Este jausa y malamañaña gui manparientesta, yan jatrata taelaye y mañaenata, sa janafanmayute y famaguonñija ni y pago finañago para chañija fanlalâlâ. 	 Op een sluwe manier wist die koning ons volk het leven zuur te maken. Hij verplichtte hen zelfs hun pasgeboren kinderen buiten neer te leggen, in weer en wind en aan hun lot over te laten, zodat het volk niet meer zou groeien.


Ya janao fanlagoguse, ya sangane y disipuluña sija, na esta cajulo gui entalo y manmatae, ya infanninanangga Galilea: ya ayo nae inlie güe; estagüe, na esta jusangane jamyo. 	 Ga nu vlug aan Zijn discipelen vertellen dat Hij uit de dood is opgestaan. Zeg ook tegen hen dat Hij naar Galilea gaat; daar zal Hij hen ontmoeten. Dit kwam ik u vertellen."


Si Jeova jupolo gui menajo para siempre: sa yaguin gaegue güe gui agapajo, ti siña yo manacalamten. 	 Dag en nacht is de HERE de grootste in mijn leven; omdat Hij mij leidt, struikel ik niet.


Jusangane jamyo, na, este na taotao jumanao papa y guimaña, ya maasie y isaoña, mas mauleg qui y otro; sa cada uno y minadangculo güe, uninaumitde; ya y munamitde güe, umanadangculo. 	 Onthoud dit goed: Die tolontvanger had vergeving van God ontvangen, toen hij naar huis ging. Maar die Farizeeër niet! Want wie erop uit is meer eer te krijgen dan hem toekomt, zal worden vernederd. Maar wie nederig is, zal eer ontvangen."


Sajafa mina unfafaesen yo? Faesen y manmanjungog ni y jusangane sija. Estagüe, sija y tumungo y sinanganjo. 	 Waarom ondervraagt u Mij eigenlijk? Er zijn genoeg mensen die Mij hebben gehoord. Vraag het aan hen. Zij kunnen u precies vertellen wat Ik gezegd heb."


Ya anae megae na inaguaguat yan finaesen as Pablo yan Barnabé yan sija, y maneio jaayeg si Pablo yan si Barnabé, yan palo guiya sija, para ujafanjanao julo Jerusalem guiya apostoles yan manamco pot este na finaesen. 	 Paulus en Barnabas waren het daar helemaal niet mee eens en raakten met hen in een heftige discussie gewikkeld. Tenslotte werden Paulus en Barnabas, met enkele anderen, naar de apostelen en leiders in Jeruzalem gestuurd om hun deze kwestie voor te leggen. De christenen brachten hen een eind weg en gingen toen naar de stad terug.


Y espadañija jumalom gui corasonñijaja ya y atcosñija umayamag. 	 Zij zullen echter door hun eigen geweld worden vernietigd en hun wapens zullen kapot op de grond liggen.


Jamyo, famaguon taotao, asta ñgaean nae innanalo y onraco gui minamajlao? Asta ñgaean yanmiyo y banida ya inaliligao y dinague? Sila. 	 O God, luister naar mij nu ik tot U roep. U laat mij toch altijd tot mijn recht komen! Toen ik wanhopig was, hebt U Zich om mij bekommerd; heb ook nu medelijden met mij! Luister naar mijn gebed!


Entonces y Judiosija na manestaba gui guima yan güiya, y maconsuela güe, anae jalie si Maria cajulo gusisija ya mapos, madalalag güe, pineloñija na ufalag y naftan para utanges güije. 	 De Joden die bij Maria waren om haar te troosten, zagen hoe zij vlug opstond en naar buiten liep. Zij volgden haar omdat zij dachten dat zij naar het graf ging om haar verdriet uit te huilen.


Sa jafa probechoña y taotao, yanguin jagana todo y tano, ya y linâlâña malingo? Pat jafa na apas ufannae y taotao pot y linâlâña. 	 Maar wie zijn leven voor Mij opgeeft, zal het terugkrijgen. Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen? En wat is u meer waard dan uw leven?


N 24 24 71080 ¶ Ya malofan unos cuantos na jaane, mato si Felix yan y asaguaña as Drusila na Judia, ya janamaagange si Pablo, ya majungog guiya güiya pot y jinenggue as Jesucristo. 	 Een paar dagen later kwam Felix met zijn Joodse vrouw Drusilla in de gevangenis. Hij liet Paulus halen en luisterde naar wat hij over het geloof in Jezus Christus vertelde.


Ya mababa y talangaña; ya mapula y gumogode y jilaña, ya cumuentos mauleg. 	 De man kon ineens goed horen en spreken.


Jamyo manbinendise as Jeova ni y fumatinas y langet yan y tano. 	 U bent rijk gezegend door de HERE, Die hemel en aarde heeft gemaakt.


Sa si David anae munjayan jasetbe y generasionña pot y pinagat Yuus, maego ya mapolo manafandaña yan y mañaenaña, ya jalie y minitong. 	 Die woorden hebben geen betrekking op David. Want nadat die de mensen van zijn tijd volgens de wil van God had gediend, is hij gestorven. Hij is bij zijn voorouders begraven en zijn lichaam is vergaan.


Ylegñija: mangue y ray Judios, ni mafañago? Sa y estreyasña inlie gui sancatan ya manmatojam para inadoragüe. 	 "Waar kunnen wij de nieuwe koning van de Joden vinden?" vroegen zij. "Want in ons land, ver in het oosten, hebben wij een bijzondere ster zien opgaan. Daardoor wisten wij dat de grote Joodse koning geboren was. Wij zijn gekomen om Hem eer te bewijzen."


Asta que jupolo y enemigumo para fañajangan y adengmo. 	 dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (C)


N 8 31 57270 ¶ Ayo nae ilegña si Jesus ni Judio sija ni y jumonggue güe: Yaguin jamyo insisique y sumaga gui sinanganjo, jamyo manmagajet disipulujo; 	 Jezus zei tegen de Joden die in Hem geloofden: "Als u zich houdt aan wat Ik zeg, bent u werkelijk mijn discipelen.


Ya anae manmajngang nu este, dos taotao tumotojgue gui oriyanñija, na minagagago ni y lamlam na magago. 	 Ze wisten niet wat ze daarmee aan moesten. Plotseling waren er twee mannen bij hen, in blinkende kleren.


GAEASE nu guajo, O Yuus, gaease nu guajo; sa y antijo guinegüe güe guiya jago: magajet, y anineng y papamo ugogüeyo asta qui manmalofan y chinatsaga. 	 Een lied van David voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van: 'Vernietig niet.' Een waardevol lied, dat hij schreef nadat hij voor Saul vluchtte in de grot.


Yaguin y plinanta sija esta mayulang: jafa siña y manunas ujafatinas. 	 Als zo de bodem onder iemands voeten wordt weggehaald, wat kan een rechtvaardige dan zelf nog doen?


Ya ilegña nu sija: Esta matugue, y guimajo, guma manaetae umafanaan; lao jamyo fumatinas y liyang y mañaque. 	 "Er is geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn. Maar wat hebt u ervan gemaakt? Een rovershol!" zei Hij.


O mojon ya ufitme y jinanaojo sija, para juadaje y laymo. 	 Ik wilde wel dat ik zo standvastig was, dat ik altijd Uw regels zou naleven.


Jasangan si Simeon jaftaemano si Yuus ni y jabisita finena y Gentiles, para ufangone guiya sija taotao para y naanña. 	 Petrus heeft ons verteld hoe God voor het eerst mensen van een ander volk benaderde om hen tot Zijn volk te maken.


N 7 31 38110 ¶ Ya tumalo jumanao gui oriyan Tiro yan malofan guiya Sidon, ya mato gui tasen Galilea; ya malofan gui entalo y oriyan Decapolis. 	 Van Tyrus ging Jezus naar Sidon en vandaar naar de provincie Dekapolis, naar de oever van het meer van Galilea.


Ya todo umatituye, desde y diquique asta y dangculo, ilegñija: Este na taotao, y dangculo na ninasiñan Yuus. 	 Omdat hij de mensen een hele tijd met allerlei toverkunsten had verbaasd,


Sa jayeja y fumatinas y minalago Yuus, güiya chelujo laje, yan chelujo palaoan, yan nanajo. 	 Ieder die doet wat God wil, is mijn broer, mijn zuster, mijn moeder."


Lao si Jesus ilegña nu sija: Y profeta taya onraña, gui tanoña yan y guimaña; lao gaeonraña gui otro lugat. 	 Jezus zei tegen hen: "Een profeet wordt overal geëerd, behalve in zijn eigen stad en in zijn eigen familie."


Lao ninafañuja as Pedro, ya dumimo ya manaetae; ya jabira güe guato gui tataotao, ya ilegña: Tabita, cajulo. Ya jababa y atadogña: ya anae jalie si Pedro matachong julo. 	 Maar Petrus stuurde iedereen de kamer uit, knielde neer en bad. Daarna zei hij tegen de dode vrouw: "Tabitha, sta op!" Zij deed haar ogen open en toen ze Petrus zag, ging zij zitten.


Entonses ilegñija nu güiya: Jafa na señat unfatinas para inlie, ya injenggue jao? Jafa chechomo? 	 "Bewijs dat dan eens", zeiden zij. "Geef ons een teken van Uw macht. Wat doet U dan voor werk?


Manana matanme para y manunas, yan minagof para y manunas na corason. 	 Gods volgelingen mogen in het licht leven en Hij geeft vreugde in het hart van allen die Hem oprecht volgen.


Enao mina y manjula pot y attat, manjula pot ayo yan todo y guaja gui jiloña. 	 Wie zweert bij het altaar, zweert bij het hele altaar.


Gebal yan Ammon yan Amaleg; Filistia yan y mañasaga guiya Tiro. 	 De Edomieten en Ismaëlieten; de Moabieten en de Hagarenen.


Ya pago, estagüe na jutungo jamyo todos, ya ni uno guiya jamyo ni y anae guinin jupredica y raenon Yuus, ulinie y matajo mas. 	 Ik weet dat niemand van u aan wie ik het Koninkrijk van God bekend heb gemaakt, mij meer zal zien.


Unnafanmumojam yan y tiguangmame: yan y enimigonmame manmachachatgue jam gui entaloñija. 	 Hun tranen doorweekten het brood dat zij aten en mengden zich met het water dat zij dronken.


Ya desde ayo, manmaudaejam gui batco, ya manmatojam gui inagpaña na jaane gui menan Chio, ya y inagpaña talo güije na jaane, manmatojam Samo, ya mañagajam Trogilio; ya y inagpaña na jaane, manjanaojam para Mileto. 	 Samen voeren wij naar Mitylene en kwamen de volgende dag langs Chios; de dag daarna staken wij over naar Samos en nog een dag later kwamen wij in Milete.


O Jeova, Yuus y inetnon sendalo, jungog y tinayuyutto: ecungog, O Yuus Jacob. Sila. 	 Zij leven door Uw kracht en worden altijd door U beschermd. Zij ontmoeten God in Sion, waar Hij woont.


Y guafe yan graniso; niebe yan asgon: manglo pagyo ni y cumumple y sinanganña: 	 Prijs Hem, vuur en hagel, sneeuw en mist; en ook u, stormen, die Zijn woord uitvoeren!


Ya jabiragüe guato gui disipulo sija, ya ilegña: Mandichoso y atadog ni manmanlie nu estesija ni y liniinmiyo: 	 Daarna keek Hij Zijn discipelen aan en zei: "Het is een enorm voorrecht dat jullie dit allemaal mogen zien.


Ayonae yañija y apostoles yan y manamco yan todo y iglesia, na umanafanjanao y manmaayeg na taotao gui inetnonñija para Antioquia para ufañija yan si Pablo yan Barnabé; y naanñija, si Judas y apiyiduña Barsabas, yan si Silas, manmagas na taotao sija gui entre y mañelo: 	 Toen besloten de apostelen en de leiders enkelen uit hun midden met Paulus en Barnabas mee te sturen naar Antiochië. De hele gemeente was het daarmee eens. Degenen die daarvoor werden uitgekozen, waren Judas (die ook wel Barsabbas werd genoemd) en Silas. Twee mannen die een belangrijke plaats in de gemeente hadden.


Lao si Pedro, dinalalag güe chago asta qui mato gui colat y magas na pale; ya jumalom ya manmatachong yan y tentago sija, para ulie y uttimo. 	 Petrus volgde op een afstand. Hij ging naar de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar bleef hij bij de soldaten zitten om te zien hoe het met Jezus zou aflopen.


Injatingo pot y tinegchañija. Ada y taotao ufañule ubas guine y títucan jayo, pat igos guine y títucan chaguan? 	 Aan hun doen en laten kunt u zien wat zij zijn, zoals men een boom kan herkennen aan zijn vruchten. U hoeft aan doornstruiken geen druiven te zoeken en aan distels geen vijgen.


Jafatitinas y adengjo taegüije y adeng y benado: ya janasagayo gui taquilo na sagajo sija. 	 God geeft mij kracht en baant de weg voor mij.


Yan pot y jutungo na jago untungo todo y costumbre yan y finaesen gui entre y Judios; pot enaomina jutayuyut jao na con pasensiamo umaecungogyo. 	 U bent zeer goed op de hoogte van de gebruiken en geschilpunten onder hen. Wilt u daarom zo vriendelijk zijn mij geduldig aan te horen?


Ya y palaoan ilegña nu güiya: Señot, taya siña unlupog, sa y tipo tadong: amano pues nae guaja jao ni y janom lalâlâ. 	 "Maar Here", zei zij. "U hebt geen kruik en de put is diep. Waar haalt U dat levende water dan vandaan?


Ya guajo ileco y nalulajo: Juutut yo gui menan atadogmo; lao magajet na jago jumungog y vos y guinagaojo anae juagangjao. 	 Alle eer is voor de HERE, want Hij heeft mij op wonderbaarlijke wijze Zijn goedheid en liefde getoond. Vooral toen ik het zo verschrikkelijk moeilijk had.


N 5 33 25840 ¶ Injingogja locue y munjayan masangane sija gui manmalofan na tiempo: Munga manjula pot namaesa jao; lao unfatinas ni y Señot gui jinilamo. 	 In de wet van Mozes staat ook: 'U moet zich aan uw eed houden. Wat u voor God hebt gezworen, moet u nakomen.'


Ya anae ti siña manmato guiya güiya pot y linajyan taotao, manajanao y atof anae estaba güe, ya anae munjayan mababa, manatunog y cama anae mapopolo y paralitico. 	 maar omdat het er zwart zag van de mensen, konden ze niet bij Hem komen. Daarom gingen ze het platte dak op en maakten daarin een groot gat vlak boven de plaats waar Jezus stond. Daarna lieten ze de verlamde man door het gat zakken.


