  Corstfen.  I.  p.  226  sqq. 
ntramqne  scribendi  rationem  (ut  etian  in  m^ertla^  reu- 
quiae,  religto  ete.)  locnm  haberé  docei,  Bnunbach.  yero  p. 
260.  formam  Fottio  praeferl 

-  Ili,  86.    nova  carmina^  novi,    BOìÉttè  adhnc  incogniti   generis,   ut 

£cl.  V,  71.  novitm  nectar  et  Aen.  I,  307.  loci  novi. 

-  Ili,  87.    harena.    Cf.  etiam  Fleckeisen.  L  tit.  p.  18.  Corssen.  I.  p. 

102.  et  Brambach.  p.  284.  (388.  314.) 

-  Ili,  96.    reiee,  Vid.  etiam  Corssen.  I.  p.  309.  H.  n.  394.  Brambach. 

p.  199  sqq.  et  Nene  II.  p.  335.  et  cf.  mfra  ad  Ed.  VI, 
19.  adsonpta. 

-  m,  105.    tris.    De  nac  forma  Accns.  rid.  Nene  IlrP.  106. 

-  rV,     5.    De  voce  8{xeculmn  per  oe  scribenda  cf.  Fleckeisen.  L  tit. 

p.  27. 

-  IV,    11.    inibii  rectins  explices  per:  inibit  in  mnndnm. 

-  IV,    12.    moffnos  menses  etiam  Ameis.  in  NoT.  Ann.  phil.  LXI.  p. 

389'.  de  magno  anno  mandano  intdligit. 

-  -  IV,  32.    temptareTcf.  etiam  Aen.  HI,  146.  520.  et  Orid.  Met.  V, 

129.  et  de  scribendi  ratione  etiam  CraBien.  I.  p.  122.  et 


ADDENDA,  543 

Brarobaoh.  p.  !4U  sq.  ;  qnod  aatein  attinet  ad  Thetìm 
prò  moti  poaitam  locu  aUatìs  adde  Geo.  IT,  BIS.,  ubi 
Vmui  prò  amore  dicitur,  et  et  ijuae  Nweisb.  Nachhom. 
Theol.  p.  99.  ot  Ameis.  in  Nov.  Ann.  philol.  LXJl,  |>.  36. 
(le  boc  nau  diaputant. 
Ad  Ecl.  IV,  m.  Sententia  omoino  haec  est:  Ceesabit  omnis  navigatio  et 
marcatala. 

-  IV,    13.    Dchoclococf.  otìamAiueÌB.  inNov.Aon.  phil.  LXL  p.  383. 

-  •     IV,    15.    Etiam  Neue  II.  p.    IH4.  paiacntei    recte    hsbet  Fartic. 

Verbi  dep.  pasci. 

•  -     IV,    60.    convexo  pendere.    Cf.  Aen.  IV,  451.  VI,  HO.  X.  261, 

-  -     IV,    57.    Orvhei.    Consentit  nobiscnm  Neue  I.  u.  309. 

IV,  gì.  btiérwd.  Viris  doetis  hiv  laudatia  adde  KiJne  Sprache 
ti.  ront.  Epiker  p.  162  sq.  Neue  Formenl.  il.  p.  396.  et 
Corssen.  I.  p.  611  sa. 

•  ■      rV,    0.1.     De  Part.   a,   atirue,   ne. 

adnott.    ad  Ed.   VI,   3..  ... „  

II,  600.  —  CniQ  Pai.  et  Gud.  a  u.  pr.  eoMléot  et  Rom. 
cvJiUett  eihibeant,  Ribbeclc.  edidit  et^Ueùt,  de  qua  re 
vid.  Bopra  ad  U,  70.  et  ad  Aen.  I,  337. 
htmiinflare,dicere.  Cf.  etiam  Kobler  de  Infinitivo  apnd  Hom. 
-    '  "  "■         "    ""      pto.  Berol,  1861.  (P        ' 

;.  Corsaen.  I.  p.  73.  i 

.      e  Aen.  I,  493.    FV,  3>*.    XI, 

6U0.  et  Werasd.  P.  Lat.  min.  III.  320,  31. 

-  V,  12.  aervahU  Ameis.  in  Nov.  Ann.  phil.  Utl.  p.  384.  ciplifat 
„Balro8  tuebitur,  loiVd  iMcAfltecn",  ooU,  Ecl.  VII,  9. 

V,    14.    nuididala*.    Adde  locos  ad  Prooem.  v.  1.  coUectoa. 

V.     15.     Hibtto.    Cf.  quac  de  bac  Imperativi  forma  disputarunt 

Kralnp.  in  Eriedem.  et  Scebodii  Higcell.  crit.  Il,  4.   p. 

728  sqq.  et  Neue  FormenL  II.  p.  304  Bqq. 
V,    27.    Herod.  VII.    US.    Xeriia  aetate   leonea    in    Macedonia 

fniage  tradit  et  Xenoph.  de  ven.  e.  II.    Pangaeo  Cìtto- 

qne  montibns  leunes  et  pantberas  adscrìbìt,    qnod  me- 

morat  Wogn,  ad  Uco.  IV,  blo. 

-  V,     29.     «OTM.  Cf.  Neue  I.  p.  366  agq.  et  Weidu.  ad  Aen.  1,  257. 

-  V,    35.    PaUt.    De  etymologia  nominu  cf.  Corssen.  I.  p,  43G. 

-  V,    52.    Neue  I.  p.  209.  et  321.  defendit  forroam  Daphnin. 
'      V,     56.     Can^dita.  Araeia.  in  Nov.  Ann.  phil.  LXI.  p.  384.  vertit 

glanatanitrahU,  verkliiri. 
■      V,    58.    ergo.    De  origine  et  signiflcatione  Farticulae  cf.  etiam 
Corssen.  I.  p.  449. 

-  V,  59.  liryaitat.  Bic  etiam  Hyatla*  Geo.  L  138.  Aen.  I,  744. 
Ili,  516.,  PUiaóa»  Geo.  I.  138.,  Vyelopai  Aen.  UI,  647. 
XI,  263.  etc.  Omnino  cf.  Neue  I.  p.  327  sq. 

-  V,  65.  De  forma  quoUnur  cf.  Corsaen.  !.  p.  (69.)  175.  I2i7,  314.) 
Brambacb.  p.  :)32.  et  Neue  II.  p.  107. 

V.  68.  cratora*.  De  hac  torma  Aecns,  Vergilio  satia  uaitata  ef. 
Neue  I.  p.  327  aqq. 

V,  74.    lollemnia.  De  hac  acribendi  ratione  of.  Corssen.  I.  p.  335. 

-  V,    75.    vota  Ttiidem»».    Vid.  adnott.  ad  Geo.  U,  194. 

-  VI.      1.     Prima.     Vid.  ndnott.  ad  Aen.  1.  613.  et  VII.  528. 

-  VI.  8,  Aorundo  {hareaa,  koltu  etc.l.  Cf.  Coraaen.  I.  p.  102.  107. 
et  Btambacli.  p.  284.  I-iS.  314. 

-  VI,  19  micimU.  Vide  supra  ad  Ecl.  DI,  96.  De  Praepoa.  Casni 
suo  pastpoBÌla  cf.  eldaiu  adnott.  ad  Aen.  I,  13.  omnino- 
qae  Neue  U.  p.  553  mq.,  nt  de  seqnente  anadiploai 
etiam  adnott.  ad  Aen.  Il,  318. 

VI,  39.  Pamiutu.  De  duplici  ratione  namìnis  scribendi  cf. 
Tiscback.  ad  Mebim  II,  3.  p.  191,  Bernbardf  ad  Dion. 
Per.  635.  BQ,  lalin.  Annot.  crit.  ad  Pera.  prol.  2.  Wag- 
ner. Orth.  Ver?,  p.  468.  Riblwck.  Proleg.  p.  444.  (omni- 
noque  Bnuubaui.  p.  274  s 


1 


544  ADDENDA. 

Ad  Ecl.  VI,    37.    Praeter  Ameisiam  etìam  HoflfmaiiD.    in  Ephem.   gymn. 

Austr.  a.  1851.  p.  389.  mecnm  consentit.  De  Copola 
postposita  vid.  etiam  adnott.  ad  Ecl.  IV.  63. 

-  VI,    68.    Ritschl.  OpuBc.  IT.  p.  570.  singnlos  qnosdam  Codd.  secu- 

tus  hic,  Geo.  II,  288.  IV,  118.  Aen.  II,  506.  forsitam 
ut  Aen.  I,  203.  et  IV,  19.  forsam  scribendam  esse 
statuii. 
VI,  63.  cartex  hic  et  Cui.  280.  est  femin.,  sed  Qeo.  Il,  74.  Aen. 
VII,  742.  et  IX,  743.  mascul.  generis.  Cf.  Nene  I.  p. 
689  sq. 

