Και ειδον τον ουρανον ανεωγμενον, και ιδου ιππος λευκος, και ο καθημενος επ' αυτον εκαλειτο Πιστος και Αληθινος, και κρινει και πολεμει εν δικαιοσυνη. 	 Ut teto li choxa nak quicuil. Quicuil jun li cacuây sak rix. Ut lix c'aba' li c'ojc'o chirix li cacuây, a'an "Tz'akal Dios" ut "Tîc Xch'ôl", xban nak a'an sa' tîquilal târakok âtin ut sa' tîquilal tâpletik.


Δια τουτο εγνωρισα ορθας πασας τας εντολας σου περι παντος πραγματος και εμισησα πασαν οδον ψευδους. 	 Lâin xinqßue retal nak tzßakal re ru chixjunil li cßaßru naxye saß lâ chakßrab. Joßcan nak xicß nacuil li mâusilal.


Και αναβλεψας ελεγε Βλεπω τους ανθρωπους, ο, τι ως δενδρα βλεπω περιπατουντας. 	 Li mutz' qui-iloc ut quixye: -Nin-iloc ca'ch'in. Nacuileb li cuînk chanchaneb li che' nak yôqueb chi bêc.-


και απεθανε το τριτον των εμψυχων κτισματων των εν τη θαλασση και το τριτον των πλοιων διεφθαρη. 	 Ut ca'ch'in chic mâ jun jachal li xul li cuanqueb sa' li palau quilaje'cam. Ut ca'ch'in chic mâ yijach li nînki jucub que'sache'.


Τοξοτης επι τοξοτην ας εντεινη το τοξον αυτου και επι τον πεποιθοτα επι τον θωρακα αυτου και μη φειδεσθε τους νεους αυτης εξολοθρευσατε απαν το στρατευμα αυτης. 	 Cauresihomak lê tzimaj, lâex li nequenau cutuc riqßuin tzimaj. Lâex li nequenimobresi êrib riqßuin lê rakß chßîchß, mêril xtokßobâleb ru. Camsihomakeb li sâjeb aran Babilonia. Ut sachomakeb ru chixjunileb lix soldado.


Διοτι παντες ουτοι εφοβεριζον ημας, λεγοντες, Θελουσιν εξασθενησει αι χειρες αυτων απο του εργου, και δεν θελει εκτελεσθη. Τωρα λοιπον, Θεε, κραταιωσον τας χειρας μου. 	 Chixjunil li cßaßru xeßxbânu ke, aßan yal re kaseßbesinquil. Eb aßan xeßxcßoxla nak tâchßinânk kachßôl ut takacanab xbânunquil li cßanjel ut incßaß takachoy xyîbanquil li tzßac. Joßcan nak quintijoc ut quinye: —At kaDios, chaqßue taxak xcacuilal kachßôl re takachoy li cßanjel.—


Και ειπεν ο Ιησους, Δια τι κατεταραξας ημας; ο Κυριος θελει σε καταταραξει την ημεραν ταυτην. Και πας ο Ισραηλ ελιθοβολησαν αυτον με λιθους και κατεκαυσαν αυτους εν πυρι και ελιθοβολησαν αυτους με λιθους. 	 Laj Josué quixye re: —¿Cßaßut nak xacßam chak li raylal aßin saß kabên? Anakcuan li Kâcuaß xqßuehak chatoj li raylal li xacßam chak saß kabên.— Nak quixye aßin laj Josué, chixjunileb laj Israel queßxcamsi chi pec laj Acán joß ajcuiß chixjunil li cuanqueb rochben. Ut chirix aßan queßxcßat.Ut queßxtûb nabal li pec saß xbên ut eb li pec aßan toj cuanqueb anakcuan. Riqßuin aßin qui-el xjoskßil li Kâcuaß saß xbêneb laj Israel. Toj chalen anakcuan nequeßxye re li naßajej aßan “Li ru takßa re Acor”.


Εκ τουτου θελουσιν εισθαι δια το αγιαστηριον πεντακοσιαι κατα μηκος με πεντακοσιας κατα πλατος, τετραγωνον κυκλω, και πεντηκοντα πηχαι κυκλω δια τα προαστεια αυτου. 	 Saß li naßajej aßan tâxocmânk jun li naßajej câ xucût chokß xnaßaj li templo. Cuib ciento metro riqßuin lajêb roxcßâl metro xnimal ru, ut cuib ciento metro riqßuin lajêb roxcßâl metro xnimal rok. Chixjun sutam li naßajej aßan tâcuânk li pachßayaß ôb xcaßcßâl metro xnimal ru.


Ανδρες Βαιθηλ και Γαι, διακοσιοι εικοσιτρεις. 	 Li ralal xcßajol laj Bet-el ut laj Hai, aßan cuib ciento riqßuin oxib xcaßcßâl.


Και οστις θανατωση κτηνος, θελει ανταποδωσει ζωον αντι ζωου. 	 Ut li ani tixcamsi junak reheb lix quetômk li ras rîtzßin, tento nak tixqßue rêkaj li xul li xcamsi.


Εαν δε τις εποικοδομη επι το θεμελιον τουτο χρυσον, αργυρον, λιθους τιμιους, ξυλα, χορτον, καλαμην 	 Cuan li te'cablak sa' xbên li cimiento a'an riq'uin li c'a'ak re ru najt naxcuy jo' li oro, li plata ut li tertôquil pec. Ut cuan li te'cablak sa' xbên riq'uin li inc'a' naxcuy jo' li che', li cûc ut li q'uim. Lix yâlal a'an, a'in: nak cuan li te'c'anjelak chi châbil chiru li Dios ut cuan inc'a'.


Και πλησιον αυτου η φυλη Μανασση και ο αρχων των υιων Μανασση θελει εισθαι Γαμαλιηλ ο υιος του Φεδασσουρ 	 Ut chixcßatk lix naßajeb li ralal xcßajol laj Efraín teßxyîb lix muhebâleb li ralal xcßajol laj Manasés. Ut laj Gamaliel li ralal laj Pedasur, aßan li tâcßamok be chiruheb.


Τοτε ωκοδομησεν ο Ιησους θυσιαστηριον εις Κυριον τον Θεον του Ισραηλ επι το ορος Εβαλ, 	 Laj Josué quixyîb jun li artal saß li tzûl Ebal re xlokßoninquil li Kâcuaß lix Dioseb laj Israel.


Εξηλθον λοιπον οι εργοδιωκται του λαου και οι επιτροποι αυτου και ελαλησαν προς τον λαον, λεγοντες, Ουτως ειπεν ο Φαραω Δεν σας διδω αχυρον 	 Queßel laj ilol trabaj rochbeneb li nequeßtaklan ut queßxye reheb laj Israel: —Laj faraón quixye nak incßaß chic tâqßuemânk li qßuim.


Ιδου, εισαι ωραιος, αγαπητε μου, ναι, ευχαρις και η κλινη ημων ειναι ευθαλης. 	 At cuînk, kßaxal nacatinra. Cßajoß xchakßal âcuu. Nasahoß inchßôl âcuiqßuin. Li kanaßaj bar tohilânk cuiß utzßußujinbil ru.Li châbil cheß chacalteß, aßan chanchan lix tzßambahil li kochoch. Ut li ciprés, aßan chanchan li xbên li kochoch.


ουδε θελουσι διαμοιρασει αρτον εις το πενθος προς παρηγοριαν αυτων δια τον τεθνεωτα, ουδε θελουσι ποτισει αυτους το ποτηριον της παρηγοριας δια τον πατερα αυτων η δια την μητερα αυτων. 	 Mâ ani tixtakla lix tzacaêmk ut li rucßaheb re xcßojobanquil xchßôleb li yôkeb chixyoßlenquil lix camenakeb, usta naßbej yucuaßbej li xeßcam.


Και απεστειλε προς αυτον παλιν αλλον πεντηκονταρχον μετα των πεντηκοντα αυτου. Και ελαλησε και ειπε προς αυτον, Ανθρωπε του Θεου, ουτω λεγει ο βασιλευς Ταχεως καταβα. 	 Li rey quixtakla jun chic li cuînk li nataklan saß xbêneb lix soldado rochbeneb lajêb roxcßâl chic li soldado. Queßcôeb riqßuin laj Elías ut queßxye re: —At xprofeta li Dios, li rey xtakla xyebal âcue nak tatcubek chi junpât ut tatxic riqßuin, chan.


δωδεκα αδελφοι ειμεθα, υιοι του πατρος ημων ο εις δεν υπαρχει ο δε νεωτερος ειναι την σημερον μετα του πατρος ημων εν τη γη Χανααν. 	 Ut xkaye ajcuiß re, “Lâo cablajuho chikajunilo. Jun ajcuiß li kayucuaß. Jun li kîtzßin mâ ani chic. Ut li îtzßinbej xcana chak saß li tenamit Canaán riqßuin li kayucuaß,” chanco re.


ευλογειτε εκεινους, οιτινες σας καταρωνται, και προσευχεσθε υπερ εκεινων, οιτινες σας βλαπτουσιν. 	 Chetz'âmâk rusilal li Dios sa' xbêneb li neque'mâusilan êre. Ut chextijok ajcui' chirixeb li neque'hoboc êre.


και απεκριθη ο Ελιου ο υιος του Βαραχιηλ του Βουζιτου και ειπεν Εγω ειμαι νεος την ηλικιαν, και σεις γεροντες δια τουτο εφοβηθην και συνεσταλην να σας φανερωσω την γνωμην μου. 	 Quichakßoc laj Eliú, li ralal laj Baraquel, ut quixye reheb: —Lâin toj sâjin ut lâex ac chêquex chicuu. Joßcan nak xincßoxlac chi âtinac. Xinxucuac chixyebal li cßaßru cuan saß inchßôl.


Μετα δε ταυτα απεθανεν ο βασιλευς των υιων Αμμων, και εβασιλευσεν αντ' αυτου Ανουν ο υιος αυτου. 	 Mokon chic quicam laj Nahas, lix reyeb li ralal xcßajol laj Amón. Ut aß chic laj Hanún li ralal qui-oc chokß xreyeb.


την δε εκτην ημεραν ας ετοιμαζωσιν εκεινο το οποιον ηθελον εισαγαγει, και ας ηναι διπλασιον του οσον συναγουσι καθ' ημεραν. 	 Ut saß xcuak li cutan teßxxoc tzßakal re cuib cutan, chan li Dios.


και ελαλησε προς τον Κορε και προς πασαν την συνοδιαν αυτου, λεγων, Το πρωι θελει φανερωσει ο Κυριος ποιοι ειναι αυτου και ποιος αγιος και θελει καμει αυτον να πλησιαση εις αυτον και οντινα εξελεξε, τουτον θελει καμει να πλησιαση εις αυτον. 	 Ut quixye reheb laj Coré ut eb li nequeßoquen chirix: —Chiru li ekßela cuulaj li Kâcuaß tixcßut chiku ani li sicßbil ru ut ani li santobresinbil ut tixqßue li jun aßan chi nachßoc riqßuin. Li ani tixsicß ru li Kâcuaß tixqßue chi nachßoc riqßuin.


Καθως και εν τω Ωσηε λεγει Θελω καλεσει λαον μου τον ου λαον μου, και ηγαπημενην την ουκ ηγαπημενην 	 Jo'ca'in quixye li Dios jo' tz'îbanbil sa' li Santil Hu xban laj Oseas: Tâcuulak xk'ehil nak lâin tinye "cualal inc'ajol" reheb li mâcua'eb cualal inc'ajol. Eb a'an inc'a' sic'bileb chak ru inban. Anakcuan tinye reheb: "rarôquex inban". (Ose. 2:23)


Γευθητε και ιδετε οτι αγαθος ο Κυριος μακαριος ο ανθρωπος ο ελπιζων επ' αυτον. 	 Yalomak rix li Kâcuaß re nak têqßue retal chanru lix châbilal. Us xak re li ani cau xchßôl riqßuin.


Και ειπε προς αυτους ο Ιωσηφ, τουτο ειναι το οποιον σας ειπα λεγων, Κατασκοποι εισθε. 	 Ut laj José quixye reheb: —Yâl ajcuiß li xinye êre nak lâex aj qßuehol etal.


Και εκαλεσεν ο Ιακωβ το ονομα του τοπου, οπου ελαλησε μετ' αυτου ο Θεος, Βαιθηλ. 	 Laj Jacob quixqßue cuißchic Bet-el chokß xcßabaß li naßajej aßan xban nak aßan li naßajej li quiâtinâc cuiß xban li Dios.


Ο δικαιος ως φοινιξ θελει ανθει ως κεδρος του Λιβανου θελει αυξανει. 	 Abanan li tîqueb xchßôleb us teßêlk riqßuin li cßaßru teßxbânu. Chanchanakeb li cheß palma. Teßqßuîk joß nak naqßui li cheß chacalteß li cuan aran Líbano.


Και σηκωθεντες απο Αιλους, εστρατοπεδευσαν εν Ραφιδειν, οπου δεν ητο υδωρ δια να πιη ο λαος. 	 Nak queßel Alús, queßcôeb Refidim. Saß li naßajej aßan mâcßaß li haß re teßrucß li tenamit.


Ακουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ωτιον σου και λησμονησον τον λαον σου και τον οικον του πατρος σου 	 At inrabin, abi li oc cue xyebal âcue anakcuan. Mâcßoxlaheb chic lâ cuechßalal chi moco lâ cuochoch li xat-el cuiß chak.


Και τα ρευματα αυτης θελουσι μεταβληθη εις πισσαν και το χωμα αυτης εις θειον, και η γη αυτης θελει κατασταθη πισσα καιομενη 	 Eb li nimaß li cuanqueb saß li naßajej Edom tâsukßîk xkßol cheß. Ut li poks tâsukßîk azufre. Chixjunil li tenamit tâlochk xxamlel.


αλλ' η γη, εις την οποιαν διαβαινετε δια να κληρονομησητε αυτην, γη ορεων και κοιλαδων, απο της βροχης του ουρανου πινει υδωρ 	 Abanan li naßajej li xic cuiß êre, aßan jun châbil naßajej. Cuan tzûl ut cuan ru takßa ut tßakresinbil xban li hab li naxqßue chak li Dios.


Και τα οικηματα αυτης και τα μετωπα αυτης και τα τοξα αυτης κατα τα αυτα μετρα και ησαν παραθυρα εις αυτην και εις τα τοξα αυτης κυκλω κυκλω πεντηκοντα πηχων το μηκος και εικοσιπεντε πηχων το πλατος. 	 Li cocß naßajej, ut eb li okech ut eb li ventana juntakßêt xbisbaleb riqßuineb li jun chßol chic. Lix bisbal chixjunil, aßan ôb xcaßcßâl metro rok ut cablaju metro riqßuin media ru.


ωπλισμενοι τοξα, μεταχειριζομενοι και την δεξιαν και την αριστεραν εις το να τοξευωσι λιθους και βελη δια του τοξου, οντες εκ των αδελφων του Σαουλ, εκ του Βενιαμιν 	 Eb li cuînk aßin cuanqueb xtzimaj riqßuineb. Ut naru nequeßcutuc riqßuin lix nim ukß ut riqßuin lix tzße ukß. Nequeßcutuc ajcuiß pec riqßuin rantßin. Aßaneb rechßalal laj Saúl ut xcomoneb li ralal xcßajol laj Benjamín.


Δεν θελεις μισησει τον αδελφον σου εν τη καρδια σου θελεις ελεγξει παρρησια τον πλησιον σου και δεν θελεις υποφερει αμαρτιαν επ' αυτον. 	 Incßaß têjoskßi lê ras êrîtzßin. Têkßus saß xyâlal li ani namâcob re nak incßaß textzßakônk riqßuin lix mâc.


Ατηρ, Εζεκιας, Αζουρ, 	 laj Ater, laj Ezequías, laj Azur,


Και εν τω δευτερω ετει της βασιλειας του Ναβουχοδονοσορ, ο Ναβουχοδονοσορ ενυπνιασθη ενυπνια, και εταραχθη το πνευμα αυτου και ο υπνος αυτου εφυγεν απ' αυτου. 	 Yô xcab chihab roquic chokß rey laj Nabucodonosor nak quimatqßuec ut cßajoß nak quixucuac xban lix matcß. Incßaß chic quicuar xban xcßaßux.


Ελαβε δε ο Ησαυ τας γυναικας αυτου και τους υιους αυτου και τας θυγατερας αυτου και παντας τους ανθρωπους του οικου αυτου και τα ποιμνια αυτου και παντα τα κτηνη αυτου και παντα τα υπαρχοντα τα οποια απεκτησεν εν γη Χανααν, και υπηγεν εις αλλην γην μακραν απο Ιακωβ του αδελφου αυτου 	 Laj Esaú qui-el saß li naßajej li cuan cuiß laj Jacob li rîtzßin. Quixcßameb li rixakil ut lix rabin ut li ralal chirix joß eb ajcuiß chixjunileb li cuanqueb riqßuin. Quixcßam chixjunileb lix quetômk joß ajcuiß li cßaßru re li joß qßuial li queßtam aran Canaán.


Ψαλλε, θυγατερ Σιων αλαλαξατε, Ισραηλ τερπου και ευφραινου εξ ολης καρδιας, θυγατερ Ιερουσαλημ. 	 Bichankex lâex li cuanquex Sión. Japomak êre xban xsahil êchßôl, lâex aj Israel. Ut chinumtâk taxak xsahil êchßôl, lâex li cuanquex Jerusalén.


Και οτε ηκουσεν ο δουλος του Αβρααμ τους λογους αυτων, προσεκυνησεν εως εδαφους τον Κυριον. 	 Nak lix môs laj Abraham quirabi li cßaßru queßxye, quixxulub rib saß chßochß chixbantioxinquil chiru li Dios.


Και εθλιβη ο Δαβιδ σφοδρα διοτι ο λαος ελεγε να λιθοβολησωσιν αυτον, επειδη η ψυχη παντος του λαου ητο καταπικρος, εκαστος δια τους υιους αυτου και δια τας θυγατερας αυτου ο Δαβιδ ομως εκραταιωθη εν Κυριω τω Θεω αυτου. 	 Cßajoß lix cßaßux laj David xban nak eb li cuanqueb rochben queßxye nak teßxcut chi pec laj David xban xrahil xchßôleb. Abanan li Kâcuaß quixqßue xcacuilal xchßôl laj David.


Και οι υιοι Ισραηλ και Ιουδα, οι κατοικουντες εν τους πολεσιν Ιουδα, και αυτοι εφεραν τα δεκατα βοων και προβατων και τα δεκατα των αγιων πραγματων των αφιερουμενων εις Κυριον τον Θεον αυτων, και εθεσαν κατα σωρους. 	 Eb laj Israel ut eb laj Judá li cuanqueb saß eb li tenamit saß xcuênt Judá queßxqßue ajcuiß li junjûnk saß xlajêtkil reheb lix cuacax ut lix carner. Queßxqßue chixjunil li queßxyechißi re li Kâcuaß lix Dioseb. Ut queßxchßutub aran chiru li Dios.