N 13 9 40430 ¶ Lao adaje jamyo: sa infanmaentrega gui tribunal sija; ya infanmasaulag gui sinagoga: yan infanojgue gui menan y manmagas sija yan y ray sija, pot causa de guajo para un testimonio contra sija. 	 En wat jullie zelf betreft, wees op je hoede! Omdat jullie bij Mij horen, zul je voor het gerecht worden gesleept. In de synagogen zul je harde klappen krijgen. Jullie zullen zelfs voor koningen en presidenten moeten verschijnen. Dat zijn allemaal kansen om over Mij te vertellen.


Si Jeova jaadadaje todo ayo sija y gumaeya güe: lao todo y manaelaye uyulang. 	 De HERE zorgt voor ieder die van Hem houdt, maar Hij vernietigt de ongelovigen.


Ya julie güe, ya ilegña nu guajo: Laguse, ya unjanao juyong Jerusalem; sa ti manmalago maresibe y testemoniumo pot guajo. 	 'Vlug', zei Hij, 'maak dat u uit Jeruzalem wegkomt! Want de mensen in deze stad zullen niets willen weten van wat u over Mij vertelt.'


Moab y palanganajo anae jufagase adeng sija: y jilo Edom nae juyute y sapatoso: y jilo Filistia nae juagang. 	 Gilead is van mij en Manasse ook. Op Efraïm kan ik mijn hoofd neerleggen en met Juda heers ik.


Ya desde ayo, manmanaliligao lugat para umaentrega güe. 	 Zij gaven hem dertig zilveren munten. Vanaf dat moment wachtte Judas zijn kans af om Jezus te verraden.


YA antes di y guipot pascua, jatungo si Jesus na y oraña esta mato para ujanao güine na tano para y Tata, esta jaguaeya y iyoña sija ni mangaegue güine gui tano, ya jaguaeya sija asta y jinecog. 	 Voordat het Paasfeest begon, wist Jezus dat de tijd was aangebroken dat Hij deze wereld zou verlaten om naar Zijn Vader te gaan. Juist toen liet Hij tot het einde toe zien hoe groot Zijn liefde was voor hen die in deze wereld bij Hem hoorden.


Ya maposgüe ya jatutujon sumanganñaejon guiya Decapolis na dangculon güinaja y finatinas Jesus nu güiya: ya todo ninafanmanman. 	 De man ging weg en vertelde overal in de provincie Dekapolis wat Jezus voor hem had gedaan. Iedereen luisterde met verbazing naar hem.


Y tiendan Edom yan Ismaelita sija: Moab yan Agareno sija. 	 Zij waren het al snel eens en hebben een verdrag gesloten om gezamenlijk tegen U op te staan.


Lao todo y jumungog güe, ninafanmanman ya ilegñija: Ada ti este ayo y yumulang ayo sija y umagang este na naan guiya Jerusalem? ya guinin mato güine pot enao na jinaso, para ucone ya ugode guato gui magas mamale. 	 Allen die hem hoorden, waren hoogst verbaasd. "Dit is toch de man, die in Jeruzalem de aanhangers van Jezus heeft uitgeroeid? Hij kwam hier toch om mensen van dat geloof gevangen te nemen en naar de hoofdpriesters in Jeruzalem te brengen?" Maar Saulus sprak met steeds meer overtuiging en bracht de Joden in Damascus in verwarring door te bewijzen dat Jezus de Christus is.


Sa para todo sija ufanunoja; parejoja yan jago, Tata, gaegue jao guiya guajo, ya guajo gaegue guiya jago; sija locue ufanunoja guiya jita; para ujonggue y tano na jago tumago yo. 	 Ik vraag U, Vader, of zij net zo één mogen zijn als U en Ik. U bent in Mij en Ik ben in U. Laat hen ook zo in Ons zijn. Dan zal de wereld geloven dat U Mij gestuurd hebt.


Ya si Sorobabel jalilis si Abiud; si Abiud jalilis si Eliaquim; si Eliaquim jalilis si Asor; 	 Sealthiël was de vader van Zerubabel; Zerubabel de vader van Abiud;


Ya mapupulanja yan manmanago na umaespipia, para ujafaquemanunas sija na taotao, ya uquefanmañule ni y sinanganña, ya umaqueentrega güe gui inaregla yan ninasiñan y gobietno. 	 Daarom probeerden ze Hem iets te laten zeggen waarvoor de Romeinse gouverneur Hem gevangen kon nemen. Zij hielden Hem goed in de gaten en stuurden enkele handlangers op Hem af die zich voordeden als eerlijke, oprechte mensen.


Antes de najuyong y egso sija ya unfatinas y tano todo yan y mañasaga: sa desde y tutujonña yan asta y taejinecog, jagoja si Yuus. 	 Al voordat U de bergen schiep, was U God. Voordat U de aarde schiep, was U God. Vanuit de eeuwigheid van oudsher tot in de eeuwigheid in de verre toekomst, bent U God.


Guajo tentagomoyo; naeyo tiningo, ya jutungo y tinagomo sija. 	 Ik ben Uw dienaar; maak mij verstandig, zodat ik Uw wetten kan begrijpen.


Ufanescapa nu y tinaelaye? gui binibo nae unyute papa y taotao sija, O Yuus. 	 Zij willen mij overvallen en bespioneren mij. Elke stap die ik zet, zien zij. Zij willen mij doden.


Ya ti uresibe mas megae pago na tiempo, lao y mamamaela na tiempo, taejinecog na linâlâ. 	 zal nu al vele malen meer terugkrijgen. En in de toekomst krijgt hij het eeuwige leven."


Lao calang y jaanin Noe, taegüijija locue y minamaela y Lajin taotao. 	 Als Ik terug kom, zal het net zo zijn als in de tijd van Noach.


Si Juan manae testimonio nu güiya ya umagang ya ilegña: Güiya ayo y jusasangan: y mamaela gui tateco, güiya dangculoña qui guajo, sa güiya finenena qui guajo. 	 Johannes was Zijn getuige, die zei: "Ik heb gezegd dat er na mij Iemand zou komen, Die er eerder was dan ik. Hij was er al voordat ik geboren werd."


Ya y mina tres na jaane, inyite juyong ni y canaemameja y güinajan y batco. 	 En toen het de dag daarna nog niet beter werd, ging er allerlei scheepstuig overboord.


Ya anae mafaaela ni y prinsipen y mamale, yan y manamco sija, ti manope ni jafa. 	 "U zegt het", antwoordde Jezus. De mannen van de Hoge Raad beschuldigden Jezus van alles en nog wat, maar Hij verdedigde Zich niet.


N 12 35 40250 ¶ Ya maninepe as Jesus gui anae mamananagüe gui templo, ilegña: Jafa na ilegñija y escriba sija, na si Cristo Lajin David? 	 Terwijl Jezus op het tempelplein stond te spreken, stelde Hij de mensen een vraag. "Hoe kunnen de godsdienstleraars nu zeggen dat de Christus een zoon van David moet zijn?


Sa jagasja jucano y apo taegüije y pan, yan manadaña y guimenjo yan y tanges. 	 Mijn tegenstanders bespotten mij voortdurend. Mijn naam geldt als een vloek voor wie mijn bloed wel kunnen drinken.


Ya jajaso para sija y tratuña, yan ninafanmañotsot según y minegae y minaaseña. 	 herinnerde Hij Zich Zijn verbond met hen. Dat was in hun voordeel. Dan kreeg God, in Zijn grote goedheid en trouw, medelijden met hen.


Unnae ayo sija ni y manmaañao nu jago, un bandera para ujatsa pot y minagajet. Sila. 	 U hebt het land laten trillen en scheuren. Het staat te wankelen.


Y disipuluña ilegñija: Estagüe, pago na unsangan claro, ya taya acomparasion unsangan. 	 Zijn discipelen zeiden: "Dat is tenminste niet zo onbegrijpelijk. Nu spreekt U duidelijke taal.


Sa megae na biaje nae magode nu y tale sija yan cadena sija, lao y cadena sija esta manmayamag pot guiya; ya y tale sija manmagtos, ya taya siña munamanso güe. 	 Men had hem vaak aan handen en voeten gebonden, maar hij rukte de kettingen en boeien dan gewoon stuk. Niemand kon iets met hem beginnen.


Ya matungo todo guiya Joppe; ya megae manmanjonggue ni y Señot. 	 De hele stad hoorde ervan en velen gingen in de Here Jezus geloven.


Magñoyo gui tadong na luño; anae ti siñayo tumojgue: guajo mato y jalom tadong na janom anae y milag malofan gui jilojo. 	 Bevrijd mij, o God, want het water stijgt mij naar de lippen.


Gosnámanman este na tiningo para guajo; gostaquilo, ti siña jucomprende. 	 Het is voor mij onmogelijk dat te begrijpen. Het is zo wonderlijk, zo hoog.


Sa bae jutayuyut si Tata ya infanninae otro Consoladot para ugaegue guiya jamyo na taejinecog. 	 Ik zal de Vader bidden of Hij een Plaatsvervanger wil sturen, Die altijd bij u zal blijven.


Sa ti jajaso mamanue minaase, lao japetsigue y peble yan y nesesitao na taotao, yan y mayulang na corason ujapuno sija. 	 Want mijn tegenstander piekerde er niet over om wie dan ook maar liefde te bewijzen. Integendeel; hij vervolgde de armen, de ellendigen en de zwakken om hen te doden.


Taya ni un taotao siña jumalom gui guima y matatnga na taotao, ya unataelaye y güinajaña sija, yaguin ti jagode finena y matatnga na taotao; ya ayo nae unataelaye y güinajaña. 	 Als u het huis van een sterke man wilt binnengaan om zijn spullen weg te halen, moet u hem eerst vastbinden. Dan pas kunt u zijn huis leeghalen.


Para infañocho yan infanguimen, gui lamasajo gui raenoco; ya infanmatachong gui trono sija ya injisga y dose na tribo guiya Israel. 	 Jullie zullen op tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


N 22 66 52470 ¶ Ya anae manana mandaña sija y inetnon manamco na taotao sija y magas y mamale yan y escribas: ya macone guato gui tribunatñija, ilegñija: 	 Bij het aanbreken van de dag kwam de Hoge Raad bijeen. Jezus werd voorgeleid en moest zeggen of Hij de Christus was of niet. Hij antwoordde: "Als Ik het u zeg, gelooft u Mij toch niet.


Ya anae malofan jalie si Levi, lajin Alfeo, na matatachong gui bancon y tributo sija, ya ilegña nu güiya: Dalalagyo. Ya cajulo ya dinalalag güe. 	 Hij kwam langs een tolhuis. De tolontvanger was Levi, de zoon van Alfeüs. Hij zat voor het huis. "Kom", zei Jezus tegen hem, "ga met Mij mee." Levi stond meteen op en ging met Hem mee.


Jaye parejuña si Jeova ni y Yuusta, ni y japolo y tachongña gui sanjilo. 	 Is iemand te vergelijken met de HERE? Met onze God, Die zo onmeetbaar hoog woont?


NALIBREYO, O Yuus; sa y janom manjalom asta y antijo. 	 Een lied van David voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van: 'De Lelies'.


Sija si Simon, ni japolo sobrenaaña si Pedro; 	 Die mannen heetten Simon (of Petrus zoals Jezus hem noemde);


Ya si Pablo segun costumbreña, jumalom güije sija, ya tres sabado jaadingane sija ni y Tinigue. 	 Naar zijn gewoonte ging Paulus naar hun synagoge en sprak drie sabbatten achtereen met hen over wat er in de Boeken stond.


Mato guiya y otro, ya jasanganeja talo taegüije: Ya inepe ilegña: Guajo, señot, bae jujanao, lao ti jumanao. 	 'Nee, ik wil niet.' Maar later kreeg hij spijt en ging toch. Daarna zei de vader tegen de tweede dat hij op het land moest gaan werken. En die zei:


Ya manmanope ilegñija nu güiya: Manggue Señot? Ya jaope ilegña: Manoja nae gaegue y tataotao, ayoja nae mandaña y pojaro aguila sija. 	 "Waar zal dit allemaal gebeuren?" vroegen de discipelen. Jezus antwoordde: "Waar het lijk ligt, daar komen de gieren." (A)


Ti para todo y taotao, lao para y testigo sija ni y manmaayeg antes as Yuus; junggan, para jita, ni y guinin manjita mañocho yan manguimen despues di cajulo guinin y manmatae. 	 aan getuigen, die tevoren door God waren uitgekozen; niet aan het grote publiek, maar aan ons, die met Hem hebben gegeten en gedronken, nadat Hij uit de dood was opgestaan.


N 17 10 68480 ¶ Ya anae puenge enseguidas matago ni y mañelo si Pablo yan Silas para Berea; ya anae manmato, manjalom gui sinagogan y Judios. 	 Zodra het donker was, brachten de christenen Paulus en Silas vlug de stad uit en zeiden dat zij naar Berea moesten gaan.


Y candet y taotao, y atadog; yaguin y atadogmo sensiyo todo y tataotaomo maninina; lao yaguin taelaye, y tataotaomo locue bula jomjom. 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht. Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker.


Magajet na para erensian y tentagoña guiya Israel: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Het werd het eigendom van Zijn dienaar Israël. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Sa jago munamalag y candetto: si Jeova, Yuusso, namanana y jemjom guiya guajo. 	 U verlost een volk dat in nood is, maar veracht trotse mensen.


Ya japolo canae gui jilo y apostoles, ya jacone gui calaboson y publico. 	 Zij grepen de apostelen en gooiden hen in de gevangenis.


Ya si Juana, asaguan Chusa, mayetdomon Herodes; yan si Susana yan megae ni pumalo ni jasesetbe ni güinajañija: 	 Onder hen waren Maria van Magdala (uit wie hij zeven boze geesten had weggejaagd), Johanna (de vrouw van Chuzas, die een belangrijke funktie had in de regering van Herodes) en Suzanna.


N 12 20 59150 ¶ Ya guaja sija na taotao Griego ni gui ayo sija na mangajulo para uadodora gui guipot: 	 Enkele Grieken die naar het Paasfeest waren gekomen om God te aanbidden,


Gâgâ yan todo y guaca; mangucunanas na gâgâ, yan y mangugupo na pajaro. 	 Prijs Hem, wilde dieren en het vee, kruipende dieren en vogels!


Magajet ya magajet jusangane jamyo, na y rumesibe y tinagojo, jaresibe yo; ya y rumesibe yo, jaresibe y tumago yo. 	 Luister goed naar wat Ik zeg: Wie iemand ontvangt die door Mij gestuurd is, ontvangt Mij; en wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Sa güiya unalibre y nesesitao an jumagang; yan ayo locue y peble an ni y taya uinayuda. 	 De koning zal zeker de arme die om hulp roept, bevrijden en ook de armzalige die door niemand wordt geholpen.


Lao pago, mañelujo, nae jutungo na pot y taya tiningomiyo na infatinas ayo, taegüije y finatinas y magalajenmiyo locue. 	 Broeders, ik weet dat u indertijd niet besefte wat u deed en uw leiders ook niet.


