Ayo nae si Pilato ilegña nu güiya: Ti unjujungog cuanto na güinaja nae manmadeclara contra jago? 	 "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroeg Pilatus. Tot zijn grote verbazing gaf Jezus geen antwoord.


Magajet na y satbasionña esta jijot güije sija ni manmaañao nu güiya: para y minalag usaga gui tanomame. 	 Ik wil luisteren naar wat de HERE God zegt. Hij spreekt over vrede tot de Israëlieten en tot allen die bij hen horen. Maar Zijn oordeel wacht hun, als zij zich weer van Hem afkeren.


Ayonae y mayetdomo, ilegña gui sumanjalomña: Jafa jufatinas? sa y señotjo unajanaoyo gui mayetdomujo: Taya minetgotto para ufanguadog; mamajlaojo umogagao. 	 De beheerder dacht bij zichzelf: 'Wat moet ik nL doen? Nou zit ik zonder werk! Spitten en graven kan ik niet. Ik zou me schamen om te gaan bedelen.


Sa jago mumantieneyo desde y jalom tuyan, jago chumuleyo juyong guinin y tiyan nana: ya y tininajo todo y tiempo guiya jago. 	 Toen mijn moeder mij nog verwachtte, steunde ik al op U. Vanaf die tijd hebt U mij al geholpen. Al mijn lofliederen zijn alleen voor U.


Guajo bae jusangan y tinagojo: si Jeova ilegña nu guajo: Lajijo jao; ya guajo julilis jao pago na jaane. 	 De Uitverkorene van de HERE antwoordt vervolgens: "Ik zal de eeuwige bedoeling van de HERE bekendmaken, want Hij heeft tegen Mij gezegd: 'Jij bent mijn Zoon, op deze dag ben Jij verwekt.


Ya depues di jatago dos para Masedonia ni y sumesetbe güe, si Timoteo yan Erasto, güiya sumagaja Asia un rato. 	 Hij zond twee van zijn medewerkers, Timotheüs en Erastus, vooruit naar Macedonië, maar bleef zelf nog een tijdje in Asia.


Si Yuus nanggajao, O antijo; sa guinin güiya y ninanggaco. 	 Ja, zij overleggen met elkaar hoe zij hem kunnen neervellen. Zij houden van de leugen; met hun mond spreken zij vriendelijke taal, maar in hun binnenste vervloeken zij mij.


Chamo pumopolo ya ufato contra guajo y patas y sobetbio: ni y canae y manaelaye unasuja yo. 	 Laten Uw volgelingen voortdurend Uw goedheid en liefde mogen ervaren en laten de eerlijke mensen mogen delen in Uw rechtsgevoel.


Lao si Pablo ilegña nu sija: Janafanmasaulagjam sin infanmaecungog, yan manmapresojam, ya taotao Roma jamja: ya pago inmanafanjuyong sin infanatungo? Aje: lao nafanmato ya sija unafanjuyongjam. 	 "Geen denken aan", antwoordde Paulus. "Wij zijn Romeinse burgers. Ze hebben ons zonder enige vorm van proces in het openbaar afgeranseld en daarna in de gevangenis gegooid. En nu willen zij ons in stilte laten vertrekken. Nee! Laten zij zelf maar komen om ons vrij te laten."


Magajet jusangane jamyo; na uninamagas gui jilo y güinajaña, todo. 	 zal hij hem belonen en hem zijn hele bezit toevertrouwen.


Ya guaja guiya sija y manmalago na ujacone, lao taya uno siña minajalom canaeña guiya güiya. 	 Sommigen hadden Hem het liefst gegrepen, maar niemand stak een hand naar Hem uit.


Ya sumuja guiya sija, gui un inagüit acho; ya dumimo, ya manaetae, 	 Hij ging een meter of dertig bij hen vandaan en liet Zich op de knieën vallen.


Jalie gui vision claroja y angjet Yuus na mamamaela guiya güiya gui mina nuebe na ora gui jaane, ya ilelegña nu güiya: Cornelio. 	 Op een middag, om een uur of drie, kreeg hij een visioen. Hij zag duidelijk een engel binnenkomen, die voor hem ging staan en zei: "Cornelius!"


