Na AVELINE KITOMARY – DAR ES SALAAM  SAFI wa vyoo ni muhimu kulinda afya ya binadamu na kuweka mazingira salama ambayo yanafanya jamii iweze kuepukana na magonjwa ya lipuko.  Wapo watu ambao wanajihusisha kufanya kazi za usafi wa vyoo ‘maarufu kama vyura’ ikiwemo kuzi- bua vyoo vilivyoziba na kuhamisha majitaka kwa vyoo vilivyojaa.  Kazi hiyo ina umuhimu mkubwa
kwa jamii na uwezekano wa vijana
kupata ajira ni mkubwa kwani baada
ya uzoaji wa majitaka pia yanaweza
kutumika kwa matumizi mbalimbali
kama mbolea, gesi na umwagiliaji.
 Ingawa kazi hii ni muhimu lakini pia ni hatarishi hasa kwa wale wanaofanya bila kuwa na vitendea kazi sahihi.  Wapo wafanyakazi wanaopoteza
maisha au hata kujeruhiwa kutokana
na mazingira mabaya ya utendaji kazi.
 HALI ILIVYO
 Ripoti zilizotolewa hivi karibuni
na Shirika la Wateraid kwa kush-
irikiana na Shirika la Afya Duniani
(WHO), Shirika la Kazi Duniani
(ILO) na Benki ya Dunia, zinasema
pamoja na kuimarika kwa huduma za
jamii katika nchi zinazoendelea, bado
wafanyakazi wa usafi vyooni wako
hatarini kuathirika kiafya.
 Ripoti hiyo ilieleza kuwa India
pekee kati ya mwaka 2017 na 2018
watu watatu wanaofanya kazi hiyo
hufariki dunia kila baada ya siku tano,
huku kwa mwezi mmoja watu 18
wanapoteza maisha na kwa mwaka ni
watu 216.
 Shirika la Water Aid Tanzania
limesema watu wanaojihusisha na
kazi za usafi vyooni wako hatarini
zaidi kupoteza maisha kutokana na
mazingira hatarishi.
 Meneja Miradi Mwandamizi wa
Water Aid Tanzania, Twaha Mubarak,
anasema kuna haja ya kuwaangalia
wafanyakazi wa vyooni kwani wao
ndiyo wanahakikisha jamii inakuwa
katika mazingira salama kwa kufanya
usafi.
 Anatoa wito kwa Serikali kuten-
geneza mazingira wezeshi na mfumo
rasmi kwa watu wanaofanya kazi za
usafi wa uzoaji taka wa vyoo.
 “Katika suala la usafi, bado kuna watu hatujawatazama sawasawa, watu hawa ni wale wanaofanya kazi sekta ya usafi, hasa wale wanaohusika na uzoaji wa taka za vyooni hadi kutupa takataka.  “Ripoti inabainisha mazingira mabaya ya mamilioni ya wafanyakazi ambao wanafanya kazi katika mazingira hatarishi kwa afya zao.  “Pamoja na kuimarika kwa huduma
za jamii, kundi hili limekuwa likiach-
wa katika mazingira mabaya, hawana
vitendea kazi, lengo la ripoti ni kuinua
ufahamu kuhusu mazingira hatarishi
 wanayopitia watu hawa wa mnyor-
oro wa usafi kama kusafisha vyoo,
kutapisha mashimo ya vyoo, kusafisha
mitaro na kusimamia njia ya kutibu
maji taka.
 “Wafanyakazi hawa mara kwa
mara wanagusa vinyesi vya binadamu
wakiwa hawana vifaa vya kuwakinga,
hali hii inaweza kuwafanya kupata
magonjwa hatarishi.
 “Ukiacha vifo, kuna wale wa-
naopata maumivu, ajali na magonjwa
ya mara kwa mara au yanayojirudia na
pia kuna ugonjwa kama kipindupindu
ni hatari,” anasema Mubarak.
 Mkurugenzi wa Taasisi ya Uhai
Mazingira na Watu (UMAWA),
Mathias Milinga, anaiomba Seri-
kali kuongeza nguvu katika kazi za
uchakataji wa maji taka ili kuongeza
ajira kwa vijana.
 “Huwa tunakuwa na mfumo rasmi
wa kuchakata na kufanya uzalishaji
ambao utatumika kwa mahitaji ya bin-
adamu, ipo mitambo ambayo inatu-
mika, yale maji taka yanafaa kutengen-
ezea mbolea, mkaa wa kupikia, gesi na
pia maji masafi, kwa hiyo hii itasaidia
kutunza mazingira,” anasema Milinga.
