LEONARD MANG’OHA -ALIYEKUWA MISUNGWI WAKATI
Mkataba wa Kimataifa wa Haki za Mtoto wa (ICRC) ukitimiza miaka 30 tangu
kupitishwa kwake mwaka 1989, bado jamii inakabiliwa na changamoto nyingi za
kufikia malengo yake.  Mkataba huo unalenga kuhakikisha kila mtoto anakuwa
na haki ya kuishi katika mazingira mazuri na kupata chakula bora, haki ya
kukua, kupata elimu bora na kucheza, haki ya ulinzi kutoka kwa wazazi, walezi,
jamii na serikali dhidi ya udhalil­ishaji wa aina yoyote na kushiriki katika
masuala yote yanayomhusu.  Ili kufanikisha kufikiwa kwa malengo ya ICRC, nchi
zilizoridhia mkataba huo zilitakiwa kuhakikisha kuwa na mifumo ya kisera na
sheria inayozingatia haki hizo.  Ni kutokana na mkataba huo, ambao Tanzania iliuridhia
Julai 10, 1991, ulitoa msukumo wa kutungwa kwa Sheria ya Mtoto ya mwaka 2009
ambayo imeweka mifumo na taratibu za ulinzi wa haki za mtoto katika mazingira
ya Kitanzania.  Pamoja na kuridhiwa kwa mkataba huo, kutungwa kwa
Sheria ya Mtoto ya mwaka 2009 bila kusahau juhudi ambazo zimeendelea
kuchukuliwa na wadau mbalimbali nchini, bado jamii imeendelea kushuhudia
vitendo vya ukatili ua ukiuk­waji wa haki za watoto.  Mathalani, Ripoti ya Kituo cha Sheria na Haki za
Binadamu (LHRC), ya mwaka 2018, inaonesha ongezeko la vitendo vya ukatili dhidi
ya watoto kutoka 4,728 mwaka 2017 hadi 6,376 mwaka 2018. Ukiukaji huu pia
umeshuhudia ongezeko kubwa la ukatili wa kingono, hasa ubakaji na ulawiti.  Matukio hayo yameongezeka kutoka 759 katika kipindi
cha miezi sita ya mwan­zo ya 2017 hadi kufikia matukio 2,365 katika kipindi
kama hicho mwaka 2018.  Kwa
mujibu wa ripoti hiyo, asilimia 91 ya matukio ya ukatili dhidi ya watoto
yaliyoripotiwa na vyombo vya habari na kukusanywa na kituo hicho, yalikuwa ni
ya ukatili wa kingono. Katika takwimu hizo, asilimia tisa yalikuwa ni matukio
ya ukatili wa kimwili na kisaikolojia.  Mikoa
ya Mwanza, Dar es Salaam, Kili­manjaro, Mbeya, Iringa na Singida ilikuwa na
kiwango cha juu cha matukio hayo kati ya mikoa 10 iliyotembelewa na LHRC wakati
wa utafiti.  Utafiti
wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Watoto (UNICEF), mwaka 2011
unaonesha kuwa takribani asilimia 28 ya wasichana na asilimia 13 ya wavulana
wamefikwa na ukatili wa kijinsia kabla ya kutimiza miaka 18.  Pia
utafiti huo unaonesha kuwa karibu wasichana watatu kati ya 10 na mvulana mmoja
kati ya saba waliripoti kutendewa walau tukio moja la ukatili wa kijinsia kabla
ya kutimiza umri wa miaka 18.  Kuwapo
kwa matukio hayo kunakwen­da kinyume cha ibara ya 3(2) ya mkataba wa kimataifa
wa ulinzi wa mtoto wa 1989 ambao unayataka mataifa yote wana­chama kuhakikisha
kunakuwapo ulinzi na huduma bora na muhimu kwa ustawi wa mtoto.  Uchunguzi
uliofanywa na MTAN­ZANIA katika Wilaya ya Misungwi, hivi karibuni, umebaini
kuwapo kwa matukio kadhaa ya ukatili wa kijinsia dhidi ya watoto. Miongoni mwa
matukio hayo ni lililomhusisha mkazi wa kijiji cha Old Misungwi, Saddala
Sahaban (45), anayedaiwa kuwalawiti Emmanuel Juma na Yasin Hamis (si majina yao
halisi), huku akidaiwa kuwaelekeza wawafanyie vitendo kama hivyo watoto wenzao.
