HASSAN DAUDI NA MITANDAO NI miezi 15 tu imepita tangu alipoingia madarakani
kukikalia kiti cha Jacob Zuma aliyejiuzulu na sasa Rais Cyril Ramaphosa
anakabiliwa na changamoto ya kuingia Ikulu kwa njia ya kupigiwa kura na
wananchi wa Afrika Kusini katika Uchaguzi Mkuu unaotarajiwa kufanyika Mei 8,
mwaka huu. Zuma, ambaye Ramaphosa alikuwa makamu wake kwa kipindi
cha miaka minne, aliachia ngazi mwanzoni mwa mwaka jana, ingawa kwa wachambuzi,
lengo lilikuwa ni kukisaficha Chama tawala, African National Congress (ANC),
kilichoonekana kupoteza mvuto kutokana na kashfa za rushwa. Haijasahaulika kuwa kipindi hicho kilishapoteza viti
vingi katika Uchaguzi Mdogo wa mwaka 2016 na tafiti hazikuficha kuwa umaarufu
wa ANC ulishuka hadi asilimia 54, ikitabiriwa kuwa ingefikia asilimia 50 mwaka huu
endapo kiongozi huyo angebaki Ikulu. Kwa kipindi kifupi alichokaa madarani, Rais Ramaphosa ameweza
kusimama imara kukabiliana na upinzani wa kutosha kutoka kwa vyama viwili; Democratic
Alliance (DA) na Economic Freedom Fighters (EFF) kinachoongozwa na Julius
Malema. Licha ya kuingia madarakani akikabiliwa na mzigo mzito
wa kuisaficha ANC iliyochafuliwa na miaka tisa ya uongozi wa Zuma, ni wazi Ramaphosa
ana kila sababu ya kujivunia kuelekea Uchaguzi Mkuu wa wiki ijayo, hilo
likithibitishwa na  utafiti wa hivi
karibuni. “Tunakwenda katika uchaguzi na sijui matokeo yatakuwaje
lakini nakwenda nikiwa najiamini sana… Najua nitaibuka na ushindi mnono,”
anasema Ramaphosa. Majibu ya utafiti yameonyesha kuwa anakwenda kwenye
uchaguzi akiwa kifua mbele kwani anakubalika kwa asilimia 60, akiwaacha mbali
wapinzani wake, Mmusi Maimane wa DA asilimia 42 na Malema asilimia 38. Mwaka
jana, utafiti mwingine wa Chuo Kikuu cha Johannesburg ulionyesha kuwa asilimia 55
ya watu 3 431 walikuwa na imani na Ramaphosa. “Cyril Ramaphosa alipoingia madarakani tu, nilianza
kugundua kuwa kuna mabadiliko yatatokea. Ni rahisi kumwamini, ni tofauti na Zuma.
Aliposema anataka kujenga nyumba, wala sikuwa na shaka naye, nilisema atafanya
hivyo.” anasema Tshepo Dichaba mwenye umri wa miaka 19, ambaye ni kinyozi mjini
Alexandra. Tukio lililoonekana kuwavutia wengi ni lile la Rais
Ramaphosa kusitisha mkutano wake wa kampeni na kukimbilia mjini Alexandra
ambako kulikuwa na maandamano ya kulalamikia hali ngumu ya maisha, jambo
lililoonekana kuwakuna wengi. “Ramaphosa ni bora kuliko Zuma. Wakati wa Zuma, ni
rushwa tu. Kipindi kile matatizo matupu. Kwa sasa mambo mazuri.” anasema
mwananchi mwingine, Thomas Lidebawe (64) Hata hivyo, wakati mambo yakionekana kuwa mazuri kwake, bado
wachambuzi wanaiona ANC kuwa ni tanuri kwa Rais Ramaphosa hata kama atashinda
Uchaguzi Mkuu wa mwaka huu. Tangu mwaka juzi, kumekuwapo na mpasuko ndani ya chama
hicho, chanzo kikubwa ikiwa ni baadhi ya vigogo, ambao ni rafiki wa Zuma,
kutoridhishwa na kitendo cha Ramaphosa kukikalia kiti cha urais. Kuna shaka kuwa wengi wao wanashikilia nyadhifa za juu
ndani ya ANc, wakiwa na utajiri na nguvu kubwa ya ushawishi, hivyo huenda
wakamwangusha Ramaphosa wakati wa kura za ndani ya chama mwaka 2022, kwa maana
