Mwandishi wetu WAKATI dunia zamani ilikuwa ikilia zaidi
kwa kukabiliwa na maradhi, njaa na umasikini, sasa hivi kilio kimegeukia kwenye
wimbi la makundi ya siasa kali ambayo hujihusisha na uhalifu na ugaidi kwa jina
la dini. Huku kukiwa na taarifa za wanawake kugonga
vichwa vya habari kwa sababu ya ugaidi, mara nyingi kinachozungumzwa zaidi huwa
ni mchango wao kama wahanga au watu wanaoweza kuwa washirika katika kukabiliana
na tishio la ugaidi. Kinyiume chake, wanawake wanaoshiriki na kuunga mkono itikadi
kali wamekuwa wakati mwingine wakipuuzwa. Mtazamo huu ulibadilika wakati
msichana mtoro wa miaka 15 Shamima Begum, alipoelezewa kuwa ‘msichana wa maana’
kwa Islamic State baada ya kupatikana katika kambi ya wakimbizi wa Syria. Miaka minne iliyopita, aliondoka nchini Uingereza na marafiki
zake wawili kujiunga na IS, lakini akadai kuwa alikuwa ‘mke tu.’ Hata hivyo, Waziri wa Mambo ya Ndani wa Uingereza, alimnyang’anya
uraia wa Uingereza, akisema: “Kama unaunga mkono ugaidi, lazima utapata
matokeo”. Anatarajiwa kupewa msaada wa kisheria kukata rufaa dhidi ya
uamuzi huo. Wanawake katika itikadi kali Kisa cha Begum kimeibua maswali mengi kuhusu uhusika wa wanawake
na utashi wao wa kushiriki ghasia zinazosababishwa na itikadi kali katika kundi
la IS na makundi mengine. Uchambuzi wa Rusi analysis unasema kuwa asilimia 17 ya
waliopokea mafunzo ya itikadi kali katika Bara la Afrika ni wanawake, huku
utafiti mwingine ukionyesha kuwa asilimia 13 ya waliopokea mafunzo ya itikadi
kali katika kundi la IS kutoka mataifa ya kigeni waliopo katika mataifa ya Iraq
na Syria ni wanawake. Idadi kamili si ya kuaminika na inaweza kuwa kubwa zaidi
ya ile inayotajwa. Tafiti kadhaa zilizoungwa mkono na Rusi na tafiti nyingine
zimechunguza nafasi ya wanawake katika makundi ya ugaidi ya kimataifa kama vile
IS na al-Shabab, moja kati ya makundi hatari ya kijeshi yanayosababisha mauaji
barani Afrika. Watafiti waliwahoji wanawake ambao walihusika moja kwa moja au
kwa njia nyingine katika shughuli za al-Shabab, kubaini ni vipi waliweza kupata
mafunzo, na athari walizopata wanawake hao kutokana na kushiriki katika ghasia
za itikadi kali. Kazi hiyo ya utafiti ilifanywa na wasomi wa Kenya, ambao
waliweza kutumia uzoefu wao wa muda mrefu na mawasiliano ya jamii zilizobainika
kuwa katika hatari ya kupewa mafunzo ya itikadi kali. IS na al-Shabab Majukumu waliyopewa wanawake yalikuwa tofauti baina ya makundi hayo. Wakawake katika kundi la al-Shabab mara nyingi wamekuwa
wakifungiwa katika maeneo fulani jambo ambalo linaweza kuwa linatokana na majukumu
yao ya kitamaduni, kama wake wa wapiganaji na wasaidizi wa shughuli za
nyumbani. Wakati mwingine wamekuwa wakifanywa kuwa watumwa wa ngono. Wanaweza pia kusaidia katika kuwavutia wajumbe wapya. Utafiti
mmoja nchini Kenya ulibaini kuwa wanawake walikuwa wanalaghaiwa na wengine
ambao waliwaahidi kuwapatia kazi, msaada wa kifedha na kupewa ushauri nasaha. kwa mfano, Hidaya (sio jina lake halisi), mmiliki wa saluni,
alipewa mafunzo na mteja ambaye alimuahidi kuwa atawekeza na kupanua biashara
yake. Alishawishiwa kusafiri katika jimbo la mpakani ambako alitekwa nyara na
