MWANDISHI WETU UTAMADUNI wa wanawake kubana misuli ya
uke umekuwa ukifanywa na jamii nyingi barani Afrika kwa miaka mingi. Katika
pwani ya Afrika Mashariki hasa jamii ya Waswahili wamekuwa wakipokezana
utamaduni huu kutoka kizazi kimoja hadi kingine lakini katika miaka ya hivi
karibuni hasa katika miji mikuu kama vile Mombasa, Kenya, Dar es Salaam na
Tanga kwa upande wa Tanzania, wanawake wamekuwa wakitumia mbinu nyingine ambazo
ni za kisasa japo huenda zikahatarisha maisha yao. Ukipita mtaa wa Likoni jijini Mombasa, pwani ya Kenya, utamaduni
huu wa wanawake kubana njia zao za uzazi si geni. Kwa upande wa Tanga, wasichana wamekuwa wakifundishwa kabisa na
wakubwa wao namna ya kubana njia zao za uzazi. Munira Ali, ni mkazi wa Mombasa, anasema anaelewa faida zake na
wanachotumia zaidi kwa shughuli hiyo wenyewe wanaita shabu. ”Hii shabu husaidia maana yake kuna wengine humwaga maji mengi.
Sasa hii shabu ukitia huko, humfanya mtu kuwa mkavu halafu huvuta na kubana,” anasema
Munira. Hiki ndio hasa kinachowahangaisha wanawake hawa wa Mombasa, baadhi
yao wana wasiwasi kuwa uke wao ni mpana kiasi kwamba hawawatoshelezi waume wao. Ndio maana wanatumia shabu ili kujaribu kubana na kurudisha ile
hali ya zamani. Lakini hapa mbinu wanazo tumia zinahusisha bidhaa za kemikali
wanazonunua dukani. ”Hii ndio shabu na kazi yake ni kuchukua hiki kipande unaponda
kisha unafunga kwenye pamba. Na unachanganya na mafuta mazito yenye harufu
nzuri mfano manukato ya udi. Sasa hiyo inasaidia ukitia huku chini shabu
inavuta,” anasema Munira. Wanawake hawa pia wameelezea hofu yao kuwa wanaume huenda
wakawaacha au kuwatafutia mke wa pili iwapo hawatawaridhisha kimapenzi. Yote
haya wamejifunza kutoka kwa makungwi ambao huwapa ushauri nasaha wasichana
wanapo olewa, kuhusu njia za kumridhisha mume. Mbali na shabu ambayo inatengenezwa kwa chumvi, kuna bidhaa
nyingi zinazopatikana madukani kama vile choki, inayotengenezwa kutokana na
chokaa maalum yenye kemikali inayoaminiwa kuvuta misuli ya uke na kubana. MADHARA YAKE Bidhaa hizi wanazonunua hawajui zimetokana na nini na wala
hazina maelezo ya namna ya kutumia. Pia hakuna ushauri wa daktari wala hawana
hofu kuhusu madhara yanayoweza kujitokeza hapo baadae. Daktari Kinuthia Muriu, ni mtaalamu wa afya ya uzazi, anasema
matumizi ya bidhaa hizi yapo miongoni mwa wanawake. ”Kwa makabila fulani huwa wana njia nyingi wanazotumia kubana
njia ya uzazi, nyingine ni mbaya, huweka hadi chumvi inayounguza mwili hali
ambayo baadae husababisha madhara. Kuna wale wanaopata msukumo kutoka kwa
jamii, fikra zao wanaona kama wana maumbo yaliyo na shida hivyo, wanahitaji
ushauri nasaha ili waweze kujikubali,” anasema daktari huyo. Dk. Muriu anasema kuna njia mbalimbali zinazotumika kisayansi
zinakubaliwa ili kuandaa mwili wa mzazi kwa mfano, wakati wa kuuandaa mwili na
kurekebisha mwili kama kubana njia za uzazi na wengi hufuatilia matibabu hayo,
kuna mazoezi kama yale kitaalamu yanaitwa Kegel, mazoezi yanayosaidia kurejesha
maumbile ya mwanamke. KUFUSHA SEHEMU ZA SIRI Ukiacha hao wanaotumia shabu, wengine
hutumia udi kujifusha. Utamaduni huu umeshamiri zaidi mkoani Tanga, ambapo wao