-  VI,    74.    EeiL   m  Philol.  II.  p.   165.  duas  Scyllas  a  poeta  con- 

fundi  ne^ans  locumque  Ciris,  cnius  Vei^ilius  non  sii 
auctor,  nihil  probare  censens  defendit  quidem  lectionem 
aut  Scyllamj  sed  ante  quam  alterum  avi  yult  adiectum. 

VI,  75.  giiccincta.  6f.  Weidner.  ad  Aen.  I,  321.,  qui  coli.  Aen, 
XII,  401.  et  Liv.  XXI,  10,  4.  docet,  vim  rraepositionìs 
hic  prorsus  evanescere. 

VI,  85.  {Silvanum  mero  errore  typogr.  irrepsisse  prò  SìlenOy  vii 
est  quod  memorem.) 

-  Vn,      4.    ambo  -  -  ambo.    Cf.    etiam    adnott.    ad    Aen.    I,    750. 

aetates.  De  hoc  Plurali  nominum  abstractorum  nuiic 
imprimis  cf.  Neuc  I.  p.  434  sqq.  Praeter  alia  magis  usi- 
tata  huc  maxime  pertinent  vttae  (Aen.  VI,  433.  et  prò  : 
animae.  Geo.  IV,  224.  Aen.  VI,  292.  728.),  mories  (Aen. 
X,  854.),  necee  (Cui.  308.),  obitfu  (Geo.  I,  257.  Aen.  IV, 
694.),  exitia  (Aen.  VII,  129.),  fugae  (Aen.  V,  593.\  ex- 
sUia  (Aen.  II,  780.  Ili,  4.),  aomni  (Geo.  I,  342.  II.  470. 
et  saepius),  mettu  (Geo.  Il,  491.  Aen.  I,  463.  V,  420.  et 
al.),  tìmores  (Aen.  V,  812.),  haUUtis  (Geo.  IV,  435.Ì, 
eitdatus  (Geo.  II,  339.  Aen.  IV.  442.  XI,  346.  911.),  ww- 
gitus  (Ecl.  VI,  48.  Geo.  II.  470.  Ili,  150.  et  al.),  lapsits 
(Aen.  II.  23é.).  positus  (Geo.  IV,  515.  Aen.  IV,  553.  V, 
780.  IX,  480.),  gortUus  (Aen.  Ili,  323.),  strepitus  (Geo. 
Ili,  79.  Aen.  IX,  394.),  tinnìtus  (Geo.  IV,  64.\  vigtis 
(Aen.  II,  605.  III.  36.  IV,  277.),  calores  (Geo.  Il,  270.), 
clangores  (Aen.  Ili,  226.),  fervores  (Geo.  Ili,  154.), 
fragores  (Aen.  V,  228.),  rubores  (Geo.  Ili,  307.),  sono- 
res  (Aen.  IX,  651.),  stridores  (Geo.  II,  162.  Aen.  XII, 
590.  Cui.  177.). 

-  -    VII,      5.    respondere  parati,    Cf.   etiam  Weidner.  ad  Aen.  I,  179. 

-  VII,    13.     De   forma    exagmen   vide   infra    ad  Ecl.  IX,  30.  et  cf. 

etiam  Corssen.  I.  p.  638. 

-  VII,    14.    Caesurae  heroicae  exempla  a  Wagnero   coUecta  vide  in 

Philol.  Suppl.  I.  p.  318  sqq. 

-  -    VII,    30.    Micon.    Cf.  etiam  Neue  I.  p.  150. 

-  VII,    32.    De  hoc  cothurno  venatorum ,  non  confundendo  cum  tra- 

gico, vid.  Weidn.  ad  Aen.  I,  337.  Quod  autem  attinet 
ad  scrìbendae  vocis  rationem  sine  A,  cf.  omnino  Corssen. 
I.  p.  103  sq. 

-  VII,    40.    Si  qua  -  -  atra.    De  hac  correpta    forma  Nom.  Sing. 

Pem.  cf.  Neue  I.  p.  162. 

-  VII,    47.    pecori  defendite,   Vid.  etiam  addenda  ad  Geo.  Ili,  155. 

-  VII,    60.    De  forma  luppiter  diximus  ad  Aen.  1,   223.    Cf.  etiam 

Corssen.  I.  p.  211.  et  II.  p.  10O9.  —  imbri.  Sic  semper 
Vergilius.  Of.  Neue  I.  p.  240. 

-  -    Vili,    2.    immemor  herbamm.    Cf.  etiam  Geo.  Ili,  493. 

-  -    Vili,    3.    Vid.  etiam  adnott.  ad  Aen.  VI,  284. 

-  -    Vili,  13.    victricea  laurus.    Cf.  Neue  II.  p.   13. 

-  -    Vili,  27.    grvpea;  apud  alios  gryphes.   Cf.  Neue  I.  p.  136. 

-  -    VDI,  41.    cf.  etiam  Fritzsche  ad  Theocr.  1.  1. 

-  -    Vili,  43.    cotes.    Cf.  Corssen.  I.   p.  659  sq.   omninoque  Brambach. 

p.  206  sq. 

-  -    VIU,  45.    eduiU.     Vid.  etiam  Weidn.  ad  Aen.  I,  70. 

-  -    Vm,  48  sq.  Hermann!  coniecturac  praeter  Wagn.  in  Philol.  Suppl. 


I.  p.  3d6  aqq.  accurftUua  de  hoc  loco  dispntantem  etiaa 
Honmann.  in  Epliem.  gymn.  Austr.  ì%H.  p.  3S2,  adver- 
satnr.  Ceteruiii  etiain  Weidn.  ad  Aen.  1.  408,  foatrem 
de  Venere  intelUgìt,  cnins  TiilKare  epitheton  emdélit 
hùsae  ridestar,  et  poetoin  in  ilio  Aan.  vereu  verbi»  crw 
deli»  iK  quoque  locum  noatnun  BÌgnìficaBBe  guapieatur, 

C)d  BÌ  vcrnrn  eaeet.    coderent  sane,  qoae  noe  de  lii>c 
o  indicariuius. 
Ad  Ecl.  Vili.  53-    Plaralem  electni  Neue  1.  p.  427.  hlc  ut  np.  Orid.  Ani. 
m,  12.  37,    Mot.  li.  365.    Claod.  IV,  125.    XVI.    104. 
XXII,  i,  11.  ledàìt  JJeriuteintropfai,  ideoquo  cadeiu  n- 
tione  dieta  patat,-qua  alibi  pluvtae,  niVu,  einere»,  fui- 
rvnae,  tura,  eerae,  aal^itra,  carttts  et  similia. 
-    Vili,  S7.     lìi,  qnae  hic  dìspatanmas,  concidant  etJain.  qaae  Hoff- 
luann.  1.  I.  p.  383.  ountm  lacanaui  Bnmptam  prorert. 
-     -    mi,  6S.    De  cirthograpliia  vocis  tua  cf.  etiaui  Rìbbeck.  Prok'g.  p.  121. 
CQin  iia,  qoae  Curssen.  I.  p  lO.t  sq.  et  Braniliacn.  {>.  386. 
et  293.  eipuBoerunt. 


Vili,  70.  Ulàii.  De  bsc  Tanna  praeter  adnott.  ad  Apn.  1,  30.  cf. 
etiani  Charis.  I.  n.  13Ì.  K.  Ribbeck.  Prolcg.  p  130.  et 
Ncne  !,  p.  33n.  Alii  biiiui  generi»  Genitivi  snnt  Achilli 


Geo.  Ili,   »\.  et  lilibi,   Oronti  Acn,    1,   220.  et  fortasse 
Aefiati  Aon.  I,  130.  ^ubi  vid.  adiiott.] 
■    Vili.  74,    l«GtÌoneiii  tanien  hanc  praeter  Waffn    in  Pliilol.  Suppl. 
I.  p.  a71.   defendit   etlaiu  Dietach.  in  The<il    Verg.  p,  2. 
nota  9. 

•  Vili,  75.    Innaitato  Abl.   Ìmpari  Servi.i  iadioe  ,.pr"pter   metnuu" 

ntitnr  Verg.  Ablat.  tamen  eompiire  non  solnni  ap.  Ovid. 
Ani.  Ili,  5,  36,  et  A.  A.  III.  3&9.,  s«d  etiara  in  inacript. 
ap,  Grut.  741.  I.  Iettar,  nt  Nane  refert  II.  p.  32, 

-  Vni,  7t).    dwracit  •  -  UqutMcil.    Atìoii  locos  siinileB  vide  ad  Aen. 