Nu y canaemoja unyute y nasion, ya unpolo sija; unnafantriste y taotao sija, ya unnafanjanao. 	 God, onze ouders hebben ons steeds weer verteld hoe U in de geschiedenis met ons volk hebt gehandeld. Wij hebben het zelf gehoord.


Ya sija sisigueja fitme, yan unoja corasonñija todo y jaane, gui guimayuus, yan an maipe y pan sija gui iyasija, ya jacano nañija ni y mainagof, yan sensiyo y corasonñija. 	 Elke dag kwamen zij in de tempel bijeen en waren één van hart en ziel; zij aten bij elkaar thuis, blij en onbezorgd.


Ya janaetnon yan todo y manmachochocho ni y taegüije, ya ilegña: Señores, intingoja na este na chocho nae manmañoñodajit güinajata. 	 Hij riep zijn mannen bij elkaar, haalde er ook nog andere vakbroeders bij en zei tegen hen:


Fanjanao gui chalanmiyo; estagüe na jutago jamyo taegüije quinilo gui entalo y lobo sija. 	 Ga dan en vergeet niet dat Ik jullie er op uitstuur als lammeren tussen de wolven.


Si Jeova chumachaleg pot güiya: sa jalilie na ufato gui jaaniña. 	 Maar de Here lacht erom; Hij weet dat Zijn tijd is gekomen.


Y antenmame esta dumilog gui petbos; ya y tiyanmame cheton papa gui tano. 	 Waarom keert U ons de rug toe? Waarom trekt U Zich onze ellende en moeiten niet aan?


Entonses ilegñija talo: Jafa finatinasña nu jago? Jaftaemano jababa y atadogmo? 	 Zij vroegen weer: "Wat heeft Hij eigenlijk gedaan? Hoe heeft Hij uw ogen genezen?"


Yan y tinasmo locue, O Yuus, sumentaquilo; jagasja unfatinas y mandangculo na güinaja sija: O Yuus, jaye uparejumo? 	 Uw rechtvaardigheid en recht zijn oneindig, o God. U hebt grote dingen tot stand gebracht. Niemand kan zich met U meten, o God!


Ya ti jaecungog y inagang y encantador, ni y gosfaye manencanta. 	 Zij zijn venijnig als slangen en luisteren met dovemansoren.


Sa y chumogüe dano ufanmautut: lao y numanangga si Jeova, sija ujaereda y tano. 	 Eenmaal worden alle zondaars vernietigd; maar wie uitzien naar de HERE, zullen alles ontvangen wat zij nodig hebben.


Ti matoyo para juagang y manunas, lao y manisao para ufanmañotsot. 	 Zieke mensen, maar gezonde niet. Ik ben gekomen om een ommekeer te brengen in het leven van slechte mensen. Maar Ik besteed mijn tijd niet aan mensen die denken dat ze al goed genoeg zijn."


Sat odo y jaaninmame manmalofan gui binibumo: inlachae y sacanmame ni y taegüijeja cuentos ni y masangan esta. 	 Zo eindigt ons leven onder Uw boosheid. De jaren van ons leven gaan als een zucht voorbij.


Y taloane, O ray, julie gui chalan y candet guinin y langet, na malagña qui y ininan y atdao, ya manina gui oriyajo yan ayo y mangachochongjo manjanao. 	 Onderweg zag ik midden op de dag een licht, koning Agrippa, helderder dan de zon! Het scheen op mij en de mannen, die met mij meereisden.


Ya pago, fanago lalaje para Joppe, ya umacone mague si Simon ni y apeyiduña Pedro: 	 Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te zoeken en hem te vragen naar uw huis te komen.


Anae juguaja y manadan jinasoco gui sanjalomjo, y quinensuelamo sija ninasenmagof y antijo. 	 Terwijl allerlei gedachten in mij omgingen, waren het juist Uw troostwoorden die mij opbeurden.


Ayo nae manope ilegña nu sija: Uno gui dose ni y jumajame manotche gui tason. 	 "Ja", antwoordde Hij. "Eén van de twaalf. Eén die samen met Mij zijn brood in de kom doopt.


Si Abraham, tatanmiyo mumagof sa jalie y jaanijo; ya anae jalie ninamagof. 	 Abraham keek met blijdschap uit naar de dag van mijn komst. Hij zag Mij komen en was erg blij."


Y antijo maderite sa macat; nametgotyo jaftaemano y sinanganmo. 	 Mijn hart huilt van verdriet en wanhoop; helpt U mij overeind door Uw woord.


Estagüiya y pan ni tumunog guine y langet; ti parejo yan y tatanmiyo ni cumano y mana ya manmatae: y cumano este na pan ulâlâ para taejinecog. 	 Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen. Wie het eet, zal altijd blijven leven. Het is heel ander brood dan uw voorouders vroeger hebben gekregen, want die zijn tenslotte toch gestorven."


Y candet y tataotao y atadog; yaguin y gasgas atadogmo, todo y tataotaomo ubula y manana. 	 Het oog is de lamp van het lichaam. Als uw oog open en gezond is, leeft u in het licht.


Ya ilegña nu sija: Y Lajin Taotao locue Señot y sabado. 	 Ik, de Mensenzoon, beslis over de sabbat."


Ya y prinsipin y mamale sija yan y Fariseo manmanae tinago na yaguin jaye tumungo mano nae gaegue, umasangan para inquene güe. 	 De leidende priesters en de Farizeeërs hadden laten bekendmaken dat ieder die wist waar Jezus Zich ophield, dat onmiddellijk moest melden. Dan zou Hij gevangen genomen worden.


Sa megae y manáplacha na espiritu, manaagang ni y dangculo na inagang, yan manjujuyong güije todo gui anae mañasaga; yan megae na manparalitico, yan mancojo, manafanjomlo. 	 Boze geesten gingen, onder luid geschreeuw, weg uit de vele mensen die er last van hadden. Vele lammen en kreupelen werden genezen.


Yan si Judas Iscariote ni y locue umentrega güe: ya manjalom talo gui guima. 	 Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (de man door wie Jezus later werd verraden).


Todo sija masusede para umacumple y esta jasangan y Señot pot y profeta, ni ilegña: 	 Want Hij zal Zijn volk redden van de zonden. Daardoor zal in vervulling gaan wat God door de profeet Jesaja heeft gezegd:


Sa jagasja unnalibre y antijo gui finatae; ti siempre unnalibre y adengjo an podong? para jufamocat gui menan Yuus gui candet y manlálâlâ. 	 Ik heb U geloften gedaan, o God. Ik zal ze U terugbetalen met offers waarmee ik U zal loven en prijzen.


Chamiyo fumatitinas taegüije iya sija; sa y tatanmiyo jatungoja jafa innesesita antes qui ingagao güe. 	 Vergeet niet dat uw Vader precies weet wat u nodig hebt, al voor u Hem erom vraagt!


Sa inseda este na taotao na case, yan numanafanenbeste gui entalo y Judios todo y tano; yan y magas y secta y Nasareno sija; 	 Wij zijn tot de conclusie gekomen dat deze man problemen veroorzaakt. Hij is een van de leiders van de partij van de Nazareners en zet de Joden in heel de beschaafde wereld aan tot allerlei opruiende aktiviteiten.


Sa jago fumatinas na jabira y tataloñija ya unnalisto y jalon y atcosmo contra y matañija. 	 Als zij proberen U kwaad te doen en slechte plannen maken, zal dat hun niet lukken.


Estagüeja, na mafatinasyo gui tinaelaye, yan y isao nae si nanajo mumapotguenaejonyo. 	 Ik weet dat ik heb gezondigd; steeds opnieuw gaan mijn gedachten terug naar deze daad, waarmee ik van Uw pad afweek.


Polo ya umabira iyaguajo ayo sija y manmaañao nu jago, yan sija ujatungo y testimonio sija. 	 Wilt U mensen, die diep ontzag voor U koesteren en Uw wet kennen, naar mij toe sturen?


Ada guaja palo y jumonggue güe gui magalaje sija pat y Fariseo sija? 	 "De leden van de Hoge Raad en de Farizeeërs geloven toch ook niet dat Hij de Christus is?


Ya anae jatutujon fumatinas y cuentas sija, maconiegüe guato, uno na mandidibe dies mit talento. 	 Niet lang nadat hij daarmee was begonnen, werd iemand bij hem gebracht die hem vele miljoenen (c) schuldig was.


Manmanago y mañeluña famalaoan guiya güiya ilegñija: Señot, estagüe, ayo y unguaeya esta malango. 	 De twee zusters stuurden iemand naar Jezus met de boodschap: "Here, Uw vriend Lazarus is ziek."


Yanguin si Yuus janaminagago y chaguan gui fangualuan; sa pago gaegue, ya agupa machule ya mapolo gui jetno, ada ti mas jamyo inninaminagago, taotao jamyo na didide jinengguenmiyo? 	 Als God zo goed zorgt voor de bloemen (die vandaag in het veld staan en morgen weg zijn) zal Hij dan niet nog veel beter voor u zorgen? Wat hebt u toch weinig vertrouwen in Hem!


Lao anae jajungog y patgon na taotao, este na sinangan, ninatriste ya mapos; sa guaja megae iyoña na güinaja. 	 Toen de jongeman dit hoorde, werd hij heel verdrietig en ging weg. Want hij was erg rijk.


Ya güiya jaope sija, ilegña: Jaye nanajo yan jaye mañelujo? 	 Hij antwoordde: "Wie is mijn moeder en wie zijn mijn broers?"


Lao jaye guiya jamyo y guaja tentagoña, na manalalado, pat mamamasto quinilo, y yanguin mato guinin y fangualuan, ualog nu güiya; maela enseguidas y fatachong, ya unchocho? 	 Wanneer een knecht thuiskomt van het land, waar hij heeft geploegd of de dieren heeft verzorgd, gaat hij niet meteen zitten eten.


Para infamamanue ni y minauleg güinaeyamo gui egaan yan y minagajetmo cada puenge. 	 Het is goed de HERE te prijzen. Allerhoogste God, het is goed lofliederen te zingen tot eer van Uw naam.


Ya anae ninae lisensia, tumojgue si Pablo gui guaot, ya jaseñas y taotao sija ni y canaeña. Ya anae manmamatquilo jacuentuse sija ni cuentos Hebrea, ilegña: 	 Toen de commandant hem daarvoor toestemming gaf, keerde Paulus zich om en wenkte het volk om stilte. Het werd doodstil. Hij sprak het volk toe in het Hebreeuws.


Ti unpalae y ilujo ni laña, lao este japalae y adengjom inggüente. 	 U hebt niet het gebruik in acht genomen mijn hoofd met olie te zalven. Maar deze vrouw heeft mijn voeten gezalfd. Met kostbare parfum nog wel.


Lao gui todo na nasion masqueseaja jaye ni y maaañao nu güiya, yan jafatitinas y tininas, ayo jaguaeya. 	 Hij aanvaardt ieder die ontzag voor Hem heeft en die doet wat Hij wil, ongeacht tot welk volk die persoon behoort.


Si Jeova manjula ya timañotsot, jago y pale para taejinecog segun y otden Melquisedec. 	 De HERE heeft een eed afgelegd waarvan Hij nimmer spijt krijgt: U bent de eeuwige priester, zoals ook Melchizédek mijn priester was.


Ya susede anae esta jaresibe y raeno, tumalo guato, ya manago na ufanmaagange y tentago sija ni y janae ni y salape, para utungo cuanto cada uno güinanaña. 	 Nadat hij tot koning was gekroond, kwam hij in zijn land terug. Hij riep de mannen aan wie hij het geld had gegeven, bij zich. Hij wilde weten wat ze ermee hadden gedaan en hoeveel winst ze hadden gemaakt.


Jasangan estesija, ya despues di este ilegña nu sija: Lasaro, amigonmame maego: ya bae janao para uyayajo gui maegoña. 	 Even later zei Hij: "Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar Ik ga hem wakker maken."


Ya ayonae ujalie y Lajin taotao na mamamaela gui y mapagajes yan y ninasiña yan y dangculon minalag. 	 En dan, dan zullen zij Mij zien komen in een wolk, met macht en schitterende majesteit.


Jajulo locue si Jeova gui langet, ya y Gueftaquilo jasangan ni y inagangña: graniso yan pinigan guafe. 	 De wolken verdwenen toen Zijn glans naderde. Het regende hagel en vurige kolen.


Y pachotto usinangan y tininasmo, yan y satbasionmo todot dia: sa ti jutungo y minegaeña. 	 Ik zal spreken over Uw rechtvaardigheid en recht; dag in, dag uit vertellen hoe U bevrijdt. Ik kan er niet over ophouden.


Jaso y cabales, ya atan y tinas na taotao: sa y uttimoña ayo na taotao y pas. 	 Kijk maar eens naar de gelovige en let op de oprechte mens: zij zullen in vrede leven.


Enao mina juguaeya y tinagomo sija, mas qui y oro, junggan, mas qui y fino na oro. 	 Ik houd van Uw geboden; meer dan van het mooiste goud.


Yan jaye guiya jamyo pot inadaje siña uaumenta un codo y linecaña? 	 Waar zijn zorgen trouwens goed voor? Kun je je leven erdoor verlengen?


Lao ni uno mañoda; achogja mato megae na ti manmagajet na testigo. Lao y uttimo manmato dos, 	 En die getuigenissen waren niet met elkaar in overeenstemming.


N 6 16 26150 ¶ Yaguin umayuyunatjao, munga taegüije y hipocrita nu y triste na mata, jaago y matañija, para ufanmatungo ni taotao sija na manayunat. Magajet jusangane jamyo, na esta guaja premioñija. 	 Nu iets over het vasten. Als u vast, doe dat dan niet opvallend zoals de huichelaars. Want die proberen, door er somber en onverzorgd uit te zien, de mensen te laten weten dat zij vasten. Dat is dan ook de enige beloning die zij ooit ervoor krijgen.


N 24 10 70940 ¶ Ayonae si Pablo, anae sineñas ni y magalaje na ucuentos; manope ilegña: Pot y jutungo na jago guinin jues megae na anos güine na nasion, juguesfanope pot guajoja; 	 De gouverneur gaf een teken dat het nu Paulus' beurt was om te spreken. "Omdat ik weet dat u al vele jaren de rechter van het Joodse volk bent", zei Paulus, "begin ik met goede moed aan mijn verdediging.


Jusangane jamyo na aje; sa yanguin ti manmañotsot jamyo, manparejoja jamyo manáchamalingo. 	 Nee! Als u niet gaat leven zoals God wil, loopt het met u net zo slecht af."


Jatago y manglo sancatan na ufanguaefe gui jalom y langet: yan pot y ninasiñaña jachachalane y manglo sanjaya. 	 Toen liet Hij een flinke oostenwind opsteken en door Zijn kracht zwol ook de zuidenwind aan.