εδωκαν κατα την δυναμιν αυτων εις το θησαυροφυλακιον του εργου εξ μυριαδας και χιλιας δραχμας χρυσιου και πεντε χιλιαδας μνας αργυριου και εκατον ιερατικους χιτωνας. 	 Queßxqßue aß yal joß qßuial li queßru xqßuebal. Queßxqßue jun mil riqßuin lajêb xcaßcßâl libras li oro ut ôb mil libra li plata. Ut jun ciento li rakßeb laj tij queßxqßue.Cuanqueb xcomoneb laj Israel queßcana chi cuânc saß li tenamit Jerusalén. Queßcana aran eb laj tij ut eb laj levita, eb laj bichanel, eb li queßcßacßalen chire xpuertil li templo joßqueb ajcuiß li nequeßcßanjelac saß li templo ut li joß qßuial chic laj Israel queßcana chi cuânc saß xtenamiteb. Ac re reheb li junjûnk lix tenamiteb.


Και οτε εφερετο εξω, απεστειλε προς τον πενθερον αυτης, λεγουσα, Εκ του ανθρωπου, του οποιου ειναι ταυτα, ειμαι εγγυος και ειπεν ετι, Γνωρισον, παρακαλω, τινος ειναι η σφραγις και το περιδερραιον, και η ραβδος αυτη. 	 Nak eb li cuînk yôqueb chirisinquil lix Tamar saß rochoch, quixtakla xkßaxtesinquil li cßaßru re laj Judá. Ut quixtakla ajcuiß xyebal re, —Lâin yaj aj ixkin anakcuan xban laj êchal re li cßaßak re ru aßin. Bânu usilal, il chi us ani na laj êchal re li matkßab aßin, joß ajcuiß lix cßâmal ut li xukß, chan reheb.


Βεβαιως δεν εγεινε τοιουτον πασχα απο των ημερων των κριτων οιτινες εκρινον τον Ισραηλ, ουδε εν πασαις ταις ημεραις των βασιλεων του Ισραηλ και των βασιλεων του Ιουδα, 	 Mâ jun sut queßxbânu li ninkße aßin chi tzßakal re ru toj saß eb li cutan aßin chalen nak eb laj rakol âtin queßcßamoc be chiruheb, chi moco queßxbânu nak queßcuan li rey aran Israel ut Judá.


Και ελαλησε προσετι ο Αβενηρ εις τα ωτα του Βενιαμιν και υπηγεν ο Αβενηρ να λαληση και εις τα ωτα του Δαβιδ εις Χεβρων, παντα οσα ησαν αρεστα εις τον Ισραηλ και εις παντα τον οικον του Βενιαμιν. 	 Ut quiâtinac ajcuiß riqßuineb li ralal xcßajol laj Benjamín ut cô Hebrón chixyebal re laj David li cßaßru queßxcßoxla nak us reheb li ralal xcßajol laj Israel ut reheb ajcuiß li ralal xcßajol laj Benjamín.


Επειδη, εαν εκκλινητε απ' αυτου, ετι παλιν θελει αφησει τον Ισραηλ εν τη ερημω και θελετε εξολοθρευσει παντα τον λαον τουτον. 	 Cui lâex têraj xkßetkßetinquil êrib chiru li Dios, li Dios toxcanab chi cuânc saß li chaki chßochß joß quixbânu junxil. Ut saß êmâc lâex nak tâsachekß ru li katenamit Israel, chan laj Moisés.


Υπαγετε, και σταθεντες λαλειτε εν τω ιερω προς τον λαον παντας τους λογους της ζωης ταυτης. 	 -Ayukex sa' li templo ut têch'olob xyâlal chiruheb li tenamit chirix li ac' yu'am, chan reheb.


Ουτως οι ιερεις και οι Λευιται και οι πυλωροι και οι ψαλτωδοι και μερος εκ του λαου και οι Νεθινειμ και πας ο Ισραηλ, κατωκησαν εν ταις πολεσιν αυτων. Και οτε εφθασεν ο εβδομος μην, οι υιοι Ισραηλ ησαν εν ταις πολεσιν αυτων. 	 Eb laj tij, ut eb laj levita joß eb ajcuiß li queßcßacßalen chire xpuertil li templo, eb li nequeßbichan, ut eb li nequeßcßanjelac saß li templo ut chixjunileb laj Israel ac saß xtenamiteb queßcana chi cuânc.


δια να ηναι οι οφθαλμοι σου ανεωγμενοι προς τον οικον τουτον ημεραν και νυκτα, προς τον τοπον περι του οποιου ειπας οτι θελεις θεσει το ονομα σου εκει, δια να επακουης της δεησεως την οποιαν ο δουλος σου θελει δεεσθαι εν τω τοπω τουτω. 	 Lâat taxak tat-ilok re li templo aßin chi kßek chi cutan. Lâat caye nak junelic tatcuânk saß li templo aßin. Ut chinâcuabi taxak nak yôquin chi tijoc saß li naßajej aßin.


Τα δε εξερχομενα εκ του στοματος εκ της καρδιας εξερχονται, και εκεινα μολυνουσι τον ανθρωπον. 	 Li inc'a' us na-el sa' xtz'ûmal re li junjûnk, a'an sa' lix ch'ôl nachal. Ut a'an a'in li namâco' cui'.


Η ευκοσμος γυνη απολαμβανει τιμην οι δε καρτερικοι απολαμβανουσι πλουτη. 	 Junak ixk châbil xnaßleb naqßueheß xlokßal. Ut junak cuînk sêb xchßôl nabiomoß.


γην, επι της οποιας θελεις τρωγει αρτον ουχι μετ' ενδειας, δεν θελεις στερεισθαι ουδενος επ' αυτης γην, της οποιας οι λιθοι ειναι σιδηρος, και εκ των ορεων αυτης θελεις μεταλλευει χαλκον. 	 Saß li naßajej aßan mâcßaß tâpaltok êre. Incßaß tâpaltokß chêru lê tzacaêmk. Saß eb li pec li cuanqueb aran têrisi li hierro. Ut saß eb li tzûl têrisi li cobre.


Καλον το αλας αλλ' εαν το αλας διαφθαρη, με τι θελει αρτυθη; 	 Li atz'am, a'an châbil. Abanan cui inc'a' chic qui', mâc'a' chic tâoc cui'.Inc'a' chic tâusâk chok' re li ch'och', chi moco chok' re li mul. Yal re tz'ekec' aj chic. Li ani târaj rabinquil li cuâtin, chixq'uehak retal li yôquin chixyebal.


Σταλαζουσιν αι βοσκαι της ερημου και οι λοφοι περιζωνονται χαραν. 	 Naraxoß ru li pim saß li chaki chßochß ut nabaleb li quetômk cuanqueb aran. Cßajoß xchakßal ru li pim chiru li tzûl ut cßajoß xsahileb xchßôl.Numtajenakeb li quetômk saß li naßajej bar cuan cuiß li pachßayaß ut cßajoß xchakßal ru li acuîmk saß li ru takßa. Joßcan nak chixjunileb nequeßsahoß saß xchßôleb ut nequeßbichan.


ιδου, εγω ισταμαι πλησιον της πηγης του υδατος αι δε θυγατερες των κατοικων της πολεως εξερχονται δια να αντλησωσιν υδωρ 	 Arin cuanquin. Xakxôquin chire li haß. Ut yôqueb chi châlc eb li xkaßal chixcßambal lix haßeb.


Επειδη δεν ειναι λυπαι εις τον θανατον αυτων, αλλ' η δυναμις αυτων ειναι στερεα. 	 Li incßaß useb xnaßleb incßaß nequeßxcßoxla li câmc xban nak eb aßan cuanqueb xmetzßêu ut cauheb rib.


Οι υιοι ομως του λαου σου λεγουσιν, Η οδος του Κυριου δεν ειναι ευθεια. Αλλα τουτων αυτων η οδος δεν ειναι ευθεια. 	 Mâre lâ cuech tenamitil teßxye nak moco tîc ta li ninbânu lâin li Kâcuaß. Abanan li nequeßxbânu eb aßan, aßan li moco tîc ta.


Και διελθοντες την Πισιδιαν ηλθον εις Παμφυλιαν, 	 Nak yôqueb chi xic que'nume' sa' li na'ajej Pisidia ut que'cuulac Panfilia.


Απο σου θελει αρχιζει η αινεσις μου εν εκκλησια μεγαλη θελω αποδωσει τας ευχας μου ενωπιον των φοβουμενων αυτον. 	 Chiruheb chixjunileb lâ cualal âcßajol tinqßue âlokßal. Ut chiruheb chixjunileb li nacateßxlokßoni tinqßue li xinyechißi âcue.


Ηλθε λοιπον ο Γαδ προς τον Δαβιδ και ανηγγειλε προς αυτον και ειπε προς αυτον, Θελεις να επελθωσιν εις σε επτα ετη πεινης επι την γην σου; η τρεις μηνας να φευγης απ' εμπροσθεν των εχθρων σου και να σε διωκωσιν; η τρεις ημερας να ηναι θανατικον εν τη γη σου; τωρα συλλογισθητι, και ιδε ποιαν αποκρισιν θελω φερει προς τον αποστειλαντα με. 	 Laj Gad cô riqßuin laj David ut quixye re: —¿Cßaßru tâcuaj tixbânu li Kâcuaß? ¿Ma tâcuaj nak tâcuânk cuukub chihab li cueßej saß lâ tenamit? ¿Malaj ut tâcuaj nak tatêlelik oxibak po chiruheb li xicß nequeßiloc âcue? ¿Malaj ut tâcuaj nak teßcâmk li tenamit xban li caki yajel chiru oxib cutan? Cßoxla chi us cßaßru tâcuaj ut ye cue cßaßru tinye re li Kâcuaß, chan laj Gad.


Και ο κατοικος δεν θελει λεγει, Ητονησα ο λαος ο κατοικων εν αυτη θελει λαβει αφεσιν ανομιας. 	 Mâ ani chic tixye “yajin”. Ut li Kâcuaß tixcuy tixsach lix mâqueb li cuanqueb Jerusalén. Mâ ani chic tâyajêrk xban nak cuybil chic lix mâqueb li cuanqueb Jerusalén.


Οι καρποι μου ειναι καλητεροι χρυσιου και χρυσιου καθαρου και τα γεννηματα μου, εκλεκτου αργυριου. 	 Li châbil naßleb li ninqßue lâin, aßan kßaxal us chiru li oro li numsinbil saß xam. Li châbil naßleb li ninyechißi lâin, kßaxal us chiru li tzßakal plata.


Ο δε Ιησους ητο ενδεδυμενος ιματια ρυπαρα και ιστατο ενωπιον του αγγελου. 	 Laj Josué tzßaj ru li rakß li cuan chirix nak xakxo chiru lix ángel li Kâcuaß.


Διοτι ουτω λεγει Κυριος περι των υιων και περι των θυγατερων των γεννωμενων εν τω τοπω τουτω και περι των μητερων αυτων, αιτινες εγεννησαν αυτους, και περι των πατερων αυτων, οιτινες ετεκνοποιησαν αυτους εν τη γη ταυτη 	 Lâin li Kâcuaß tinye âcue cßaßru teßxcßul eb li teßyoßlâk saß li tenamit aßin, joß eb ajcuiß li naßbej ut li yucuaßbej.


Δεν θελουσιν αφησει εξ αυτου μεχρι πρωιας ουδε θελουσι συντριψει οστουν εξ αυτου κατα παντα τα νομιμα του πασχα θελουσι καμει αυτο. 	 Mâcßaß naru teßxcanab toj cuulaj. Teßxchoy ban chixjunil. Ut incßaß naru teßxtok xbakel li xul. Nak teßxninkßei li Pascua teßxbânu chixjunil li cßaßru quinye reheb.


Και υιοι του Ιωακειμ, Ιεχονιας ο υιος αυτου, Σεδεκιας ο υιος τουτου. 	 Cuib li ralal laj Joacim. Aßaneb laj Jeconías ut laj Sedequías.


Λεγει προς αυτον εις εκ των μαθητων αυτου, Ανδρεας ο αδελφος Σιμωνος Πετρου 	 Jun chic reheb lix tzolom aj Andrés xc'aba' ras laj Simón Pedro. Quixye:


τα δε ευσχημονα ημων δεν εχουσι χρειαν. Αλλ' ο Θεος συνεκερασε το σωμα, δωσας περισσοτεραν τιμην εις το ευτελεστερον, 	 Ut lix cha'al li katz'ejcual li inc'a' nocoxutânâc xban, a'an inc'a' nakatz'ap. Abanan li Dios quixq'ue chixjunil lix cha'al li katz'ejcual ut quixq'ue xlok'al li junjûnk.


Τοτε εφερε πας ο Ιουδας εις τας αποθηκας το δεκατον του σιτου και του οινου και του ελαιου. 	 Ut chixjunileb laj Judá queßoc cuißchic xqßuebal li junjûnk saß xlajêtkil re li trigo, re li vino ut re li aceite. Ut coxeßxcanab saß li cab li nequeßxxoc cuiß li mayej.


Εν τη ημερα εκεινη θελει ληφθη παροιμια εναντιον σας, και θελει θρηνησει ο θρηνων με θρηνον και ειπει, Διολου ηφανισθημεν ηλλοιωσε την μεριδα του λαου μου πως απεμακρυνεν αυτην απ' εμου αντι να αποδωση, διεμερισε τους αγρους ημων. 	 Ut saß eb li cutan aßan, eb li xicß nequeßiloc êre texhob ut texretzßu ut teßxbicha li bich li nequebicha lâex yal re êhobbal: Lâo xo-osoß. Xkasach chixjunil. Li Kâcuaß quixmakß chiku li kachßochß ut quixjeqßui reheb li queßchapoc ke, chaßkeb êre.


Ιδου εγω θελω φερει αυτους εκ της γης του βορρα, και θελω συναξει αυτους απο των εσχατων της γης, και μετ' αυτων τον τυφλον και τον χωλον, την εγκυον και την γεννωσαν ομου συναθροισμα μεγα θελει επιστρεψει ενταυθα. 	 Lâin tincßameb chak lin tenamit saß eb li naßajej li cuanqueb cuiß saß li norte. Tinchßutub ruheb chixjunileb yalak bar cuânkeb saß ruchichßochß. Eb li mutzß ruheb ut eb li yêk rok teßchâlk rochbeneb, joß eb ajcuiß li yaj aj ixk ut li ac xeßqßuira. Kßaxal nabaleb li qßuila tenamit li teßchâlk.


εκπληρωσον την εβδομαδα ταυτης, και θελω σοι δωσει και αυτην, αντι της εργασιας την οποιαν θελεις καμει εις εμε ακομη αλλα επτα ετη. 	 Numekß cuan jun xamânak lâ sumlajic riqßuin lix Lea, tojoßnak tinqßue âcue lix Raquel. Abanan tento nak tattrabajik cuukubak chihab chic cuiqßuin, chan laj Labán.


Οι μεγιστανες σου ειναι ως ακριδες και οι σατραπαι σου ως μεγαλαι ακριδες, αιτινες επικαθηνται επι τους φραγμους εν ημερα ψυχους αλλ' οταν ο ηλιος ανατειλη, φευγουσι και ο τοπος αυτων δεν γνωριζεται που ησαν. 	 Eb laj cßamol be ut li cuanqueb xcuanquil saß lê tenamit, mâcßaß nequeßxbânu. Chanchaneb laj sâcß. Nak que nequeßxletzexi rib chiruheb li tzßac. Ut nak natikcuoß li sakße, mâ ani nanaßoc re bar nequeßxic.


Και ο Παυλος ειπεν Εγω ειμαι ανθρωπος Ιουδαιος εκ της Ταρσου, πολιτης επισημου πολεως της Κιλικιας και σε παρακαλω, δος μοι την αδειαν να λαλησω προς τον λαον. 	 Quichak'oc laj Pablo ut quixye: -Inc'a'. Lâin aj judío. Yo'lajenakin sa' li tenamit Tarso li cuan xcuênt Cilicia. Na'no ru lin tenamit. Tintz'âma châcuu nak tinâcanab chirâtinanquileb li tenamit, chan.Ut nak quiq'uehe' xlesêns chi âtinac xban li coronel, laj Pablo quixakli sa' li gradas. Quixtaksi li ruk' re nak te'xcanab chokînc. Ut nak que'xcanab chokînc, laj Pablo qui-oc chi âtinac sa' râtinobâleb laj judío ut quixye reheb:


Και επραξε πονηρα ενωπιον του Κυριου και ηκολουθησε τας αμαρτιας του Ιεροβοαμ υιου του Ναβατ, οστις εκαμε τον Ισραηλ να αμαρτηση δεν απεμακρυνθη απ' αυτων. 	 Laj Joacaz quixbânu li incßaß us chiru li Kâcuaß joß quixbânu laj Jeroboam, li ralal laj Nabat, li quicßamoc xbeheb laj Israel chixbânunquil li incßaß us. Laj Joacaz incßaß quixcanab xbânunquil li mâusilal.


πασα φαραγξ θελει γεμισθη και παν ορος και βουνος θελει ταπεινωθη, και τα σκολια θελουσι γεινει ευθεα και αι τραχειαι οδοι ομαλαι, 	 Te't'anek' li tzûl ut eb li coc' bol ut te'but'ek' eb li tak'a ruheb. Tâtîcobresîk li be re nak tîc ru tâcanâk.


Οταν δε ελθη εκεινος, το Πνευμα της αληθειας, θελει σας οδηγησει εις πασαν την αληθειαν διοτι δεν θελει λαλησει αφ' εαυτου, αλλ' οσα αν ακουση θελει λαλησει, και θελει σας αναγγειλει τα μελλοντα. 	 Abanan nak tâchâlk li Santil Musik'ej, a'an tixc'ut chêru chixjunil lix yâlal. Inc'a' tââtinak yal xjunes. Tixye ban êre chixjunil li c'a'ru târabi riq'uin li Dios ut tixch'olob chêru li c'a'ru tâchâlk mokon.


Παντα ταυτα εδοκιμασα δια της σοφιας ειπα, Θελω γεινει σοφος αλλ' αυτη απεμακρυνθη απ' εμου. 	 Quin-oc xtzßilbal rix li cßaßak re ru aßin xban nak cuan innaßleb. Abanan quicuecßa nak incßaß tzßakal lin naßleb chixbânunquil.