kupelekwa ndani ya Somalia. Katika kundi la IS, wanawake huingizwa kwenye kundi hilo hasa
kupitia mtandao -na huchangia zaidi katika kuonyesha imani za kundi hilo. Katika kisa cha Shamima Begum, mwalimu wake alionekana katika
propaganda za ushindi wa IS, licha ya madai yake kwamba alipokuwa Syria
hakufanya jambo lolote isipokuwa kumtunza mumewe na watoto wake. Wanawake katika kundi la IS pia wanaruhusiwa kuhudumu kama
madaktari na wahudumu wa afya, kwa masharti fulani, ambapo kundi hilo
linakikosi kinacholinda maadili ya wanawake. Hivi karibuni, kundi hilo lilipopoteza maeneo yake katika nchi
za Iraq na Syria, limekuwa tayari kuwaweka wanawake katika maeneo ya nafasi za
mapigano, likitumia gazeti la Al-Naba kuwaita wanawake kujiunga na jihad na
kutoa mkanda wa video mwaka jana, uliowaonyesha wanawake kadhaa wakiwa
wamevalia magwanda ya jeshi nchini Syria. Hata hivyo, tofauti baina ya makundi hayo zimekuwa zikififia
kutokana na kila kundi kujifunza kwa kundi jingine. Nchini Somalia, ambako al-Shabab linajaribu kuanzisha taifa la Kiisalamu
linaloongozwa na sheria ya Kiislamu (sharia), matukio ya wanawake kushiriki
katika vita na kulipua mabomu ya kujitoa muhanga yamekuwa yakishuhudiwa. Uchunguzi wa mashambulio ya mabomu ya kujitoa muhanga ya
al-Shabab kati ya mwaka 2007 2016 ulibaini kuwa asilimia tano yalitekelezwa na
wanawake. Hali ndivyo ilivyo katika maeneo mengine ya Afrika, kama vile
Nigeria ambako kundi la wanamgambo wa Kiislamu la Boko Haram, limekuwa
likiwatumia wanawake katika mashambulio ya mabomu ya kujitoa muhanga. Sababu wanawake kujiunga na
makundi ya jihad Kuna sababu mbalimbali zijnazowafanya wanawake wajiunge na
mafunzo ya itikadi kali. Kwa kiasi fulani, inaonekana kilichowatia hamasa wanaume pia
ndicho kinachowavutia wanawake kujiunga na makundi ya itikadi kali, kama vile
mvuto wa fikra na faida za kifedha. Hata hivyo, mbinu zinazotumiwa kuwalenga wanawake pia
zilijitokeza, kama vile wito wa kuwataka wanawake warejee katika majukumu yao
ya kitamaduni. Kwa mfano, moja ya utafiti ulibaini kuwa wanaowaingiza watu katika
kundi la al-Shabab walicheza na hisia za wasichana wa Kiislam wanaohofia kuwa
kuendelea na masomo kutawafanya wachelewe kuolewa ili kuwavutia kujiunga na
kundi hilo. “Kama nikipata mwanamume ambaye atanioa na kunilinda,
kwanini nihangaike kusoma au kupata elimu?” mmoja wa wanafunzi wa Chuo
Kikuu cha Nairobi aliwauliza watafiti. Wengine walionekana kuvutiwa na matumaini ya kupata fedha na
mafanikio mengine. Hata hivyo, kufahamu kilichowafanya wajiunge limekuwa ni jambo
gumu. Wengi miongoni mwa wanawake waliohojiwa walidai kuwa waliingizwa bila
utashi wao. Kama Shamima Begum, baadhi wanadai kuwa hawakuhusika katika
shughuli za kundi, au walishiriki kinyume na utashi wao na baadhi wanasema
walikuwa ni waathiriwa. Japo baadhi huenda walihusika kwa namna fulani katika shughuli
za kundi hilo, kukana kuwa waliwajibika ni njia inayowafaa katika kujaribu
kurejea katika jamii zao wanaporudi. Tathmini
iliagizwa na BBC kutoka kwa wataalamu wanaofanyia kazi mashirika ya nje. Martine Zeuthen ni mtaalamu wa maisha ya binadamu na tamaduni
