MWANDISHI WETU KWA kawaida nyoka hutazamwa kwa hatari
kubwa, werevu na mara nyingine hata kuhusishwa na imani potofu za kichawi
katika baadhi ya jamii za Kiafrika. Kwa kawaida, nyoka anakuwa juu ya orodha ya mambo ambayo huogopwa
na watu wengi maishani. Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), kila mwaka maelfu ya
watu duniani hufariki dunia kutokana na kuumwa na nyoka wenye sumu kali. Ukosefu wa matibabu na hata matibabu mabaya hufanya vifo hivyo
kutokingika. Kuumwa na nyoka huenda kusionekane kuwa janga baya la kiafya, lakini
katika maeneo mengine duniani ni hatari kila siku na huenda kukasababisha maafa
ama hata kubadilisha maisha ya mtu. Pengine ndio sababu ya kuwapo dhana tofuati, baadhi potofu,
kuhusu wanyama hawa. Ukweli kuhusu kutambaa katika
mawe na kamba Ukweli ni kwamba, nyoka wanaweza kutambaa juu na hata chini ya
mawe, kwenye miti na majengo. Nyoka hupenda kujificha ardhini. Ni rahisi kwao kujificha chini ya vichaka, na vigumu kutambaa
chini ya mawe madogo katika bustani. Ili kuzuia uwapo wa nyoka katika eneo unaloishi, ni vema
kuzikata nyasi ziwe ndogo na kuondoa masalio yoyote ya nyasi zilizokatwa au
majani makavu yalioanguka na kujikusanya. Kadhalika, ni kuondoa sehemu za mti zilizoanguka juu ya paa au
zinazoning’inia katika nyumba yako. Akizaa hutelekeza mtoto Nyoka anapozaa au kutaga mayai, huwa na kawaida ya kuwatelekeza watoto
na kuwaacha kivyao. Nyoka huwa na tabia ya kuondoka mahali mara anapozaa, ikitokea
umewaona pamoja nyoka mtoto na mkubwa, basi hiyo ni kwa bahati mbaya. Hivyo,
wale wanaoona mtoto wa nyoka katika maeneo wanayoishi, wasidhani kwamba mama
mtu yupo karibu, la hasha! ni kwamba amezaliwa akatelekezwa na hivyo kujikuta
akitangatanga bila wazazi. Ngozi zao ni nyororo Kawaida, watu ambao hawajawahi kumgusa nyoka hudhani kwamba
wanyama hawa huteleza ukiwagusa. Ngozi ya nyoka huonekana kuwa kavu, lakini ukiigusa
huwa ni nyororo. Waoga Nyoka wanatabia ya kuogopa binadamu zaidi ya binadamu
wanavyowaogopa wao. Wameumbwa na haya au aibu, ndio maana huwa na tabia ya kujificha
wasionekane. Ikitokea ameshindwa kujificha au ametishiwa, kama ilivyo kwa
kiumbe chochote, hushambulia kwa lengo la kujilinda. Lakini mara nyingi baadhi yao huona afadhali kutoroka kuliko
kushambulia. Kutaga mayai Licha ya kwamba reptilia wengi hutaga mayai, si nyoka wote
wanaotaga. Baadhi yao kama wawale wa Oriental Vine, huzaa nyoka wadogo. Sumu ya yake ni dawa Nyoka mwenye sumu kali zaidi duniani anatajwa
kuwa suluhisho la kupatikana kwa dawa ya kupunguza uchungu.  Wanasayansi wanamtaja nyika anayejulikana kwa jina la ‘Blue
Coral’ ndiye mwenye sumu kali zaidi na hupatikana zaidi Kusini Mashariki mwa
Bara la Asia. Utafiti uliochapishwa katika Jarida la Afya la Toxin, unasema nyoka
huyo huwalenga maadui wake ambao husababisha uchungu kwa binadamu. Wanasayansi wanasema huenda sumu hii ikatumika kutengeneza dawa
ya uchungu. Baadhi ya wanyama ambao sumu yao imetumika kutengeneza dawa ni
pamoja na konokono wa baharini na buibui wenye sumu. Wanasayansi sasa wanataka nyoka huyo kuhifadhiwa hususan baada
ya maeneo mengi anakopatikana kugeuzwa kuwa mashamba ya michikichi. Wanasayansi
hao walifanya utafiti wao katika nchi za China, Singapore na Marekani. Wanasema japo kwa mwanadamu nyoka huwa adui, lakini huyu huenda
akawa suluhu la matatizo mengi ya kiafya. Hivi
majuzi, maafisa wa wanyamapori nchini Australia walisambaza picha za nyoka
mwenye macho matatu, aliyepatikana katikati ya barabara, kaskazini mwa nchi
hiyo. Shirika la huduma kwa wanyamapori na bustani za
wanyama, Northern Territory Parks and Wildlife Service, wanaeleza kwamba nyoka
huyo ambaye picha zake zilisambaa katika mitando ya kijamii ni wa
kustaajabisha. Amepewa jina la Monty Python, ambapo nyoka huyo aina
ya chatu, alifariki wiki kadhaa tu baada ya kugunduliwa Machi, mwaka huu. Wataalamu wanasema jicho la tatu la nyoka huyo lililo
juu ya kichwa chake limeonekana kuwa ni mabadiliko ya asili. Maafisa walimgundua nyoka huyo katika mji wa Humpty
Doo, kilomita 40 Kusini Mashariki mwa Darwin. Wakizungumza na BBC, maafisa hao walisema kuwa nyoka
huyo alikuwa na urefu wa inchi 15 na alikuwa akipata tabu kula chakula kutokana
na ulemavu wake. Shirika hilo la huduma kwa wanyamapori limesema picha
za X-ray zimeonyesha kwamba hakuwa na vichwa viwili kwa pamoja. “Badala yake alionekana kuwa na fuvu moja la
kichwa na jicho la ziada hivyo, alikuwa na macho matatu yanayofanya kazi
sawasawa,” wanasema maafisa hao. Mtaalamu wa nyoka, Profesa Bryan Fry, anasema
mabadiliko ya maumbile ni sehemu ya kawaida ya kuumbwa. “Kila mtoto hupitia mabadiliko ya kiwango fulani –
huyu alishuhudia mabadiliko yasiyo ya kawaida,” anasema Profesa Fry,
kutoka Chuo Kikuu cha Queensland. Anaongeza: “Sijaona nyoka mwenye macho matatu
awali, lakini tumeona chatu mwenye vichwa viwili katika maabara yetu, ni aina
tofuati ya mabadiliko kama tunavyoona kwa pacha wachanga wanaozaliwa wakiwa
wameungana.” Anaashiria kwamba huenda jicho hilo la tatu likawa
sehemu ya mwisho ya pacha wa nyoka huyo aliyefyonzwa.