Na CHRISTINA GAULUHANGA, DAR ES SALAAM TIBA: Mtafiti wa
NIMR katika bandala Tume
ya Sayansi na Teknolojia (COSTECH), Abel Mdemu akiwaeleza
wateja jinsi dawa ya asili ya Tezi dume inavyotumika katika Maonyesho ya 43 ya
Biashara ya Dar es Salaam (Sabasaba) jana.PICHA:IMANI NATHANIEL TAASISI ya Taifa ya Utafiti Magonjwa ya Binadamu (NIMR), imesema imeboresha dawa inayotibu tezi dume aina ya Persivin ambayo imeonyesha ina uwezo mkubwa wa kutibu maradhi hayo. Akizungumza na MTANZANIA Jumapili katika
Maonyesho ya Biashara ya Kimataifa  (DITF), kwenye banda la Tume ya Sayansi
na Teknolojia (COSTECH), Mtafiti NIMR, Abel Mdemu, alisema dawa hiyo imeonyesha
ina uwezo mkubwa kutibu uvimbe wa tezi dume. “Dawa hii walikuwa awali wakitumia waganga wa tiba asilia, tangu mwaka 2013 tumeifanyia utafiti kwa kuiongezea thamani na kuboresha ili iweze kutumika,”alisema Mdemu. Alisema utafiti wa awali umeonyesha wagonjwa
wengi waliotumia dawa hiyo, walirudi tena kwao wakiwa na vyeti vilivyoonyesha
kuwa wamepona. “Dawa hii imeonyesha uwezo mkubwa na wengi
waliyoitumia wamepona, dozi yake ni ya miezi mitatu na tunaiuza kwa Sh 360,000,”alisema
Mdemu. Mdemu alisema wanapobaini tezi dume ina dalili za
saratani, huchanganya na dawa Persivin na nyingine ya Nimregenin ili kutibu. Alisema mchanganyiko huo pia, umetoa matokeo
mazuri ambapo baadhi ya wagonjwa wamepona. Alisema dawa hiyo hutengenezwa kwa miti ya asili
na imejipatia soko kubwa kuliko dawa nyingine. Mdemu alisema Serikali tayari ipo kwenye mchakato
wa kuleta mitambo ya kisasa ambayo itasaidia dawa hiyo kuzalishwa kwa wingi. Alisema kinachowakwamisha kuanza kuisambaza dawa
hiyo ni kwa sababu ya hawana miundombinu ya uzalishaji iliyokidhi viwango vya Mamlaka
ya Dawa na Vifaa Tiba (TMDA). Alisema Shirika la Afya Duniani (WHO), limetoa
mwongozo wa Dawa za asili kabla ya kuingia sokoni hivyo wanafuata taratibu
hizo. “Dawa zinatibu magonjwa mengi ambayo Serikali
inanunua kutoka nje hivyo kukamilisha kwa dawa hi kutaondoa mzigo kwa Taifa,”alisema
Mdemu. Alisema COSTECH wameisadia taasisi hiyo Sh. bilioni
400 kuboresha miundombinu ya maabara lengo ya kuchunguza ubora wa dawa. Mdemu alisema Nimr iliamua kufanya tafiti za
ugonjwa huo kwa sababu ya kasi yake ambapo wanaume wenye umri kati ya miaka 40 hadi
60 ndio wako kwenye hatari zaidi. “Wakifika umri wa miaka 70 hadi 80 ndipo
dalili za ugonjwa zinaanza kuonekana,”alisema Mdemu. Alisema Marekani wana dawa kama hiyo ya asili
anbayo inaitwa Saw Payments ambayo kwa mwaka wanaiuza zaidi ya dola milioni 25. Akizungumza na MTANZANIA Kaimu Ofisa Habari wa
COSTECH, Deusdetit Leonard, alisema wameisadia NIMR kuonyesha maonesho yao
ambapo pia wataandaa maonyesho ya kuwakutanisha waganga wa tiba mbadala ili
wapate elimu ya umuhimu wa kuwa na hatimiliki na ubunifu. Saratani
hatari nchini Februari
mwaka jana, Serikali ilisema kila mwaka wagonjwa wapya 50,000 wa saratani za aina
mbalimbali hugundulika.  Ilisema
kwa mujibu wa takwimu ya Taasisi ya Saratani ya Ocean Road (ORCI), saratani
