*Utafiti wabaini asilimia 50
ya watoto wapoteza uhai  TUNU NASSOR Na CHRISTINA GAULUHANGA-DAR ES SALAAM UTAFITI uliofanywa na jopo la madaktari bingwa wa figo
katika Hospitali ya Taifa ya Muhimbili (MNH), umebaini asilimia 30 ya watoto
wachanga 380 waliokuwa wamelazwa walipata ugonjwa wa mshtuko wa figo. Akizungumza na MTANZANIA hospitalini hapo jana, daktari bingwa
wa magonjwa ya figo kwa watoto, Dk. Francis Furia, alisema utafiti huo
ulifanyika kati ya mwaka juzi na mwaka jana. Alisema kati ya watoto waliogundulika kuwa na mshtuko wa
figo, asilimia 50 walifariki dunia. “Kwa sasa kliniki ya figo kwa watoto inayofanyika mara moja
kwa wiki, tunawahudumia wagonjwa kati ya 16 hadi 20,” alisema Dk. Furia. Alisema sababu za kupata magonjwa ya figo kwa watoto ni
pamoja na kuugua malaria, dengue, homa ya ini, kuhara, kipindupindu, kupata
maambukizi ya bakteria na tatizo la kupumua. Aliongeza kuwa baadhi ya dawa zinazotumika kutibu magonjwa
mbalimbali zimekuwa zikisababisha kupata ugonjwa huo. “Dawa kama ‘Gentamicin’, ‘Diclofenac’ na ‘Movera’ zimekuwa
zikichangia kuongezeka kwa ugonjwa wa figo kwa watoto,” alisema Dk. Furia. Alizitaja dalili za ugonjwa huo kuwa ni upungufu wa damu,
kuvimba uso na tumbo, kiungulia, shinikizo la juu la damu na kushindwa kutoa
haja ndogo. “Niwashauri wazazi wanapoona dalili hizo kwa mtoto wawahi
hospitali kupata matibabu ili kuepuka ugonjwa huo kuwa sugu,” alisema Dk.
Furia. Aliongeza watoto wanapougua magonjwa yanayoweza kusababisha
ugonjwa wa figo, wawahi hospitali kupata matibabu sahihi na kwa wakati. “Wazazi waache tabia ya kuwapa watoto dawa za miti shamba
ambazo hazijafanyiwa utafiti, kwani zinaweza kuhatarisha afya ya mtoto na
kumsababishia ugonjwa wa figo,” alisema Dk. Furia. Aliwataka wazazi kuzingatia maelekezo ya wataalamu wa afya
katika malezi ya watoto, ikiwa ni pamoja na kuwapa dawa bila maelekezo ya
daktari. “Niwaombe wazazi kutokuwapa watoto dawa ambazo hawazijui
kwani inaweza kuhatarisha figo,” alisema Dk. Furia. Mmoja wa wazazi waliowaleta watoto katika kliniki hiyo,
Sara Mjema, aliiomba Serikali kupeleka huduma ya madaktari bingwa katika maeneo
ya pembezoni. “Wananchi wengi hawana elimu ya ugonjwa huu, hivyo
naishauri Serikali kuwekeza nguvu katika utoaji wa elimu, hasa maeneo ya
vijijini ili waweze kuepuka ugonjwa wa figo,” alisema Sara. Aliongeza kuwa ni vyema kutumia vyakula vya asili katika
milo yao kwani katika vitabu vya Mungu inahimizwa hivyo. DALILI
NA UTAMBUZI WAKE Kwa mujibu wa mtandao wa Kidney Education, inaelezwa kuwa ugonjwa
sugu wa figo, ni kwamba figo hushindwa kufanya kazi polepole, kwa miezi hata
miaka, kwa hiyo mwili huzoea hatari za hali hii. Pia, figo huwa na uwezo mkubwa wa kujisaidia katika shida
ya kazi zake kwa sababu watu walio na ugonjwa huu usiopona, huwa hawana dalili
zozote hadi wakati figo zimeharibika sana. Figo huwa na kazi nyingi sana kama kutoa uchafu na maji
