MWANDISHI WETU-DAR ES SALAAM JAJI mstaafu wa Mahakama Kuu Tanzania, Mohamed Chande, amesema
pamoja na kuwa na idadi kubwa ya mawakili nchini wapatao 6,750, bado watu wengi
wa mikoani wamekuwa wakikosa uwakilishi wa mawakili wa kujitegemea, wengi wao
wakitajwa kuzamia mijini pekee. Amesema makadirio kwa Tanzania yenye watu zaidi ya milioni
58, wakili mmoja anahudumia watu 82,857 wakati Afrika Kusini ambayo inalingana
kwa kiasi kikubwa na idadi ya watu, wakili mmoja anahudumia watu 2,500. Hayo aliyasema mwishoni mwa wiki Dar es Salaam wakati
akitoa mhadhara kuhusu jukumu la wanasheria chipukizi kwa umma na mwelekeo wa
sekta ya sheria nchini. Jaji Chande alisema kuwa wanasheria na mawakili wanatakiwa
kwenda kufanya kazi vijijini na kama maofisa wa mahakama wakasaidie katika
utoaji haki na kuongeza kuwa asilimia 70 ya kesi nchini zipo mahakama za mwanzo,
lakini wananchi wanajiwakilisha wenyewe. Alisema wakiwa wanasheria vijana, wanapaswa kuhakikisha
wanafikia wananchi waliopo vijijini ili kuwasaidia katika masuala yao ya
kisheria na kusaidia mahakama katika utoaji haki kwa haraka zaidi kwani
mawakili wengi wamekuwa wakiishia kufanya kazi mijini kuliko vijijini. “Katika Mkoa wa Lindi kuna wakili mmoja huku mawakili nane
wakiwa katika Mkoa wa Katavi, 20 mkoani Ruvuma, 29 Kigoma na 38 wapo mkoani
Mara,” alisema Jaji Chande. Alisema kuna baadhi ya mikoa takribani saba ya Tanzania
Bara haina Mahakama Kuu kama vile Lindi, Katavi, Morogoro, Simiyu, Manyara,
Pwani, Singida na Songwe huku wilaya 28 zikiwa hazina mahakama za wilaya kama
vile Mkinga mkoani Tanga. “Kutokuwepo kwa mahakama ni kikwazo kikubwa katika utoaji
wa haki na masuala ya sheria, hususani kwa mawakili wachanga.  “Hivyo tutaendelea kuishauri Serikali kuharakisha ujenzi wa
miundombinu ya mahakama ili watu waweze kupata haki zao, natambua kuna mchakato
wa mahakama wa kuhakikisha kila wilaya inakuwa na mahakama,” alisema.  Jaji Chande alisema ripoti ya dunia ya mwaka 2019 kuhusu
utoaji haki inaonyesha watu milioni 230 wanaoishi katika mazingira mbalimbali
wanakosa haki, huku watu bilioni 1.5 wanashindwa kutatua matatizo
yanayowakabili yanayohusu haki na watu bilioni 4.5 wametengwa na fursa
zitolewazo na sheria. Alisema hali hiyo inaonyesha kutokuwepo kwa usawa au
ufikishaji sawa wa haki kwa wote na ukosefu mkubwa wa uwakilishi wa kisheria. Jaji Chande alisema katika miaka mitano iliyopita, zaidi ya
asilimia 50 ya mawakili wamepokewa nchini kufanya kazi, hivyo anaamini
wataendelea kubadilisha muundo na taasisi ya sheria. Kwa upande wake, Balozi Juma Mwapachu alisema Serikali
imefanya jitihada kubwa kuimarisha miundombinu ya mahakama, lakini bado watu
wengi wana uhitaji wa kusaidiwa katika masuala ya utoaji haki. “Wanasheria wachanga wanatakiwa kujua wanaisaidiaje jamii
katika masuala ya sheria pamoja na kupigania haki za binadamu, uhuru wa kuongea
na katiba,” alisema.  Mratibu wa Mtandao wa Watetezi wa Haki za Binadamu (TDHRC),
Onesmo Olengurumwa, alisema ni wakati wa mawakili kuhakikisha wanakwenda
vijijini kuwasaidia wananchi walio wengi ambao hawajui masuala ya sheria. Alisema wanasheria wanapaswa kuwa na wito na uelewa mkubwa
katika kuendesha kesi zenye masilahi kwa umma na zile za kimkakati zaidi.