N 28 11 35230 ¶ Anae manmapos sija, estagüe palo gui guatdia sija na manmato gui siuda, ya janatungo y prinsipen y mamale sija, todo y munjayan manmafatinas. 	 Terwijl de twee vrouwen naar de discipelen onderweg waren, gingen enkelen van de mannen die bij het graf de wacht hadden gehouden, naar de leidende priesters. Zij vertelden wat er was gebeurd.


Ufanmanalo guato y manaelaye gui sasalaguan: yan todo y taotao ni manmalefa as Yuus. 	 De HERE is befaamd om de wijze waarop Hij de slechte mensen met hun eigen wapens straft! Overdenk dit eens rustig!


Y taelaye jaespipia y tinas ya jaegaga para upuno. 	 De goddeloze zoekt naar een gelegenheid om de oprechte mens te vermoorden.


N 12 42 59370 ¶ Pago na tiempo achogja megae na taotao senmagas, jumonggue gue; lao pot causa y Fariseo sija, ti masangan claro, na no sea mayute gui sinagoga. 	 Toch waren er heel wat vooraanstaande Joden, die wel geloofden dat Jezus de Christus was. Maar zij durfden er niet voor uit te komen, omdat zij bang waren dat de Farizeeërs hen uit de synagoge zouden verjagen.


Ya anae jumanao para y tano, umasoda yan un taotao gui jiyong y siuda na gaemanganite; ya apmam na tiempo ti minagagago ni usaga gui guima, na y naftanja. 	 Toen Hij uit de boot stapte, kwam uit de stad een man op Hem af, die een boze geest in zich had. Hij liep al een hele tijd zonder kleren rond en woonde niet in een huis, maar in de rotsgraven.


Ya ilegñija: Ada ti güiya este as Jesus lajin José? si tataña, yan nanaña tatungoja? Jafa pues muna ilegña: Guajo tumunog guine y langet? 	 Zij zeiden tegen elkaar. "Die man is niemand anders dan Jezus, de zoon van Jozef. Wij kennen Zijn vader en moeder! Hoe durft Hij dan te zeggen dat Hij uit de hemel is gekomen?"


N 21 28 31710 ¶ Lao jafa pinelonmimiyo? Un taotao guaja dos lajiña, ya mato guiya y finena ya ilegña: Lajijo, janao fachocho gui fangualuan ubas. 	 "Maar wat denkt u hiervan? Een man had twee zonen. Hij zei tegen de eerste:


Nalibre, O Yuus, y iya Israel gui todo y chinatsagaña. 	 O God, wilt U Israël bevrijden uit alle moeilijkheden?


Ya taegüije ja locue as Santiago yan si Juan, famaguon Sebedeo, ya sija mangachong Simon. Ya ilegña si Jesus as Simon: Chamo maaaño: sa desde pago ufangone jao y taotao. 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, die met Simon samenwerkten, wisten niet wat ze zagen. Jezus zei tegen Simon: "Wees niet bang meer. Van nu af aan zul je een visser van mensen worden."


Ya si Jesus ilegña nu güiya: Dalalag yo; ya polo ya y manmatae ufanjinafot ni y mangaematae. 	 "Nee", antwoordde Jezus. "Ga met Mij mee. Laat de mensen die niet met God leven, hun eigen doden maar begraven."


Ya todo este jumuyong, para umacumple y sinangan y profeta ni y ilegña: 	 Dit klopt met wat de profeet Zacharia had gezegd:


Jago lumie: sa jago umatan y inacacha yan y minattrata, para uchule gui canaemo: yya jago nae mandaña y mamoble: y manaesaena, jago umayuyuda. 	 HERE, U ziet wat zij doen. Elke slechte daad grift zich in Uw geheugen. U weet wat een ellende en verdriet zij veroorzaken. Laat hen dan ook maar boeten, HERE! De arme mensen vertrouwen zich geheel aan U toe. U bent de toevlucht voor wees en weduwe. U staat bekend als Degene die de hulpelozen tegemoet komt en helpt.


Si Jeova mumantiene todo ayo sija y mamodong, yan jajatsa todo ayo y manetecon. 	 De HERE ondersteunt ieder die dreigt te vallen. Ieder die gebukt gaat, helpt Hij overeind.


