Ashura Kazinja, Morogoro AFYA
ya uzazi kwa vijana wa rika la balehe ni muhimu mno. Hii ni kutokana na
changamoto mbalimbali wanazokumbana nazo ikiwamo mimba za utotoni, magonjwa,
utoaji mimba usio salama na hata kifo. Afya
ya uzazi inahusisha uzazi wa mpango ambao umeanzia katika Dira ya Taifa ya
Maendeleo ya mwaka 2018-2023, lengo likiwa ni taifa kuwa na idadi ya watu ambao
linaweza kuwahudumia. Hata
hivyo, suala hili la uzazi wa mpango limekutana na vipingamizi kadhaa hususani
kwa nchi za Afrika ikiwamo Tanzania kutokana na watu kuupokea kwa maana tofauti
kwa madai ni mpango wa nchi za magharibi kupunguza idadi ya watu Afrika,
wakichukulia mfano wa nchi za Japan na Ujerumani ambako idadi ya wazee ni kubwa
kuliko vijana. Ofisa
Maendeleo ya Jamii Kata ya Mtamba, Halmashauri ya Morogoro, Florence Mwambene,
anasema afya ya uzazi kwa vijana waliopo na wasiokuwa shuleni ni muhimu
kutokana na vijana wengi kujihusisha na vitendo vya ngono katika umri mdogo. Anasema
wameendelea kutoa elimu na kuhimiza elimu ya malezi na makuzi kwa makundi rika,
pamoja na kutunga sheria ndogo za kuzuia vigodoro kwa lengo la kumlinda mtoto
na kumuwezesha kusoma ili awe na maendeleo mazuri ya baadae na kwa taifa pia. Anasema
wanatoa elimu ya kujitambua na afya ya uzazi kwa vijana ambao wako katika rika la
balehe walioko shuleni na wale walioko nje ya shule ili waweze kujilinda,
kuijua thamani yao na kuepuka kudanganywa na watu wanaopenda watoto wadogo. Akizungumzia
suala la uzazi wa mpango kwa vijana, anasema kwa vijana walioko shuleni
wanazingatia kuwafundisha kusubiri hadi wakati wao utakapofika na kwamba,
hawahimizi zaidi upatikanaji wa kondomu shuleni na njia zingine za uzazi wa
mpango. “Kwakweli
kwa halmashauri yetu, shuleni tunazingatia zaidi kuwafundisha wasubiri hadi
wakati wao utakapofika, hatuhimizi upatikanaji wa kondomu shuleni. Lakini kwa
wale walioko nje ya shule tunawaelekeza malezi ya kujitambua, na wale
wanaoshindwa tunawashauri kutumia kondomu kwa sababu ni njia mojawapo ya
kujilinda,” anasema Mwambene. Anasema
wanatekeleza sera na miongozo ya serikali juu ya ulinzi wa watoto na wanawake
kwa ujumla, kwa kushirikiana na dawati la jinsia la polisi kwa ajili ya
kuhakikisha mtoto anakuwa salama katika nyanja zote. Naye
Mwalimu Mkuu Msaidizi wa Shule ya Sekondari Kisemu, Kanga Mazengo, anasema
katika shule hiyo vijana wanapata elimu inayohusiana na uzazi na afya ya
magonjwa mbalimbali. Mazengo
anasema wahudumu wa afya toka zahanati ya Kijiji cha Kisemu, huwa wanafika mara
kwa mara shuleni hapo kwa ajili ya kutoa elimu ya afya ya uzazi kwa wanafunzi,
ingawa hawakuwahi kutoa kondomu kwa wanafunzi. Anasema
hali ya mimba shuleni hapo kwa sasa si changamoto inayowasumbua tofauti na
awali, kutokana na shule kuwa na utaratibu wa kuwapima wanafunzi wa kike
ujauzito kila baada ya miezi mitatu, na hivyo kuwajengea hofu ya kushiriki
vitendo vya ngono. “Shule
yetu inautaratibu wa kuwapeleka wanafunzi wa kike hospitali kupima ujauzito
kila baada ya miezi mitatu, na akigundulika ni mjamzito kama sheria inavyosema
anafukuzwa shule,” anaeleza Mwalimu Mazengo. “Unapompima
binti kwanza unampa woga na tahadhari hivyo, anaogopa kufanya tukio hilo kwa
