*Vijana wa miaka 20 hadi 40, waathirika wakubwa *Utafiti wa Ocean Road 2008, alisema 90 kansa ya koo wanaume, asilimia 10 wanawake. *Ocean Road kuna ongezeko la wagonjwa wa saratani ya koo 511 ndani ya kipindi cha miaka 12. *Mama mwenye virusi vinavyosababisha saratani hiyo akijifungua anaweza kumuweka mtoto kwenye hatari  VERONICA ROMWALD – DAR ES SALAAM IKIWA wewe ni miongoni mwa watu wanaopenda kushiriki
mapenzi kwa njia ya mdomo (kunyonya sehemu za siri za mwezi wako), unapaswa
kutambua kwamba unajiweka kwenye hatari ya kuishia kupata saratani ya koo. Akizungumza na MTANZANIA katika mahojiano maalumu
hivi karibuni, Daktari Bingwa wa Idara ya Upasuaji wa Magonjwa ya Masikio, Pua,
Koo na Vivimbe vya Kichwa wa Hospitali ya Taifa Muhimbili, Tawi la Mloganzila
(MAMC), Godwin Mfuko, alifafanua kwa kina juu ya suala hilo. Alisema watu wanaojihusisha na ngono kwa njia hiyo wana uwezekano mkubwa wa kupata ugonjwa uitwao kitaalamu Recurrent Laryngeal papillomatosis (RLP). “Hii ni aina nyingine ya ugonjwa ambao unafanana na
saratani, lakini si saratani moja kwa moja, unaweza kugeuka kuwa saratani ikiwa
mtu hatapata matibabu yanayostahili kwa wakati. “Yaani unakuta kuna vivimbe vingi vimeota kooni, lakini
vyenyewe si saratani, vivimbe hivyo hukaa kama mfano wa vioto (majani) pale
kooni na hivyo kumfanya mhusika ashindwe kupumua vizuri. “Ikiwa mgonjwa hatapatiwa matibabu mapema, ile
‘infection’ (maambukizi) inaweza kupenya kwenye chembe chembe hai za mwili na
hivyo kugeuka kuwa saratani, tunapokea watu wengi wanaougua ugonjwa huu hivi
sasa,” alifafanua. Watoto nao waugua Bingwa huyo wa Mloganzila alisema katika kliniki zao
wanapokea zaidi watoto kati ya miaka miwili hadi minne na vijana kuanzia umri
wa miaka 20 hadi 40, wanaokabiliwa na ugonjwa huo. “Watoto hupata maambukizi kutoka kwa mama zao wakati wa
kuzaliwa kwa njia ya kawaida, ikiwa mama ana maambukizi ya kirusi cha Human
Papilloma (HPV) ukeni, huweza kumuambukiza mtoto wake wakati wa kujifungua,”
alibainisha. Alisema kwa upande wa vijana wa miaka 20 hadi 40, katika
kipindi hicho wanakuwa kwenye hatari ya kupata maambukizi hayo kwani ndicho
kipindi ambacho wengi huanza kushiriki ngono.  “Ugonjwa huu
hutokana na maambukizi ya kirusi hicho cha HPV ambacho hukaa sehemu za siri na
ndicho ambacho husababisha saratani ya shingo ya kizazi kwa wanawake,”
alibainisha. Wengi hutibiwa kama pumu  Dk. Mfuko alisema watoto wengi wanaowapokea katika
kliniki yao huwa wamepitia na kutibiwa kwenye hospitali mbalimbali kama
wagonjwa wa pumu. “Nimeeleza awali kwamba, mtoto anakuwa kwenye hatari ya
kupata ugonjwa huu kama mama ana maambukizi ya HPV ukeni, anapozaliwa kwa njia
ya kawaida. “Watoto wengi wanaokabiliwa na ugonjwa huu, dalili ya
kwanza ambayo huonesha ni pale wanapofikisha umri wa miaka miwili, hushindwa
kupumua vizuri, ndiyo maana utaona wengi hutibiwa kama pumu, lakini
tunapowachunguza tunakuta wana vinyama vimeota kama majani kooni. “Majibu ya vipimo hutueleza wanaugua RLP, kwa kawaida
vinyama hivyo vinavyokuwa vimeota, vinapokatwa huwa na tabia ya kuota tena,
mgonjwa anaweza kufanyiwa upasuaji hata mara 30, unakuta vinajirudia kuota,”
alisema. Alisisitiza kuwa kimsingi jamii inapaswa kuelewa kwamba,
ngono kwa njia ya mdomo pekee (kunyonya sehemu za siri) hakusababishi mtu
kupata saratani hiyo moja kwa moja. “Isipokuwa kuna huo uhusiano wa karibu na mtu anakuwa
kwenye hatari zaidi ya kupata saratani ikiwa huyo anayeshiriki naye ana
maambukizi ya kirusi hicho cha HPV,” alisema. Alisema wapenzi wanaponyonyana sehemu za siri ikiwa mmoja
ana maambukizi ya kirusi hicho, huingia kinywani na kwenda moja kwa moja katika
chembe chembe hai za mwili. “Kwa hiyo ukiniuliza iwapo ngono kwa njia ya mdomo