 WAZAZI
WASIMULIA ALIVYOBAINIKA  Sofia
Mabula (si jina halisi), mama mzazi wa Emmanuel, anadai kuwa aligundua mwanawe
anafanyiwa kitendo hicho baada ya kukamatwa shuleni akifanyiwa hivyo na Yassin
ambaye pia ni mwathirika wa vitendo hivyo.  Anasema
akiwa safarini, alipigiwa simu na kupewa taarifa za tukio hilo na baada ya
kufika ndipo walipobaini kuwa mtoto mwenzake waliyekamatwa naye alifundishwa na
Saddala.  “…
akamwambia na wewe uwe un­awafanyia watoto wengine hivi nilivy­okufanyia na
kweli mwanangu alikutwa anafanyiwa na huyo mtoto. Baada ya kukamatwa, alikuwa
anaficha ila wavulana wenzake wakamwambia kwanini unany­amaza unatudhalilisha
sisi watoto wa kiume wenzako.  “Nilipopigiwa
simu, nikawaambia liwekwe hadharani, lisiishie kuwapa watoto adhabu kwa sababu
lina madhara makubwa,” anasema Sofia.  Baada
ya suala hilo kufikishwa polisi ndipo mtoto huyo alimtaja Saddala na kuelezea
jinsi alivyokuwa akimtendea ki­tendo hicho kwa muda wa miaka mitatu.  “Mwanangu
ndiye alikuwa akitendewa kwa muda mrefu, yule mwingine nadhani alimtendea mara
moja au mbili. Mtoto ameharibiwa zaidi kisaikolojia hadi sasa nahangaika na
saikolojia ya mwanangu,” anasema Sofia.  Kutokana
na tukio hilo, mama huyo amelazimika kubadilisha ratiba za kazi zake ili
kumsimamia mwanawe kwa ka­ribu jambo linalokwamisha shughuli zake za
kujitafutia kipato.  “…
nikikaa hata saa moja sijamwona mtoto ninakuwa na mawazo, hata akienda shule
ninakuwa na mawazo, inaonekana ameanza kumchezea muda mrefu mimi sijui kwa
sababu nilikuwa nafanya bi­ashara nashinda huko,” anasema Sofia.  Anasema
licha ya Yassin kukamatwa shuleni akimtendea mwanawe kitendo hicho, alilazimika
kumsamehe yeye na familia yake kwa sababu alitambua kuwa hata yeye tayari
amepata shida.  “Wale
watoto wako chini ya umri wa miaka 18 hawaruhusiwi kupewe adhabu ya kufungwa
miaka kadhaa na kweli walivyo­soma nilijisikia kuumia, lakini nikasema siwezi
kupingana na sheria nikaridhika,” anasema Sofia.  Anaeleza
kuumizwa na kitendo cha mtuhumiwa kuachiwa huru miezi mich­ache tangu
alipohukumiwa kutumikia kifungo cha maisha jela.  “Wanasema
kwamba atatufanya nini sisi ni ukoo mkubwa najisikia vibaya kwa sababu na yeye
ana watoto pale shuleni alipokuwa anasoma mwanangu na hawa­jadhurika kwa
lolote,” anasema Sofia.  SADDALA
 Mtuhumiwa
katika kesi hiyo jinai namba 43 ya mwaka 2019, Saddala Shaban, anasema