Y tataotaojo ti umatog guiya jago, anae mafatinasyo gui secreto; ya matufog yo ni namanman, gui mas tagpapa na lugat gui tano. 	 U zag elk van mijn botten, terwijl zij in het verborgene werden gemaakt.


Lao trabia sisigueja mas isagüegüe, ya manmanembeste contra Gueftaquilo gui desierto. 	 Toch bleven zij tegen Hem zondigen; daar in die woestijn bleven zij opstandig tegen God.


Ya este masangan para umatungo jafa na finatae nae umatae. 	 Daarmee bedoelde Hij dat Hij aan het kruis zou sterven.


Ya guesinestotba, sa sija jafananagüe y taotao sija, ya japredidica y quinajulo guinin y manmatae, pot si Jesus. 	 Zij waren woedend dat de apostelen het volk vertelden dat Jezus niet meer dood was en daarmee leerden dat er opstanding uit de dood bestaat.


Ya anae jalie y linajyan taotao sija na si Jesus taegüe güije, ni y disipuluña sija; manjalom sija locue gui sajyan diquique, ya manmapos para Capernaum, maaliligao si Jesus. 	 Maar toen zij zagen dat Jezus er niet was, stapten zij in een paar boten die uit Tiberias waren gekomen en staken over naar Kapernaüm om Jezus te zoeken.


Y Salmon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een psalm van David voor de koordirigent. HERE, U ziet alles van mij; U kent mij helemaal zoals ik ben.


Y taelaye man jajaso dinague contra y manunas ya janachechegcheg y nifenñija guiya güiya. 	 De goddeloze beraamt slechte plannen tegen de gelovige; hij kan hem niet verdragen.


Todo y nasion sija ni y finatinasmo, manmato y manmanadora gui menamo, O Jeova; yan ufanalaba y naanmo. 	 Eenmaal zullen alle volken (die allemaal door U zijn gemaakt) naar U toekomen en voor U neerknielen, Here. Dan zullen zij allemaal Uw naam eren.


Yaguin guajo jumusga, y juisioco, güiya magajet; sa ti guajoja; lao guajo yan Tata ni tumago yo. 	 En zelfs als Ik het wel zou doen, zou mijn oordeel zuiver zijn. Want Ik oordeel niet alleen. Ik oordeel samen met de Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Lao jaftaemano pago na manliigüe, ti intingo; pat jaye bumaba y atadogña, ti intingo; faesen güe; guaja sacanña: Güiya usangan pot güiyaja namaesa. 	 Maar wij weten niet hoe het komt dat hij nu kan zien. Wij weten ook niet wie zijn ogen genezen heeft. Vraag het hem zelf. Wie weet het beter dan hij? Hij is oud en wijs genoeg."


Estagüiya y pan ni tumunog guine y langet, para jaye y cumano güe, ti umatae. 	 Maar met dit brood uit de hemel is het anders. Wie hiervan eet, zal niet sterven.


(Anae y iloñija ti ufanmatae, ya y guafe taejinecog na umapuno.) 	 Daar blijven de wormen vreten en gaat het vuur nooit uit.


Si Pilato ilegña nu sija: Ya jafa jufatinas as Jesus ni mafanaan Cristo? Todos sija ilegñija: Umatane gui quiluus. 	 "Maar wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus wordt genoemd?" vroeg Pilatus. Ze schreeuwden: "Kruisig Hem!"


Chamiyo fanmaañao; sa mas manbaliñaja jamyo qui y megae na pájaro. 	 Maak je dus geen zorgen. Jij bent God veel meer waard dan een zwerm mussen.


Magajet na ti jujalom gui tabetnaculon y guimajo, ni jufalag gui camajo: 	 Hij zei: Ik meen het, ik zal mijn huis niet meer binnengaan en niet meer naar bed gaan,


Bae juecungog y parabola; ya jubaba y jemjom sinanganjo gui atpa. 	 Uit mijn mond hoort u wijsheid; wat uit mijn hart voortkomt, is puur inzicht.


Ya jusangane jamyo: Fanmamamauleg amigonmiyo pot y güinajan y timanunas; sa yanguin manfatta jamyo, infanrinesibe gui taejinecog na saganñija. 	 U moet verstandig met geld omgaan. Maak er vrienden mee, door het te gebruiken zoals Ik wil. Als u het eens moet achterlaten en in Gods eeuwige woning komt, zal Hij u liefdevol opnemen.


Sa maoriyayayeyo y galago sija: majijujuteyo y inetnon y manaelaye; ya manadochon gui canaejo yan y adengjo. 	 Mijn keel is uitgedroogd en lijkt op een droge scherf. Mijn tong kleeft aan mijn verhemelte; ik heb het gevoel of U mij in het doodsstof legt.


Sija manmanbotlelea, yan jasasangan chiniguit gui tinaelaye: jasasangan y mansentaquilo. 	 Zij steken overal de spot mee en spreken kwaadaardig over het onderdrukken van andere mensen. Hun taal is gezwollen, trots en uit de hoogte.


Jafa pago ufatinas y magas y fangualuan? Ufato, ya uyulang todo y manmachochocho, ya ufannae otro ni y fangualuan. 	 Wat zal de eigenaar van de wijngaard doen, als hij dit hoort? Zal hij die boeren niet hun verdiende loon geven en uit de weg ruimen? De wijngaard zal hij aan andere mensen geven.


Enao mina anae manmaesgaejon ni y iglesia gui jinanaoñija, manmalofan y inanaco Finesia, yan Samaria, ya masasangan claro y manmañotsot y Gentiles; ya ninafangosmagof y mañelo todos. 	 De mannen reisden door Fenicië en Samaria en gingen onderweg bij verschillende christenen langs. Die waren blij te horen dat ook niet-Joden tot bekering waren gekomen en in Jezus Christus geloofden.


Lao este ti jasangan guine güiyaja; lao güiya y magas na pale güije na sacan ya japrofetisa na si Jesus umatae pot y nasion. 	 Dat zei hij niet uit zichzelf. Als hogepriester van dat jaar werd dit hem door God ingegeven. Hij voorspelde daarmee dat Jezus voor het Joodse volk zou sterven;


Ya ilegña ni y lancheruña: Esta guaja tres años ni matoyo güine na trongcon igos, manegagayo tinegcha, ya taya nae mañodayo; utut papa; para jafa na jaocucupa y tano? 	 Tenslotte zei hij tegen zijn tuinman: 'Hak die boom om. Ik wacht nu al drie jaar en heb nog steeds geen vijg gezien. Ik heb er genoeg van. Die boom neemt alleen maar plaats in. Wij kunnen die grond beter voor iets anders gebruiken.'


Ya güiya ilegña nu sija: Taya nae intaetae jafa checho David anae janesesita, ya ñalang yan y mangachongña? 	 Hij antwoordde: "Hebt u nooit gehoord wat David deed toen hij en zijn vrienden honger hadden?


Lao si Silas ninamagof na ufañasagaja güije. 	 Silas besloot er te blijven tot Paulus en Barnabas ook vertrokken. (B)


Ya anae munjayan manguentos si Festo yan y taotao inetnon, jaope si Pablo ilegña: Gui as Sesat nae malagojao jinisgamo? Unfalag as Sesat. 	 Na met zijn raadsheren te hebben gesproken, antwoordde Festus: "Nu u een beroep op de keizer hebt gedaan, zult u ook naar de keizer gaan."


Guaja talangañija; lao ti manmanjujungog; ni uguaja jinagong gui pachotñija. 	 Zij hebben oren, maar die kunnen niet horen. En ademen kunnen zij helemaal niet.


Talo guato gui descansomo, O antijo; sa si Jeova uchalapon megae guiya jago. 	 Mijn hart kan weer helemaal tot rust komen, omdat de HERE voor mij heeft gezorgd.


Ya mato dangculon minaañao gui jilo todo y iglesia, yan y jilo todo ayo sija y jumujungog estesija. 	 De gemeente was hiervan diep onder de indruk en de andere mensen niet minder.


Ya parejoja y magas mamale locue numaeyo testimonio, yan todo y manada y manamco: guinin iya sija locue nae manresibeyo catta para y mañelo, ya jumanaoyo para Damasco, para jucone ayo sija ni y sinedajo güije ya jugode guato Jerusalem para ufanmasapet. 	 De hogepriester en de gehele Hoge Raad zijn mijn getuigen. Zij hebben mij zelfs brieven meegegeven voor de Joodse leiders in Damascus. Ik ben daarheen gereisd om christenen op te sporen en geboeid naar Jeruzalem te brengen, zodat zij gestraft konden worden.


Ya taftataf gui egaan, gui finenana na jaane gui semana, manmato gui naftan gui quinajulo y atdao. 	 Op zondagmorgen, bij het opgaan van de zon, gingen zij naar het graf.


Ylegña gui corasonña: Si Yuus esta malefa: janaatog y mataña; taya nae jalie. 	 'God ziet het toch niet', denken zij bij zichzelf. 'En als Hij het al ziet, vergeet Hij het wel weer. Hij kan toch niet alles onthouden?'


Ufanmaentrega gui jinilat y espada; sija ugüinaja para y sora sija. 	 Maar de mensen die op mijn ondergang uit zijn, zullen in de diepte van de aarde worden neergelaten.


Este y mina dos na señat, na jafatinas si Jesus, anae jinanaoña guiya Judea, para Galilea. 	 Dit was het tweede wonder dat Jezus deed toen Hij uit Judea naar Galilea was gekomen.


Birajam talo, O Jeova, Yuus y inetnon sendalo, ya nafanina y matamo; ya infansatbo. 	 Dan zullen wij U niet meer verlaten; als U ons bevrijdt, zullen wij U zoeken, loven en prijzen.


Dichoso si Jeova, sa ti mannae nu jita para güinaja y nifenñija. 	 Maar prijs de HERE! Hij liet dat niet toe. Dank zij Hem kregen zij ons niet te pakken.


Ya si Jesus mapos güije, ya mato jijot gui tasen Galilea: ya cajulo gui jilo un finabeca, ya matachong güije. 	 Later ging Jezus terug naar het meer van Galilea.


Ya jaatan julo y langet sumospiros, ya ilegña: Efatha, cumequeilegña, mababa! 	 Daarna keek Hij naar de hemel en zei met een zucht: "Ga open."


N 8 25 65160 ¶ Enao mina sija, anae guinin janae testimonio yan jasangan y sinangan y Señot, manalo guato Jerusalem, y japredica y ebangelio gui megae na sengsong y taotao Samaria sija. 	 Petrus en Johannes verzekerden de Samaritanen dat zij hen als broeders erkenden. Nadat zij hadden gezegd wat hun door God was opgedragen, vertrokken zij weer naar Jeruzalem. Onderweg maakten zij in vele Samaritaanse dorpen het goede nieuws van Jezus Christus bekend.


Todo y canggelon y manaelaye locue bae juutot: lao y canggelon y manunas umanafangajulo. 	 Maar ik? Ik wil alles wat ik over God weet, bekendmaken. Ik wil lofliederen zingen voor de God van Jakob.


Hipocritas! Cabales y sinangan nu jamyo as Isaias anae ilegña: 	 Huichelaars! Jesaja had gelijk toen hij over u zei:


N 13 45 29010 ¶ Y raenon langet parejoja locue yan un taotao ni manbebende, na manaliligao bonito na petlas: 	 Het Koninkrijk van de hemelen doet ook denken aan een koopman die op zoek is naar mooie parels.


Ya jalie sija na manmachochocho mapot manmamómogsae, sa y manglo contrario para sija; ya jijot gui mina cuatro na guatdia gui puenge, mato güe guiya sija, mamómocat gui jilo tase; ya malago na ufalofan gui oriyañija. 	 Jezus zag hoe zij tegen de wind in moesten roeien. Hij liep over het meer naar hen toe en wilde hun voorbijgaan.


Si Jeova y patten ni y ineredajo, yan y basujo: jago mumantietiene y fottunajo. 	 HERE, U bent alles wat ik bezit en ooit begeer. U leidt mijn hele leven.


Ya ti jatungo asta qui mato y dilubio, ya manchinile todos sija; taegüijija locue y minamaelan y Lajin taotao. 	 De mensen merkten niets tot de grote vloed kwam en hen allen wegnam. Als Ik kom, zal het net zo gaan.


Sa taegüije y langet goftaquilo gui jilo y tano, taegüijeja sendangculo y minaaseña para ayo sija y manmaañao nu güiya. 	 Zo groot en machtig als de hemel boven de aarde verheven is, net zo groot en machtig zijn Zijn goedheid en trouw voor wie eerbied en ontzag voor Hem hebben.


Y isaojo junatungo jao ya y tinaelayeco ti junaatog; ya ileco: Guajo bae juconfesatñaejon y tinaelayen finatinasso as Jeova; ya jago unasie y taelayen y isaojo. Sila. 	 Toen heb ik U al mijn zonden beleden en niets voor U verborgen gehouden. Ik zei: "Ik zal de HERE alles opbiechten" en toen hebt U mijn schuld vergeven.


Ya ti matungo asta qui mañago ni lajiña finenana; ya nae y naanña si Jesus. 	 Hij deed wat de engel had gezegd en trouwde met Maria. Maar hij had geen gemeenschap met haar tot na de geboorte van het kind. En Jozef noemde Hem Jezus.


Este sija na güinaja y inlie, estagüe, ufanmato jaane sija, na taya usobbla güine un acho gui jilo y otro, na ti umayute papa. 	 Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop."


Y taotao cumano y na y manmetgot: güiya numae sija catne para ufanjaspog. 	 Zo aten zij het brood van de engelen. Hij gaf hun zoveel te eten dat iedereen genoeg had.


Ya jaagang si Jesus un patgon, ya japolo gui entaloñija, 	 Jezus riep een kind bij Zich en zette het midden in de kring. "Als u niet verandert en net zo wordt als de kinderen", zei Hij, "zult u nooit in het Koninkrijk van de hemelen komen.


Ni y labiosso sumangan, yan y pachotto jagas cumuentos anae estabayo gui chinatsaga. 	 die ik U gedaan heb. Ik deed U die geloften toen ik in grote moeilijkheden verkeerde.


Ya y inagangjo juagang si Jeova, ya güiyaja umopeyo gui santos na ogsoña. Sila. 	 Maar HERE, U bent mijn beschermende schild en houdt mijn eer hoog. U bent mijn enige hoop! Alleen in Uw kracht kan ik mijn hoofd opgeheven houden.


N 1 39 42490 ¶ Ya ayo na jaane sija, cajulo si Maria ya jumanao gusise para un tano taquilo, guiya un siudan Juda; 	 Kort daarop reisde Maria zo vlug zij kon naar het bergland van Judea om Elisabeth te bezoeken.


Y pajaro gui langet, yan y güijan gui tase: ya jafaja ni manmalolofan gui chalan y tase. 	 Alle schapen en runderen en andere dieren in het veld,


Manmanalaba as Yuus, yan mangaefabot ni y todo y taotao sija. Ya y Señot jaaumenta sija cada jaane, ni ayo sija y mansasatbo. 	 Zij prezen God en het hele volk was hun goedgezind. En God zorgde dat er elke dag weer nieuwe mensen bijkwamen, die gered werden.


