. متن داده‌شده را خلاصه کن

متن: کوهستان به عنوان خشکی سنگی شناخته می‌شود زیرا که از کوه بابا تا رود خلم کشیده شده‌است. در مقاطعی وضعیت زمین به دره‌های تو در تو پوشیده از گیاهان درهم بافته می‌رسد. سنگ‌های رودخانه شامل سنگ‌های ماسه‌ای و آهکی می‌شود. رود خلم خود شاخه‌ای از رودخانه آمو دریا است که یکی از رودهای اصلی قاره آسیا است. این رودخانه لقب رود کور یا رود طبیعی را گرفته زیرا که به دلیل استفاده محلی از آب حوضچه‌های کناریش، خشک می‌شود و به جز در سالهای استثنایی که جریان آب بالاست، به آمو دریا نمی‌رسد. رود خلم از گذرگاه کارا کوتا سرچشمه می‌گیرد، از میان تنگه‌ها می‌گذرد، تا به دره‌ای پهن در نزدیکی شهر تاشقرغان می‌رسد. این رود به ارتفاع ۳۶۰۰ متری رسیده و طول کاملش حدود ۲۳۰ کیلومتر است. این رود یک منطقه آبگیر به وسعت ۸۴۰۰ کیلومتر مربع را تخلیه کرده با تفریق سالانه آب که با ارزیابی‌های مختلف بین ۲ / ۵۸ تا ۶۷ میلیون متر مکعب می‌رسد. جاده بین کابل و مزارشریف بستر رود را دنبال می‌کند. در تقاطع جاده‌های بدخشان و بامیان رودخانه خلم از کوهستان به شهر خلم می‌رسد. رود خلم در مسیرش و قبل از اینکه به اکسس برسد تماما صرف آبیاری می‌شود. در سال ۱۸۹۶ کین نوشت دست‌اندازی بیابان‌های حومه شهر باعث می‌شوند رود خلم در حالیکه از تپه‌های کارا کوه می‌گذرد دیگر به اکسس نرسد. سواحل رود خلم، با تپه‌های سرسبز کناره دره‌ای که از میان آن می‌گذرد، زمین‌های کشاورزی غنی است. بسیاری از کشاورزان این منطقه افغانستان، بویژه برای کشت میوه، به این رودخانه وابسته هستند. گفته می‌شود خلم بهترین بادام و پسته ستار بایی و خیرالدین بایی و عبدالوحیدی و بهترین انار افغانستان را دارد. در نزدیکی شهر خلم درخت‌ها و باغ‌هایی در سواحل رود وجود دارند. شرکت امریکایی idea-new مسئول بهره‌برداری از برنامه جدید برای حفظ حدود ۵۰۰ هکتار از این باغات در مقابل سیل در منطقه خلم است. اولین مرحله از این برنامه در سال ۲۰۰۹ با کشیدن ۹۷۵ متر دیوار حفاظتی قوی و در سال ۲۰۱۰ با کشیدن ۵۵۰ متر دیواره‌های سنگی در دو طرف رودخانه خلم ساخته شد و حدود ۵۰۰ خانواده از آن بهره گرفتند. این پروژه حدود ۶۹۰۰ روز کار برای کارگران محلی ایجاد کرده و درآمدی بالغ بر ۹۹ دلار برای کارگرانی که اموزش چیدن دیوارهای سنگی در طول رودخانه را گرفته بودند آورد. قبلا مردم محلی که در کنار رودخانه زندگی می‌کردند با چیدن …
خلاصه:
رود خلم (به آن تاشقرغان هم گفته می‌شود) رودی در شمال مرکزی افغانستان است . این رود در بستر شمالی از شهرهای خلم و ایبک می‌گذرد که امروز در استان بلخ هستند . خلم شاخه‌ای از حوضه اکسس است . مبدأ آن در شمال شهر خلم قرار دارد . رودخانه در جریانش به سمت پایین از میان شهر سمنگان و استان سمنگان عبور می‌کند . رود خلم مرز غربی استان کندز است .