JOSEPH
HIZA NA MASHIRIKA MAELFU
ya watu wamejitokeza kupanga foleni ya kujiandikisha kutoa chembe za msingi (stem
cells) ili kuokoa maisha ya mvulana mwenye umri wa miaka mitano anayeugua saratani
ya damu.  Mvulana
huyo, Oscar Saxelby-Lee, amevutia watu 4,855 nchini Uingereza waliojitokeza waliojitokeza
katika zoezi  hilo ili wachukuliwe sampuli
zitakazochunguzwa kuangalia iwapo chembe zao hai zinalingana na za mtoto huyo. Madaktari
wanasema mwanafunzi huyo ana miezi mitatu tu ya kumpata mtu atakayejitolea
chembe hai nyekundu za damu ili kutibu maradhi mabaya yaliyompata ya saratani inayoitwa
kitaalamu Acute Lymphoblastic Leukaemia (ALL).   ALL
ni aina ya saratani ya damu, ambayo inaanza kutokea katika chembe changa nyeupe
za damu zilizopo katika uboho wa mfupa. Mazingira
ya hatari yanayoweza kumfanya mtu augue ALL ni pamoja na kukabiliana na miale, uvutaji
sigara, uzito mkubwa na kuwa na mfumo dhaifu wa kinga ya mwili. Tiba
kuu dhidi ya ALL ni pamoja na ni ile ya kemikali (chemotherapy). Wagonjwa pia wakati
mwingine hulazimika kupata tiba ya mionzi, steroids au upandikizaji wa uboho. Wazazi
wa Oscar, mama Olivia Saxelby na baba Jamie Lee wakazi wa St. John’s, Worcester
nchini Uingereza, walianzisha mpango huo wa kutafuta watu wenye chembe
zinazofanana baada ya mtoto wao huyo kugundulika kuwa na ugonjwa huo hatari. Walilenga kupata watu wengi kadiri iwezekanavyo, ambao watajiandikisha kwa ajili ya kujitolea chembe za msingi kama sehemu ya kampeni inayoitwa ‘Mkono kwa Mkono kwa ajili ya Oscar.’ Oscar
tayari amefanyiwa tiba ya chemotherapy tangu agundulike na maradhi hayo Desemba
mwaka jana, lakini anahitaji matibabu ya kina zaidi ili kumtibu.  Wazazi
wa Oscar awali walikuwa na wasiwasi wakati walipoona alama zisieleweka katika
mwili wa mvulana wao na Desemba mwaka jana kabla ya kumpeleka hospitali
walikoambiwa ana ALL. Familia
baada ya kushauriana na shule yake wakaja na wazo la kushindana na muda huo wa
miezi mitatu uliowekwa ili kumwokoa. Inamaanisha
kwamba bila kujitokeza kwa wakati kwa mtu huyo mwenye chemba za msingi
zinazofanana na zake ndani ya muda huo, nafasi ya kuishi ya Oscar itatoweka. Lakini
kuonesha namna gani watu walivyoguswa, umati ulijitokeza katika tukio la
kujisajiri kutafiti chembe zao ili iwapo zinafanana na za mtoto huyo katika Shule
ya Msingi Pitmaston huko Worcester huku mvua kubwa ikinyesha. Taasisi
ya Hisani ya DKMS ambayo iliendesha zoezi hilo la kusaka mtu sahihi wa
kujitolea ilisema rekodi yake ya awali ya watu kujitokeza katika tukio moja
kama ilikuwa 2,200, ikimaanisha Oscar amepata watu zaidi ya maradufu.   Mwalimu
wa Oscar, Sarah Keating anasema: “Nimekuwa nikifundisha kwa zaidi ya miaka 20
na sijawahi kuona mtoto mdogo akipitia katika kitu kama hiki. “Unasikia
kuhusu watoto kupata saratani na mawazo yanayokujia ni kitu kibaya kwa mtoto,
kisha mnatafuta suluhu. Katika kesi kama hii bado hatujasonga mbele vya
kutosha, licha ya wingi wa watu uliojitokeza kutupa nguvu, bado tunapambana.” ALL
ni maradhi ya nadra na huathiri watu 650 nchini Uingereza kila mwaka na nusu
yao wakiwa watoto.  Ni
maradhi ambayo hujitokeza kwa kasi, ni saratani mbaya sana, ambayo inasababisha
idadi kubwa ya chembe nyeupe za damu zisizo imara kuharibika kutoka uboho wenye
maradhi. Chembe
nyekundu za damu huendelea kusambaa na kusababisha dalili kama za uchovu, ugumu