Lao si Yuus flumecha sija, ya enseguidas ninafanlamen nu y flecha. 	 Zij zijn op slechte dingen uit en zeggen: 'Nu is het zover, het plan is goed doordacht.' Ja, het hart van ieder mens is ondoorgrondelijk.


N 18 10 30540 ¶ Atan ya chamiyo dumesprenesia uno güine gui estesija y mandiquique; sa guajo sumangane jamyo, na y angjetñija gui langet, siesiempreja jaliliija y matan y Tatajo ni y gaegue gui langet. 	 Kijk niet op één van deze kleine kinderen neer. Onthoud dit: Hun engelen zijn voortdurend bij mijn Vader in de hemel


Ti junaatog y tininasmo gui jalom corasonjo; y minagajetmo yan satbasionmo jagas jusangan: ti jupune y minaasemo yan y minaulegmo gui dangculon inetnon taotao. 	 Ik vertel de blijde boodschap van Uw liefde en rechtvaardigheid in de samenkomsten. U weet HERE, dat ik niet zal nalaten over U te spreken.


Ya ilegña nu güiya: Lajijo, siempre jumijitaja; ya todo y güinajajo iyomo. 	 'Maar jongen', zei de vader, 'jij en ik zijn altijd samen. Alles wat van mij is, is van jou.


Ya anae mayute, y jagan Faraon jumoca, ya pinegsae para lajiña. 	 Maar toen zij hem niet langer verborgen konden houden, legden zij hem te vondeling, waarna hij werd gevonden door Farao's dochter. Zij nam hem aan en zorgde voor hem als haar eigen kind.


Manfitme sija para taejinecog yan taejinecog, yan mamafatinas gui minagajet yan y tininas. 	 Wat Hij zegt, staat voor eeuwig vast. Hij doet het ook en het is altijd getrouw aan de waarheid en volkomen oprecht.


Ya estagüe, un palaoan gui siuda, na miisao, ya anae jatungo na gaegue si Jesus matatachong gui lamasa gui guima y Fariseo, mañule un boteyan alabastro na ingüente. 	 Er was in die stad een vrouw met een slechte reputatie, die hoorde dat Jezus bij de Farizeeër aan tafel aanlag.


Lao nesesita tayutejit gui jilo un isla. 	 Maar wat ons schip betreft, dat zal op een of ander eiland aan de grond lopen."


Todo y telangjo y ilegñija: Jeova, jaye parejumo? ni unalibre y mamoble gui mas manmetgot qui güiya: magajet na y mamoble yan y mannesesitao, guinin y jachulelejguan? 	 Alles in mij juicht: HERE, wie kan U evenaren? U bevrijdt arme en beproefde mensen van hen die de overmacht hebben en hen beroven.


Ya masuplica güe na chaña tumatago na ufanjanao para y tadong na joyo. 	 Zij smeekten Jezus dat Hij hen niet naar de hel zou sturen.


O jago ni y jumungog y utinaetae, todo y catne ufanmato guiya jago. 	 U komt toe dat wij in stille verwondering naar U opzien, o God. Wij willen U in Jeruzalem lofliederen zingen. Geloften willen wij U betalen.


Sa todo este sija na güinaja, jaaliligao y Gentiles; ya y tatanmiyo gui langet jatungoja na innesesita todo este sija na güinaja. 	 Met dat soort dingen vullen de ongelovigen hun leven. Uw hemelse Vader weet heel goed wat u allemaal nodig hebt.


Sa si Jeova y dangculo na Yuus, yan y dangculo na Ray gui jilo todo yuus. 	 De HERE is een machtige God, de grote Koning. Er is niemand zoals Hij.


Jaso, O Jeova, y mauleg na minaasemo; yan y mauleg na güinaeyamo, sa sija guinin apmam na tiempo. 	 Wilt U voorbijgaan aan de zonden, die ik in mijn jeugd begaan heb, HERE! Wilt U daarentegen naar mij kijken met ogen vol genade en vergeving, met eeuwige liefde en vriendelijkheid?


Cantayo si Jeova y alabansa sija, nu y atpa; y atpa yan y inagang y guinatbon musica. 	 Gebruik bij uw zang ook de citer om de HERE te loven. Laat de citer maar klinken en zing er krachtig bij.


Ya todosija y iyomo, iyoco; ya y iyoco, iyomo; ya guajayo minalag guiya sija. 	 Zij zijn van U. Alles wat van Mij is, is van U. En wat van U is, is van Mij. In hen wordt weerspiegeld wie Ik ben.


Na ilegñija, Este na taotao ilegña: Guajo siña juyulang papa este na gumayuus, ya junacajulo gui tres na jaane. 	 Tenslotte stapten er twee mannen naar voren die zeiden: "Wij hebben Hem horen zeggen dat Hij de tempel van God kon afbreken en in drie dagen weer opbouwen."


Ya ayo sija ni y mañasaga gui uttimon tano, manmaañao ni señatmo: unnamagof y jumuyong y egaan yan y pupuenge. 	 U laat de zeeën tot kalmte komen; zowel het bruisen van de golven als het geschreeuw van de volken.


Ya ujanaogüe gui menan y mataña nu y espiritu yan y ninasiñan Elias, para unanalo y corasonñija y mañaena guiya y famaguon, yan y manchátmatago ni y tiningo y manunas; para ufamauleg nu y Señot y taotao, ni y esta fanmauleg para güiya. 	 Hij zal een bijzondere man zijn, met dezelfde geest en kracht als de profeet Elia. Hij mag de mensen erop voorbereiden dat de Christus komt. Hij zal hun leren God lief te hebben zoals hun voorouders deden en te leven zoals God het wil."


Ya ti jaconsidera si Yuus y tiempo anae manaetiningo; lao pago, manago na todo y taotao ufanmañotsot; 	 Hij heeft de domheid van de mensen een hele tijd geduldig verdragen, maar roept hen nu allemaal op tot een volledige ommekeer.


Sa este na güinaja jumuyong esta para umacumple y tinigue na ilegña: Ni un tolang guiya güiya umajulog. 	 Wat er met Jezus gebeurde, klopt met wat er geschreven staat: "Geen van Zijn botten zal gebroken worden." (B)


Ya y taotao sija manmanman, ya ilegñija; jafa este na taotao na y manglo yan y tase maoosgueja güe? 	 Het werd doodstil. De discipelen wisten niet wat ze zagen. "Wie is Hij toch?" vroegen zij zich af. "Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt!"


Mandichoso jamyo, yaguin manmamatdise jamyo, yan manmapetsigue jamyo, yan manmasangane jamyo todo taelaye pot y naanjo, ya manmandague. 	 Gelukkig bent u als u beledigingen, vervolgingen, leugens en laster te verdragen krijgt omdat u bij Mij hoort.


N 2 23 54340 ¶ Ya, güiya gaegue guiya Jerusalem gui pascua, y jaane ni guipot, ya megae manmanjonggue ni naanña, anae malie sija y señatña sija ni jafatinas. 	 Door de wonderen die Jezus tijdens het Paasfeest in Jeruzalem deed, gingen veel mensen in Hem geloven.


Ya manafangalamten y taotao sija, yan y manamco, yan y escribasija; ya manmato guiya güiya, ya macone güe guato gui sinedrio, 	 Daarmee zetten ze het volk, de leiders en de godsdienstleraars tegen hem op. Zij gingen naar hem toe, grepen hem vast en brachten hem voor de Hoge Raad.


Ya guinin jutayuyut y disipulumo na ujayute juyong; ya ti manasiña. 	 Ik heb Uw discipelen gevraagd die geest weg te jagen. Maar dat konden zij niet."


Ayo nae si Jesus ilegña nu sija: Y tiempoco ti mafato trabia, lao y tiemponmiyo siempre esta listo. 	 Jezus antwoordde hun: "Het is mijn tijd nog niet. Jullie kunnen gaan wanneer je wilt,


Si Yuusso nu y minaaseña, ugaegue gui menajo: si Yuus unaliiyo y minalagojo, gui jilo y enemigujo sija. 	 U bent al mijn kracht! Ik let alleen op U, want God is als een burcht voor mij, bij Hem kan ik schuilen.


Taegüijeja uguaja güije na jaane yanguin ufamanue y Lajin taotao. 	 Zo zal alles zijn gewone gang gaan tot de dag dat Ik terugkom en door iedereen gezien word.


Atungo yan y contrariumo enseguidas, mientros gaegue jamyo gui chalanmiyo, noseaja, y cotrariumo unenentrega gui jues, ya y jues unenentrega gui ofisiat ya unmapolo gui preso. 	 Zorg ervoor dat u het op tijd eens wordt met uw schuldeiser. Want als hij u voor het gerecht sleept, wordt u misschien wel in de gevangenis gegooid. En daar komt u pas weer uit als u de laatste cent betaald hebt.


Sa manmangogode catga sija na manmacat ya mapot machule, ya japolo gui jilo y apagan y taotao sija; lao sija ni y calalotñija ti manmalago janacalamten. 	 Ze doen zelf niet wat zij zeggen. Ze leggen de mensen enorme lasten op, maar steken er zelf geen vinger naar uit.


Y Fariseo sija jumungog na y linajyan taotao manafaesen pot estesija, ya y manmagas mamale yan y Fariseo sija manmanago ni ofisiatñija para umacone. 	 De Farizeeërs hoorden wat er onder de mensen over Hem gefluisterd werd. Daarom stuurden zij, in overleg met de leidende priesters, enkele tempeldienaars om Hem gevangen te nemen.


Para jusiña lumie y minauleg gui inayegmo, para jusiña mumagof gui minagof y nasionmo, para jusiña mumalag gui erensiamo. 	 Dan zal ik alle zegeningen die U voor Uw volk hebt weggelegd, ook mogen zien. Dan kan ik mij met Uw volk verheugen en dankbaar zijn met het land dat U ons hebt gegeven.


Magpo y tinayuyut David ni y lajin Isai. 	 Hiermee zijn de gebeden van David, de zoon van Isaï, tot een einde gekomen.


JUNATAQUILO jao, O Jeova; sa jago unnajatsa yo julo: ya ti unnafanmagof y enimigujo guiya guajo. 	 Een psalm van David. Een speciaal lied voor de inwijding van de tempel.


Esta güiya y mina tres na biaje na si Jesus jafanue güe y disipuluña desde tiempo nae cajulo güe guine entalo manmatae. 	 Na Zijn terugkeer uit de dood was dit de derde keer dat Jezus bij Zijn discipelen kwam.


Güiya jagobiebietna ni y minetgotña para taejinecog: y atadogña pumupulan y nasion sija: ya munga y managuaguat na ujajatsa sija. Sila. 	 Daar aanbaden wij Hem Die in eeuwigheid regeert door Zijn grote kracht. Laat niemand tegen Hem in opstand komen.


Guajo y pan y linâlâ. 	 Ik ben het brood, dat leven geeft.


Cantaye güe, cantaye güe ni y alabansa sija; fanadingan ni y todo y chechoña ni y mannamanman. 	 Zing lofliederen voor Hem. Getuig van alle wonderen die Hij doet.


Sa magajet ni y Lajin taotao ti mato para umasetbe, lao para ufañetbe, ya para ufannae y jaaniña ni un rescate para unafanlibre megae. 	 Want zelfs Ik, de Mensenzoon, ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Nee, Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor velen."


Este sija finatinas guiya Betania y otra banda gui Jordan, anae managpagpange si Juan. 	 Dit gebeurde in Bethanië aan de overkant van de rivier de Jordaan, de plaats waar Johannes mensen doopte.


N 12 31 28370 ¶ Pot enao na jusangane jamyo: Todo isao yan y chatfino contra si Yuus, umasie y taotao sija; lao y chatfino contra y Espiritu, ti umaasie y taotao. 	 Wat voor verkeerds u ook doet, zelfs al spreekt u kwaad van Mij, het kan u worden vergeven.


Pues ombre jamyo, ni y manaelaye, intingo numae mauleg na ninae y famaguonmiyo, cuanto mas y Tatanmiyo gui langet unae ni y Espiritu Santo todo ayo y gumagao güe? 	 Dus, al ben je slecht, je geeft je kinderen toch wat zij nodig hebben. Hoeveel te meer zal je hemelse Vader de Heilige Geest geven aan wie Hem daarom vragen?"


Ya anae mato, jasoda mabale yan maadotna. 	 Als hij daar aankomt, ziet hij dat zijn oude woning helemaal schoon en opgeknapt is.


Sa si Jeova guinin jaayeg Sion; este jadesea para sagaña. 	 Want de HERE heeft Jeruzalem uitgekozen. Daar wilde Hij graag wonen.


Ayo nae maagang si Jeova gui chinatsagañija, ya güiya munalibre sija gui pinadeseñija. 	 Toen riepen zij in hun ellende tot de HERE en Hij redde hen uit al hun angst.


Ya cada pupuenge, jumanao juyong gui siuda. 	 Zoals gewoonlijk ging Hij 's avonds met Zijn discipelen de stad uit.


Ya guaja buente sinco mit na taotao. Ya ilegña ni disipuluña: Nafanmatachong pot compania, cada compania sincuenta. 	 Want er waren maar liefst 5000 mannen! "Zeg tegen de mensen dat zij op de grond gaan zitten", zei Hij. "In groepen van vijftig."


Lao anae manmato y ofisiat sija gui calaboso, ti manmasoda sija; ya manalo tate ya manmañangane, 	 Maar toen zij ontdekten dat die er niet waren, gingen ze terug en zeiden:


YA ilegña nu sija: Magajet jusangane jamyo, na guaja palo sija ni mangaegue güine na ti ujaguaeya finatae, asta que jalie y raenon Yuus na mato yan ninasiña. 	 Hij zei: "Sommigen van u, die hier bij Mij staan, zullen nog voor hun dood het Koninkrijk van God zien komen met grote kracht!"


Ya pagoja y gachae gaegueja gui jale y trongcon jayo sija: todo y trongcon jayo na ti mauleg tinegchañija, umautut ya umayute gui guafe. 	 De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid."


Junggan, pot y jago manmapunojam todo y inanaco y jaane; manmatufongjam taegüije y quinilo ni y para umapuno. 	 zou God dat immers altijd merken? Hij kent immers elke uithoek van het menselijk hart?


N 11 37 47590 ¶ Ya mientras cumuecuentos, un Fariseo siniplicagüe na usija chumocho, ya jumalom ya matachong gui lamasa. 	 Hij was nauwelijks uitgesproken of een Farizeeër nodigde Hem uit mee te gaan eten.


N 19 41 50890 ¶ Ya anae esta jijot, ya jalile y siuda, ninacasao pot güiya. 	 Jeruzalem was nu niet ver meer. Zodra Jezus de stad zag liggen, begon Hij te huilen.