IX.  'hS.  collectos  et  de  alliteratiuno  oranino  ef.  etiam 
Natike  in  Hu.  Rhen.  m.  p.  34). 

•  Vin,  SI      ifpù.    Sic  nbiqne  Vergilius.    Cf.  adnott   ad  Geo.  I,  234. 

et  None  I.  p.  133. 

•  VIU.  M.    Cr.  etìam  Aen.  n,  234.  ibique  odnntt, 

-  Tin,  67.     De   voce  teptiUbnon   in  CÒAà.   cam   asfiiratione   Miipta 

acenratiuH   diiìinutt  ad  Ecl.  IX  f*-*-    I)b.    qui  etjnolo- 

S'ne  causa  alteram  acrìptnram  praeferant,  adde  Corssen. 
.  n.  U3.     Vide  tainen  enndein  I.  p  4li.  et  Brambacb, 
p.  323. 

-  Vin,  102,    rBjpewrft.  ut  Gw.  iV,  59,   et  88,  tiupexerr»  et  rmoca- 

vtrU.  Ah  aliis  liaee  svtlaba  et  in  Coni.  Perf.  et  in  Fnt, 
euctii  etiani  producifur.  Ab  initìo  in  iUo  coirepta.  in 
hoc  prudncta  ette  videtar.  Cf.  Ncne  ForiaerU.  II.  p.  397. 

IX.  IS-  FlecKeuen.  ì.  tit,  p,  30.  tnlnnum,  non  aolatmm  ecri- 
benduiu  owe  ducot.  Ct.  etiain  Wani.  Orth.  Verg.  p.  472. 
lUbbeclc.  Prole^.  p,  44R.  ct  BnunWh.  p.  21!l. 

IX,  40.  De  Pracp<>BÌtiono  postposita  vid.  otiwu  adnott.  ad  Geo. 
I.  161.  Acn.  I.  13.  et  Weidn.  ad  Aen.  1,  32.,  qui 
ad  Aen.  I,  3113  jiarìtor  de  ConianctinnibiiH  pristpositta 
disputai. 

IX,  4».  Nonìna  p.  2M.  prò  segete»  logit  aimti»  ntqne  ctiain  sin- 
gnli  Vergili!  Codd,  hane  Noinin,  nnnaiu  eilubent  (Geo. 
IV,  96.  121.  198.  Acn.  IH.  672.  IV.  294.  473.  «64.  V. 
314.  268.  830.  VI.  44.  225.  277.  736,  VII.  626.  IX,  1B3. 
XI.  3H2.t,  quM  locos  cjllegit  Neod  I.  p  2S7.  et  II,  p, 
24.  Nihiloniinus  de  hac  furma  valde  dnbitanduin.  Via. 
Rìt«chL  Prnk«.  ad  Plaat.  Trìn.  p.  90.  Praeterea  de  bac 
re  egenint  Wapi.  Orth.  Verg.  p.  404  sq.  Lacbni.  ad 
Liicr.  I,  744.  (p.  50.)   et  805.  <p.  50.1  Frennd.  od  Cic. 


il.  p.  14.    Hereberg,  ad  Pwp,  IL  31,   H,  et  StolL  Ì 
lilor  1856        —    -  -i..      -    ,  ..        ,    . 


Pbilur  1856  p,  307.  (cmeui  ctim  oIììb  aiTert  Nenc  1.  1.). 
■      -     IX,    52.    »ok«  i.  e.  dioB.     Cf.  Neno  I.  p.  433, 

VESQIL.     FABB.   L     KD.   IT.  3J 


1 


J 


546  ADDENDA. 

Ad  Ecl.  IX,    56.    amores.    Adfle  locos  Aen.  VI,   133.  et  Vili,  184.  et  de 

Plurali  cf.  adnott.  ad  Aen.  I,  463.    lY,  28.  et  sapra  ad 

Ecl.  vn,  4. 

-  -     IX,    58.    Cf.  adnott.  ad  Aen.  I,  257. 

-     IX,    66.    Post  „ar8Ì8"  adde  „et  caesurae"  et  prò  Ecl.  IV,  51.  cf. 

potins  Ecl.  I,  38.  et  Geo.  II,  211.  Vid.  adnott.  ad  Aen. 

V,  621. 
X,      4.    Sic  tiài  etc.     Cf.  etiam  adnott.  ad  Aen.  IX,  208. 
X,    12.    Aonie  A^anippe,   Omisit  hoc  nomen  Nene  in  indice  no- 

minnm  Uraec.  in  e  missonun  I.  p.  50  sq.  Genit.  Aga- 

nwpes  legitar  ap.  Inven.  VII,  6. 
X,    19.    mumlci.    De  famUia  rustica  nnnc  omnino  cf.  lìber  meos 

Hellaa  u.  Rom  P.  I.  voL  1.  p.  257  8<^  adnot.  98. 
X,    24.    honare.    Vide  etiam  adnott.  ad  Aen.  I,  751. 
X,    25.    auasswìSt  scil.  manibos.  Ut  nos,  sic  etiam  Hoffmann.  in 

Èphem.  gymn.  Aostr.  1851.  p.  389.  indicat  addens,   ex 

ferulis  vix  coronam  flecti  potuisse. 
X,     27.    baca.    Vide  tamen  Corssen.  I.  p.  38. 
X,    44.    Neglexi  commemorare,  etiam  Grasernm  fnsios  de  h.  1. 

dispntantem  in  Progr.  Gnben.  a.   1838.  com  Servio  et 

lahnio  facere. 
X,    62.    De  formis  rurma  et  ruraum  vide  etiam  Wagn.  in  PhUol. 

XVT.  p.  364.  et  adde,  Ribbeckiom  v.  62.  rummt  v.  63. 

vero  rursuB  edidisse.     De  forma  ruatun  cf.  Lachm.   ad 

Lncr.  p.  144.    Ritschl.  Opusc.  U.  p.  259.  544.    Fleckeis. 

in  Nov.  ann.  phil.  LX.  p.  255.  Corssen.  I.  p.  243.  Brani- 

bach.  p.  273.  332.  et  Nene  II.  p.  493. 
X,    76.    De  Plnralis  vi  notionem  angendi  (quam  nos  indensi vam 

vocamos)   cf.   etiam  adnott.  ad  Aen.  IV,  28.  et  Roth. 

Exc.  rV.  et  V.  ad  Tao.  Agr.  p.  109  saq.  (land,  a  Weidn. 

ad  Aen.  I,  61.)  et  Weidner.  ipse  ad  Aen.  I,  350. 
Ad  Geo.    l,      1.    laekta  aegetea.    Cf.  infra  v.  325.  aaia  laeta, 

I,      7.    Servianam   nominis    Cereria  etymologiam   (a    crearulo) 

probat  Corssen.  I.  p.  473. 

-  -        I,     10.    aareatum  etiam  legitnr  Cui.  21.  et  Ovid.  Met.  XIV,  635., 

ut   caeUetium  Aen.   VII,    432.,   ubi   vid.    adnott.   et  cf. 
Neue  n.  p.  22. 
I,     15.    tercentum.    Vid.  adnott  ad  Aen.  I,  71.  et  cf.  Neuc  II. 

^123. 
bbeck.  scripsit  moatrator,  ut  infra  IH,    152.   et  alibi 
moatmm.    Cf  adnott.  ad  Aen.  Ili,  26.  Ribbeck.  Prolcg. 
p.  435.    Corssen.  I.  p.  254.  (II.  p.  190.) 

-  -       I,    21.    De  forma  di  et  dia  vid.  Neue  I.  p.  100. 

I,    25.    Viris  doctis  de  Accus.  in  ia  exeunte  disputantibus  nune 

adde  Neue  I.  p.  257  sqq.    II.  p.  23  sq.  59.    Buecheler. 

Or,  u.  Lai.  Dekl,  p.  27.  Keller,  in  Mus.  Rhen.  XXI.  p. 

241  sqq.    Corssen.  I.  p.  738  s^q.  et  Brambach.  p.  (3b. 

45.)  149  sqq.  Locos  Vergilii,  ubi  Codd.  tuentur  Accus.  in 

ea  missum,  ooUegit  Neue  I.  p.  260  sq. 
I,    44.    Pro  gleba  scrìbendum  erat  gìaeba.    Vid.  infra  ad  v.  65. 
I,    48.    Probus  p.  32^  14.  E.  prò  aenait  exhibet  setUitf  quod  iure 

reiicit  KeiL  in  Philol.  II.  p.  164. 
I,    50.    rupenmt.  De  hoc  usu  Periecti  cf.  etiam  Madvig.  Opusc. 

