تاریخ تابعی از متغیرهای گوناگون است که انسان فقط در برخی از آن‌ها نقش دارد زمین‌شناسی و جغرافیا از متغیرهای اساسی تاریخ هستند ضرباهنگ زایش و فرسایش کوه‌ها پیشروی متقابل دریا و خشکی طغیان و تغییر مسیر رودها میزان بارش نزولات جوی و سایر عوامل طبیعی بر تاریخ اثرگذار هستند عوامل انسانی مانند جمعیت مهاجرت فناوری و حتی نژاد اثر چشمگیری بر روند فرایندهای تاریخی دارند در شرایط طبیعی تقریباً برابر مانند مصر و آمریکای شمالی نژادهای بشری تمدن‌های بسیار متفاوتی ایجاد کرده‌اند