Yan ayo nae jatufong iya güiya y tininas, gui todo y generasion sija para taejinecog. 	 Deze goede daad van hem is nooit vergeten; altijd zal God Zich dit blijven herinneren.


Yaguin si Demetrio yan y palo ni y mangachongña guaja quejanñija contra y otro taotao: guaja tribunal y lay: ya guaja y jues; polo ya ufanafaaela uno y otro. 	 Als Demetrius en zijn werknemers iets tegen iemand hebben in te brengen, is het gerechtshof open en kunnen de rechters de zaak meteen in behandeling nemen.


Ya japolo y quinilo sija gui agapaña, ya y chiba gui acagüeña. 	 De schapen zal Ik aan mijn rechterhand zetten en de bokken aan mijn linkerhand.


Güiya manope ilegña: Matugue esta: Ti y panja uninalâlâ y taotao, lao y todo y sinangan ni y jumuyong gui pachot Yuus. 	 "Nee", antwoordde Jezus, "want in de Boeken staat dat eten niet het belangrijkste is, maar dat echt leven bestaat uit het gehoorzamen van elk gebod van God."


Ya anae jajatsa y atadogñija, taya jalie na si Jesusja. 	 Toen zij opkeken, zagen ze alleen Jezus nog.


Ya si Jeova ilegña: Bae chule talo guinin Basán, bae chule sija talo, guinin y tádodong na tase. 	 Luister, God vernietigt Zijn vijanden; Hij doodt de mensen die blijven zondigen.


Megae y pinitiñiñija y manunas: lao todo ayo si Jeova munafanlibre. 	 De HERE is heel dicht bij mensen met groot verdriet; Hij helpt hen die terneergeslagen zijn.


Y corasonjo machúchuda nu y mauleg na güinaja; jusangan ayo sija y para y ray; y jilajo, calang y pluman y chadeg mangue. 	 Een leerzaam gezang van de Korachieten voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van 'De Lelies'. Een liefdeslied.


Ayo sija manmato gui as Felipe taotao Betsaida guiya Galilea, ya magagao güe, ilegñija: Señot, manmalagojam inlie si Jesus! 	 kwamen bij Filippus en vroegen: "Kunnen wij Jezus ontmoeten?"


Y adengta ufanojgue gui jalom y trangcamo, O Jerusalem. 	 Jeruzalem, wij staan in uw poorten.


Jago chumule juyong y trongcon ubas guiya Egipto: ya jagasja unyute juyong y nasion, ya untanme güe. 	 O God van de hemelse legers, maak ons volk weer tot een eenheid. Laat Uw licht over ons schijnen, dan zullen wij bevrijd worden.


N 3 13 25220 ¶ Anae mato si Jesus guinin Galilea, malag Jordan gui as Juan para utinagpange. 	 Jezus verliet Galilea en ging naar Johannes om Zich ook door hem in de Jordaan te laten dopen.


Nita yulang y guinideña, ya nasuja guiya jita y godeña. 	 "Kom op", zeggen zij, "laten wij onze boeien verbreken en onszelf bevrijden uit deze slavernij van God."


Ya anae jajungog y linajyan taotao na manmalolofan, mamaesen jafa ayo. 	 Toen hij zoveel mensen hoorde voorbijgaan, vroeg hij wat er aan de hand was.


Ya jafa na ni jamyo ti injisga jafa y tinas? 	 U weet zelf wat goed en rechtvaardig is! Als u met uw schuldeiser onenigheid hebt, moet u proberen het zo vlug mogelijk met hem in orde te maken. Anders sleurt hij u nog voor de rechter en krijgt u gevangenisstraf.


Entonses ilegñija nu güiya y disipulosija: Señot, yaguin maego, mauleg jumuyong. 	 "De slaap zal hem goed doen; dan wordt hij vlug beter", zeiden de discipelen.


Yan palo mamodong gui jilo acho; ya anae lachog, ninamalayo sa ti fofotgon. 	 Er viel ook zaad op ondiepe grond met harde rotsbodem eronder. Het kwam wel op, maar verdorde ook weer vlug omdat het te weinig vocht kreeg.


Sa guajo jujajaso y jaane ni y ampmam manmalofan, yan y sacan ni y ampmam na tiempo. 	 Ik kan er niet van slapen en ben zo onrustig dat ik niet kan bidden.


O Yuus, sajafa na unyutejam para taejinecog? sajafa na y linalomo umasgon contra y quinilo sija gui pastajimo? 	 Een leerzaam gedicht van Asaf. O God, waarom stuurt U ons bij U weg? Waarom ontbrandt Uw toorn tegen ons, de schapen van Uw kudde?


Polo ya y famaguonña ufanlaong yan ufanmangagao: ya polo sija ya umaliligao y nañija güije gui chago gui sagañija na mayulang. 	 Laten zijn kinderen maar overal ronddwalen en bedelen voor de kost; zij zullen overal weggejaagd worden.


Yan si Andres, yan si Felipe, yan si Bartolome, yan si Mateo, yan si Tomas yan si Santiago, lajin Alfeo, yan si Tadeo, yan si Simon y Cananeo; 	 Andreas; Filippus; Bartholomeüs; Mattheüs; Thomas; Jacobus, de zoon van Alfeüs; Thaddeüs;


N 12 13 40030 ¶ Ya manmatago guato guiya güiya palo gui Fariseo sija yan taotao Herodes; para umaquegacha gui sinanganña. 	 Zij stuurden wel enkele Farizeeërs en een paar aanhangers van Herodes op Hem af. Die moesten proberen Hem op een woord te vangen.


Jaye enao na taotao y tumátana y linâlâ, ya yaña megae na jaane para ulie y minauleg? 	 Kom maar, kinderen, en luister goed naar mij: ik zal u leren wat het betekent ontzag te hebben voor de HERE.


Manaeyo ni taelaye pot y mauleg, ya manataelaye y antijo. 	 Zij vergelden goed met kwaad. Mijn ziel is eenzaam geworden.


N 6 6 44690 ¶ Ya susede y otro sabado, na jumalom gui guimayuus ya mamanagüe: ya estaba güije un taotao na anglo y agapa na canaeña. 	 Op een andere sabbat, toen Hij in de synagoge was en de mensen over God vertelde, zat daar ook een man met een lamme, verschrompelde rechterhand.


Ya guajo julie ya manae yo testimonio nu y güiya y Lajin Yuus. 	 Nu ik dat gezien heb, ben ik ervan overtuigd dat Hij de Zoon van God is."


Jafa na dumilogjao, O antijo? yan jafa na estotbajao gui jinalomjo? Nangga jao si Yuus, sa guajo bae jutuna güe pot y ayudo gui menaña. 	 Eens ging ik aan het hoofd van een grote menigte mensen op weg naar het Huis van God. Het was een feestvierende menigte. Overal klonk gejuich en lofprijzing. Daar zal ik aan terugdenken en mijzelf mee opbeuren.


AYO nae y raenon langet parejo yan dies na bitgen, ni jachule y lamparañija ya manmapos para ujatagam y nobio. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen kan vergeleken worden met tien bruidsmeisjes die de bruidegom tegemoet gingen. Zij namen hun olielampen mee.


Anae jajungog, cajulo gusisija ya jumanao asta guiya güiya. 	 Maria stond onmiddellijk op en ging naar Jezus toe.


Ya cada uno ni y gumagaojao, nae; ya y chumule y güinajamo, chamo tumalulugua gumagao. 	 Als iemand u iets vraagt, geef het hem. Als u iets wordt afgepakt, probeer dan niet het terug te krijgen.


Ya masangane güe, na si Jesus Nasareno malolofan. 	 "Jezus van Nazareth komt eraan", zei men. De man begon onmiddellijk te roepen: "Jezus! Zoon van David! Heb medelijden met mij!"


Güiya guinin munae nengcano ayo sija y manmaañao nu güiya: ya güiya siempre jajasoja tratuña. 	 Wie ontzag voor Hem hebben, ontvangen voedsel van Hem. Nooit zal Hij Zijn verbond vergeten.


Ada ti ualigaojam si Yuus? Sa jatungoja y secreton y corason. 	 Als wij Uw naam hadden vergeten en vreemde goden vereerd zouden hebben,


Yaguin guinin intingoyo, mojon intingo locue y Tatajo; ya desde pago intingo güe ya inlie güe. 	 Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien."


Ya ayo sija munafañochocho y babue anae jalie y mafatinas, manmapos ya jasangane y taotao siuda yan gui fangualuan. 	 De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden in stad en land wat er was gebeurd.


Sa y tata yaña y Lajiña ya todo y güinaja japolo gui canaeña. 	 De Vader houdt van Zijn Zoon en heeft Hem alles gegeven.


Y jâgâñija manmachuda taegüije y janom, gui oriyan Jerusalem; sa taya jaye ufanjinafog. 	 Zij hebben hun bloed als water laten weglopen rondom Jeruzalem. Niemand heeft hen begraven.


Para ujatungo na jagoja y naanmo si Jeova, na jagoja y Gueftaquilo gui jilo todo y tano. 	 Laten zij zich schamen en door schrik overmand worden; laat hen door de grond gaan van berouw.


Ya susede anae cumuecuentos y dos, ya manafaesen entre sija, mato si Jesus ya mañisija manjanao. 	 Terwijl ze zo liepen te praten, haalde iemand hen in en liep met hen mee.


Y uno gui disipuluña na guiniflie as Jesus, estaba umaason gui pechon Jesus. 	 Rechts van Jezus zat Johannes, Zijn beste vriend.


Ya pago, estagüe na jutungo jamyo todos, ya ni uno guiya jamyo ni y anae guinin jupredica y raenon Yuus, ulinie y matajo mas. 	 Ik weet dat niemand van u aan wie ik het Koninkrijk van God bekend heb gemaakt, mij meer zal zien.


Sa gaegue gui canae Jeova y copa, yan y bino ni lalálalo; bula dinaña, ya jachuda juyong taeguijeja; lao y asiento gui fondoña, todo y manaelaye gui tano jafufugo ya jaguiguimen sija. 	 God is de Rechter. De een wordt door Hem teruggewezen en op zijn plaats gezet, de ander wordt door Hem geprezen en hooggeacht.


Y patgon na taotao ilegña nu güiya: Todo este sija juadaje: Jafa trabia fattaco? 	 "Maar daar heb ik mij altijd aan gehouden. Wat moet ik dan nog meer doen?" vroeg de jonge man.


este na tiempo sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Annas en Kajafas waren de hogepriesters van de Joden. Toen Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn was, hoorde hij de stem van God.


YA mangaegue güije na tiempo taotao sija, ni masangane güe pot y Galileo sija, ni si Pilatos janadaña y jâgâñija yan y inefresenñija. 	 In diezelfde tijd hoorde Jezus dat Pilatus een paar Joden uit Galilea had laten vermoorden, terwijl ze in de tempel van Jeruzalem hun offers brachten.


Jaagang dangculo na inagang ilegña: Tojgue julo tunas ni y adengmo. Ya guiya mangope julo, ya mamocat. 	 "Sta op!" riep hij hem toe. "Ga recht op uw voeten staan!" De man sprong op en begon te lopen.


Enaomina megae guiya sija manmanjonggue; yan y manjulon locue na famalaoan Griego, yan y lalaje ti didide. 	 Het gevolg was dat velen van hen in Jezus Christus gingen geloven. Onder hen waren ook veel invloedrijke Griekse vrouwen en mannen.


Fatinas y minagof na inagang as Jeova, todo y tano: agang yan fanganta, nu y minagof, junggan, fanganta alabansa sija. 	 Laat de hele aarde voor de HERE juichen. Breek maar uit in gejubel en zing psalmen en lofliederen voor Hem.


Entonses y angjet ilegña nu güiya: Maria, chamo maaañao; sa unsoda y finaborese gui menan Yuus. 	 "Wees niet bang, Maria", zei de engel, "want God heeft besloten u heel bijzonder te zegenen.


Ya pot este anae malag Galilea, y taotao Galilea maresibe güe sa malie todo y finatinasña guiya Jerusalem, na jafatinas gui tiempo y guipot; sa sija locue manmalag y guipot. 	 Toch werd Hij in Galilea wel ontvangen, want de mensen die met het Paasfeest in Jeruzalem waren geweest, hadden Zijn wonderen gezien.


Ya anae atrasasao y nobio, manmatujog todo sija, ya manmaego. 	 Toen de bruidegom maar niet kwam opdagen, maakten de meisjes het zich gemakkelijk.


Ti manninae jamyo as Moises y tinago sija, ya taya uno guiya jamyo cumumple ya tinago sija? Sajafa na inprocucura para inpino yo? 	 Mozes heeft u de wet gegeven. Maar niemand van u houdt zich eraan. Waarom probeert u Mij dan te doden?"


Fatinas gui tentagomo jaftaemano y minaasemo, yan fanagüeyo ni y laymo sija. 	 Wilt U met Uw goedheid en liefde met mij omgaan en mij alles leren over Uw wetten.


Lao anae mato este na lajimo ni y jalachae todo y güinajamo gui manputa sija; unpunueja ni y mas yomog na tatnero. 	 Nu komt die zoon van u thuis; hij heeft eerst uw geld er bij de hoeren doorgejaagd en wat doet u? U slacht voor hem het beste kalf dat we hebben!'


Y egso Yuus y egso Basán: y gostaquilo na ogso y egso Basán. 	 Toen de Almachtige God de koningen verjoeg, leek de berg Salmon wit als sneeuw.


Ya manmato locue y publicano sija para ufanmatatagpange, ya ilegñija: Maestro jafa infatinasjam? 	 Er kwamen zelfs tolontvangers (berucht om hun afzetterij (A)) die zich wilden laten dopen. "Meester, hoe moeten wij nu leven?" vroegen zij.


Ya y lanchonmame bula, mannae todo clasen güinaja: ya gamame quinilo ufanmañago mit yan dies mit gui fangualuanmame. 	 Geef ons voldoende voedselvoorraden; van alles wat wij nodig hebben. Laat onze schaapskudden enorm groot worden.


Ayo nae manjajanao y batco sija: ayo nae gaegue y lebiatan ni y finatinasmo para y jumugando gui sanjalomña. 	 Er varen schepen op. De grote zeedraak, Leviathan, leeft in de zee; die is als speelgoed voor U.


Atan y enimigujo, sa sija manmegae, ya sija chumatliiyo ni y fejman na chinatlie. 	 Ziet U hoeveel vijanden ik heb en hoe hartgrondig zij mij haten?


Y cumano y catneco, ya jaguimen y jâgâjo, guaja linâlâña taejinecog, ya junacajulo güe gui uttimo na jaane. 	 Maar wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven. Zo iemand zal Ik op de laatste dag uit de dood terughalen.


