VERONICA ROMWALD – ALIYEKUWA DODOMA UMBALI wa
kutoka Dodoma hadi Dar es Salaam kwa njia ya ndege ni wastani wa maili 246
ambayo ni sawa na kilometa 397, ikiwa utatumia usafiri wa barabara ni wastani
wa umbali wa kilometa 584 ukisafiri kwa gari kwa kasi ya wastani wa kilometa
112 kwa saa (maili 70/h) utatumia takriban saa tano kufika. Ikiwa dereva
ataendesha gari kwa wastani wa mwendo kasi 80 kwa saa atatumia takriban saa
saba kufika, tofauti ya umbali kati ya usafiri wa anga na barabara kwa mikoa
hii miwili ni wastani wa kilometa 187, hii ni kwa mujibu wa mtandao wa
distancecalculator.net. Ni safari waliyokuwa
wakitarajia kuianza wagonjwa 10 wenye matatizo ya moyo waliokuwa wamelazwa
katika Hospitali ya Benjamin Mkapa (BMH) iliyopo Dodoma kuelekea Taasisi ya
Moyo Jakaya Kikwete (JKCI), Dar es Salaam. JKCI ndiyo
taasisi pekee ya umma nchini inayotoa huduma za kibingwa za uchunguzi na
matibabu ya moyo kwa njia ya upasuaji mkubwa (kufungua kifua) na upasuaji mdogo
(tundu dogo) kwa kutumia mtambo wa kisasa wa Cath Lab. Kwa kutumia
mtambo huo mabingwa wa moyo wana uwezo wa kuchunguza na kuzibua mishipa ya damu
ya moyo iliyoziba kwa kutumia njia ya upasuaji mdogo kupitia tundu dogo. Njia hiyo ni
ya kibingwa zaidi na mgonjwa huweza kuruhusiwa mapema kuliko ile ya upasuaji
mkubwa (kufungua kifua), ambapo hulazimika kukaa wodini kwa muda mrefu
madaktari wakifuatilia hali yake. Ili kuongeza
nguvu ya uchunguzi na matibabu dhidi ya magonjwa hayo, serikali imechukua hatua
ya kufunga mtambo wa aina hiyo BMH, hatua hiyo inafanya ongezeko la mtambo wa
pili kwa hospitali ya umma. Kwa upande
wa hospitali binafsi ni Agakhan pekee iliyopo Dar es Salaam ambayo imefanikiwa
kufunga mtambo wa aina hiyo, hivyo sasa kuna jumla ya mitambo mitatu nchini
inayotoa huduma hiyo. “Hatua ya
Serikali kufunga mtambo huu hapa BMH imekuwa neema kwetu, nimefurahi huduma hii
kusogezwa hapa watu wa mikoani tunapata shida. “Leo hii
ungekuta wote tungelazimika kusafiri hadi Dar es Salaam kufuata huduma,
ingekuwa kazi kubwa, tungerundikana kule, sasa tunaipata hapa ni jambo la
kushukuru. “Nimebahatika
kuwa mgonjwa wa kwanza kufanyiwa upasuaji, nimefurahi mno, kwangu hii naona ni
neema kwa sababu naamini Mwenyezi Mungu anakwenda kunifungua,”anasema Lilian
Kinyemi katika mahojiano maalumu na MTANZANIA. Lilian
amefika hapa Dodoma akitokea Mkoani Simiyu Wilayani Maswa ambako alipatiwa
rufaa akapatiwe matibabu ya kibingwa zaidi. Tatizo lake Anasema
akiwa mkoani Simiyu ambako ndiko anakofanya kazi katika ofisi moja ya Serikali,
Novemba 5, mwaka jana alianza kuugua. “Nikaenda
hospitali ya wilaya, wakanichunguza, wakanipatia dawa kutibu tatizo walilokuwa
wamebaini, wakanitaka nipate pia muda wa kupumzika,”anasema. Anasema hata
hivyo wiki mbili baada ya kuanza matibabu hayo hali yake iliendelea kubadilika,