zao, ambaye anaongoza mpango unaodhaminiwa na Muungano wa Ulaya Rusi, wenye
lengo la kupunguza utoaji wa mafunzo ya itikadi kali na ugaidi katika mataifa
ya upembe wa Afrika. Gayatri Sahgal ni Meneja wa Utafiti
katika Taasisi ya Rusi. Huduma ya Royal United. Hii ni taasisi huru
iliyobobea katika utafiti wa ulinzi na usalama. Makundi
ya kigaidi Mashariki ya Kati, Ghuba na Afrika: Dola la Kiislamu Iraq na Syria (ISIS) Wafuasi wengi wa kundi hili ni waumini wa madhehebu ya Sunni
wenye msimamo mkali wa kidini. ISIS imepata nguvu kwa muda mfupi tu na kueneza
ushawishi wake katika maeneo yote wanayoyadhibiti nchini Syria na Iraq.  Mwongozo na nadharia yao ni kifupisho cha jina lao – ISIS au
Dola la Kiislam kuanzia Iraq, Syria na katika eneo la Sham. Lengo lake ni kubuni dola kubwa la Kiislam litakaloziunganisha
Syria, sehemu ya Iraq, Lebanon na sehemu kubwa ya Palestina na Jordan.  Kundi hili linasemekana kuwa na msimamo mkali zaidi kuliko hata
al-Qaida. Sehemu kubwa ya operesheni zake zinagharimiwa na wafadhili binafsi
kutoka mataifa ya Ghuba, hasa Qatar na Saudi Arabia. Vyenzo vyengine vinavyowapatia fedha ni visima vya mafuta
kaskazini ya Syria na hongo. Wataalamu wanakadiria kundi hili la kigaidi lina
wapiganaji wasiopungua 10, 000 na kwamba limejivunia umashuhuri mkubwa zaidi
katika ugomvi kati ya jamii ya Sunni walio wachache na Shia wengi nchini Iraq.  Zaidi ya hayo, ndani ya kundi hilo kuna wanamgambo kadhaa wa
kigeni waliojitolea kupigana jihadi, baadhi yao wakiwa ni wale walioslimu. Al-Nusra Front la Syria Al-Nusra linaangaaliwa kuwa ni tawi la al-Qaida na jina lake
linamaanisha “Waungaji mkono wa umma wa Syria.” Linajulikana kuwa
kundi muhimu kabisa la waasi nchini Syria. Malengo yao ni pamoja na kuundwa kwa
dola la Kiislamu nchini Syria na katika eneo la Mashariki la Bahari ya Kati. Al-Nusra inasemekana wafuasi wake wanapatikana zaidi katika eneo
la kaskazini mwa Syria, baadae lilitangaza utiifu wake kwa hasimu wake wa
zamani, ISIS. Boko Haram la Nigeria Jina la kundi hili linamaanisha kwa ufupi kuwa ‘elimu ya
Magharibi ni dhambi.’ Wanapigana kwa sehemu kubwa kaskazini ya Nigeria na
wanapigania utawala wa Sharia ya Kiislamu kote nchini Nigeria. Wafuasi wake
wanajulikana zaidi kutokana na utekaji nyara. Umaskini uliokithiri na ukosefu wa
ajira kaskazini mwa Nigeria unawarahisishia kazi viongozi wa Boko Haram
kuwasajili wanamgambo wapya. Vikosi vya usalama vya Nigeria vinapata shida ya kukabiliana na
magaidi hao wenye silaha za kila aina. Tangu mwaka 2003, mashambulizi yamekuwa
yakifanyika dhidi ya vikosi vya usalama, idara za serikali, makanisa na shule
na maelfu ya watu kuuliwa. Al-Shabab la Somalia Harakat al-Shabaab al-Mujahideen (HSM) au al-Shabaab (Vijana)
kwa kifupi ni kundi la wanamgambo wa Kiislamu lililoundwa kati ya mwaka 2004 na
2006 nchini Somalia, wakati nchi hiyo ikiwa tayari imeshazama katika vita vya
wenyewe kwa wenyewe. Kundi hilo linapigania kuundwa kwa dola la Kiislamu katika Pembe
ya Afrika. Nadharia yao ya itikadi kali ya dini ya Kiislamu haitambui mipaka.