wa kupumua, ngozi angavu, homa na maumivu ya mfifuopa na viungo. Oscar
alifanyiwa tiba ya chemotherapy mara 20 katika wiki nne. Mwalimu
wa Oscar, Laura Senter (22) anasema kugundulika kwake maradhi hayo, kulikuja
kama mshtuko kwa darasa lao kwa sababu ugonjwa wake ulichomoza na kukua kwa haraka
mno. Anasema:
“Sikuweza kuamini hilo. Nilimuona kabla ya Siku Kuu ya Krismasi na alikuwa na
furaha kama kawaida. Mama
wa Oscar, Olivia, anasema mwanawe amekuwa shujaa wa kweli kipindi chote cha
ugonjwa wake. “Tuliamua kutafuta mtu wa kujitolea chembe, watu karibu 5,000 wakajitokeza. Walipanga mstari huku mvua kubwa ikinyesha na kujaza kumbi mbili za shule wakati wa mwishoni mwa wiki ili kujiandikisha na kupimwa,” anasema. Wanasayansi
wanaendelea kuchunguza sampuli za watu hao kupata mtu ambaye chembe hai zake nyekundu
za damu zinaoana na zile za Oscar ili mwili wake uweze kuzikubali wakati
zitakapopandikizwa. Oscar
anahitaji upandikizaji wa chembe za msingi za damu ili kuzijaza upya zile zake
mwenyewe, ambazo zimeharibiwa wakati wa mchakato wa chemotherapy.  Senter
anaongeza: “Nilimtembelea Oscar hospitalini mwezi uliopita wakati wa siku yake
ya kuzaliwa. Wazazi wote waliokuwapo walimnunulia zawadi. “Kwa
sababu ya chemo alionekana kudhoofu lakini unaweza kuona uhai wake ungalipo
ndani yake.” “Wakati
tulipotoka tulijua kwamba tunapaswa kufanya kitu cha kuweza kumsaidia na hili
tangazo lililoshuhudia maelfu wakijitokeza ndiyo uamuzi tuliofikia pamoja na
wazazi wake,” Senter anasema. Haijaweza
kufahamika bado iwapo madaktari wameweza kupata chembe zinazooana na za Oscar lakini
Sarah Gray, Msemaji wa Taasisi ya Hisani ya DKMS anasema ni kazi ngumu kupata
chembe aina hizo, ni sawa na kushinda bahati nasibu.  “Inakanganya,
lakini kwa kadiri ya watu wanavyojitokeza kujiandikisha ndivyo nafasi zaidi za
kuokoa maisha ya wagonjwa kama Oscar inakaribia. Miss
Saxelby (23) anasema: “Tulihisi hatutaona mwanga mwishoni mwa shimo, wakati
tukitazama tabasamu tamu na dhamira ya Oscar, tukaweza kukusanya nguvu pamoja
kwa mara nyingine. “Kuanzia
wakati huo wa hofu na mkanganyiko, kama familia tukawa wenye nguvu kwa mara
nyingine. Oscar alitukumbusha namna kupambana tena na alivyo jasiri. “Hajawahi
kuonesha udhaifu, wala hakuacha kutushangaza kipindi chote cha nyakati ngumu na
kwetu sisi ni shujaa wa kweli. “Oscar
ni mcheshi, mwenye upendo, nguvu na mvulana wa miaka mitano anayepambana na
maradhi mabaya ya kutisha kama haya.” NAMNA UPANDIKIZAJI CHEMBE ZA MSINGI
UNAVYOFANYA KAZI  Kama
tiba kwa acute lymphoblastic leukemia (ALL), upandikizaji wa chembe za msingi
hufanya kazi kwa kuondoa chembe za damu zenye maradhi au zilizoharibiwa na chemotherapy. Kuwa
na upandikizaji chembe za msingi kunamaanisha mwili unaweza kuhimili dozi ya chemotherapy
na matibabu mengine ya saratani. Wakati
wa chemo, seli za saratani zinapoharibiwa na dawa, zile zenye afya ambazo ni
lazima kwa viungo vya ndani na mfumo wa kinga nazo hufanya kazi sawa sawa. Kuwa
na mtoaji kunamaanisha kwamba chembe zilizoharibiwa na chemo zinaweza
kuondoshwa na nafasi yake kuchukuliwa na chembe za msingi – ambazo zinageuka
kuwa chembe nyekundu na nyeupe za damu mara zinapoingizwa mwilini, humsadia
mgonjwa kupona haraka kutokana na ‘gruelling therapy.’  Chembe
za msingi huchukuliwa kutoka sampuli ya damu ya mtoaji, ambao uboho wao unafaa
kupandikizwa.