inasababisha saratani, nitakwambia hakuna jibu la moja kwa moja, kwa sababu mtu
anaweza kupata maambukizi ya kirusi hiki lakini asipate saratani. “Atapata saratani ikiwa kirusi cha HPV kitaenda kuathiri
chembechembe hai za mwili na kuingiza vinasaba vyake na hivyo kuzigeuza tabia
yake na kuzifanya zikue bila mpangilio,” alifafanua. Kinachotokea “Hivyo, mtu akifanya ngono kwa njia hii hujiweka kwenye
hatari zaidi ya kupata saratani ya koo, kama yule anayemlamba anakuwa na
maambukizi ya kirusi hiki. “Kwa sababu akipata maambukizi ya kirusi hicho cha HPV
kikiingia mwilini mwake, kinaweza kwenda kuathiri chembechembe hai za mwili
zilizopo kooni. “Kirusi cha HPV kikiingia kooni kinaweza kuathiri
chembechembe hai za mwili na kusababisha ‘infection’, kirusi hiki kinapoingia
kwenye seli huingiza vinasaba vyake, ile seli ya mwili inageuka, inakuwa na
kinasaba cha kirusi hiki. “Hapo kirusi kinakuwa na uwezo wa kuanza kubadilisha ile
seli na hivyo kuwa saratani, tunajua tabia ya saratani inapoingia mwilini huwa
inabadilisha tabia ya seli. “Kitaalamu tunajua wazi seli za mwili huwa zinakua na
kugawanyika taratibu, lakini saratani inapoingia mwilini seli za mwili
huathirika na kuanza kukua kwa haraka na kugawanyika bila mpangilio. “Kwa sababu kile kirusi kinabadilisha kabisa ukuaji wa
seli ndiyo maana unakuta mtu ameota nyama kubwa shingoni, yale ni matokeo ya
kukua bila kudhibitiwa kwa zile seli za mwili,” alisema. Aliongeza: “Hata hivyo, uvimbe wa saratani unapoota mara
nyingi huwa unaweza usiwe na maumivu ya aina yoyote ile, lakini unakua
unaongezeka kwa kasi kuliko kawaida. Kijana anena Mariam Isaya (si jina lake halisi), Mkazi wa
Bunju, alisema hupendelea zaidi kushiriki ngono na mpenzi wake kwa njia ya
mdomo. “Huwa napata hisia zaidi nikifanya hivyo,
napenda mpenzi wangu anavyonieleza jinsi anavyojisikia pindi ninapomfanyia
kitendo hicho,” alisema. Alisema mpenzi wake pia huwa anashiriki naye
ngono kwa njia ya mdomo na kwamba, kila wanapokutana lazima wafanye kitendo
hicho. “Sina hakika na wala sijui kwamba kitendo hicho
kinaweza kutusababishia kupata saratani, tumeanza kufanya hivyo kwa muda mrefu
sasa na wala sifikirii na sidhani kama mpenzi wangu anafikiria kuacha, kuna
raha ya kipekee,” alisema. Imegawanyika Dk. Mfuko alisema saratani ya koo imegawanyika katika
sehemu mbili, ipo inayotokea katika koo la chakula na nyingine katika koo la
hewa. Alisema koo la chakula lipo katika sehemu ya juu na mwendelezo
wake huishia kwenye tumbo la chakula na kwa upande wa koo la hewa lenyewe
huunganika hadi kwenye mapafu. “Mtu akifanya ngono kwa njia ya mdomo anaweza pia kupata
saratani kwenye kinywa, sehemu ya nyuma ya ulimi, sehemu ya juu au eneo lolote
hadi kwenye koo,” alibainisha. Aliongeza: “Hizi saratani za koo la chakula nazo
zimegawanyika katika sehemu kuu tatu, ipo ambayo inahusisha zile zinazogusa
misuli ambako ‘vocal cord’ (sauti) ndiko huwa zinatoka. “Ipo ambayo hutokea katika eneo la chini ya zile ‘vocal
cord’ na nyingine hutokea eneo la juu, zote zinaweza kuwa na dalili
zinazoshabihiana,” alibainisha. Utafiti wa Ocean Road Daktari huyo alisema mwaka 2008 hadi 2011 Taasisi ya
Saratani Ocean Road (ORCI), ilifanya utafiti uliohusisha wagonjwa kati ya 87
hadi 90 wa saratani ya koo ambao walilazwa kwa matibabu katika kipindi hicho. Alisema matokeo ya utafiti huo yanaeleza karibu asilimia
90 ya wagonjwa waliokuwa wamepata saratani hiyo, walikuwa wanaume, wanawake
walikuwa asilimia 10 tu. “ORCI walifanya utafiti huo kuangalia matokeo ya tiba,
aina ya saratani na sehemu gani ya koo ilikuwa imeathirika kwa wagonjwa hao,
waliangalia visababishi vitatu, walihoji iwapo walikuwa ni wavutaji sigara,