ikawa mbaya hivyo akalazimika kurudi tena hospitalini hapo. “Wakaniambia
ni vema nichunguzwe afya ya moyo wangu lakini pale walidai hawana kipimo cha
Echo ambacho kinatumika kuchunguza, wakataka kunipatia rufaa kwenda Hospitali
ya Bugando, niliwaomba wanihamishie huku BMH, wakanikubalia. “Desemba 9,
mwaka jana nikafika hapa BMH na kuanza huduma kwa Dk. Meda, aliniandikia vipimo
lakini kwa kuwa nilifika nimechelewa na ilikuwa ijumaa, alinitaka nirudi Jumatatu
kwani vipimo vyote vitakuwa vimetoka. “Nikarudi
nyumbani nilipofikia, jumapili hali yangu ilibadilika ikawa mbaya mno, kifua
kilikuwa kinabana, sikuweza kuhema vizuri, nikarudishwa hapa hospitalini. “Nikatibiwa
na kupata nafuu, ikabidi nilazwe ili wafuatilie kwa ukaribu hali yangu,
ilipotengemaa nikapewa ruhusa kurejea nyumbani, nilipofikia,” anasema. Lilian
anasema aliendelea kuhudhuria kliniki, katika kipindi hicho madaktari walibaini
mishipa yake ya damu kwenye moyo ilikuwa imeziba na haipitishi damu inavyopaswa. “Kila
walipofanya uchunguzi waliona mishipa ilikuwa inafanya kazi ‘abnormal’,
nikaendelea kutumia dawa nilizoandikiwa, walipoona maendeleo yangu ni mazuri, Desemba
23, mwaka jana nikaruhusiwa kurejea nyumbani Maswa,”anasema. Anasema siku
mbili zilizofuata hali yake ilibadilika tena na kuwa mbaya kiasi kwamba akawa
anapoteza fahamu kila wakati. “Nilikuwa
nazimia, nikalazwa hospitalini, wakaniwekea mashine ya hewa ya oksijeni ili
niweze kupumua, Januari 18, mwaka huu ilibidi nirudishwe tena huku BMH,”
anasimulia. Anasema tangu
siku hiyo hajarejea nyumbani akipatiwa huduma hospitalini hapo na Februari 11,
mwaka huu akapata bahati ya kuzibuliwa mishipa yake kwa mtambo huo wa kisasa. “Kwa kweli
maumivu yalikuwa makali mno, ilifika mahali nikawa siwezi kulala upande wa
ubavu wa kulia wala kushoto, nililazimika kila siku kulala chali. “Maumivu
yale yalianza taratibu mithili ya kitu kama shilingi imetumbukia kwenye maji,
yanapoanza kunakuwa kama kuna mishale inachoma choma kwa kusambaa, awali
nilihisi ni kichomi. “Yalikuwa
yanakuja na kutulia, kuna wakati yalikuja ghafla kiasi kwamba hata kama
nilikuwa natembea barabarani nililazimika kukaa chini, pembeni kwa muda…ilifika
wakati sikuwa naweza kwenda popote peke yangu, lazima niambatane na mtu,”anasema. Nuru mpya Hatimaye saa
ya Lilian kufanyiwa upasuaji huo wa kihistoria ikafika, yapata saa 4:20 muuguzi
alimfuata tulipokuwa tumeketi kwa mahojiano na kuingia naye ndani ya chumba cha
Cath Lab. MTANZANIA
lilipata nafasi ya pekee kuingia pamoja naye ndani ya chumba hicho, lilishuhudia
utayari na ari waliyokuwa nayo jopo la wataalamu bingwa wa upasuaji moyo wa JKCI
na wenzao wa BMH kumfanyia upasuaji huo. Ndani ya
chumba hicho, jopo la mabingwa sita linaongozwa na Mkurugenzi wa Tiba ya Moyo