Wanafanya mashambulizi katika eneo lote la Afrika Mashariki. Al-Shabaab wanadhibiti sehemu kubwa ya eneo la kati na kusini la
Somalia. Wakuu wa kundi hilo hushirikiana na al-Qaida katika kuwapatia mafunzo
wanamgambo. Zaidi ya hayo, kundi hilo lina mafungamano na Boko Haram. Ansar-al-Sharia la Libya na Tunisia Wenyewe wanajiita ‘Wafuasi wa Sharia ya Kiislamu’ na kundi hili
lina makao yake nchini Libya na Tunisia. Makundi madogo madogo ya Ansar-al
Sharia yanapatikana pia kwenye mataifa mengine ya Mashariki ya Kati na Afrika
ya Kaskazini. Lengo lao ni kuanzisha sheria ya dini ya Kiislamu. Ngome ya Ansar-al Sharia, tawi la Libya, ipo Benghazi. Kundi hilo linabebeshwa jukumu la mashambulizi dhidi ya ubalozi
mdogo wa Marekani mjini Benghazi, Septemba 11, 2012, ambayo yaliua watu wanne,
ikiwa ni pamoja na ubalozi wa Marekani nchini Libya. Ansar-al Sharia
linasemekana kuwa na mafungamano na al-Qaida, ingawa wenyewe wanakanusha dhana
hizo. Hizbullah la Lebanon Kundi la wanamgambo wa Hizbullah nchini Lebanon limeundwa mwaka
1982. Wanajipatia uungaji mkono kutoka mashirika na taasisi za madhehebu ya
Shia nchini Iran na Syria. Tawi la kijeshi la kundi hilo linaangaliwa nchini
Marekani na katika nchi za Umoja wa Ulaya kuwa ni kundi la kigaidi. Hamas la Palestina Vuguvugu la Kiislamu la Hamas limeundwa mwaka 1987. Hilo ni tawi
la Chama cha Udugu wa Kiislam katika Palestina. Baada ya Fatah, chama cha
kiongozi wa utawala wa ndani wa Palestina, Mahmoud Abbas, Hamas ni kundi la
pili muhimu linalowawakilisha Wapalestina. Kinyume na Fatah, Hamas hawaitambui Israel. Lengo lao ni kuiona dola
la Israel linateketezwa. Na ili kulifikia lengo hilo, wanatumia mbinu za
kigaidi. Katika miaka ya ’90, walifanya mashambulizi kadhaa ya kuyatolea
muhanga maisha nchini Israel. Tangu mwaka 2007, Hamas ndio wanaotawala katika eneo la Gaza
katika wakati ambapo Fatah wanatawala katika Ukingo wa Magharibi wa Mto Jordan.  Al-Qaida – gaidi wa ulimwengu Al-Qaida wanajulikana kama mama wa makundi yote ya jihadi
ulimwenguni. Jina lake linamaanisha ‘msingi’ ama ‘chanzo kikuu.’ Ndilo kundi
lililopanga mashambulizi ya Septemba 11, 2001 dhidi ya Marekani. Lengo lake ni
kusimamisha dola la Kiislamu ambalo litayajumuisha mataifa yote ya Waislamu na
waumini wa dini hiyo. Baada ya kifo cha kiongozi wake, Osama bin Laden, al-Qaida sasa
inaendeshwa na Aiman al-Zawahiri, ambaye ni mzaliwa wa Misri. Leo hii, mtandao
huo una matawi mengine kadhaa yanayojitambulisha nao katika mataifa mbalimbali
duniani, kama vile al-Qaida ya Magharibi na Kaskazini mwa Afrika (AQIM), ambayo
inaendesha harakati zake kutokea Algeria hadi Mali, na pia tawi lake la Yemen,
ambako ni kitovu cha wapiganaji wa jihadi.