Ti intingo na todo y jumalom gui pachot, jumajanao para y tiyan, ya mayuyute gui lugat umatog. 	 "Begrijpen jullie dan niet dat alles wat men eet naar de maag gaat en tenslotte in het riool terechtkomt?


Para ujagode y rayñija, ni y cadena sija; yan y manmagasñija ni y goden lulug. 	 Hun koningen zullen zij geboeid gevangen nemen en de vooraanstaanden in ijzeren boeien slaan.


Ya ayo sija na jaane, mumalango, ya matae; ya anae munjayan mafagase, mapolo gui aposento gui san jilo. 	 Zij werd in die tijd ziek en stierf. Nadat men haar gewassen had, werd zij in een kamer op de bovenverdieping gelegd.


Ya anae manmato gui tano manmanlie guafe y pinigan na mapolo esta y güijan gui jiloña, yan pan. 	 Toen zij aan wal stapten, zagen ze vis en brood op een houtskoolvuurtje.


Janae megae na lalo para ufanquinano; yan rana sija para ufanyinilang. 	 Hij stuurde steekvliegen, die hun het leven onmogelijk maakten en kikkers die overal zaten.


Ya ilegña ni otro: Dalalagyo. Ya güiya ilegña; Señot, sottayo naya ya finenana jujanao ya jujafot si tatamo. 	 Jezus nodigde iemand anders uit met Hem mee te gaan. De man wilde wel, maar vroeg of hij eerst zijn vader mocht begraven.


Guinin as Yuus nae infatinas y minatatnga; sa güiyaja ni ugacha papa y contrarionmame. 	 U bent het, o God, U Die ons eerst had verstoten. Wilt U, o God, optrekken met onze legers?


Polo y taotao ya umatuna jao, O Yuus: polo y taotao todo ya umatuna. 	 Dat de volken zich in U zullen verheugen en juichen zullen omdat U elk volk rechtvaardig oordeelt en Uw weg wijst.


Sa y Tata taya jaye jajujusga, lao todo y juisio, janae y Lajiña. 	 De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken.


Enao mina si Jesus ilegña nu güiya: Yaguin ti inlie señat sija, yan y ninamanman sija, ti injenggue. 	 "U zult nooit in Mij geloven als u geen duidelijke bewijzen en wonderen ziet", zuchtte Jezus.


Sa todo y manmanyute jalom, pot y minegaeñijaja; lao güiya pot y minalagoñaja na jayute jalom todo y güinajaña; asta y sustentoña todo. 	 "Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat."


Ya anae esta munjayan y jaanin y ministroña, jumanao para y guimaña. 	 Zacharias bleef in de tempel tot zijn dienst voorbij was en ging toen naar huis terug.


N 28 11 72250 ¶ Ya anae malofan tres meses, manjanaojam gui un batco Alejandrina, ni y estaba gui isla na mannanangga na ufalofan y tiempon manenggeng, na y señatña Castor yan Polux. 	 Drie maanden na de schipbreuk gingen wij aan boord van een ander schip, de 'Tweelingen' uit Alexandrië. Het had in de haven van het eiland overwinterd.


Lao y minagajetto yan y minaasejo usaga guiya güiya: yan pot y naanjo na umanacajulo y canggelonña. 	 Integendeel, Ik zal zijn tegenstanders voor hem vernietigen. Wie hem haten, zullen Mij tegenkomen.


Para todo ufanmanonra ni Lajiña jaf taemanoja jaonra y Tata. Ya y ti umonra y Lajiña, ti jaonra si Tata ni tumago güe. 	 Daarom moet iedereen even veel eer geven aan de Zoon als aan de Vader. Wie de Zoon niet eert, eert ook de Vader niet, Die Hem gestuurd heeft.


Para ujafatinas y inemog gui nasion sija, yan y castigo gui taotao sija; 	 Daarmee kunnen zij wraak nemen op de vreemde volken en ongelovige volken afstraffen.


Ya guajo locue bae jualaba jao yan y guitala: magajet, y minagajetmo, O Yuusso: yyajago nae jucantaye yan y atpa, O jagoja na Santos guiya Israel. 	 Dan zal ik met de harp lofliederen voor U zingen, want U bent trouw, mijn God. Ik zal psalmen voor U zingen bij de citer; voor U, Die de Heilige van Israël bent.


