Na CHRISTIAN BWAYA UNAJISIKIAJE
pale unapogundua watu unaowaheshimu wanayafahamu mapungufu yako? Chukulia umebaini
watu wanakuzungumza kwa namna inayoonesha kuwa una tabia zisizowapendeza.  Labda ni tabia yako
ya uvivu kazini. Watu wanasema una tabia ya kusubiri kusukumwa ili utekeleze majukumu
yako. Labda ni tabia yako ya kukosa uaminifu. Ukiaminiwa unatumia vibaya nafasi
hiyo.  Pengine ni vile
unavyoishi na watu. Watu wanasema wewe ni mtu mbinafsi usiyependa ushirikiano na
watu. Je, ukipata mrejesho kama huo kwa watu utachukua hatua gani?  Ukweli ni kwamba
hatupendi kusikia mapungufu yetu yakijadiliwa. Sababu ni kwamba tunafahamu pale
udhaifu wetu unapofahamika, wakati mwingine, heshima yetu mbele ya macho ya jamii
inakuwa shakani.  Ndiyo maana,
pamoja na kuwa wapo baadhi yetu hudai hawajali watu wanawaonaje na wanasema vipi
kinyume chao, lakini bado tunafahamu watu hawa hawa wakisikia mapungufu yao yanajadiliwa
wanajisikia vibaya.  Tena saa nyingine
wanajenga hadi uadui na watu hawa kwa sababu, kama nilivyotangulia kusema, wasingependa
kusikia watu wanawatazama kwa picha mbaya. Ukitafakari hayo,
unajiuliza, hivi ni kweli tunaamini hatuna mapungufu kama yanavyoonwa na wengine?
Je, ina maana tunafikiri tunajifahamu kuliko wanavyotufahamu watu wengine?  Ingawa tunapenda
kujitazama kama watu wasio na mapungufu, bado ni kweli kuwa hatujifahamu vya kutosha.
Kinachofanya tufikiri hivyo ni ile hulka yetu ya kupenda kujenga taswira chanya
kwa kuonekana tu watu wema, waungwana tena wenye utu. Inapotokea,
mathalani, tumepata fursa kujielezea maisha yetu,tunachagua mambo mazuri ya kusema.
Hata pale tunaposema mapungufu yetu, mara nyingine tunakuwa na nia iliyofichika.
 Unaweza, kwa mfano,
kumsikia mwanamume akieleza namna alivyoachwa na mpenzi wake lakini hafanyi hivyo
kujidhalilisha. Ukimsikiliza kwa makini mwishowe anaweza kuishia kuonesha namna
alivyokuja kupata mwanamke bora zaidi baadaye. Ndiyo kusema mapungufu aliyoyataja
awali yametumika kama ngazi ya kuonesha tulivyo bora. Kwa upande mwingine,
wengi wetu hatuufahamu vizuri upande wa pili wa mapungufu yetu. Ingawa tunaweza
kusema kila binadamu ana mapungufu yake, lakini bado inakuwa kama hatuamini na sisi
ni hao hao binadamu wenye mapungufu yao. Unaweza kushangaa, kwa mfano, inakuwaje
watu wanadai wewe ni mtu mgomvi wakati unavyojua wewe ni kwamba wao ndiyo wagomvi.
Unajiuliza, mbona ninapofokeana na mtu mara zote na kuwa mhanga tu kwa maana ya
kupambana na mtu ambaye kimsingi ndiye anakuwa mgomvi? Kwa nini ionekane mimi ndiyo
mgomvi? Huenda imewahi kukutokea.
Mtu amekukosea unaona ni vizuri kuongea naye muondoe tofauti zenu lakini ghafla
mwenzako anakubadilikia na kukugeuzia kibao. Kama mlikuwa mnazungumza kwa sauti
ya chini, mathalani, anakujia juu kwa hasira, hataki kusikia unachomwambia, na anaweza
hata kunyanyuka na kwenda zake.  Unajiuliza
hajui anachokifanya? Kwa nini apandwe
na ghadhabu wakati kosa amelifanya mwenyewe? Kwa nini mtu mzima ajikute anafanya
kitu ambacho kwa namna moja au nyingine kinamshushia heshima yake? Huu ni mfano rahisi
wa namna ilivyo vigumu kufahamu tabia zetu wenyewe. Tabia zetu ni sawa na kisogo
ambacho japo kila mtu anacho bado huwezi kukiona bila msaada wa kioo.  Ni ajabu kwamba unaweza kuwa na uwezo mkubwa wa kuona visogo vya wenzako, lakini cha kwako mwenyewe huwezi kukiona. Ndivyo tulivyo tunapozitazama tabia zetu. Tunakuwa wepesi kuona kinachofanywa na wengine, lakini sisi hao hao tukifanya yale yale tunayoyaona kwa wengine tunakuwa kama hatuoni tulichokifanya.  Tunajipendelea. Hata pale tunapojua tumefanya jambo lisilokubalika kazi kubwa inakuwa ni kujitetea tukiamini tuna sababu ya msingi kuhalalisha kile tulichokifanya.  Bila shaka utakuwa
na mifano mingi. Unakuwa mkali, kwa mfano, lakini unawashangaa wale wale wanaokushauri
upunguze ukali kwa sababu wao ndiyo wanaoonekana kuwa wakali kuliko wewe.  Unakutana na mtu
mwenye tabia ambayo yeye mwenyewe anailalamikia ikifanywa na watu. Mtu kama huyu
anaamini kile anachokifanya yeye ni sahihi kwa sababu fulani fulani zisizokwepeka
lakini wengine wakifanya yale yale anashangaa.  Hapa ndipo tunapohitaji
kupata mrejesho wa watu wanaotuzunguka. Usipuuzie malalamiko ya watu kwako hata
kama unaamini kinachosemwa hakina ukweli.  Usichukulie kirahisi
mtazamo walionao watu kwako. Ingawa ni kweli wanaweza kuwa sahihi, lakini bado wanachokiona
kwako kinaweza kuwa na kiasi fulani cha ukweli.  Ikiwa mke wako analalamika
mara kwa mara kwamba humwelewi, usipuuze. Huenda kiburi chako cha uanaume kinakutuma
kuamini anachokisema ni makelele. Kuwa mnyenyekevu msikilize. Lakini pia ikiwa mume
wako analalamika una makelele usipuuze.  Usijipe haki ukapuuza
kile anachokiona kwako. Tukirejea mfano wetu wa kisogo, inawezekana huyo anayekulalamikia
kwa mapungufu usiyoyapenda kuyasikia anaona vizuri zaidi kuona kile usichokiona
wewe. Mpe nafasi awe kioo chako. Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia,
Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge (MWECAU). Mawasiliano: 0754870815 Twitter
@bwaya