Και ηλθεν η γυνη προς παντα τον λαον λαλουσα εν τη σοφια αυτης. Και εκοψαν την κεφαλην του Σεβα, υιου του Βιχρει, και ερριψαν προς τον Ιωαβ. Τοτε εσαλπισε δια της σαλπιγγος και διεκορπισθησαν απο της πολεως, εκαστος εις την σκηνην αυτου. Και ο Ιωαβ εστρεψεν εις Ιερουσαλημ προς τον βασιλεα. 	 Ut li ixk quixserakßi reheb li cuanqueb saß li tenamit cßaßru us xbânunquil. Queßxcamsi laj Seba li ralal laj Bicri ut queßxcut lix jolom jun pacßal li tzßac cuan cuiß laj Joab. Ut laj Joab quixyâbasi lix trompeta re nak teßxcanab pletic ut chixjunileb li cuanqueb rochben queßcôeb saß li rochocheb. Ut laj Joab cô Jerusalén riqßuin li rey David.


Και εδωκαν αργυριον εις τους λιθοτομους και εις τους τεκτονας και τροφας και ποτα και ελαιον, εις τους Σιδωνιους και εις τους Τυριους, δια να φερωσι ξυλα κεδρινα απο του Λιβανου εις την θαλασσαν της Ιοππης, κατα την εις αυτους δοθεισαν αδειαν Κυρου του βασιλεως της Περσιας. 	 Queßtojeß laj tzßac ut eb laj pechß. Ut queßqßueheß ajcuiß xcua rucßa ut x-aceite eb laj Tiro ut eb laj Sidón re nak teßxcßam chak li châbil cheß chacalteß li cuan Líbano. Teßxcßam chak Jope chiru li palau joß quiyeheß reheb xban laj Ciro lix reyeb laj Persia.


Οι δε βοσκοντες εφυγον και ελθοντες εις την πολιν, απηγγειλαν παντα και τα των δαιμονιζομενων. 	 Ut eb laj ilol âk que'xucuac ut que'côeb sa' ânil sa' li tenamit chixyebal resil chixjunil li c'a'ru quic'ulman. Ut que'xserak'i li c'a'ru quic'ulman riq'uineb li cuînk li cuanqueb mâus aj musik'ej riq'uineb.Ut chixjunileb li tenamit que'el chak chixc'ulbal li Jesús. Ut nak que'ril ru, que'xtz'âma chiru nak chiêlk sa' lix tenamiteb.


και το δευτερον αρνιον θελεις προσφερει το δειλινον κατα την προσφοραν της πρωιας, και κατα την σπονδην αυτης, θελεις καμει εις αυτο, εις οσμην ευωδιας, θυσιαν γινομενην δια πυρος προς τον Κυριον. 	 Têmayeja li xcab carner nak acak oc re li kßojyîn rochben li cßaj ut li vino joß têbânu re li mayej ekßela. Ut nak yôk chi cßatc, lix bôc aßanak jun sununquil mayej tâcuulak chicuu.


Διοτι ουτω λεγει Κυριος πασα η γη θελει εισθαι ερημος συντελειαν ομως δεν θελω καμει. 	 Li Kâcuaß quixye nak tixsach ru lix chßochßeb. Abanan incßaß tixsach ruheb chi junaj cua.


και επεβαλον τας χειρας αυτων επι τους αποστολους, και εβαλον αυτους εις δημοσιαν φυλακην. 	 Jo'can nak que'xtakla xchapbaleb ut que'xq'ueheb sa' li tz'alam li neque'q'uehe' cui' yalak ani.


Και οι Λευιται Ιησους ο υιος του Αζανια, Βιννουι εκ των υιων Ηναδαδ, Καδμιηλ 	 Ut eb laj levita li queßxqßue xcßabaßeb, aßan eb aßin: laj Jesúa, li ralal laj Azanías, laj Binúi xcomoneb li ralal xcßajol laj Henadad, laj Cadmiel,


Και αποκριθεις ο Ηλιας ειπε προς αυτους, Εαν εγω ημαι ανθρωπος του Θεου, ας καταβη πυρ εξ ουρανου και ας καταφαγη σε και τους πεντηκοντα σου. Και κατεβη πυρ Θεου εξ ουρανου και κατεφαγεν αυτον και τους πεντηκοντα αυτου. 	 Laj Elías quixye re: —Cui yâl nak lâin tzßakal xprofeta li Dios, chichâlk ta xam saß choxa re tatxcßat lâat ut re ajcuiß nak tixcßateb lâ lajêb roxcßâl chi soldado, chan. Ut li xam quichal chak saß choxa ut queßcßat chixjunileb li soldado joß ajcuiß li nataklan saß xbêneb.


Συναχθητε, παντες σεις, και ακουσατε τις εκ τουτων ανηγγειλε ταυτα; Ο Κυριος ηγαπησεν αυτον οθεν θελει εκπληρωσει το θελημα αυτου επι την Βαβυλωνα και ο βραχιων αυτου θελει εισθαι επι τους Χαλδαιους. 	 Chßutubomak êrib ut abihomak li cßaßru tinye. ¿Ani junak êre tâyehok re cßaßru tâcßulmânk mokon? Lâin xinsicß ru jun li cuînk. Aßan tâbânûnk re li cßaßru xincßoxla xbânunquil reheb laj Babilonia ut reheb laj Caldea.


Επειδη οταν λεγωσιν, Ειρηνη και ασφαλεια, τοτε επερχεται επ' αυτους αιφνιδιος ολεθρος, καθως αι ωδινες εις την εγκυμονουσαν, και δεν θελουσιν εκφυγει. 	 Nak eb li tenamit yôkeb chixyebal, "Cuanco sa' tuktûquil usilal ut mâc'a' c'oxlac", tojo'nak tâchâlk roso'jiqueb sa' junpât chi mâc'a'ak sa' xch'ôleb jo' nak nachal xraylal li yaj aj ixk chi mâc'a' sa' xch'ôl. Ut eb a'an inc'a' te'colek' chiru li raylal tâchâlk sa' xbêneb.


και φθασαντες εις τας Συρακουσας, εμειναμεν τρεις ημερας 	 Cocuulac sa' li tenamit Siracusa ut aran cohilan oxib cutan.


υπερανω πασης αρχης και εξουσιας και δυναμεως και κυριοτητος και παντος ονοματος ονομαζομενου ου μονον εν τω αιωνι τουτω, αλλα και εν τω μελλοντι 	 K'axal nim xcuanquil li Cristo sa' xbêneb chixjunileb li ángel ut li mâus aj musik'ej ut sa' xbêneb li cuanqueb xcuanquil chi taklânc sa' choxa jo' sa' ruchich'och'. K'axal nim sa' xbên chixjunil li c'a'ak re ru li cuanqueb xcuanquil anakcuan ut chi junelic k'e cutan.


επιστηριζοντες τας ψυχας των μαθητων, προτρεποντες να εμμενωσιν εις την πιστιν, και διδασκοντες οτι δια πολλων θλιψεων πρεπει να εισελθωμεν εις την βασιλειαν του Θεου. 	 Yôqueb chixq'uebal xcacuil xch'ôleb laj pâbanel. Que'xye reheb nak te'xpâb li Kâcua' chi anchaleb xch'ôl ut inc'a' te'xcanab xpâbanquil. Que'xye reheb nak tento te'xcuy xnumsinquil li raylal re nak te'oc sa' lix nimajcual cuanquilal li Dios.


εκ του Ισσαχαρ, Ναθαναηλ ο υιος του Σουαρ 	 Laj Natanael li ralal laj Zuar, aßan li najolomin reheb lix têpaleb li ralal xcßajol laj Isacar.


Αι σιαγονες σου ειναι ωραιαι με τας σειρας των μαργαριτων, και ο τραχηλος σου με τα περιδερραια. 	 Cßajoß xchßinaßusal lix co âcue. Chßinaßus li caßxic nacacuocsi. Ut cßajoß xchßinaßusal lâ cux nacßutun riqßuin lâ kßol.


Ετρεχον δε οι δυο ομου και ο αλλος μαθητης προετρεξε ταχυτερον του Πετρου και ηλθε πρωτος εις το μνημειον, 	 Côeb sa' ânil xca'bichaleb. Ut lix tzolom jun chic k'axal cau quiâlinac chiru laj Pedro ut a'an xbên cua quicuulac sa' li muklebâl.


Και οτε εσηκονετο η κιβωτος, ελεγεν ο Μωυσης, Αναστα, Κυριε, και διασκορπισθητωσαν οι εχθροι σου και φυγετωσαν οι μισουντες σε απο προσωπου σου. 	 Nak nequeßxtiquib xpakonquil li Lokßlaj Câx laj Moisés quixye: —Choâtenkßa, at Kâcuaß. Chajeqßuiheb li xicß nequeßiloc âcue. Cheßêlelik ta châcuu.—Ut nak nequeßxqßue chi hilânc li Lokßlaj Câx, laj Moisés naxye: —Chatsukßîk ta chak riqßuineb li qßuila okßob chi aj Israel, at Kâcuaß.—


Διοτι το εθνος και η βασιλεια, τα οποια δεν ηθελον σε δουλευσει, θελουσιν αφανισθη ναι, τα εθνη εκεινα θελουσιν ολοκληρως ερημωθη. 	 Teßsachekß ruheb li tenamit ut eb lix rey li incßaß teßcßanjelak chêru. Teßsachekß chi junaj cua.


Η αγνοειτε, αδελφοι, διοτι λαλω προς γινωσκοντας τον νομον, οτι ο νομος εχει κυριοτητα επι του ανθρωπου εφ' οσον χρονον ζη; 	 Ex hermân, lâex nequenau c'a'ru naxye sa' li chak'rab. Nequenau nak li chak'rab cuan xcuanquil sa' xbêneb li toj yo'yôqueb.


Αδελφοι, εγω δεν στοχαζομαι εμαυτον οτι ελαβον αυτο αλλ' εν πραττω τα μεν οπισω λησμονων, εις δε τα εμπροσθεν επεκτεινομενος, 	 Ex inhermân, ninnau nak toj mâji' ninc'ul chixjunil li tinmâtani riq'uin li Cristo. Abanan li ninbânu, a'an a'in: Nincanab xc'oxlanquil li ac xnume' ut ninq'ue inch'ôl chirêchaninquil li tâchâlk mokon.


Οι αγιαζομενοι και καθαριζομενοι εν τοις κηποις ο εις κατοπιν του αλλου αναφανδον, τρωγοντες χοιρειον κρεας και τα βδελυγματα και τον ποντικον, ουτοι θελουσι καταναλωθη ομου, λεγει Κυριος. 	 Li Kâcuaß quixye: —Teßsachekß ruheb li tenamit li nequeßxsantobresi ribeb ut nequeßxkßaxtesi ribeb chixlokßoninquil li yîbanbil dios. Nequeßxic chi tzoltzo saß xnaßajeb li utzßußuj chi lokßonînc rochbeneb li nequeßxtiu lix tibel âk ut li chßo ut li cßaßak re ru chi xulil li moco tißecß ta naraj. Jun xiquic nak teßsachekß ruheb.


Ας μη αισχυνθωσιν εξ αιτιας μου, Κυριε Θεε των δυναμεων, οι προσμενοντες σε ας μη εντραπωσι δι' εμε οι εκζητουντες σε, Θεε του Ισραηλ. 	 At Kâcuaß, at nimajcual Dios, incßaß taxak xutânal teßxcßul inban lâin li cßojcßôqueb xchßôl âcuiqßuin. At Kâcuaß, lâat lix Dioseb laj Israel. Incßaß taxak teßchßinânk xchßôleb inban lâin li nequeßsicßoc âcue.


Τοτε ο Ιησους ειπε προς τους μαθητας αυτου Εαν τις θελη να ελθη οπισω μου, ας απαρνηθη εαυτον και ας σηκωση τον σταυρον αυτου και ας με ακολουθη. 	 Ut li Jesús quixye reheb lix tzolom: -Li ani târaj inpâbanquil, tento nak tixtz'ektâna li c'a'ru naxrahi ru lix ch'ôl. Tixcuy xnumsinquil li raylal, usta tâcamsîk sa' inc'aba'. Ut chinixtâkehak.


Ενω ετι ελαλει ο Πετρος τους λογους τουτους, επηλθε το Πνευμα το Αγιον επι παντας τους ακουοντας τον λογον. 	 Toj yô ajcui' chi âtinac laj Pedro nak que'xc'ul li Santil Musik'ej chixjunileb li yôqueb chi abînc re li râtin li Dios li yô chixyebal.


Εκ τουτου γνωριζομεν οτι εν αυτω μενομεν και αυτος εν ημιν, διοτι εκ του Πνευματος αυτου εδωκεν εις ημας. 	 Nakanau nak cuanco riq'uin li Dios ut li Dios cuan kiq'uin xban nak li Dios quixq'ue ke li Santil Musik'ej.


οταν ο Χριστος, η ζωη ημων, φανερωθη, τοτε και σεις μετ' αυτου θελετε φανερωθη εν δοξη. 	 Ca'aj cui' riq'uin li Jesucristo cuan kayu'am. Ut nak tol-êlk cui'chic li Jesucristo tixc'utbesi nak lâo li ralal xc'ajol, ut totz'akônk riq'uin lix lok'al.


Και την ημεραν καθ' ην διαβητε τον Ιορδανην, προς την γην την οποιαν Κυριος ο Θεος σου διδει εις σε, θελεις στησει εις σεαυτον λιθους μεγαλους, και θελεις χρισει αυτους με ασβεστην 	 Nak lâex texnumekß jun pacßal li nimaß Jordán re tex-oc saß li naßajej li tixqßue êre li Kâcuaß lê Dios, saß li cutan aßan têxakab li nînki pec ut têboneb riqßuin chun.


Ερχεται γυνη τις εκ της Σαμαρειας, δια να αντληση υδωρ. Λεγει προς αυτην ο Ιησους Δος μοι να πιω. 	 Quicuulac jun li ixk aj Samaria chirisinquil xha'. Ut li Jesús quixye re: -Si bayak cuuc'a, chan.


Σηκωθεις δε την νυκτα εκεινην, ελαβε τας δυο γυναικας αυτου και τας δυο θεραπαινας αυτου και τα ενδεκα παιδια αυτου και διεβη το περασμα του Ιαβοκ. 	 Saß ajcuiß li kßojyîn aßan, laj Jacob quicuacli ut quixtaklaheb chi xcaßbichal li rixakil jun pacßal li nimaß Jaboc. Quixtaklaheb ajcuiß li cuib chi môs ixk joß ajcuiß li ralal junlaju.


Υιοι του Χαμ, Χους και Μισραιμ, Φουθ και Χανααν 	 Eb li ralal laj Cam, aßaneb aßin: Laj Cus, laj Mizraim, Laj Fut, ut laj Canaán.


Και ελαλησε τρισχιλιας παροιμιας και αι ωδαι αυτου ησαν χιλιαι και πεντε. 	 Laj Salomón quixye oxib mil li châbil âtin proverbios xcßabaß. Ut jun mil riqßuin ôb li bich li quixyîb.


Και ειπε, Μη επιβαλης την χειρα σου επι το παιδαριον, και μη πραξης εις αυτο μηδεν διοτι τωρα εγνωρισα οτι συ φοβεισαι τον Θεον, επειδη δεν ελυπηθης τον υιον σου τον μονογενη δι' εμε. 	 Lix ángel li Kâcuaß Dios quixye re: —Mâcamsi lâ cualal. Mâcßaß tâbânu re. Ninnau nak nacapâb chi tzßakal li Dios. Lâ cualal jun ajcuiß ut aßan xaqßue raj chokß re lâ mayej chiru li Dios, chan.


και προς τους Χαναναιους τους προς ανατολας και δυσμας, και προς τους Αμορραιους και τους Χετταιους και τους Φερεζαιους και τους Ιεβουσαιους τους εν τη ορεινη, και προς τους Ευαιους τους υπο την Αερμων εν τη γη Μισπα. 	 Ut quixtakla ajcuiß xyebal resil reheb laj cananeo li cuanqueb saß xcaß pacßalil li nimaß Jordán ut reheb laj amorreo, eb laj heteo, eb laj ferezeo, eb laj jebuseo, li cuanqueb saß li tzûl ru joß eb ajcuiß laj heveo li cuanqueb nachß riqßuin li tzûl Hermón li cuan saß li naßajej Mizpa.


Οι υιοι Μεραρι κατα τας συγγενειας αυτων ελαβον εκ της φυλης Ρουβην και εκ της φυλης Γαδ και εκ της φυλης Ζαβουλων, δωδεκα πολεις. 	 Joßcan ajcuiß eb li ralal xcßajol laj Merari queßxcßul ajcuiß lix tenamiteb riqßuineb li ralal xcßajol laj Rubén, laj Gad, ut laj Zabulón. Cablaju chixjunil li tenamit li queßxcßul, aß yal chanru xqßuial li junjûnk chßûtal.


και επι Κεριωθ και επι Βοσορρα και επι πασας τας πολεις της γης Μωαβ, τας μακραν και τας εγγυς. 	 Târakekß ajcuiß âtin saß xbêneb li cuanqueb Queriot, ut Bosra ut saß xbêneb ajcuiß chixjunileb li tenamit li cuanqueb saß li naßajej Moab, chi najt joß chi nachß.


τρις ερραβδισθην, απαξ ελιθοβοληθην, τρις εναυαγησα, εν ημερονυκτιον εν τω βυθω εκαμον. 	 Oxib sut quinsaq'ue' riq'uin che' ut jun sut quine'xcuti chi pec. Oxib sut quijache' li jucub li cuanquin cui' nak yôquin chi xic jun pac'al li palau. Tz'akal jun cutan ut jun k'ojyîn quincuan sa' li ha' sa' xyi li palau.


Καθως η θεια δυναμις αυτου εχαρισεν εις ημας παντα τα προς ζωην και ευσεβειαν δια της επιγνωσεως του καλεσαντος ημας δια της δοξης αυτου και αρετης, 	 Chixjunil li c'a'ru nac'anjelac ke sa' li kayu'am ut sa' li kapâbâl q'uebil ke xban xnimal xcuanquil li Cristo. Sa' xc'aba' lix cuanquil xkanau ru li Dios li quibokoc ke chi tz'akônc riq'uin lix nimal xlok'al ut xcuanquilal.


και τα παιδια σας, τα οποια ελεγετε οτι θελουσι γεινει λαφυρον, και οι υιοι σας, οιτινες την σημερον δεν γνωριζουσι καλον η κακον, αυτοι θελουσιν εισελθει εκει και εις αυτους θελω δωσει αυτην, και αυτοι θελουσι κληρονομησει αυτην 	 Teßoc lê ralal êcßajol li toj mâjiß nequeßxqßue retal cßaßru li us ut cßaßru li incßaß us. Aßaneb li queye nak teßchapekß ut teßcßamekß chi prêxil, abanan lâin tinqßue li naßajej reheb aßan. Aßaneb li teßêchanînk re.