II.  p.  112  sqq.  et  Weidner.  ad  Aen.  II,   12.    Hoffmann. 

tamen  in  Ephem.  gymn.  Austr.  1851.  p.  385.  negat  hunc 

usum  in  hoc  loco  et  rupertmt  simpliciter  per  haben  gè- 

brochen  vult  reddi. 
I,    56.    Adde,   Ribbeckium    nihilominus   infra  II,   98.   edidisse 

Tmolma.     Ceterum    idem   etiam    in    Nov.    Ann.    phil. 

LXXVII.  p.  195  sq.  et  Ritschl.  Opusc.  II.  p.  518  sq.  de 

hac  re  disputarunt. 

-  -        I,    59.    JE^iroa.  Sic  etiam  ap.  Ovid.  Met.  Vili,  283.  et  alibi.  Cf. 

Neue  I.  p.  122. 
I,    65.    glaeba.  Omnino  ef.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  439.  Ribbeck. 


ADDENDA. 

Proltìg,  p.  385.  CorsBen.  I.  p,  687  sqq    et  Brnmiiacli.  p, 

205  scj. 
I.     66.    foUt,  Sonneiihlick-«,  BonTustiulrahlen:  Noue  I.  p.  433, 
I.     74.    siliqua  quaeèaiiU.    Vide  alinoti,  ad  Aon.  II,  27. 
I,    02.    Eadcm  fera,    qoae  de  h,  1,  dispatoH,  repctjt  Aiiieia.  in 

NoY.  «un.  phìl.  LXn.  p.  32. 
t,    U6.    Do  Adv.  amiitpuim  scrìbeDdi  r&tione  pm(!t«r  prìiires  vi- 

roB  doctoa  cT.  etiani  Laolimann,  od  Lncr.  U,  1Ù9.  p,  141. 

et  Nea«  n.  p.  495. 
I,  III4.     De  ?ace  cornminut  doplici  m  scrìbenda  cf,   FleckeiseD   L 

tit.  )>.  13.  Bibbeck.  Proleg.  \i.  ^83.  Corssen.  II.  p,  416. 858. 
1,  112.    Uimrie»  (mfro  aateiu  v.  191.  Ablat.  laxwria).    Sic  Aea. 

n,  374.  segmties  et  XI,  3ie.  materiea.    Ct.  Nane  I.   p, 

385  aq. 
I,  130.    inbdnmt.     Vid.  etìam  Bramboch.  p.  203  sq. 
1,  126,    ngnare  etiau  Ameia.  1.  1.  p.  34.  eiplicat  por  mit  «inani 

MaU  li&àchien. 
I,  134.    mdcia  pra  *n  nUci».    Vid.  adnott.  ad  Aen.  Ili,  503. 
I,  146.    aripten».    Vid.  eti&m  lUbbcck.  Proleg.  p.  448.  Corssen. 

1.  p.  SS.  ot  Brambacli.  p.  127  aqq. 
1.  150.    Plaralia  frmienia  hic,  nt  v.  189.  315.  IH,  176.  Aen.  IV, 

408.,  varia  frumenti  genera  sigTiificat.  Cf.  Noue  I.  p.  41S. 
I,  151.     De  forma  estem  prò  eda-Bia,  vid.  Nene  II.  p,  4G0. 
1.  160  aqu.    De  instrucicotu  rustico  uunc  otiotu  cf.  liber  meus 

HtUa»  u,  Itmn  P.  I.  toI.  I.  p-  245.  cum  notis  1112—107 
I,  161.    De  PrtKpoH.  poetirasitìs  vide  anpra  ad  Bel  IX,  40. 
I.  163.     mlventìa  plmittra.     Vid.  Nene  U.  p.  193. 
I.  182.    qne  -  -  atqm.    Cf.  eti&iu  adnott.  ad  Aon.  IV,  506.  et 

650.  —  De  Codd.  Ver^.  inter  dnplioem  Aocna.  domo»  et 

domu*  flnctuantibns  vid.  Neae  I.  p.  541  sq. 
I.   185     populat.    Cf.  Neac  II.  p.  236. 
I.  2U0.    De  Infinitivi  absolutì  usn  cf.  etium  Elotx.  ad  Ter.  Andr. 

p.  28.   et  Hultze.  Synt.   Plaut.   et  Ter.  U    p.  29  aq.   (a 

Weidn.  ad  Aen,  II,  685.  land.)  et  de  pleonasmo  retro 

rtftrri  praeter   adnott,   ad  Aen.   (U,   378.   et)   VI,   449. 

Weidner.  ad  Aen.  I.  342. 
I.  202,     braechiìon.     Cf.  otiwu  Kbbeck.  Proleg.  p.  3B1. 
I.  2U3.    lanni.     Sic  ubiqne  Vurrilioa.     Cf.  Ncue  L  p.  219. 
I,  2"7,      oatrifcri  Abydi  doscenoit  a  Noni.  Abydum.  qnoe  fuma 

ÌDVcutur  a^.  Plin.  H.  N.  V,   32,   46.;  tiiun  Abydiu    eat 

e«ucrÌB  fenun.    Cf.  Neuc  I.  i).  655, 
1,  20S.    Viria  doctia  de  antiqna  Genitivi  fonila  (rito)  disaerenti- 

bua  addo  Denti,  ad  Hur.  Od.  m,  7,  4.    Cort.  et  Kriti, 

ad  Sali.  lug.  21,  7.  et  5],   3.  Kueniaui  de  lingna  epica 

Boni.  p.  81  sqq.  et  Nene  1.  \i.  3S1.  —  Weiduer.  ad  Aeu. 

L  036.  dofennit  lectionem  d\eg  (ut  ait  Genitivi  forma), 
I,  213.    Ut  noe,  sic  etiam  Ladew.  od  Aen.  n,  103.  de  eignifi- 

catione  voc.  iamdutbtm  statnit,  qoocum  consentit  Ameia. 

in  Nov.  ami.  ubi],  T.XD.  p.  35. 
"    """     "  arì»tì*  Wftgn.  etiam  in  PhUog,  XVII.  p.  170. 


defendit  luco  QuinctTlnat.  I, 

herbalae  inanibut  arittis  ante  mettem  Aavetcìùu. 

1.  234.  noli--  mhmu.  Conaentit  mecom  Anieia.  in  Nov.  ann.  plUl. 
LXn.  p.  35.  —  imi.    Vid.  sopra  ad  Ed.  TUI,  81, 

I.  242,  Cum  ttibbevkio  etiam  Weidner.  ad  Aon  J,  259.  conaen- 
tit. De  Adv.  Kublimeti  none  utiam  rid.  lUbbeck.  Pro- 
leg. p.  416.  Ritacbi.  Opnae.  U.  p.  467  sqq.  (obi  etiam 
Vci^Uio  hoc  Adverbium  vindicat  et  conua  Klotiinm 
aane  pamm  nibanc  loqaentero  diaputat)  et  Keue  li.  p. 
515.  SoB  imprimis  ob  lue»  Geo.  I,  320.  et  IH,  108.  ac- 
qui dabitavimoB. 

I,  246,  linffui.  Praeter  Wopi.  Orili.  Verg,  p,  478.  cf.  viroa 
doctus  anpra  aiì  v.  146.  allstoa. 

I,  216.    Nene  IL  p.  331.  in  omnibus,   quos  attnlimoa,   Vergilii 


548  ADDENDA. 

locis  (quibus  adde  Aen.  VII,  794.)  formam  detuere  vide- 
tor  praeferre. 
Ad  Geo.    I,  262.    obiwui.    Cf.  Ribbeck.  Proleff.  p.  148.   et  Brambach.  p. 

268.  —  UtUrea.  Hanc  scribenai  rationem  iuta  lunter  de- 
fsndmit  Fleckeisen.  L  tit.  p.  20.  et  Gonsen.  L  p.  114.  n. 
p.  271.  Tertìam  vero  rationem  (lynim't  quam  recepit 
BÌbbeek.  qnamque  etiam  agncecmit  Baecheler.  in  Mas. 
Bhen.  XL  p.  297  sq.  et  Brambaoh.  p.  124.)  Fleckeis.  L  L 
iare  videtor  reiicere.  Foitasse  etiaìn  bic  cnm  Entjrchio 
(flwp,  Gramm.  L.  Lindem.  I.  p.  179.)  kmirea  scnben- 
dom  esse  ceiiMt  Scbmiti.  in  Nov.  Ann.  phil.  LXXXV. 
p.  109. 

