نظم و نثر فارسی و تاجیکی در طول چندین عصرها ترقی می‌کرد دوره نشو و نمای ادبیات فارسی و تاجیکی به عصرهای میانه راست می‌آید هنگامیکه در آسیای میانه نخستین دولت تاجیکان به وجود می‌آید – – – محض در همین دوره ترقیات ملت تاجیک به حساب می‌رود سامانیان به علم و ادبیات دقت ویژه‌ای ظاهر می‌کردند شاعران و عالمان همان دوره به مانند رودکی ابن سینا فردوسی عنصری دقیقی در درگاه شاهان سامانیان کار و فعالیت می‌کردند ایرانیان و تاجیکان آن وقت‌ها یک قوم را با ریشه‌های با خم پیوست تشکیل می‌کردند و ادبیات صنعت علم خم دسترس همه بود رودکی اساسگزار ادبیات فارس و تاجیک می‌باشد استیلای عرب‌ها به آسیای میانه دگرگونی‌های زیادی آورد بای و میьماری تایسلامی تاجیکان نیست کرده می‌شد کتاب‌ها سوزانده می‌شدند در آسیای میانه دین اسلام چاری شده زبان عربی عمومی گردید زبان نو ادبی – زبان فارس و تاجیک در عصرهای ix - x تشکل یافت رودکی – شاعر برجسته اساسگزار ادبیات فارس و تاجیک اولین شده زبان را تشکل داد و آن را در نظم خود استفاده برده چندین ژانرهای ادبی آن زمان را به وقوع آورد محض از همان دوره سر کرده ادبیات فارس و - تاجیک تشکل یافته در تمام عالم مشهور گردید در آخر عصر x فردوس «شاهنام» - «شاهنام» - بی‌زوال خود را ایجاد کرد که از جهت معنا و حجم در تمام ادبیات عالم همتایا ندارد عصر xi با به وقوع آمدن ایپاس‌های رمانتیکی مشهور شده‌است محض در همین ژانر سلسله داستان‌های عنصری اییوکی گنگوری عمر خیام می‌باشند و