NORA DAMIAN-DAR ES SALAAM MDHIBITI na Mkaguzi Mkuu wa
Hesabu za Serikali (CAG), Charles Kichere, amesema katika mwaka wa fedha wa
2018/19 Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) imeshindwa kuonyesha ushahidi wa kodi
ya Sh bilioni 681.33 kama ilikusanywa kupitia Mfumo wa Kukusanya Mapato
Kielektroniki (eRCS). CAG amebainisha hayo kupitia
ukaguzi wa mapato kutoka kwa watoa huduma za mawasiliano ambao ulikuwa na lengo
la kujua iwapo mapato hayo yanakusanywa kwa ufanisi. Ukaguzi huo ambao ulijumuisha
ripoti za mwaka 2015/16, 2016/17, 2017/18 na 2018/19 ulibaini kuwapo kwa
matumizi duni ya mfumo wa kukusanya mapato kielektroniki na mwingiliano wa
mifumo ya kielektroniki ya eRCS na Mfumo wa Uhakika wa Mapato ya Mawasiliano ya
Simu (TRAS). Aidha katika ukaguzi wake, CAG
alibaini pia kutotumiwa vizuri kwa mifumo ya eRCS na TRAS kama vyanzo vya
taarifa za uhakika ili kuthibitisha usahihi wa mapato ya kodi yaliyowasilishwa. “Uchunguzi ulibaini kuwa
mipango ya ukaguzi wa kodi ya TRA haikuwashughulikia watoa huduma wote wa
mawasiliano ya simu katika kila mwaka wa fedha. “Timu ya ukaguzi iligundua kuwa
kulikuwa na utata wa taarifa kati ya mifumo miwili ya kielektroniki inayotumiwa
ili kuhakikisha usahihi wa mapato ya kodi yaliyowasilishwa. “Taarifa zilizotolewa na eRCS
zilitofautiana na TRAS kinyume na matarajio ya kuanzishwa kwa mifumo hiyo.
Kutokana na hali hiyo, ilikuwa vigumu kuthibitisha taarifa za kweli, hadi
wakati wa kuandika ripoti hii ya ukaguzi hakukuwa na maridhiano baada ya
kulinganisha mifumo hiyo miwili,” alisema Kichere. Suala lingine lililobainika
katika ukaguzi huo ni matumizi duni ya taarifa kutoka TRAS ili kuthibitisha
uhalali wa mapato na ushuru kutoka kwa watoa huduma za mawasiliano.  Pia ilibainika Wizara ya Ujenzi,
Uchukuzi na Mawasiliano haijafuatilia vizuri utendaji wa TCRA katika kudhibiti
sekta ya mawasiliano ili kuongeza ukusanyaji wa mapato kutoka kwa watoa huduma
za mawasiliano.  MCHANGO PATO LA TAIFA CAG alisema licha ya Mpango wa
Kitaifa wa Maendeleo ya Miaka Mitano (2016/17 – 2020/2001) kutazama mawasiliano
kama moja ya sekta muhimu katika mchango wa Pato la Taifa (GDP), lakini mchango
wa sekta hiyo umebaki asilimia 1.5 mwaka 2018 kama ilivyokuwa mwaka wa 2017. “Shughuli za habari na
mawasiliano zikijumuisha huduma za mawasiliano ya simu zilirekodi kiwango cha
ukuaji wa asilimia 9.1 kwa mwaka 2018 ikilinganishwa na asilimia 6.2 kwa mwaka
2017, lakini Pato la Taifa lilibaki asilimia 1.5 mwaka 2018 kama ilivyokuwa
mwaka wa 2017 licha ya kuripotiwa ukuaji wa sekta katika mwaka 2018,” alisema Kichere. Alifafanua kuwa ukaguzi huo
umesukumwa na mchango usio sawa wa sekta hiyo kwa Pato la Taifa kwani katika
mwaka wa 2014, 2015 na 2016 ulikuwa kwa asilimia 2 na ulipungua hadi asilimia
1.5 mwaka 2017 na 2018 licha ya kuripotiwa ukuaji wa sekta katika mwaka wa
2018. “Mapato kutokana na miamala ya
fedha za simu yaliongezeka kwa Sh trilioni 8 kwa robo ya Juni 2019, na
kuhamasisha uhitaji wa kuelewa ni kwa kiwango gani Serikali inakusanya mapato
kutoka katika sekta hiyo.  “Kwa hiyo, Ofisi ya Taifa ya Ukaguzi iliona
umuhimu na unyeti wa kukagua eneo hili ili kutathmini jinsi Serikali kupitia
TRA na TCRA ilivyofanikiwa kukusanya mapato kwa ufanisi kwa watoa huduma za
mawasiliano,” alisema.  WATUMIAJI SIMU ZA MKONONI Kulingana na ripoti hiyo, hadi
kufikia Desemba 2019 watumiaji wa simu za mkononi walifikia milioni 47.7 idadi
ambayo imepanda kutoka milioni 2.96 mwaka 2005. Aidha ripoti za TCRA
zinaonyesha hadi kufikia Juni 2019, miamala ya fedha kupitia simu za mkononi ilifikia
Sh trilioni 8.31 ikiongezeka kutoka Sh trilioni 7.44 (Mei 2019).  USHAURI Kichere alisema licha ya juhudi
za Serikali kupitia TRA kuboresha ukusanyaji wa mapato kutoka kwa watoa huduma
za mawasiliano, hatua zaidi zinahitajika kwa uboreshaji. “Matokeo yaliyowasilishwa
katika ripoti hii yanaonyesha kwamba bado kuna mianya ambayo inasababisha
upotevu wa mapato ya Serikali kutoka kwa watoa huduma za mawasiliano.  “TRA, TCRA hazijafanya kazi
ipasavyo kuhakikisha kuwa mapato kutoka kwa watoa huduma za mawasiliano
yanakusanywa kwa ufanisi,” alisema Kichere. Aidha alisema wizara
ilishauriwa kusimamia vyema utendaji wa TCRA ili kudhibiti sekta ya mawasiliano
kwa ajili ya kuongeza makusanyo ya mapato.