-  -       I,  272.    bakmium.    Sic  Geo.  Il,  462.    sabOatUwn,  DI,   183.  (et 

Aen.  Xn,  410.)  beìlanium,  IH,  541.  nakmtum,  IV,  167. 
(et  Aen.  1,  434.  VI,  766.)  tMutenitim,  IV,  255.  et  472. 
ecmnéum^  Aen.  V,  148.  favmkim,  Yl,  432.  sUentum, 
Vn,  16.  rudentum,  IX,  551.  et  XII,  5.  venarUum,  X, 
674.  et  Xn,  410.  eadenium.  XI,  216.  maererUum,  XI, 
838.  fvrmUum,  XI,  886.  defendmUmn  et  ruentum,  XII, 
519.  poimUum.    Cf.  Neae  II.  p.  57  aq. 

-  -       I,  294.    comunx.    Cf.  etiam  Bibbeck.  Proleg.  p.  434.    Corssen 

L  p.  250.  Bnunbadi.  p.  270  imi.  et  Nene  I.  p.  139  sq. 

-  -       I,  299.    hiemm.    Cf.  etiam  Brambach.    p.  249   sq.    et  Nene  L 

p.  1&. 

I,  303.    ceu  eum.    Vid.  adnott.  ad  Aen.  IX,  30. 

I,  310.  Centra  Bibbeck.,  qui  parom  aibi  constans  solosque  Codd. 
aecntns  piins  Cum,  deinde  <nm»ii,  infra  ▼.  361  sq.  prios 
quom^fOBÌ  emnquéf  III,  332  8<).  prios  aictibe,  post  sic- 
uid,  IV,   §25  sq.  prios  Emyàtoe,  tom  Eurudtce  scri- 

Sserit  ete.,  lecte  oispotat  Wagner,  in  Philol.  XVII.  p. 
64.  Omnino  cf.  Scholtze.  Ortfa.  Qnaest.  decas  p.  3.,  qm, 
qoamqoam  volgarem  scribendi  rationem  centra  rerum 
novarom  copidos  band  raro  ininria  defendit,  recte  ta- 
men  centra  eos  videtar  disputare,  qui  „at  qood  verbnm 
ab  olio  omonam  librario  insolentios  scriptum  deperìatur, 
id  none  eoaem  modo  edendom  in  libris  potent.'* 

-  -        I,  311.    ettOumuMi.    Cf.  Wagn.   Orth.    Verg.    p.    418.    Kibbeck. 

Prdieg.  p.  389.    Fledkeisen.  L  tit.  p.  8.  et  Corssen.  I. 
p.  37.  U.  p.  174. 
I,  329.    ano  mota.    Viris  doctis  ad  b.  1.  laodatis  adde  Schnei- 
aer.  in  No?.  Ami.  phil.  LXI.  p.  265. 

-  -       I,  332.    AÉhon.  Vid.  ad  Aen.  Xn,  701.  Cf.  etiam  None  I.  p.  133. 

-  -       I,  333.    deicù,    Vid.  ad  BoL  VL  19. 

I,  340.  Nene  II.  p.  550.  sq.  ninil  interesse  censet,  otrum  in 
einsmodi  lods  éub  cum  Accus.,  an  cum  Abl.  construa- 
tur,  qood  probare  non  possom. 

I,  344.  De  forma  quoi  cf.  etiam  Bibbeck.  Proleg.  p.  413.  Cors- 
sen. I.  p.  115.  706.  II.  p.  672.  675  sq.  brambach.  p. 
183.  229.  et  Neoe  II.  p.  165. 

I,  378.  Pro  „Cor88en.  de  pron.  L  p.  81  sq.'*  none  legc  I.  p.  226 
sq.  ed.  n.  et  adde  Brambach.  p.  259.  (qui  reiicit  script. 
awarslìOf  Ì4)quMi  etc.)  et  Neoe  II.  p.  364. 

I,  383.    WajBpn».  in  PhiloL  %óm\,  I.  p.  387.  damnat   eiusmodi 

disionem  Pronominis  relativi,   qnae  locum  non  habeat, 

niii  ante  Verba  compose»,  qoare  bic,  obi  in  Cod.  Med. 

(Mtque  legator,  prò  ei  quae  coniicit  quaeque. 

•      '       I,  385.    Eiaam  fle(d»is.  L  tit.  p.  31.   et  Corssen.  II.    p.    127. 

199.  non  nisi  formam  vmerus  probant,  quos  propter  ori- 
ffinem  a  Gracco  mfio^  fortasse  reotius  secutus  essem. 
Alia  res  est  in  voce,  timor,  umdus  etc.  (vid.  sopra  ad 
Ecl.  Ili,  82.),  in  aoibos  scribendis  Med.  auctoritatem 
cum  Haoptio  et  Ba)beckio  seqoi  dobitavimus,  com  Me 
Codex  (ot  alii  libri)  etiam  in  aliis  vocabulis  (ot  hainre, 
halikiSf  hoMiOy  havaròre^  haugtuSf  hora,  honor,  hortari^ 


I,  462,    iWiM.    Vid.  aapra  ad  Ecl.  I,  T.  ot  c(.  Nenc  II.  p.  145. 


ADDENDA.  549 

Aitntfu  de.)  litcrnm  h  omittSit,  obi  eins  oniìttendae  ìd- 
Urnft  cansa  non  appArat,  et  Awnor.  ftuutirfiu  etc.  nobin 
norvosiu»  qaid  habere  vLdentar,  qoam  imuir,  imiitbu  etc.. 
qn&re  etism  haremi,  harnudo  ot  aunilia  scrìpsiniiiB. 

1.  ail5,    oÒtaatUM.    Vid.  etiain  Brambach.  p.  368. 

I,  397.  tenvia.  De  hoc  sjniiesi  mmo  iiaprìnua  cf.  Th.  Beigk. 
in  Zeitschr.  f.  d.  ML-WUì.  1851.  n.  217  sqq.  et  qaae 
cantra  eniu  ^spatat  RiUchl.  Opnsc.  LI.  p.  596  sq.  et  601. 

I.  308.  ninna,  Cf,  Umen  Coraaen  (1.  p.  181.)  II.  p.  270.  et 
Brambach.  p.  143  sq. 

I,  .109.    alcyones.    Vid.  infra  ad  III,  338. 

I,  409.  Vùcet  ìngeiìùnant,  ut  apnd  Ovid.  Hct.  IH,  368.  Cf. 
etiam  adnott.  ad  Aun.  I,  747. 

1,  413.  De  hoc  loco  agii  etiain  HoCfraano.  in  Eplicm.  ^ynm. 
Aostr,  1851,  u.  389  sq.  eontm  Wa^ncrum  disputans. 

1,  415.  Etiam  ^chraaer.  io  Haetzcllii  Epoem.  gymn  VII,  p. 
72H.,  BotTuiann.  1.  modo  1.  p.  38.3.  ot  Schenkl.  iti  iisdem 
Epheni.  g^nin.  Aostr.  \%h2.  p.  394,  recto  defondunt 
lectioneni  kimnihu;  ned  Schninor  oonimigit  rerum  pru- 
iletUia,  dmn  Hoffni.  non  addit.  quo  rerum  refcrat. 

1,  428.    a'èrn.    De  hac  Accns.  l'onna  Vergilio  satis  asitata  yid. 
Neue  I.  i>  3111  » 
ipttrta.     Vid.  aapra 

I,  464.  De  paragoce  Infin.  Pur.  diuic  etiam  cf.  Nuae  II.  p.  309 
sqq.  et  adde  locos  Aen.  VII,  70.  Vili,  493.  et  DE,  231 

I.  436.    fervere.    Addc  Geo.  IV,  556.  et  cf.  Nene  II.  p.  324. 

I,  468,  tasndutn,  nun  («cu/uni  aeribenduia  esBC,  etiam  Fleck- 
cìseo.  L  tdt.  p.  27.  et  Corsson.  I.  p,  325.  doceoL  Cf 
etiam  Brambacb.  p.  205  sq. 

1,  48).  De  forma  vortex  cf.  etiam  Wagner.  Orth.  Verg.  p,  481 
(Bibbcck.  Pioler.  P.  436.  Corasen.  n.  p.  66.)  Brambaob. 
p.  101  Gq.  et  Weiduer.  ad  Aen.  I.  117. 

I,  499.  Paiatia.  Sic  Aen.  VI.  836.  et  VIU,  347.  653.  Capitoli^. 
Cf,  Nene  I.  p   411. 

I,  505.  fot  lUgue  uefat.  VA.  adnott.  ad  Aen.  f.  543.  ìbiqae 
etiam  Weìdner. 