wanafunzi wa shule hiyo walim­zoea kwa sababu alikuwa na shamba jirani na
shule, na kwamba anashangaa kitendo cha watoto kumtaja baada ya kukamatwa
wakitenda vitendo hivyo. “… mimi nina shamba kule karibu na shule wakawa
wanakuja kuchukua maembe, kukawa na mazoea hadi ikafikia hatua kwenye
mchakamchaka wananiimba nikawa kama babu yao.  “Sasa
yale mazoea tu, wamefanya mam­bo yao huko wakaniingiza na mimi humo ndiyo
yaliyonigharimu,” anasema Saddala.  Saddala
anasema kutokana na kutori­dhishwa na hukumu hiyo, aliamua kukata rufaa ambapo
Mahakama ya Rufaa ilimkuta hana hatia.  Mashahidi
waliotoa ushahidi katika kesi hiyo ni pamoja na Dk. Mussa Mishamo wa Hospitali
ya Wilaya ya Misungwi, Baraka Nestory, askari mwenye namba E.8001 D|CPL Wilson
na wengine watatu ambao majina yao yanahifadhiwa.  BABA
WA YASSIN  Hamis
Mabula (si jina lake halisi) baba mzazi wa Yassin, anasema kutokana na vitendo
hivyo, mwanawe alianza kuvijaribu kwa watoto wake wengine jambo lililowa­fanya
wamhamishie kwa mjomba yake ambako hakukuwa na watoto ili kuwanu­suru wenzake.  Wakati
wakiendelea kufuatilia mwenen­do wa mtoto huyo, ndipo lilipoibuka kumla­witi
Emmanuel.  “Sasa
sijui aliombwa au ni utundu wao, wazazi wote na wa yule aliyefanyiwa hivyo
tukaenda pale shuleni ndipo likaibuka suala la huyu Saddalla kwamba ndiye
anawachezea watoto wa shule.  Hamis
anadai kuwa baadhi ya walimu walitaka wazazi wakubaliane ili kumaliza suala
hilo kuepusha aibu. “Nilichukia na kama huyo bwana angekuwa karibu
tungerushiana hata ngumi,” anasema Hamis na kuongeza:  “Lakini
mwalimu mkuu alikuwa upande wangu, hakutaka ile kesi iishe kwa sababu hata kama
ni kijana wangu akikutwa ana matatizo kama ni kwenda kufungwa akaf­ungwe tu,
nikamwambia mwalimu mkuu twende polisi.  “Kesi
ikafunguliwa mtoto wangu akashi­takiwa na akahukumiwa kuchapwa viboko sikumbuki
ni vingapi. Baadaye, huyo mvu­lana akasema Saddala alishamwingilia mara nyingi
anampa mipira na pesa kidogo.  “Ikafunguliwa
kesi kati ya huyo mtoto na Saddala ambaye alihukumiwa vizuri tu akapelekwa
Butimba. Sasa hivi yule bwana yupo mtaani, sijui amefanya kitu gani aka­toka
gerezani, lakini kwa jinsi tulivyopele­leza anaharibu watoto wengi. “Hata
leo (hivi karibuni), ameanza kuvizia tena watoto, kwa hiyo inaonekana
ameathirika kisaikolojia hawezi kuacha na amerudi aendelee kufanya uhar­ibifu.