bila udi maisha hayaendi. Mara nyingi binti anapotaka kuolewa,
basi atafundishwa namna ya kujifukiza ili kuweka harufu nzuri ukeni na kuufanya
ubane kwa lengo la kumridhisha mwanamume. Hata hivyo, madaktari wa magonjwa ya
wanawake wanaonya kuhusu suala hili, kwani mvuke wa moto huingia sehemu za siri
na hivyo unaweza kusababisha madhara. Onyo hilo lilitolewa baada ya mwanamke
mmoja kujiunguza sehemu zake za siri baada ya kutumia mvuke wa maji kufusha
sehemu za siri. Mwanamke huyo alikuwa na tatizo la kubadilika muundo wa maumbile
ya sehemu zake za siri, kitaalamu wanaita ‘prolapsed vagina’ na kuamini kuwa
tiba hiyo itamfanya akwepe kufanyiwa upasuaji. Kufusha kwa mvuke sehemu za siri, kitendo ambacho uhusisha kukaa
kwenye chombo chenye maji ya moto chenye mchanganyiko wa maji na dawa na
kufusha kwa kutumia udi ambapo wengi huka bila nguo na kuchukua chotezo chenye
moto na kuweka udi na ule moshi wake kuulekezea kwenye sehemu za siri yamekuwa ni
mambo ya kawaida na maarufu hivi sasa. Tiba hiyo na tiba nyingine katika maeneo nyeti, imekuwa
ikifanyika kwenye saluni na nyumba za Spa katika maeneo mbalimbali ya mijini. Gazeti la La Times liliripoti tiba ya kufusha kuwa maarufu zaidi
mwaka 2010. Mwaka jana, mwanamitindo wa Kimarekani, Chrissy Teigen, pia
aliweka picha yake akifanyiwa tiba ya namna hiyo. Nyumba za Spa zimekuwa zikitangaza kutoa huduma hiyo iitwayo ‘v-steaming’
ikidaiwa kuwa imekuwa maarufu miaka mingi barani Afrika na Asia. Wanasema tiba
hiyo, ambayo wakati mwingine huitwa Yoni steaming hufanyika ili kuondoa uchafu
sehemu za siri. Wataalamu hata hivyo, wanasema kuwa ni hatari na hakuna
uthibitisho wowote kisayansi kuwa ni tiba yenye kufanya kazi kiafya, ikiwamo
kupunguza maumivu wakati wa hedhi au kusaidia kupata watoto. Dk. Vanessa Mackay, ambaye ni msemaji wa shule ya wataalamu wa
magonjwa ya wanawake, anasema ni ‘imani’ kuwa sehemu za siri zinahitaji usafi
wa hali ya juu kiasi hicho au tiba ya namna hiyo. Anasema inashauriwa kutumia sabuni zisizo na manukato kwenye
eneo la nje la maungo hayo pekee. ”Sehemu za siri za mwanamke zina vijidudu vizuri, ambavyo
husaidia kulinda maungo hayo,” anaeleza katika taarifa yake. Anasema kuzifusha sehemu za siri kunaweza kuathiri vijidudu
hivyo na kusababisha kuwashwa, athari nyingine kupata maumivu mithili ya kuwaka
moto, pia ngozi laini pembezoni mwa sehemu za siri inaweza kuungua au kubabuka. Madaktari kadhaa wameeleza hadithi kuhusu mwanamke aliyepata
madhara kutokana na kufusha sehemu zake. Dokta Magali Robert, aliyeandika taarifa ya mwanamama huyo wa
miaka 60 huko Canada, anasema alijaribu kufukiza sehemu zake za siri baada ya
kupata ushauri wa daktari wa tiba za kienyeji wa Kichina. Mwanamke huyo alikaa kwenye maji yaliyokuwa yamechemka kwa
dakika 20 kwa siku mbili mfululizo kabla ya kujisalimisha kwa dharura baada ya
kupata majeraha. Alilazimika kuahirisha upasuaji ili kuuguza majeraha
aliyoyapata. Dk. Robert anasema taarifa hizi za kupotosha huwafikia watu kwa
wingi kwenye mitandao na taarifa kutoka kwa watu. ”Watu wanaotoa huduma kwa wanawake wanapaswa kufahamu tiba
mbadala ili waweze kuepuka madhara,” anaeleza. MATIBABU BAADHI
YA KLINIKI Wataalamu wanasema ‘matibabu’ yanayotolewa na baadhi ya kliniki
