پښتو د پښتنو ژبه ده پښتانه د افغانستان تر ټولو اوسيدونکو پخوانۍ ډېرۍ  بومی اکثريت  ژبتوکميزه  اتنو لېنگويستيکي وگړنۍ ډله ده پښتو او پښتانه له تاريخي جغرافيايې پلوه په شمال ختيزو سيمو  پامير بلخ  اړه لري د پښتنو نيکونه د سکه ساکه ساک  کاس  ساکانو او کاسيانو په نومونو يادېدل او پښتو هم د ساکي ژبي نمسۍ زباده شوي ده ساکان د اوېستاييانو پارتيانو ماديانو او پارسيانو تر څنگ پنځم آريا ني ټبر گڼل کېږي چي تر زيږد  ميلاد  پېړۍ پېړۍ له مخه يې له منځني ختيځ او کوکاسه  قفقازه  تر شمال لويديز چين هند و کشميره سترې سترې اېمپراتورۍ را منځته کړې او د سکندر مقدوني په مشرۍ يې د يوناني يرغلگرو پر وړاندې د خپل اصلي ټاټوبي  باکتريا بلخ او آمو شا وخواسيمو  دفاع کړې او راوروسته يې په گډه يونان  باختري واکمنۍ کې برخه اخستې ده  کاله پخوا يوه برخه ساکان له شماله سوېل ته راوکوچيدل او د هېلمند ناوې کښتنۍ سيمه  زرنج  يې په خپل نامه  ساکېستان  ونوماوه چي راوروسته پر سيستان واوښت په دويمه زېږدي  ميلادي  پېړۍ کي چي د ساکېستان ستر واکي ړنگه شوه په شمال کې ساکي توکمو کوشانيانو د بلي سترواکۍ بنسټ کښېښود چي د هېواد پر شمال او سوېل سر بېره يې شمال لويديز هند او کشمير هم په خپله ولکه کې راوستل پښتنو ساکانو په غور هرات اود هېلمند و ارغنداب په ورشوو کې تر غوړې مرغې  اراکوزيا يا اوسني