kwenye mwili, kuzuia shinikizo la damu, kusawazisha kemikali mwilini,
uzalishaji wa chembechembe za damu nyekundu mwilini na kadhalika. Hivyo kutegemea matatizo yaliyoko kwenye figo, dalili huwa
tofauti kati ya mtu mmoja na mwingine. DALILI
ZA UGONJWA SUGU WA FIGO Inaelezwa kuwa dalili hutofautiana kulingana na kiwango cha
ugonjwa. Ili kuelewa vyema na kukabiliana na hali hii vizuri, ugonjwa
wa figo umegawanywa katika viwango vitano kulingana na kiasi cha utoaji uchafu
kwenye figo (Glomerular Filtration Rate- GFR), ambacho ndio kiwango cha
kuonyesha jinsi figo zinavyochuja uchafu kutoka kwenye damu. GFR uhesabiwa
kulingana na kiasi cha ‘creatinini’ katika kipimo cha damu. Kipimo cha GFR ni sahihi cha kuonyesha utendaji wa figo; Utendaji
mzuri wa figo ni wakati GFR ni zaidi ya mililita tisini kwa kila dakika (90
ml/min). HATUA
YA KWANZA YA UGONJWA WA FIGO Inaelezwa kwamba kazi ya figo ikiwa asilimia 90-100, hiyo ni
hatua ya mapema ya ugonjwa huu na figo huwa hazijadhurika. Umajimaji (serum
creatinini) kwenye damu huwa uko katika kiwango cha kawaida.  Katika hatua hii ya kwanza ya CKD, tatizo linaweza tu
kujulikana mtu anapofanyiwa uchunguzi wa kimatibabu au anapopimwa kwa ugonjwa
mwingine. Ishara za hali hii zinaweza kukosekana. Kwa mfano, kuwepo
kwa protini kwenye mkojo, sura ya figo kuonekana zimebadilika kwenye picha za X-ray,
ultrasound, MRI au CT ma historia ya familia yenye ugonjwa wa uvimbe wa figo
(polycystic kidney). HATUA
YA PILI YA UGONJWA WA FIGO Hatua hiyo huifanya figo isidhurike kidogo, ambapo wagonjwa
wanaweza kuwa hawana dalili, lakini ishara zinaweza kuwa ni kukojoa mara nyingi,
hasa usiku, shinikizo la damu kuwa juu, mkojo usio wa kawaida na creatinini
kwenye damu inaweza kuwa juu (au hata kawaida). ISHARA
KUU ZA UGONJWA WA FIGO Kwa mujibu wa mtandao wa Kidney Education, dalili za
ugonjwa figo ni pamoja na kukosa hamu ya chakula, kichefuchefu na kutapika. Nyingine ni kuwa dhaifu, mwili kuchoka na kupungua uzito,
kuimba miguu, mikono au na usoni karibu na macho pamoja na  shinikizo la damu lisilozuilika, hasa kwa
umri mdogo. Kukosa nguvu kunakosababishwa na upungufu wa damu mwilini
(anaemia), hali inayosababishwa na figo kutotengeneza homoni ya erithropoyetini
inayosaidia kutengeneza chembechembe za damu. Kushindwa kulala, kizunguzungu na kushindwa kuwa makini, kujikuna,
mkakamao wa misuli, kuhisi uchovu kwenye miguu na kushindwa kufikiria kitu kwa
makini. Maumivu mgongoni hasa chini ya mbavu pamoja na kuhisi
kutaka kukojoa mara kwa mara, hasa wakati wa usiku (nocturia). Maumivu, urahisi wa kuvunjikavunjika mifupa kwa watu wazima
na watoto kutokukua kwa sababu ya upungufu wa vitamini D inayotengenezwa na
figo. Kukosa hamu ya kufanya mapenzi kwa wanaume na kukosa hedhi kwa mwanamke  na pia ugonjwa wa figo huhusishwa na ongezeko la vifo vinavyotokana na ugonjwa wa moyo.