. متن داده‌شده را خلاصه کن

متن: محل استقرار مردم yaqui در سونورا، جایی که هنوز هم بیشترین جمعیت یاکی در آن سکونت دارند زبان yaqui متعلق به خانواده زبان uto-aztecan است. یاکی به یک‌زبان کاهیتانی صحبت می‌کند، گروهی از حدود ۱۰ زبان قابل‌فهم متقابل که قبلا در بیشتر ایالات سونورا و سینالوا صحبت می‌شده‌اند. اکثر زبانهای کاهیتانی منقرض شده‌اند. فقط یاکی و مایو هنوز هم‌زبان خود را صحبت می‌کنند. حدود ۱۵۰۰۰ بلندگو یاکی در مکزیک و ۱۰۰۰ نفر در ایالات‌متحده، عمدتا در آریزونا، زندگی می‌کنند. یاکی‌ها خود را hiaki یا yoeme می‌گویند، کلمه یاکی برای شخص (yoemem یا yoemem به معنی «مردم»). یاکی‌ها وطن خود را hiakim می‌نامند، که از آن عده‌ای می‌گویند نام «yaqui» گرفته شده‌است. دهه ۱۵۳۰ – ۱۸۲۰: فاتحان و مبلغین هنگامی‌که اسپانیایی‌ها برای اولین بار در سال ۱۵۳۳ با یاکی‌ها در تماس بودند، یاکی‌ها قلمرویی را در امتداد مسیر پایین رودخانه یاکی اشغال کردند. تخمین زده می‌شد آنها ۳۰ ٬ ۰۰۰ نفر باشند که در ۸۰ روستا در مساحتی حدود ۶۰ مایل (۱۰۰ کیلومتر) طول و ۱۵ مایل (۲۵ کیلومتر) عرض زندگی می‌کنند. برخی از یاکی در نزدیکی دهانه رودخانه زندگی می‌کردند و از منابع دریا زندگی می‌کردند. بیشتر آنها در جوامع کشاورزی زندگی می‌کردند، هر ساله لوبیا، ذرت و کدو در زمین‌های غرق‌شده توسط رودخانه زندگی می‌کردند. دیگران در بیابان‌ها و کوه‌ها زندگی می‌کردند و به شکار و تجمع بستگی داشتند. کاپیتان دیگو دی گوزمان، رهبر اعزامی برای اکتشاف اراضی شمال شهرک‌های اسپانیا، در سال ۱۵۳۳ با یاکی روبرو شد. تعداد زیادی از جنگجویان یاکی با یک اسپانیایی در سطح دشتی مقابله کردند. رهبر آنها، یک پیرمرد، خطی را در خاک فروکرد و به اسپانیایی‌ها گفت که از آن عبور نکنند. او درخواست اسپانیایی برای غذا را رد کرد. نبردی در پی داشت. اسپانیایی‌ها مدعی پیروزی بودند، گرچه عقب‌نشینی کردند. بدین ترتیب ۴۰ سال مبارزه، که اغلب توسط نیروهای مسلح مسلحانه صورت گرفته، توسط jacqui برای محافظت از فرهنگ و سرزمین خود، آغاز شد. در سال ۱۵۶۵، فرانسیسکو دو ایبارا تلاش کرد، اما نتوانست یک شهرک اسپانیایی را در قلمرو یاکی تأسیس کند. آنچه احتمالا یاکی را از حمله اولیه اسپانیایی‌ها نجات داد فقدان نقره و سایر فلزات گرانبها در قلمرو آنها بود. در سال ۱۶۰۸، یاکی‌ها و ۲۰۰۰ متحد هند، که عمدتا مایو بودند، در …
خلاصه:
یاکیyaqui یا hiaki یا yoeme یک قوم بومی ازتک هستند که به زبان بومی مکزیک صحبت می‌کنند و ساکن دره río yaqui در ایالت سونورا ی مکزیک و جنوب غربی ایالات متحده آمریکا هستند . آنها همچنین در chihuahua و durango جوامعی دارند . قبیله pascua yaqui در توسان ، آریزونا مستقر است . مردم یاکی در جاهای دیگر ایالات متحده ، به ویژه کالیفرنیا ، تگزاس و نوادا زندگی می‌کنند .