I,  513.    SchradcT,    in  Hactiollii  Bpheni.  (rT^n.  VII.  p.  726.  ant 
addant  M6  spatìo,  aut  nddimt  m  apatìa  {.mi  eneeUtwn 
neh  die  Rdmiie")  legendum  esse  censet.  [ulibeck.  antem 
Proleg.  p.  65.  eiplicat:  ,.qno  plora  absolvnnt  apatia,  eo 
magia  addtint  ^rodom". 
Q,    13.    glauca  caneiUm.    Vide  ad  Aen.  II.  37.  adnotata. 
n,    23.    repperit.    Vide  adnoU.  ad  Aen.  IV.  214. 
U,    48.    rxona.    W  Aen.  X.  111.  Sic  orta  ap.  Ovid.  Her,  XIV, 

18.  Cf.  Nenc  II,  p.  2.11, 
U.  64.  Hoc  nno  locii  ap,  Vcrg.  myrtus  est  \oi  4.  Declin..  alibi 
(Ecl.  II.  54.  Vn,  II.  Oso.  I,  28.  IV,  134.  Aen.  V,  72.)  ubiqne 
a.  Deci.,  ut  etiam  enprettua  et  ^nw.  dnm  timu*  iemper 
est  4.  Deci.  Of.  Neno  1.  p.  535.  cnm  p,  530,  et  534.  535. 
II.  TI.  Etiam  Nene  I.  p.  53).  cnntra  Wagn.  foga»  pta  Nom. 
Plur,  habentem  recta  diaputat. 

II,  81.  Etiam  Nene  II.  p.  409  sq.  Laoh manne  asBentiens  coireptio- 
nem  nltimae  sfilabac  in  iU  et  petiit  negai  et  contra  Wagn. 
diBpntat.  (Cf.  etiam  Weidner.  aà  Aen.  I^  279.)Sed  enm  nemo 
dubitare  poaiit  de  ventate  lectionia  amHìt  Aen.  X,  243., 
qnidni  etiam  ftcì'El  probom  cbsc  atatuamus  ?  Praeterea  etiam 
alia  conferantur  Fcrfecta,  in  qnJbuB  ncque  illi  viri  docti 
ooTKptam  ultimam  «jllabam  neg&nt,  qniimqnam  in  sìn- 
gulis  Cndd.  altenim  i  omittitur  (Oeu.  1.  475,  Aen  VII, 
518.  Vni,  ST.  31h.  227.  IX.  630.  X.  464.)  et  Nane  ipse 
Aen.  vn,  516.  cum  qnibusdam  Codi  Aìtàtt  el  Triviae 
longe  Imeu»,  avdXt  et  amtUs  sorìbi  non  poaae  confitetar. 
Il,  87.  Pnnuupir.  Aliter  tiUtuit  Wcidner  ad  Aen.  li,  ;iT. 
11,    SO,     Lbiìmm.    Sic  Owi.  m,  tf.    DeÀo»,  Aen.  U,  11.    Tene, 


550  ADDENDA. 

doSf  m,  27(K  ZacynJthos,  Acn.  Ili,  125.  Naxan,  ibic 
]26.  Olearon  et  Paron  et  VII.  208.  Samon  (^aam 
quam  in  omnibus  his  locis  Coda,  onidam  Accus.  in  w. 
mittont).  Sic  etiam  Aen.  IV,  67t>.  Tyras,  Aen.  VI,  131 
Cocytos,  Geo.  II,  487.  Spercheos,  Cfeo.  ÙI,  94.  PeUor 
EcL  VI,  13.  MruuwUos,  Aen.  II,  264.  Epeo8,  sed  X,  51 
PapkM,  Ecl.  VIII,  22.  et  X,  15.  Maenalua  etc.  Ci 
omnìno  Nane  I.  p.  122  sqq. 
Ad  Goo.  II,  119.    balsama.    De  hoc  Plurali  cf.  Nene  I.  p.  422. 

II,  137.    Hoffmann.,  qui  prìuB  probaverat  Wakefìeldi  coniectnrai 
turffidua,  hoc  recto  retractavit  in  Ephem.  gymn.  Ansti 
1853.  p.  520. 
-      II,  142.    virum,    Cf.  Nene  I.  p.  110.  et  adnott.  ad  Aen.  III,  V 

-  -      II,  156.    manu,   Vid.  adnott.  ad  Aen.  IV,  344.  et  VI,  395. 

II,  170.    Quod  attinet  ad  celerem   transitom    ab  Accusativo  a 

VocatiTum  cf.  adnott.  ad  Aen.  n,  56.  ibique  etiam  Weidnei 
II,  177.    ctùque,    Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  344. 
II,  187.    De  Adv.    hoc,   quod  Haupt.    et  Ribbcck.   eihìbont,   ci 

Neuc  n.  p.  491.    Aen.  Vm,  423.;  sane  ob  omninni  fei 

Codd.  consensnm  et  Prisciani  Senriique  auctorìtatcm  d 

eo  dubitare  non  licet. 
II,  225.    Ladew.    in  Nov.  Ann.  phil.  LXXIII.   p.  464.   suspicatui 

hanc  mutatìonem   a  Vergilio  in  iis  modo  exemplarìbu 

factam  esse,  quae  adhuc  venales  fuerint  („€Ìie  noch  au 

(lem  Lager  traren"). 
II,  277.    sctius,    Cf.  etiam  Fleckeisen.  L  tìt.  p.  28.    Corssen.  1 

p.  37.  52.  II.  p.  361.  Brambach.  p.  219.  ctNeuelI.  p.  521 
II,  284.    Cf.  Empedocl.    frafpu.    v.  237    sqq.    Stein,    (s,   315   sq( 

Karsten.).  Disputavit  de  h.  1.  etiam  Schrader.  in  Mnetzel 

lii  Ephem.  VII.  p.  723. 
II,  327.    magnua  -  -  magno.  Imprìmis  cf.  adnott.  ad  Aen.  Ili,  151 
•      -      II,  369.    htm  iìentgue.    Vid.  Weidner.  ad  Aen.  II,  295. 

II,  375.    Ladew.   Ribbeckio   prius   adversatus  erat  in  Nov.  Am 

phil.  LXXm.  p.  466. 
Il,  381.    proscaenia,  Cf.  etiam  (Ritschl.  Opnsc.  II,  p.  002.)  Con 

sen.  I.  D.  325.   omninoquc  Brambach.  p.   205   sq.   Praf 

terea  via.  supra  ad  I,  65. 

-  -      li,  384.    saluere.    Cf.  etiam  Aen.  IH,  416.  X,  453.   XII,  741.  ( 

Neue  Formenl.  II.  d.  372  sq. 
II,  389.    Ut  hic  vulgarem  hanemus  constructionem  siupendere  e 

(alibi  ab)  aliqua  re,  sic   hoc  Verbura  Aen.  i,   318.  (u1 

vid.  Weidner.)  et  ap.  Livium  1, 26,  6.  etiam  cum  siraplì* 

Ablativo  construituj*. 
II,  396.    Etiam  Nene  I.  p.  377.   in  Vergilii  locis  (praeter  hur 

Aen.  I,  212.  et  V,  103.)  formam  veribiu  testatur. 
II,  423.    {lente  re^shidUur  unco,   ut  Aen.  X,  601.  mucrone  redi 

fiere,  ubi  vide  adnott. 
Il,  441.    De  crebris  elisionibus  vide  adnott.  ad  Aen.  II,   84.  < 

Wa^er.  ad  hunc  ipsum  locum. 
Il,  464.    Locis,    ubi  de  aere  Corinthio  agitur,  nunc   etiam  ade 

libri  mei  Hellas  u.  Rom  P.  I.  Voi.  I.  p.  79.  net.  280. 
Il,  480.    obices.    Cf.  etiam  Corssen.  II.  p.  413.  et  omnino  Bran 

bach.  p.  200  sqq. 
II,  482.    De  Biobeckii  scribendi  ratione  opstare  cf.   etiam  C/or 

sen.  I.  p.  119  sq.  et  Brambach.  p.  205  sq.  241  sq.  33 

-  -      U,  487.    hacchata.    Vid.  etiam  adnott.  ad  Aen.  Ili,  125.  et  Nei 

Formenl,  II.  p.  202  sq. 

-  -      II,  490.    Cf.  Empedocl.    fragm.    v.   341.  Stein,    et   Schrader. 

MuefcKellii  Ephem.  VII.  p.  723. 
II,  497.    Mister.  Cf.  etiam  Corssen.  I.  p.  108.  (omninoque  Brai 
bach.  p.  282  sqq.) 

