Y candet y tataotao y atadog; yaguin y gasgas atadogmo, todo y tataotaomo ubula y manana. 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht.


Ya anae malago malofan Acaya, y mañelo mananima güe ya manmanugue para y disipulo ya manmaencatga na umaresibe güe: ya anae mato jaayuda megae ayo sija y manmanjonggue pot y grasia: 	 Apollos was van plan naar Achaje te gaan en de christenen van Efeze vonden dat een goed idee. Ze schreven aan hun geloofsgenoten dat zij hem hartelijk moesten ontvangen. Nadat hij in Achaje was aangekomen, werd hij op een geweldige wijze door God gebruikt om de christenen daar te ondersteunen.


Ya jatago y tentagoña sija, na ujaagange y manmaconbida gui guipot; lao ti manmalago manmato. 	 Hij had vele mensen uitgenodigd. Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knechten erop uit om de genodigden te zeggen dat ze konden komen.


Ya jachuleyo locue gui anae ancho na lugat: janalibreyo sa ninamagof ni guajo. 	 Toen het slecht met mij ging, liepen zij mij voor de voeten, maar de HERE was een steun voor mij.


Sa güiya munacajulo y testimonio gui as Jacob, yan japolo tinago guiya Israel, ni y janatungo sija y famaguonñija. 	 Hij richtte in ons land gedenktekens op die aan Hem herinnerden en gaf ons volk Zijn wet, de wet van Israël. Hij gaf onze voorouders bevel het aan de kinderen door te geven.


Fanmanae, ya infanmanae; mauleg na medida y majoño papa, ya umachaochao ya umachúchuda, ufanmannae y taotao sija gui jalom pechonmiyo; sa ayoja na medida y anae manmide jamyo: infanmamediye talo jamyo. 	 Geef veel en u zult veel terugkrijgen, meer dan overvloedig. Want wie veel geeft, zal veel krijgen. En wie weinig geeft, zal weinig krijgen."


FANMANALABA jamyo as Jeova: sa mauleg na utacantaye alabansa sija gui Yuusta; sa magof este; ya y alabansa respetao. 	 Prijs de HERE! Het is goed psalmen te zingen voor onze God. Ja, dat klinkt mooi en een loflied komt Hem ook toe.


Sa jusangane jamyo, na masqueseaja jaye y guaja iyoña, umanae; lao y taya iyoña, achogja y guajaña umanasuja guiya guiya. 	 'Ja', zei de koning, 'zo is het nu eenmaal. Wie veel heeft, krijgt er meer bij. Wie weinig heeft, raakt ook dat beetje nog kwijt.


Ya manmatachong, ya maadadaje güe güije. 	 Daarna gingen zij zitten en hielden de wacht.


Lao si Herodes tetrarca jajungog masangan este sija na finatinas, ya estaba guefinestotba ni y sinañgan palo na si Juan esta cumajulo guinin manmatae. 	 Gouverneur Herodes hoorde over de geweldige dingen die Jezus deed en hij wist niet wat hij ervan moest denken. Sommigen zeiden: "Het is Johannes de Doper die weer levend is geworden."


Magajet y magajet jusangane jamyo: Yaguin y taotao jaadaje y sinanganjo, ti ulie finatae para taejinecog. 	 Onthoud dit: Wie doet wat Ik zeg, zal nooit sterven."


Yanguin si Yuus janaminagago y chaguan gui fangualuan; sa pago gaegue, ya agupa machule ya mapolo gui jetno, ada ti mas jamyo inninaminagago, taotao jamyo na didide jinengguenmiyo? 	 Als God zo goed zorgt voor de bloemen (die vandaag in het veld staan en morgen weg zijn) zal Hij dan niet nog veel beter voor u zorgen? Wat hebt u toch weinig vertrouwen in Hem!


N 18 24 68960 ¶ Ya mato guiya Efeso un taotao na Judio, na y naanña si Apolos, mafañagon Alejandria, un taotao na faye, yan gaeninasiña gui Tinigue sija. 	 Ondertussen was er in Efeze een Jood aangekomen, die heel goed kon spreken en de Boeken zeer goed kende. Hij heette Apollos en kwam uit Alexandrië in Egypte.


Ya este masangan para umatungo jafa na finatae nae umatae. 	 Daarmee bedoelde Hij dat Hij aan het kruis zou sterven.


ufangaegue güije: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, Ya jaafuetsasjam. 	 Tijdens hun feesten en onder het dansen zingen zij: "Mijn hart ligt in Jeruzalem."


Polo sija ya ufanmamajlao yan ufanmaañao para taejinecog: magajet na sija ufandesonrao, ya ufanmalingo. 	 Maak hen te schande; misschien zullen zij dan ooit nog eens naar U zoeken, HERE.


N 18 12 68840 ¶ Ya anae si Galión magalajen Acaya, y Judio sija mangajulo, gui un jinasoja, contra si Pablo, ya macone gui menan y tribunal, 	 Toen Gallio gouverneur van Achaje werd, spanden de Joden samen en brachten Paulus voor het gerecht.


Este jausa y malamañaña gui manparientesta, yan jatrata taelaye y mañaenata, sa janafanmayute y famaguonñija ni y pago finañago para chañija fanlalâlâ. 	 Op een sluwe manier wist die koning ons volk het leven zuur te maken. Hij verplichtte hen zelfs hun pasgeboren kinderen buiten neer te leggen, in weer en wind en aan hun lot over te laten, zodat het volk niet meer zou groeien.


Jufagase y canaejo ni y tinaeisao: taegüije juoriya gui attatmo, O Jeova. 	 Ik was mijn handen in onschuld en kom graag bij Uw altaar, HERE.


Manope si Jesus: Ti umisao este na taotao ni sija manaenaña lao para y finatinas Yuus ya ufafanue guiya güiya. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Hij heeft geen zonde gedaan. En zijn ouders ook niet. Maar door hem van zijn blindheid te genezen, toont God Zijn macht.


Jago, O Yuus, tumago megae na uchan, yan jago munafitme y erensiamo na taotao anae yayas. 	 toen trilde de aarde en de hemel droop omdat U Zich toonde; zelfs de Sinaï beefde toen zij U zag, U, de God van Israël.


N 14 22 40930 ¶ Ya anae mañochocho, jachule si Jesus y pan, ya jabendise, ya jaipe, ya janae sija, ilegña: Chile ya incano, sa este y tataotaojo. 	 Jezus nam een brood, dankte God ervoor, brak het en gaf het aan Zijn discipelen.


Ya jayeja y rumesibe un patgon, parejo yan este, pot y naanjo, jaresibeja yo locue. 	 Wie zo'n kind met open armen ontvangt, uit liefde voor Mij, ontvangt Mij.


N 20 9 51050 ¶ Ya jatutujon sumangane sija ni este na acomparasion; Un taotao, manplanta un fangualuan ubas, ya japoluye ni manfáfachocho, ya jumanao para y chago na tano, apmam na tiempo. 	 Hierna vertelde Jezus de mensen een gelijkenis. "Een man legde een wijngaard aan en verhuurde die aan enkele boeren.


Ya si Jesus, anae munjayan matagpange, cajulo gusisija guine y janom, y langet mababa pot güiya ya malie y Espiritun Yuus tumunog calang paluma y sumaga gui jiloña. 	 Na gedoopt te zijn, klom Jezus meteen op de oever. De hemel scheurde open en Johannes zag dat de Geest van God in de vorm van een duif op Jezus neerdaalde.


Yaguin un raeno madibide contra güiyaja, ayo na raeno ti siña sumaga. 	 "Hoe kan de duivel zichzelf nu wegjagen? Een land waar burgeroorlog is, heeft geen macht.


Lao yaguin manguentos jamyo, alog: Junggan, junggan; Aje, aje; sa yaguin mas qui este, taelaye jumuyong. 	 Houdt u aan uw woord. Ja is ja en nee is nee. Als u uw woorden kracht bijzet door een eed, klopt er iets niet.


Ya y disipuluña sija, maope güe: Guine mano nae siña manafanjaspog este taotao sija pan, güine gui desierto? 	 "Waar halen we hier ooit brood vandaan?" vroegen Zijn discipelen. "Voor al die mensen! Hier in de woestijn!"


Ya si Cornelio ilegña: Cuatro na jaane asta este na ora, estabayo juadadaje y mina nuebe na oran tinayuyut gui jalom gumajo, ya estaba un taotao na tumotojgue gui menajo na malag magaguña. 	 Cornelius antwoordde: "Vier dagen geleden was ik 's middags rond drie uur hier in huis aan het bidden.


Jadeclararayeja sija, na si Cristo nesesita ufamadese, ya ucajulo talo guinin y manmatae: ya este na Jesus ni y jusangane jamyo, güiya y Cristo. 	 Aan de hand daarvan liet hij hun zien dat de Christus, die zij verwachtten, na veel lijden moest sterven en daarna weer levend zou worden. "Wel", zei hij, "de Jezus over wie ik spreek, is de Christus!"


Guajo, yan y tininas julie y matamo: najong yo anae magmata yo gui pinarejumo. 	 Ik wil rechtvaardig blijven en U altijd kunnen aanzien. 's Morgens wil ik, denkend aan Uw goddelijke heerlijkheid, blij en dankbaar wakker worden.


Ayo sija todos dose na taotao lalaje. 	 Zij waren met ongeveer twaalf personen.


Ya janae si Pedro ni y canaeña, ya jinatsa güe julo; ya si Pedro jaagang todo y mañantos yan y manbiuda, ya japresenta na lâlâ. 	 Petrus nam haar bij de hand en hielp haar opstaan. Daarna riep hij de volgelingen van Jezus en de weduwen binnen en zei: "Kijk, zij leeft weer."


N 23 25 32600 ¶ Ay ay para jamyo, escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa infagagase y sumanjiyeng y posuelo yan y plato; lao y sumanjalom bula inamot yan minampos. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u maakt de bekers en schotels van buiten schoon, maar ziet niet dat ze van binnen vol roof en hebzucht zitten.


Ufanmato y prinsipe sija guinin Egipto: Etiopia guse ujaestira y canaeña gui as Yuus. 	 Bedreigt U het ongedierte in het riet, de talloze stieren en kalveren van de volken. Allen die uit zijn op geldelijk gewin. Laat U de volken die op oorlog uit zijn, maar uitzwermen naar alle kanten.


Todotdia guaja minaase yan ninaayao: ya y simiyaña para bendision. 	 Zo iemand bekommert zich om anderen en geeft wat nodig is; ook zijn kinderen helpen waar dat nodig is.


Ni y janafanmalagtos y jilañija taegüije y espada, yan janafanapunta y flechañija, ni manmalaet na sinangan. 	 Verberg mij als de misdadigers iets tegen mij beramen. Als de zondaars het op mij gemunt hebben.


Ayo nae ilegña uno gui disipuluña, si Judas Iscariote lajin Simon, ayo y umintrega güe, 	 Eén van de discipelen, Judas Iskariot, die Hem later verraden zou, zei:


Manope ya ilegña: Ayo na taotao, naanña si Jesus, güiya fumatinas y fachae ya palae y atadogco, ya ilegña nu guajo: Janao falag y estanque Siloe ya unfagase jao! Mapos yo ya jufagase yo ya juresibe y liniijo. 	 Hij antwoordde: "Er was een Man, die Jezus heette. Hij maakte wat modder, smeerde dat op mijn ogen en zei dat ik naar Siloam moest gaan om mij te wassen. Toen ik dat gedaan had, kon ik zien."


Lao guajo, calang tanga, ti jujungog: ya guajo calang udo ni ti ubaba y pachotña. 	 Er worden vallen voor mij gezet door de mensen die mij liever dood dan levend zien. Zij die mij in het ongeluk willen storten, spreken kwaad van mij en liegen voortdurend.


Polo ya sija siempre ufangaegue gui menan Jeova, sa güiya siña umutut y jinasoñija guinin y tano. 	 Laat de HERE Zich deze voortdurend herinneren, want dan zal Hij elke herinnering aan hen vernietigen.


Ya si Jesus ilegña nu güiya: Dalalag yo; ya polo ya y manmatae ufanjinafot ni y mangaematae. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Ga met Mij mee. Laat de mensen die niet met God leven, hun eigen doden maar begraven."


Anae ilegmo: Aligao jamyo y matajo; y corasonjo ilegña nu jago: O Jeova, y matamo jualiligao. 	 U Zelf laat mijn hart naar U vragen. Ik wil U zoeken, HERE.


Lao ilegco: Aje, Señot: sa taya comun, pat áplacha guinin jumalom gui jalom pachotjo. 	 'Nee, Here, ik heb nog nooit iets gegeten wat mij als Jood verboden is.'


anae debe de sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een waardevol lied van David voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van: 'Vernietig niet.'


Todo y mafañago ni guine catne, catneja güe; ya y mafañago guine Espiritu, espirituja güe. 	 Uit mensen komt menselijk leven voort, maar uit de Geest van God komt geestelijk leven voort.


Janauchan catne locue gui jiloñija taegüije y petbos; yan y pajaro ni gaepapa taegüije inae gui tase; 	 Het vlees kwam op hun hoofden neer; het was zoveel dat het op regen leek. Talloze vogels kwamen neer.


Lao y pumalo matietientagüe, magagagao un señat gui langet. 	 Anderen zeiden dat Hij maar eens moest bewijzen dat Hij de Christus was en zij probeerden Hem over te halen een teken uit de hemel te doen.


Sa sija sumanggüe y sinantos na sagamo, yan munainale y sagan y naanmo, sanpapa gui tano. 	 Zij hebben de tempel in brand gestoken en Uw woning helemaal platgebrand; nu is het geen heilige plaats meer.


Ya amanoja nae jumalom, alog ni y taotao guma: Y Maestro, ilegña: Mangue y aposento ni y anae para infañocho gui pascua yan y disipulujo? 	 Volg hem, kijk waar hij naar binnen gaat en vraag of jullie de eigenaar van het huis mogen spreken. Zeg tegen hem dat Ik jullie heb gestuurd en vraag in welke kamer van zijn huis wij vanavond mogen eten.


Yaguin manchinatlie jamyo nu y tano, intingoja na guajo finena chinatlie antes qui jamyo. 	 Als de mensen u haten, vergeet dan niet dat zij Mij al eerder hebben gehaat.


Guajo y trongconubas, jamyo y ramas. Y sumaga guiya guajo, ya guajo guiya güiya, güiya ufañogcha megae; sa apatte di guajo taya siña infatinas. 	 Ik ben de wijnstok en u bent de ranken. Als u dicht bij Mij blijft en Ik blijf in u, brengt u veel vrucht voort. Want zonder Mij kunt u niets doen.


Si Jeova Ray na para taejinecog yan taejinecog: ya y nasion esta manmalachae gui tanoña. 	 De HERE is Koning, nu en tot in eeuwigheid! Zij die God niet volgen, moeten het land uit.


