MWIGIZAJI mashuhuri wa Marekani,
Angelina Jolie, alizua mjadala mkali wakati akiitangaza filamu yake mpya nchini
Cambodia baada ya kuonekana akikaanga na kuwala buibui akiwa pamoja na watoto
wake. Mwigizaji huyo anasema walikuwa na
ladha tamu sana. Kula wadudu ni jambo lililohusishwa
kwa muda mrefu na uigizaji, katika vipindi vya runinga kama vile I’m a
Celebrity… Get Me Out Of Here. Inakadiriwa kwamba kufikia mwaka 2050,
idadi ya watu duniani itafikia bilioni tisa. Ili kuweza kuwalisha, itabidi
uzalishaji wa chakula uongezeke maradufu. Kadiri idadi ya watu duniani
inavyoongezeka, ndivyo juhudi za kutafuta njia mbadala za kupata chakula zinaongezeka,
hasa cha protini badala ya vyakula vya kawaida. Hii ni kwa sababu samaki na mifugo, vinaweza
visitosheleze tena. Mpango huu wa wadudu kuchukua nafasi
ya samaki na mifugo mingine, inasifiwa na wataalamu wanasema ni endelevu
kimazingira, wana virutubisho vingi na wanaweza kupatikana kwa urahisi, kwa
gharama nafuu na katika hali nzuri. “Wadudu ndio chakula halisi
chenye virutubisho karibu vyote,” anasema Shami Radia, mwanzilishi mwenza
wa Grub, duka linalouza wadudu wanaoliwa nchini Uingereza. “Wana protini, madini mengi na
asidi za amino hivyo, wana faida ukiwala na ni bora kwa mazingira ukilinganisha
na ufugaji,” anasema. Anasema wanaweza kula taka, hawatoi
gesi zinazochangia ongezeko la viwango cha joto duniani, hawahitaji maji mengi
na huhitaji eneo kubwa la shamba kuwafuga. Wadudu pia wana kiwango cha juu cha
kubadilisha mali ghafi kuwa chakula kwa sababu hawahitaji kudhibiti joto katika
miili yao kwa kutumia damu kama wafanyavyo mifugo na wanyama wengi. Kwa kawaida, wadudu wanaweza
kubadilisha kilo mbili za lishe kuwa sehemu ya mdudu. Ng’ombe atahitaji kula lishe ya kilo
nane ndipo aweze kuongeza kilo moja katika uzani wake. Ni
wadudu wa aina gani wanaoliwa?  Shirika la Chakula Duniani (FAO),
linasema kuna takribani aina 1,900 za wadudu wanaoweza kuliwa duniani. Wadudu hao ni pamoja na mende, viwavi,
nyuki, nyigu, nzige, jamii ya funza, kumbikumbi, nge, vipepeo na kerengende. Licha ya kwamba wadudu hawa
wanapatikana kwa wingi, ni aina chache wanaoliwa na jamii za Afrika Mashariki. Grub wanaamini bado itachukua muda kwa
watu kukubali kuwala buibui na nge kama alivyofanya Angelina Jolie. Lakini pia tafiti zimeonesha kuwa maziwa ya mende ni chanzo
bora cha protini. Mende huchukiwa na watu na
huhusishwa na uchafu na maradhi. Lakini wanapaswa kutambua wadudu hawa wana
manufaa makubwa kwa binadamu. Wengi huenda wakawa hawawezi
kuwavumilia, hata walau kuwatazama, lakini wanasayansi wakiwamo wa nchini India
wanasema huenda mende wakatoa tumaini kwa binadamu, katika lishe miaka ijayo. Wanasayansi hao wamegundua kwamba
chembe za protini za maziwa kwenye mende zina virutubisho vingi mno. Wanasema vinaweza kutumiwa kama tembe
ama chakula chenye virutubisho vya protini kwa kiwango cha juu. Wanasayansi katika taasisi ya sayansi
