NORA DAMIAN-DAR ES SALAAM SIKU chache baada ya Rais Dk. John Magufuli kutembelea
Gereza la Butimba, Mwanza, Mahakama Kuu ya Tanzania imetoa waraka kwa majaji na
mahakimu, ikiwataka kuhakikisha kesi zinazofikishwa mahakamani zinakidhi
matakwa ya kisheria kuepuka msongamano wa mahabusi. Hivi karibuni, Rais Magufuli alitembelea gereza hilo na kuzungumza
na wafungwa na mahabusi ambako alibaini changamoto lukuki huku suala la kubambikiwa
kesi likiongoza kulalamikiwa na wengi. Waraka huo namba nne wa 2019, umetolewa na Jaji Kiongozi wa
Mahakama Kuu, Dk. Eliezer Feleshi, kuhusu matakwa ya kuzingatia sheria katika
ufunguaji na usikilizaji wa mashauri ya jinai mahakama kuu, mahakama za
mahakimu wakazi na mahakama za mwanzo ili kuepukana na msongamano wa mahabusi
usio wa lazima. Dk. Feleshi, alisema waraka huo umelenga kuwakumbusha
majaji na mahakimu wajibu unaoendana na viapo vyao na kwamba watafuatilia
utekelezaji wake. “Hakikisheni kesi zinazofikishwa mahakamani zinakidhi
matakwa ya kusajiliwa kisheria na zinaposajiliwa hakikisheni mienendo hiyo
inaendeshwa kwa kuzingatia matakwa ya sheria ambayo baadhi yametajwa hapo juu. “Hakikisheni kesi zinasikilizwa na kutolewa hukumu/uamuzi
katika muda uliowekwa na sheria na kwa kuzingatia malengo ya mahakama,” alisema
Dk. Feleshi. Kulingana na waraka huo, maelekezo mengine ni kutoa hukumu
ndani ya siku 90 kuanzia siku jaji/hakimu alipokamilisha usikilizaji wa kesi
husika na kupewa kipaumbele kwa adhabu mbadala ya kifungo cha jela kwa kufuata
sheria. Pia majaji na mahakimu wameelekezwa kuhakikisha vikao vya
kusukuma kesi vinafanyika kadiri ya waraka wa Jaji Mkuu Namba 2/1987 kama
ulivyorekebishwa mwaka 2003 na 2011 na wachukue hatua zinazostahili kutekeleza
maazimio yake. “Hakikisheni mahakama inashiriki kikamilifu kwenye vikao
vya Jukwaa la Haki – Jinai ngazi zote na hakikisheni mwongozo wa ukaguzi
unafuatwa kama ulivyo ikiwa ni pamoja na kuwafichua watumishi wa mahakama
watakaotuhumiwa kwa vitendo vya rushwa. “Sambamba na hatua hiyo, vipo vikao vya Jukwaa la Haki –
Jinai na vile vya kusukuma kesi ngazi za wilaya, mkoa na taifa ambavyo ni
nyenzo za kuziwezesha mamlaka zinazohusika na utoaji wa haki – jinai kutatua
changamoto zinazojitokeza katika ngazi mbalimbali katika nchi yetu,” alisema. Dk. Feleshi alisema pia endapo jaji au hakimu atajiridhisha
kuwepo kwa vitendo vya hila vinavyohujumu mwenendo wa kesi iliyo mbele yake,
mamlaka – asili ya kuondosha mashtaka na kumwachia huru mshtakiwa itabidi
yachukue mkondo wake. Kwa upande wa wapelelezi na waendesha mashtaka,
wamekumbushwa kutenda haki kwa kuzingatia Tangazo la Serikali namba 296 la 2012
linalotoa mwongozo kwa kesi nyingi isipokuwa zile zinazohusisha makosa makubwa
ya kukamilisha upelelezi kabla ya kufunguliwa kwa kesi mahakamani. “Yapo maelekezo ya Mkurugenzi wa Mashtaka ya Novemba 3,
2008 ambayo kupitia kipengele cha nne yanaitaka mamlaka husika kumwajibisha
mwendesha mashtaka au mpelelezi ambaye kwa hila atasababisha haki kutotendeka,”
alisema Dk. Feleshi. UZINGATIAJI
VIFUNGU VYA SHERIA Dk. Feleshi alisema Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai
na sheria nyingine zinavyo vifungu vya sheria ambavyo kama vitazingatiwa magereza
hayatalemewa na mahabusi. Alisema sheria hizo zina vifungu vinavyohusika na wajibu wa
kutoa taarifa ya kutendeka kwa jinai au taarifa ya mpango wa kutendeka jinai. Hivyo waraka huo unasisitiza uzingatiaji wa vifungu vya
sheria katika uandikishaji wa maelezo ya mlalamikaji na haki ya
mtuhumiwa/mshtakiwa kupata maelezo ya mlalamikaji pamoja na hati ya mashtaka
pale kesi inapofunguliwa mahakamani. Uandikishaji wa maelezo ya mashahidi mbalimbali wa mashtaka
na yale ya washtakiwa, utaratibu wa kutolewa dhamana polisi kwa makosa
yanayodhaminika pale ambapo polisi hawajakamilisha upelelezi. Utaratibu wa kutolewa kwa dhamana mahakamani kwa makosa
yanayodhaminika kwa kufuata vigezo vya kisheria baada ya mtuhumiwa kufikishwa
mahakamani. Utaratibu wa kuiomba mahakama isitoe dhamana kwa masilahi
ya umma kwa kufuata misingi ya sheria na utaratibu wa kuwaweka wahalifu chini
ya uangalizi wa polisi au mahakama bila kuwafungulia mashtaka na kuwafanya
wakae mahabusu.