Nilikuwa sifikirii kwamba hili tukio limetokea kwangu, nilivyoletewa sikulala
nikawa najiuliza vipi haya matukio am­bayo tunayasoma kwenye Biblia hivi kweli
yametokea?anahojiHamis.  Hata
hivyo, Hamis anasema wakati tukio hilo linamtokea mwanawe aliamini ni kwa
sababu hakumlea yeye tangu akiwa mdogo.  Ustawi
wa jamii  Ofisa
Ustawi wa Jamii, Sidney Mdoe, ali­yekuwa akifuatilia kesi hizo anasema wakati
wa uendeshaji wa kesi kuna watu upande wa yule mtuhumiwa (Saddala) walione­kana
kufuatilia ile kesi wakiamini kwamba hakutenda kosa, lakini hakimu kutokana na
vielelezo na ushahidi wote uliotolewa mahakamani alitoa hukumu na kumfunga
kifungo cha maisha.  Sidney
anadai kuwa mtoto huyo pia ali­kuwa akiingiliwa na watoto wengine wawili ambao
ni wanafunzi wa Shule ya Sekondari Misungwi akiwamo mjomba wake aliyeku­wa
akilala naye. Vitendo hivyo vilimfanya Emmanuel aadhibiwe na bibi yake.  Anasema
mtoto mwingine aliyekuwa akimtendea Emmanuel vitendo hivyo alikuwa akimuita
aende kwao kuchukua CD za muzuki na wakati wa usiku wanaporudi ndipo humfanyia
vitendo hivyo anavyodai alimfanyia zaidi ya mara tatu.  Watoto
hao wote walihukumiwa kuchap­wa viboko na kisha wakaondolewa shuleni kutokana
na kosa hilo kwenda kinyume cha sheria na taratibu za shule.  HUKUMU
 Mei
14 mwaka huu, Saddala alihukumiwa kwenda jela maisha kwa kosa la kumlawiti
Yassin mwenye umri wa miaka 13.  Uamuzi
huo wa Mahakama ya Wilaya ulitolewa na Hakimu Mkazi Mfawidhi wa mahakama hiyo,
Eric Marley, baada ya kusikiliza shauri hilo ambapo upande wa mashitaka ulikuwa
na mashahidi saba.  Ushahidi
uliotolewa na marafiki wa Emmanuel pamoja na Dk. Mussa Mishamo, ambaye
alimfanyia uchunguzi wa kitabibu na kubaini kuwa njia ya haja kubwa ilikuwa
wazi kwa mm 12, huku mishipa ya haja kubwa ikiwa imefunguka kiasi cha kidole
cha kati kuingia bila shida.  Taarifa
zinaeleza kuwa miongoni mwa siku ambazo mtoto alifanyiwa vitendo hivyo
aliwaomba rafiki zake wamsindikize kwa mtuhumiwa kisha wao wakaondoka na
kumwacha hapo, siku iliyofuata aliwaeleza kuwa alilawitiwa na kupewa Sh 700.  KAULI
YA MWALIMU  Mwalimu
Mkuu Msaidizi wa Shule ya Msingi Misungwi, Hilda Magayana, anasema licha ya
kujitahidi kuhakikisha ulinzi wa watoto shuleni hapo ni vigumu kumlinda mtoto
anapokuwa ametoka katika mazingira ya shule.  “Lakini
pia kuna muda watoto wanatoka wanakwenda kula. Ule muda huwezi kujua wakati anakwenda
nyumbani anakutana na mangapi, lakini pia wanavyokuwa hapa shu­leni
tunajitahidi kadri ya uwezo wetu, lakini hatuna uzio,” anasema Mwalimu Hilda.  KAULI
YA DC  Mkuu
wa Wilaya ya Misungwi, Juma Sweda, anaonesha kutofurahishwa, pia kutofautiana
kwa uamuzi wa Mahakama ya Wilaya na ile ya Rufaa licha ya kukiri kuwa haki
ilitendeka katika kutoa hukumu.  Hata
hivyo, anasema kuwa hilo hali­wakatishi tamaa kwani wataendelea ku­pambana
kukomesha vitendo hivyo, huku akisisitiza wananchi wanatambua hatua wanazozichukua.
 “Hatuwezi
kuingilia mahakama, lakini inarudisha nyuma jitihada za mapambano ya kulinda
watoto,” anasema Sweda.  Anaongeza:
“Hatuwezi kuacha kwa sababu ya kesi moja, kesi nyingi tunafanya vizuri na
wananchi wametambua mchango wetu, polisi nao hawawezi kukata tamaa kwa sababu
hiyo cha msingi ni kwamba tunajifunza,” anasema Sweda.  Tayari
amewaelekeza waathirika wa tukio hilo ikiwa hawakuridhishwa na ua­muzi wa
Mahakama ya Rufaa wawasilishe taarifa kwa mwanasheria wa wilaya ili kuangalia
hatua zinazoweza kuchukuliwa ili kuhakikisha haki inatendeka. “Kama sisi viongozi
hatujaridhika na wao hawajaridhika na hatua, stahiki ziko wazi tutafanya hivyo
na wanasheria tayari tumewaelekeza wafanye hivyo ili kuhakik­isha haki
inatendeka, ni lazima tuwalinde watoto,” anasema Sweda.