تقسیمات کشوری تاجیکستان از  ولایت  ناحیهٔ تابع جمهوری  پایتخت  ناحیه و  جماعت تشکیل می‌شود که ولایت‌ها شامل ولایت مختار کوهستان بدخشان ولایت سغد ولایت ختلان و ناحیه‌های تابع جمهوری می‌شوند هر ولایت به چندین ناحیه و هر ناحیه به چندین جماعت و هر جماعت به چندین ده تقسیم می‌گرددتقسیمات کشوری جمهوری تاجیکستان از بدو تأسیس آن دستخوش تغییر بوده‌است و نام جای‌های آن به علت‌های گوناگون عوض شده‌است برای نمونه انگیزهٔ سیاسی در تغییر نام دو شهر عمدهٔ تاجیکستان مشهود است در دورهٔ شوروی دوشنبه پایتخت این کشور چندی استالین‌آباد خوانده می‌شد و به شهر خجند نیز لنین‌آباد می‌گفتند برخی از تغییر نام‌ها به‌دلیل جابه‌جایی جمعیت بوده‌است برای نمونه در اواخر دههٔ  میلادی که گروهی از مردم مستچا از بالا آب زرافشان به دشت‌های واقع در گوشهٔ شمال غربی تاجیکستان کوچانیده شدند نام مستچا را با خود به آن‌جا بردندولایت خودمختار بدخشان تنها ولایتی است که نام آن از بدو تشکیل تاجیکستان تاکنون بی‌تغییر مانده‌است صفت «مختار» خودمختار برای این ولایت هرگز جدی نبوده‌است و آن اختیارات فرهنگی که قانون اساسی اتحاد شوروی برای نواحی خودمختار پیش‌بینی کرده‌بود از جانب مردم بدخشان مورد تقاضا نبوده است ولایت خجند در شمال که رشتهٔ حصار آن را از دیگر نواحی تاجیکستان جدا می‌کند در دورهٔ شوروی لنین‌آباد خوانده می‌شد نواحی مرکزی و جنوبی که تنهٔ اصلی تاجیکستان را تشکیل می‌دهد و مشتمل بر یک تا  ولایت بوده بارها دستخوش تجدیدنظر اداری واقع