Lao si Herodes yan y sendaluña, madespresia yan mabotlea, yan manaminagago ni lamlam na magago, ya manatalo guato as Pilatos. 	 Tenslotte begonnen Herodes en zijn soldaten Jezus te bespotten en uit te lachen. Ze deden Hem een schitterende koningsmantel om en stuurden Hem naar Pilatus terug.


Unbaba y canaemo, ya unnafannajong todo y minalago y manlâlâlâ na güinaja. 	 Als U Uw hand opendoet, maakt U iedereen gelukkig.


Güiya unafañocho sija locue ni y mas mauleg na trigo: yan y miet ni jumujuyong gui acho anae junajaspog jao. 	 De mensen die niet in de HERE geloven, zouden net doen alsof zij Hem eerden. Er zou aan hun straf geen einde komen.


Ecungog y vos y inagangjo, Ray jo, yan Yuusso: sa jago jutaetaetaye. 	 O HERE, wilt U mijn gebed aanhoren? Luister toch naar mijn smeken.


Sa as Jeova y raeno: ya güiya umagas gui todo nasion. 	 Over de hele wereld zal men de HERE leren kennen en zich tot Hem bekeren. Alle volken zullen voor U buigen.


Nalibre yo gui todo y tinaelayeco, chamoyo pumopolo na jumanamamajlao gui taetiningo. 	 Maar nu wat mijzelf betreft, Here. Wilt U weten wat ik van U verwacht? Ik vertrouw geheel op U.


Ya jatayuyut megae, para chaña yiniyite juyong güije na tano. 	 En hij smeekte: "Jaag ons niet ver weg! Wij willen in deze buurt blijven!"


Ilegña si Felipe: Yaguin unjonggue contodo y corasonmo, siñaja jao. Ya manope ilegña: Jujonggue na si Jesucristo y Lajin Yuus. 	 Filippus antwoordde: "Als u met uw hele hart in Jezus gelooft, is er niets op tegen." Hij zei daarop: "Ik geloof dat Jezus Christus de Zoon van God is."


Ya anae majungog este ni y dies, ninafanlalalo as Santiago yan Juan. 	 Toen de tien andere discipelen hoorden wat Jakobus en Johannes hadden gevraagd, namen zij het hen erg kwalijk.


Güiya umagangyo ya guajo umopegüe: sa jumajame gui chinatsaga; junalibre güe yan juonra güe. 	 Als hij Mij roept, zal Ik hem antwoord geven. Als hij het moeilijk heeft, zal Ik bij hem zijn. Ik zal hem bevrijden en in ere herstellen.


Sa y Lajin taotao, ti mato para umasetbe, na para ufañetbe, ya para ufannae y jaaniña un rescata para unafanlibre megae. 	 Jullie moeten net zo zijn als Ik, want Ik ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor vele mensen."


Ayo nae manmato y disipuluña sija, ya ilegnija nu güiya: Untungo na y Fariseo sija ninafandisgustao anae jajungog este na sinangan? 	 De discipelen gingen naar Hem toe en zeiden: "Weet U dat de Farizeeërs zich hebben geërgerd aan wat U hebt gezegd?"


JUNATAQUILO jao, O Jeova; sa jago unnajatsa yo julo: ya ti unnafanmagof y enimigujo guiya guajo. 	 Een psalm van David. Een speciaal lied voor de inwijding van de tempel.


Taegüe güine; sa esta cajulo, taegüine guinin jasangan. Maela ya inlie y lugat anae guinin umaason y Señot; 	 Ik weet dat u Jezus zoekt, Die gekruisigd is, maar Hij is hier niet meer. Hij is weer levend geworden, zoals Hij had gezegd. Kom maar kijken waar Hij heeft gelegen.


Enao mina junaguaelaye todo y finanagüemo sa tunas pot todo güinaja: ya juchatlie y cada chalan dacon. 	 Daarom geloof ik ook dat al Uw bevelen rechtvaardig zijn; ik haat de leugen.


O Jeova, magajet na guajo tentagomo; guajo y tentagomo, yan y lajin y tentagomo palaoan: jago pumula y magodeco. 	 Werkelijk, HERE, ik ben Uw dienaar, de zoon van Uw dienares. U hebt mij vrij gemaakt.