του οποιου τους ποδας εσφιγξαν εν δεσμοις εβαλον αυτον εις τα σιδηρα 	 Queßxrahobtesi nak queßxqßue saß tzßalam. Queßxbacß li rok riqßuin cadena ut queßxbacß jun li chßîchß saß xcux.


Δεν εγραφη δε δι' αυτον μονον, οτι ελογισθη εις αυτον, 	 Ut moco ca'aj cui' ta sa' xc'aba' laj Abraham nak quitz'îbâc retalil nak tîc xch'ôl xban lix pâbâl.


Και ειπε πασα η συναγωγη να λιθοβολησωσιν αυτους με λιθους Και η δοξα του Κυριου επεφανη επι τη σκηνη του μαρτυριου εις παντας τους υιους Ισραηλ. 	 Abanan eb laj Israel queßoc raj chixcutbaleb chi pec. Aßut li nimajcual Dios quixcßutbesi lix lokßal chiruheb saß li tabernáculo.


Λοιπον, αδελφοι, χαιρετε, τελειοποιεισθε, παραμυθεισθε, φρονειτε το αυτο, ειρηνευετε και ο Θεος της αγαπης και της ειρηνης θελει εισθαι μεθ' υμων. 	 Anakcuan ex inhermân, texinchak'rabi riq'uin a âtin a'in: Jalomak lê c'a'ux re nak tz'akalak êre êru. Cheq'uehak retal li jo' q'uial xinye êre. Junajak taxak lê c'a'ux ut chexcuânk sa' xyâlal chi ribil êrib. Ut cuânk êriq'uin li Dios li narahoc ke ut naxq'ue ke li tuktûquil usilal.


Ερχεται ο Φιλιππος και λεγει προς τον Ανδρεαν, και παλιν ο Ανδρεας και ο Φιλιππος λεγουσι προς τον Ιησουν. 	 Laj Felipe cô ut quixye resil re laj Andrés ut côeb xca'bichaleb chixyebal re li Jesús.


Και οτε εισηλθεν εις το πλοιον, ηκολουθησαν αυτον οι μαθηται αυτου. 	 Ut li Jesús qui-oc sa' li jucub rochbeneb lix tzolom.


Παντα τα αρσενικα, απο ενος μηνος και επανω ησαν κατα τον αριθμον οκτω χιλιαδες και εξακοσιοι, οιτινες εφυλαττον τας φυλακας του αγιαστηριου. 	 Cuakxakib mil riqßuin cuakib ciento chixjunileb li cuînk. Cuanqueb saß ajl chixjunileb li têlom usta tojaß jun po cuan reheb.


τουτο γινωσκοντες, οτι ο παλαιος ημων ανθρωπος συνεσταυρωθη, δια να καταργηθη το σωμα της αμαρτιας, ωστε να μη ημεθα πλεον δουλοι της αμαρτιας 	 Nakanau nak li kanajter na'leb quiq'uehe' chiru cruz rochben li Cristo. Naraj naxye nak quisache' xcuanquil li kanajter na'leb nak quicam li Cristo. Ut anakcuan inc'a' chic cuanco rubel xcuanquil li mâc jo' nak xocuan chak junxil nak xkac'anjela chak ru li mâc.


Τοτε ηλθεν ο Ιερεμιας εκ της Τοφεθ, οπου ο Κυριος απεστειλεν αυτον δια να προφητευση και σταθεις εν τη αυλη του οικου του Κυριου ειπε προς παντα τον λαον, 	 Chirix chic aßan laj Jeremías qui-el Tofet ut cô cuißchic Jerusalén, li quitaklâc cuiß xban li Kâcuaß chixyebal reheb li tenamit cßaßru tâcßulmânk. Laj Jeremías quixakli saß li nebâl re li templo ut quixye reheb li tenamit chi joßcaßin:—Joßcaßin xye li nimajcual Dios, lix Dioseb laj Israel, “Lâin tinqßue chak li raylal saß xbên li tenamit Jerusalén, joß ajcuiß saß xbêneb li tenamit li cuanqueb chi xjun sutam. Li raylal aßin ac tenebanbil saß xbêneb inban lâin xban nak xeßxcacuubresi lix chßôleb ut incßaß queßraj rabinquil li cuâtin,” chan li Kâcuaß.—


Και δεν θελει φροντιζει περι των θεων των πατερων αυτου ουδε περι επιθυμιας γυναικων ουδε θελει φροντιζει περι ουδενος θεου, διοτι θελει μεγαλυνθη υπερανω παντων. 	 Li rey li cuan saß li norte tixtzßektânaheb lix dioseb lix xeßtônil yucuaß ut tixtzßektâna ajcuiß li dios li nequeßxlokßoni li ixk. Mâ jun li dios tixqßue xcuanquil xban nak tixcßoxla nak caßaj cuiß aßan li kßaxal nim xcuanquil saß xbêneb chixjunileb.


Και ιδου, ανδρες φεροντες επι κλινης ανθρωπον, οστις ητο παραλυτικος, και εζητουν να φερωσιν αυτον εσω και να θεσωσιν ενωπιον αυτου 	 Sa' li hônal a'an que'cuulac cuib oxib li cuînk ut yôqueb chixc'ambal jun li cuînk sic li rok ut sic li ruk' yocyo chiru lix cuarib. Ut te'raj rocsinquil li cuînk cuan cui' li Jesús.


Και παλιν ειπεν ο Αβενηρ προς τον Ασαηλ, Στρεψον απο οπισθεν μου δια τι να σε κτυπησω εως εδαφους; πως θελω σηκωσει τοτε το προσωπον μου προς Ιωαβ τον αδελφον σου; 	 Ut laj Abner quixye cuißchic re: —Canab cuâlinanquil. ¿Ma tinâpuersi châcamsinquil? ¿Chanru nak tinrûk chi âtinac riqßuin laj Joab lâ cuas cui tatincamsi? chan.


Οθεν απεστειλεν ο Αβεσσαλωμ προς τον Ιωαβ, δια να πεμψη αυτον προς τον βασιλεα πλην δεν ηθελησε να ελθη προς αυτον απεστειλε παλιν εκ δευτερου, αλλα δεν ηθελησε να ελθη. 	 Quixtakla xbokbal laj Joab re nak tâxic chi âtinac riqßuin li rey saß xcßabaß laj Absalón. Abanan laj Joab incßaß quiraj xic riqßuin laj Absalón. Quixtakla cuißchic xbokbal xcaß sut, abanan laj Joab incßaß ajcuiß quiraj xic.


Ειπε προς τους υιους Ισραηλ να στρεψωσι και να στρατοπεδευσωσιν απεναντι Πι-αιρωθ μεταξυ Μιγδωλ και της θαλασσης, καταντικρυ Βεελ-σεφων καταντικρυ τουτου θελετε στρατοπεδευσει πλησιον της θαλασσης 	 —Ye reheb laj Israel nak jalan li be teßxcßam toj jun pacßal li naßajej Pi-hahirot. Saß xyi li naßajej Migdol ut li palau saß xjayal li naßajej Baal-zefón têyîb lê muhebâl chire li palau.


Λεγω δε τουτο δια το συμφερον υμων αυτων, ουχι δια να βαλω εις εσας παγιδα, αλλα δια το σεμνοπρεπες, και δια να ησθε προσκεκολλημενοι εις τον Κυριον χωρις περισπασμους. 	 Moco re ta nak inc'a' texsumlâk nak ninye êre chi jo'ca'in. Re ban êtenk'anquil. Lâin nacuaj nak têbânu li us. Nacuaj nak têk'axtesi êrib chi c'anjelac chiru li Kâcua' chi anchal êch'ôl.


Και την εικοστην του δευτερου μηνος του δευτερου ετους ανεβη η νεφελη απο της σκηνης του μαρτυριου. 	 Saß li junmay xbe li xcab po re li xcab chihab li chok qui-el saß xbên li tabernáculo.


Και θελει πενθησει η γη, πασα οικογενεια καθ' εαυτην η οικογενεια του οικου Δαβιδ καθ' εαυτην και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας, η οικογενεια του οικου Ναθαν καθ' εαυτην και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας, 	 Xban li raylal li teßxcßul teßyâbak li ralal xcßajol laj David ut teßyâbak ajcuiß li ixakilbej xjuneseb. Ut joßcan ajcuiß teßxbânu li ralal xcßajol laj Natán, joßqueb ajcuiß li ixakilbej.


διοτι με εγκατελιπον και ελατρευσαν Ασταρτην την θεαν των Σιδωνιων, Χεμως τον θεον των Μωαβιτων και Μελχωμ τον θεον των υιων Αμμων και δεν περιεπατησαν εις τας οδους μου δια να πραττωσι το ευθες ενωπιον μου, και να φυλαττωσι τα διαταγματα μου και τας κρισεις μου, ως Δαβιδ ο πατηρ αυτου 	 Tinjach ruheb lin tenamit xban nak eb laj Israel quineßxtzßektâna ut queßxlokßoniheb li jalanil dios, lix Astoret lix dioseb laj Sidón, laj Quemos lix dioseb laj Moab, ut laj Moloc lix dioseb laj Amón. Incßaß queßxbânu li cßaßru quinye reheb chi moco queßcuan saß tîquilal chicuu. Incßaß queßxbânu li cßaßru quinye saß lin contrato ut saß lin chakßrab, joß quixbânu laj David lix yucuaß laj Salomón.


οστις θελει να σωθωσι παντες οι ανθρωποι και να ελθωσιν εις επιγνωσιν της αληθειας. 	 Li Dios naraj nak chixjunileb te'colek' ut te'xtau ru chi tz'akal c'a'ru li yâl.


Εκ των υιων του Φααθ-μωαβ, Ελιωηναι ο υιος του Ζεραια, και μετ' αυτου τα αρσενικα διακοσιοι. 	 Laj Elioenai, li ralal laj Zeraías xcomoneb li ralal xcßajol laj Pahat-moab, aßan cuanqueb cuib ciento.


Λυχνος του Κυριου ειναι το πνευμα του ανθρωπου, το οποιον διερευνα παντα τα ενδομυχα της καρδιας. 	 Li musikß li quiqßueheß reheb li cristian xban li Dios, aßan nacutanobresin re lix cßaßux li junjûnk. Chanchan jun li lámpara.


τον δε αρχηγον της ζωης εθανατωσατε, τον οποιον ο Θεος ανεστησεν εκ νεκρων, του οποιου ημεις ειμεθα μαρτυρες. 	 Lâex queq'ue chi camsîc a'an, ut a'an li naq'uehoc yu'am. Abanan quicuaclesîc cui'chic chi yo'yo xban li Dios sa' xyânkeb li camenak. Ut a'an li nakach'olob xyâlal lâo xban nak lâo xkil chi tz'akal nak quicuacli.


ο Θεος του Αβρααμ και ο Θεος του Ναχωρ, ο Θεος του πατρος αυτων, ας κρινη αναμεσον ημων. Ο δε Ιακωβ ωμοσεν εις τον φοβον του πατρος αυτου Ισαακ. 	 Li Dios li quixlokßoni laj Abraham lâ xeßtônil yucuaß joß ajcuiß laj Nacor lin xeßtônil yucuaß aßan târakok âtin saß kabên cui incßaß takabânu li cßaßru xkaye, chan laj Labán. Ut laj Jacob quixye re laj Labán: —Lâin tinye âcue chiru li Kâcuaß Dios, li quixlokßoni laj Isaac lin yucuaß, nak ac xcßul inchßôl li contrato li xkabânu chi kibil kib, chan.


Εαν δε ο ανθρωπος δεν εχη συγγενη δια να εξαγοραση αυτα, και ευπορησε και ευρηκεν ικανα δια να εξαγοραση αυτα, 	 Cui junak cuînk mâcßaß li rechßalal li tâlokßok re li chßochß, cui tixtau xtumin mokon, târûk tixlokß cuißchic li naßajej.


Αλλα πολυ περισσοτερον τα μελη του σωματος, τα οποια φαινονται οτι ειναι ασθενεστερα, ταυτα ειναι αναγκαια, 	 K'axal ban chic nabal xc'anjeleb lix cha'al li katz'ejcual li chanchan mâc'a'eb xc'anjel.


Οι ιερεις λοιπον και οι Λευιται ηγιασθησαν, δια να αναβιβασωσι την κιβωτον Κυριου του Θεου του Ισραηλ. 	 Joßcan nak eb laj tij ut eb laj levita queßxsantobresi ribeb re nak naru teßxcßam lix Lokßlaj Câx li Kâcuaß lix Dioseb laj Israel.


Η χαρις του Κυριου ημων Ιησου Χριστου ειη μετα του πνευματος υμων. Αμην. 	 A' taxak li rusilal li Kâcua' Jesucristo chicuânk êriq'uin. Jo'can taxak.


Επειτα προσηγαγον τους τραγους, δια την περι αμαρτιας προσφοραν, εμπροσθεν του βασιλεως και της συναξεως, οι δε επεθεσαν τας χειρας αυτων επ' αυτους 	 Chirix aßan queßxcßam li têlom chibât chiru li rey ut chiruheb li tenamit li chßutchßûqueb aran re nak teßxqßue li rukßeb saß xbêneb. Eb li xul aßan teßmayejâk re xtzßâmanquil xcuybal lix mâqueb.


Το δερμα ημων ημαυρωθη ως κλιβανος, απο της καυσεως της πεινης. 	 Li katibel xkßekoß. Chanchan li horno. Ut yô katik xban katzßocajic.


Ο λογος του Κυριου ο γενομενος προς Ιερεμιαν περι της ανομβριας. 	 Li Dios quiâtinac riqßuin laj Jeremías chirix nak incßaß chic naxqßue li hab.


Και απεστειλεν ο Δαβιδ τον λαον, εν τριτον υπο την χειρα του Ιωαβ, και εν τριτον υπο την χειρα του Αβισαι, υιου της Σερουιας, αδελφου του Ιωαβ, και εν τριτον υπο την χειρα Ιτται του Γετθαιου. Και ειπεν ο βασιλευς προς τον λαον, Θελω βεβαιως εξελθει και εγω μεθ' υμων. 	 Quixtaklaheb saß oxib chßûtal. Laj Joab yô chi taklânc saß xbên li jun chßûtal. Laj Abisai, lix yum lix Sarvia, yô chi taklânc saß xbên li xcaß chßûtal. Laj Abisai, aßan li rîtzßin laj Joab. Ut laj Itai li chalenak Gat, aßan li yô chi taklânc saß xbên li rox chßûtal. Ut li rey David quixye reheb: —Tinxic ajcuiß lâin chêrix, chan.


ουτος ειδε φανερα δι' οραματος περι την εννατην ωραν της ημερας αγγελον του Θεου, οτι εισηλθε προς αυτον και ειπε προς αυτον Κορνηλιε. 	 Sa' jun li cutan sa' oxib ôr tana re ecuu laj Cornelio quiril sa' visión nak qui-oc jun li ángel riq'uin ut quixye re: -At Cornelio, chan.


και συγχωρησον εις τον λαον σου, τον αμαρτησαντα εις σε, και αφες πασας τας παραβασεις αυτων, δια των οποιων εγειναν παραβαται εναντιον σου, και κινησον εις οικτιρμον αυτων τους αιχμαλωτισαντας αυτους ωστε να οικτειρωσιν αυτους 	 Lâat tâcuy tâsach xmâqueb lâ tenamit nak xeßmâcob châcuu ut xeßxkßet lâ cuâtin. Chakßunobresi lix chßôleb li tenamit li queßchapoc reheb re nak teßxtokßoba ruheb lâ tenamit.


Και προσεταξεν ο Ιησους τους αρχοντας του λαου, λεγων, 	 Laj Josué quixbokeb li nequeßcßamoc be saß li tenamit, ut quixye reheb:


αλλ' ο Ιεροβοαμ ο υιος του Ναβατ, ο δουλος του Σολομωντος υιου του Δαβιδ, εσηκωθη και επανεστατησεν εναντιον του κυριου αυτου 	 Abanan laj Jeroboam li ralal laj Nabat, li quicßanjelac chiru laj Salomón li ralal laj David, quijoskßoß saß xbên lix rey.


Και ειπεν ο Δαβιδ προς τον Αβισαι, Τωρα ο Σεβα ο υιος του Βιχρει θελει καμει εις ημας μεγαλητερον κακον παρα τον Αβεσσαλωμ λαβε συ τους δουλους του κυριου σου και καταδιωξον οπισω αυτου, δια να μη ευρη εις εαυτον πολεις οχυρας και διασωθη απ' εμπροσθεν ημων. 	 Joßcan nak li rey quixye re laj Abisai: —Laj Seba, li ralal laj Bicri, kßaxal cuißchic nabal li chßaßajquilal tixcßam chak saß kabên chiru laj Absalón. Joßcan nak cßameb li cuînk li nequeßcßanjelac chicuu ut texxic chixsicßbal. Mâre anchal tâoc saß eb li tenamit sutsu saß tzßac ut incßaß chic târûk takachap, chan.


Εκεινοι ετρομαξαν, δεν απεκριθησαν πλεον εχασαν τους λογους αυτων. 	 At Job, eb li oxib chi cuînk aßin sachsôqueb xchßôl xban nak incßaß xeßru xsumenquil li cßaßru yôcat chixyebal.


Και εκινησεν ο Ιακωβ και υπηγεν εις την γην των κατοικων της ανατολης. 	 Laj Jacob qui-oc cuißchic chi xic saß li tenamit Harán. Quicuulac saß li naßajej li cuan saß xjayal li na-el cuiß chak li sakße.


Εκ των υιων Ασηρ, κατα τας γενεας αυτων, κατα τας συγγενειας αυτων, κατα τους οικους των πατερων αυτων, κατα τον αριθμον των ονοματων, απο εικοσι ετων και επανω, παντες οι δυναμενοι να εξελθωσιν εις πολεμον, 	 Queßtzßîbâc xcßabaßeb li ralal xcßajol laj Aser li ac xeßxbânu junmay chihab re teßoc chokß soldado. Queßajlâc aß yal chanru xqßuialeb saß li junjûnk cabal.


και εκρατησεν απο της τιμης, εν γνωσει και της γυναικος αυτου, και φερων μερος τι εθεσεν εις τους ποδας των αποστολων. 	 Ut que'xc'ûb ru chi ribileb rib nak yijach lix tz'ak li ch'och' tâcanâk chok' reheb. Ut li yijach chic quixc'am laj Ananías riq'uineb li apóstol ut quixye reheb: -A'an a'in chixjunil lix tz'ak li kach'och' li xkac'ayi, chan.


