AVELINE KITOMARY-DAR ES SALAAM MKURUGENZI
wa Taasisi ya Saratani ya Ocean Road (ORCI), Dk. Julius Mwaisalage amesema Mkoa
wa Dar es Salaam unaongoza kwa wagonjwa wa saratani ya matiti kutokana na
wanawake kukwepa kuzaa watoto wengi na kutokunyonyesha ipasavyo. Saratani ya
matiti kwa sasa inashika nafasi ya pili kwa asilimia 14 baada ya kupanda kutoka
nafasi ya nne, huku saratani ya mlango wa kizazi ikishika nafasi ya kwanza kwa
asilimia 56 na Mkoa wa Mbeya unaongoza kwa aina hiyo ya saratani. Dk.
Mwaisalage alisema sababu zingine zinazosababisha ongezeko la saratani ya
matiti, hasa kwa maeneo ya mijini ni mtindo na mfumo mbaya wa maisha, uzito
kupitiliza, kutokufanya mazoezi na matumizi ya pombe na sigara. Akizungumza
na waandishi wa habari jana Dar es Salaam wakati akielezea mafanikio ya miaka
minne ya uongozi wa Rais Dk. John Magufuli, alisema ni bora sasa wazazi wafikirie
kuongeza idadi ya watoto ili wanawake waweze kujitoa katika vihatarishi vya
kupata saratani hiyo.  “Saratani
zinazoongoza kwanza ni saratani ya mlango wa kizazi, ya pili ni saratani ya
matiti, ya tatu ni saratani ya njia ya chakula na ya nne saratani ya ngozi (Kaposi
sarcom), ya tano ni saratani inayounganisha sehemu za kichwa na shingoni, ya
sita ni saratani ya  tezi, saba ni
saratani ya damu, nane saratani ya tezi dume, ya tisa ni satarani ya kibofu cha
mkojo na ya kumi ni saratani ya ngozi inayowaathiri albino. “Saratani ya
matiti inaendelea kuongezeka kwa kasi, tunaendelea kutoa elimu kwa wananchi, tunahamasisha
unyonyeshaji ili kupunguza vichocheo vinavyoenda kuathiri matiti. “Suala jingine
ni kuwa na watoto wa kutosha. Huku mjini mtu anakuwa na mtoto mmoja au wawili,  lakini ukiwa na watoto kuanzia wanne,
uwezekano wa kupata saratani ya matiti unapungua. Pia tunaendelea hata
kuhamasisha upimaji kwa wanawake na watoto,” alieleza Dk. Mwaisalage. Akielezea
namna uzazi unavyosaidia kuepukana na saratani ya matiti, daktari bingwa wa
saratani, Crispin Kahesa alisema mwanamke anapozaa, homoni za uzazi za oestregen
zinakuwa katika uwiano unaolingana ambapo hali hii huepusha saratani. “Mwanamke
kuzaa kunaendana na mzunguko wake wa hedhi, hivyo vyote vinasababishwa na homoni,
mama anapozaa homoni ‘zina-balance’ (zinaweka usawa) na mama ambaye hazai kuna
baadhi ya homoni ‘hazi-balance’, hasa homoni zinazohusishwa na saratani ya matiti
za oestrogen. Hizi lazima ziwe na uwiano mzuri, kuzaa kunasaidia homoni ziweze ‘ku-balance’
vichocheo vya mwili vizuri. “Vichocheo hivyo
havitakiwi kukatizwa, vikikatizwa vinaleta mabadiliko yasiyo sahihi kwenye
chembechembe za matiti, kwa hiyo vinaweza 
kuongeza hatari ya saratani ya matiti. Hivyo kuzaa na kuonyonyesha
kunasaidia ku-balance vichocheo,” alisema Dk. Kahesa. Alisema
suala la ulaji wa vyakula, hasa vinavyokaushwa, vina uwezo wa kusababisha
saratani ya ini kutokana na vyakula hivyo kuwa na uwezo wa kuzalisha sumu aina ya
kuvu.  “Kuna saratani inatokana na uhifadhi wa chakula
au kinavyokaushwa, iwe mahindi, mihogo, uwele ambao haujahifadhiwa vizuri, hivi
vinaweza kutengeneza sumu  kuvu, ambavyo
vinaweza kusababisha saratani ya ini, hizi zinatokea sana ukanda wa kati,”
alisema Dk. Kahesa.  MAFANIKIO
YALIYOPATIKANA  Akizungumzia
mafanikio yaliyopatikana katika miaka minne ya uongozi wa Serikali ya awamu ya
tano, alisema Serikali ilinunua mashine mpya za kisasa za tiba ya mionzi aina
ya LINA na CT Simulator ili kuimarisha huduma za tiba ya saratani. “Kabla ya
kununua mashine hizo, kulifanyika ujenzi 
wa jengo ambao uligharimu Sh bilioni 2.3 na ununuzi wa mashine hizo
uligharimu  Sh bilioni 9.5. Kutokana na
mashine hizo jumla ya wagonjwa 1,141 walitibiwa, takribani wagonjwa 208
wangepelekwa nje mashine hizi zisingekuwepo,” alisema Dk. Mwaisalage. Alisema
uwepo wa mashine hizo umeokoa kiasi cha Sh bilioni 10.4 ambazo zingetumika kutibu
wagonjwa nje ya nchi. Dk.
Mwaisalage alieleza kuwa mafanikio mengine ni uwepo wa dawa za saratani kwa
asilimia 95 ambapo bajeti ya ununuzi wa dawa iliongezwa kutoka milioni 77 hadi
bilioni 7 kwa kila mwaka. Aidha
alibainisha kuwa Serikali inaanza kutekeleza miradi mipya katika taasisi kwa
kutoa Sh bilioni 14.5 kwa ujenzi wa jengo maalumu (Bunkers) na kununua na
kusimika mashine mpya za kisasa za Cyclotron na PET/CT Scan. “Upatikanaji wa vipimo hivi nchini utapunguza gharama zitokanazo na kupeleka wagonjwa nje ya nchi, hivyo Serikali itaokoa Sh bilioni tano kwa mwaka. Mradi huu pia utahusisha kujenga kiwanda (cyclotron) cha kutengeneza dawa za nyuklia (radio-isotopes) ambazo zitatumika kuweka wagonjwa kwenye upimaji wa PET/Scan,” alisema Dk. Mwaisalage.