Tati (Sprache)
# Tati (Sprache)

Tati (Tati: تاتی زبون, Tâti Zobun (dt.Tati-Sprache)) ist die Bezeichnung einer Gruppe nordwestiranischer Dialekte, die als direkte Nachfolger aus dem Altaserbaidschanischen hervorgingen und im Norden und Nordwesten des Iran gesprochen werden. Sie sind mit dem heutigen Aserbaidschanisch, einer Turksprache, nicht verwandt. Die Sprecherzahl für Tati und die meisten Dialekte ist zurzeit unbekannt. Als Kaspische Sprache ist Tati eng mit den Sprachen Talisch, Masanderanisch und Gilaki verwandt. Die persische Variante der arabischen Schrift wird benutzt.

Manchmal wird Tati als Sprache bezeichnet, manchmal als Dialektgruppe.

Tati darf nicht mit dem südwestiranischen Tat, einer Variante des Persischen im Kaukasus, verwechselt werden.

## Dialekte

Die Tatische Sprache zerfällt in zahlreiche Dialekte, die im Norden und Nordwesten des Irans gesprochen werden.

* Nordwest-Dialekte: Harzandi, Keringani
* Nordost-Dialekte: Shali, Kajali, Hazzarudi, Taromi
* Süd-Dialekte: Takestani, Tshali, Sagzabadi, Eshtehardi u. a.
* Südwest-Dialekte: Kho'ini u. a.
* Südost-Dialekte: Rudbari, Alamuti u. a.

### Dialekte nach ISO-636

Da diese Dialekte häufig eine unterschiedliche Schriftsprache haben, besteht kein allgemeiner ISO-639-Code. Einige Dialekte haben aber ISO-636. In der folgenden Tabelle werden alle Dialekte angezeigt, die einen ISO-639-Code haben. Manche Dialekte werden nach einigen Linguisten zu anderen Sprachen gezählt, etwa zu den kermanischen Sprachen oder zu den Talisch-Dialekten.

| Dialekt | ISO-639-3 |
| - | - |
| Alviri-Vidari | avd |
| Eshtehardi | esh |
| Gozarkhani | goz |
| Harzandi | hrz |
| Kabatei | xkp |
| Kadschali | xkj |
| Kho'ini | xkc |
| Koresh-e Rostam | okh |
| Maraghei | vmh |
| Rudbari | rdb |
| Razajerdi | rat |
| Takestani | tks |
| Taromi | tov |
| Vafsi | vaf |

### Vergleich verschiedener Dialekte

In den folgenden Tabellen werden die tatischen Dialekte miteinander sowie mit den iranischen Sprachen Persisch und Kurdisch verglichen.

| Deutsch | Tākestāni Tāti | Sagzābādi Tāti | Ebrāhimābādi Tāti | Ardabilaki Tāti | Ziārāni Tāti | Tikhuri Tāti | Persisch | Kurdisch (Kurmandschi) | Kurdisch (Sorani) |
| - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Braut | vazyok | vaze | Weye ویه | Weya ویه | veya ویه | k. A. | عروس Arus | ayris/eris عریس/عَی ریس | ayris/eris عریس/عَی ریس |
| Bräutigam | zāmāt | zāmātar | zomā زُما | Zummā زوما | zeymā زیما | zāmā زاما | داماد Dāmād | zāmā زاما | zāmā زاما |
| Dach | bon بُن | bun بون | bön بون | bom بوم | bum بوم | bum بوم | پشت بام Poštebām/Bālābun | Bān | بان Bān |
| Geschrei | Harāy هرای | Harāy/qia قيه/هرای | harāy/qeya قيه/هرای | harāy/qiyu قيو/هرای | Qālmeqāl/harāy هرای/قال مِقال | Mara هَرَه | فرياد Faryād | Hewar/qîr | هاوار Hawar |
| Gesicht | ĉihr/ĉihrak | | dim دیم | dim دیم | dim دیم | dim دیم | چهره Čehre | dim دیم | dim دیم |
| Hand | Bāl بال | bāl بال | Bāl بال | Bāl بال | Bāl بال | bāl بال | دست Dast | Dest / lep | دەست Dast |
| Haus | Mābān | ke | kiye کیه | čia چیه | kia کیه | Xāne خانه | خانه Xāne | Xāneh خانه | Xāneh خانه |
| Hausfrau | keyvuniye/kalontare zeyniye کلُونتَره زينيه/کيوونيه | ĉeybānu چي بنوه | Keywānu کيوانو | Keywānu کيوانو | Kalentar کلنتر | xojirezan خوجيره زِن | کدبانو Kadbānu | Kebanî | کابان Kaban |
| Hund | sege | span | asbe/māĉĉiye ماچيه/اَسبه | Asba اَسبه | asba اَسبه | Sag سگ | سگ Sag | Sage/māĉĉe ماچه/سَيگ | Sag/Māĉĉe ماچه/سَيگ |
| Kind | zārin/bālā بالا/زارين | zāru زارو | zāru زارو | vaĉa وچه | eyāl عيال | vaĉa وچه | بچه Baĉĉe | Zārok | منداڵ Mendāl / baĉka بەچکە |
| Knochen | ast/xastak | ast | esqonj اسقُنج | Xaste خسته | Xaste خسته | Esdeqān اسدقان | استخوان Ostexān | Hasta هَستَه | hasta هَستَه |
| Lamm | varrak | | Ware وَره | Wara وره | Wara وره | vara وره | بره Barre | vara وره | vara وره |
| Linse | marjomake مرجومکه | marjewa مرجوه | marjewa مرجوه | marju مرجو | marju مرجو | marju مرجو | عدس Adas | nîsk | نیسک Nîsk |
| Lüge | drog/droo | droj | duru دورو | deru درو | doru دُرو | duru دورو | دروغ Doruq | duru دورو | duru دورو |
| Mann | mart | mereta | mardak مردک | miarda میرده | miarda میرده | Mardi مِردی | مرد Mard | Mardak مَردِک | Mardak مَردِک |
| Nadel | darzik/darzi | dereza | darzone درزُنه | darzena درزنه | darzena درزنه | darzan درزَن | سوزن Suzan | darzen درزِن | darzen درزِن |
| Nase | Pini | Pini | vinniye وینیه | venia ونیه | venia ونیه | vini وینی | بینی Bini | vini وینی | vini وینی |
| Ruhe | dinj دينج | dinj دينج | dinj دينج | dinj دينج | dinj دينج | dinj دينج | آرام Ārām/Denj | aram | ئارام / بێدەنگ Aram / Bêdeng |
| scharf | Tij تيج | tij تيج | tij تيج | tij تيج | tij تيج | tij تيج | تيز Tiz | Tûj | تیژ Tij |
| Schwester | Xāke خاکه | Xawaĉe خواچه | xawāke خوآکه | xāxor خاخور | xoār خُوآر | xoār خُوآر | خواهر Xāhar | Xûşk / xweng | خوشک Xûşk |
| Waschung | dasnemāz دسنماز | dasta māz دست ماز | dasnemāz دسنماز | dasnemāz دسنماز | dastnemāz دست نِماز | dastnemāz دست نِماز | وضو Wozu/Dastnamāz | Destnimêj | دەستنوێژ Destniwêj |
| Wolf | Gourg | vehraka | varg ورگ | varg ورگ | varg ورگ | verg وِرگ | گرگ Gorg | gurg گورگ | gurg گورگ |
