RAMADHAN HASSAN-DODOMA WAZIRI wa Madini,
Dotto Biteko, amesoma bajeti ya wizara yake kwa mara ya kwanza tangu apandishwe
kutoka naibu waziri na kuwa waziri kamili, ambapo amesema sheria mpya ya
madini, ukuta wa Mererani, umeleta mapinduzi katika sekta hiyo. Akisoma bajeti ya wizara
yake kwa mwaka 2019/20 bungeni jijini hapa jana, alisema kutokana na sheria ya
madini na mikakati ya kudhibiti utoroshwaji wa bidhaa hiyo, Serikali
imetaifisha madini ya Dola za Marekani milioni 13.5 na Sh milioni 6.3 Alisema kwa
Tanzanite, mwaka 2018, wachimbaji wadogo pekee wamechangia Sh bilioni 1.4 na
uzalishaji umeongezeka kutoka kilo 147.7 hadi 781.204. Biteko alisema Tume
ya Madini kwa kushirikiana na vyombo vya ulinzi na usalama, vimekuwa
vikiendelea kudhibiti utoroshwaji madini kuhakikisha rasiliamali hiyo inatumika
kwa manufaa ya Watanzania. Alisema hadi
kufikia Februari, zilikamatwa karati 66.60 za madini ya almasi yenye thamani ya
Dola za Marekani 34,782.52  jijini
Dodoma. “Aidha, gramu 77.0
za madini ya dhahabu zenye thamani ya Sh milioni 6.3 zilikamatwa mkoani Tabora
na kilo 75,957.30 za madini ya vito yenye thamani ya Dola za Marekani
1,795,87.87 zilikamatwa jijini Dar es Salaam,” alisema Biteko. Alisema kilo 5.72
za madini ya dhahabu yenye thamani ya Sh milioni 389.7 zilikamatwa mkoani Geita,
gramu 11,445.52 za madini ghafi na karati 1,351 za vito vyenye thamani ya Sh
milioni 206.5 zilikamatwa mkoani Arusha huku tani 3.7 za madini ya Rhodelite,
zenye thamani ya Dola za Marekani  50,162.46 zilikamatwa mkoani Morogoro. Biteko alisema mkoani
Mwanza yalikamatwa madini ya dhahabu kilo 319.594 yenye thamani ya Dola za
Marekani milioni 11.7. MADINI YATAIFISHWA Alisema madini
yaliyokamatwa katika Mikoa ya Dodoma, Tabora, Mwanza na Dar es Salaam yalitaifishwa. Aidha alisema madini
yaliyokamatwa mikoa ya Arusha, Morogoro na Geita yapo katika hatua mbalimbali
ya uchunguzi. “Mpaka Machi,
madini ambayo yaliyotaifishwa yalikuwa na thamani ya Dola za Kimarekani milioni
13.5 na Sh milioni 6.3,” alisema Biteko. MAOFISA MADINI
WAKAZI WAIMARISHA ULINZI Biteko alisema
ulinzi umeimarishwa katika maeneo yote ya uzalishaji kwenye migodi mikubwa na
ya kati kwa kuwaweka maofisa madini wakazi (MROs). Alisema lengo la
kuweka maofisa hao ni kusimamia na kuwasilisha taarifa za uzalishaji wa kila
siku pamoja na kudhibiti mianya ya utoroshwaji madini. Katika maeneo ya
viwanja vya ndege na mipakani, alisema wamewekwa wasimamizi kuhakikisha madini
yanayopitishwa yana vibali husika na kuzuia utoroshaji. “Nitoe wito
kwa Watanzania kufanya shughuli za madini kwa kuzingatia sheria za nchi ikiwemo
Sheria ya Madini ya Mwaka 2010 kama ilivyorekebishwa mwaka 2017 pamoja na
kanuni zake,” alisema. ONYO KWA WATUMISHI Biteko alibainisha
kuibuka kwa matukio ya baadhi ya watumishi wasio waaminifu kushirikiana na
wachimbaji na wafanyabiashara madini wasio waaminifu kuiibia Serikali mapato
kupitia kuwasilisha taarifa zisizo sahihi za uzalishaji madini. “Katika
kuhakikisha tunakomesha tabia hii isiyo ya kizalendo inayopelekea Serikali
kupoteza mapato, Serikali imeendelea kuchukua hatua kali za kinidhamu ikiwemo
kuwasimamisha kazi ili kupisha uchunguzi na kuwafikisha mahakamani waliobainika
kuwa na makosa,” alisema. WACHIMBAJI WADOGO