Naejam inayuda contra y contrario gui chinatsaga; sa taebale y inayudan taotao. 	 Wie brengt mij naar de versterkte vesting? Wie begeleidt mij naar Edom?


Dangculo y minalagña gui satbasionmo: onra yan minagas unpolo gui jiloña. 	 Hij vroeg U te mogen leven; dat stond U hem toe tot in hoge ouderdom.


POLO si Yuus ya ucajulo, polo y enimiguña ya ufanmachalapon: polo ayo sija y chumatlie güe ya ufanmalago gui menaña. 	 Een psalm van David. Een lied voor de koordirigent.


Güiya si Jeova Yuusta: y juisioñasija mangaegue todo gui tano. 	 De HERE is onze God en Hij oordeelt alles op aarde.


Ya anae mato, sumaga gui siuda na mafanaan Nasaret; para ucumple y masanganña pot y profeta sija, na umafanaan taotao Nasaret. 	 Daar gingen zij wonen in het stadje Nazareth. Dat klopte met de woorden van de profeten, die hadden voorspeld dat de Messias 'Nazoreeër' zou worden genoemd.


Chamo pumopolo y minilalag na janom na ufalofan gui jilojo, ni unpolo y tinadong na upañotyo; chamo pumopolo y joyo na ujuchom y pachotña gui jilojo. 	 Trek mij uit dit moeras, voordat ik zink. Red mij van mijn haters en uit dit diepe water.


Guajo iyomoyo, satbayo; sa jualiligao y finanagüemo sija. 	 Ik ben Uw eigendom, bevrijd mij. Ik verlang naar Uw opdrachten.


Polo ya y guima Aaron ilegña pago, na y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Laat dan het nageslacht van Aäron zeggen: Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ya ilegñija entre y dos: Ada ti sinenggue y corasonta gui sumanjalomta mientras jacuentutusejit gui chalan, yan anae jababayejit ni y tinigue? 	 Ze zeiden tegen elkaar: "Weet je nog hoe diep we in ons hart geraakt werden, toen Hij met ons liep te praten en ons een glasheldere uitleg gaf over wat in de Boeken staat?


Ya ilegña nu güiya: Todo y taotao janafofona y mauleg na bino; ya yaguin esta manjaspog, ayo nae y mas manaelaye: lao jago unnanana y mauleg na bino asta pago. 	 Hij zei tegen hem: "Wat een lekkere wijn! Hoe is het mogelijk! Iedereen schenkt eerst de goede wijn en als de mensen genoeg gedronken hebben pas de minder goede. Maar u hebt de beste wijn voor het laatst bewaard."


Ya mato ayo y rumesibe sinco na talento, yan mañuñule talo sinco talento, ya ilegña: Señot, sinco na talento unnaeyo; estagüe talo sinco na junafangana. 	 De man die hij 5000 geldstukken had toevertrouwd, gaf hem er 25:10.000 terug. 'Meneer,' zei hij. 'Ik heb er 5000 bijverdiend.'


Sa este yuje y munjayan matugue: Estagüe na junajanao y taotao y tinagojo gui menan matamo, para ufamauleg y chalanmo gui menamo. 	 Want hij is de man over wie (in het boek van Maleachi) is geschreven. Hij is de heraut, die voor Mij zou uitgaan om mijn komst aan te kondigen.


Jagasja jujajaso y naanmo, O Jeova qui puenge, ya juadadajeja y laymo. 	 Als ik 's nachts wakker lig, denk ik aan Uw grote naam, HERE, en ook dan houd ik mij aan Uw wetten.


Sa jayeja y mangagao, uresibe; ya y manaligao, usoda; ya y manyajo, umababaye. 	 Klop en de deur zal voor u worden opengedaan. Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open.


Ya ayo y fumatinas sija manparejoja yan sija: magajet na jayeja y umangoco güe guiya sija, 	 Degenen die de beelden maakten, zullen eenmaal net zo dood worden als hun maaksels. Zo gaat het ook met ieder die op die beelden vertrouwt.


Sa este sija y jaanin inemog, sa para umacumple todo y güinaja ni y esta manmatugue. 	 Want in die dagen zal God Zijn oordeel voltrekken. De woorden van de profeten zullen dan in vervulling gaan.