-  -      II,  506.    Cf.  Beckeri  Gallus  II.  p.  273.  et  liber  meus  HéUas 

Rom  I,  1.  p.  61.  not.  145. 

-  -      II,  535.    iteratur  Aen.  VI,  784. 


w 


I 


ADDENDA.  561 

Ali  G«t>.  II.  ai.    Ocnit.  eqitvm  a.   equom  invenitor  etìam  Aen.  VII,  189. 
I  ii51.  691.  IX,  26.  53;).  XII,  123.    Alii  minus  freqoeutea 

^^^H  eiosmudi  Gen.  sntit  fanaU'on  Aen.  XI,  34.  et  iveeaeum 

^^^k  AeD.  IX.  60».    Cf.  Neno  1.  p.  113.    Ceternm  vid.  supra 

^^^b  aa  11,  142. 

^^^HFlII,     24.    nxiena.    Vid.  xnpra  ad  II,  3S1.    Qaod  od  ipsani   min 
^^^^  BttiDet,  de  Bcona  ci  versulili  et  iluctilì  ctiam  Huffuuum. 

P  in  Ephem.  gymn.  Austr.  18S1.  p.  3DU  aq.  nobisemu  cou- 

aentit.  Cctcruni  nnnc  etiam  eS,  qoac  eipoani  in  libro  meo 
f  HidlaM  u,  R<m  I,  1.  p.  34G  aa. 

I       -       -    ni,     27,     Oangaridam..    Cf.  Aen.    VII,   305.    Lapàhum,  VII,  735. 

'  Telttiotaa,  I,  5S5.  et  aaepias  Aeneaditm,  X,  564.  et  XII. 

131.  Aitiotutia7n,  praeteroa  vero  Aen.   Ili,  20.  Caelico- 

lam,  et  Vili,  69S.  onmigenitm  et  vid.  Nono  I.  p.  17  sqq, 

-    Ili,    35.    De  Assaraci)  vid.  etìaiu  adnotL  ad  Aeii.  VI,  6&(i. 

.    ni.     »il.    De  ActÌTu  luxunare  iuita  Dep.  lìuuriari  usurpato  cf. 

None  Fornunl.  II.  p.  220. 

equi  bimgee.    CI.  Aen.  XII.  355.  X,  571.  et  Neac  II.   p. 
TU.  —  AchOli.  Vìd.  sopra  ad  Ecl.  Vili,  7u. 
career,  (fie  SehranJce,   Verg.   etiam  Aen.  V,    145.  Sing. 
notiiero  utitar,   Qeo.  I,  512.  ?ero  Plurali,   ut  plerii|ae. 
Cf.  etiom  None  I.  p.  46S  sq. 
Jll,  111.    mamae.    Poeta»  potiesimum  hoc  Plur  HOepe  utj    docot 
Nene  1.  p.  415.     (Vid.  Geo.  Ili,  2U3.  44lt.   51ti.    Aen.  1, 
36.  ni,  209.  IV,  583,  VII,  465.)  Conferri  posHUnt  roren, 
pruiìute,  m'tfet,  gnmdinea,  de  qnibnsNenoI.  p.4n.awt. 
Ili,   133.     Iwigag,  ut  Geo.  IV,  267.  302.    Aen.  I,  4SI.  XI,  37.    Mo- 
ret.I7.,  et  oAfunnuOeo.  I,  2G2.  395.  433.  IIL  136.  Aen. 
I,  567.,  at  eonlMMu  Geo.  IV.  240.  Cf.  Nene  Forment.  II. 
p.  446  sq. 
lU,  143.    Etiom  Nene  FormetU,  II.  p.  194.  piuamt  recte  ad  pa- 

stores  refert. 
Ili,  152.    nontinm.    Of.  otiain  adnott.  ad  Aen.  V,  649.    Neglexi 
antem  adnotaro  BiblieelciuiD  scrìbero  laoglrum,   de  qua 
re  vid.  anpra  ad  1,  19. 
Ili,  155.     areeliU  pecari.     Alibi  Vergiliua  areem  aut  cmn  simplici 
Ablativo  (Geo,  III,  131,    Aen.  1,  31.  300.    V,  742.    Vi, 
316.    VII,  Tì>i.    XI,  826.),    aut  cura  PracpoB.  a    (Geo. 
IV,  IBS.)  construit. 
Ili,  ID6.    QuaUa   etm.    Vide  etìam  adnoK,  od  Aen.  Il,  472.  et 

Waidner.  ad  Aen.  Il,  233. 
Ili,  301.     «imiU  •  ■  numi.     Vid.  adnott.  ad  Aen.  I,  513. 
Ili,  204.    De  emmIù  cf.  etiara  Beekeri  GaSua  111.  p,  ^.  et  Llier 

mena  tìcllaa  u.  Rom  I,   1.  p.  41.  nota  5. 
Ili,  211.    De  scrìptnra  Vat,  haeom  a  Ribbockio  reccpta  cf.  Nene 

I.  p.  2S7. 
ni,  231.    laxit.    Adde  infra  Geo.  Ili,  359.  et  cf.  Neue  II.  p.  322, 
111.  322.    olmixia.    Vid.  adnott.  ad  Aon.  1,  144. 
111,  224.     tìabulare.     Vid.  Neue  II.  p.  343. 
III,  241.    Lectionem  aAvectat  ctiaui  HoETmann.  in  Ephcm.  gjmn. 

Austr.  1651.  p.  3S3.  recte  inipugnat. 
Ili,  347.    Cantra  Ribbccldum  ctiani  Wagner,    in  l'Iiilu],  XVil.  p. 

3fl4  sq.  dispntat. 
Ili,  254.     Etiam  Hofmann.  I  modo  1.  p.  3»4.    Copulain  reiicìt  Io- 

comqae  aliter  exuUcat. 
Iti,  358.     Qmd  iuvenùf  Ci.  Aen.  IH,  339.  Qwiii  jkmt  Atcanùuf 
111,  305.    De  Non.  Plnr.  Pem.  haee    cf.    etjam    Penti,    ad  Ter. 

Andr.  1,  1.  98.  Alachefaki  od  Liv.  XXl,  21,  4.  Hildebr. 

ad  Appai.  Hct.  IV,  2.  p,  239.   et  qni  eos  laudat  Nene 

II.  II.  150. 
Ut,  311.    barboB  et  infra  v.  366.  Òarbù.    Vid.  sopra  ad  v.  III. 
Ili,  335     liatc.    De  InUnitivo  prò  Imperativo  pusito  diiimns  a<l 

Aen.  Ili,  405.  Wafnier.,  qui  in  Pliilul.  Sappi.  1    p.  3je. 
bunc    uaum    Bomanis    prorsus    abindicat,    dmul    nndit 


J 


552  ADDENDA. 

omissnm  Terbain  mbeo,  „qiiod  facile  snbintelli^  posai 
cani   praedpieiitis  partes  agat  poeta."    Sed  nonne  ho 
panlo  amitias? 
Ad  Geo.  Ili,  338.    Etiam  Mene  I.  p.  60.  lectionem  aleyonen  videtor  prae 

forre  et  recte  radicat,  formam  aleyonem  niti  tantoi 
Nom.  Plnr.  aìcvanes  Geo.  I,  399.  Sen.  A^am.  670.  Gel] 
III,  10,  5.  et  Gen.  Sinff.  aleyoms  ap.  VaL  FI.  IV,  45. 

-  Ili,  340.    mof^Mi,    Welter,  aa  Aen.  I,  421.  coi^errì  inbet  Gc 

semi  lin^pae  Phoen.  monnm.  p.  392.  et  qnod  ad  nm 
teda  attmei,  provocat  ad  Htstor,  QuMenbtuih  II,  S 
p.  201. 

-  -    III,  362.    unda  hotpUa,  nt  Aen.  Ili,  5:^.  terra  hosfnta^  HI,  37] 

hosptta  aegmora  et  centra  Aen.  IV,  41.  inhotpiia  Syr 
tu  et  V,  627.  inhoépùa  9axa.  Alionun  scriptorom  loco 
hnc  pertinentes  coUegit  None  U.  p.  1 1  sq.  oninino  a^n 
de  Snbst.  aliis  SubstuitiTÌB  AdiectiToram  loco  adicctis. 

-  ni,  363.    Quo  vario  Bensa  Plnr.  o^raaVerg.  usarpetnr,  docet  Nen 

I.  p.  426  sq.  {Erzstacke:  hic  et  Geo.  IV,  173.  Aen 
Vili,  451.,  Èrzarbeàen:  Geo.  11,464.,  ErzbOder:  G^.  ] 
4S0.  Aen.  VI,  847.,  Erzbeehen:  Geo.  IV,  151.  Aen.  Ili 
111.,  eheme  RUsttmgen:  Aen.  II,  734.  VII,  52ft.  IX,  809 
X,  336.,  Kupfermilnzen  vel  oronino  Geld:  Aen.  XI,  329. 

