Na AVELINE KITOMARY
 “SITASAHAU siku ambayo nilijifungua mtoto wangu wa kwanza katika hospitali moja hapa jijini Dar es Salaam. Baada ya kujifungua mtoto yule, wahudumu walinitelekeza wakaniacha nisijue la kufanya.  “Kwa sababu ya uchovu wa kujifungua, nilijikuta napitiwa na usingizi, ilipofika saa tisa usiku nilishtuka kutoka usingizini na kuona mtoto wangu akiwa amezidiwa na kubadilika rangi na kuwa wa kijani, niliogopa mno.  “Nilivyoona hivyo nikatoka haraka huku nikikimbia kuelekea kule walikokuwa manesi, nilipofika niliwakuta wakiwa wamelala, nikawaamsha na kuwaambia wakamuone mtoto wangu amebadi lika rangi,” hii ni kauli ya Clara Mboya, mama aliyekumbwa na madhila wakati wa kujifungua mtoto wake wa kwanza.  Licha ya kuwa mama wa watoto wa tatu sasa, uzazi wa mtoto wake wa kwan- za umemuachia kumbukumbu isiyofutia akilini mwake kutokana na changamoto alizokutana nazo wakati wa kujifungua. Clara anasimulia namna alivyoshikwa uchungu wa mtoto wake huyo wa kwanza na kufikishwa hospitalini (hakutaja jina la hospitali), lakini alivyofika na kupimwa akaambiwa njia ya uzazi bado haijafunguka.  Jambo la kushangaza ni kwamba, licha ya kutoka mbali hadi kuifikia hospitali hiyo, alipofika hakupata ushirikiano wowote kutoka kwa muuguzi wa zamu, ambaye kwa makusudi hakutaka kumpa kitanda ili apumzike, badala yake alim- wambia arudi nyumbani.  Anasema muuguzi huyo alimwambia kuwa njia yake haijafunguka hivyo anatakiwa kurudi nyumbani na arudishwe kesho yake.  Anabainisha kuwa kwa kauli hiyo ya nesi walijikuta hawana namna yoyote zaidi ya kurudi nyumbani licha ya kwamba muda ulikuwa umekwenda ili kuwa ni majira ya saa kumi jioni.  “Niliendelea kuumwa tumbo na mgongo, usiku mzima nilikosa usingizi huku nikijisikia vibaya, nilivumilia maumivu hayo hadi kulipokucha tukaanza safari ya kurudi tena hospitalini.  “Tulivyofika nikamkuta yule yule nesi ambaye nilikutana naye jana yake  akanirudisha nyumbani, nikamwambia
bado naumwa tangu jana, akanipima
tena akasema bado njia haijafunguka.
 “Yule mama niliyeambatana naye
kwenda hospitalini akamwambia yule
nesi kwamba sasa hivi harudi nyumbani,
tunaomba kitanda apumzike na kama ni
mazoezi basi niendelee kuyafanya nikiwa
hapo,” anaeleza Clara.
 Hata hivyo, anasema baadaye alipata kitanda huku akiendelea kufanya mazoezi hadi ilivyofika saa kumi ambapo uchungu ulianza kuchanganya na ku- pelekwa sehemu ya kujifungulia (leba).  “Nilivyofika leba bado sikupatiwa hu- duma nzuri, nilikuwa nikiwaita manesi hawaji hasa ukizingatia kuwa walikuwa wawili tu, yaani ilikuwa unaita hadi unachoka hawaji mwishowe nikanyamaza.  “Nilikuwa najisikia kujifungua lakini
ukimwita nesi haji, mwishowe niliishiwa
nguvu, kwa bahati nzuri akaja nesi
mmoja ambaye ni mwanamume, alikuwa
amemaliza zamu yake lakini sikusita
kumnweleza shida yangu.
 “Nilimuita akaniuliza shida yangu
nikamwambia naumwa hadi nahisi
kuishiwa nguvu,” anasimulia Clara.
 Anasema baada ya yule nesi kuonekana kumsikiliza, ilimlazimu kumuahidi fedha mara atakapomsaidia kujifungua salama.  Anasema hata hivyo, nesi huyo
alikataa ofa hiyo akiahidi kumsaidia bila
malipo licha ya kwamba muda wake wa
kazi ulikuwa umekwisha.
 “Namshukuru alinisaidia kwa kiasi
kikubwa hadi nikafanikiwa kujifungua
salama. Alikuwa akiniminya tumbo
kwa sababu nilishaishiwa nguvu kabisa,
sikuweza kufanya chochote bila msaada
wake.
 “Mtoto aalipotoka akaniambia yupo
vizuri na alilia kama ambavyoinatakiwa,
kwa kifupi hakuwa na shida yoyote.
