Ashura kazinja, Morogoro MBALI na sera na sheria kumruhusu mwanamke kumiliki
ardhi, bado kumekuwapo vikwazo mbalimbali katika jamii vinavyofanya sheria hiyo
kutotekelezeka na hivyo mwanamke kubaki kuwa tegemezi. Kilimo ndio uti wa mgongo wa Taifa letu, na
mwanamke ndiye anayechangia asilimia 80 ya ushiriki kwenye kilimo, lakini
imekuwa tofauti katika kumiliki ardhi ambapo tafiti zinaonesha wanaomiliki
ardhi ni asilimia 24 tu, jambo  ambalo haliridhishi. Changamoto kubwa inayomfanya mwanamke kukosa haki ya kumiliki
ardhi katika jamii inatokana na mila potofu na uelewa mdogo miongoni mwao juu
ya haki yake hiyo ya msingi. Sababu nyingine ni uoga na kutokuwa na uwezo wa kugharimia kesi
ili kujipatia haki. Mwenyekiti wa Kituo cha Taarifa na Maarifa Kata ya Mkambarani,
Halmashauri ya Morogoro Vijijini, Theresia Berege, anasema haki ya mwanamke
kumiliki ardhi bado ni changamoto kubwa, hasa kwa wajane ambao wamekuwa wakinyang’anywa
mali zilizoachwa na waume zao ikiwamo ardhi ambayo ndio kitega uchumi
kikubwa vijijini. Berege anaiomba Serikali kuanzisha baraza la ardhi
katika Kijiji cha Mkambarani ili kuwawezesha wanawake kushiriki katika
kutoa uamuzi, pia kupeleka madai yao na kupatiwa ufumbuzi. Anasema pia ni vyema mabadiliko yakafanyika katika
hati za kimila na kutamka wazi kuwa umiliki wa ardhi kwa mume na mke kuwa wa
pamoja ili kuepuka migongano pindi mmoja anapotangulia mbele za haki na hivyo
ndugu kutaka kupora mali. “Kwa vijijini changamoto hii bado ipo sana, mali
nyingi zimekuwa zikiandikwa kwa jina la mwanamume, ikitokea akatangulia yeye
inakuwa shida kwa mke. Mimi mwenyewe yalinikuta, lakini kwa sababu nilikuwa na
uelewa nikaenda kudai haki yangu mahakamani, lakini wanawake wengi hawana huu uelewa,”
anasema Berege. Anatoa wito kwa vyombo vya uamuzi ikiwamo mahakama,
kumwangalia zaidi mwanamke pale anapofungua kesi kwa ajili ya
madai  ya mirathi au ardhi, kwamba kesi hizo zisichukue muda mrefu
ili kupunguza gharama kwa mhusika. “Hizi kesi ziendeshwe haraka, kwani utakuta kesi
inachukua muda mrefu hadi miaka minne hatimaye mwanamke anakata tama. Waharakishe
ili kuwapunguzia gharama za kesi, kutengenezwe utaratibu utakaomfanya aifikie
haki yake kwa haraka na gharama nafuu,” anasisitiza. Naye mkazi wa Kijiji cha Mkambarani, Fatuma Gowelo,
anaeleza adha anayokutana nayo yeye na ndugu zake baada ya kufiwa na wazazi
wote wawili. Anasema baada ya vifo vya wazazi wao, baba zao wadogo walijitokeza
kudai mali likiwamo shamba lenye ekari 10 wakitaka liuzwe ili wagawane. Gowelo anasema uamuzi wa kuuza shamba hilo umekuwa
mgumu kwao kwa sababu wanalitegemea kwa ajili kujipatia riziki.  Anasema wadogo zake bado wadogo wanasoma shule ya
msingi na wengine sekondari na hawana kitu kingine cha kuwawezesha kuishi hasa ukizingatia
kuwa ngugu zao upande wa baba hawawasaidii kwa jambo lolote. “Hatuna mzazi hata mmoja, alianza kufariki baba
akafuata mama ambaye amefariki mwezi uliopita.  “Kifo cha mama naweza kusema kimetokana na baba yangu
mdogo ambaye baada ya baba kufariki, akamleta mtoto nyumbani akidai ni wa baba
alimzaa nje ya ndoa. “Mtoto yule alipokuja nyumbani akamshitaki mama
mahakamani ili kudai mirathi likiwamo shamba letu, mama akapata presha akafariki
na sasa tumebaki wenyewe hatujui hatma yetu,” anasema Gowelo. Akizungumzia suala la migogoro ya ardhi, Katibu wa Chama
cha Taarifa na Maarifa, Kijiji cha Mkambarani, Amina Simba, anasema kata hiyo