zinazoongoza ni pamoja na saratani ya kizazi (asilimia 32.8), saratani ya
matiti  (asilimia 12.9), saratani ya ngozi (asilimia 11), kichwa na
shingo (asilimia 7.6) na matezi (asilimia 5.5). Zingine ni
saratani ya damu (asilimia 4.3), saratani ya kibofu cha mkojo (asilimia 3.2),
saratani ya ngozi (asilimia 2.8), saratani ya macho (asilimia 2.4) na saratani
ya tezi dume asilimia 2.3. Kwa upande
wa wanaume ni saratani ya ngozi (asilimia 24), saratani ya koo (asilimia 16),
saratani ya tezi dume (asilimia 10) na saratani ya matezi (asilimia tisa). Kwa wanawake,
saratani zinazoongoza ni saratani ya mlango wa kizazi (asilimia 54), saratani
ya ngozi (asilimia 19), saratani ya matiti (asilimia 14) na saratani ya koo
(asilimia nane). Tafiti za
Chama cha Saratani cha Marekani (ACS) na cha Afrika Kusini (CANSA) zimebaini
kuwa, mwanamume mmoja kati ya sita hupata saratani ya tezi dume katika uhai
wake.   Kutokana
na takwimu za mwaka 2010 za dunia nzima, malaria iliua watu 500,000, kifua
kikuu watu milioni 2.1, Ukimwi watu milioni 1.8 na saratani watu milioni 9.9.  Kila mwaka
wanaume 46,500 wanabainika kuwa na saratani ya tezi dume nchini Uingereza huku
11,000 wakifariki dunia kutokana na maradhi hayo.  Saratani
ya tezi dume ni nini?  Saratani
hutokea wakati chembe chembe za uhai au seli katika sehemu fulani ya mwili
zinapoanza kukua bila kufuata utaratibu wa mfumo wa mwili na kutengeneza
vijiuvimbe vidogo vidogo.  Kwa
kawaida seli huwa zinajigawa, kupevuka na baadaye kufa kwa kufuata taratibu za
mfumo wa mwili. Lakini seli za saratani hazifuati mfumo huo.  Badala ya
kufa, zenyewe huishi muda mrefu kuliko chembe chembe za kawaida na wakati huo
huo huendelea kutengeneza seli nyingine na kuwa uvimbe wa saratani.  Tezi dume
hutokea katika mwili wa mamalia wa kiume pekee pale seli katika kiungo hicho
zinapoanza kukua bila kufuata utaratibu wa mfumo wa mwili hapo ndipo mtu hupata
saratani ya tezi dume.  Ugonjwa
huu pia hujulikana kama saratani ya kipofu cha mkojo. Kuna visababishi vingi
vinavyochangia mwanaume kupata saratani ya tezi dume.  Kwanza
kabisa ni umri. Nafasi ya kupata saratani ya tezi dume huongezeka sana hasa
ukifikia umri wa karibu miaka 50 na kuendelea.  Nasaba ni
kihatarishi kingine ambapo wanaume wenye historia ya tatizo hili kwenye familia
zao, yaani wale ambao mmoja wa ndugu zao wamewahi kuugua ugonjwa huu huwa
katika hatarini ya kupata kansa hiyo kutokana na kurithi jeni za ugonjwa huo.  Suala
jingie ni lishe ambapo wanaume wanaopenda kula nyama na walaji wa chakula
chenye kiasi kikubwa cha mafuta hasa ya wanyama huwa katika hatari kubwa ya
kupata saratani ya tezi dume wisho  Katika
hatua zake za awali, dalili za saratani ya tezi dume hazitofautiani na zile za
kuvimba kwa tezi dume . Dalili hizo ni pamoja naKupata shida wakati wa kuanza
kukojoa, kutiririka kwa mkojo baada ya kumaliza kukojoa, kukojoa mkojo wenye
mtiririko dhaifu.  Wanaume
wanashauriwa kufanyiwa uchunguzi kwa kuwa imegundulika kuwa wanaume wengi
wakiziona na kuzihisi dalili hizo huona soni kwenda kumwona daktari. 