 “Aliponikabidhi mtoto wangu
aliniambia nipumzike hadi kesho yake
asubuhi nitakapopata ruhusa ya kurudi
nyumbani,” anaelezea Clara.
 Clara anasema changamoto hazi  kuishia hapo kwani baada ya mtoto
kuzaliwa maziwa yalikuwa hayatoki
hali iliyosababisha mtoto alie mara kwa
mara.
 “Mtoto alikuwa analia muda wote,
nawaita manesi na kuwaambia kuwa
mwanangu analia na huu ni uzazi wangu
wa kwanza, maziwa hayatoki sijui la
kufanya lakini hawakujali.
 “Nilijaribu kuomba nisaidiwe maziwa
hata ya kopo ili nimpe mtoto anyamaze
lakini sikupata msaada wowote, badala
yake waliniambia kuwa anaweza kukaa
hadi kesho asubuhi bila kula chochote
na asipate shida.
 “Kwa kuwa sikuwa nafahamu cho-
chote, niliwasikiliza na kuona kawaida,
nilijaribu kuminya maziwa kama yata-
toka lakini sikufanikiwa, nikaacha.
 Anasema baada ya mtoto kulia kwa
muda muda mrefu, ndipo akabadilika,
aliwaita manesi na kuwaeleza ndipo
wakaanza kuangalia mafaili na kadi
yake.
 “Baada ya hapo wakaniambia
niwasubiri watakuja, nilikaa kitandani
kuwasubiri huku natetemeka, mara
wakaja kumchukua.
 “Asubuhi akaja nesi mwingine
tofauti na wale wa usiku. Aliniuliza
unajisikiaje nikamwambia nimeishiwa
nguvu natetemeka, akaniambia kwani
umetoka damu nyingi nikamwam-
bia sijui, akaniambia sawa nyanyuka
twende ukamwone mtoto wako.
 “Nilipofika nilimkuta amewekewa dripu na wakaniambia kuwa wamemchoma sindano hivyo natakiwa kulipia.  “Niliwaambia kwamba kwa wakati ule sikuwa na fedha, maana hata begi langu nilikuwa silioni kwahiyo hela italipwa kesho na baba yake atakapokuja, akasema Sawa,” anasimulia Clara.  Anaeleza kuwa alivyorudi kitandani
akawa anatafakari sababu za mtoto
wake kuugua na kubadilika rangi.
 “Ni kwanini wamenipa huduma
mbaya? Ukizingatia kuwa ilikuwa ni
hospitali binafsi, nililipia fedha nyingi
si kwamba nilikuwa natibiwa bure,
 maswali haya yote yalikosa majibu,”
anahoji.
 “Baadae nilitakiwa kwenda kum-
nyonyesha mwanangu, lakini nilipofika
sikumkuta yule mhudumu wa awali,
niliposimama mlangoni kumsubiri aka-
ja, akaniuliza wewe ni nani nikamtajia
jina langu na la mtoto wangu akasema
kanisubiri nitakuja kukuita.
 “Nilimsubiri lakini hakuja, baadae
akaja nesi mwingine akaniuliza wewe
ndio fulani, nikamwambia ndio mimi,
akaniambia nieleze jinsi ulivyofika hadi
kujifungua… nikamweleza,” anasema.
 Anasimulia kuwa baada ya
nesi huyo kupata maelezo yake
akamuuliza.”Nani wamekuja hadi sasa,
nikamwambia mume wangu amekuja
yuko nje, akaniambia nikamwite ili
twende ambako mtoto alikuwa ame-
pelekwa.
 “Tulivyofika nikaambiwa mtoto
wangu amefariki, nililia kwa uchungu,
mume wangu alikuwa amekuja na
bahasha aliitupa pale pale akaondoka
zake,” anaeleza huku akifuta machozi.
 WANAWAKE WANATAKA NINI?
 Clara anasema suala la uzazi linahi-
taji huduma nzuri na wahudumu kuwa
karibu na wazazi.
 Kwa wanawake wengine hili
limedhihirika baada ya Muungano
wa Utepe Mweupe na Uzazi Salama
Tanzania (White Ribbon), kufanya
kampeni katika maeneo mbalimbali
nchini.
 Kampeni hizo zilizofanyika katika
mikoa ya Arusha, Dar es Salaam,
Dodoma, Kilimanjaro, Lindi, Mara, Mt-
wara, Mwanza, Shinyanga na Tabora,
ilihusisha wanawake na wasichana
110,000 kutoka mikoa hiyo.
 Kwa mujibu wa Mratibu wa utepe
huo, Rosemary Mlaya, katika kampeni
hizo wanawake hao waliainisha map-
endekezo 10 waliyotaka yawepo katika
huduma za uzazi.