Ya ilegña si Pedro nu güiya: Eneas, si Jesucristo unninajomlo: cajulo ya unfamauleg y camamo. Ya enseguidas cajulo. 	 Petrus zei tegen hem: "Jezus Christus geneest u, Aeneas. Kom uit uw bed en maak het zelf op."


N 20 20 31290 ¶ Ayo nae manmato guiya güiya y nanan y famaguon Sebedeo, yan y famaguonña, ya maadora güe, ya manmangagagao ni un güinaja. 	 De moeder van Jakobus en Johannes kwam met haar twee zonen naar Jezus toe. Zij boog zich voor Hem neer om Hem iets te vragen.


Ya ilegña nu guajo: Janao; sa guajo tumagojao chago desde este para y Gentiles. 	 De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken."


Pot este jutungo, na unmagof guiya guajo, sa y enemigujo ti ujagana yo. 	 HERE, wilt U mij genade schenken en mij beter maken? Dan zal ik het hun vergelden!


Juagang jao O Jeova; ilegco: Jago guinegüeco yan y patteco gui tano y manlalâlâ. 	 Ik kijk naar rechts en zie uit naar hulp, maar geen mens kijkt naar mij om. Ik heb geen plek om weg te schuilen en niemand vraagt hoe het met mij gaat.


N 23 13 32480 ¶ Lao ay ay para jamyo escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa injichom y raenon langet gui menan y taotao sija; ya ni jamyo ti manjalom, ni y para ufanjalom ti inpelo na ufanjalom. 	 Maar pas op, godsdienstleraars en Farizeeërs! Huichelaars! Want u belet mensen het Koninkrijk van de hemelen in te gaan. En zelf gaat u er ook niet in! De mensen die er in willen gaan, worden door u tegengehouden.


Ya ilegña nu sija; Janao fanmalag todo y tano, ya predica y ibangelio todo y ninajuyong sija. 	 "Trek de wereld in", zei Hij tegen hen,


Sa guinin ilegñija: Maela, ya nije tautut sija ni y guinin y nasion; para y naan Israel munga majaso mas. 	 Zij beramen aanslagen tegen Uw volk en overleggen hoe zij Uw volgelingen kunnen aanvallen.


Güiya unafanlibre y antiñija guinin y chiniguit yan y finijom: yan ugagaebale y jâgâñija gui menan atadogña. 	 Elke vorm van onderdrukking en geweld zal hij voor hen wegnemen. Zij zullen kostbaar zijn in zijn ogen.


Ya anae manmato Sesarea, manae y magalaje ni y catta, ya mapoloja locue si Pablo gui menaña. 	 Toen de ruiters in Caesarea aankwamen, overhandigden zij de brief aan de gouverneur en brachten ook Paulus bij hem.


Ya ilegñija: Janesesita y Señot. 	 "De Here heeft hem nodig", antwoordden de discipelen.


Ylegñija y palo: Este na sinagan ti sija iyon y biju: Ada siña y biju ubaba y atadog y manbachet? 	 Anderen waren het daar niet mee eens en zeiden: "Dit zijn geen woorden van iemand die in de macht van een boze geest is. Een boze geest kan niemand van blindheid genezen!"


N 12 41 40310 ¶ Ya anae matachong si Jesus gui menan y cajon ni y para y ninae; megae na taotao manmato, ya manmanyute jalom salape gui cajon; ya y megae na manrico sija, megae yiniteñija jalom. 	 Hij ging bij één van de collectekisten in de tempel zitten en zag hoe de mensen er geld ingooiden. Er waren nogal wat rijken die er veel in deden.


N 9 36 65670 ¶ Ya guaja un disipulo guiya Joppe, na y naanña Tabita: na comequeilegña Dorcas; este na palaoan bula manmauleg na chocho, yan limosna sija ni y finatinasña. 	 In de stad Joppe woonde een volgelinge van Jezus, die Tabitha heette (in het Grieks Dorcas). Deze vrouw deed heel veel goeds, in het bijzonder voor de armen.


Ya mansesetmon, ilegña: Ufato gui tateco uno na masgaeninasiña qui guajo, y coreas y sapatosña, ti digno yo nu jutecon ya jupula. 	 "Het duurt niet lang meer", riep hij, "en dan komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Vergeleken bij Hem ben ik niets. Ik ben niet eens waard Zijn schoenen los te maken.