Τοτε ο αρχιερευς διεσχισε τα ιματια αυτου, λεγων οτι εβλασφημησε τι χρειαν εχομεν πλεον μαρτυρων; ιδου, τωρα ηκουσατε την βλασφημιαν αυτου 	 Nak quirabi a'an, li xyucua'ileb laj tij quixpej li rak' xban xjosk'il ut quixye: -A'an xjuntak'êta rib riq'uin li Dios. ¿C'a' chic ru aj e nak toj te'xye ke c'a'ru lix mâc? Ac xerabi nak xjuntak'êta rib riq'uin li Dios.


Και την γην, οπου πλεεις, θελω ποτισει με το αιμα σου εως των ορεων και οι ποταμοι θελουσιν εμπλησθη απο σου. 	 Tintßakresi li chßochß riqßuin lâ quiqßuel. Chixjunil li naßajej tânujak riqßuin lâ tibel, joß saß eb li ûl ut saß eb li tzûl.


Και τα ζωα ετρεχον και επεστρεφον ως η θεα της αστραπης. 	 Ut li câhib li chanchaneb ángel nequeßchal nequeßxic saß junpât joß nak narepoc li câk.


υιου του Μααλι, υιου του Μουσι, υιου του Μεραρι, υιου του Λευι 	 laj Semer, aßan li ralal laj Mahli; laj Mahli, aßan li ralal laj Musi; laj Musi, aßan li ralal laj Merari; laj Merari, aßan li ralal laj Leví.


Αι δε λοιπαι πραξεις του Ιηου και παντα οσα επραξε και παντα τα κατορθωματα αυτου, δεν ειναι γεγραμμενα εν τω βιβλιω των χρονικων των βασιλεων του Ισραηλ; 	 Li quixbânu li rey Jehú riqßuin xcacuilal xchßôl, tzßîbanbil retalil saß li hu Crónicas, li tzßîbanbil cuiß li quilajeßxbânu lix reyeb laj Israel.


Του σοφου οι οφθαλμοι ειναι εν τη κεφαλη αυτου, ο δε αφρων περιπατει εν τω σκοτει πλην εγω εγνωρισα ετι οτι εν συναντημα θελει συναντησει εις παντας τουτους. 	 Li ani cuan xnaßleb naxnau cßaßru tâchâlk saß xbên. Ut li mâcßaß xnaßleb incßaß naxnau cßaßru tâchâlk saß xbên. Abanan juntakßêt tixcßul li cuan xnaßleb riqßuin li mâcßaß xnaßleb.


Τοιαυται ειναι αι οδοι παντος πλεονεκτου η πλεονεξια αφαιρει την ζωην των κυριευομενων υπ' αυτης. 	 Joßcaßin nak nequeßosoß eb li cuînk li nequeßxrahi ru li jalan aj e. Nequeßxsach lix yußameb xban li cßaßru nequeßxrahi ru.


Ας διαλυθωσιν ως υδωρ και ας ρευσωσι θελει εκπεμψει τα βελη αυτου, εωσου εξολοθρευθωσιν. 	 Chasacheb li incßaß useb xnaßleb. Cheßosokß joß nak na-osoß li haß li naxic saß rok haß. Cheßosokß joß li pim li nayekßiman saß li be.


Και ο Κορνηλιος ειπε Απο τεσσαρων ημερων ημην νηστευων μεχρι της ωρας ταυτης, και την εννατην ωραν προσηυχομην εν τω οικω μου και ιδου, εσταθη ενωπιον μου ανηρ με ενδυματα λαμπρα, 	 Quichak'oc laj Cornelio ut quixye: -Câhib cutan anakcuan jo'ca'in ajcui' hônal nak yôquin chi ayunic ut chi tijoc sa' li cuochoch. Oxib ôr re ecuu quixc'utbesi rib chicuu jun li cuînk nalemtz'un li rak'.


Οταν θεριζης το θερος σου εν τω αγρω σου, και λησμονησης χειροβολον τι εν τω αγρω, δεν θελεις επιστρεψει δια να λαβης αυτο δια τον ξενον θελει εισθαι, δια τον ορφανον και δια την χηραν δια να σε ευλογη Κυριος ο Θεος σου εις παντα τα εργα των χειρων σου. 	 Ut nak yôkex chixsicßbal li ru lê racuîmk, cui xsach saß êchßôl jarubak jôb lê trigo, mexsukßi chixxocbal. Canabomak ban reheb li jalan xtenamiteb, ut reheb li mâcßaß xnaß xyucuaß, joß eb ajcuiß li xmâlcaßan re nak li Kâcuaß lê Dios texrosobtesi riqßuin chixjunil li têbânu.


Ασπασθητι την Πρισκαν και τον Ακυλαν και τον οικον του Ονησιφορου. 	 Chaq'ueheb xsahil xch'ôleb lix Prisca ut laj Aquila jo'queb ajcui' chixjunileb li cuanqueb sa' rochoch laj Onesíforo.


Και σηκωθεις εισηλθεν εις τον οικον και επεχεε το ελαιον επι την κεφαλην αυτου και ειπε προς αυτον, Ουτω λεγει Κυριος ο Θεος του Ισραηλ Σε εχρισα βασιλεα επι τον λαον του Κυριου, επι τον Ισραηλ 	 Quicuacli ut laj Jehú ut queßoc saß cab xjuneseb. Ut li profeta quixqßue li aceite saß xjolom ut quixye re: —Joßcaßin xye li Kâcuaß li nequeßxlokßoni eb laj Israel, “Anakcuan xatinxakab chokß xreyeb lin tenamit Israel.


και Ασαρ-γαδδα, και Εσεμων, και Βαιθ-φαλεθ, 	 Hazar-gada, Hesmón, Bet-pelet,


και ετι ενωπιον ηγεμονων και βασιλεων θελετε φερθη ενεκεν εμου προς μαρτυριαν εις αυτους και εις τα εθνη. 	 Ut texc'amek' chiruheb li acuabej ut chiruheb li rey sa' inc'aba' lâin. Ut têch'olob lix yâlal chiruheb a'an, jo' ajcui' chiruheb li mâcua'eb aj judío.


Τοτε ο Δαβιδ συνηθροισε παντα τον Ισραηλ, απο Σιχωρ της Αιγυπτου εως της εισοδου Αιμαθ, δια να φερωσι την κιβωτον του Θεου απο Κιριαθ-ιαρειμ. 	 Joßcan nak laj David quixchßutubeb chixjunileb laj Israel re nak teßxcßam Jerusalén lix Lokßlaj Câx li Dios li cuan chak saß li tenamit Quiriat-jearim. Quixchßutubeb chixjunileb li cuanqueb saß eb li naßajej naticla chak cuan cuiß li tenamit Sihor li cuan saß li nubâl re li tenamit Egipto ut nacuulac toj saß li oquebâl re li tenamit Hamat.


Και εαν πωλησης τι εις τον πλησιον σου η αγορασης παρα του πλησιον σου, ουδεις εξ υμων θελει δυναστευσει τον αδελφον αυτου. 	 Cui têcßayi lê chßochß reheb lê rech tenamitil, malaj ut têlokß êchßochß, mêbalakßi êrib chi ribil êrib.


Και αφου υμνησαν, εξηλθον εις το ορος των ελαιων, 	 Ut nak ac xe'rake' xbichanquil jun li bich, que'côeb sa' li tzûl Olivos.


και ο Θεος συνεπεμαρτυρει με σημεια και τερατα και με διαφορα θαυματα και με διανομας του Αγιου Πνευματος κατα την θελησιν αυτου. 	 Li Dios quixc'ut chiku nak tz'akal yâl a'an riq'uineb li retalil ut li milagro li quilajxbânu riq'uin lix nimal xcuanquilal. Ut naxc'ut ajcui' chiku nak yâl xban nak naxq'ue li Santil Musik'ej reheb li junjûnk. Jo'can nak ac xmâtan xmâtan li junjûnk jo' naraj li Dios.


Και ελαλει ο Κυριος προς τον Μωυσην προσωπον προς προσωπον, καθως λαλει ανθρωπος προς τον φιλον αυτου. Και επεστρεφεν εις το στρατοπεδον ο δε θεραπων αυτου νεος, Ιησους ο υιος του Ναυη, δεν ανεχωρει απο της σκηνης. 	 Ut naâtinac li Dios riqßuin laj Moisés joß nak nequeßâtinac cuib li ramîgueb rib. Nak nasukßi laj Moisés saß xmuhebâl, laj Josué laj cßanjel chiru, nacana saß li tabernáculo. Li sâj cuînk aßin, aßan li ralal laj Nun.


Υπαρχει κακον, το οποιον ειδον υπο τον ηλιον, και τουτο συχνον μεταξυ των ανθρωπων 	 Ut cuan cuißchic jun li chßaßajquilal ninqßue retal nacßulman rajlal saß ruchichßochß.


Εδωκας συ τας ωραιας πτερυγας εις τους ταωνας; η πτερυγας και πτερα εις την στρουθοκαμηλον; 	 ¿Ma lâat ta biß xatqßuehoc re lix xic li pavo real, li cßajoß xchßinaßusal? Ut, ¿ma lâat ta biß xaqßue lix xic li nimla xul avestruz xcßabaß?


Και ελεγον οι ανδρες Ισραηλ, Ειδετε τον ανδρα τουτον τον αναβαινοντα; βεβαιως ανεβη δια να εξουθενηση τον Ισραηλ και οστις θανατωση αυτον, τουτον θελει πλουτισει ο βασιλευς με πλουτη μεγαλα, και την θυγατερα αυτου θελει δωσει εις αυτον, και τον οικον του πατρος αυτου θελει καμει ελευθερον μεταξυ του Ισραηλ. 	 Ut queßxye chi ribileb rib: —¿Ma xeqßue retal li cuînk aßan li nachal rajlal chikahobbal? Li ani tâcamsînk re li cuînk aßan, li rey tixqßue nabal xbiomal. Ut tixqßue ajcuiß lix rabin chokß rixakil. Ut incßaß chic teßpatzßekß xtoj li rechßalal, chanqueb.


στομα προς στομα θελω λαλει προς αυτον και φανερως και ουχι δι' αινιγματων, και το προσωπον του Κυριου θελει βλεπει δια τι λοιπον δεν εφοβηθητε να λαλησητε εναντιον του θεραποντος μου Μωυσεως; 	 Lâin ninâtinac chi tzßakal riqßuin. Incßaß ninâtinac riqßuin saß jaljôquil ru âtin. Ut nincßutbesi cuib chiru chi tzßakal. Cui lâin ninâtinac chi tzßakal riqßuin, ¿cßaßut nak incßaß xexxucuac chixcuechßinquil rix laj Moisés laj cßanjel chicuu? chan.


Και ο Ιησους ειπε προς αυτον Αφες τους νεκρους να θαψωσι τους εαυτων νεκρους συ δε απελθων κηρυττε την βασιλειαν του Θεου. 	 Li Jesús quixye re: -Canabeb li toj camenakeb sa' li mâc xmukakeb cuan lix camenak. Ut lâat, ayu. Ye chak resil lix nimajcual cuanquilal li Dios, chan.


Δια τι με υπεδεχθησαν τα γονατα; η δια τι οι μαστοι δια να θηλασω; 	 ¿Cßaßut nak quineßril nak quinyoßla? Ut, ¿cßaßut nak queßxqßue intuß?


Δια τουτο εγω προσταζω εις σε λεγων, Τρεις πολεις θελεις χωρισει εις σεαυτον. 	 Joßcan nak lâin ninye êre nak têsicß ruheb li oxib chi tenamit aßin.


Και σηκωθεντες απο της Ερυθρας θαλασσης, εστρατοπεδευσαν εν τη ερημω Σιν. 	 Nak queßel chire li Caki Palau, queßcôeb toj saß li chaki chßochß Sin ut aran queßxyîb lix muhebâleb.


Με ερριψεν εις τον πηλον, και ωμοιωθην με χωμα και κονιν. 	 Chanchan xinixcut saß li sulul. Ut chanchanin chic li poks malaj ut li cha.


Και εμετρησε τον τοιχον, εξ εκατον πηχων το μηκος και το κεχωρισμενον μερος και την οικοδομην και τους τοιχους αυτης, εκατον πηχων το μηκος 	 Li cuînk quixbis li templo. Aßan lajêb roxcßâl metro xnimal rok. Li ru li nebâl li cuan xbên, rochben li cab ut li tzßac, aßan lajêb roxcßâl metro.


και την εξ αλφιτων προσφοραν αυτων και τας σπονδας αυτων, δια τους μοσχους, δια τους κριους και δια τα αρνια κατα τον αριθμον αυτων, ως ειναι διατεταγμενον 	 Rochbeneb li toro, li têlom carner, ut li têlom carner jûnk chihab cuânk reheb teßxqßue li mayej cßaj ut li mayej vino, aß yal jarub li xul li teßxmayeja joß naxye saß li chakßrab.


διοτι πως να αναβω προς τον πατερα μου, εαν το παιδιον δεν ηναι μετ' εμου; ουχι, δια να μη ιδω το κακον, το οποιον θελει ευρει τον πατερα μου. 	 ¿Chan ta cuiß ru nak tinxic riqßuin lin yucuaß cui mâ anihak chic laj Benjamín chicuix? Incßaß tincuy rilbal inyucuaß nak cßajoßak xrahil saß xchßôl, chan laj Judá re laj José.


τοτε θελουσι γνωρισει οτι εγω ειμαι Κυριος ο Θεος αυτων, οταν, αφου καμω αυτους να φερθωσιν εις αιχμαλωσιαν μεταξυ των εθνων, συναξω αυτους εις την γην αυτων και δεν αφησω εξ αυτων πλεον εκει υπολοιπον 	 Ut eb lin tenamit teßxqßue retal nak lâin li Kâcuaß lix Dioseb. Teßxqßue retal xban nak lâin quincanaban reheb chi cßamecß chi prêxil saß jalan tenamit. Abanan anakcuan tebinchßutub cuißchic ruheb ut tebinqßue cuißchic chi cuânc saß lix tenamiteb. Mâ jun reheb tâcanâk saß li naßajej li cuanqueb cuiß chi prêxil.Ut mâ jaruj chic tincanabeb xjuneseb xban nak tinqßue lin musikß reheb li ralal xcßajol laj Israel, chan li nimajcual Dios.


Σηκωθεντες μαρτυρες αδικοι, με ηρωτων περι πραγματων, τα οποια εγω δεν ηξευρον 	 Nabal nequeßkßaban cue ut nequeßxqßue saß inbên li mâc li incßaß xinbânu.


Διοτι σας λεγω, μεταξυ των γεννηθεντων εκ γυναικων ουδεις προφητης ειναι μεγαλητερος Ιωαννου του βαπτιστου πλην ο μικροτερος εν τη βασιλεια του Θεου ειναι μεγαλητερος αυτου. 	 Relic chi yâl tinye êre nak mâ jun reheb li neque'yo'la arin sa' ruchich'och' naxk'ax xcuanquil laj Juan laj Cubsihom Ha'. Aban li k'axal cubenak xcuanquil sa' lix nimajcual cuanquil li Dios, k'axal us chok' re a'an chiru laj Juan, chan li Jesús. (Quixye chi jo'can xban nak laj Juan inc'a' târil lix nimajcual cuanquilal li Dios arin sa' ruchich'och').


Και ειπεν ο αγγελος προς αυτην Μη φοβου, Μαριαμ διοτι ευρες χαριν παρα τω Θεω. 	 Ut li ángel quixye re: -Matxucuac, María. Li Dios xsic'oc âcuu xban nak châbil âna'leb.


Ας περιπατησωμεν ευσχημονως ως εν ημερα, μη εις συμποσια και μεθας, μη εις κοιτας και ασελγειας, μη εις εριδα και φθονον 	 Xban nak cuanco chic sa' xcutan saken li Jesucristo, chocuânk sa' xyâlal jo' junak tz'akal aj pâbanel. Inc'a' chic tomâcobk riq'uin li calâc, chi moco riq'uin li numcua'ac num uc'ac, chi moco riq'uin muxuc caxâr, chi moco riq'uin co'bêtac yumbêtac, chi moco riq'uin li c'a'ak chic re ru chi mâusilalil. Ut inc'a' chic topletik chi moco tocakcalînk.Kak'axtesihak ban kib chi tz'akal rubel rok ruk' li Kâcua' Jesucristo re nak a'an chic tâtenk'ânk ke riq'uin lix nimal xcuanquil. Ut inc'a' chic takabânu li mâusilal li naxrahi ru li kach'ôl nak toj mâji' nakapâb li Cristo.


Και αυτοι δεν λεγουσιν εν τη καρδια αυτων, οτι ενθυμουμαι πασαν την ανομιαν αυτων τωρα περιεκυκλωσαν αυτους αι πραξεις αυτων εμπροσθεν του προσωπου μου εγειναν. 	 Incßaß nequeßxcßoxla nak lâin yôquin chixqßuebal retal lix mâusilaleb. Lâin nacuil nak li mâc yô chi numtâc saß xbêneb.


Τοτε η οψις του βασιλεως ηλλοιωθη και οι διαλογισμοι αυτου συνεταραττον αυτον, ωστε οι συνδεσμοι της οσφυος αυτου διελυοντο και τα γονατα αυτου συνεκρουοντο. 	 Ut quisakquirinoß li rilobâl li rey xban xxiu ut qui-oc xcßaßux ut nasicsot xban xxiu toj retal nequeßxtochß rib li xbên rak.


επειδη η Εσεβων ητο η πολις του Σηων βασιλεως των Αμορραιων, οστις ειχε πολεμησει προτερον τον βασιλεα του Μωαβ και ελαβε πασαν την γην αυτου απο της χειρος αυτου, εως Αρνων. 	 Hesbón, aßan lix tenamit laj Sehón lix reyeb laj amorreo. Aßaneb li queßpletic riqßuineb laj Moab junxil ut queßrêchani lix naßaj nacuulac cuan cuiß li nimaß Arnón.


Εγω σε εγνωρισα εν τη ερημω, εν γη ανυδρω. 	 Lâin xintenkßan chak êre nak cuanquex chak saß li tikcual chßochß bar incßaß natßaneß cuiß li hab.


Και προσηλθον οι υιοι Ιουδα προς τον Ιησουν εις Γαλγαλα, και ειπε προς αυτον Χαλεβ ο υιος του Ιεφοννη ο Κενεζαιος, Συ εξευρεις τον λογον τον οποιον ελαλησεν ο Κυριος προς τον Μωυσην, τον ανθρωπον του Θεου, περι εμου και σου εν Καδης-βαρνη 	 Saß jun li cutan queßcuulac Gilgal li ralal xcßajol laj Judá chi âtinac riqßuin laj Josué. Laj Caleb, li ralal laj Jefone, Cenaz xtenamit, quixye re laj Josué: —Lâat ac nacanau li cßaßru quixye li Kâcuaß re laj Moisés, laj cßanjel chiru, nak quiâtinac riqßuin saß li naßajej Cades-barnea châcuix lâat ut chicuix ajcuiß lâin.