Ya anae esta munjayan y jaanin y ministroña, jumanao para y guimaña. 	 Zacharias bleef in de tempel tot zijn dienst voorbij was en ging toen naar huis terug.


Unnafanmamajlaojam ni y tiguangmame; pot y manmanmofefea, yan manmanbotlelea ni y mangaegue gui oriyanmame. 	 U hebt Uw volk voor een spotprijs van de hand gedaan; van dat geld bent U niet rijk geworden.


Lao si Pedro ilegña: Aje Señot; sa guajo ti guinen juchocho ni jafa na güinaja ni y comun pat áplacha. 	 "Maar, Here", zei Petrus. "Ik heb nog nooit iets gegeten wat voor een Jood verboden is."


Ya todo este jumuyong, para umacumple y sinangan y profeta ni y ilegña: 	 Dit klopt met wat de profeet Zacharia had gezegd:


Fanmanalaba jamyo nu güiya, todo y angjetña: fanmanalaba jamyo nu güiya todo y inetnon sendaluña. 	 Prijs Hem, engelen! Prijs Hem, hemelse legers!


Ya finaesen as Pilato, ilegña nu güiya: Jago y Ray Judios? Ya manope ilegña: Jago sumangan. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" Jezus antwoordde: "U zegt het."


LALAJE mañelo yan mañaena, jingog y dumefiendeyo pago guiya jamyo! 	 "Mannen, broeders en vaders", zei hij, "luister naar wat ik tot mijn verdediging te zeggen heb."


Sa jago y fumanuejam mandangculo na pinite yan chinatsaga, siempre unnalâlâjam talo, yan unchulejam talo julo guinin y tinadong y tano. 	 U hebt mij door heel veel moeilijke omstandigheden en problemen laten gaan; maar ik weet dat U mij uit al die situaties zult bevrijden. U zult mij weer helemaal in ere herstellen.


TETH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 U hebt mij, Uw dienaar, het goede gegeven. Precies, HERE, zoals Uw woord dat aangeeft.


Ya anae puenge, jalie si Pablo un vision, na un taotao Masedonia, tumotojgue güije ya gumagagao güe ilegña: Mamaela mague guiya Masedonia ya unayudajam. 	 Daar kreeg Paulus 's nachts een visioen. Hij zag een Macedonische man staan, die hem dringend vroeg: "Steek over naar Macedonië om ons te helpen!"


Sa guinin este na generasion manesesita machule y jâgâ todo y profeta, ni manmachuda desde y tutujon y tano; 	 Als mannen van deze generatie zult u verantwoordelijk worden gesteld voor de moord op al Gods dienaren,


Ya güiyaja si David umalog gui leblon y Salmos: Y Señot ilegña ni y Señotjo, Fatáchong gui agapa na canaejo, 	 Want David schreef in één van zijn Psalmen: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand,


Ya estaba umayunat cuarenta na jaane yan cuarenta na puenge ya despues ñalang. 	 Hij bleef daar veertig dagen en veertig nachten. Al die tijd at Hij niet en tenslotte kreeg Hij honger.


Inepe as Jesus ilegña: Diejaloja, sa taegüenao mauleg para utacumple y todo na tininas. Ayo nae pinelo. 	 "Toch wil Ik dat je Mij doopt", antwoordde Jezus. "Want we moeten precies doen wat God van ons verlangt." Toen doopte Johannes Hem.


Ayo nae ti infanalo tate guinin jago: nafanlâlâjam ya bae inagang y naanmo. 	 Bescherm het volk van Uw keuze; de mensen die U tot een groot volk hebt gemaakt.


Yaguin jita y rasan Yuus, mungajit jumaso na y yiniusan Yuus parejo yan oro, pat salape, pat acho, pat y finatinas y jinason y taotao. 	 Wij zijn dus uit God voortgekomen en moeten niet denken dat wij Hem kunnen uitbeelden in goud, zilver of steen. God is niet te vangen in een kunstwerk of de verbeelding van een mens.


Ya anae esta jaencatga sija mas, jasotta, sa taya siña jafa ujasoda para ujacastiga, pot causa y taotaosija; sa todo mumalag si Yuus pot ayo y mafatinas. 	 Na herhaalde dreigementen lieten de Joodse leiders hen gaan, want zij konden geen goede reden vinden om hen te straffen. Zij durfden hun niets aan te doen, omdat het volk God prees voor wat er was gebeurd;


Ya jafatinas si Yuus milagro pot y canae Pablo: 	 God deed door de handen van Paulus buitengewoon grote dingen.


Enao mina si Jesus jatungo todosija na ufanmato guiya güiya, ya jumuyong güe gui menanñija, ya ilegña nu sija: Jaye inaliligao? 	 Jezus wist wat Hem zou overkomen. Hij liep hun tegemoet en vroeg: "Wie zoekt u?"


N 9 30 38850 ¶ Ya manmapos güije, manmalofan inanaco Galilea; ya ti malago na guaja utiningo güe. 	 Vandaar reisden zij Galilea door langs allerlei binnenwegen om onopgemerkt te blijven.


Mannamanman na checho gui tano Cam, yan mannamaañao na güinaja gui Tasen Agaga. 	 al die prachtige wonderen in Egypte en bij de Schelfzee.


Ya anae munjayan jajungog y sinangan ray, manmapos; ya estagüe y estreyas ni y jalie gui sancatan, na mofona gui menañija asta qui mato ya sumaga gui anae estaba y patgon. 	 Toen reisden de sterrenkundigen verder. Tot hun verrassing stond de bijzondere ster, die zij in het oosten hadden gezien, plotseling wéér aan de hemel.


Sa jamyo cumone mague este sija na taotao, na ti mañaque gui guimayuus, ni ujachatfino contra y yuusmiyo. 	 De mannen die u hier hebt gebracht, zijn geen tempelrovers en hebben niets lelijks over onze godin gezegd.


Guajo ileco: Jamyo yuus; yan todo jamyo y famaguon y Gueftaquilo. 	 Toch heb Ik gezegd dat zij hooggeplaatsten zijn; kinderen van de Allerhoogste God.


Lao guajo jumajanao yo yan y tininasso: nalibreyo, ya gaease ni guajo. 	 Niets van deze dingen heb ik gedaan; verlos mij en toon mij Uw genade.


Ya ilegña nu sija: Magajet insanganeyo nu este na sinangan: Medico, amte namaesajaoja: todo sija injingog na unfatinas guiya Capernaum, fatinas locue güine gui tanomo. 	 Jezus zei: "U wilt eigenlijk zeggen: 'Dokter, genees uzelf.' U bedoelt daarmee: 'Wij hebben gehoord wat U in Kapernaüm hebt gedaan.


Ya ayo y mañasaga gui desierto, manecon gui menaña; ya y enimiguña sija mamanjojoflag gui eda. 	 Laten de nomaden in de woestijn zich voor hem buigen en zijn tegenstanders voorover in het stof vallen.


Ya y mangoco uresibe y apasña, ya uchule y tinegcha para taejinecog na linâlâ; para ayo y mangoco, ya ayo y manananom mandaña gui minagof. 	 De maaier krijgt zijn loon al en brengt mensen in Gods koninkrijk. Nu zijn de zaaier èn de maaier blij. Want de één zaait en de ander maait.


Ya sija todo manbula ni y Espiritu Santo, yan jatutujon sumangan y otro na finijo, taegüijija y Espiritu numae sija na ujasangan. 	 Zij werden allemaal gevuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken: woorden die de Heilige Geest hun ingaf.


Y uttimo jatago y lajiña, ilegña: Ufangaerespeto ni y lajijo. 	 Tenslotte stuurde de eigenaar zijn zoon. Hij dacht dat zij voor hem wel respect zouden hebben. Maar toen de boeren de zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Daar is de erfgenaam! Laten wij hem doodslaan. Dan is de wijngaard van ons!'


Sa jusangane jamyo, na ni uno güije sija gui guinin manmaconbida, uchague y senajo. 	 Want mijn huis moet vol worden. En die ik eerst had uitgenodigd, krijgen niets van alles wat ik had klaarstaan."


Ya anae jaatan gui oriya sija yan y linalalo, ninapinite pot y majetog corasoññija, ya ilegña nu y taotao: Estira mona y canaemo. Ya jaestira, ya y canaeña tumalo mauleg parejo yan y otro. 	 Zij zeiden niets. Jezus keek boos om Zich heen. Wat een harde kerels waren dit! Het deed Hem pijn dat zij zo onverschillig waren voor de ellende van andere mensen. Tegen de ongelukkige man zei Hij: "Steek uw hand uit." De man deed het en zijn hand werd op slag weer gezond!


N 18 15 30590 ¶ Yaguin y chelumo inisagüejao, janao, ya unsangane ni y linachiña, jamyoja na dos; yanguin inecungogjao, ungana y chelumo. 	 Als één van uw broeders u kwaad doet, moet u het hem onder vier ogen zeggen. Als hij uw terechtwijzing aanneemt, is de relatie tussen u en hem hersteld.


Lao si Pedro yan y mangachogña, mansenmatujog; ya anae manmagmata, malie y minalagña yan ayo na dos taotao ni mangachongña. 	 Petrus en de anderen die in slaap waren gevallen, schrokken wakker. Ze zagen Jezus in het hemelse licht staan met de twee mannen bij Zich.


N 7 21 26540 ¶ Ti todo y umalog nu guajo: Señot! Señot! ujalom gui raenon langet; lao ayo y fumatinas y minalago y tatajo, ni y gaegue gui langet. 	 Niet alle mensen die 'Here' tegen Mij zeggen, komen in het hemelse Koninkrijk. Want daar komt u alleen als u doet wat mijn hemelse Vader wil.


N 23 34 32690 ¶ Enaomina estagüeyo na junae jamyo profeta sija, yan manmalate yan escribasija; ya palo guiya sija inpino ya inatane gui quiluus; ya y palo guiya sija, inpanag gui sinagoganmiyo, ya inpetsigue sija guinin siuda asta siuda; 	 Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen.


YA jasangane un acomparasion, na y taotao sija janesesita ufanmanayuyut, ya chañija fanataeanima. 	 Jezus vertelde Zijn discipelen een gelijkenis om duidelijk te maken dat men altijd moet blijven bidden, net zolang tot het antwoord komt.


Ya jaangoco sija guiya jago y tumungo y naanmo; sa jago, Jeova, ti unyute ayo y umaliligao jao. 	 Ieder die wordt verdrukt, mag bij Hem komen. Hij is een schuilplaats voor wie in nood is.


Bae junae jao grasias, Jeova gui entalo y taotao sija: yan jucantaye alabansa, sija gui entalo y nasion sija. 	 Vooruit, harp en citer! Nog voor de zon opkomt, wil ik al spelen.


Atituyeyo, ya opeyo: sa inestotbayo gui trinistieco, ya umugongyo; 	 O God, luister naar mijn gebed. Wend U niet van mij af als ik tot U smeek.


Pues este ayo na acomparasion: Y semiya y sinangan Yuus. 	 Nu, dit is de betekenis ervan: Het zaad is het woord van God voor de mensen.


Ylegñija gui corasonñija: Nije tayulang sija ni mandaño: ya sija sumonggue todo y sinagogan Yuus gui tano. 	 Zij maakten plannen om het hele volk te onderdrukken en hebben alle heiligdommen in het land verbrand.


Ya anae manmalofan estesija, manmalie talo yan dos, lao otro jechuraña; gui anae manjajanao gui fangualuan. 	 Later liepen twee van hen naar het land. Onderweg zagen zij Jezus, maar zij herkenden Hem niet omdat Hij er anders uitzag.


Ya anae munjayan matotne y guafe gui talo gui patio, ya mandaña manmatachong, matachong si Pedro gui entaloñija. 	 De soldaten maakten op de binnenplaats een vuur en gingen er omheen zitten. Petrus kwam er ook bij.


Ylegña nu güiya si Simon Pedro: Señot, ti adengjoja, lao locue asta y canaejo yan y ilujo. 	 "Och Here, dan maar helemaal! Mijn voeten, mijn handen en mijn hoofd!" was Petrus' weerwoord.


Güiya y Espiritun minagajet nu y tano ti siña umaresibe; sa ti malie güe, ya ti matungo güe; lao jamyo intingo güe; sa sumaga yan jamyo, ya ugaegue guiya jamyo. 	 Dat is de Heilige Geest (A), Die de wereld niet kan ontvangen, omdat zij Hem niet kan zien en dus ook niet kent. U kent Hem wel omdat Hij bij u blijft en in u zal wonen.


N 10 23 65970 ¶ Ya jaagang sija na ufanjalom, ya ufañaga. Ya y inagpaña jumanao si Pedro yan sija, yan palo gui mañelo ni y manguinin Joppe maosgaejon güe, 	 Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe.


Ya guaja seite lalaje na mañelu: y finenana umasagua, ya matae ti mapolo semiya: 	 Nu waren er eens zeven broers. De oudste trouwde, maar er kwamen geen kinderen.


Y sinangan y pachotña palagseña qui y mantica, lao guera gui jalom corasonña; y sinanganña mananana qui y laña; lao puro ayo sija espada in malagnos. 	 De tegenstander valt de mensen aan met wie hij eerder vrede sloot; hij negeert zijn afspraken.


N 13 4 66810 ¶ Ya manmatago sija pot y Espiritu Santo, ya manunog para Seleusia; ya desde ayo mumamaya para Chipre. 	 Barnabas en Saulus, die er dus door de Heilige Geest op uitgestuurd waren, gingen naar Seleucië aan de kust en staken vandaar over naar Cyprus.


Enao mina anae y taotao Samaria manmato guiya güiya, magagao na usaga ya ufandaña; ya güiya sumaga güije dos na jaane. 	 Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij of Hij bij hen bleef. Hij bleef nog twee dagen.


Ya manetnon guato guiya güiya y Judio sija ya ilegñija nu güiya: Asta ngaean nae unnabuebuente y antita? Yaguin jago yuje na Cristo, sangan ni claro. 	 De Joden kwamen om Hem heen staan en vroegen: "Hoe lang houdt U ons nog in spanning? Als U de Christus bent, zeg het dan!"


O Jeova, Yuusso, yya jago nae gaegue y inangococo: Satbayo todo gui pumetsisigue yo, ya nalibre yo. 	 Een klaaglied van David, dat hij voor de HERE zong als reaktie op de woorden van Kusch (uit de stam Benjamin).


Lao y testimonio ni juresibe, ti guinin y taotao: lao jusangane estesija, para jamyo infanlibre. 	 Nu heb Ik het getuigenis van een mens niet nodig. Ik herinner u er alleen maar aan, omdat Ik wil dat u gered wordt en zult leven.