ya kumzuia kumalizia awamu yake ya pili madarakani. Akilizungumzia hilo, mchambuzi wa siasa kutoka Chuo
Kikuu cha Free State, Sethulego Matebesi, ambaye anaamini Ramaphosa ndiye rais
bora kuwahi kutokea nchini Afrika Kusini tangu kuondoka madarakani kwa mzee
Nelson Mandela mwaka 1999, anasema: “Hatari iliyopo haitatokana na uchaguzi huu (wa mwaka
huu). Hatari ya Afrika Kusini ni kile kitakachotokea katika uchaguzi wa ndani
wa ANC. Hakuna uhakika kwamba Cyril Ramaphosa atarejea baada ya miaka mitano
kumalizia awamu yake ya pili.” Hakuna siri kwamba uteuzi wa Barala la Mawaziri lake
lililowatema vigogo 13 waliokuwa wakifanya kazi chini ya Serikali ya Zuma ulimuongezea
maadui kwa kiasi fulani ndani ya ANC, ikielezwa kuwa hata Zuma anacheza kiaina
kila ya mlio wa ngoma anaousikia ANC kupitia kwa vibaraka wake wanaoendeleza
mapambano ya chini kwa chini dhidi ya Ramaphosa.  Si tu kukabiliana na wabaya wake ndani ya ANC, pia
Ramaphosa anakabiliwa na mtihani mzito wa kuitambulisha upya taswira ya chama
hicho kwani tayari kimeonekana kupoteza ushawishi wake mbele ya wananchi walio
wengi. Mfano mzuri katika hilo ni kile alichokisema mwananchi
aliyejitambulisha kwa jina la Jacob Mpho (34). ambaye hakuficha kuwa atakwenda
kupiga kura kwa ajili ya Ramaphosa tu na si mapenzi yake kwa ANC. Utafiti wa Taasisi ya IRR (Institute of Race Relations)
umeweka wazi kuwa ushawishi wa ANC kuelekea Uchaguzi Mkuu umeshuka kwa asilimia
11, ingawa bado kimeendelea kuwa juu ya DP na EFF. Kwamba ANC itaambulia asilimia 51 ya kura zote, tofauti
na ilivyokuwa mwaka 2014, ambapo iliweza kuibuka na ushindi mnono wa asilimia
62.15. “Kufikia Desemba (mwaka jana), kwa msaada wa Cyril
Ramaphosa, ANC imeweza kurejesha kwa kiasi fulani imani iliyokuwa imepotea
chini ya Jacob Zuma. Hiyo imetokana na mambo mawili aliyofanya Ramaphosa:
Uongozi bora na ukali wake dhidi ya vitendo vya rushwa,” inaeleza ripoti ya
utafiti huo. Mbunge wa Chama cha DA, Makashule Gana, aliongeza kuwa
rushwa na ahadi zisizotimia wanazopewa wananchi ndiyo sababu ya ANC kupoteza
ushawishi wake. “… Tatizo la ANC si Jacob Zuma. Ni taasisi yote kwa ujumla
wake. Mwaka 1994, tulimpigia kura Nelson Mandela, halafu akaja Thabo Mbeki,
halafu Jacob Zuma lakini  hakuna yeyote
aliyeleta mabadiliko,” anasema Aubrey Kutlawano, mwananchi aliyehudhuria
mkutano wa kampeni za Rais Ramaphosa. Kutlawano mwenye umri wa miaka 42 anaongeza kuwa uamuzi
wake ni kutopiga kura katika Uchaguzi Mkuu wa mwaka huu kwani haoni faida yake.
“Ni watu wanaofanya kazi kwa ajili ya matumbo yao,” anasisitiza. Katika hatua nyingine, suala la watuhumiwa wa rushwa
kutohukumiwa nalo limekuwa likilalamikiwa. Ni kama alivyosema mpinzani mkubwa
wa Ramaphosa katika Uchaguzi wa mwaka huu ambaye anakiwakilisha Chama cha DA,
Mmusi Maimane. “Tunasema wazi kabisa, hatuwezi kuishi katika nchi ya rushwa na
hakuna anayehukumiwa,” anasema. Itakumbukwa kuwa kauli hiyo ya Maimane wakati wa
kampeni, ikimlenga Katibu Mkuu wa ANC, Ace Magashule, ambaye anatajwa
kujihusisha na rushwa.  “Kwa kipindi cha mwaka mmoja na nusu sasa, tulifungua
mashitaka dhidi ya Magashule… Waafrika Kusini hawawezi kupigia kura wala
rushwa…” aliongeza Maimane.