Ya pot y manmatae ni umanafangajulo, asta si Moises mamanue gui finajalomtano, anae jafanaan y Señot, Yuus Abraham yan Yuus Ysaac yan Yuus Jacob. 	 Dat de doden weer levend worden, staat overigens duidelijk in de boeken van Mozes. Als hij vertelt hoe hij God in die brandende braamstruik zag, spreekt hij over 'de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob'.


Poloyo ya jufañule minetgot, antes de jujanao ya ti jutalo. 	 HERE, luister toch naar mijn bidden en hoor mijn smeken om hulp. Blijf niet zwijgen als ik moet huilen, want dan voel ik mij een vreemde bij U. Ver van U zoals mijn voorouders.


Lao sija ti jatungo ni uno gui este sija: ya este na sinangan manaatog guiya sija, ya ni ti jatungo jafa sija y masangan. 	 Ze konden niet begrijpen wat Hij ermee bedoelde. Het leek of Hij in raadsels sprak.


Ya jacone juyong y taotaoña yan y minagof, yan y inayegña gui cantasion sija. 	 God was blij toen Hij Zijn volk uitleidde; alle mensen van Israël trouwens ook, zij zongen het uit.


Y egaan yan y egaan bae juyulang todo y manaelaye gui tano; para uutot todo y chumochogüe ni y taelaye gui siuda Jeova. 	 Elke dag opnieuw vernietig ik de ongelovigen in dit land en in Jeruzalem wil ik de zondaars uitroeien.


Y Cantan Quinajulo; iyon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied van David. HERE, ik stel mijzelf niet boven anderen en kijk niet trots om mij heen. Ik bemoei mij niet met zaken die te hoog gegrepen zijn of die ik niet kan begrijpen.


Ya anae macone güe, japolo gui calaboso, ya jaentrega y diesisaes na sendalo para upinilan; majasusuye na despues di y pascua umaconie y taotao sija. 	 Hij liet hem bewaken door zestien soldaten, die om de beurt, met z'n vieren, de wacht moesten houden. Want Herodes wilde Petrus pas na het Paasfeest in het openbaar laten terechtstaan.


Ayo nae ilegña si Pablo: Ti jutungo, mañelo cao güiya y magas na pale: sa esta matugue, Chamo sumasangan taelaye gui magalajen y tanomo. 	 "Och, broeders, ik wist niet dat hij de hogepriester was, want er staat geschreven dat men een leider van het volk niet mag beledigen", antwoordde Paulus.


Bendise si Jeova, jamyo ni angjetña sija, ni y manmatatnga gui minetgot, ni y cumumple y sinanganña, ni y umecungog y inagang y finoña. 	 Laten alle engelen de HERE loven en prijzen. Zij zijn sterke helden, die Zijn woord uitvoeren en luisteren naar Zijn stem.


Mandichoso y manyóase, sa sija ufantinaca ni minaase. 	 Gelukkig zijn de mensen met een liefdevol en helpend hart, want zij zullen zelf liefde ontmoeten en hulp ontvangen.


Guajo bae jusangan y tinagojo: si Jeova ilegña nu guajo: Lajijo jao; ya guajo julilis jao pago na jaane. 	 De Uitverkorene van de HERE antwoordt vervolgens: "Ik zal de eeuwige bedoeling van de HERE bekendmaken, want Hij heeft tegen Mij gezegd: 'Jij bent mijn Zoon, op deze dag ben Jij verwekt.


YA manmato palo taotao sija guinin Judea, ya jafanagüe y mañelo ilegñija: Yaguin ti manmasirconsida jamyo taemano y costumbren Moises, ti siña jamyo mansatbo. 	 Enkele mannen uit Judea kwamen de christenen van Antiochië vertellen, dat zij niet gered konden worden, als ze zich niet eerst volgens Joods gebruik lieten besnijden.


si Jesus sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Nadat Hij dit had gezegd, werd Jezus diep ontroerd. "De waarheid is", zei Hij, "dat één van jullie Mij zal verraden."


Lao manquinentra as Elymas, taotao na cacana (taegüine nae comequilegña y naanña), jaaliligao na unamabira guinin jinenggue y magalaje. 	 Elymas was daar fel tegen gekant en probeerde de aandacht van de gouverneur af te leiden om zo te voorkomen dat die in Jezus Christus zou gaan geloven.


N 18 18 50230 ¶ Ya un taotao na magas, finaesen güe ilelegña: Mauleg na Maestro, jafa jufatinas para juereda y taejinecog na linâlâ? 	 Een vooraanstaande Jood kwam bij Hem met de vraag: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Ya ilegñija: Ada ti güiya este as Jesus lajin José? si tataña, yan nanaña tatungoja? Jafa pues muna ilegña: Guajo tumunog guine y langet? 	 Zij zeiden tegen elkaar. "Die man is niemand anders dan Jezus, de zoon van Jozef. Wij kennen Zijn vader en moeder! Hoe durft Hij dan te zeggen dat Hij uit de hemel is gekomen?"


Sa jutungo na si Jeova dangculo güe: ya y Señotta taquiloña qui todo y Yuus. 	 Zeker, ik weet dat de HERE een grote God is; dat onze God de Allerhoogste God is.


N 21 7 51500 ¶ Ya mafaesen güe, ilegñija: Maestro, ngaean nae ujuyong estesija? yan jafa na señat uguaja, yanguin jijot para ufanmato este sija na güinaja? 	 "Wanneer gebeurt dat, Meester?" vroegen ze Hem. "En hoe kunnen we weten dat het zover is?"


Y señot ayo na tentago ufato güije na jaane gui anae ti jananangga yan y ora ni ti jatungo, 	 en leeft er maar op los en bedrinkt zich, dan komt zijn meester op een moment dat hij hem helemaal niet verwacht.


Anae sija mandidideja na numeron taotao: junggan, senmandidide yan taotao juyong güije; 	 Toen zij nog maar met weinig mensen waren,


Si Jeova jajusga y taotao: jusgayo, O Jeova, taemanoja y tininasso: taemanoja y minaulegmo ni y gaegue guiya guajo. 	 Laat alle mensen voor U aantreden; verhef U boven hen en spreek recht. Laat het recht openlijk over mij zegevieren! Geef mij eerherstel ten overstaan van allen.


Bae jupolo güe locue pot finenana na finañagujo, mas taquiloña qui y ray sija gui tano. 	 Hij zal Mij zijn Vader noemen. Ik zal zijn God zijn en de rots waar hij zijn redding vindt.


Para guinin y tataotaoña nae umachule paño sija para y manmalango, ya y chetnot ufañuja guiya sija; yan y manaelaye na espiritu ufanjuyong guiya sija. 	 De mensen brachten zelfs de zweet) en gordeldoeken die hij gebruikt had, naar de zieken. Die genazen dan en boze geesten gingen uit hen weg.


YA anae manatan julo, jalie y manrico na taotao sija, na jayuyute jalom y ninaenñija gui cajon salape. 	 Hij keek op en zag hoe de rijken hun gaven in de collectekist gooiden.


Lao mannamaase ayo sija y manmapotgue, yan y mannanasusu güije sija na jaane! sa uguaja dangculon chinatsaga gui jilo tano, yan binibo gui jilo este taotao sija. 	 Het zal een vreselijke tijd worden voor vrouwen die zwanger zijn of een baby hebben. Er zal een diepe ellende over dit land komen. God zal Zijn toorn op dit volk koelen.


Ae ae guajo, ni taotao tumanoyo guiya Meseg, ya sumagayo gui tiendan Kedar. 	 Ik vind het zo erg dat ik in den vreemde moet verblijven en moet wonen bij een ver en vreemd volk.


Sa y linâlâ mas qui y nengcano, ya y tataotao mas qui y magago. 	 Want het leven is meer dan voedsel en kleding alleen.


Chamoyo cumocone guato gui manaelaye yan y chumogüe y taelaye: ya jasasangan y pas gui tiguangña ya y inacacha gaegue gui corasonñija. 	 Vernietig mij niet samen met de goddelozen of met andere misdadigers. Die spreken wel vriendelijk met anderen, maar in hun hart haten zij hen.


Si Yuus sumangan y sinantosña; siempre jumagof; ya siempre judibide iya Siquem, ya jumide y bayen Sucot. 	 Aan hen die ontzag voor U hebben, hebt U een eigen vaandel gegeven zodat zij zich kunnen verzamelen om te strijden tegen de boogschutters.


Sa pot y linalalomo yan y binibumo: sa jago jumatsayo yan yumuteyo. 	 Ik eet as in plaats van brood en mijn tranen mengen zich met het water dat ik drink.


Y senotña ilegña nu güiya: Mauleg chechomo, jago mauleg na tentago yan guesmanosguejao: guine unfatinas mauleg gui didide, bae jupoluyejao megae: jalom gui minagof y señotmo. 	 De heer zei: 'Je bent een goede en betrouwbare knecht. Omdat je dit kleine bedrag goed hebt beheerd, zal ik je grote verantwoordelijkheid geven. Deel in mijn vreugde!'


Sa y pan Yuus ayo y tumunog guine y langet, ya jananae linâlâ y tano. 	 Want het brood van God is Hij, Die uit de hemel is gekomen. Hij geeft het leven aan deze wereld."


Jafa na dumilog jao, O antijo? yan jafa na estotba jao gui jinalomjo? Nangga si Yuus; sa bae jutuna güe, ni y inayuda nu y matajo, yan y Yuusso. 	 Waarom ben ik toch zo onrustig en terneergeslagen? Ik wil op God vertrouwen; Hem wil ik lofprijzen, want Hij is mijn bevrijder en mijn God!


Sa y finijo Jeova, gasgas na finijo: calang salape na managasgas gui jotno gui jilo y tano: managasgas siete biaje. 	 De HERE zegt: "Terwille van de onderdrukten en het hulpgeroep van de armen ga Ik nu optreden. Ieder die naar Mij uitziet, zal Ik in veiligheid brengen."


Bendise si Jeova, todo y finatinasña, gui todo y sagayan anae jagobiebietna: bendise si Jeova, O antijo. 	 Laat alles wat de HERE heeft gemaakt Hem prijzen, overal waar Hij heerst. Met hart en ziel wil ik de HERE prijzen.


Sa taya jucodisia ni jaye na taotao, salape pat oro, pat magago. 	 Ik ben nooit op zilver, goud of kleding van anderen uit geweest.


Ni y jafaacho y jagoe janom, ya jafagagot y tutujon janom sija. 	 Want Hij veranderde de rots in een waterbron en droge, dorre stenen gaven water.


Magajet na jabababa y pachotñija contra guajo; ilegñija: Ja, ja y atadogmameja lumie. 	 Zij bedreigen mij en zeggen: "Ha! Wij hebben het wel gezien!"


Ya manope ilegña as tataña: Estagüe, megae na año nae jusesetbe jao, ya taya nae ti jaosgue jafa na tinagomo: lao taya nae unnaeyo un patgon chiba para infanmagof yan y manamigujo sija: 	 Maar hij antwoordde: 'Luister, vader! Al die jaren heb ik mij voor u uitgesloofd. Ik heb altijd gedaan wat u zei. Maar u hebt mij nog nooit een bokje gegeven om te slachten en feest te vieren met mijn vrienden.


N 11 27 47490 ¶ Ya susede anae jasangan estesija, un palaoan gui linajyan taotao, umagang ilegña nu güiya: Dichoso ayo na tuyan y chumuchulejao, yan ayo na pecho y anae sumususo jao. 	 Terwijl Jezus nog aan het woord was, riep een vrouw: "Wat moet Uw moeder gelukkig zijn! U bent uit haar schoot geboren en hebt aan haar borsten gedronken!"


Esta junamalag jao gui tano, ya munjayan y chechojo nu y unnaeyo na juchogüe. 	 Ik heb de mensen laten zien hoe groot Uw macht en majesteit zijn. Daarmee heb Ik gedaan wat U Mij had opgedragen.


Sa jayeja y guaja, umanae para uguaja mas; lao ayo y taya iyoña, achog uguaja y iyoña, umachule. 	 "Maar anderen niet. Want wie iets heeft, zal er veel bij krijgen. Meer dan genoeg. Maar wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.


Ni y inresibe y tinago pot y inareglan y angjet, ya ti inadaje. 	 door u, die Gods wet uit de hand van de engel hebt ontvangen, maar u er niet aan gehouden hebt."


Ya si Yuus minamalag güe guiya güiya; ya enseguidas unamalag güe. 	 Door wat er gaat gebeuren, zullen God en Ik in elkaar herkenbaar zijn en onze grootheid en macht zullen zichtbaar worden.


N 27 39 34850 ¶ Ya y taotao na manmalolofan, masangane güe innataelaye, ya jayeyengyong y iluñija, 	 De mensen die voorbijkwamen, scholden Hem uit en schudden hun hoofd.


Sa guinen jalie este antes, na jasangan y quinajulo Cristo, na y antiña ti mapolo gui naftan; ni y catneña ulie y minitong. 	 Hij was een profeet en voorspelde dat de Christus uit de dood zou opstaan. De Christus zou niet dood blijven en Zijn lichaam zou niet vergaan.


Lao guajo sumangane jamyo, na si Elias esta mato, ya ti matungogüe: lao mafatinas guiya güiya todo y malagoñija. Taegüenaoja locue y Lajin taotao upadese nu sija. 	 Hij is al geweest, maar niet herkend. De mensen hebben hem slecht behandeld. En het duurt niet lang meer of zij zullen ook Mij veel leed aandoen."


Manope si Juan ilegña: Ti siña y taotao manresibe jafa, yaguin ti manae guine y langet. 	 Johannes antwoordde: "Een mens heeft wat God hem geeft.


Ayo nae si Jesus ilegña nu güiya: Natalo guato y espadamo gui sagaña; sa todo y manmañuñule espada, nu y espadaja ufanpinino. 	 "Doe dat zwaard weg", zei Jezus tegen hem. "Wie geweld gebruikt, zal zelf door geweld omkomen.


Juagang si Jeova gui chinatsagaco: ya si Jeova umopeyo, yan japoloyo güi dangculo na sagayan. 	 Toen ik het heel erg moeilijk had, heb ik de HERE aangeroepen. Hij heeft mij antwoord gegeven en mij bevrijd. Ik kon het allemaal weer aan.


Jafayo probechoco gui jâgâjo, anae tumunog yo gui naftan? Ada uinalabajao ni y petbos? Ada usangan y minagajetmo? 	 Ik riep U, HERE, en ik smeekte U om genade:


Sa todosija y ingagao an manmanaetae jamyo ya injenggue, infanmanresibe. 	 Wie geloof heeft, krijgt alles waar hij in het gebed om vraagt."


Yan jatulaeca y Sadog janajâgâ; yan y minilalag para chañija fanguiguimen. 	 Hij veranderde het water van de Nijl in bloed; hetzelfde deed Hij met de zijrivieren, zodat niemand kon drinken.