Δια τουτο ο θυμος του Κυριου εξηφθη εναντιον του λαου αυτου, και εκτεινας την χειρα αυτου εναντιον αυτων επαταξεν αυτους τα δε ορη ετρεμον, και τα πτωματα αυτων εγειναν ως κοπρια εν μεσω των οδων. Εν πασι τουτοις ο θυμος αυτου δεν απεστραφη, αλλ' η χειρ αυτου ειναι ετι εξηπλωμενη. 	 Joßcan nak li Kâcuaß Dios xjoskßoß saß êbên lâex lix tenamit ut xqßueheb chixtojbal lix mâqueb. Eb li tzûl xeßecßan saß xnaßajeb ut eb li camenak nequeßtßanaxin saß eb li be. Abanan li Kâcuaß toj mâjiß na-el xjoskßil. Toj yô xjoskßil saß xbêneb.


η οταν ελθη το πνευμα της ζηλοτυπιας εις ανδρα τινα και ζηλοτυπηση την γυναικα αυτου και στηση την γυναικα αυτου ενωπιον του Κυριου, και ο ιερευς καμη εις αυτην κατα παντα τον νομον τουτον 	 Ut aßan aßin li chakßrab reheb li cuînk li nequeßoc xcakal xchßôl xban nak nequeßxcßoxla nak cuan xmâc li rixakileb. Li bêlomej tixcßam li rixakil chiru li Kâcuaß. Ut laj tij tixbânu li chakßrab aßin saß xbên li ixk.Cui li ixk quixmux ru xsumlajic, tento nak tixtoj rix lix mâc ut li bêlomej mâcßaßak xmâc.


Απο του δεκατου τριτου ετους του Ιωσιου υιου του Αμων, βασιλεως του Ιουδα, εως της ημερας ταυτης, ητις ειναι το εικοστον τριτον ετος, ο λογος του Κυριου εγεινε προς εμε και ελαλησα προς εσας, εγειρομενος πρωι και λαλων και δεν ηκουσατε. 	 Ut quixye reheb: —Chalen nak yô oxlaju chihab roquic chokß xreyeb laj Judá laj Josías li ralal laj Amón ut toj anakcuan li Kâcuaß yô chi âtinac cuiqßuin. Ut chiru oxib xcaßcßâl chihab lâin rajlal yôquin chixyebal êre li cßaßru quixye li Kâcuaß. Abanan lâex incßaß xex-abin.


Κατοπιν αυτου επεσκευασε Μερημωθ ο υιος του Ουριου, υιου του Ακκως, αλλο τμημα, απο της θυρας του οικου του Ελιασειβ εως του τελους του οικου του Ελιασειβ. 	 Li tzßac li cuan chixcßatk li quixyîb laj Baruc, aßan quixyîb laj Meremot li ralal laj Urías. Laj Urías, aßan li ralal laj Cos. Li tzßac li quixyîb laj Meremot quiticla saß li oquebâl re li rochoch laj Eliasib ut quicuulac toj bar coxrakeß cuiß li rochoch.


Και ελαλησε παλιν ο Γααλ και ειπεν, Ιδου, λαος καταβαινει απο των υψηλων του τοπου, και εν σωμα ερχεται δια της οδου της δρυος Μεωνενιμ. 	 Laj Gaal quixye cuißchic: —Yâl nak cuînk yôqueb chak chi cubec saß li tzûl. Ut yôqueb ajcuiß chi châlc saß li be cuan cuiß li ji li nequeßcuan cuiß laj kße, chan.


Και ειπεν, Υπαγε και ειπε προς τουτον τον λαον, με την ακοην θελετε ακουσει και δεν θελετε εννοησει και βλεποντες θελετε ιδει και δεν θελετε καταλαβει 	 Tojoßnak quixye cue: —Ayu ut toxâye reheb li tenamit chi joßcaßin: Yôkex chirabinquil, abanan moco têtau ta ru lix yâlal ut yôkex chirilbal, abanan incßaß têqßue retal cßaßru xyâlal, chaßakat reheb.


Και ενω διετριβομεν εκει ημερας πολλας, κατεβη απο της Ιουδαιας προφητης τις ονοματι Αγαβος, 	 Ac cuan cutan kacuulajic aran Cesarea nak quicuulac jun profeta quichal chak Judea, aj Agabo xc'aba'.


Ουτοι δε ησαν οι αναβαντες απο Θελ-μελαχ, Θελ-αρησα, Χερουβ, Αδδαν και Ιμμηρ δεν ηδυναντο ομως να δειξωσι τον οικον της πατριας αυτων και το σπερμα αυτων, αν ησαν εκ του Ισραηλ 	 Aßaneb aßin li queßcuulac Tel-mela, Tel-harsa, Querub, Addán ut Imer. Abanan incßaß chßolchßo ma xcomoneb li ralal xcßajol laj Israel malaj ut incßaß.


Συ, Κυριε, εισαι πλησιον, και παντα τα προσταγματα σου ειναι αληθεια. 	 Abanan lâat cuancat cuiqßuin, at nimajcual Dios. Ut tzßakal re ru lâ chakßrab.


Προιδουσα δε η γραφη οτι εκ πιστεως δικαιονει τα εθνη ο Θεος, προηγγειλεν εις τον Αβρααμ οτι θελουσιν ευλογηθη εν σοι παντα τα εθνη. 	 Najter k'e cutan nak toj mâji' nac'ulun resil li evangelio sa' ruchich'och', ac cuan sa' xch'ôl li Dios nak tâtîcobresîk xch'ôleb li mâcua'eb aj judío nak te'pâbânk. Jo'can nak tz'îbanbil sa' li Santil Hu li quixye li Dios re laj Abraham: Sa' âc'aba' lâat osobtesinbilakeb chixjunileb li tenamit. (Gén. 12:3)


Δια την ανομιαν της αισχροκερδειας αυτου ωργισθην και επαταξα αυτον εκρυψα το προσωπον μου και ωργισθην αλλα αυτος ηκολουθησε πεισματωδως την οδον της καρδιας αυτου. 	 Xban li mâusilal li nequeßxbânu ut xban nak chixjunil nequeßxrahi ru, lâin xinjoskßoß riqßuineb. Lâin xinqßueheb chixtojbal lix mâqueb ut xincanabeb xjuneseb. Abanan xeßxcacuubresi xchßôleb ut junelic xeßxbânu li incßaß us.


Οι δε ειπον προς τον Ιησουν, Δουλοι σου ειμεθα. Ειπε δε προς αυτους ο Ιησους, Ποιοι εισθε; και ποθεν ερχεσθε; 	 Eb laj Gabaón queßxye re laj Josué: —Lâo tocßanjelak chêru, chanqueb re. Ut laj Josué quixye reheb: —¿Anihex tzßakal lâex? Ut, ¿bar xexchal chak?—


Διοτι ο Ηρωδης συλλαβων τον Ιωαννην εδεσεν αυτον και εβαλεν εν φυλακη δια Ηρωδιαδα την γυναικα Φιλιππου του αδελφου αυτου. 	 Ac junxil laj Herodes quixtakla xchapbal laj Juan. Que'xbac' riq'uin cadena ut que'xq'ue sa' tz'alam. Laj Herodes quixbânu chi jo'can yal xban nak jo'can quiraj lix Herodías. Lix Herodías a'an li rixakil laj Felipe li rîtz'in laj Herodes. Ut laj Herodes quixc'am chok' rixakil.


Και ειπε προς αυτους Ιακωβ ο πατηρ αυτων, Σεις με ητεκνωσατε ο Ιωσηφ δεν υπαρχει και ο Συμεων δεν υπαρχει, και τον Βενιαμιν θελετε λαβει επ' εμε ηλθον παντα ταυτα. 	 Ut laj Jacob quixye reheb: —Anakcuan cßajoß yôquex chak chixbânunquil cue. Mâ ani chic li cualal laj José. Ut anakcuan incßaß chic xsukßi chak laj Simeón. Ut toj têraj cuißchic xmakßbal laj Benjamín chicuu. ¿Cßaßut nak chixjunil natßaneß saß inbên? chan laj Jacob reheb.


Παρ' ολιγον με κατεστρεψαν εις την γην αλλ' εγω δεν εγκατελιπον τας εντολας σου. 	 Usta caßchßin chic mâ xineßxcamsi, abanan lâin incßaß xintzßektâna lâ chakßrab.


Και εφερεν ο Μωυσης τους υιους του Ααρων και ενεδυσεν αυτους χιτωνας και εζωσεν αυτους ζωνας και εβαλε μιτριδια επ' αυτων, καθως προσεταξεν ο Κυριος εις τον Μωυσην. 	 Chirix aßan quixcßameb li ralal laj Aarón chi ubej. Ut quixqßue li rakßeb chirixeb li najt rok li nequeßxqßue toj chi saß. Ut quixqßue lix cßâmal xsaßeb. Ut quixbacß ajcuiß li tßicr saß xjolomeb, joß quiyeheß re xban li Kâcuaß.


δεν εκαμετε αρα διακρισιν εν εαυτοις και εγεινετε κριται πονηρα διαλογιζομενοι; 	 Cui jo'can nequebânu naraj naxye nak cuan nequera ut cuan inc'a'. Yôquex chixsic'bal ru li junjûnk. Cui jo'can yôquex, inc'a' us lê na'leb.


Ησαν δε ουτοι οι υιοι Λευι κατα τα ονοματα αυτων Γηρσων, και Κααθ, και Μεραρι. 	 Aßaneb aßin li ralal laj Leví: laj Gersón, laj Coat, ut laj Merari.


Τι θελει σοι δωσει η τι θελει σοι προσθεσει, η δολια γλωσσα; 	 Lâex aj balakß, ¿cßaßru nequera nak nequexticßtißic? Ut, ¿cßaßru li us têcßul?


Πρεσβυτερον μη επιπληξης, αλλα προτρεπε ως πατερα, τους νεωτερους ως αδελφους, 	 Mâk'useb li chêquel cuînk sa' josk'il. Q'ueheb ban xna'leb jo' lâ yucua' châcuu nak tâcuileb. Ut chaq'ueheb ajcui' xna'leb li sâj cuînk jo'queb âcuîtz'in châcuu nak tâcuileb.


Οι δε οχλοι ελεγον Ουτος ειναι Ιησους ο προφητης ο απο Ναζαρετ της Γαλιλαιας. 	 Ut eb li tenamit li yôqueb chi xic chirix yôqueb chixyebal: -A'an a'in li Jesús li profeta, aj Nazaret re Galilea, chanqueb.


Νομιμον αιωνιον θελει εισθαι εις τας γενεας σας, εις πασας τας κατοικησεις σας δεν θελετε τρωγει ουτε στεαρ ουτε αιμα. 	 Incßaß têtzaca lix xêbul li xul chi moco lix quiqßuel. Aßin jun li chakßrab cuânk xcuanquil junelic. Yalak bar cuânkex lâex li naßbej yucuaßbej têbânu li chakßrab aßin, joß eb ajcuiß lê ralal êcßajol li teßcuânk mokon.


Παλιν ειπε προς εμε, Στηθι επανω μου, παρακαλω, και θανατωσον με διοτι σκοτοδινιασις με κατελαβεν, επειδη η ζωη μου ειναι ετι ολη εν εμοι. 	 Ut aßan quixye cue, “Hilon chak cuiqßuin ut chinâcamsi. Toj yoßyôquin, abanan kßaxal ra cuanquin,” chan laj Saúl.


και ηλλαξε τα ιματια της φυλακης αυτου και ετρωγεν αρτον παντοτε μετ' αυτου πασας τας ημερας της ζωης αυτου 	 Laj Joaquín quirisi li rakß li prêx chirix. Ut quicuaßac saß lix mêx li rey joß najtil chic quicuan chi yoßyo.Rajlal quiqßueheß cßaßru re laj Joaquín xban li rey. Quichßolanîc toj chalen nak quicam.


Την χηραν και τον ξενον φονευουσι και θανατονουσι τους ορφανους. 	 Nequeßxcamsiheb li xmâlcaßan ut eb li mâ ani cuan reheb. Ut nequeßxcamsiheb ajcuiß li jalaneb xtenamiteb li cuanqueb saß kanaßaj.


Τοτε κατεβη και εβυθισθη επτακις εις τον Ιορδανην, κατα τον λογον του ανθρωπου του Θεου και η σαρξ αυτου αποκατεστη ως σαρξ παιδιου μικρου, και εκαθαρισθη. 	 Joßcan nak laj Naamán cô saß li nimaß Jordán ut quixsub rib cuukub sut saß li nimaß joß quiyeheß re xban lix profeta li Dios. Ut quiqßuira. Lix tibel kßun kßun quicana joß xtibel junak sâj al.


Και οι εικοσιτεσσαρες πρεσβυτεροι, οι καθημενοι ενωπιον του Θεου επι τους θρονους αυτων, επεσαν κατα προσωπον αυτων και προσεκυνησαν τον Θεον, 	 Ut eb li câhib xca'c'âl li c'ojc'ôqueb sa' lix c'ojaribâl que'xcuik'ib ribeb ut que'xlok'oni li Dios.


Και εμαθον οτι τα μεριδια των Λευιτων δεν εδοθησαν εις αυτους διοτι οι Λευιται και οι ψαλτωδοι, οι ποιουντες το εργον, εφυγον εκαστος εις τον αγρον αυτου. 	 Ut queßxye ajcuiß cue nak eb laj levita incßaß queßxcßul li cßaßru eb re li tento raj queßqßueheß reheb re xnumsinquil li cutan junjûnk. Joßcan nak eb laj levita ut eb laj bichanel li nequeßbânun re li cßanjel, queßel Jerusalén ut queßcôeb chi xjûnkaleb saß lix cßalebâleb.


Ο νικων θελει κληρονομησει τα παντα, και θελω εισθαι εις αυτον Θεος και αυτος θελει εισθαι εις εμε υιος. 	 Li ani tixcuy xnumsinquil li raylal ut inc'a' tâch'inânk xch'ôl sa' lix pâbâl, a'an târêchani chixjunil li c'a'ak re ru a'in. Lâinak lix Dios ut a'anak li cualal inc'ajol.


Διοτι μονος ο Ωγ βασιλευς της Βασαν εσωζετο εκ του υπολοιπου των γιγαντων ιδου, η κλινη αυτου ητο κλινη σιδηρα δεν σωζεται αυτη εν Ραββα των υιων Αμμων; εννεα πηχαι το μηκος αυτης και τεσσαρες πηχαι το πλατος αυτης, κατα πηχην ανδρος. 	 (Chirix lix camic li rey Og, mâ jun chic xcana xcomoneb li nînki cuînk. Lix chßât laj Og yîbanbil riqßuin chßîchß. Numenak câhib metro rok ut numenak cuib metro ru. Toj naru rilbal saß li tenamit Rabá, lix tenamiteb li ralal xcßajol laj Amón.)


Πως δεν εναπελειφθη η πολις η ευκλεης, η πολις της ευφροσυνης μου. 	 ¿Cßaßut nak xcßul li tenamit aßin chi joßcaßin? Aßin li tenamit li qßuebil xlokßal junxil. Aßin li tenamit li quisahoß cuiß inchßôl.


Και εταραχθη ο βασιλευς και ανεβη εις το υπερωον της πυλης, και εκλαυσε και ενω επορευετο, ελεγεν ουτως Υιε μου Αβεσσαλωμ, υιε μου, υιε μου Αβεσσαλωμ ειθε να απεθνησκον εγω αντι σου, Αβεσσαλωμ, υιε μου, υιε μου. 	 Cßajoß nak quirahoß xchßôl laj David. Cô xjunes saß li naßajej saß xbên li oquebâl ut cßajoß nak quiyâbac. Nak yô chi xic, quixye: —¡At Absalón, at cualal! ¡At Absalón, at cualal! Us raj nak lâin xincam ut lâat toj yoßyôcat. ¡At Absalón, at cualal! chan.


Οστις ειναι σοφος ας παρατηρη ταυτα και θελουσιν εννοησει τα ελεη του Κυριου. 	 Li ani cuanqueb xnaßleb cheßxqßuehak retal li cßaßru naxbânu li Dios ut cheßxqßuehak retal nak kßaxal nim li ruxtân.


Και ειπε προς αυτους ο πατηρ αυτων, Δια τινος οδου ανεχωρησεν; ειχον δε ιδει οι υιοι αυτου δια τινος οδου ανεχωρησεν ο ανθρωπος του Θεου ο ελθων εξ Ιουδα. 	 Ut lix yucuaßeb quixye reheb: —¿Cßaßru behil xcô cuiß? chan. Ut eb li ralal queßxcßut chiru li be li quisukßi cuiß lix profeta li Dios li quichal chak Judá.


Επιποθει και μαλιστα λιποθυμει ψυχη μου δια τας αυλας του Κυριου η καρδια μου και η σαρξ μου αγαλλιωνται δια τον Θεον τον ζωντα. 	 Cßajoß nak nacuaj ru cuânc saß lâ cuochoch. Xban xsahil lin chßôl, chi anchal inchßôl, ninbicha âlokßal, at yoßyôquil Dios.


οπως ευπορει να φερη, την μεν δια προσφοραν περι αμαρτιας, την δε αλλην δια ολοκαυτωμα, μετα της εξ αλφιτων προσφορας και θελει καμει ο ιερευς εξιλεωσιν υπερ του καθαριζομενου ενωπιον του Κυριου. 	 Jun tixmayeja re xtzßâmanquil xcuybal lix mâc ut li jun chic tixmayeja re li cßatbil mayej rochben lix mayej cßaj. Chi joßcan tixbânu laj tij re xtojbal rix lix mâc li xqßuira.


και τουτο δια του Θεου του πατρος σου, οστις θελει σε βοηθει, και δια του Παντοδυναμου, οστις θελει σε ευλογει, ευλογιας του ουρανου ανωθεν, ευλογιας της αβυσσου κατωθεν, ευλογιας των μαστων και της μητρας 	 Li Kâcuaß Dios, li ninlokßoni lâin, aßan tâtenkßânk âcue. Li Kâcuaß Dios li kßaxal nim xcuanquil, aßan tâosobtesînk âcue. Aßan tâqßuehok âcue chixjunil li usilal li nachal saß choxa, joß li hab ut li sakße. Aßan tâqßuehok âcue chixjunil li usilal li nacuan saß ruchichßochß, joß li haß li na-el saß chßochß. Aßan tixqßue chi qßuiânc nabaleb lâ cualal âcßajol.


