. متن داده‌شده را خلاصه کن

متن: خوابیدن- رفتن - خفتن - خفتیدن - خسبیدن - خفسیدن- این‌ها مصدر هستند (که البته به خاطر تحول واجی در زمان‌های گذشته این اتفاق افتاده‌است مثلا کلمه «خواب» از تحول واجی کلمه «خفتن» به وجود آمده‌است). در فارسی باستان که زبان کتیبه‌های شاهان هخامنشی است صیغه مصدری در جمله که بکار رفته تابع فعلی است. یعنی مصدر برای یکی از افعالی که دارای معانی‌ای مانند فرمودن و یارستن و شایستن باشد در حالت رائی (حالت مفعولی) واقع می‌شود. در این حال جزء اخیر مصدر همیشه «tanaiy-» است. این جزء خودمرکب از دو قسمت است: یکی ماده آن‌که «tan-» باشد و دیگری «aiy-» که جزء صرفی کلمه در حالت رائی مفرد است. یکی از نشانه‌های مصدر در زبان اوستایی پسوند «-θan-» است که از اصل هندوایرانی «tna-» آمده و معادل ماده «-tan-» در فارسی باستان است. در این متون پهلوانیک پسوند مصدر به سه صورت «-تن»، «-دن» و «-ذن» دیده می‌شود. این هر سه صورت بازمانده همان پسوند «tanaiy-» فارسی باستان است. صورت «دن» به مصدرهایی اختصاص دارد که در آن‌ها پیش از این پسوند، یکی از دو صامت «ر» یا «ن» باشد. صورت «ذن» نیز درمواردی که پیش از آن مصوتی وجود داشته باشد آمده‌است. در متون مانوی که به زبان پارسیک نوشته شده‌است پسوند مصدر به هر دو صورت «-تن» و «-دن» وجود دارد. مانند این کلمات: ایاب نبیگ نبیشتن = یا کتاب نوشتن ایاب نگار نگاردن = یا نقشی نگاشتن از آنچه در بخش قبل گفته شد این نتیجه حاصل می‌شود که پسوند مصدر در زبان فارسی «-تن» است. پس طریقه ساخت مصدر در زبان فارسی می‌شود: بن (ماده) فعل + تن. مثلا: همچنین اینکه در زبان فارسی مثل بعضی از زبان‌های شاخه هندواروپایی دیگر، نوعی روش برای ساخت مصدر از اسم یا صفت است که آن را مصدر جعلی یا برساخته می‌گویند که طرز ساخت اینگونه است: مثلا: خواب + یدن خوابیدن چرخ + اندن چرخاندن رنج + انیدن رنجانیدن البته «اندن» و «انیدن» برای ساخت مصدرهای متعدی (مصادری که به مفعول نیاز دارند) بکار می‌رود. اشتباهی که در اینجا ممکن است پیش آید، این است که بعضی افراد پسوند مصدر را فقط «-ن» می‌پندارند به این دلیل که با حذف نون از مصدر، بن فعل ماضی (یعنی فعل ماضی سوم شخص مفرد) حاصل می‌شود و از این قرار حرف «ت» را در مصدر و ماضی یکی دانسته‌اند. ولی این نکته درست نیست. یعنی حرف «ت» (یا در …
خلاصه:
مصدر یا بن واژه ، واژه‌ای است که تنها مفهوم اصلی فعل را می‌رساند ، در حالی که فعل علاوه بر مفهوم رسانی ، بر زمان ، شخص و شمار آن نیز دلالت می‌کند . در مصدر زمان و شخص و شمار ، معلوم نیست و به همین دلیل مصدر یکی از اقسام اسم به‌شمار می‌آید . بسیاری از فعل‌ها در زبان فارسی دارای دو مصدر هستند . یکی ماضی و دیگری مضارع مثل : رستن و روییدن ، جستن و جهیدن و… . بعضی از فعل‌ها نیز سه یا بیشتر مصدر دارند مانند : در زبان‌های اصلی هندواروپایی ظاهرا مصدر وجود نداشته‌است . این صیغه در هریک از زبان‌های هندواروپایی به‌طور مستقل ساخته و پرداخته شده‌است .