wa JKCI, Peter Kisenge. Baada ya
sala kwa Mwenyezi Mungu kazi inaanza mara moja yapata saa 4:30 hivi,
ushirikiano ni wa kiwango cha juu ndani ya chumba hiki, Lilian amechomwa
sindano ya kuzuia maumivu eneo ambalo madaktari wanalitumia kufanya upasuaji
huo. Wametoboa
tundu dogo kwenye paja lake la kulia, wanaingiza kifaa maalumu na kuanza kuuchunguza
moyo wake kupitia ‘screen’ maalumu zilizopo mbele ya mabingwa hao. Wakati yote
yakiendelea Lilian anashuhudia kila kinachofanyika, hajachomwa nusu kaputi,
madaktari wanazungumza naye wakimuuliza mambo mawili, matatu anawajibu
ipasavyo. Jopo jingine
la mabingwa lipo katika chumba maalumu (control room) ambako kuna mitambo
wanayotumia kuwasiliana na wenzao waliopo ndani ya chumba cha Cath Lab, wanao
uwezo wa kuona kila kinachoendelea kupitia kioo kikubwa kilichopo mbele yao. Baada ya
nusu saa madaktari wakipiga makofi wakishangilia, “Mwenyezi Mungu ni mwema,
hatimaye tumefanikiwa…mama kila kitu kimekwenda sawa sawa, sasa mishipa yako
inafanya kazi vizuri,” anasema Dk. Kissenge. Hapo nashuhudia
tabasamu pana likichomoza katika uso wa Lilian, “Namshukuru Mungu, asanteni
sana madaktari wangu,”anasema. Kila mmoja
ndani ya chumba hiki anaonekana mwenye furaha, Lilian anaridhia kupiga picha ya
ukumbusho na madaktari wote waliomuhudumia. Mkurugenzi
Mtendaji wa JKCI, Profesa Mohamed Janabi anasema serikali imefunga mtambo huo
BMH kwa wakati mwafaka kwani kuna idadi kubwa ya wagonjwa wanahitaji huduma ya
aina hiyo. “BMH inakuwa
hospitali ya pili ya umma kufungwa mtambo huo, wa kwanza upo JKCI, mtambo mmoja
wa aina hii unagharimu wastani wa Sh bilioni 5. Mwaka jana pekee pale JKCI kwa
kutumia mtambo huu tuliwafanyia upasuaji wagonjwa zaidi ya 1,000. “Kwa kutumia
mtambo huu tuna uwezo wa kuchunguza mishipa ya damu iliyoziba na kuizibua kwa
njia ya tundu dogo, huduma hii imekuja kwa wakati mwafaka, itasaidia kuokoa
maisha ya wengi. “Kwa sababu,
kwa kawaida mtu akipata mshtuko wa moyo anatakiwa kupata huduma si zaidi ya saa
moja na nusu, zaidi ya hapo athari huwa kubwa, kwani mtu asipopata huduma
haraka anaweza hata kupoteza maisha, hivyo tuna furaha kubwa. “Huu ni
mwanzo wa safari ya kusogeza huduma hii karibu zaidi na wananchi,
zitakapoimarika hapa tunatarajia zitasogezwa pia kwenye maeneo mengine nchini
ikiwamo Mwanza. “Ni kama mbio
za marathon si kama za mita 100, tumeanza rasmi, tutajipanga vizuri kuhakikisha
wataalamu wenzetu wanapata uzoefu kama tulionao JKCI, siku moja tutafikia
lengo,”anabainisha. Profesa
Janabi anasema magonjwa ya moyo yanawakabili wengi akitolea mfano kwamba katika
kipindi cha miaka mitatu tangu kuanzishwa rasmi JKCI wamehudumia wagonjwa zaidi
ya 200,000. “Kwa siku
tunawazibua mishipa ya damu wagonjwa wanane hadi 10 kwa njia hii ya Cath Lab na