ya seli katika Mji wa Bengaluru nchini India, wamefanya ugunduzi huo baada ya
kutafiti muundo wa chembe za protini zinazopatikana katika utumbo wa mende aina
ya Diploptera puncata, ambao ndio pekee hujifungua. Ingawa mende wengi kwa kawaida hawatoi
maziwa, mende aina ya Diploptera puncata huwa wanatengeneza aina fulani ya
maziwa yenye protini kwenye utumbo, ambayo hutumiwa kulisha watoto wake. Chembe moja ya protini hiyo
inakadiriwa kuwa na kiwango mara tatu cha nguvu ya mwili ikilinganishwa na
kiasi sawa cha maziwa ya nyati. Aidha, chembe hizo zina nguvu mara nne
kushinda maziwa ya ng’ombe. “Ni chakula kamili, unapata protini,
mafuta na sukari,” amenukuliwa mmoja wa watafiti waliohusika na utafiti huo,
Sanchari Banerjee. Matokeo ya utafiti huo yalichapishwa
katika jarida la utabibu la International Union of Crystallography. Anasema kwa kutumia ufahamu wao wa
muundo wa protini hizo, wanaweza kutumia hamira kuzalisha chembe kama hizo kwa
wingi kwenye maabara. Isitoshe, anasema muundo wa chembe
hizo unaonesha matumaini kwamba zinaweza kuundwa na kutumiwa katika vidonge vya
dawa. Aidha, wanasayansi kwa miaka mingi
wamekuwa wakishangazwa na uwezo wa mende kukaa muda mrefu maeneo yenye sumu na
uchafu bila kudhurika. Wamegundua kwamba huwa wanatoa kemikali za kupigana na
sumu. Wanaweza kusaidia katika kutengeneza
dawa za kusaidia binadamu kukabiliana na bakteria zinazosumbua watu kama E.
Coli na MRSA ambazo zimekuwa hazisikii dawa. Hii si mara ya kwanza mende kutumiwa
kwa sababu za kimatibabu. Mwanahabari Lafcadio Hearn, karne ya 19 alipitia
maeneo ya kusini mwa Marekani na kuripoti jinsi watu wenye pepopunda walivyokuwa
wakipewa chai iliyotengenezwa kwa kutumia mende. “Sijui ni mende wangapi hutumiwa hadi
upate kikombe cha chai, lakini wakazi wa New Orleans, nchini Marekani wana
imani na tiba hii,” anaandika. Leo katika hospitali kadhaa nchini
China, krimu inayotengenezwa kwa kutumia ungaunga wa mende waliosagwa hutumiwa
kutibu vidonda vya moto, pia humezwa kutibu ugonjwa huo. Mende wanahitajika kiasi kwamba Wang
Fuming aliamua kufungua biashara ya kuwafuga eneo la Shandong, Mashariki mwa
China.  Huwa anafuga mende milioni 22 kwa
wakati mmoja. Anasema tangu mwaka 2010, bei ya mende waliokaushwa imepanda mara
10. Aidha, nchini humo mfanyabiashara
mwingine Matilda Ho amekuwa akiendesha kampeni za kula wadudu ili kuimarisha
tabia za kula chakula bora nchini humo. Alizungumza katika mkutano wa Teknonolojia,
utumbuizaji na mitindo kuhusu umuhimu wa kusambaza ujumbe wa chakula chenye
afya. Anaunga mkono vyakula ikiwamo vile
vilivyo na protini kutokana na wadudu aina ya viwavi. China ina tatizo la ukuaji kutokana na
kunenepa kupitia kiasi na ugonjwa wa kisukari unaosababishwa na staili mbaya ya
ulaji. Mtu mmoja kati ya raia wanne wa China anaugua
ugonjwa wa kisukari na mmoja kati ya watu wanne amenenepa kupita kiasi. Makala
haya yameandaliwa na mwandishi wetu kwa msaada wa BBC