WATU wengi kwa kadiri ya uwezo wao
hupenda kula mayai karibu kila siku, wakiamini ni mazuri kiafya hasa kile kiini
cha kati. Ni kwa vile kwa miaka mingi
wamehakikishiwa na wataalamu wa afya juu ya manufaa ya mayai mwilini. Wengi wanaofahamu umuhimu huo wa yai
hupendelea kula angalau yai moja kila siku wakati wa kifungua kinywa na tafiti
za nyuma zimeshauri hivyo. Miongoni mwa faida zinazoelezwa ni
kwamba protini zilizoko ndani ya mayai hukufanya kutohisi njaa mapema.  Ina maana kuwa ukila mayai unaweza
kukaa muda marefu zaidi bila kula ikilinganishwa na mikate au vyakula vingine
vya ngano. Kadhalika, inaelezwa kwamba ulaji wa
mayai husaidia kupunguza uzito wa mwili. Baadhi ya tafiti zinasema watu wanaokula
mayai wamefanikiwa kupunguza uzito wa miili yao kwa kiasi kikubwa
ikilinganishwa na wasiokula. Kadhalika inaelezwa ukilinganisha na
vyakula vingine vya protini kama vile nyama, mayai ni bei rahisi zaidi. Hivyo
basi, mayai yanaweza kupatikana na kuandaliwa kwa urahisi wakati wa kifungua
kinywa kuliko vyakula vingine. Lakini pia licha ya kwamba kuwa mayai
yana kiwango fulani cha lehemu (cholesterol). Lakini utafiti uliofanyika huko
nyuma ulibaini lehemu iliyoko katika mayai inapoliwa haina athari kwenye
kiwango cha lehemu kwenye damu. Hivyo hakuna haja ya kuhofia juu ya magonjwa ya
moyo yatokanayo na lehemu. Hali kadhalika tafiti za nyuma
zilieleza kirutubisho kinachoitwa ‘Choline’ kinachopatikana kwenye mayai ni
muhimu katika ukuaji na maendeleo ya ubongo. Pia kinahusishwa katika kuongeza
uwezo wa ubongo wa kutunza kumbukumbu. Pia inaelezwa kuwa kemikali za leutin
na zeaxanthin zinazopatikana kwenye mayai zinaaminika kulinda macho dhidi ya
madhara ya mionzi mibaya. Pia inaaminika kuwa zinazuia kutokea kwa tatizo la
mtoto wa jicho uzeeni. Lakini wataalamu wamekuwa na shaka
kuhusu uhakika wa hayo baada ya kubaini kuwapo kwa visababishi vya maradhi ya
moyo pamoja na vifo vya mapema katika yai iwapo yataliwa kwa wingi. Hivyo, kwa miaka kadhaa wataalamu wa
afya wamekuwa wakiumiza kichwa iwapo ulaji wa mayai ni mzuri au mbaya kwa afya
ya mwanadamu. Na hivyo, tafiti zimefanyika ukiwamo huu
mkubwa uliofanyika hivi karibuni, ambao umehitimisha kwamba jibu la swali hilo
linategemeana na kiwango cha mayai unayokula kwa wiki.  Kwa mujibu wa utafiti mpya
uliochapishwa kwenye jarida la Jumuiya ya Tiba Marekani (JAMA), kula mayai
mawili tu kwa siku kunaweza kusababisha maradhi ya moyo na hata kifo cha
mapema. Hilo linatokana na kiwango kikubwa cha
lehemu kinachopatikana kwenye kiini cha yai, matokeo ambayo kama tulivyoona
yanahitilafiana na tafiti za nyuma.  Kwa mujibu wa Idara ya Kilimo ya
Marekani yai kubwa moja lina hadi miligramu 300 za lehemu, kikiwa ni zaidi ya
nusu ya kiwango cha lehemu, ambacho Shirika la Afya Duniani (WHO) linashauri
mtu ale kwa siku miligramu 185. Utafiti wa JAMA ulichakata taarifa
kutoka katika majaribio sita yaliyohusisha zaidi ya watu 30,000 katika kipindi
cha miaka 17. Watafiti wamefikia hitimisho kuwa kula
miligramu zaidi ya 300 za lehemu kwa siku kunaongeza hatari ya kupata maradhi ya