kwa njia ya upasuaji mkubwa tunawazibua wagonjwa wawili hadi watatu, kila
siku,”anabainisha.  Hali ilivyo BMH Mkuu wa
Idara ya Magonjwa ya Moyo na Daktari Bingwa wa Magonjwa ya Moyo BMH,
Willfredius Rutahoile anasema kila mwezi huwa wanapokea wagonjwa wapatao 300
katika kliniki ya moyo. “Hadi sasa
kuna wagonjwa zaidi ya 60 ambao wanasubiri huduma hii, kati ya hao tumewachagua
20 ambao tumeanza nao kisha tutapanga tena ratiba kwa ajili ya kuwafanyia wale
wengine waliobaki,”anasema. Mkurugenzi
wa BMH na Daktari Bingwa wa Upasuaji, Dk. Alphonse Chandika katika kipindi cha
Septemba hadi Desemba, 2018 waliona jumla ya wagonjwa 942 katika kliniki ya
moyo. “Kati ya
wagonjwa hao 501 walikuwa wanaume na 441 wanawake, utaona jinsi tatizo hili
lilivyo kubwa na linahitaji nguvu ya kitaifa kulikabili, takwimu zinaonesha
duniani kila mwaka watu wapatao milioni 17.5 hufariki dunia kwa magonjwa ya
moyo. “Hivyo
kufungwa kwa mtambo huu ni hatua kubwa mno kwa hospitali hii, tunawashukuru
JKCI kwa kukubali wito wetu, tunajivunia wataalamu wa Tanzania tumezindua
huduma hii sisi wenyewe na hatutasimama, itakuwa endelevu. “Watanzania waelewe
kwamba serikali imedhamiria wanakuwa na afya njema na matibabu yote ya kibingwa
yanapatikana nchini,”anasema. Upekee wa mtambo  Dk. Kissenge
anasema ni wa kisasa zaidi na wa kipekee kwani si tu una uwezo wa kuchunguza na
kuzibua mishipa ya damu iliyoziba kwenye moyo bali hata kichwani na miguuni. “Ni uwekezaji
mkubwa ambao Serikali imeufanya, tunaishukuru, kwa sababu ilibidi wagonjwa
kutoka sehemu mbalimbali nchini wasafariri kuja Dar es Salaam. “Kwa hiyo
huduma imesogezwa karibu zaidi kwa wananchi hapa Dodoma na walio maeneo ya
jirani, JKCI tutaendelea kushirikiana na BMH kutoa huduma hapa,
tunawahakikishia watanzania kupata huduma nzuri,”anasema. Kauli ya Wizara Waziri wa
Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, Ummy Mwalimu anasema
kuimarishwa kwa huduma za uchunguzi na matibabu ya moyo nchini kumesaidia
kupunguza asilimia 95 ya wagonjwa waliokuwa wanapewa rufaa kwenda nje ya nchi
kufuata matibabu. Mwongozo migahawani Ummy anasema
pamoja na uimarishwaji wa huduma za matibabu sasa serikali inajikita katika
kuhakikisha jamii inapata elimu ya jinsi ya kujikinga kupata magonjwa hayo. Anasema ulaji
usiofaa bado ni changamoto katika mapambano dhidi ya magonjwa yasiyo ya
kuambukiza hasa moyo, saratani na figo. “Matumizi ya
vyakula vilivyowekwa chumvi nyingi, mafuta mengi na sukari nyingi ni miongoni
mwa visababishi vinavyotajwa kuchangia mtu kupata magonjwa hayo. “Tunafikiria
kuandaa miongozo mbalimbali itakayoelekeza kiwango cha chumvi, sukari na mafuta
kinachopaswa kutumika kwenye vyakula hasa vya migahawani ili kuongeza nguvu ya
kuwakinga wananchi. “Nilikuwa nchini India nimeona wenzetu wana miongozo, tukaona ni jambo zuri,” anasema