και εχρισαν αυτον Σαδωκ ο ιερευς και Ναθαν ο προφητης βασιλεα εν Γιων και ανεβησαν εκειθεν ευφραινομενοι, και η πολις αντηχησεν αυτη ειναι η φωνη, την οποιαν ηκουσατε 	 Laj Sadoc laj tij ut li profeta Natán queßxqßue li aceite saß xjolom laj Salomón ut queßxxakab chokß rey aran cuan cuiß li yußam haß Gihón. Ut queßsukßi chi sa saß xchßôleb. Aßan aßin li chokînc li yôquex chirabinquil.


Και την ημεραν καθ' ην εστηθη η σκηνη, εκαλυψεν η νεφελη την σκηνην, τον οικον του μαρτυριου και απο εσπερας εως πρωι ητο επι της σκηνης ως ειδος πυρος. 	 Saß li cutan nak quixakabâc li tabernáculo, quitzßapeß xban jun li chok. Chalen saß li ecuu toj nasakêu li chok cuan saß xbên. Ut li chok chanchan xam.


Καθως λοιπον ηκουσεν οτι ασθενει, τοτε μεν εμεινε δυο ημερας εν τω τοπω οπου ητο 	 Abanan inc'a' cô chirilbal chi junpât, usta quirabi nak nim xyajel laj Lázaro. Toj quicana ban cuib cutan chic sa' li na'ajej li cuan cui'.


η εκ πιστεως ομως δικαιοσυνη λεγει ουτω Μη ειπης εν τη καρδια σου, Τις θελει αναβη εις τον ουρανον; τουτεστι δια να καταβιβαση τον Χριστον. 	 Anakcuan lâo tîcobresinbil chic li kach'ôl chiru li Dios riq'uin xpâbanquil li Cristo. Sa' li Santil Hu naxye chi jo'ca'in: Inc'a' tâye sa' âch'ôl ¿ani tâtakek' sa' choxa re xtz'âmanquil chiru li Cristo nak tâcubek chak sa' ruchich'och'? Mâye chi jo'can xban nak ac c'ulujenak sa' ruchich'och'.


Να σε ευλογηση ο Κυριος εκ Σιων, ο ποιησας τον ουρανον και την γην. 	 Aß taxak li nimajcual Dios li cuan Sión chi-osobtesînk êre. Aß taxak li Kâcuaß li quiyîban re li choxa ut li ruchichßochß chi-osobtesînk êre.


Και οτε ηλθε προς τους μαθητας, ειδε περι αυτους οχλον πολυν και γραμματεις καμνοντας συζητησεις μετ' αυτων. 	 Nak coxe'êlk cuanqueb cui' li belêb chic lix tzolom li Jesús, que'ril nak cuan nabal li tenamit riq'uineb. Ut eb laj tz'îb yôqueb chixcuech'inquil lix tzolom li Jesús.


Ο Κυριος θανατονει και ζωοποιει καταβιβαζει εις τον αδην και αναβιβαζει. 	 Li nimajcual Dios, aßan li yâl re saß xbên chixjunil. Li ani naraj naxqßue xyußam ut li ani naraj narisi xyußam. Cui ani naraj tixcuaclesiheb cuißchic chi yoßyo, ut cui aßan naraj tixcanabeb chi camenak.


δεν θελετε αναπτει πυρ εν πασαις ταις κατοικιαις υμων την ημεραν του σαββατου. 	 Chi moco lê xam têtzßab saß lê rochoch saß li hilobâl cutan.


και ελαβες τα κεντητα σου ιματια και εσκεπασας αυτας και εθεσας εμπροσθεν αυτων το ελαιον μου και το θυμιαμα μου. 	 Ut riqßuin lâ châbil akß li quinqßue âcue catikibeb lâ yîbanbil dios. Ut camayeja ajcuiß lin aceite ut lin incienso chiruheb.


Ετελειωσεν η ποινη της ανομιας σου, θυγατηρ Σιων δεν θελει σε φερει πλεον εις αιχμαλωσιαν θελει επισκεφθη την ανομιαν σου, θυγατηρ Εδωμ θελει αποκαλυψει τα αμαρτηματα σου. 	 Anakcuan lâex li cuanquex Sión, oc êre chi hilânc riqßuin li raylal yôquex chixcßulbal. Li Kâcuaß incßaß chic texcanab chi cßamecß saß jalan tenamit. Abanan, lâex aj Edom, texqßuehekß chixtojbal rix lê mâc. Ut tâcßutûnk chiruheb chixjunileb lê mâusilal.


δια τουτο παρεδωκα αυτον εις την χειρα του δυναστου των εθνων, οστις θελει φερθη αξιως προς αυτον απεβαλον αυτον δια την ασεβειαν αυτου. 	 Joßcan nak lâin tinkßaxtesi saß rukß li nataklan saß xbêneb li xnînkal ru tenamit. Ut aßan tâqßuehok re chixtojbal xmâc joß xcßulub xcßulbal xban nak incßaß us xbânu. Lâin ac xintzßektâna li cheß aßan.


και δεν μετενοησαν εκ των φονων αυτων ουτε εκ των φαρμακειων αυτων ουτε εκ της πορνειας αυτων ουτε εκ των κλοπων αυτων. 	 Inc'a' que'xjal xc'a'uxeb chi moco que'yot'e' xch'ôleb xban nak inc'a' que'xcanab xcamsinquil ras rîtz'ineb ut inc'a' que'xcanab li tûlac, chi moco que'xcanab li co'bêtac yumbêtac ut inc'a' ajcui' que'xcanab li elk'ac.


Τοτε ο Παυλος ειπε προς αυτον Ο Θεος μελλει να σε κτυπηση, τοιχε ασβεστωμενε και συ καθησαι να με κρινης κατα τον νομον, και παρανομων προσταζεις να με κτυπωσιν; 	 Ut laj Pablo quixye re: -A' li Dios tâsac'ok âcue lâat. Chanchanat jun li tz'ac bonbil ru. Lâat chunchûcat aran chi rakoc âtin sa' inbên jo' naxye li chak'rab. Ut lâat xak'et li chak'rab nak xatakla insac'bal, chan.


Και τα μετωπα αυτης ησαν προς την εξωτεραν αυλην, και φοινικες επι των μετωπων αυτης, εντευθεν και εκειθεν, και οκτω βαθμιδες η αναβασις αυτης. 	 Li naßajej aßan qui-iloc cuan cuiß li nebâl li cuan chirix. Saß li oquebâl aßan cuanqueb cuakxakib li grada li naxic saß li oquebâl. Ut lix sahob ru juchßbil chiruheb li okech li cuanqueb saß xcaß pacßalil li oquebâl, aßan retalil li cheß palmera.


Υπο ρομφαιας θελουσιν αποθανει παντες οι αμαρτωλοι του λαου μου, οι λεγοντες, Δεν θελει μας εγγισει ουδε μας καταφθασει το κακον. 	 Teßcamsîk riqßuin chßîchß chixjunileb laj mâc saß xyânkeb lin tenamit Israel. Teßcamsîk li nequeßxye chi joßcaßin: Mâcßaß takacßul lâo, chi moco toloxtau li raylal toj arin, chanqueb.


Και επειδη το πλοιον συνηρπασθη και δεν ηδυνατο να αντεχη προς τον ανεμον, αφεθεντες εφερομεθα. 	 Inc'a' chic que'xcuy xmetz'êu li cacuil ik' laj ch'e'ol re li jucub. Jo'can nak quikacanab kib re toxc'am. Ut li jucub quic'ame' xban li ik'.


Και επραττον οι υιοι του Ισραηλ κρυφιως πραγματα, τα οποια δεν ησαν ευθεα ενωπιον Κυριου του Θεου αυτων, και ωκοδομησαν εις εαυτους υψηλους τοπους εν πασαις ταις πολεσιν αυτων, απο πυργου φυλακων εως οχυρας πολεως. 	 Eb laj Israel queßxbânu chi mukmu li incßaß quicuulac chiru li Kâcuaß lix Dioseb. Queßxyîb li naßajej re xlokßoninquileb li yîbanbil Dios saß chixjunileb li tenamit. Ut queßxyîb ajcuiß saß eb li cocß cab najt xteram li nequeßcuan cuiß li nequeßiloc re li tenamit, joß eb ajcuiß li tenamit li cauresinbileb re xcolbaleb rib.


και ειπα, Εως αυτου θελεις ερχεσθαι και δεν θελεις υπερβη και εδω θελει συντριβεσθαι η υπερηφανια των κυματων σου; 	 Ut quinye re: Caßaj cuiß arin tatnumekß ut incßaß tânumekß jun pacßal lâ cau ok, chanquin re.


Μικρον εσταθη το αμαρτημα ημων εις Φεγωρ, απο του οποιου εως της σημερον δεν εκαθαρισθημεν, και εγεινε πληγη εις την συναγωγην του Κυριου, 	 ¿Ma incßaß ta biß nabal li mâc xkabânu nak xkalokßoni li yîbanbil dios saß li naßajej Peor? Li mâc aßan toj cuan ajcuiß saß kabên chalen anakcuan. Xban li mâc aßan, nabaleb lix tenamit li Dios queßcam.


αλλα τωρα η βασιλεια σου δεν θελει στηριχθη ο Κυριος εζητησεν εις εαυτον ανθρωπον κατα την καρδιαν αυτου, και διωρισεν ο Κυριος αυτον να ηναι αρχων επι τον λαον αυτου, επειδη δεν εφυλαξας εκεινο το οποιον προσεταξεν εις σε ο Κυριος. 	 Abanan anakcuan incßaß chic tâcuânk âcuanquil chi junelic xban nak xakßet xchakßrab li Dios. Li Kâcuaß ac xsicß ru jun chic li cuînk li tixbânu joß naraj li Dios. Ut aßan chic tâtaklânk saß xbêneb laj Israel xban nak xakßet li râtin li Kâcuaß, chan.


Επεστρεψε δε ο Ρουβην εις τον λακκον, και ιδου, ο Ιωσηφ δεν ητο εν τω λακκω και διεσχισε τα ιματια αυτου. 	 Nak quisukßi laj Rubén chirilbal saß li jul, quiril nak mâ ani chic laj José. Cßajoß nak qui-oc xcßaßux ut quixkßichi li rakß xban xrahil xchßôl.


Αυθημερον θελεις δωσει τον μισθον αυτου, πριν δυση ο ηλιος επ' αυτον διοτι ειναι πτωχος και εχει την ελπιδα αυτου εις αυτον δια να μη βοηση κατα σου προς Κυριον, και γεινη εις σε αμαρτια. 	 Têtoj lê môs rajlal cutan nak toj mâjiß na-oc li sakße. Mêcanab chokß re cuulaj xban nak nebaß ut naraj ru lix tojbal re xnumsinquil li cutan. Mâre anchal tixyâba xcßabaß li Kâcuaß xban nak incßaß xêtoj chi ticto ut saß êbên tâcanâk li mâc.


Ειπε λοιπον προς αυτους ο Πιλατος Λαβετε αυτον σεις και κατα τον νομον σας κρινατε αυτον. Ειπον δε προς αυτον οι Ιουδαιοι ημεις δεν εχομεν εξουσιαν να θανατωσωμεν ουδενα. 	 Laj Pilato quixye reheb: -C'amomak lâex ut rakomak âtin sa' xbên jo' naxye sa' lê chak'rab lâex, chan. Eb laj judío que'xye re: -Moco q'uebil ta kalesêns lâo aj judío nak takacamsi junak cristian, chanqueb.


Δια τι ο πονος μου ειναι παντοτεινος και η πληγη μου ανιατος, μη θελουσα να ιατρευθη; θελεις εισθαι διολου εις εμε ως ψευστης και ως υδατα απατηλα; 	 ¿Cßaßut nak junelic ra cuanquin? ¿Cßaßut nak incßaß narakeß li raylal li yôquin chixcßulbal? ¿Ma chi tîc mâcßaß xbanol? ¿Ma incßaß târûk tinâtenkßa? Lâin ninnau nak lâat mâcuaßat joß jun li haß li na-osoß.


Η πονηρια αυτου θελει επιστρεψει κατα της κεφαλης αυτου, και η καταδυναστεια αυτου θελει καταβη επι την κορυφην αυτου. 	 Chixjunil li incßaß us ut li raylal nequeßxcßoxla xbânunquil re jalan, aßaneb ajcuiß li nequeßcßuluc re.Aßut lâin ninbantioxi chiru li Kâcuaß Dios xban nak saß tîquilal narakoc âtin. Tinbichânk re xlokßoninquil lix cßabaß li nimajcual Dios.


Και ελαλησαν οι ανδρες της φρουρας προς τον Ιωναθαν και προς τον βασταζοντα τα οπλα αυτου, και ειπον, Αναβητε προς ημας, και θελομεν σας φανερωσει τι. Και ειπεν ο Ιωναθαν προς τον οπλοφορον αυτου, Αναβα κατοπιν μου διοτι παρεδωκεν αυτους ο Κυριος εις την χειρα του Ισραηλ. 	 Ut queßxjap reheb chixyebal re laj Jonatán ut li natenkßan re: —Quimkex arin. Cuan cßaßru takaye êre, chanqueb. Laj Jonatán quixye re laj tênkß re: —Yoßo riqßuineb xban nak li Kâcuaß ac xkßaxtesiheb laj filisteo saß kukß lâo aj Israel, chan.


Και ηκουσεν Ελιαβ ο αδελφος αυτου ο μεγαλητερος, ενω ελαλει προς τους ανδρας και εξηφθη ο θυμος του Ελιαβ εναντιον του Δαβιδ, και ειπε, Δια τι κατεβης ενταυθα; και εις ποιον αφηκες τα ολιγα εκεινα προβατα εν τη ερημω; εγω εξευρω την υπερηφανιαν σου και την πονηριαν της καρδιας σου βεβαιως δια να ιδης την μαχην κατεβης. 	 Laj Eliab li asbej quirabi li yô chixyebal laj David ut quijoskßoß riqßuin. Quixye re: —¿Cßaßut nak xatchal arin? ¿Ani yô chi iloc reheb li cuib oxibeb li carner li nacacßacßale saß li chaki chßochß? Ninnau nak lâat kßetkßetat ut incßaß us nacacßoxla. ¿Ma caßaj cuiß rilbal li pletic xatchal? chan.


Θελεις οικοδομησει το θυσιαστηριον Κυριου του Θεου σου εκ λιθων ολοκληρων και θελεις προσφερει επ' αυτου ολοκαυτωματα προς Κυριον τον Θεον σου 	 Têyîb li artal re xlokßoninquil li Kâcuaß lê Dios riqßuineb li pec li incßaß setbil riqßuin chßîchß. Ut saß li artal aßan têqßue li mayej li têcßat re xlokßoninquil li Kâcuaß lê Dios.


και τον Ασαβιαν, και μετ' αυτου τον Ιεσαιαν εκ των υιων Μεραρι, τους αδελφους αυτου και τους υιους αυτων, εικοσι 	 Ut queßchal ajcuiß laj Hasabías rochben laj Jesaías xcomoneb li ralal xcßajol laj Merari. Queßchal rochben li ralal ut li ras. Junmayeb chixjunileb.


Και ειπεν ετι ο Θεος προς τον Μωυσην, Ουτω θελεις ειπει προς τους υιους Ισραηλ Κυριος ο Θεος των πατερων σας, ο Θεος του Αβρααμ, ο Θεος του Ισαακ και ο Θεος του Ιακωβ, με απεστειλε προς εσας τουτο θελει εισθαι το ονομα μου εις τον αιωνα και τουτο το μνημοσυνον μου εις γενεας γενεων 	 Li Dios quixye cuißchic re laj Moisés: —Joßcaßin tâye reheb laj Israel, “Li nimajcual Dios xtaklan chak cue. Aßan li Dios li queßxlokßoni eb lê xeßtônil yucuaß laj Abraham, laj Isaac ut laj Jacob.” Nimajcual Dios incßabaß ut aßan tincßabaßin chi junelic kße cutan.—


Διοτι θελετε καταισχυνθη δια τα αλση, τα οποια επεθυμησατε, και θελετε εντραπη δια τους κηπους, τους οποιους εξελεξατε. 	 Lâex texxutânâk xban nak xelokßoni li nînki cheß ji. Cßajoß nak texxutânâk nak têril lix naßaj li utzßußuj li quesicß ru re têlokßoni.


Ειπον λοιπον προς αυτον Τις εισαι; δια να δωσωμεν αποκρισιν εις τους αποστειλαντας ημας τι λεγεις περι σεαυτου; 	 -Ye ke chi tz'akal anihat re nak târûk takaye reheb li xe'taklan chak ke. Tento nak tâye ke anihat, chanqueb.


Ουτω παντες οι πεσοντες κατ' εκεινην την ημεραν εκ του Βενιαμιν ησαν εικοσιπεντε χιλιαδες ανδρων συροντων ρομφαιαν παντες ουτοι ανδρες δυνατοι. 	 Chixjunileb li soldado reheb laj Benjamín li queßcamsîc saß li cutan aßan cuanqueb ôb xcaßcßâl mil chi cuînk, li kßaxal cauheb rib chi pletic.


Και εκαμε πεντηκοντα θυλειας επι της τελευταιας ακρας του παραπετασματος κατα την ενωσιν, και πεντηκοντα θυλειας εκαμεν επι της ακρας του παραπετασματος, κατα την ενωσιν του δευτερου. 	 Ut queßxyîb mero ciento li xchapbal li gancho chire li junjûnk. Mero ciento re li jun ut mero ciento cuißchic chire li jun chic.


Βεναιας ο υιος του Ιωδαε, ο υιος ανδρος δυνατου απο Καβσεηλ, οστις εκαμε πολλα ανδραγαθηματα, ουτος επαταξε τους δυο λεοντωδεις ανδρας του Μωαβ ουτος ετι κατεβη και επαταξε λεοντα εν μεσω του λακκου εν ημερα χιονος 	 Joßcan ajcuiß laj Benaía naßno ru. Laj Benaía, aßan li ralal laj Joiada li chalenak saß li tenamit Cabseel. Nabal li cßaßru quixbânu xban xcacuilal xchßôl. Quixcamsi cuibeb li cuînk aj Moab. Saß jun li cutan nak yô chi tßanecß li nieve, laj Benaía cuan saß jun chamal jul nak quixcamsi jun li cakcoj.


καθως ειναι γεγραμμενον Τον Ιακωβ ηγαπησα, τον δε Ησαυ εμισησα. 	 Tz'îbanbil sa' li Santil Hu li râtin li Dios li quixye: Lâin xinsic' ru laj Jacob, ut laj Esaú xintz'ektâna. (Mal. 1:2)


Επειδη η γη εσχισθη, διοτι δεν ητο βροχη επι της γης, οι γεωργοι ησχυνθησαν, εσκεπασαν τας κεφαλας αυτων. 	 Xelajeßitzßeß li chßochß xban nak incßaß chic naxqßue li hab. Ut eb laj acuinel sachsôqueb xchßôl ut nequeßxmuk li ru riqßuin li rukßeb.