binafsi katika mataifa mbalimbali yakiwemo ya Uingereza na Marekani, yanaweza
kumsababishia mwanamke kuungua vibaya, kupata makovu na maumivu ya mara kwa
mara. Wakati wa matibabu haya, kifaa huingizwa ndani ya uke kwa ajili
ya kuchemsha kukata nyama ya uke. Ingawa matibabu haya si ya upasuaji na yanaweza kufanyika kwa
muda mfupi tu, wataalamu wanashauri kuwa ni muhimu kuwa salama. Matibabu hayo kwa njia ya vifaa vya kuchoma seli yameidhinishwa
kwa matumizi ya matibabu ya kuua seli za saratani ya mfuko wa uzazi ama nyama
ya uke pamoja na masundosundo ya sehemu za siri (genital warts), lakini
hayajafanyiwa vipimo vya ukarabati wa mwili. HATARI KUBWA Mamlaka ya viwango vya bidhaa nchini Marekani (FDA), inasema
kuwa itachukua hatua iwapo wenye kuuza tiba hatari isiyo na dhihirisho la faida
wataendelea kufanya hivyo. Inasema wengi miongoni mwa waotengenezaji bidhaa hizo wamekuwa
wakidai tiba hiyo inaweza kuponya maradhi na dalili zinazosababishwa na kipindi
cha ukomo wa kupata mtoto (menopause), uwezo wa kudhibiti mkojo na uwezo wa
kufanya tendo la ngono. “Bidhaa hizi zina hatari kubwa na hazina ushahidi wowote wa
kuithibitisha ushahidi wa matumizi yake. Tuna wasi wasi mkubwa wanawake
wanadhurika,” linasema onyo la FDA. Paul Banwell, ni daktari wa upasuaji wa kurekebisha maumbile ya
mwili na mjumbe wa Jumuiya ya Madaktari wa Upasuaji wa Kurekebisha Mwili
wanaokubalika anasisitiza kuhusu onyo hilo: “Kumekuwa na ongezeko kubwa la
haja ya afya ya wanawake na maslahi ya kingono, pamoja na kwamba hili linapaswa
kuungwa mkono, ni muhimu elimu yoyote na tiba vinavyotolewa vitolewe kwa
umakini bila kuwapo upotoshaji au uchochezi wa masoko.” Dk. Vanessa Mackay, kutoka Chuo cha Uingereza cha madaktari
bingwa wa masuala ya uzazi cha Royal College of Obstetricians and
Gynaecologists (RCOG), anasema: “Hakuna ushahidi unaoonyesha kwamba vifaa
vya ukarabati wa uke usiotumia vifaa unafaa katika kuboresha misuli ya uke ama
kubadili muundo wa uke. Kama wanawake wanahofu juu ya muonekano ama mguso wa
uke wao wanapaswa kuongea na wataalamu wa afya wenye taaluma.” Wataalamu wanasisitiza kuwa ni muhimu kukumbuka kwamba kila
mwanamke ana uke tofauti. Uke wa mwanamke mmoja na tofauti na wa mwanamke
mwingine kama wanavyotofautiana wanawake wenyewe katika mwonekano wao wa sura
na rangi. Dk. Vanessa anasema: “Ili kuimarisha misuli inayozingira
uke, wanawake wanashauriwa kujaribu mazoezi ya sehemu ya chini ya tumbo
(pelvic) ya sakafuni yanayoweza kusaidia kuboresha na kuimarisha misuli na
uwezo wa kupata shauku ya ngono.” Ukavu wa uke ni jambo la kawaida lakini ni tatizo linaloweza
kutibiwa ambalo wanawake wengi wanalipitia wakati mmoja maishani mwao. Unaweza usababishwa na mambo kadhaa ikiwamo kufukia kipindi cha
ukomo wa hedhi – menopause, kunyonyesha, uzazi, kutopata shauku kabla ya ngono
na baadhi ya dawa za kuzuia mimba. Wanawake wanashauriwa kujaribu kujisaidia wenyewe kabla ya
kuwatembelea wataalamu wa afya, ikiwamo kutumia vilainishi vya uke. Taasisi ya RCOG inasema kama tatizo litaendelea, daktari anaweza
kumpatia dawa ya vichocheo vya mwili (hormone) kwa ajili ya uke inayofahamika
kama oestrogen.