 KISA CHA CHISENGO
 Julius Chisengo ni mkazi wa jiji
la Dar es Salaam na baba wa watoto
watano, kwa miaka 12 sasa amekuwa
akifanya kazi za usafi vyooni kama
kuhamisha majitaka na kuzibua vyoo.
 Kutokana na kukaa kazini muda mrefu uwezo wake wa kufanya kazi  hiyo sasa umekuwa mkubwa hata
uelewa umeongezeka pia.
 Anasema kazi hiyo ndiyo inayom-
wingizia kipato na kulisha familia
yake hivyo ni muhimu kwake.
 “Nina muda mrefu tangu nianze
kufanya kazi hii na naipenda kwa
sababu inanisaidia. Nasomesha wa-
toto, natunza familia hivyo nafaidika
japo ni kazi hatarishi pia,”anasema.
 Chisengo anasema kazi hiyo pia
ilishawahi kumwathiri kiafya na kum-
sababishia ulemavu wa mguu.
 “Changamoto kubwa niliyoipata
nilivunjika mguu wa kulia wakati
ule ambao sina elimu, mtu akiniita
kuzibua choo naenda tu sasa siku hiyo
nilikanyaga mti uliooza ukavunjika
nikaanguka na kupata ulemavu.
 “Niliuguzwa kwa muda mrefu
hadi nilipopata nafuu, si unaona huu
mguu wangu mmoja (anamuonesha
mwandishi) haulingani na mwing-
ine japo najitahidi kusimama vizuri.
Huu ni kama ulemavu tu kwangu
lakini hata sasa namshukuru Mungu,”
anasema.
 Anasema mazingira, kutokuwa na
vitendea kazi na upeo mdogo wa ujuzi
vilisababibisha akaumia.
 “Kwasasa afadhali kuna tofauti ki-
dogo uelewa ninao nimepata mafunzo
mengi na ninapokwenda kazini naan-
galia kwanza usalama na vitendea kazi
nitakavyotumia,” anasema.
 Anasema wafanyakazi wenzake wawili pia waliwahi kuumia na wote sasa wana ulemavu wa miguu.  “Hizi kazi zinahitaji vifaa, usipoku-
wa na ujuzi kuumia ni rahisi kwa
sababu kila kifaa kina sehemu yake.
 “Wakati nafanya kazi kuna marafiki
 zangu wawili walipata ajali na kuumia
na sasa ni walemavu wa miguu,”
anasema.
 Chisengo anatoa wito kwa serikali  kuangalia kazi hizo kwani ni sehemu
muhimu ya afya ya jamii.
 “Tunafanya kazi ya kulinda afya ya
jamii, sisi tunasaidia kukabiliana na
magonjwa ya mlipuko kama kipin-
dupindu na mengine.
 “Naomba Serikali watutengenezee
mfumo rasmi na watoe elimu maeneo
yote ili watu wajue kazi hii inahitaji
nini,” anasema Chisengo.
 MAJITAKA NI DHAHABU
 Tekonlojia inaweza kubadilisha ma-
jitaka hasa ya vyooni kwa matumizi
mengine.
 Meneja Miradi Ufuatiliaji Tathimini
na Ripoti kutoka Shirika la Wateraid,
Reginald Kwizela, anasema wana-
tumia majitaka kutengeneza maji
kwa ajili ya umwagiliaji na gesi kwa
matumizi ya nyumbani.
 “Tukishachukua majitaka kutoka
kwa mteja huwa tunayaleta kwenye
kituo ambacho kina sehemu ya kum-
waga.
 “Unapomwaga pale maji yanain-
gia kwenye shimo kubwa ambalo
limejengwa kwa tofali halivuji na
kuna sehemu yatakapofikia yanaha-
mia upande wa chemba nyingine
yanachujwa tope linabaki chini maji
yanapanda juu.
 “Unapomimina pale kuna
bomba limeenda mpaka chini
kwa hiyo maji yanahamia chemba
ya pili, ya tatu zipo tisa sasa hiyo
ya tisa ukioneshwa kuwa haya ni
majitaka huwezi kuamini. Ni me-
upe hayana hata harufu yakifika
sehemu ya 10 yanaenda kwenye
bwawa kwa ajili ya kumwagilia
shamba.
 “Gesi inatokana na tope kuna
bomba limeenda moja kwa
moja mpaka kwenye nyumba ya
makazi, gesi hii inatumika kwa
ajili ya kupikia,” anasema.
 Anasema baada ya miezi mi-
tatu tope likikauka huchukuliwa
na kuwekwa sehemu nyingine
tayari kutumika kama mbolea.