sababu anajua baada ya muda mfupi atapimwa na atajulikana, na madhara ya
kukutwa na ujauzito anayajua,” anasema Mazengo. Anasisitiza kuwa si
vyema kumpa mwanafunzi kondomu, au kumpa njia zingine za uzazi wa mpango, kwa
sababu kufanya hivyo ni sawa na kumtuma akafanye vitendo vya ngono hivyo,
anaona ni bora kumpa elimu ya kujitambua na madhara ya kushiriki ngono katika
umri mdogo. Kwa
upande wake Mkunga mkongwe wa Zahanati ya Kisemu, Tabia Salum, anasema kwa sasa
vijana wanajitokeza kwa wingi kupata huduma ya uzazi wa mpango tofauti na awali
na kwamba, vijana wa kiume wengi wanapendelea kondom kama njia ya kupanga uzazi,
pia huitumia kujikinga na maradhi yatokanayo na kujamiiana. “Vijana
wanajitahidi mno, wengi wanahudhuria kliniki, hata wanaume kwa sasa wanakubali
kuongozana na wake zao wanapokuwa wajawazito kuja kliniki, na wanakubali
kutumia uzazi wa mpango,” anasema mkunga Tabia. Anasema
wanatumia mbinu mbadala kumfanya baba kuhudhuria kliniki pamoja na mke wake,
huku akisema kwa wale ambao wamepewa mimba na wanaume wenye wake zao huwashauri
kuhudhuria kliniki kwa nyakati tofauti mbinu ambayo imezaa matunda. “Mama
anapokuja bila baba kliniki hatumpokei, hii imesaidia akina baba kujitokeza na
kuwasindikiza wake zao, kama baba ni mume wa mtu tuna tumia mbinu mbadala ya
mama kuja siku ya leo na baba anakuja kesho yake,” anaeleza. Akizungumzia
kundi la vijana walioko shuleni, anasema wanazungumza nao kuhusu tahadhari na
mimba za utotoni, huku wakiwasisitizia juu ya changamoto zinazosababishwa na
kushiriki ngono katika umri mdogo ikiwamo kupata ugonjwa wa fistula, kujifungua
kwa njia ya upasuaji na hata kupoteza maisha. Naye
Meneja Utetezi Mradi wa Advance Familiy Planning (AFP), James Mlali, anasema
kumekuwapo na changamoto mbalimbali zinazotokana na uzazi wa mpango na afya
salama ya uzazi kwa jamii, ambayo inahitaji kutiliwa mkazo kwa elimu kuwafikia
watu wote mjini na vijijini, ili kuondoa imani potofu iliyojengeka kuwa uzazi
wa mpango una madhara na ni mbinu ya watu weupe kupunguza idadi ya watu Afrika. Mlali
anasema ili kuwapo utetezi wenye ufanisi katika elimu ya uzazi wa mpango, mradi
wa AFP umelenga zaidi ulimwengu wa nchi za kusini mwa dunia zikiwamo nchi za
Tanzania, Kenya, Uganda, Nigeria, Indonesia na Kongo. Hata
hivyo, anasema awali chanzo kikuu cha fedha kilikuwa ni kutoka serikalini,
lakini kuanzia mwaka 2014 hadi sasa halmashauri nazo zinapanga bajeti juu ya
uzazi wa mpango ingawa imekuwa ikitoa kiasi kidogo na kwamba mkakati uliopo ni
kuyashawishi mashirika binafsi ya bima na bima ya taifa ili yaweze kuingiza
uzazi wa mpango katika mfumo wao. Akizungumzia
upatikanaji wa huduma za afya ya uzazi, anasema ni muhimu ikapatikana katika
maeneo yote mjini na vijijini huku kukiwa na watoa huduma wenye sifa, pamoja na
njia za uzazi wa mpango kuwa nyingi ili kutoa nafasi kwa mhitaji kuchagua. Ni
vyema serikali na jamii kwa ujumla kutilia mkazo suala la afya ya uzazi kwa
vijana, kwani kundi la vijana kuanzia miaka 10 hadi 19 limesahaulika, na hii husababisha
mtoto hadi wa miaka 11 kushtukia ana mimba huku akiwa haelewi kitu, ni vyema
kundi hili likapewa umuhimu na elimu ya kutosha.