WAONGEZA MAPATO Kuhusu uendelezaji
wa eneo la kimkakati kwenye migodi ya Mirerani, Biteko alisema baada ya
kujengwa ukuta kuzunguka mgodi huo, udhibiti madini ya Tanzanite umeimarika na
hivyo kuongeza ukusanyaji maduhuli yatokanayo na madini hayo. Alisema wachimbaji
wadogo wameitika wito wa kulipa kodi ambapo sasa wanalipa kuliko kipindi
chochote kwenye historia ya uchimbaji kwenye eneo hilo. “Wachimbaji
wadogo Mirerani walikuwa wanachangia kwa asilimia 6 hadi 10 ya mapato yote,
kiasi kikubwa kilikuwa kikichangiwa na mgodi wa TanzaniteOne.  “Mwaka 2017
Sh bilioni moja zilikusanywa, kati ya fedha hizo Sh milioni 930 zilikusanywa
kutoka mgodi huo kama mrabaha wa ada ya ukaguzi ikiwa sawa na asilimia 85 ya
mapato yatokanayo na uzalishaji wa Tanzanite na Sh milioni 164.1 sawa na
asilimia 15 zilikusanywa kutoka kwa wachimbaji wadogo,” alisema. Alisema mwaka 2018,
wachimbaji wadogo pekee wamechangia Sh bilioni 1.4 na uzalishaji umeongezeka kutoka
kilo 147.7 hadi 781.204. Biteko alisema ili
kutekeleza majukumu ya wizara hiyo katika mwaka wa fedha 2019/20, aliliomba Bunge
kuidhinisha na kupitisha makadirio ya sh bilioni 49.4 kwa matumizi ya kawaida
na maendeleo. UPINZANI Akiwasilisha jana
bungeni, msemaji mkuu wa upinzani katika Wizara ya Madini, John Heche, alisema katika
mwaka huu wa fedha, wizara hiyo iliidhinishiwa Sh bilioni 19.62 kwa ajili ya
utekelezaji wa miradi ya maendeleo.  Alisema hadi
kufikia Februari, wizara hiyo ilikuwa imepokea Sh milioni 100, sawa na asilimia
0.5 ya bajeti iliyoidhinishwa. MAONI YA KAMATI 
Akiwasilisha maoni ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini, Makamu
Mwenyekiti wa kamati hiyo, Mariam Ditopile, alisema licha ya Serikali kudhibiti
utoroshwaji wa madini, kamati inashauri kuendelea kuwekwa mikakati endelevu na
mbinu za kisasa kudhibiti biashara ya madidi isiyo rasmi. MAONI YA WABUNGE Mbunge wa Viti
Maalumu, Neema Mgaya (CCM) alisema ukuta wa Mererani mkoani Arusha umeweza
kuokoa madini ambayo yalikuwa yakitoroshwa nje ya nchi. Mbunge wa
Nyang’wale, Hussein Amar (CCM), aliitaka Serikali ichukue hatua za haraka kuhakikisha
wachimbaji wadogo wanapata leseni.  Maftaha Nachuma
(CUF) wa Mtwara Mjini, alihoji kuhusiana na utekelezaji wa mlundikano wa leseni
zaidi ya 99  za uchimbaji wa madini ya Tanzanite katika eneo la
Mirerani.    Mbunge wa Geita
Vijijini, Joseph Musukuma (CCM) alidai kwamba kuna shida kubwa kwa watendaji
katika wizara hiyo kutotimiza wajibu wao, hivyo alitaka wanajeshi waende
wakafanye kazi. BAJETI YAPITA Akihitimisha
mjadala wa wizara yake, Biteko alisema kipaumbele cha awamu ya tano ni
kuhakikisha kila Mtanzania anapata haki yake.  “Urasimu, Serikali
itachukua hatua kuhakikisha wananchi wanapata haki zao. “One Stop Centre
tunataka kuwaondolea urasimu na hilo litakuwa jengo moja katika ofisi moja,” alisema. Kuhusu wafayakazi
wa wizara yake kutokuwa waaminifu, Biteko  alisema jambo hilo
analichukua na watalifanyia kazi. “GGM wameanza
kulipa fidia, kama kuna mwananchi anadhani hajalipwa vizuri awasiliane na wizara
yangu, kuna mtu amelipwa milioni 74 mara ya kwanza, lakini pia ameleta jina
mara ya pili anataka alipwe tena, sio sawa Mheshimiwa Spika, lazima tuwalinde
wawekezaji,” alisema.