Nalibreyo gui isao gui jâgâ, O Yuus, jago Yuus y satbasinojo; ya y jilajo ucanta agang ni y tininasmo. 	 Ik wil zo graag opnieuw de blijdschap over Uw redding ervaren. Ik wil U volgen en mijn gehoorzaamheid aan U zal mij kracht geven.


Ya mapos güe, ya ilegña as nanaña: Jafa jugagao? Si nanaña ilegña: Y ilun Juan Bautista. 	 Zij ging naar buiten en vroeg aan haar moeder: "Wat moet ik vragen?" Haar moeder zei: "Vraag hem om het hoofd van Johannes de Doper."


Ayo nae si Jesus ilegña nu sija: Didide na tiempo y candet ugaegue gui entalonmiyo. Fanmamocat mientras guaguaja y candet para jamyo, sa no sea infanguinacha ni y jemjom; sa y jumajanao gui jemjom, ti jatungo para mano nae y jinanaoña. 	 "Het licht zal niet lang meer bij u zijn", antwoordde Jezus. "Loop in het licht zolang het kan. Want als de duisternis u overvalt, ziet u de weg niet meer.


DESPUES di manmalofan estesija, mapos si Jesus malag y otro banda y tasen Galilea, na ayo y tasen Tiberias. 	 Daarna ging Jezus naar de andere kant van het Meer van Galilea.


Ya taya cajulo gui langet, güiyaja y tumunog guine y langet, güiya matungo, y Lajin taotao ni y gaegue gui langet, 	 Er is nog nooit iemand bij God geweest behalve Ik, de Mensenzoon, Die bij Hem vandaan komt.


Naejam linibre gui chinatsaga: sa taesetbe y inayudan y taotao. 	 U bent het immers, mijn God? U die mij eerst verstoten had! O God, wilt U met onze legers meegaan?


Ya anae ninafanmaañao ya manecon papa gui eda, ilegñija nu sija: Jafa muna inaliligao y lâlâ gui entalo y manmatae? 	 De schrik sloeg de vrouwen om het hart en ze bogen zich diep neer. De mannen vroegen: "Waarom komt u in een graf zoeken naar de Levende?


Ya manjalom gui un sajyan, ya manchinichile ni tase para Capernaum. Ya pago jomjom, ya si Jesus ti manfinatotoe sija. 	 Toen het al donker was en Jezus nog steeds wegbleef, gingen zij in een boot en staken over naar Kapernaüm.


Ya y patgon lumala ya mumetgot gui espiritu ya sumaga gui desierto asta y jaane anae esta matungo guiya Israel. 	 De jonge Johannes groeide op en werd sterk gemaakt door de Heilige Geest. Hij hield zich op in dorre streken en bleef daar tot de dag dat hij in het openbaar in Israël optrad.


Ya iya jamyo locue nae ufangajulo sija taotao na jasasangan y manaelaye na güinaja sija, para ufanmangone disipulo sija para udalalag sija. 	 Zelfs sommigen van u zullen de waarheid verdraaien en proberen de christenen aan hun kant te krijgen.


Ayo na taotao mapos, ya jasangane Judio sija na si Jesus ninamagong y chetnotña. 	 De man verliet de tempel en vertelde de Joden dat Jezus hem had genezen.


Sa tisiña inpelo na ti insangan y liniimame yan y jiningogmame. 	 Wij kunnen gewoon niet zwijgen over wat wij hebben gezien en gehoord."


Nafanlibrejam, O Jeova, Yuusmame, yan nafandañajam gui entalo y nasion sija, para unae grasias y santos na naanmo, yan ufangana gui alabansamo. 	 Bevrijd ons, HERE! U bent onze God. Breng ons weer bij elkaar uit alle landen waarheen wij zijn weggevoerd. Dan kunnen wij weer met elkaar Uw heilige naam prijzen en U alle eer brengen.


Lao ti utaegüine guiya jamyo; ya jayeja y malago dumangculo gui entalonmiyo, güiya ministronmiyo. 	 Wie van jullie de grootste wil zijn, moet jullie dienaar worden.


Estesija finatinasmo, lao mamatquiquilojayo: jinasomo na parejojitja: lao bae julalatdejao, ya jupolo tinaelayemo sija gui menan matamo. 	 Terwijl u dit deed, zweeg Ik in alle talen. Nu verbeeldt u zich dat Ik met u ben en net zo denk als u.


Güiya umayig y erensiata ni y para jita: y minagas gui as Jacob ni y güinaeyaña. Sila. 	 Hij laat ons andere volken overwinnen; wij heersen over andere landen.


Yajo para jufatinas y minalagomo, O Yuusso: magajet na y laymo gaegue gui jalom corasonjo. 	 Toen zei ik: "Ik kom eraan; in de wet werd al over mij geschreven.


Ya anae jatungo si Jesus ilegña nu sija: Jafa manafaesen gui entalomiyo pot y taya panmiyo? Ti injaso ni ti intingo? Majejetogja trabia y corasonmiyo? 	 Jezus merkte wel dat zij Hem niet begrepen. "Welnee", zei Hij, "daar heb Ik het niet over. Begrijpen jullie het dan niet? Heb je het nu nog niet door?


Ya enseguidas mababa y pachotña, ya mapula y jilaña, ya cumuentos, jabendise si Yuus. 	 Tot ieders verbazing schreef hij: 'Zijn naam is Johannes'. Op hetzelfde moment kon hij weer spreken en begon hij God te prijzen.


si Pablo sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Paulus woonde twee volle jaren in het huis dat hij had gehuurd en ontving iedereen die bij hem kwam.


Ya chamiyo umaliligao jafa para incano, ni jafa para inguimen, ni infanbuébuente gui jinasonmiyo. 	 Denk toch niet altijd aan eten en drinken. Ik wil niet dat jullie je daarover ongerust maken, zoals de andere mensen. Je hemelse Vader weet heel goed wat je nodig hebt.


Manope si Jesus, ya ilegña nu güiya: Yaguin untungo y ninaeña si Yuus yan jaye güe y sumangane jao, naeyo ya juguinem: jago ungagao güe ya güiya unninae janom lalâlâ. 	 "Als u wist wat God geeft en Wie Ik ben Die u om water heeft gevraagd", antwoordde Jezus, "dan zou u M!j om water hebben gevraagd en Ik zou u levend water hebben gegeven."


N 12 44 59390 ¶ Si Jesus umagang ilegña: Y jumonggue yo, guajoja, ti jajonggue lao ayo y tumago yo. 	 "Wie op Mij vertrouwt", riep Jezus uit, "vertrouwt eigenlijk op God Die Mij gestuurd heeft.


Ynepe as Jesus ya ilegña: Ti mato este na inagang pot y causaco lao pot y causanmiyo. 	 "Die stem is er niet voor Mij geweest, maar voor u!" zei Jezus.


Ya manmapos gui un batco gui un lugat desierto apatte. 	 Zij gingen de boot in en voeren weg om ergens alleen te zijn.


Lao jaopeyo talo y inagang guinin y langet, ilegña: Jafa y janagasgas si Yuus, chamo fumatitinas comun. 	 Maar de stem kwam nog een keer: 'Als God zegt dat u iets mag eten, mag u het eten!'


Asta y jemjom ti uninatogüe: lao y puenge ufanina taegüije y jaane: y jemjom yan y mananana manparejoja para jago. 	 Ook de duisternis kan niets voor U verbergen. Voor U is de nacht net zo licht als de dag en duisternis betekent niets voor U.


Ya ni un taotao ni gumimen y bijo na bino umalago ni nuebo; sa ualog: Y bijo maulegña. 	 Als iemand van de oude wijn heeft gedronken, wil hij de nieuwe niet eens proeven. Hij vindt de oude goed genoeg."


Ya ilegña: Jaye jao Señot? ya ilegña: Guajo si Jesus ni y unpetsisigue: 	 "Wie bent U, Here?" vroeg Saulus. "Ik ben Jezus", zei de stem, "Die u zo fanatiek vervolgt.


Taegüine, na güiya profeta, ya jatungo na si Yuus manjula ni y juramento pot güiya, na y tinegcha y lomoña ya unafatachong Uno gui tronuña. 	 Maar hij wist wat er na zijn dood zou gebeuren. God had hem beloofd dat één van zijn nakomelingen in zijn plaats koning zou worden.


N 16 16 68140 ¶ Ya susede anae manjanaojam para lugat tinayuyut, na manasodajam yan un patgon na palaoan na gae espiritu Pitonico, ni y janafangana megae y amuña pot y manadibibina: 	 Op een dag toen wij weer naar de gebedsplaats gingen, kwamen wij een slavin tegen, die een helderziende geest had. Zij verdiende voor haar eigenaars veel geld door andere mensen de toekomst te voorspellen.


Y taotao Ninibe ufangajulo gui juisio yan este na generasion, ya ufanmasentensia, sa sija manmañotsot ni y setmon Jonas; ya estagüeja, uno güine na lugat na mas dangculo qui si Jonas. 	 Op de dag van het grote oordeel zullen de mannen van Ninevé tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij luisterden naar de waarschuwingen van Jona en bekeerden zich tot God. Maar hier staat Iemand die meer is dan Jona!


Ya tumalo guato y tentago, ya janatungo y senotña nu este sija. Ayo nae y magas y guima ninagoslalalo, ya ilegña ni y tentagoña: Janao, lasajyao falag y caye sija yan y chalan gui siudad, ya uncone mague y mamoble, yan y mancojo, yan y manbachet, yan y manmanco. 	 De knecht ging terug en vertelde het allemaal aan zijn heer. Die was hevig verontwaardigd. Hij gaf de knecht opdracht vlug naar de achterbuurten van de stad te gaan om de armen, kreupelen, lammen en blinden uit te nodigen.


Ya manjanao sija, ya manmalofan sija gui sengsong, mapredidica y ibangelio, yan mannanajomlo gui todo y lugat. 	 De discipelen gingen de dorpen langs. Ze vertelden overal het goede nieuws en genazen de zieken.


Ayonae y disipulo sija, cada uno jaftaemano y güinajaña, jadetetmina para umanamamaela inayuda para y mañelo ni y mañasaga Judea: 	 Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen.


Y tiendan Edom yan Ismaelita sija: Moab yan Agareno sija. 	 Zij waren het al snel eens en hebben een verdrag gesloten om gezamenlijk tegen U op te staan.


Ya maagang si Jeova gui chinatsagañija, ya güiya munalibre sija gui pinadeseñija. 	 Toen riepen zij in hun ellende tot de HERE en Hij redde hen uit al hun angst.


Ni y plumanta y jayo y aposentuña gui jalom janom: ni y fumatinas y mapagajes para caruajeña: ni y mamomocat gui jilo y papan y manglo. 	 In de wateren maakt Hij Zijn zalen. De wolken zijn de wagen waarop Hij rijdt en Hij wandelt op de vleugels van de wind.


Y cheloja uinentrega y cheluña para umapuno, ya y tata y lajiña: ya y famaguon ufangajulo contra tatañija, ujanamapuno. 	 De ene broer zal de andere ter dood laten brengen. Vaders zullen dat zelfs doen met hun eigen kinderen. Kinderen zullen de hand tegen hun ouders opheffen en hen vermoorden.


Yaguin junafanjanao sin mañocho para iyasija, ufanlalango gui chalan; sa palo guiya sija manmato guine y chago. 	 Ik kan ze zo niet naar huis laten gaan. Sommigen komen van heel ver. Ze zouden onderweg flauwvallen van de honger."


Ya este na sinapit, na y inina malag y tano, ya y taotao sija gaonñija y jemjom qui y inina, sa y finatinasñija taelaye. 	 Het oordeel komt tot stand doordat het licht in de wereld is gekomen; maar de mensen hebben de voorkeur gegeven aan de duisternis. Dat komt omdat zij slechte dingen hebben gedaan.


Ya janatojgue julo si Finees, ya jafatinas y juisio: ya y chetnot pumara. 	 Maar de priester Pinehas kwam naar voren, vond de schuldigen en strafte hen. Toen hield de plaag ook op.


Ya ilegña na sija: Yaguin manmanaetae jamyo alog: Tata, Umatuna y naanmo. Umamaela y raenomo, 	 Jezus zei: "Als u bidt, zeg dan: 'Onze Vader in de hemelen! Wij eren Uw heilige naam.


Lao yanguin quinenbida jao, janao ya fatachong gui mas tagpapa na lugat; sa yanguin mato y cumonbida jao, ualog nu jago: Amigo, janao falag iya jululo; ya ayonae unguaja inenra gui menan ayo sija y mangachongmo ni y manmatachong gui lamasa. 	 U kunt het beste de minste plaats uitzoeken. Misschien zegt de gastheer dan wel: 'Vriend, u kunt deze plaats nemen. Die is veel beter.'


palaoan sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 "Wat wilt u?" vroeg Hij. "Ik wil graag dat U belooft dat mijn twee zoons in Uw Koninkrijk naast Uw troon mogen zitten. Eén links en één rechts van U."


Sa güiya munalibreyo todo gui chinatsaga: sa y atadogjo jagasja jalie y minalagojo contra y enemigujo. 	 God zal mij wreken tegenover de mensen die mij naar het leven staan. Vernietig hen maar in Uw trouw voor mij.


Ya y marinero cumequefanmalago gui batco anae esta manatunog y bote gui tase, ya jinasonñija na siña ujayute y angcla gui proa. 	 De bemanning probeerde even later het schip te verlaten en streek de sloep, zogenaamd om ook van het voorschip ankers uit te gooien.


Lao y taotao ti sumaga gui onraña, parejoja yan y gâgâ na matae. 	 Het 'grootste' wat zij tot stand brengen, is dat hun huizen jarenlang blijven staan, dat hun nageslacht daarin zal wonen. Of zij noemen hun land naar zichzelf.


Si Jesus jaope sija: Ti juayig jamyo dose, ya y uno guiya jamyo anite? 	 Jezus zei: "Ik heb jullie alle twaalf uitgekozen, maar één van jullie is een duivel."


Sija jasisigueja asta pago na jaane jaftaemano y otdenmo; sa todos sija tentagomo. 	 Vandaag de dag staat alles vast volgens Uw voorschriften. Alles is aan U onderworpen.


N 6 8 64240 ¶ Ya si Esteban, bula y grasia yan ninasifia, jafatinas namanman na milagro yan señat gui entalo y taotao sija. 	 Stefanus, was vol van geloof (A) en kracht van God. Hij deed grote wonderen en buitengewone dingen onder het volk.


Ya enseguidas jumalom gui batco yan y disipuluña sija, ya manmato gui oriyan Dalmanuta. 	 Jezus stuurde de mensen naar huis. Direct daarna stapte Hij met Zijn discipelen in de boot en stak over naar Dalmanoetha.


