FARAJA MASINDE LENGO la Serikali inayongozwa
na Rais Dk. John Magufuli, ni kuhakikisha uchumi wa nchi unaimarika hasusan
kupitia viwanda. Hata hivyo, pamoja na
kuwapo kwa ukuaji wa sekta ya viwanda na kuimarisha uchumi, suala la usalama na
afya kwenye mazingira ya kazi limekuwa ni jambo linalopaswa kupewa kipaumbele
cha hali ya juu. Hii ni kwa sababu kumekuwa
kukiripotiwa matukio ya ajali mara kwa mara makazini kutokana na wahusika
kutotimiza matakwa ya sheria na hivyo kugharimu maisha ya watu. Kwa mujibu wa Shirika la
Kazi Duniani (ILO), kupitia ripoti yake ya mwaka 2019 imebainisha kuwa watu
7,500 hufariki dunia kila siku kutokana na mazingira yasiyo salama na afya
kazini. Kama hiyo haitoshi, ILO
kupitia ripoti hiyo inasema watu zaidi ya milioni 374 hujeruhiwa au kuugua
kutokana na ajali kazini au kufanya kazi muda mrefu. Pia imefafanua kuwa watu
6,500 hufariki kutokana na magonjwa yanayowapata kazini huku 1,000 wakifariki
dunia kutokana na ajali kazini kiwago ambacho ni sawa na asilimia tano hadi saba
ya vifo vyote vinavyotokea duniani. Kwa upande wa hapa nchini,
Wakala wa Usalama na Afya Mahali pa Kazi (Osha), wamekuwa na mchango mkubwa
kuhakikisha kunakuwapo mazingira salama kazini yanayosaidia kulinda nguvu kazi
ya Taifa. Osha ambao ni wakala wa
serikali chini ya Ofisi ya Waziri Mkuu (Kazi, Vijana, Ajira na wenye Ulemavu), imepewa
jukumu la kuwalinda wafanyakazi dhidi ya vihatarishi vilivyopo katika sehemu za
kazi vinavyoweza kusababisha magonjwa, ajali na hata kifo ambapo imekuwa
ikifanya hivyo kupitia usimamizi wa Sheria Na. 5 ya Afya na Usalama Mahali pa
Kazi ya mwaka 2003. Kaimu Mtendaji Mkuu wa Osha,
Khadija Mwenda, anasema lengo lao ni kuhakikisha wanazifikia sehemu nyingi za
kazi kadri itakavyowezekana. Anabainisha kuwa kwa
kipindi cha mwaka wa fedha 2018/19 sehemu za kazi 16,457 zilisajiliwa na Osha
ikilinganishwa na 3,354 zilizosajiliwa 2017/18 kabla ya kuondoa tozo, kiwango
ambacho ni sawa na asilimia 491. “Pia kaguzi 137,938
zilifanyika ukilinganisha na 85,491 zilizofanyika mwaka 2016/2017, sawa na
ongezeko la asilimia 61.3. Hivyo, ongezeko hili katika usimamizi wa sheria
linamaanisha sehemu nyingi za kazi zimefikiwa, kaguzi zimefanyika, tathmini ya
afya imefanyika kwa wafanyakazi walio wengi na hivyo kuendelea kuimarisha hali
ya usalama na afya mahali pa kazi,” anasema. Mwenda anataja mafanikio
mengine kuwa ni kuimarisha mifumo ya kiutendaji na usimamizi ndani ya taasisi, hali
ambayo imesaidia kuondoa urasimu katika utoaji huduma na hivyo kuongeza ufanisi
katika utendaji. “Katika kufanikisha hili,
tulifanya mapitio ya mlolongo wa biashara (Business Process Review) ili kubaini
maeneo yanayoleta urasimu katika utekelezaji wa majukumu yetu na kupitia
mapitio hayo, Osha imefanikiwa kupunguza muda wa kutoa cheti cha usajili wa
sehemu ya kazi kutoka siku 14 hadi siku moja pamoja na muda ya kushughulikia
leseni ya kukidhi matakwa ya Sheria ya Afya na Usalama Mahali pa Kazi kutoka
siku 28 hadi siku tatu baada ya kukamilisha taratibu zote muhimu,” anasema. Jukumu la Osha ni
kupunguza ajali na magonjwa katika sehemu za kazi, lengo ambalo linatakiwa
kwenda sambamba na uboreshaji wa mazingira ya ufanyaji biashara na uwekezaji
nchini.  “Katika kuhakikisha hilo
linafanikiwa, ilipendekeza kufutwa kwa tozo hizo ambapo Serikali iliridhia
kufanya marekebisho kupitia GN. 719 ya Novemba 16, 2018 iliyofuta tozo
mbalimbali zikiwamo ada ya usajili wa eneo la kazi iliyokuwa ikitozwa kati ya
Sh 50,000 hadi Sh 1, 800,000. Pia ada ya fomu ya usajili sehemu za kazi
iliyokuwa ikitozwa Sh 2,000 ilifutwa; faini zinazohusiana na vifaa vya kuzimia
moto ya Sh 500,000 ambayo ilikuwa inaingiliana na taratibu zinazosimamiwa na
Jeshi la Zimamoto na Uokoaji,” anasema Mwenda. Kwa sasa, Osha ina ofisi
katika kanda sita zinazohudumia nchi nzima ambazo ni Kanda ya Pwani (Dar es
Salaam, Pwani na Morogoro), Kanda ya Kati (Dodoma, Singida, Tabora na Kigoma),
Kanda ya Ziwa (Mwanza, Shinyinga, Simiyu, Mara, Geita na Kagera), Kanda ya
Kaskazini (Arusha, Manyara, Kilimanjaro na Tanga), Kanda ya Nyanda za Juu
Kusini (Mbeya, Songwe, Katavi, Rukwa, Njombe na Iringa) na Kanda ya Kusini
(Mtwara, Lindi na Ruvuma), huku majukumu yake makuu yakiwa ni manne. Hata hivyo, Osha bado wanalojukumu
kubwa la kuendelea kutoa elimu kwani kwa mujibu wa Utafiti wa kazi na Biashara
wa Kituo cha Sheria na Haki za Bianadamu (LHRC) mwaka 2018/19, unaonyesha kuwa asilimia
37 ya wafanyakazi mahali pa kazi walisema hawajui utaratibu wa utoji fidia pindi
ajali inapotokea mahala pa kazi, huku asilimia 35 wakikiri kwamba wanapata
fidia inapotokea wameumia wakiwa kazini. Asilimia 28 ya washiriki
walidai kwamba hakuna utaratibu wa ulipaji fidia kazini. Hata hivyo, wafanyakazi waliohojiwa katika baadhi ya mikoa kama vile Geita, Iringa, Njombe na Tanga walisema fidia inayotolewa ni ndogo.