watumiaji wa pombe au vyote viwili kwa pamoja. “Matokeo yao yanaonesha karibu asilimia 70 walionekana
walikuwa wanatumia pombe na sigara, asilimia 12.5 walikuwa watumiaji wa sigara
pekee na asilimia 18 walikuwa watumiaji wa pombe, katika utafiti huo hawakuhoji
kabisa kuhusu ngono kwa njia ya mdomo,” alisema. Tafiti ya Marekani Dk. Mfuko alisema, nchini Marekani waliwahi kufanya
utafiti na kugundua kwamba asilimia 35 ya wagonjwa wenye saratani ya koo nchini
humo, wana ‘infection’ ya kirusi hiki cha HPV. “Kule ngono kwa njia hii ni jambo la kawaida, maana yake
ni kwamba kati ya watu 100 wenye saratani ya koo watu 35 wana maambukizi ya
kirusi hiki cha HPV,” alifafanua. Aliongeza: “Inaonesha kwamba ingawa inawezekana si kirusi
hiki kiliwasababishia moja kwa moja kupata saratani, lakini kwa utafiti wa
Marekani inaonesha watu wanaokunywa pombe wapo kwenye hatari zaidi ya kupata
saratani hiyo kuliko wasiotumia. Dalili Bingwa huyo wa Mloganzila alisema, miongoni mwa dalili za
awali kwamba mtu anakabiliwa na saratani hiyo, ni kupata sauti inayokwaruza,
maumivu wakati wa kumeza chakula, shida ya kupumua au maumivu ya koo. “Mtu akipata shida ya kupumua anakuwa anapata shida
akivuta hewa ndani huwa inatoa sauti fulani kwa sababu ile sehemu inakuwa
imeziba,” alisema. Aliongeza: “Ikiwa saratani ipo kwenye koo la hewa mgonjwa
hupumua kwa shida, sauti haitoki vizuri au sauti inakuwa inatokea kwa ndani
pindi anapovuta hewa (stridor).  “Ili kumsaidia mgonjwa wa aina hii huwa inabidi tumfanyie
upasuaji wa kutengeneza njia mbadala ya kupitishia hewa, kwani tukimwacha
anaweza kukosa hewa na kupoteza maisha,” alisema. Alifafanua, ikiwa ni saratani imeshambulia katika koo la
chakula mgonjwa hushindwa kumeza chakula vizuri au hupata maumivu makali wakati
wa kumeza. Hatari zaidi Alisema saratani inayohusisha koo la chakula ni hatari
zaidi kwani sehemu hiyo ni pana, hivyo dalili huchelewa kujionesha na huanza
kujitokeza wakati tayari ikiwa imeshasambaa sehemu kubwa kuliko saratani ya koo
la hewa. “Mara nyingi saratani ya koo la hewa hugundulika mapema
kwa sababu inapoanza tu mara nyingi sauti huwa inashindwa kupita, hivyo mtu
anapokuja hospitalini anagundulika mapema na kupatiwa matibabu mapema, anapona. “Lakini kwa upande wa koo la chakula  kwa sababu dalili huchelewa kujitokeza, wengi
huja hospitalini wakati tayari inakuwa imeshaanza kusambaa na ikiwa katika
hatua za juu (tatu na nne) ambazo kwa kawaida huwa ngumu kutibika,” alisema. Aliongeza: “Saratani ya koo la chakula ikisambaa mno
huweza pia kuathiri koo la hewa, wakati mwingine pia huweza kusababisha tezi
zilizopo kooni nazo kuvimba. Uchunguzi  Bingwa huyo alisema huwa wanalazimika kuchukua sampuli ya kinyama kutoka kwa mgonjwa na kwenda kukichunguza maabara ambako huwa na uwezo wa kujua ni aina gani ya saratani (koo la chakula au la hewa) na imefikia hatua gani. “Tunashirikiana kwa ukaribu na wataalamu wenzetu wa
Taasisi ya Saratani Ocean Road (ORCI),” alibainisha. Wanaume  “Kundi la wanaume ndilo lililopo kwenye hatari zaidi
kupata saratani hii ikilinganishwa na wanawake kwa sababu kuu mbili, kundi hili
ndilo linawatumiaji wengi wa pombe na sigara. “Hata idadi ya wanaokuja kliniki kwa matibabu tunaona
wengi ni wanaume watu wazima kuanzia umri wa miaka 50 na kuendelea,”
alibainisha. Alisema japo katika utafiti ule wa ORCI hawakuhusisha
ngono kwa njia ya mdomo, waliangazia zaidi matumizi ya pombe na sigara, hivi
sasa kuna utafiti ambao tunafanya. “Tunapochukua historia zao huwa tunawauliza iwapo wamewahi kushiriki ngono kwa njia ya mdomo, bado utafiti huo unaendelea utakapokamilika tutatoa matokeo yake,” alibainisha. Itaendelea Kesho..