 Anasema asilimia 8.99 ya wanawake
walipendekeza upatikanaji wa damu
 salama inayotolewa bure, kuongezwa
kwa vifaa na vitendea kazi vya kujifun-
gulia.
 “Asilimia 8.61 wanahitaji huduma za
uzazi zenye heshima na utu ambazo
pia ni rafiki na watoa huduma wenye
adabu. Asilimia 7.56 walihitaji huduma
zilizoboreshwa, ustawi na afya ya
uzazi.
 “Asilimia 7.32 walihitaji kuongezwa
kwa vituo vya afya, vinavyofanya kazi
kwa ukamilifu na viwe karibu na kina
mama na wasichana huku asilimia 7.17
wakihitaji ushauri nasaha na ufahamu
kuhusu afya ya uzazi.
 Mlaya anasema kitu kingine amba-
cho walikuwa wanakihitaji, asilimia
7.03 ya wanawake ni taarifa kuhusu
uchungu na kujifungua na uwapo wa
watoa huduma wakati wote.
 “Wengine asilimia 5.41 walitaka kuongezwa watoa huduma wenye stadi na mazingira mazuri ya kazi kwa watoa huduma, wengine asilimia 4.41 walihitaji upatikanaji wa maji safi na vyoo safi na asilimia 4.18 walitaka uwapo wa vitanda, mashuka na magodoro,” anabanisha Mlay.  Anasema Novemba mwaka jana, matokeo ya kampeni hiyo yaliwasilishwa bungeni ambapo jumla ya wabunge 60 wanaounda kikundi cha wabunge wabobezi wa masuala ya uzazi salama walishiriki, ikiwa ni pamoja na Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto.  TAMKO LA SERIKALI
 Katika kipindi cha miaka mitano,
serikali imekuwa ikiendelea na ujenzi
wa majengo maalum ya mama na mto-
to katika hospitali za rufaa ikiwamo
Mwananyamala.
 Hatua hiyo inalenga kuboresha hu-
duma ili kupunguza vifo vitokanavyo
na uzazi. Mkurugenzi wa Huduma za
Kinga wa Wizara ya Afya, Maendeleo
ya Jamii Jinsia Wazee na Watoto, Dk.
Leonard Subi, anasema utafiti mdogo
uliofanywa hivi karibuni unaonesha
 vifo vitokanavyo na uzazi vimepungua
kutoka 1,744 mwaka 2018 hadi kufikia
1,657 kwa mwaka 2019.
 Dk. Subi anasema sababu za kupun-
gua kwa vifo hivyo ni baada ya serikali
kuendelea kuboresha huduma za afya
ili kila mtu apate huduma bora hivyo,
mwananchi kupata huduma ni haki
yake.
 “Katika kipindi cha miaka minne,
serikali imeweza kujenga hospitali 70
ambapo miaka zaidi ya 50 ya uhuru
kulikuwa na hospitali 77.
 “Katika kila mkoa mpya tumejenga
hospitali na vituo vya afya 540 na
vingine kukarabatiwa.
 “Tumeboresha Miundombinu ya vi- tuo vya afya 361 lengo letu ni kuwasikiliza wanawake wanachotaka hivyo, idadi ya kina mama wanaojifungulia vituo vya afya imeongezeka, mwanzo ilikuwa asilimia 63 lakini sasa wamefikia asilimia 79,” anabainisha Dk. Subi.  Anasema upatikanaji wa dawa
umeongezeka ambapo sasa hivi dawa
muhimu zinapatikana kwa asilimia 94
huku chanjo zinapatikana kwa asilimia
98.
 “Ongezeko hilo limetokana na
kuongezwa kwa bajeti ya dawa kutoka
Sh bilioni 30 hadi Sh bilioni 270.
 Pia anasema serikali itachukulia kwa uzito vitu ambavyo wanawake wa navitaka ili waweze kufurahia huduma za uzazi ikiwamo mazingira bora.  “Hivyo, vitu ambavyo wanawake
wanataka tutavichukua na kuvifanyia
kazi, tunataka wanawake wafurahie hu-
duma za uzazi kwa sababu ni sehemu
muhimu zaidi ya mwanzo wa binada-
mu, tutafuatilia mambo yote ikiwamo
hilo la kuongeza wahudumu wa afya,”
anaeleza Dk. Subi.
 Pia anasema kwa kushirikiana na Taasisi ya Taifa ya Magonjwa ya Binadamu (NIMR), Ofisi ya Taifa ya Takwimu (NBS) na taasisi zingine za serikali na zisizo za kiserikali wa natarajia kukamilisha utafiti wa vifo vitokanavyo na uzazi.  