moyo kwa asilimia 17 na vifo vya mapema kwa asilimia 18. Uwiano huo wa hatari huongezeka zaidi
kwenye ulaji wa mayai na wanasayansi wamebaini kuwa kula mayai matatu au manne
kwa siku kunaongeza hatari ya kupata maradhi ya moyo kwa asilimia sita na vifo
vya mapema kwa asilimia nane. Kwa mujibu wa utafiti huo, madhara
hayo ya mayai hayaathiriwi na umri, nguvu ya mwili, matumizi ya tumbaku na
historia ya kuwa na shinikizo la damu. “Utafiti wetu umebaini kuwa
endapo watu wawili watafuata aina moja ya mlo na tofauti pekee ikawa ni ulaji
wa mayai, basi yule ambaye mwenye kula mayai mengi ana uwezekano mkubwa wa
kupata magonjwa ya moyo kuliko yule asiyekula,” anasema Norrina Allen,
Profesa Mshiriki wa Dawa za Kinga katika Chuo Kikuu cha Northwestern ambaye pia
ameshiriki kuandika utafiti huo. Utafiti mpya unatofautiana na kazi za
tafiti za awali, ambazo zilibaini kuwa hakuna uhusiano kati ya ulaji wa yai na
uwezekano mkubwa wa kupata maradhi ya moyo. Lakini, Allen anasema kwamba kulikuwa
na sampuli tofauti chache na zilikuwa na muda mfupi wa kufuatilia walaji wa
mayai. Hata hivyo, watafiti wanakiri kuwa
huenda kuna makosa katika uchunguzi wao. Data kuhusu ulaji wa yai zilikusanywa
kwa njia ya maswali, ambapo ilibidi walioulizwa kukumbuka chakula chao katika
kipindi cha miezi na miaka kadhaa. Watafiti wengine pia wanasema kuwa
matokeo hayo ni ya kuchunguzwa zaidi na ingawa walieleza uhusiano kati ya ulaji
wa yai na kuongezeka kwa hatari ya ugonjwa wa moyo na kifo cha mapema, hawawezi
kuthibitisha sababu ya hali hiyo. “Umuhimu wa utafiti huu ni kwamba
uliwakilisha jamii tofauti za watu wa Marekani na chakula kinacholiwa na
Wamarekani wa kawaida,” anasema Tom Sanders, Profesa wa Masuala ya Lishe
katika Taasisi ya King’s College mjini London. “Ukomo wake unategemea kipimo cha
ulaji wa lishe moja,” alisema. Mwandishi mwenza wa utafiti huo, Allen
anapendekeza kutokula mayai zaidi ya matatu kwa wiki. Pia anatoa ushauri kwa wanaopenda kula
mayai, kula hasa sehemu nyeupe ya yai.  “Siwaambii watu wayaondoe kabisa mayai
kwenye mlo wao, bali ninapendekeza tu kwamba watu wayale kwa kiasi,” anasema. Kwa mujibu wa utafiti wa mwaka 2015 wa
Tume ya Kimataifa ya Mayai (IEC), nchi zinazoongoza duniani kupenda kula mayai
kwa kuzingatia kiwango cha mayai yaliyoliwa kwa mwaka ni: Mexico wastani wa mtu kula mayai ni
352 kwa mwaka, Malaysia 342, Japan 329, Urusi 285, Argentina 256, China 254.8,
Marekani 252, Denmark 245. “Wastani wa kiwango cha cholesterol
kinacholiwa na Wamarekani kinaweza kufikia karibu mayai 600, hiki kikiwa ni
kiwango cha wastani wa juu kuliko kile kinacholiwa nchini Uingereza, ambacho ni
miligramu 225 kwa siku,” Tom Sanders anaeleza. Katika takwimu za hivi karibuni kutoka
IEC, kuanzia mwaka 2015, inaonyesha kuwa Marekani ni nchi ya tano kwa ulaji
zaidi wa mayai duniani – huku kila mtu akila mayai 252 kwa mwaka.  Lakini nchi hiyo ina matatizo ya moyo
ambayo husababisha asilimia 20 ya vifo. Japan, ambako ulaji wa mayai unafikia
kiwango cha mayai 328 kwa mtu, ilirekodi asilimia 11 pekee ya vifo. “Ulaji wa mayai walau matatu hadi manne kwa wiki ni sawa,” Wanasema wataalamu nchini Uingereza.