Lao despues di unacajuloyo talo gui entalo manmatae, jujanao gui menanmiyo guiyo Galilea. 	 Maar nadat Ik weer levend ben geworden, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Cajulo, O Yuus, jusga y tano: sa jago umerensia todo y nasion. 	 Kom, God; spreek recht over de aarde. Alle volken zijn immers van U?


N 26 69 34400 ¶ Ya ayo na tiempo si Pedro estaba matatachong gui sumanjiyong gui guelat; ya mato guija güiya un palaoan tentago, ya ilegña: Manjajamjo locue yan si Jesus y Galileo. 	 Ondertussen zat Petrus nog steeds op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Een dienstmeisje kwam naar hem toe en zei: "U was ook bij die Jezus uit Galilea."


SATBAYO, O Yuus, pot y naanmo, ya unjusgayo pot y minetgotmo. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Guajo taegüije y ninamanman gui linajyan; lao jago y megot na guinegüeco. 	 Velen dachten dat ik die wonderen zelf deed, maar U was degene tot wie ik altijd vluchtte.


Jayulang y fangualuanñija ubas ni y ichan grano; yan y trongco igos sija ni y hielo. 	 De hagel vernielde de druivenoogst en de ijzel bevroor de moerbeibomen.


Gui taotao sija nu y canaemo, O Jeova, gui taotao ni y iyon tano, ayo na güinajaña gaegue gui estisija na jaane: ayo y tiyanña unabula nu y tesorumo: sija manjaspog y famaguon, ya polo y sebla y güinaja gui mandiquique na patgonñija. 	 Sla hem met Uw eigen hand, HERE. Het zijn mannen van deze wereld, die buiten dit leven niets meer verwachten. Geef hun maar wat goed voor hen is. Laat zelfs hun nageslacht er nog maar last van hebben.


Ya jadingo sija, ya jumalom talo gui batco, ya mapos para y otro banda. 	 Hij draaide Zich om en liet hen staan.


Ya anae mato gui guima, taya japolo na ujalom yan güiya na si Pedro, si Juan, yan si Santiago, yan y tatan y patgon, yan y nanaña. 	 Zij kwamen bij het huis aan en Jezus wilde niet dat iemand met Hem mee naar binnen ging behalve Petrus, Jakobus en Johannes en de ouders van het meisje.


GUAJO ileco bae juadaje y chalanjo, para chajo umiisao pot y jilajo: bae juadaje y pachotto ni freno, anae y manaelaye mangaegue gui menajo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Voor Jeduthun.


Ya anae mato y finenana, ilegña: Señot, y minamo mangana dies na mina mas. 	 De eerste had enorme winst gemaakt. Wel tien keer het bedrag dat hij had gekregen.


N 5 10 55350 ¶ Ylegñija y Judio sija nu y manamagong: Sabado, este na jaane, ti tunas unchule y camamo! 	 Maar het was die dag sabbat. Daarom zeiden de Joden tegen de man die net genezen was: "Het is sabbat! Dan mag u die matras niet dragen."


Sija numaeyo locue lalaet para nengcanojo: yan anae majoyo, sija numaeyo binagle para juguimen. 	 De spot breekt mijn hart en ik ben nog maar heel zwak. Ik verwachtte medelijden te ontmoeten, maar vond het niet. Tevergeefs wachtte ik op iemand die mij troostte.


Ya ilegña nu ayo sija y manotojgue gui oriya: Nasuja guiya güiya y minan moneda ya umanae ayo y guaja dies na mina. 	 Tegen de lijfwacht zei hij: 'Neem hem het geld af en geef het aan de man die de meeste winst heeft gemaakt.'


Ya anae manmato Sesarea, manae y magalaje ni y catta, ya mapoloja locue si Pablo gui menaña. 	 Toen de ruiters in Caesarea aankwamen, overhandigden zij de brief aan de gouverneur en brachten ook Paulus bij hem.


Guajo magajet na jujaso gui jinalomjo, na nesesitayo jufatinas megae contra y naan Jesus Nasareno. 	 Ik heb vroeger zelf ook gemeend al het mogelijke te moeten doen om de leer van Jezus van Nazareth te bestrijden.


N 21 15 62280 ¶ Anae munjayan mañocho, si Jesus ilegña as Simon Pedro: Simon lajin Juan, unguaeya yo mas qui este sija? Sinangane güe: Si Señot, jago tumungo na juguaeya jao. Ylegña nu güiya: Pasto y gajo patgon quinilo. 	 Toen zij gegeten hadden, vroeg Jezus aan Simon Petrus: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij? Meer dan de anderen?" "Ja, Here. U weet dat ik van U houd", zei Petrus. "Zorg dan voor mijn lammeren", was Jezus' antwoord.


Jatago si Moises ni y tentagoña; yan si Aaron ni y guinin inayegña. 	 Toen stuurde God Zijn dienaar Mozes en diens broer Aäron, die Hij ook had uitgekozen.


Ya jaayuda si Israel tentagoña, para ufanjaso y miñaase, 	 Hij heeft Zijn knecht Israël geholpen.


Sa y corasonñija ti tunas guiya güiya: ni ufanfitme gui tratuña. 	 Zij bleven niet bij Hem en waren Gods verbond al weer ontrouw.


Ya, estagüe, un taotao gui entalo y linajyan, na umagang ilegña: Maestro jutayuyut jao na unlie y lajijo; sa y unoja patgonjo: 	 Er was een man bij die luidkeels riep: "Meester! Kom toch kijken naar mijn jongen! Het is mijn enig kind.


Bae cantaye si Jeova: sa jafatinas y mauleg guiya guajo. 	 Maar ik stel al mijn vertrouwen op Uw goedheid en liefde. In mijn hart is vreugde omdat ik zeker weet dat U voor bevrijding zorgt. Ik wil een loflied voor de HERE zingen, want Hij helpt mij altijd.


Cantan David anae Gagaegue gue gui Liyang; un Tinayuyut. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een leerzaam gedicht van David. Hij schreef dit gebed toen hij zich in de grot verborg


Achogja jumajanao mona ya tuma tanges, mañuñule bonito na semiya; ufato talo yan y minagofña, jachuchuleja y manojon quinecoña. 	 Ook al huilt iemand terwijl hij op pad is met de zaadtas, zeker is dat hij blij lachend de rijke schoven zal wegdragen.


Ya ilegña nu sija: Jafa jamyo na gosmanmaañao? Taye jinengguenmiyo trabia? 	 "Waarom waren jullie zo bang?" vroeg Jezus. "Hebben jullie nu nog geen vertrouwen in Mij?"


Parejoja locue yan este sija y manmatanme gui jilo acho; anae majungog y finijo, enseguidas maresibe todo ni y minagofñija; 	 De steenachtige grond zijn de mensen die het woord van God horen en meteen erg enthousiast zijn.


Si Jeova para guajo; ya ti jumaañao: jafa siña y taotao ufatinas guiya guajo. 	 De HERE is dicht bij mij, ik ben nergens meer bang voor. Want wat kan een mens mij nu nog aandoen?


AYONAE ilegña y magas mamale: Taegüine este sija? 	 De hogepriester vroeg: "Is het waar wat zij zeggen?"


Lao y taotao sija anae mañuja, güiya mapos jalom, ya jamantiene canaeña; ya y patgon palaoan cajulo. 	 Nadat iedereen het huis uit was, ging Hij naar de kamer waar het meisje lag en nam haar bij de hand. Zij werd wakker en stond op.


Jatungo si Jeova y jaanen y manunas: ya y erensiañija usaga para taejinecog. 	 De HERE kent het leven van Zijn volgelingen en er wacht hun een geweldige toekomst.


Taegüine jubendise jao gui linâlâjo; ya jujatsa julo y canaejo ni y naanmo. 	 Uw goedheid en trouw overtreffen het leven zelf. Ik zal met mijn mond Uw naam grootmaken.


Lao jamyo infanmanresibe y ninasiña anae si Espiritu Santo ufato gui jilo miyo: yan jamyo utestigojo sija, iya Jerusalem yan todo iya Judea yan Samaria, yan asta y uttimon y tano. 	 Maar als de Heilige Geest op jullie neerkomt, zullen jullie kracht krijgen om de waarheid over Mij te vertellen aan de mensen in Jeruzalem en ook in Judea en Samaria. Zelfs tot in de verste uithoeken van de wereld."


Ya finaesen as Jesus: Jaye naanmo? Ya güiya ilegña: Linajyan; sa megae na manganite manjalom guiya güiya. 	 "Hoe heet je?" vroeg Jezus aan de boze geest. "Legioen", was het antwoord. Want de man zat vol boze geesten.


Yaguin si David finanaan güe Señot, jafa taemano lajiña? 	 Als David hem 'Here' noemt, hoe kan de Christus dan zijn Zoon zijn?"


Mannae niebe calang pulo: jachalapon y manengjeng na sereno calang apo. 	 De sneeuw ligt als wol op de aarde en rijp ligt als gestrooide as op de gewassen.


Enaomina innajanao si Judas yan Silas, ni y infansinangane locue ni y pachotñija taegüineja. 	 De twee mannen die wij sturen, zijn Judas en Silas. Zij zullen u vertellen wat wij besloten hebben.


Y trongcon jayo Jeova manbula chugo; y sedro sija gui Libano ni y tinanomña; 	 De ceders in de Libanon zijn van de HERE. Ook zij ontvangen ruim voldoende water.


Si Moises yan Aaron gui entalo mamale, yan si Samuel manisija yan ayo y umaagang y naanña; sija umaagang si Jeova, ya güiya umope sija. 	 Mozes en Aäron waren Zijn eerste priesters en ook Samuël kende Hem bij Zijn naam. Zij gingen vertrouwelijk met Hem om en als zij Hem riepen, antwoordde Hij hun.


Ya susede na un pale tumunog güijeja na chalan; ya anae jalie malofanja gui otro banda. 	 Toevallig kwam een priester langs. Maar toen hij de man zag liggen, ging hij aan de overkant van de weg voorbij.


DICHOSO y maasie ni y taelayen finatinasña, ya y isaoña matampe. 	 Een leerzaam gedicht van David. Gelukkig is hij wiens misstap vergeven en zonden niet meer gezien worden.


Ya janamaagange, ya ilegña nu güiya: Jafa este y jujujungog guiya jago? Fannae cuenta pot y mayetdomumo, sa ti siña jao mumayetdomo mas. 	 De rijke man riep hem bij zich en zei: 'Wat hoor ik allemaal over u? Lever de boeken maar in voor controle. U bent ontslagen.'


Sa guinin ilegñija: Maela, ya nije tautut sija ni y guinin y nasion; para y naan Israel munga majaso mas. 	 Zij beramen aanslagen tegen Uw volk en overleggen hoe zij Uw volgelingen kunnen aanvallen.


Sa y Tata taya jaye jajujusga, lao todo y juisio, janae y Lajiña. 	 De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken.


Ya todo y taotao anae majungog güe, yan y publicano sija, jajustifica si Yuus ya manmatagpange ni y tinagpangen Juan. 	 Allen die Johannes hoorden (zelfs de tolontvangers) hebben erkend dat Gods eisen juist waren en lieten zich dopen.


Güiya ilegña: Maela. Ya tumunog si Pedro gui batco, ya mamocat gui jilo janom para uguaguato gui as Jesus. 	 "Goed", riep Jezus. "Kom maar!"


Fatinas guiya sija taegüije unfatinas iya Madian yan taegüije iya Sisara taegüije iya Jabin jijot gui sadog Sison: 	 Ook Assur kwam erbij; het helpt de nakomelingen van Lot.


SI Jeova jagobiebietna; polo ya y taotao sija ufanlaolao; matatachong güe guijilo y querubin: polo ya y tano ufangalamten. 	 De HERE is de eeuwige Koning. Laten alle volken dat goed beseffen en eerbied voor Hem hebben. Zijn troon is boven de cherubs. De aarde is aan Hem onderworpen en moet zich met diep ontzag onder Hem stellen.


Y adengjo gaegue gui lugat ni yano: ya gui inetnon taotao nae jubendise si Jeova. 	 Ik ben op het rechte pad. Ik zal de HERE prijzen in de samenkomsten.


Este sija ilegñija si mañaenaña, sa manmaañao ni y Judio sija: sa unoja na jinaso gui entalo y Judio sija, na yaguin guaja sumangan na güiya si Cristo, umayute güe gui sanjiyong y sinagoga. 	 Zij zeiden dit omdat zij bang waren voor de Joodse leiders. Want die hadden besloten dat ieder die erkende dat Jezus de Christus was, niet meer in de synagoge mocht komen.


Ya mato güe pot y Espiritu gui templo, ya anae machule, nu si tataña, y patgon Jesus gui templo para umafatinas pot guiya, taemanoja y costumbren y lay, 	 De Heilige Geest had hem ertoe gedrongen die dag naar de tempel te gaan. Terwijl hij daar was, zag hij Jozef en Maria komen om (in gehoorzaamheid aan de wet) het kind Jezus aan God op te dragen.


Sa si David ti cajulo gui langet; lao ilegña nu güiyaja: Y Señot ilegña ni y Señotjo, fatachong gui agapa na canaejo, 	 David is niet zelf naar de hemel gegaan en sprak dus niet over zichzelf toen hij zei: 'Dit sprak de Here tot mijn Here: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand,


YA manmato gui otro bandan tase gui tano y taotao Gadara sija. 	 Zij kwamen aan de overkant van het meer in het gebied van de Gerasenen.


Sa todo y jinasoña mangaegue gui menajo: ya ti junajanao guiya guajo y tinagoña. 	 Ik heb altijd op Zijn weg gewandeld en ben nooit op een dwaalweg van God afgeraakt.


Guajo bae jualaba y naan Yuus nu y cantasion, ya junadangculo güe nu y inefresen grasias. 	 Ik verkeer in grote ellende en groot verdriet. Laat Uw heil mij beschermen, o God.


Ya anae mandoco y trigo ya manmanogcha, y taelaye na chaguan mandoco locue. 	 Toen het graan begon te groeien, schoot ook het onkruid op.


N 10 25 47050 ¶ Ya, estagüe, un magas y lay na tumojgue julo ya tinietientagüe, ya ilegña: Maestro, jafa jufatinas para juereda y taejinecog na linâlâ? 	 Op een dag was er een godsdienstleraar die wilde onderzoeken of Jezus' ideeën wel zuiver waren. "Meester", vroeg hij, "wat moet ik doen om eeuwig leven te krijgen?"


Sa jago, Jeova, y mauleg yan y chadig manasie; yan dangculo y minaasemo güije todo gui umaagangjao. 	 Here, U bent zo goed en vergeeft graag. Ieder die U aanroept, mag zich koesteren in Uw goedheid en liefde.