inachangamoto kubwa ya ardhi kutokana na kukosa mabaraza ya kutatua kesi zao na
hivyo wananchi wengi hukimbilia katika kituo hicho kutafuta msaada. Anasema wanawake wengi hawana uelewa wa namna ya
kupata haki zao, huku mfumo dume nao ukiwa umeota mizizi na kumfanya mwanamke
hata akinunua shamba au kitu chochote ni lazima ataandika jina la mwanamume ili
kulinda ndoa yake. Anaiomba serikali kusimamia suala la watoto wa nje ya
ndoa, kwa sheria kutamka wazi kuwa kila mtoto wa nje arithi kwa mama yake ili
kuondoa adha wanayokutana nayo wanawake walioko ndani ya ndoa iwapo baba
atatangulia mbele ya haki. Kwa kuliona hilo, Shirika la Kimataifa
linalojishughulisha na masuala ya haki za ardhi (Landesa) kwa kushirikiana na
mashirika mengine 25 wameamua kuanzisha kampeni ya ‘Linda Ardhi ya Mwanamke’
itakayochukua takribani miaka 12 ili kumsaidia mwanamke kupata haki ya kumiliki
ardhi. Mwanasheria wa Landesa, Godfrey Massay,
anasema  mwanamke akiwezeshwa kumiliki ardhi atakuwa na mchango
mkubwa kwenye uchumi wa viwanda na kwamba ni muhimu akapewa nafasi kwa
maendeleo ya jamii na Taifa kwa ujumla. “Sheria za ardhi ni nzuri, lakini utekelezaji wake
umekuwa mdogo, mwanamke na mwanamume wote wana haki ya kumiliki ardhi kisheria,
lakini sheria za kimila nyingi ni kandamizi ,” ansema Massay. Anasema kwa upande wa mwanamke, sheria za kimila
zimeonesha kuwa na matatizo, hali inayosababisha kuogopa kwenda mahakamani
kudai haki zao huku wengine wakiwa hawazijui, kushindwa kumudu gharama za kuendesha
kesi na hata kuogopa kutengwa na jamii. Naye mchambuzi masuala ya ardhi kutoka Landesa,
Khadija Mrisho, anasema kampeni ya ‘Linda Ardhi ya Mwanamke’ inalenga
kumpatia haki yake ya kumiliki ardhi kwa kuhakikisha utekelezaji wa sera na
sheria unawiana na changamoto zilizopo zinapatiwa ufumbuzi. “Takribani miaka 19 na zaidi  sheria ya
ardhi ya vijiji ipo, lakini je, ni wanawake wangapi wanaomiliki ardhi au kupata
nafasi ya kuhudhuria katika mabaraza ya mashauri katika ngazi zote kuanzia
ngazi ya kijiji?’ anahoji Mrisho. Anasema: “Ukimpa mwanamke ulinzi katika ardhi
ataangalia masuala ya chakula, watoto, afya na elimu, kwahiyo utu wake na
haki zake vinalindwa huku amani na upendo vikitawala katika familia.” Anazitaja baadhi ya changamoto zinazomzuia mwanamke
kupata haki  ya kumiliki ardhi kuwa ni utekelezaji mdogo wa sera na
sheria, kutokuwapo utashi wa kuzitambua haki za mwanamke kumiliki ardhi na
kuwepo kwa mila na desturi zinazotekelezwa zaidi katika jamii inayoishi
vijijini. “Ardhi inatajwa kama kitu cha ziada, zaidi
wanasisitizia ujasiriamali na vikoba, kwanini ardhi isiwe kitu kikuu cha
kumkwamua mwanamke kutoka katika umasikini? Tunataka jamii ambayo wanawake na
wanaume wanakuwa na uwezo wa kupata na kumiliki ardhi kwa usawa kabisa,”
anasisitiza Mrisho. Kwa upande wake mmoja wa Wakurugenzi Landesa, Edda
Sanga, anasema kampeni hiyo ni ya kipekee kutokana na kuwashirikisha wadau
wengi ikiwamo Serikali, wanajamii na mashirika mengine na kwamba imekuja kwa
wakati mwafaka. “Kuna umuhimu sasa wa kumuona mwanamke ananyanyuliwa,
anashiriki na kushirikishwa na kufanya uamuzi katika masuala yanayohusu ardhi
na vyote vinavyotoka ardhini” anasema Sanga. Ni wazi kampeni hii ya Linda ardhi ya mwanamke itakuwa yenye manufaa kwa wanawake wengi hususani wa vijijini, kwa kupatiwa elimu itakayowapa uelewa na kuwawezesha kumiliki ardhi itakayo wakomboa kiuchumi.