-  -    III,  376.    ipeculnu,    Cf.  Nono  I.    p.   371  sqq.    Verubua  in  Codd 

qoibasdam  legitar  Geo.  II,  396.  Aen.  I,  212.  et  V,  103 

-  Ili,  449.  450.  mdfura,  cerae,  Schtrefel-,  WachMtiicke:  Neue  I.  p 

428.    Vid.  ad  Ecl.  Vili,  53. 

-  -    III,  494.    volgo.    Vid.  ad  Aen.  IH,  643. 

-  Ili,  519.    maermUm.  Vid.  Wagn.  Orth.  Verg.   p.  453.  et  Corssen 

I.  p.  328.  Sic  etiaro  Ecl.  I,  :^.  et  al.  viaestua  scrìpsimas 

-  Ili,  546.    Qnod  attinet  ad  Ribbeckii  et  Hanptii  scrìbendi  rationen 

reUnqìiOììt  et  reUncmU  cf.  Wagn.  Orth.  Verg.  p.  450 
Corssen.  I.  p.  73.  et  Brambach.  p.  234. 

-  IV,     34.    Omisi  adnotarc,  Ribbcckinm  ex  Gnd.  recepisse  forraan 

vimene,  nt  ex  Med.  Aen.  VII,  221.  limena,  XI,  663 
agmena  et  ex  Rom.  XII,  212.  firagmena.  Vid.  de  hiu 
flexione  Nene  I.  p,  155.  Sed  cf.  Geo.  lì,  241.  245.  414 
III,  166.  Aen.  VI,  137.  XI,  65.,  nbi  noUa  inTenitm 
lectionis  varietas. 

-  IV,    47  sqq.   Prius  Ladew.   in  Nov.   Ann.  phil.  LXXIII.   p.   467, 

naie  transpositioni  adversatas  erat. 

-  -    IV,    49.    caenum.    Cf.  etiam  adnott.  ad  EcL  I,  17.  36.    Geo.  Ili 

519.  etc. 

-  IV,    51.    Ne^lexi  indicare  ▼.  47  —  50.  iani  snpra  1^  post  v.  17 

pontos. 

-  -    IV,    65.    msdicatut.    Cf.  Aen.  VI,  420.  et  Nene  IL  p.  221. 

-  rv,    77.    nactua  et  nanctua.    Fleckeisen.  L  tit.  p.  21.  et  Nene  II 

p.  453.  atramqae  formam  rectam  esse  docent.  De  formi 
nanctua  praeter  Drakenb.  ad  Liv.  XXIV,  31,  14.  et  XXV, 
30,  2.  Oadend.  ad  Snet.  Caes.  11.  Ottonem  ad  Cic.  Bep 
I,  10,  16.  aliosque  cf.  Ritschl  ad  Plaut.  Trìn.  I,  2,  25 
et  Bacch.  II,  2,  39.  Brambach.  p.  270.  formam  nactw 
praefert 

-  IV,  118.    foraiian  canerem,  nisi  apatua  tniqtUa  exduaìts  essem  (t 

147.).  Cf.  Weidner.  ad  Aen.  II,  139. 

-  IV,  165.    aorii  (Dai,  non  Ahi.).  Consentit  mecam  Nene  I.  p.  241 

-  IV,  169.    Qaod  attinet  ad  scriptaram  /raglantia  a  Ribbeckìo  re 

ceptam  cf.  idem  in  Nov.  Ann.  phiL  LXXVIL  p.  191 
Sed  recte  ei  adrersator  Weidner.  in  Progr.  Colon,  a 
1864.  et  ad  Aen.  I,  436.    (Cf.  etiam  Brambach.  p.  25S. 

-  -    rv,  213.  214.  rupere  -  -  LHripftere,    Vid.  adnott.  ad  Geo.  I,  49. 

-  -    IV,  229.    thenaauri,    Cf.  etiam  Corssen.  I.  p.  255.  et  Brambach 

K.  266. 
)e  nomine  Pleiaa  s.  PUaa  Singol.  nsorpato  vid.  KeQ< 
L  p.  462. 


ADDENDA.  553 

Ad  Geo.  IV,  248.    Etiam  hic  Ladewig.  prius  in  Nov.  Ann.   phiL  LXIII.  p. 

407.  alitcr  statnerat. 

-  -    IV,  262.    stridere.    Ci.  Ncue  II.  p.  325. 

-  -    IV,  269.    Plurali  iiefnUa  atuntnr  etiam  Stat.  Silv.  IV,  9,  39.  et 

Plin.  H.  N.  XIV,  21,  27.  §.  136.  Cf.  Nene  I.  p.  413.  De 
defrato  ipso  vide  librnm  meum  HtUas  ti.  Rom  I,  1.  p. 
142.  not.  36. 

-  IV,  276.    Cf.  etiam  Ladewig.  loco  modo  land. 

-  -    IV,  278.    ffrope  flundna.    Vld.  Neue  U.  p.  527  so. 

-  -    IV,  280.    cco'cheiium.  Vid.  liber  mena  HeUas  ti.  uom  I,  1.  p.  210. 

-  IV,  290  sqq.  Etiam  hic  Ladew.  loco  modo  land,  prìns  aliter  cen- 

Buerat. 

-  IV,  296.    De  imòrieUnts  omninoqne  de  tectis  Bomanomm  cf.  liber 

mens  Helku  u.  Rom  \  1.  p.  145.  not.  47.  et  p.  215. 
not.  6. 

-  IV,  343.    Cnm  lectione  Ephprà  confcrri  potcst  Gela  Aen.  III,  702. 

Alibi  Graeca  nomina  in  a  missa  a  poetis  Rom.  pleram- 
qae  corripiuntur.  Vid.  Ecl.  VI,  79.  Geo.  IV,  511.  Aen. 
II,  404.  (Ili,  183.  187.)  etc.  et  cf.  Neue  I.  p.  54  sq. 

-  IV,  .363.    genetrix  et  genitrìx.  Illam  scrìbendi  rationem  dcfcndaut 

etiam  Wagn.  in  Orth.  Verg.  p.  438.  Lachm  ad  Lucr.  p. 
15.  Hnebner.  in  Nov.  Ann.  pnil.  LXXVII.  p.  358  sq.  et 
LXXVm.  p.  437.  Fleckeisen.  L  tit.  p.  17.  Ribbeck. 
Proleg.  p.  420.  et  band  dnbie  etiam  Brambacb.,  qui 
certe  ubique  genetimu  scribit;  hanc  vero  Schultsc.  Orth. 
Quaest  oecas  p.  31  sq.  et,  ut  videtur,  Corssen.  f.  p. 
436.  et  II.  p.  297. 

-  -    IV,  371.    Cf.  etiam  Ovid.  Met.  IX,  1.    XIV,  602.    Fast.  Ili,  647. 

Gesner.  ad  Claud.  in  Eutrop.  II,  164.  Gierig  et  lahn.  ad 
Ovid.  Met.  VII,  1.  et  Voss.  Mythol  Briefe  II,  34. 

-  IV,  377.    f»atUelia.    Cf.  liber  meus  HeUaa  u,  Rom  I,  1.  p.  14.  et 

p.  57.  i^ot.  115. 

-  -    IV,  379.    Cf.  Weidner.  ad  Aen.  I,  704. 

-  IV,  473.    nUUa.    Cf.  Lachmann.  ad  Lucr.   p.  32.    Corssen.  I.  p. 

226.    Huebner  in  Nov.  Ann.  phil.  LXXVII.  i>.  361.  alii. 
Centra  Schultz.  Qu.  orth.  decas  p.  44.  defeuait  vUUia. 
'    IV,  476.    wagnanimum,  Addc  Aen.  VI,  307.  et  de  contracta  forma 
Genitivi  cf.  etiam  Neue  I.  p.  102  sqq. 
.      -     IV,  480.    novient.    ^d.  supra  ad  Ecl.  Ili,  74. 

-  IV,  537  sqq.    De  sacrìficiis  Romanomm  cf.  quae  exposui  in   libri 

mei  modo  comm.  P.  I.  Voi.  II.  cap.  9.  mox  prodituro. 

-  -    IV,  561.    fulminai.    Cf.  etiam  Propert.  V,  (IV,)  8,  55.  Ovid.  Am. 

I,  8,  16.  et  Neue  II.  p.  480. 


'*v 


0 

U 


"fc  j.  t- 