Si Jesus ilegña nu güiya: Ti guinin jusangane jao na guin manjonggue jao, unlie y minalag Yuus. 	 "Ik heb toch gezegd dat je, als je op Mij vertrouwt, de macht en grootheid van God zult zien?" antwoordde Jezus.


Rescata mamoble yan y mannesesitao: nafanlibre sija gui canae y manaelaye. 	 Bevrijd de man die wordt vernederd en de arme; red hen uit de handen van de misdadigers.


Y tano ti siña manchinatlie jamyo; lao guajo jachatlie, sa mannae yo testimonio pot güiya, na y chechoña manaelaye. 	 want de wereld kan jullie niet haten. De wereld haat Mij omdat Ik haar beschuldig van slechte dingen.


Sa yaguin inguaeya ayo y gumaeya jamyo, jafa premionmiyo? Ada ti jafatinas locue taegüenao y publicano sija? 	 Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers.


O Yuus, y corasonjo esta meton; bae jucanta, magajetja na jucanta alabansa sija yan todo y minalagjo. 	 Een psalm van David.


Lao guajo, bae juagang si Yuus; ya si Jeova usatbayo. 	 Hij heeft de dood verdiend; laat hij maar levend ervaren dat God niet bij hem is. Hij woont temidden van slechtheid, zijn innerlijk is er vol van.


Contodo y labiosso jagasja jusangan claro todo y juisio sija y pachotmo. 	 Ik spreek over alle wetten die U hebt gemaakt.


Ayo nae ufanmanope locue sija, ilegñija: Señot, ngaean nae inliijao ñalang, pat majo, pat taotaojuyong, pat taya magagomo, pat malango, pat gui calaboso, ya ti insetbejao? 	 Dan zullen zij vragen: 'Maar Here, wanneer hebben wij dan gezien dat U honger had of dorst? Of dat U een vreemdeling was? Of dat U niets had om aan te trekken? Of dat U ziek was of in de gevangenis zat? Wanneer hebben wij U niet geholpen?'


Ya jaalaba y señot y taelaye na mayetdomo; sa pot y jagostungo chumogüe: sa y famaguon este na tano, manmejnalomña y generasionñija, qui y famaguon y manana. 	 De heer moest vol bewondering toegeven dat die sluwe beheerder zijn eigen zaken heel goed had behartigd. Ja, de mensen van deze wereld zijn in hun omgang met de medemensen vaak veel handiger dan de mensen die bij God horen.


N 16 21 30100 ¶ Desde ayo na tiempo jatutujon si Jesus dumeclaraye y disipuluña sija, na guaja nesesidaña na ujanao para Jerusalem, ya upadese megae sija gui manbijo, yan y prinsipen y mamale sija, yan y escriba sija, ya umapuno, ya umanacajulo gui mina tres na jaane. 	 Van toen af begon Jezus Zijn discipelen duidelijk te maken dat Hij naar Jeruzalem moest gaan en daar verschrikkelijke dingen zou meemaken. Hij zou in de handen van de Hoge Raad vallen en gedood worden. Maar op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Ya y manñalang janafanbula ni y minauleg; ya y manmigüinaja janafanjanao yan y tae sinajguan. 	 Hij heeft hongerigen overladen met het goede en rijken met lege handen weggestuurd.


Lao jita tumungo este na taotao, guine mano güe: ya anae mato si Jesucristo, taya uno tumungo taotao mano. 	 Maar niemand weet waar de Christus vandaan komt. En van deze Man weten wij het wel!"


Ya anae manadingo y inetnon gui sinagoga, megae na Judios yan y deboto na proselito sija dumalalag si Pablo yan Barnabé; ni y sumangangane siga yan jaeepogna ufañaga gui grasian Yuus. 	 Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God.


N 17 14 30310 ¶ Ya anae manmato sija gui linajyan taotao, mato guiya güiya un taotao na dinimumuye güe ya ilegña: 	 Uit de mensen die aan de voet van de berg stonden te wachten, kwam een man naar Jezus toe.


Masinenggue ni y guafe, ya mautut papa esta; ya manmalingo pot y chinema gui menamo. 	 Wij zijn het volk dat U naar dit land hebt gebracht; dank zij U zijn wij ook een groot volk geworden.


N 2 18 54290 ¶ Y Judio sija manmanope ya ilegñija; Jafa na señat unfanuejam taegüije ayo, sa jago unfatinas este sija na güinaja? 	 De Joden namen dit niet. "Hoe durft U! Bewijs maar eens dat U dit mag doen!"


Ya ti siña jafatinas güije jafa na námanman, na japolo y canaeña gui jilo palo manmalango sija, ya janajomlo. 	 Omdat zij erg wantrouwig waren, kon Hij bij hen geen grote wonderen doen. Wel genas Hij een paar zieken door hun de handen op te leggen.


Güiya y sumangan, yan y apacha sija manmato, yan uruga na ulo sija yan ayo taya numeroñija, 	 Op Zijn woord kwamen er sprinkhanen over het land; ontelbaar.


Jafa na dumilog jao, O antijo? yan jafa na estotba jao gui jinalomjo? Nangga si Yuus; sa bae jutuna güe, ni y inayuda nu y matajo, yan y Yuusso. 	 Waarom ben ik toch zo onrustig en terneergeslagen? Ik wil op God vertrouwen; Hem wil ik lofprijzen, want Hij is mijn bevrijder en mijn God!


Sija ti iyon y tano, parejo yan guajo ti iyon y tano. 	 Zij horen net zo min bij de wereld als Ik.


Cantaye si Yuus, cantaye alabansa sija y naanña: nacajulo y chalan para ayo na maudae y inanaco y desierto sija; y naanña, si Yah ya fansenmagof gui menaña. 	 Maar de gelovigen zijn blij als zij God zien en juichen voor Hem. Met veel vertoon van blijdschap laten zij dat blijken.


Lao guiya janaguefchadeg y cuentosña, ilegña: Yanguin jumitamatae, ti jupunejao ni jaftaemano. Taegüineja locue sinanganñija todos. 	 "Zeggen dat ik U niet ken?" viel Petrus uit. "Dat nooit! Al moest ik met U sterven!" Ook de anderen zeiden dat zij dat nooit zouden doen.


Ya si Pedro ilegña: Taotao, ti jutungo jafa ilelegmo. Ya mientras cumecuentos, enseguidas umoo y gayo. 	 Maar Petrus antwoordde: "Man, ik weet niet waar je het over hebt." Op dat moment kraaide ergens een haan.


Ya umayute papa gui jilo oda yan y famaguonmo ni y mangaegue gui sumanjalommo; ya ti unmapoluye un acho gui jilo y otro; sa ti untungo y tiempon y mabisitamo. 	 Ze zullen u en uw inwoners vertrappen. Zij zullen geen steen op de andere laten. Want God heeft u de kans gegeven, maar u hebt die laten voorbijgaan."


Uncorona y sacan sija ni y minaulegmo; ya y finaposmo manutujo y mantica. 	 U geeft het water op de akkers, doordrenkt de voren op het land. Uw regen laat onze gewassen groeien. U zegent de gewassen.


YA anae manguecuentos yan y taotao sija, y magas na mamale yan y magas y templo, yan y Saduseosija, manmato guiya sija, 	 Terwijl zij nog tegen de mensen spraken, kwam de leider van de tempel samen met de priesters en Sadduceeërs naar hen toe.


Yaguin guaja gaetalanga para ufanjungog, güiya uecungog. 	 Onthoud dat goed!


Sa jafanagüe sija, calang uno ni gaeninasiña, lao ti calang y escriba sija. 	 Hij wist waar Hij het over had en hoefde niet aan te halen wat anderen hadden gezegd.


Ayo y guinin minamagong güe, ti jatungo jaye; sa si Jesus esta mapos, sa gaegue güije na lugat, un linajyan taotao. 	 De man wist het niet, omdat Jezus ongemerkt was weggegaan toen de mensen van alle kanten kwamen aanlopen.


Sa y taotao, y jaaniña taegüijeja y chaguan; taegüijeja y flores gui fangualuan lalachog. 	 Het leven van de mens is maar kort; net als een bloem bloeit hij even,


AYO nae estaba jijijot y jaanin y guipot y pan ni taelibadura, ni mafanaan pascua. 	 Ondertussen was het bijna Pasen geworden. Tijdens dat feest eten de Joden alleen brood dat zonder gist gebakken is.


Magajet na y binibon y taotao uinalabajao: yan y seblan y binibo, jago sumoma. 	 Toen stond God op als rechter en bevrijdde al de oprechte mensen op aarde.


Ya todo y manmanjungog, ninafanmanman pot y pastot sija, ni y sinanganñija. 	 Ieder die hun verhaal hoorde, was verbaasd.


Ya claroja nae jasangan este na sinangan. Ayo nae si Pedro quinene güe, ya tinitujon güe rineprende. 	 Omdat Hij hier ronduit met hen over sprak, nam Petrus Hem apart. "Zulke dingen moet U niet meer zeggen", zei hij.


Parejoja yan y espada gui telangjo, y enemigujo mamofeayo, anae ilegñija cada jaane nu guajo: Mano nae gaegue y Yuusmo? 	 Ik zal God (mijn rots) vragen: "Waarom vergeet U mij? Waarom moet ik in rouw lopen, omdat mijn tegenstanders mij voortdurend onderdrukken?"


Sa jaftaemanoja y jaanin Noe, taegüijeja locue y jaanin y Lajin taotao. 	 Tegen de tijd dat Ik terugkom, zal men net zo onverschillig tegenover God staan als de mensen in de tijd van Noach.


Dichoso ayo na tentago, yaguin mato y amuña ya sineda jafatitinas taegüije. 	 Het is goed dat een knecht bij de thuiskomst van zijn meester met zijn werk bezig is.


Ya anae maagange todo y prinsipen mamale yan y escriba sija güije na tano, manfinaesen mano nae mafañago si Cristo. 	 Hij riep de leidende priesters en de godsdienstleraars bijeen en vroeg of zij wisten waar de Christus zou worden geboren.


Ya jafa y malagomiyo ni y taotao jafatinas nu jamyo; taegüijija fatinas locue nu sija: 	 Wilt u dat anderen goed voor u zijn? Wees dan zelf ook goed voor hen.


Manmalefa as Yuus ni y satbadotñija, ni y fumatinas y mandangculo na güinaja guiya Egipto; 	 Zij vergaten God, Die hen uit Egypte had bevrijd en daarvoor grote wonderen had verricht,


Ayonae ilegñija: Jafa mas na testimonio tanesesita? sa tajungogja esta gui pachotña. 	 "Waarom zouden we er nu nog getuigen bij halen?" schreeuwden ze. "We hebben het uit Zijn eigen mond gehoord!"


Ylegña nu güiya y mina tres na biaje: Simon, lajin Juan, unguflie yo? Ninatriste si Pedro na sinangane güe asta tres biaje: Unguflie yo? ya ilegña nu güiya: Señot, jago tumungo todosija: jago tumungo na juguflie jao. Ylegña nu güiya si Jesus: Pasto y gajo quinilo. 	 Voor de derde keer vroeg Jezus: "Simon, zoon van Johannes, houd je van Mij?" Toen Jezus hem voor de derde keer vroeg of hij van Hem hield, werd Petrus verdrietig. "Here", zei hij, "U weet alles. U weet toch dat ik van U houd!" "Zorg dan voor mijn schapen", zei Jezus.


Jafa na cumuecuentos este na taotao chatfino contra si Yuus? Jaye siña manasie isao, solo si Yuusja? 	 "Hoe durft Hij! Hij spot met God! Er is er maar één die de mensen hun zonden kan vergeven en dat is God!"


Sa y nasion sija ufangajulo contra y nasion, yan y raeno contra raeno: ya uguaja linao gui megae na lugat ya uguaja ñinalang: estesija tutujon y pinite. 	 Want over de hele wereld zullen de volken tegen elkaar worden opgehitst om oorlog te voeren. Er zullen aardbevingen en hongersnoden zijn. Nu hier, dan weer daar. Maar deze dingen zijn niet meer dan een voorspel, want het ergste komt nog.


Ya si Jesus ilegña nu sija talo: Pas ugaegue guiya jamyo; taemanoja si Tata ni tumago yo, taegüije locue jutago jamyo. 	 "Vrede!" zei Jezus. "Zoals de Vader Mij gestuurd heeft, zo stuur Ik jullie."


Ya tumalo guato sija, ya manmamamauleg paopao yan inggüente sija: ya mandescansa gui sabado na jaane jaftaemanoja y tinago. 	 Daarna gingen ze naar huis en maakten speciale kruiden en olie klaar om Hem te balsemen. Op de sabbat (A) namen ze rust. Dat is volgens de Joodse wet verplicht.


Lao anae jabira güe, ya jaatan y disipuluña sija, jalalatde si Pedro ilegña: Suja guiya guajo, Satanas; sa ti unadadaje y güinaja sija ni para si Yuus, na y güinajan taotao sija. 	 Jezus keerde Zich om. Met Zijn gezicht naar de andere discipelen vermaande Hij Petrus: "Satan, maak dat je wegkomt! Jij bekijkt de zaak van de menselijke kant en niet van Gods kant!"


Sa taegüenaoja si Jonas sumaga tres na jaane yan tres na puenge gui jalom y tiyan y bayena, ayo locue mina y Lajin taotao, usaga tres na jaane yan tres na puenge gui jalom corason y tano. 	 Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn.


Y tatanmame ti jatungo y ninamanmanmo guiya Egipto; ti jajaso y manadan y minaasemo; lao manmanembeste gui tase, junggan gui Tasen Agaga. 	 Onze voorouders in Egypte hechtten geen waarde aan Uw wonderen. Zij dachten niet aan de talloze zegeningen, waarmee U hen overlaadde. Integendeel, zij kwamen tegen U in opstand bij de Schelfzee.


Jafa taemano unalog nu y chelumo: Maela ya junajanao enao y migo gui atadogmo; ya enagüija y jayo gui atadogmo? 	 Hoe kunt u dan zeggen: 'Kom, ik zal die splinter even uit uw oog halen.'? Met die balk in uw eigen oog ziet u immers niets?


Y famaguonña ufanaetata yan y asaguaña ubiuda. 	 Zijn kinderen zullen wezen worden en zijn vrouw gaat het leven verder als weduwe door.


Y ti jumajame, contrariujo güe; ya y ti rumecoje güe guiya guajo, güiya umachalapon. 	 Dan pas kun je zijn trawanten, de boze geesten, verjagen. Wie niet met Mij meewerkt, werkt Mij tegen.


Ya umamigo si Pilatos yan Herodes güijeja na jaane: sa guinin umachatlie y dos. 	 Herodes en Pilatus waren altijd elkaars vijanden geweest, maar op die dag werden ze de beste vrienden.