Ya ninafansenpinite todos pot y sinanganña, na ti ujalie y mataña mas. Ya maosgaejon gui jinanaoña asta y batco. 	 Waar zij het meeste verdriet om hadden, was dat hij had gezegd hen niet meer te zullen ontmoeten. Daarna brachten ze hem naar het schip.


Malago jao unpunoyo taegüije anae unpuno nigap y taotao Egipto? 	 Of wilt u mij soms ook doodslaan, zoals gisteren die Egyptenaar?'


Sa jujungog y dinisonran y lajyayan: minaañao sija gui todo oriya: anae manafaesen entresija contra guajo, ya majasusuye para umacone y antijo. 	 Men denkt niet meer aan mij; het lijkt wel of ik dood ben voor anderen. Als een gebroken servies ben ik, waardeloos.


Si Jeova janamatungo y satbasionña: y tininasña jafanue gui menan y nasion sija. 	 De HERE vertelt hoe Hij redding biedt; alle volken ter wereld kunnen nu zien hoe rechtvaardig Hij is.


Ya inpelo güe na ufatinas taya para si tataña pat si nanaña; 	 Hiermee zegt u eigenlijk dat niemand zich iets van Gods woorden hoeft aan te trekken. Maar u eist wel dat iedereen doet wat uw traditie zegt. Zulk soort dingen doet u wel meer."


Lao ufato y jaane sija, na y nobio umanajanao guiya sija; ya ayo sija na jaane nae ufanayunat. 	 Maar er komt een tijd dat Hij er niet meer is. Dan zullen zij hun eten laten staan.


Ya despues di este na taotao, cajulo si Judas na taotao Galileo, gui jaanen y manmaempadrona; ya jacone un manada gui tateña: ya güiya locue malingo; yan todo ayo sija y umosgue güe manmachalapon. 	 Later, tijdens de volkstelling, trok Judas de Galileeër de aandacht en wist veel mensen voor zich te winnen. Maar toen hij stierf, gingen al zijn aanhangers weer hun eigen weg.


Ya jamyo infanmachatlie ni todo y taotao sija, pot y naanjo: lao jaye y sumungon asta y uttimo, umasatba. 	 Iedereen zal jullie haten, omdat je bij Mij hoort. Maar wie Mij trouw blijft tot het allerlaatst, zal gered worden.


Güiya cumuentutuse sija gui jalom y jaliguen y mapagajes: sija umadaje y tinagoña, yan y otden ni y mannae sija. 	 Hij sprak met hen in de wolkkolom; zij hebben altijd gedaan wat Hij zei. Zijn woord was voor hen wet.


Mantieneyo jaftaemano y sinanganmo, para julâlâ: ya chamoyo na mamamajlao ni y ninanggaco. 	 U hebt beloofd mij te zullen ondersteunen. Doet U dat nu ook, zodat ik blijf leven. Stel mij niet teleur.


Ya y gaemaase unfanue na gaemaasejao: ya y taotao ni y cabales, unfanue na cabales jao. 	 De HERE heeft mij overeenkomstig behandeld; Hem stond mijn zuiverheid voor ogen.


Ya anae manmapos sija para ufanmamajan, mato y nobio; ya y estaba manlisto manjalom yan güiya gui guipot umasagua; ya majuchom y petta. 	 Terwijl de domme meisjes vlug naar de winkel gingen, kwam de bruidegom. Hij nam de bruidsmeisjes die klaar waren mee naar de bruiloft en deed de deur dicht.


Ya mañisijaja yan y canae y Señot; ya megae manmanjonggue ya jabira sija para y Señot. 	 En de Here werkte machtig met hen mee, zodat veel van die mensen ook in Hem gingen geloven en zich tot Hem bekeerden.


Ya y tumagoyo, güiya gaegue guiya guajo; ti jadingo yo maesaja sa jufatitinas siempre minagofña. 	 Hij is bij Mij. Hij heeft Mij nooit verlaten, omdat Ik altijd doe wat Hij wil."


Ya sumaga güije asta que matae si Herodes, sa para umacumple y sinangan y Señot pot y profeta, na ilegña: Iya Egipto nae, juagang y Lajijo. 	 Daarmee werden de woorden van de profeet Hosea werkelijkheid: "Toen Israël nog een kind was, hield Ik van hem als van een zoon en Ik haalde mijn zoon uit Egypte."


Ya ilegña nu sija: Mano nae gaegue jinengguenmiyo? Ya sija manmaañao ya ninafanmanman, ilegñija uno yan otro: Jaye este, na asta y manglo yan y janom jatago ya maoosgueja? 	 "Waar is jullie geloof?" vroeg Hij Zijn discipelen. Zij keken Jezus bang aan. Vol ontzag en verbazing zeiden zij tegen elkaar: "Wat voor man is Hij? Zelfs de wind en het water doen wat Hij zegt!"


Sa y prinsipen y taotao sija mandaña ufantaotao y Yuus Abraham; sa y patang y tano, iyon Yuus: Güiya y sentaquilo. 	 God regeert vanaf Zijn heilige troon over alle volken op aarde.


Guajo ileco: Jamyo yuus; yan todo jamyo y famaguon y Gueftaquilo. 	 Toch heb Ik gezegd dat zij hooggeplaatsten zijn; kinderen van de Allerhoogste God.


Lao chamiyo ninafanmamagof pot este, pot y espiritu sija ni insujejeta; lao fanmagof jamyo pot y naanmiyo ni esta matugue gui langet. 	 Maar het belangrijkste is niet dat de boze geesten doen wat jullie zeggen. Waar jullie vooral blij om moeten zijn, is dat jullie namen in de hemel geregistreerd staan."


Ya jasoda gui guimayuus manmanbebende y nubiyo yan y quinilo, yan y paluma, yan y manmanulalaeca manmatatachong: 	 Op het tempelplein zag Hij handelaars die runderen, schapen en duiven verkochten en geldwisselaars die achter hun tafeltjes zaten.


Lao anae mato otro na matatngaña qui güiya ya inañao, inamot ni atmasña anae jaangoco güe ya jafacae y güinajaña. 	 Maar als er iemand komt die sterker is en beter bewapend dan hij en die overwint hem, dan neemt hij hem zijn wapens af en geeft zijn buit aan anderen.


Ya ujuyong este guiya jamyo para testimonio. 	 Het zullen allemaal kansen zijn om over Mij te vertellen.


Y tinagpangen Juan, guine mano? Guine y langet, pat y taotao sija? Ayo nae sija jajajaso gui sumanjalomñija ilegñija: Yaguin ilegmame, guine y langet; ualog nu jame: jafa nae na ti injenggue? 	 'Was Johannes de Doper door God gestuurd of niet?" Ze keken elkaar eens aan en probeerden een antwoord te vinden. "Als we zeggen dat Johannes door God gestuurd was, zal Hij vragen:


Lao si Jesus ti manope ni jafa; ayo mina ninamanman si Pilato. 	 Tot zijn verbazing bleef Jezus echter zwijgen.


Ya sija manmamatinas un tatnero, ya machule y inefrese para idolo sija, güije sija na jaane, ya ninafansenmagof ni y checho y canaeñija. 	 Want wij weten niet wat er met Mozes gebeurd is, die ons uit Egypte heeft geleid.' Zij maakten een beeld in de vorm van een kalf. Toen het klaar was, legden zij er offers voor neer en vierden uitbundig feest. Zij genoten van wat ze hadden gemaakt.


Ya güiya y lumie mannae testimonio, ya y testimonioña, güiya magajet: ya güiya tumungo na jafa, ilegña magajet, para jamyo locue injenggue. 	 Johannes heeft dit met eigen ogen gezien.


Y antijo esta jaadaje y tinagomo sija: ya sija mangosyajo. 	 Ik houd mij met mijn hele wezen aan Uw woorden; ik heb ze oprecht lief.


Na si Cristo, nesesitagüe ufamadese, ya güiya ufinenana, pot ucajulo guinin y manmatae, ufannae candet gui pueblo yan y Gentiles. 	 Namelijk dat de Christus zou lijden en als eerste uit de dood zou terugkomen om de Joden en de andere volken te vertellen dat er licht komt."


Yan janauchan papa y mana gui jiloñija para ujacano, yan janae sija ni y maies y langet. 	 Hij liet het manna als voedsel op hen neerdalen: koren uit de hemel.


Anae y capitan y guimayuus, yan y manmagas mamale, jajungog este na sinangan ninafanestotba sa ti jatungo manonae ufanjuyong. 	 De leider van de tempel en de hoofdpriesters waren van hun stuk gebracht en vroegen zich af waar dit op zou uitlopen.


Ya anae y maestrosala jachague y janom na mafatimas bino, ya ti jatungo guine mano: (lao y manmañeñetbe tumungo, na jachule y janom), y maestrosala jaagange y nobio; 	 die niet wist wat er gebeurd was. Hij proefde van het water dat wijn was geworden en riep de bruidegom.


Tunas na infanmanaejam si Sesat tributo, pat aje? 	 Is het juist om de Romeinse keizer belasting te betalen of niet?"


Ya pot ayo na jadingo y tabetnaculo guiya Silo, yan y tienda ni y japolo gui entalo taotao sija. 	 Hij gaf de tabernakel over in vijandige handen. Hij verliet hem.


Bae juadajeyo ni y malate gui cabales na jinanao. O ngaean nae unfato jao guiya guajo? bae jufamocat gui jalom guimajo yan y cabales na corason. 	 Ik zorg ervoor dat ik zuiver leef. Komt U naar mij toe? Ik leef oprecht en eerlijk.


Tumalo ilegña nu güiya y mina dos biaje: Simon, lajin Juan, unguaeya yo? Ylegña nu güiya: Si Señot, untungoja na juguflie jao. Ylegña nu güiya: Adaje y gajo quinilo. 	 Jezus vroeg hem voor de tweede keer: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij?" "Ja, Here. U weet toch dat ik van U houd", zei Petrus. Jezus zei: "Pas dan op mijn schapen."


Si Jesus manope ya ilegña: Yulang este na gumayuus, ya y tres na jaane; junacajulo talo. 	 "Breek deze tempel af", zei Jezus. "En in drie dagen zal Ik hem weer opbouwen."


Ya mato gui guima y prinsipen y sinagoga, ya jalie y atboroto yan y manatanges yan y manugung. 	 Toen zij bij het huis van Jaïrus kwamen, klonk daar gehuil en gejammer!


YA susede un rato despues na jajanaogüe y siuda sija yan y sengsong sija manpredidica, yan numanafanungo nu y ibangelion y raenon Yuus; ya mañisija yan y dose, 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader. Hij moet doen wat zijn voogden en de beheerders van de erfenis hem zeggen. Pas als hij de leeftijd heeft bereikt, die zijn vader in het testament heeft genoemd, mag hij met de erfenis doen wat hij zelf wil.


Unnatungoyo ni y chalan y linâlâ: binilan minagof y gaegue gui menamo: ya y agapa na canaemo guaja minagof para siempre. 	 U leert mij hoe ik leven moet; mijn grootste vreugde is dicht bij U te zijn. Uw liefde is er tot in eeuwigheid.


N 26 30 71680 ¶ Ya anae munjayan jasangan este, cumajulo y ray yan y magalaje, yan Bernise, yan ayo sija y mangachongñiñija manmatachong. 	 De koning, de gouverneur, Bernice en alle anderen stonden op en verlieten de aula.


Jago guinin chumague y corasonjo; guinin unbisitayo gui puenge; guinin unchagueyo ya taya sinedamo: y jinasoco na ti manisagüe y pachotto. 	 Beoordeel mijn geweten; U kunt dat zelfs 's nachts doen. Test mij maar. U zult niets verkeerds bij mij vinden, waar ik ook over spreek.


Si Yuus güiya si Yuus satbasion para jita: ya y jinanao guinin y finatae iyon Jeova, Señot. 	 Wij prijzen de Here; elke dag opnieuw staat Hij ons bij. Deze God geeft ons bevrijding.


Ya madalalag güe linajyan taotao, guinin Galilea, yan guinin Decapolis, yan guinin Jerusalem, yan guinin Judea, yan y otro banda guiya Jordan. 	 Hij werd gevolgd door een menigte mensen. Zij kwamen uit Galilea, Dekapolis, Jeruzalem, Judea en het Overjordaanse.


Sa y tinaelayeco malofan gui jilo ilujo: sija sen macat guiya guajo taegüije y catga macat. 	 Door Uw toorn ben ik ziek geworden; door mijn zonde heb ik mijn gezondheid verloren.


Ya jumalom y jagan Herodias, ya bumaela, ya janamagof si Herodes, yan ayo sija y mangachochongña gui lamasa; ya y ray ilegña ni patgon na palaoan: Gagaoyo ni malagomo, ya junaejao. 	 Terwijl ze aan tafel zaten, kwam de dochter van Herodias binnen. Zij danste voor Herodes en zijn gasten en iedereen genoot ervan. Herodes vond het zo mooi dat hij tegen het meisje zei: "Vraag wat je maar wilt. Ik zal het je geven."


FANMANALABA jamyo as Jeova. Dichoso y taotao ni maañao as Jeova, yan ninasendangculo y minagofña ni y tinagoña sija. 	 Prijs de HERE! Gelukkig is ieder, die ontzag heeft voor de HERE en van harte bereid is Zijn geboden na te volgen.


Ya güiya manope ilegña. Sa esta manmanae jamyo, para intingo y misterion y raenon langet, lao sija ti ufanmanae. 	 "Jullie hebben het voorrecht te begrijpen wat het Koninkrijk van de hemelen eigenlijk is", antwoordde Hij.


Ya anae jajungog sija estesija, manmamatquilo, ya manamalag si Yuus, ilegñija: Magajet na janae locue si Yuus y Gentiles sinetsot para linâlâ. 	 Toen de anderen dit hoorden, waren zij gerustgesteld. Zij loofden God. "Het is dus ook voor andere volken", zeiden zij. "God laat ook onder hen mensen tot bekering komen, zodat zij eeuwig leven hebben."


N 21 18 31610 ¶ Y egaan, anae tumalo guato gui siuda, ñalang. 	 De volgende morgen ging Hij weer naar Jeruzalem. Onderweg kreeg Hij honger.


Nafanlibrejam, O Jeova, Yuusmame, yan nafandañajam gui entalo y nasion sija, para unae grasias y santos na naanmo, yan ufangana gui alabansamo. 	 Bevrijd ons, HERE! U bent onze God. Breng ons weer bij elkaar uit alle landen waarheen wij zijn weggevoerd. Dan kunnen wij weer met elkaar Uw heilige naam prijzen en U alle eer brengen.


Ya anae munjayan jalie y vision, enseguidas manmalagojam na manjanao para Masedonia, ya pinelonmame na y Señot umagangjam para inpredica y ibangelio guiya sija. 	 Nadat Paulus het visioen had gekregen, deden wij ons best zo snel mogelijk naar Macedonië te vertrekken, want wij maakten eruit op dat God ons opdroeg de mensen daar het goede nieuws van Jezus Christus te vertellen.