مقاله‌ی زیر به همراه خلاصه آن در وب‌سایت ویکیپدیا آمده است. موضوع آن را مشخص کنید

مقاله: در اواخر دوره ناصرالدین‌شاه و اوایل حکومت مظفرالدین شاه عده‌ای از روشنفکران و گروهی از کارگزاران حکومتی که با کشورهای اروپایی در ارتباط بودند و علل واپسماندگی سیاسی و اجتماعی ایران را در نبود قانون و محترم نشمردن آزادی‌های فردی می‌دانستند بتدریج زمزمه اصلاحات را شروع کردند. این اصلاحات بر سه پایه اصلاح قانون مدنی اصلاح ساختار حکومت دربار و جلوگیری از دخالت بیگانگان استوار شده بود. شاید بتوان سیدجمال‌الدین اسدآبادی و آیت‌الله لطفعلی لطفیان قمی ملقب به سرگزی را از پیشقدمان مبارزات اصلاح‌طلبانه مردمی دانست. هرچند کوشش وی بیشتر متوجه بیدار نمودن شاهان بود ولی گسترش افکار او در به وجود آمدن انجمن‌ها بی‌تاثیر نبود. میرزا ملکم ناظم‌الدوله نیز با تاسیس فراموشخانه و سپس تشکیل مجمع‌آدمیت (بنام گروه حزب اله) از بنیان‌گذاران هسته‌های اولیه انجمن‌ها محسوب می‌شود. در واقعه قرارداد رژی و تحریم تنباکو نیز شاهد خیزش‌های مردمی و تشکیل هسته‌های اولیه انجمن‌ها هستیم. قرارداد انحصار تنباکو یکی از موارد بمیان کشیدن مردم و کمک به ایجاد تشکل‌ها است. با وجودی که انجمن‌ها در دوره مشروطیت بر طبق اساسنامه خود به انجمن‌های سیاسی - ایالتی و ولایتی- صنفی - مذهبی - ادبی و منطقه‌ای تقسیم می‌شدند؛ ولی سیر تحولات کشور طوری بوده که تقریبا همه آن‌ها در درخواست‌های سیاسی و اجتماعی مشارکت و پیگیری مؤثر داشتند. عده‌ای از انجمن‌ها قبل از پیروزی مشروطه فعالیت مخفی داشتند و فعالیت و اساسنامه و اسامی اعضاء آن‌ها علنی نبود. در زمان واقعه میدان توپخانه و قبل از به توپ بستن مجلس بیش از ۴۸ انجمن در تهران به فعالیت سیاسی مشغول بودند. تعداد انجمن‌های ایالتی و سیاسی در کشور به بیش از ۱۰۰ انجمن می‌رسید و انجمن‌های ایالتی نیز در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی دخالت می‌کردند. انجمن مخفی در ذی‌الحجه ۱۳۲۲ توسط سیدمحمد طباطبائی تاسیس شد. هدف وی بیداری مردم و آشناکردن آن‌ها به حقوق سیاسی بود. بتدریج روش تندتری اتخاذ نمود بطوری که بعضی اعضاء از انجمن خارج شدند. اعضاء را «فدائی» می‌نامیدند و هم‌قسم شده‌بودند که برای بدست آوردن عدالت خانه و مجلس کار کنند. سید محمد طباطبائی - ناظم‌الاسلام کرمانی - میرزاآقا اصفهانی و مجدالاسلام کرمانی از اعضاء آن بودند. انجمن باغ میکده به‌طور مخفی در محرم ۱۳۲۲ توسط عده‌ای از آزادیخواهان و اصلاح‌طلبان تاسیس گردید. همانند …
خلاصه: انجمنهای جنبش مشروطه مجموعه انجمن‌های سیاسی و ایالتی دوره مشروطه هستند که نه‌تنها آغازکننده رسمی مشارکت‌های مدنی در ایران بودند، بلکه در پیروزی انقلاب مشروطیت و پی‌ریزی تشکیل احزاب بعدی نیز نقش اساسی داشتند. 
موضوع:
انجمن های جنبش مشروطه