Cantaye güe ni y nuebo na canta: dandan mauleg ni y agang. 	 Zing een nieuw lied voor de HERE, begeleid door prachtig snarenspel.


Ya sija todo manbula ni y Espiritu Santo, yan jatutujon sumangan y otro na finijo, taegüijija y Espiritu numae sija na ujasangan. 	 Zij werden allemaal gevuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken: woorden die de Heilige Geest hun ingaf.


Ya minamanman mato gui jilo todo sija, ya manadingan uno yan otro, ilegñija: Jafa na cuentos este? Sa nu y gobietnaña yan y ninasiñaña jatago y áplacha na anite sija ya unfanjuyong? 	 Vol verbazing zeiden de mensen tegen elkaar: "Nee, maar! De boze geesten doen wat Hij zegt!"


Ya guajo ileco y nalulajo: Juutut yo gui menan atadogmo; lao magajet na jago jumungog y vos y guinagaojo anae juagangjao. 	 Alle eer is voor de HERE, want Hij heeft mij op wonderbaarlijke wijze Zijn goedheid en liefde getoond. Vooral toen ik het zo verschrikkelijk moeilijk had.


Ya manmato chadeg, ya jasoda si Maria yan José, yan y diquique na patgon umaason gui cajon sacate. 	 Zij liepen snel naar het stadje, vonden Maria en Jozef en zagen het kind! Het lag in een voerbak.


Enao mina umanajanao ayo na talento guiya güiya, ya umannae ayo y guaja dies na talento. 	 Dan had ik nog rente gekregen. Neem deze man het geld af en geef het aan de man die 10.000 geldstukken heeft.


Ya macuentuse, ilegñija nu güiya: Sangane jam, jafa na ninasiña na unfatitinas este sija na güinaja? Pat jaye numae jao ni este na ninasiña? 	 Ze vroegen Hem wie Hem de bevoegdheid had gegeven de handelaars de tempel uit te jagen.


Ya y Señot ilegña nu güiya: Pula y sapatosmo gui adengmo; sa y lugat anae tumotojgue jao, santos na oda. 	 God zei tegen hem: 'Trek uw schoenen uit, want de grond waarop u staat, is heilig.


Sa tumotojgue gui oriyajo pago na puenge y angjet Yuus, ni y jayeyo, yan jaye y jusetbe. 	 Vannacht heeft er een engel bij mij gestaan, een engel van de God, aan Wie ik toebehoor en Die ik dien.


NALIBREYO gui enemigujo sija, O Yuusso; polo yo gui jilo guinin ayosija ni y mangajujulo contra guajo. 	 Een waardevol lied van David voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van: 'Vernietig niet.' Hij schreef dit lied nadat Saul zijn huis had omsingeld met de bedoeling hem te doden.


Si Jeova unacabales y gaegue guiya guajo: y minaasemo, O Jeova, gagaegue para taejinecog: chamo dumidingo y checo y canaemo. 	 De HERE zal ervoor zorgen dat alles goed voor mij afloopt. HERE, Uw goedheid en liefde zijn eeuwig. Laat het werk dat U bent begonnen, niet halverwege ophouden.


Polo ya y jinasoco iya güiya usenmames: bae jugofmagof as Jeova. 	 Ik bid dat Hij Zich verheugt over mijn gedachten. Ik zal altijd met vreugde aan de HERE denken.


N 14 66 41370 ¶ Ya anae si Pedro gaegue gue sanpapa gui palasyo, mato un palaoan tentago y magas na pale: 	 Petrus zat nog steeds op de binnenplaats. Een dienstmeisje van de hogepriester zag hem bij het vuur zitten.


Sa jago bumendise para taejinecog: unnamagof güe yan minagof gui menamo. 	 Dank zij U is hij beroemd en geëerd. U gaf hem aanzien en majesteit.


Jago maulegjao, ya unfatinas mauleg; fanagüeyo ni y laymo sija. 	 U bent een goede God en doet het goede voor de mensen. Leer mij alles wat U van de mensen wilt.


Y manbetde na chaguan nae janaason yo: ya y quieto na janom nae jaosgaejon yo. 	 Hij laat mij uitrusten in een groene weide en wijst mij de weg langs kabbelende beekjes.


Enao mina pot y tinegchañija, injatingo. 	 Ik bedoel dit: Aan zijn doen en laten kunt u zien hoe iemand is.


Anae jasangan este, tumalo tate, ya jalie si Jesus, güije na tomotojgue, lao ti jatungo cao güiya si Jesus. 	 Zij keek achterom. Daar stond Jezus, maar zij herkende Hem niet. Zij dacht dat het de tuinman was.


Ya anae cajulo guinin manaetae, ya mato gui disipuluña, jasoda na manmamaego sa mantriste, 	 Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet.


Para sija ujatungo na este y canaemo: na jago, Jeova, fumatinas este. 	 Dan zullen anderen erkennen dat U dit hebt gedaan. HERE, zij zullen dan zeggen dat Uw hand mij behulpzaam was.


Ya tumojgue si Jesus, ya manago na umaconie guato guiya güiya: ya anae esta jijijot, finaesen: 	 Jezus bleef staan. "Breng die blinde man eens bij Mij", zei Hij.


Pot este ilegñija nu güiya y Judio sija: Asta pago taya jao sincuenta años, ya unlie si Abraham? 	 "U bent nog geen vijftig jaar en U hebt Abraham al gezien?" zeiden de Joden.


Jaye enao na taotao y tumátana y linâlâ, ya yaña megae na jaane para ulie y minauleg? 	 Kom maar, kinderen, en luister goed naar mij: ik zal u leren wat het betekent ontzag te hebben voor de HERE.


Entonses mato si Simon Pedro ni dumadalalag güe, ya jumalom gui naftan, ya jalie y magago lenso na mapolo, 	 Petrus, die even na hem was gekomen, ging het graf wel binnen. Hij zag de windsels en ook de doek waarmee Jezus' hoofd bedekt was geweest. Die doek was opgerold en lag apart.


Ya gui as Yuus tatunanmaesa jit todot dia; ya para taejinecog, intina y naanmo. 	 U hebt ons bevrijd van onze vijanden; hen die ons haten, hebt U voor schut gezet.


Na taegüije taejinasoyo, yan taetiningoyo: taegüijeyo y gâgâ gui menamo. 	 reageerde ik als een dwaas zonder inzicht. Ik gedroeg mij onredelijk tegenover U.


Ya y tatan Publio estaba na umaason sa malango calentura, yan jinaga: ya jumalom si Pablo, ya anae munjayan manaetae, japolo y canaeña gui jilo y malango, ya janajomlo. 	 Publius' vader lag met koorts en dysenterie in bed. Paulus ging naar hem toe, bad voor hem, legde zijn handen op hem en genas hem.


Y ray sija guiya Tarsis yan isla sija ufanmañuñule ninae: yan y ray sija guiya Sabá yan iya Seba ufanmannae ninae. 	 Laten de koningen uit Tarsis en de andere buurlanden hem geschenken brengen. De koningen van Scheba en Seba moeten hem belasting betalen.


N 1 9 35410 ¶ Ya susede ayo sija na jaane, na si Jesus mato guine Nasaret Galilea, ya tinagpange as Juan gui Jordan. 	 Op een dag kwam Jezus daar ook. Hij was uit Nazareth gekomen om Zich door Johannes in de Jordaan te laten dopen.


Yaguin guaja y somesetbe yo, udalalag yo; ya mano nae gaegue yo, ayo locue nae ugaegue y somesetbe yo. Yaguin guaja y somesetbe yo, si Tata uenenra güe. 	 Als iemand Mij dient, moet hij Mij volgen. En waar Ik ben, moet ook mijn dienaar zijn. Als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren.


Sija ilegñija nu güiya: Taya güine guaja na sincoja na pan, ya dos na güijan. 	 "Hoe dan?" vroegen zij. "Het enige wat wij hebben, zijn vijf broden en twee vissen."


Ya mato un inagang guiya güiya, ilegña: Cajulo Pedro: puno ya uncano. 	 Een stem uit de hemel zei: "Sta op, Petrus! U mag er zoveel van slachten en eten als u wilt."


N 8 14 38310 ¶ Ya manmalefa ti manmañule pan, ya taya na unoja na pan gui batco. 	 Hij stapte in de boot en ging naar de overkant van het meer. Maar Zijn discipelen hadden vergeten eten te kopen. Het enige wat zij bij zich hadden, was één brood.


Pat yaguin uguinagao un güijan, ada unnae un serpiente? 	 En als hij u om een vis vraagt, geeft u hem dan een slang?


Lao guajo bae jusangan claro para taejinecog; ya bae jucantaye si Yuus Jacob, y alabansa sija. 	 In de hand van de HERE bevindt zich een beker. Daarin bruist de rijk gemengde wijn. God schenkt die beker helemaal uit tot op de bodem toe. Alle ongelovigen op deze aarde moeten daaruit drinken.


Ayonae juguleg sija taegüije y petbos gui menan y manglo; taegüije y fache gui chalan ni y manmachalapon. 	 Toen zij om hulp riepen, kwam er niemand om hen te redden. Zelfs de HERE riepen zij aan, maar Hij hielp hen niet.


Yan y manmasaluda gui plasa, yan ufanmafanaan ni y taotao sija, Rabi. 	 en voelen zich gevleid als ze op straat eerbiedig worden gegroet, als men hen met 'rabbi' of 'meester' aanspreekt.


Sa guajo locue un taotao gui papa ninasiña, ya guaja sendalojo gui papa ninasiñajo; ya yaguin ilegco nu este na taotao: Janao, ya jumanao; yan ilegco ni otro: Maela, ya mamaela, yan ilegco ni tentagojo: Chogüe este, ya jachogüe. 	 Want ik moet doen wat mijn commandant mij opdraagt; en mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen een soldaat zeg: 'Ga', dan gaat hij. Als ik tegen een ander zeg: 'Kom', dan komt hij. En als ik tegen mijn knecht zeg: 'Doe dit eens', dan doet hij het. Zo is het ook met U. Als U zegt dat de ziekte uit mijn knecht moet verdwijnen, gebeurt dat!"


Ayonae sija jasangane nu este sija y masusede gui chalan; yan jafa taemano, tungoñija anae jaipe y pan. 	 De twee mannen uit Emmaüs vertelden dat zij Jezus ook hadden gezien. Dat Hij met hen was meegelopen en dat ze Hem pas hadden herkend toen Hij het brood brak.


Ya pot este todo y taotao ufanmatungo na jamyo disipulujo, yaguin infanguaeya uno yan otro entre jamyo. 	 Aan de onderlinge liefde zullen de mensen zien dat u mijn discipelen bent."


Ya anae timalago manamañaña, manbastajam ilegmame: Y minalago y Señot umafatinas. 	 Toen wij begrepen dat hij zich niet liet ompraten, gaven wij het op en zeiden: "Wat God wil, moet gebeuren."


Anae y tatanmiyo tumientayo, machagueyo, yan malie y chechojo. 	 Uw voorouders hebben Mij toen uitgedaagd. Zij stelden Mij op de proef, hoewel zij mijn macht hadden gezien in wat Ik deed.


Si Jesus, ilegña nu güiya: Yaguin siña jao, todo siña para y manjonggue. 	 "Als U kunt?" vroeg Jezus. "Voor wie gelooft, is alles mogelijk."


Ya y palaoan ilegña nu güiya: Señot, taya siña unlupog, sa y tipo tadong: amano pues nae guaja jao ni y janom lalâlâ. 	 "Maar Here", zei zij. "U hebt geen kruik en de put is diep. Waar haalt U dat levende water dan vandaan?


Guajo magajet jutagpange jamyo nu y janom para minañotsot, lao y mamamaela gui tateco, mas guaja ninasiñaña qui guajo: y sapatosña ti mauleg yo na jupula; güiya infantinagpange ni Espiritu Santo yan y guafe. 	 Ik doop met water als teken van de bekering. Straks komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Ik ben het niet eens waard Zijn slaaf te zijn. Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.


Ya pot este na rason y Judio sija japrocura mas dangculo para ujapuno, say ti janainaleja y sabado na jaane, lao pot y jasangan locue na si Yuus güiya y tataña; jafatitinas güiyaja parejo yan si Yuus. 	 Omdat Hij dat gezegd had, wilden zij Hem doden. Hij had niet alleen iets gedaan wat volgens hen op de sabbat niet mocht; Hij had nu ook nog God Zijn eigen Vader genoemd. Daarmee beweerde Hij dus aan God gelijk te zijn.


Maela jamyo famaguon, ecungog yo: ya jufanagüe jamyo ni y minaañao as Jeova. 	 Leeuwewelpen kunnen ontberingen doorstaan en honger lijden, maar wie de HERE zoekt, komt niets tekort.


Polo sija ya ujaalaba y naaña ni y dansa: ya umacantaye güe gui atpa yan pandireta. 	 In een reidans kunnen zij Zijn naam prijzen. Met tamboerijn en citer psalmen voor Hem zingen.


Sa todo y inanaco y jaane chatsagayo, yan y castigojo cada ogaan. 	 De hele dag word ik gekweld; elke morgen voel ik mijn straf.


N 15 42 41850 ¶ Ya anae estaba pupuenge, sa ayo na jaane y Preparasion, cumequeilegña y jaane antes di y sábado, 	 Tegen de avond kwam Jozef van Arimathea naar de plaats van de kruisiging. Hij was een voornaam lid van de Hoge Raad en keek persoonlijk met grote verwachting uit naar het Koninkrijk van God. Het was bijna sabbat en dan mogen de Joden niets doen. Toen ging Jozef naar Pilatus en vroeg hem om het lichaam van Jezus.


Ya anae manasodajam Asos, inquene güe, ya manmatojam Mitilene. 	 Toen wij in Assus kwamen, stond hij ons op te wachten en kwam aan boord.


N 5 43 25940 ¶ Injingogja y munjayan masangan: Guaeya y tiguangmo ya chatlie y enemigomo. 	 Er wordt gezegd: 'Houd van uw vrienden en haat uw vijanden.'


Ya y mañocho sija, cuatro mit, ti matufong y famalaoan yan y famaguon. 	 Er bleef zelfs nog veel over: Zeven manden vol. En toch had een geweldig aantal mensen te eten gekregen: 4000 mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend!


Ya jamyo infanmachatlie ni todo y taotao sija, pot y naanjo: lao jaye y sumungon asta y uttimo, umasatba. 	 Iedereen zal jullie haten, omdat je bij Mij hoort. Maar wie Mij trouw blijft tot het allerlaatst, zal gered worden.


Taegüijeja locue un Lebita, anae mato jijot güije na lugat, ya jaatanja, ya malofanja gui otro banda. 	 Een tempeldienaar die voorbijkwam, deed hetzelfde en liet de man gewoon liggen.