Περι δε των υιων του Λααδαν οι υιοι του Γηρσωνιτου Λααδαν, αρχηγοι των πατριων του Λααδαν του Γηρσωνιτου ησαν Ιεχιηλ. 	 Eb li ralal xcßajol laj Laadán, aßaneb li queßtaklan saß xbêneb li junjûnk cabal. Laj Laadán, aßan li ralal laj Gersón. Laj Gersón, aßan lix xeßtônil xyucuaßeb li ralal xcßajol laj Jehiel.


Οι φυλαττοντες ματαιοτητας ψευδους εγκαταλειπουσι το ελεος αυτων. 	 Li cauheb xchßôl riqßuin li jalanil dios, nequeßxtzßektâna lâ cuuxtân lâat, li tzßakal Dios.


Και υψωσας τους οφθαλμους αυτου, ειδε τον ανθρωπον τον οδοιπορον εν τη πλατεια της πολεως και ειπεν ο ανθρωπος ο γερων, Που υπαγεις; και ποθεν ερχεσαι; 	 Li chêquel cuînk quiril li cuînk li yal numecß yô chunchu saß xyi li tenamit. Quixpatzß re: —¿Bar xatchal? Ut, ¿bar xic âcue? chan re.


Και ουτοι ειναι οι υιοι του Ααρων Ελεαζαρ υιος τουτου, Φινεες υιος τουτου, Αβισσουα υιος τουτου, 	 Eb li ralal xcßajol laj Aarón, aßaneb aßin: laj Eleazar, li ralal laj Aarón; laj Finees, li ralal laj Eleazar; laj Abisúa, li ralal laj Finees;


και ο πατηρ της νεας θελει ειπει προς τους πρεσβυτερους, Την θυγατερα μου εδωκα εις τον ανθρωπον τουτον δια γυναικα, και αυτος μισει αυτην 	 Li yucuaßbej tixye reheb, “Lâin xinsumub lin rabin riqßuin li cuînk aßin, abanan xicß chic naril.


εις τον οποιον και περιετμηθητε με περιτομην αχειροποιητον, απεκδυθεντες το σωμα των αμαρτιων της σαρκος δια της περιτομης του Χριστου, 	 Xban nak xepâb li Jesucristo, junajex chic riq'uin ut chanchan nak xec'ul li circuncisión, aban mâcua' jo' li circuncisión neque'xbânu laj judío. Li xec'ul lâex, a'an nak li Jesucristo quirisi sa' lê ch'ôl lix rahinquil ru li mâusilal.


Η Αραβια και παντες οι αρχοντες Κηδαρ ησαν εμποροι σου, εμπορευομενοι μετα σου εις αρνια και κριους και τραγους. 	 Eb laj Arabia ut eb li cuanqueb xcuanquil aran Cedar queßyacoc êriqßuin. Queßxjal li cßaßru êre riqßuin li cocß carner ut li têlom carner ut li têlom chibât.


και σεις θελετε σημερον αποστατησει απο του Κυριου; βεβαιως, εαν σεις αποστατησητε σημερον απο του Κυριου, αυριον θελει οργισθη εναντιον πασης της συναγωγης του Ισραηλ. 	 Ut lâex yôquex chixcanabanquil li Kâcuaß Dios ut yôquex chixkßetkßetinquil êrib chiru. Cui joßcan yôquex, tâchâlk xjoskßil li Dios saß kabên lâo aj Israel.


Και ειπεν ο Αμνων προς την Θαμαρ, Φερε το φαγητον εις τον κοιτωνα, δια να φαγω εκ της χειρος σου. Και η Θαμαρ ελαβε τα κολλυρια, τα οποια εκαμε, και εφερεν εις τον κοιτωνα προς Αμνων τον αδελφον αυτης. 	 Ut laj Amnón quixye re lix Tamar: —Cßam chak li tzacaêmk arin saß incuarib ut tâqßue cue re tincuaß.— Ut lix Tamar quixchap li caxlan cua ut cô cuan cuiß lix cuarib laj Amnón li ras.


Ετυφλωσε τους οφθαλμους αυτων και εσκληρυνε την καρδιαν αυτων, δια να μη ιδωσι με τους οφθαλμους και νοησωσι με την καρδιαν και επιστρεψωσι, και ιατρευσω αυτους. 	 Chanchaneb li mutz' xban nak que'iloc ut inc'a' que'xtau xyâlal. Que'cacuubresîc lix ch'ôleb xban li Dios re nak inc'a' te'xtau xyâlal chi moco te'suk'îk riq'uin re nak tixq'uirtesiheb. (Isa. 6:10)


Και προσεταξεν ο Ιησους τον λαον, λεγων, Δεν θελετε αλαλαξει, ουδε θελει ακουσθη η φωνη σας, ουδε θελει εξελθει λογος εκ του στοματος σας, μεχρι της ημερας καθ' ην θελω σας ειπει να αλαλαξητε τοτε θελετε αλαλαξει. 	 Laj Josué quixye reheb lix soldado: —Incßaß tex-ecßânk chi moco têjap êre. Mâ jun âtin têye toj tinye êre “Japomak êre”. Tojoßnak têjap êre, chan.


Αλλ' αφου ανεπαυθησαν, εστραφησαν εις το να πραττωσι πονηρα ενωπιον σου οθεν εγκατελιπες αυτους εις την χειρα των εχθρων αυτων, και εξουσιασαν αυτους οτε ομως επεστρεψαν και ανεβοησαν προς σε, συ εισηκουσας εξ ουρανου και πολλακις ηλευθερωσας αυτους κατα τους οικτιρμους σου. 	 Abanan nak ac sa chic saß xchßôleb nak cuanqueb, nequeßoc cuißchic chixbânunquil li mâusilal châcuu. Joßcan nak nacacanabeb cuißchic saß rukßeb li xicß nequeßiloc reheb. Ut eb aßan nequeßoc cuißchic xtzßâmanquil xtenkßanquil âcue. Ut lâat xban nak kßaxal nim lâ cuusilal, toj saß choxa nacacuabi lix tijeb ut nabal sut xacoleb chiruheb li xicß nequeßiloc reheb.


Η μαχαιρα του Κυριου ειναι πληρης αιματος επαχυνθη με το παχος, με το αιμα των αρνιων και τραγων, με το παχος των νεφρων των κριων διοτι ο Κυριος εχει θυσιαν εν Βοσορρα και σφαγην μεγαλην εν τη γη της Ιδουμαιας. 	 Nak teßcamsîk chanchan nak lix chßîchß li Kâcuaß tâosokß saß lix quiqßueleb ut saß lix xêb. Chanchan nak nequeßcamsîc li cocß carner ut eb li chibât nak nequeßxqßue lix mayej. Chanchan nak li Kâcuaß oc re xqßuebal li cßatbil mayej aran Bosra. Mâ caßchßin li camsînc tâcuânk aran Edom.


Και μετα τεσσαρακοντα ημερας ηνοιξεν ο Νωε την θυριδα της κιβωτου, την οποιαν ειχε καμει 	 Nak ac xnumeß caßcßâl cutan chic laj Noé quixte lix ventanil li jucub cab li quixyîb.


Δια τουτο ουτω λεγει ο Κυριος των δυναμεων Ιδου, θελω βαλει αυτους εν χωνευτηριω και θελω δοκιμασει αυτους διοτι πως θελω καμει ενεκεν της θυγατρος του λαου μου; 	 Joßcan nak li Kâcuaß naxye chi joßcaßin: —Chanchan nak numsinbil saß xam nak tinqßue li raylal saß xbêneb re nak teßxtau xnaßlebeb. Cui incßaß tinbânu chi joßcan, ¿cßaß chic ru târûk tinbânu reheb re teßusâk?


Ο δε κατηχουμενος τον λογον ας καμνη τον κατηχουντα μετοχον εις παντα τα αγαθα αυτου. 	 Li ani yô chixtzolbal li râtin li Dios, tento ajcui' nak tixtenk'a li ani yô chi tzoloc re.


ενω και σεις συνεργειτε υπερ ημων δια της δεησεως, δια να γεινη εκ πολλων προσωπων ευχαριστια υπερ ημων δια το δοθεν εις ημας χαρισμα δια πολλων. 	 Abanan nakatz'âma ajcui' chêru nak junelic textijok chikix. Cui nabaleb li neque'tijoc chikix, nabaleb ajcui' li te'bantioxînk chiru li Dios nak torosobtesi.


Διοτι επεινασα, και δεν μοι εδωκατε να φαγω, εδιψησα, και δεν με εποτισατε, 	 Xban nak lâin quintz'oca chak ut inc'a' quinêq'ue chi cua'ac. Quichakic chak cue ut inc'a' quinêq'ue chi uc'ac.


Φοβος δεν ειναι εν τη αγαπη, αλλ' η τελεια αγαπη εξω διωκει τον φοβον, διοτι ο φοβος εχει κολασιν και ο φοβουμενος δεν ειναι τετελειωμενος εν τη αγαπη. 	 Mâc'a' kaxiu cui nakara li Dios chi tz'akal. Li tz'akal rahoc narisi li xiu. Li ani naxucuac, naxxucua lix tojbal rix lix mâc, ut li naxucuac toj mâji' natz'akloc ru li rahoc riq'uin.


Εν εκεινη τη ημερα σεις θελετε γνωρισει, οτι εγω ειμαι εν τω Πατρι μου και σεις εν εμοι και εγω εν υμιν. 	 Toj sa' li cutan a'an lâex têq'ue retal nak li Yucua'bej cuan cuiq'uin ut lâin cuanquin riq'uin a'an. Junaj ku chi kibil kib. Ut lâex cuânkex cuiq'uin ut lâin cuânkin êriq'uin.


"Εις τον πρωτον μουσικον, επι Γιττιθ. Ψαλμος δια τους υιους Κορε." Ποσον αγαπηται ειναι αι σκηναι σου, Κυριε των δυναμεων 	 At Kâcuaß, at nimajcual Dios, kßaxal lokß lâ cuochoch.


Και εισηλθον πας ο λαος της γης εις τον οικον του Βααλ και εκρημνισαν αυτον τα θυσιαστηρια αυτου και τα ειδωλα αυτου κατεσυντριψαν ολοτελως και Ματθαν τον ιερεα του Βααλ εθανατωσαν εμπροσθεν των θυσιαστηριων. Και ο ιερευς κατεστησεν επιτηρητας επι τον οικον του Κυριου. 	 Chirix aßan eb li tenamit queßcôeb saß lix templo li dios Baal ut queßxtßan. Ut queßxjuqßui chixjunileb li artal ut queßxjucß ajcuiß chixjunileb li yîbanbil dios. Ut queßxcamsi chiru li artal laj Matán laj tij li quicßanjelac chiru laj Baal. Ut laj Joiada laj tij quixqßueheb li soldado chixcßacßalenquil lix templo li Kâcuaß Dios.


οι υιοι Γαδ και οι υιοι Ρουβην ελθοντες ειπον προς τον Μωυσην και προς Ελεαζαρ τον ιερεα και προς τους αρχοντας της συναγωγης, λεγοντες, 	 Joßcan nak queßcôeb riqßuineb laj Moisés, laj Eleazar laj tij ut eb li nequeßtaklan saß xbêneb laj Israel. Ut queßxye reheb:


και λαβων τον μοσχον, τον οποιον ειχον καμει, κατεκαυσεν εν πυρι, και συντριψας εωσου ελεπτυνθη, εσπειρεν επι το υδωρ και εποτισε τους υιους Ισραηλ. 	 Laj Moisés quixchap li cuacax oro li queßxyîb ut quixcßat saß xam. Chirix aßan quixqueß ut quixqßue lix poksil saß li haß ut saß puêrs quixqßue chi ruqßueb.


οι οφθαλμοι αυτου ως περιστερων επι των ρυακων των υδατων, λελουμενοι εν γαλακτι, καθημενοι ως λιθοι ενθεσεως 	 Cßajoß xchßinaßusal saß li xnakß ru. Saß xnaßaj tzßakal cuanqueb. Chanchan li paloma chire li nimaß ut chanchan chßajbil saß leche.


Διοτι εδιδασκε τους μαθητας αυτου και ελεγε προς αυτους οτι ο Υιος του ανθρωπου παραδιδεται εις χειρας ανθρωπων, και θελουσι θανατωσει αυτον, και θανατωθεις την τριτην ημεραν θελει αναστηθη. 	 Yô chixch'olobanquil xyâlal chiruheb lix tzolom. Quixye reheb: -Lâin li Alalbej, tine'xk'axtesi sa' ruk'eb li cuînk li te'camsînk cue. Ut nak ac xine'xcamsi, tincuaclîk cui'chic chi yo'yo sa' xyânkeb li camenak sa' rox li cutan.-


Διοτι μετα σου ειναι η πηγη της ζωης εν τω φωτι σου θελομεν ιδει φως. 	 Lâat nacatqßuehoc li kayußam chi junelic. Ut lâat nacatcutanobresin re li kacßaßux.


το δωρον αυτου ητο εις αργυρους δισκος βαρους εκατον τριακοντα σικλων λεκανιον εν αργυρουν εβδομηκοντα σικλων, κατα τον σικλον τον αγιον αμφοτερα πληρη σεμιδαλεως εζυμωμενης μετα ελαιου, δια προσφοραν εξ αλφιτων 	 Li mayej li quixqßue, aßan jun li nimla plato yîbanbil riqßuin plata numenak oxib libra râlal ut jun li nimla secß yîbanbil riqßuin plata caßchßin mâ cuib libra râlal. Lix bisbaleb aßan joß li bisleb li cuan saß li tabernáculo. Li plato ut li secß nujenak riqßuin li châbil cßaj junajinbil riqßuin aceite re li mayej re li ru li acuîmk.


Ελαβε δε η γυνη το παιδιον και εθηλαζεν αυτο. Και αφου εμεγαλωσε το παιδιον, εφερεν αυτο προς την θυγατερα του Φαραω, και εγεινεν υιος αυτης και εκαλεσε το ονομα αυτου Μωυσην, λεγουσα, Οτι εκ του υδατος ανεσυρα αυτο. 	 Nak ac nim chic, quixcßam li chßina al riqßuin lix rabin laj faraón ut aran quicana joß tzßakal re. Lix rabin laj faraón quixye: —Li chßina al aßin aj Moisés xcßabaß xban nak lâin xcuisi saß li haß, chan. (Saß râtinobâleb laj hebreo li cßabaßej Moisés naraj naxye “isinbil saß li haß”.)


Ιουδας, δουλος Ιησου Χριστου, αδελφος δε Ιακωβου, προς τους κλητους τους ηγιασμενους υπο Θεου Πατρος, και τετηρημενους υπο του Ιησου Χριστου 	 Lâin laj Judas, laj c'anjel chiru li Jesucristo. Lâin rîtz'in laj Jacobo. Nintz'îba li hu a'in reheb laj pâbanel, li bokbileb ut rarôqueb xban li Dios Acuabej ut colbileb xban li Jesucristo.


Και μια πηχη εκ του ενος πλαγιου και μια πηχη εκ του αλλου πλαγιου εκ του εναπολειπομενου εις το μηκος των παραπετασματων της σκηνης θελει κρεμασθαι επανωθεν επι τα πλαγια της σκηνης εντευθεν και εντευθεν, δια να καλυπτη αυτην. 	 Caß pacßalil tâsobrînk ôb roxcßâl centímetro. Chi joßcaßin tâcanâk chi tzßaptzßo chi us li tabernáculo.


και το βαρος δια τας χρυσας λυχνιας και δια τους χρυσους λυχνους αυτων, κατα βαρος δι' εκαστην λυχνιαν και δια τους λυχνους αυτης και δια τας αργυρας λυχνιας κατα βαρος, δια την λυχνιαν και δια τους λυχνους αυτης, κατα την χρησιν εκαστης λυχνιας 	 joß li lámpara ut lix naßaj, joß ajcuiß li candelero ut lix naßaj,


Στητε και θαυμασατε αναβοησατε και ανακραξατε ουτοι μεθυουσιν αλλ' ουχι υπο οινου παραφερονται αλλ' ουχι υπο σικερα. 	 Lâex aj Jerusalén, canâkex saß lê tôntil naßleb. Chanchanakex li mutzß ut chanchanakex li calajenak usta incßaß tex-ucßak vino. Taclôkex usta incßaß yôkex chi calâc.


Εκεινοι δε οι γεωργοι ειπον προς αλληλους οτι ουτος ειναι ο κληρονομος ελθετε, ας φονευσωμεν αυτον, και θελει εισθαι ημων η κληρονομια. 	 Nak quicuulac li ralal, eb laj ilol re li acuîmk que'xye chi ribileb rib, -A'an li ralal li tâêchanînk re li na'ajej. Kacamsihak, chanqueb, ut lâo chic toêchanînk re.-


Ο χλευαστης δεν αγαπα τον ελεγχοντα αυτον, ουδε θελει υπαγει προς τους σοφους. 	 Li incßaß naxtau xyâlal incßaß naxra li ani naqßuehoc naßleb, chi moco nacuulac chiru cuânc saß xyânkeb li cuanqueb xnaßleb.


Και ακουσας ο Βαλακ οτι ηρχετο ο Βαλααμ, εξηλθε να προυπαντηση αυτον, εως εις πολιν τινα του Μωαβ, κειμενην εν τοις οριοις του Αρνων, οστις ειναι το εσχατον οριον. 	 Nak laj Balac quirabi resil nak yôqueb chi châlc, cô chixcßulbaleb saß jun li tenamit li cuan chire li nimaß Arnón saß li nubâl re lix naßajeb laj Moab.


Τοτε ο Αμασιας ο ιερευς της Βαιθηλ εξαπεστειλε προς Ιεροβοαμ τον βασιλεα του Ισραηλ, λεγων, Ο Αμως συνωμοσεν εναντιον σου εν μεσω του οικου Ισραηλ ο τοπος δεν δυναται να υποφερη παντας τους λογους αυτου 	 Ut laj Amasías laj tij li nacuan aran Bet-el, quixtakla resil riqßuin laj Jeroboam lix reyeb laj Israel ut quixye re li rey Jeroboam chi joßcaßin: —Cßajoß yô chixyebal châcuix laj Amós reheb li tenamit Israel. Li tenamit incßaß chic nequeßxcuy rabinquil li naxye.


Η σοφια αυτη δεν ειναι ανωθεν καταβαινουσα, αλλ' ειναι επιγειος, ζωωδης, δαιμονιωδης. 	 A'an mâcua' li na'leb naxq'ue li Dios. Xna'leb ban li ruchich'och'. A'an yal xc'a'uxeb cuînk ut q'uebil xban laj tza.