Ya cajulo si Jesus gui un ogso, ya matachong güije yan y disipuluña sija. 	 Jezus liep de heuvel op en ging daar met Zijn discipelen zitten.


Ya y magas mamale yan y escriba sija maaliligao jaftaemano para umapuno güe; lao manmaañao ni y taotaosija. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars probeerden nog steeds een listige manier te vinden om Jezus uit de weg te ruimen. Ze wilden Hem doden zonder het risico te lopen dat het volk zich tegen hen zou keren. Want daar waren ze toch wel erg bang voor.


Adaje y antijo; sa debotoyo: O jago ni y Yuusso, nalibre y tentagomo sa jaangoco gue guiya jago. 	 Bescherm mij, ik heb immers diep ontzag voor U? U bent mijn God. Bevrijd Uw dienaar die zijn vertrouwen op U stelt.


Sa udangculo güe gui menan Señot; ya ti uguimen bino ni metgot na guinem ya ubulagüe Espiritu Santo, guinin y tiyan nanaña. 	 Uw zoon wordt één van Gods grote mannen. Hij mag geen druppel wijn of sterke drank drinken en al voor zijn geboorte zal hij vol zijn van de Heilige Geest.


Ya ilegña nu güiya y palaoan: Señot, pineloco nu jago, profeta jao. 	 "Here", zei de vrouw tegen Hem. "U moet een profeet zijn!


GUAJA dos na jaane antes di guipot y pascua yan y taelibadura na pan: ya y magas mamale sija, yan y escriba sija, maaliligao jaftaemano para umafababa, ya umacone, ya umapuno. 	 Het was twee dagen voor Pasen. De Joden eten dan geen gewoon brood, maar brood dat zonder gist gebakken is. De leidende priesters en de godsdienstleraars zochten nog steeds een goede gelegenheid om Jezus gevangen te nemen en te doden.


Anae jumalomgüe guiya Jerusalem, todo y siuda manatborotao, ya ilegñija: Jaye este? 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. De hele stad was in rep en roer. "Wie is dit toch?" werd er gevraagd.


Dichoso ayo sija y umadadaje y juisio, yan ayo y fumatitinas y tininas todo y tiempo. 	 Gelukkig zijn de mensen die rechtvaardig leven; die altijd eerlijk en oprecht optreden.


Patseno, mientras chachagoja y otro trabia, janajanao un compañia, ya ufangagao pas. 	 Als hij ziet dat hij geen kans maakt, zal hij de vijand, zolang die nog ver weg is, een delegatie tegemoet sturen om over vrede te onderhandelen.


AYO na tiempo si Herodes y tetrarca jajungog y faman Jesus; 	 Toen Herodes over Jezus hoorde, zei hij tegen zijn dienaars: "Dat moet Johannes de Doper zijn, die weer levend is geworden. Daarom kan Hij al die wonderen doen."


Para ujafatinas gui jiloñija y matugue na juisio: este na inenra para todo y mañantosña. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Zo wordt het vonnis dat God voorheen voorspelde, aan hen voltrokken. Dat is de eer voor hen die God trouw bleven. Prijs de HERE!


Fanuejam ni y minaasemo, O Jeova, ya unnaejam ni y satbasionmo. 	 Wilt U ons volk weer tot leven brengen, zodat alle mensen over U kunnen juichen?


Jaye uconeyo asta y jalom y fitme na siuda? Jaye uinesgaejonyo asta y jalom Idumea? 	 Moab is een wasbak voor mij en mijn schoenen gooi ik in Edom neer. Ik jubel over het land van de Filistijnen.


Ya jumanao si José guinin Galilea, guinin un siuda na naanña Nasaret, para ufalag Judea, gui siudan David, na mafanaan Betlehem, sa güiya y guima y familian David; 	 En omdat Jozef van David afstamde, moest hij naar Bethlehem in Judea, want daar had David vroeger gewoond.


Lao guajo jumajanao yo yan y tininasso: nalibreyo, ya gaease ni guajo. 	 Niets van deze dingen heb ik gedaan; verlos mij en toon mij Uw genade.


Lao jamyo ilegmiyo: Yaguin y taotao ilegña ni tataña pat nanaña: Y Cotban (cumequeilegña y ninae) na jago umaprobecha pot guajo, güiya sumaga libre. 	 Maar wat hebt u ervan gemaakt? 'Je hoeft je ouders niet te verzorgen als je tegen hen zegt dat je heel je bezit aan God wilt geven.'


Fanmagof, ya infansenmagof, sa y premionmiyo gui langet sendangculo: sa taegüenaoja locue manmapetsigueñija y profeta sija ni y antes di jamyo. 	 Wees er blij om en jubel het uit! Want in de hemel ligt een geweldige beloning voor u klaar. Vroeger zijn de profeten immers ook zo vervolgd.


Enao mina jamyo locue fanlisto, sa y Lajin taotao ufato güije na ora gui anae ti injajaso. 	 Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer.


O yaguin y taotaojo majungog yo, ya iya Israel manmamocat gui chalanjo! 	 Ik heb hen hun eigen gang laten gaan, eigenwijs als zij zijn. Zij zijn de weg gegaan, die zij voor zichzelf hadden uitgestippeld.


Este y dose sija mantinago as Jesus na ufanjanao ya maninencatga ilegña: Chamiyo fanmalag y chalan y Gentiles; yan y siuda y Samaritano sija chamiyo fanjajalom: 	 Jezus stuurde hen erop uit met de opdracht: "Ga niet naar de ongelovigen of de Samaritanen,


Maninepe as Jesus: Megae manmauleg na finatinas jufanue jamyo guine as Tatajo; pot jafa na chechoña inquequefagas yo ni y acho? 	 Jezus zei tegen hen: "U hebt met eigen ogen gezien wat Ik door de kracht van de Vader heb gedaan. Waarom wilt u Mij nu stenigen?"


Sija manmefno, sija sumangan sinaguat yan todo y chumochogüe y tinaelaye manbanidoso. 	 Zij spreken smalend en hooghartig; al die zondaars denken dat zij het hoogste woord kunnen voeren.


Enao mina anae manmaesgaejon ni y iglesia gui jinanaoñija, manmalofan y inanaco Finesia, yan Samaria, ya masasangan claro y manmañotsot y Gentiles; ya ninafangosmagof y mañelo todos. 	 De mannen reisden door Fenicië en Samaria en gingen onderweg bij verschillende christenen langs. Die waren blij te horen dat ook niet-Joden tot bekering waren gekomen en in Jezus Christus geloofden.


Jungog, O Jeova, ya gaease ni guajo: Jeova, jago para inayudajo. 	 "Wat heeft het voor zin mij te laten sterven? Als ik begraven word? Het stof kan U niet eren en prijzen of vertellen over Uw trouw!


Guajo y petta: ya y jumalom guiya guajo, güiya umasatba, y ujalom yan ujuyong ya usoda y pasto. 	 Ik ben de deur en wie door Mij binnenkomt, zal veilig zijn. Hij zal in en uit kunnen gaan en voedsel vinden.


Yaguin un taotao ti sumaga guiya guajo, umanajanao güe parejoja yan y ramas, ya umalayo, ya jajojoca, ya japopolo gui guafe, ya ufanmasonggue. 	 Wie niet in Mij blijft, wordt weggegooid als een waardeloze rank en zal verdorren. Samen met andere dorre ranken wordt hij in het vuur gegooid en verbrand.


Ya anae manyajo si Pedro gui pettan y trangca, un patgon na palaoan mato para umaope, na y naanña si Rode. 	 Hij klopte aan en een dienstmeisje, Rhodé, kwam naar de deur.


Ay ay jamyo! sa calang jamyo naftan ni ti malilie; ya y taotao sija manmalolofanja gui sumanjilo ya ti matungo. 	 Maar u bent net verborgen graven in het veld. De mensen komen voorbij zonder te weten dat u vol bederf zit."


Ya anae estaba pupuenge, y disipuluña sija manmato guiya güiya, ilegñija: Y lugat desierto este, ya esta pupuenge. 	 Tegen de avond zeiden Zijn discipelen: "Het is al laat. U moet de mensen maar wegsturen,


Si Yuus sumangan y sinantosña; siempre jumagof; ya siempre judibide iya Siquem, ya jumide y bayen Sucot. 	 Aan hen die ontzag voor U hebben, hebt U een eigen vaandel gegeven zodat zij zich kunnen verzamelen om te strijden tegen de boogschutters.


Jafa muna guaguan y jinasomo guiya guajo, O Yuus! Jafa muna megae sumaña! 	 Wat betekenen Uw gedachten veel voor mij, mijn God. Zij zijn ontelbaar.


Ya anae jajungog na si Jesus, jumanao gui Juda ya tumunog para Galilea, mapos güe malag as Jesus, ya jagagao na utunog guiya Capernaum, ya uamte y lajiña, sa esta cumequematae. 	 Een hoge ambtenaar uit Kapernaüm hoorde dat Jezus uit Judea naar Galilea was gekomen en ging meteen naar Hem toe. Zijn zoon was doodziek en hij vroeg Jezus mee te gaan om de jongen te genezen.


Ya manjanao ayo sija y manmatago, ya jasoda jaftaemano y mansinangane sija. 	 Zij gingen op weg en vonden het veulen, precies zoals Jezus had gezegd.


Junaejao grasias, para taejinecog, sa unfatinas este; ya junangga y naanmo, sa este mauleg; gui menan y mañantosmo. 	 Kijk, zo vergaat het de mensen die niet op God vertrouwen, maar denken dat hun rijkdom hen wel zal redden. Die rijkdom waardoor hij zich sterk waande, werd zijn ondergang.


Si Jeova y minetgotto yan y patangjo; y iyagüiya nae manangoco y corasonjo, ya guajo uayuda: Enao mina senmagof y corasonjo; ya y quinantaco nae jualabagüe. 	 De HERE geeft mij Zijn kracht; Hij is het schild, waarachter ik schuil. Mijn hart heeft op Hem vertrouwd en Hij heeft mij geholpen. Mijn hart juicht en ik prijs Hem met mijn lied.


Ya chamo jumajalom gui juisio yan y tentagomo: sa taya taotao lalâlâ umajustifica gui menamo. 	 Oordeel Uw dienaar niet, want geen mens is in Uw ogen rechtvaardig.


Chamiyo ninafanmamanman ni este: sa y ora mamamaela, na todo ayo sija y mangaegue gui naftan, umajungog y inagangña, 	 Verbaas u niet hierover. Eens zullen alle doden Zijn stem horen.


Este yuje y esta matugue: Estagüe na jatago y tentagojo gui menan matamo, ni para ufamauleg y chalanmo gui menamo. 	 Ja, zelfs meer dan een profeet. Over hem werd geschreven: 'Let op! Ik stuur mijn boodschapper voor u uit. Hij zal baanbrekend werk voor u doen.' (A)


Ya y rumesibe y sinco na talento, janacometsio, ya jagana talo sinco na talento. 	 De man die 5000 geldstukken had gekregen, begon er onmiddellijk zaken mee te doen. Hij verdiende er 5000 geldstukken bij.


Ya ayo y chumochogüe y dinague ti siña sumaga gui jalom guimajo: ya ayo y sumasagan y mandague ti siña numafitme gui menan y atadogjo. 	 Bedriegers mogen niet in mijn huis komen en leugenaars kan ik niet zien!


Si Jesus ilegña nu güiya: Guaeya y Señot Yuusmo con todo y corasonmo, yan todo y antimo, yan todo y jinasomo. 	 Jezus antwoordde: "Heb de Here, uw God, lief met heel uw hart, ziel en verstand.


Magof ayo y uguaja ni y Yuus Jacob para innayuda güe, ni y inangocoña gaegue gui as Jeova Yuusña: 	 Gelukkig is hij die zijn hulp ontvangt van de God van Jakob, die alles verwacht van de HERE, zijn God.


Para usiña ayo y güinaeyamo manlibre ni y agapa na canaemo, yan opejam. 	 Maak Uzelf maar groot tot in alle hemelen, mijn God. Uw macht en majesteit zullen over de hele wereld worden gezien.


Polo ya ufanmamajlao ya ufañatsaga ayo sija y manmagof pot y manadañujo: polo ya ufanminagago ni y minamajlao yan y disonra y munadangculo sija contra guajo. 	 Laten zij zich maar schamen, al die mensen die op mijn ondergang zitten te wachten. Ik hoop dat allen die mij verachten, te schande worden gezet.


Y Lajin taotao magajet na mapos, ni y esta matugue pot güiya: lao namaase ayo na taotao ni y jaentrega y Lajin taotao. Maulegña ayo na taotao na ti umafañago. 	 Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!"


Anae y taotao sija manetnon ya mandaña, yan y raeno sija para ujasetbe si Jeova. 	 Daarom zal men in Jeruzalem over de HERE vertellen en Zijn naam groot maken.


Ya, estagüe, un taotao gaegue gui menaña na malango binaya. 	 Zij hielden Hem daar goed in het oog, want er was iemand bij Hem komen staan die last van waterzucht had.


Ya enseguidas matago ni y mañelo si Pablo na ujanao asta y tase; lao si Silas yan Timoteo mañagaja güije. 	 Zij hitsten de hele stad tegen hem op. De christenen aarzelden niet en stuurden Paulus naar de kust. Maar Silas en Timotheüs bleven in de stad achter.


(Jaftaemanoja y matuque gui lay y Señot: todo laje na jababa y tiyan, umafanaan santos para y Señot); 	 In de wet stond namelijk: 'Elk eerste kind dat een jongen is, moet aan de Here worden opgedragen.'


Sa y tinas lâlâ taegüije y trongcon palma: lumadangculo güe taegüije y trongcon sedro gui Libano. 	 Als mensen het op mij voorzien hebben, ken ik geen angst. Inderdaad hoor ik verhalen over zondaars, die uit zijn op mijn ondergang.


Ya y inagpaña, jame ni y mangachong Pablo, manjanaojam, ya manmatojam Sesarea; ya manjalomjam gui guima Felipe y ebangelista ni y uno gui siete, ya mañagajam güije yan güiya. 	 Daarna gingen wij naar Caesarea en logeerden bij de evangelist Filippus, één van de eerste zeven helpers in de gemeente van Jeruzalem.


Lao jusangane jamyo ni minagajet, na maulegñaja para jamyo na jujanao; sa yaguin ti jumanao yo, y Consoladot ti umamaela guiya jamyo; lao yaguin jumanao yo, junamamaela güe guiya jamyo. 	 Wat Ik zeg, is de waarheid. Toch is het voor u beter dat Ik wegga, anders kan mijn Plaatsvervanger niet bij u komen. Als Ik wegga, stuur Ik Hem naar u toe.


Ya jumanao este na famaña gui todo yya Judea yan todo oriya y tano. 	 Het nieuws over wat gebeurd was, ging door heel Judea en de omliggende streken.


Ya bae jufanue ni y na manman gui sanjilo gui langet, yan señat gui sanpapa gui tano; jâgâ yan guafe yan y asgon y aso: 	 Hij zal hoog aan de hemel bijzondere dingen laten gebeuren en beneden op de aarde duidelijke tekenen geven: bloed, vuur en rookwolken.


Este sija mas manmauleg qui ayo iya Tesalónica, sa rumesibe y sinangan contodo y minalagoñija, yan matataetae y Tinigue cada jaane, para umalie cao magajet ayo sija. 	 Toen ze daar aankwamen, gingen zij naar de synagoge. De Joden daar waren niet zo bevooroordeeld als die van Thessalonica. Zij luisterden heel aandachtig naar hen. Elke dag keken zij in de Boeken na of het waar was wat Paulus beweerde.


Ya ayo na sinangan, ninafanmagof y manada todo; ya maayeg si Esteban, un taotao na bula jinenggue yan Espiritu Santo, yan si Felipe, yan si Prócoro, yan si Nicanor, yan si Timón, yan si Parmenas, yan si Nicolás proseliton Antioquia. 	 Zij vonden het allemaal een goed voorstel en kozen zeven mannen uit: Stefanus (een man vol van de Heilige Geest en met een groot geloof), Filippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas en Nicolaüs (iemand uit Antiochië die voordat hij christen werd al tot het Joodse geloof was overgegaan).


Sa ilegña: Yaguin jupacha y magaguñaja, uguajayo jinemlo. 	 "Als ik Zijn kleren maar kan aanraken, zal ik beter worden", dacht zij.


N 21 12 31550 ¶ Ya jumalom si Jesus gui guimayuus, ya jayute juyong todo y manmanbebende, yan y manmamamajan gui guimayuus, ya janaalinquin y lamasan y manmanulalaeca salape, yan y tachong y manmanbebende paluma; 	 Jezus ging naar de tempel en joeg de handelaars en hun klanten eruit. De tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars gooide Hij omver.


Ya susede anae estaba güe, matachong chumochocho gui jalom guma, estagüe, sija megae na publicano yan manisao, manmato ya mañija manmatachong gui lamasa yan si Jesus yan y disipuluña sija. 	 Later gingen Jezus en Zijn discipelen bij Mattheüs thuis eten. Er waren ook verscheidene tolontvangers te gast en andere mannen met een slechte naam.


Ya janae nu sija gui canae y nasion sija; yan ayo y chumatlie sija janafanmagas gui jiloñija. 	 Daarom gaf Hij hen over in de macht van vreemde volken; hun vijanden overheersten hen.


Parejaja unnae güe ninasiñaña para todo y catne; ya para todosija y unnae güe, güiya numae sija taejinecog na linâlâ. 	 U hebt Hem macht gegeven over alle mensen, om aan ieder die U Hem hebt toevertrouwd, eeuwig leven te geven.


AYO na tiempo nae jumajanao si Jesus un sabalo na jaane gui entalo mais ya y disipuluña manñalang, ya jatutujon manmañule ni espiga ya jacano. 	 In die tijd wandelde Jezus eens op een sabbat (a) met Zijn discipelen door de korenvelden. De discipelen kregen honger, plukten wat aren af en aten de graankorrels op.


N 27 11 34570 ¶ Ya si Jesus estaba tomotojgue gui menan y magalaje, ya y magalaje finaesen güe, ilegña: Jago y Ray Judio sija? Si Jesus ilegña: Jago umalog. 	 Jezus moest terechtstaan voor Pilatus, de Romeinse gouverneur. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg Pilatus Hem.


Güiya ti y candet, lao mamaela para ufannae testimonio nu y candet. 	 Johannes was zelf niet het licht maar iemand die over het licht vertelde.


Y langet udineclara y tininasña: sa si Yuus güiyaja y jues. Sila. 	 De hemel zelf laat horen wat recht en gerechtigheid is, want God is de enige rechter.


Todo y ray gui tano unmannae jao grasias, O Jeova, sa jagasja majungog y sinangan y pachotmo. 	 HERE, eenmaal zullen alle koningen van deze aarde U prijzen, als zij hebben gehoord wat U zegt.


Ya anae si Jesus jalie na manmalalago y linajyan taotao, jalalatde y áplacha na espiritu, ilegña: Espiritun udo yan tanga, guajo jao tumago, juyong guiya güiya, ya chamo jumajalom talo guiya güiya. 	 Jezus zag dat er steeds meer mensen bijkwamen. Hij zei tegen de boze geest: "Eruit! Jij, die dit kind doof en stom maakt. Eruit! En kom nooit meer in hem terug!"


JINGOG este todo jamyo ni y taotao; ecungog jamyo todos ni y mañasaga. gui tano: 	 Een psalm van de Korachieten voor de koordirigent.


Ya intitujon umalog: Guinin mañochojam yan manguimenjam gui menamo, yan mamanagüe jam gui cayenmame. 	 'Maar we hebben samen met U gegeten en gedronken. U hebt in onze straten gesproken.'


N 10 32 39370 ¶ Ya anae mangaegue gui chalan, mangajulo guiya Jerusalem; ya si Jesus malag y menañija; ya ninafanmanman: ya y dumadalalag mangosmaañao. Ya jacone talo y dose, ya jatutujon sumangane sija jafa ususede güe. 	 Zij waren op weg naar Jeruzalem en Jezus liep voorop. De mensen die met Hem meeliepen, waren verbijsterd en bang. Jezus nam Zijn twaalf discipelen nog even apart. Hij vertelde hun wat Hem in Jeruzalem te wachten stond.


Ayonae ilegña: Guesadaje jamyo ya chamiyo fanmafabábaba: sa megae ufanmato pot y naanjo, ya ujaalog: Güiya yo ya y tiempo esta jijijot; chamiyo dumalálalaque sija. 	 Hij antwoordde: "Laat je niet misleiden. Want er zullen velen komen die van zichzelf zeggen dat zij de Christus zijn en die beweren dat het einde er bijna is. Maar geloof ze niet!


Junafanmañetnot, ya ti siña mangajulo: mamodong sija gui papa adengjo. 	 Ik achtervolgde mijn vijanden en rustte niet tot ik hen had vernietigd.


Guaja talangañija lao ti manmanjujungog: guaja güiengñija lao ti manmannginginge: 	 Ook hebben ze oren aan het beeld gemaakt, maar die kunnen toch niet horen. En een neus, maar die ruikt niets.


Ayo nae ilegña nu sija si Jesus: Famaguon, guaja jamyo jafa para incano? Manope güe: Taya. 	 Jezus riep: "Vrienden, hebben jullie iets te eten?" "Nee", antwoordden zij.


N 9 33 38880 ¶ Ya mato guiya Capernaum; ya anae mato gui guima, jafaesen sija: Jafa jamyo na manafaesen entalomiyoja gui chalan? 	 Toen zij in Kapernaüm waren gekomen, vroeg Hij aan Zijn discipelen: "Waar hebben jullie het onderweg over gehad?"


Y taotao Ninibe ufangajulo gui juisio yan este na generasion, ya ufanmasentensia, sa sija manmañotsot ni y setmon Jonas; ya estagüeja, uno güine na lugat na mas dangculo qui si Jonas. 	 Op de dag van het grote oordeel zullen de mannen van Ninevé tegelijk met u levend worden en u veroordelen. Want zij luisterden naar de waarschuwingen van Jona en bekeerden zich tot God. Maar hier staat Iemand die meer is dan Jona!


Ya guinin juchulie guato y disipulumo, lao tisiña manajomio. 	 Daarom heb ik hem bij Uw discipelen gebracht. Maar zij konden hem niet genezen."


YA anae munjayan jatago si Jesus y dose disipuluña, jumanao para ufamanagüe, yan usetmom gui siudañija. 	 Nadat Jezus Zijn twaalf discipelen had gezegd wat zij moesten doen, ging Hij weg om in verschillende steden te spreken.


Manope si Jesus: Ti umisao este na taotao ni sija manaenaña lao para y finatinas Yuus ya ufafanue guiya güiya. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Hij heeft geen zonde gedaan. En zijn ouders ook niet. Maar door hem van zijn blindheid te genezen, toont God Zijn macht.


Fanganta tinina sija para si Yuus; fanganta tinina sija; fanganta tinina sija para y rayta, fanganta tinina sija. 	 God stijgt ten hemel onder juichende klanken. De HERE stijgt ten hemel bij het geluid van schallende trompetten.


O Jeova, esgaejonyo gui tininasmo, pot causa ya enimigujo; natunas gui menajo y chalanmo. 	 Ik zelf mag, onder de bescherming van Uw genade en liefde, Uw tempel binnengaan. Met diep ontzag zal ik U eren.


N 24 15 32890 ¶ Enaomina an inlie y chinatlie y inginon na yinilang, ni y jasangan si Daniel profeta ni tumotojgue gui santos na lugat; (y tumataetae güiya utungo). 	 En dan zal het einde komen.


Ya ti siña talo manmanope ni estesija. 	 Ze wisten niet wat ze moesten antwoorden.


Para umacumple y sinangan ni ilegña si Isaias profeta: Señot, jaye jumonggue y sinanganta? Ya y canae y Señot, jaye guinin munamalie? 	 Op hen waren de woorden van de profeet Jesaja van toepassing: "Wie heeft geloofd wat wij vertelden? En wie heeft ingezien dat God Zijn hand in al deze wonderen had?" (B)


Ya y palo disipulo sija manmato yan y sajyan (sa ti chago gui tano, lao guaja dosientos codo) machule y lagua, na bula ni güijan. 	 De anderen kwamen met de boot en sleepten het volle net mee. Zij waren maar honderd meter van de kant af.


N 1 15 62530 ¶ Ya ayo sija na jaane, si Pedro tumojgue julo gui entalo y mañelo, ya y numeron y mandaña guaja siento y bente. Ya ilegña: 	 Op één van die dagen ging Petrus staan om iets te zeggen. Er waren op dat moment ongeveer 120 mensen bijeen.


Sa pot jago jupadese y linalatde: minamajlao tumampe y matajo. 	 Laten Uw volgelingen niet door mij hun vertrouwen in U kwijtraken, Oppermachtige HERE; U die Heer bent over de hemelse legers. O God, laten de mensen die U zoeken, niet door mijn toedoen in U beschaamd worden.


Anae malie güe ni y magas mamale yan y ofisiat sija, manaagang ilegñija: Atane gui quiluus, atane gui quiluus. Si Pilato ilegña nu sija: Chile jamyo ya inatane gui quiluus; sa guajo ti mañoda yo jafa na isao guiya güiya. 	 Zodra de leidende priesters en de bewakers Jezus zagen, begonnen zij te schreeuwen: "Kruisigen! Kruisigen!" "Doe dat zelf maar", antwoordde Pilatus. "Ik zeg dat Hij onschuldig is."


Estesija todo mañasagaja gui un jinasoja na tinaetae, yan manmangagagao fitme, yan y palo famalaoan sija yan si Maria nanan Jesus, yan y mañeluña lalaje sija. 	 Zij baden voortdurend met elkaar, samen met de vrouwen die met Jezus waren meegekomen, Zijn moeder Maria en Zijn broers.


Ya ayonae uguaja cumasao, yan chegcheg nifen, yanguin inlie si Abraham, yan si Ysaac, yan si Jacob, yan todo y profeta sija, gui raenon Yuus; ya jamyo infanmachoneg juyong. 	 U zult huilen en knarsetanden als u ziet dat Abraham, Isaäk en Jakob en alle profeten in het Koninkrijk van God zijn, maar u zelf niet.


Jamyo locue innabula y medidan y tatanmiyo. 	 Maak de maat maar vol. Slangen! Addergebroed! Hoe zult u aan het vreselijke oordeel van de hel ontkomen?


Ya jamantiene y canae y patgon palaoan, ya ilegña: Talitha cumi; cumequeilegña: Patgon palaoan, jago jucuentutuse, cajulo. 	 Hij nam haar bij de hand en zei: "Sta op, meisje." Het meisje, dat twaalf jaar was, sprong uit haar bed en liep de kamer rond! Haar ouders wisten niet wat zij zagen.


N 23 16 32510 ¶ Ay ay para jamyo, bachet na guia sija ni y ilegmiyo: Jayeja y manjula pot templo, taya este; lao jayeja y manjula pot y oron y templo, gaeisao güe. 	 Jullie zijn blinde leiders! U zegt dat het niets betekent als iemand bij de tempel zweert. Dan mag hij zijn eed breken. Maar zweert hij bij het goud van de tempel, dan moet hij zijn eed houden.


Ya enseguidas pinada ni y angjet y Señot, sa ti janae si Yuus minalag: ya quinano ni ilo ya matae. 	 Op hetzelfde ogenblik sloeg een engel van God hem neer, omdat hij zich liet vereren en niet de eer aan God gaf. Hij werd van binnenuit opgevreten door wormen en stierf.


Cantaye si Jeova ni y finatinas grasias; cantaye alabansa sija gui atpa, para y Yuusta. 	 Zing een loflied voor de HERE en begeleid de psalmen die u voor God zingt, met een citer.


Ya megae ti manmagajet na profeta ufangajulo, ya ujadague megae. 	 Die zullen de anderen haten en verraden.


Manmapos gui siuda, ya manmalag as Jesus. 	 De mensen liepen de stad uit om Hem te zien.


Manafanmamamajlaojam ni y tiguangmame: manmamofeajam yan manmabotleajam ni y mañasaga gui oriyanmame. 	 De omwonenden spreken smalend over ons. Onze buren bespotten ons en maken ons belachelijk.


N 23 29 32640 ¶ Ay ay para jamyo escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa infatinas naftan y profeta sija, ya inadotna y naftan y manunas, 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs, het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars! U bouwt monumenten voor de profeten, die door uw voorouders om het leven zijn gebracht. U legt bloemen op de graven van goede, onschuldige mensen en zegt:


Yayasyo nu y todo y siningonjo: todo y puenge junamamaya y camajo ni lagojo: junafotgon y catreco nu y lagojo. 	 Want als ik sterf, ben ik niet in staat tegenover mijn vrienden van U te getuigen. En in het dodenrijk kan niemand U loven.


Ya anae guaja dangculon inaguaguat, ya y magas y inetnon maañao na nosea umapidaso si Pablo nu sija, manago ni y sendalo na ujafanjanao papa, ya ujacone si Pablo guiya sija fuetsao, ya umacone jalom gui castiyo. 	 De ruzie liep zo hoog op en er werd van weerszijden zo hard aan Paulus getrokken, dat de commandant bang was dat ze hem in stukken zouden scheuren. Daarom liet hij hem bevrijden uit de handen van de strijdende partijen en naar het fort brengen.