Ya sija ninagos fanmanmanman, ya ilegñija nu güiya: Ayo nae, jaye siña satbo? 	 De discipelen wisten niet meer wat zij ervan moesten denken. "Maar wie kan er dan ooit gered worden?" vroegen zij.


Na umasusede gui uttimo jaane sija, ilegña si Yuus, juchuda y Espiritujo gui jilo todo y catne; ya y famaguonmiyo lalaje yan famaguonmiyo famalaoan ufanmanprofetisa, ya patgonmiyo lalaje ujalie y liniiñija, ya y manbijo sija guiya jamyo, ufanmangüife ni y güinife sija; 	 'God zal aan het einde van de tijd Zijn Geest over alle mensen uitstorten. Uw zonen en dochters zullen Gods woorden spreken. Jonge mannen zullen visioenen zien en oude mannen bijzondere dromen hebben.


Sa taegüijeja y lamlam, yan mañila gui un lugat gui papa y langet, ya inina y otro banda gui papa y langet; taegüineja locue y Lajin taotao, gui jaaniña. 	 Maar ga niet kijken. Loop niemand achterna. Want als Ik terugkom, zal er geen enkele twijfel over bestaan. Het zal zo duidelijk zijn als de bliksem die door de lucht schiet.


Sa sija lumachae si Jacob, yan jayulang y sagañija. 	 Die hebben Uw volk onder de voet gelopen en Jeruzalem verwoest.


Ya y linajyan taotao manmato jijot, ya jatutujon manmangaogao na ufatinas taegüije y guinen jafatinas guiya sija, 	 Een grote groep mensen drong op Pilatus aan en vroeg hem een gevangene vrij te laten.


Ya mañocho todos, ya manjaspog; ya anae majoca y pedaso sija na maipe ni y sebbla; bula siete na canastra. 	 Ieder at tot hij genoeg had.


Ya y sargento sija jasangane y manmagas ni este na sinangan: ya ninafanmaañao anae jajungog na taotao Roma sija. 	 De dienaren brachten dit over aan de rechters en die schrokken toen zij hoorden dat Paulus en Silas Romeinen waren.


Sa guajayo sinco mañelujo lalaje; para usangane sija testimonio; ni noseaja ufanmamaela locue güine gui sinapet na lugat. 	 want ik heb vijf broers. Laat hij hen ernstig waarschuwen voor de pijn en ellende hier. Want ik zou het verschrikkelijk vinden als zij ook hier moesten komen.'


Lao guseña malofan y langet yan y tano, qui na un pidasito gui lay ufatta. 	 Betekent dit nu dat de wet van Mozes niet meer geldig is? Helemaal niet! Want nog eerder zullen de hemel en de aarde verdwijnen, dan dat één letter uit de wet zou vervallen.


Jago jagasja munabasta y minalagña, yan unyute y tronuña papa gui jilo oda. 	 Ook zijn zwaard gaf hem geen overwinning en hij moest zich in de oorlogen gewonnen geven.


Ya anae munjayan este, y palo locue gui isla ni y guaja chetnotñija, manmato ya uninafanjomlo. 	 Toen dit nieuws bekend werd, kwamen overal van het eiland zieken naar ons toe, die werden genezen.


y enemigujo jasangan y taelaye contra guajo ilegñija: Ngaean umatae, ya ufalingo y naanña? 	 Ik zei: "HERE, geef mij Uw genade. Genees mij, want ik ben U niet gehoorzaam geweest.


Lao jamyo ilegmiyo: Jayeja y umalog ni tataña, pat si nanaña: Y ninae para si Yuus, ayo na probechonmiyo guiya guajo; 	 Wie zijn ouders slecht behandelt, moet sterven.' Maar u zegt: 'Het is niet nodig uw ouders te ondersteunen, als u zegt dat het geld waarmee u hen zou kunnen helpen voor God is.'


Ya manmanope todo y taotao sija ilegñija: Y jâgâña usaga guiya jame, yan y famaguonmame. 	 De mensen schreeuwden: "Laat de straf voor Zijn bloed maar op ons en onze kinderen neerkomen."


Enao mina bae jucastiga ya jusotta. 	 Ik zal Hem zweepslagen laten geven en daarna in vrijheid stellen."


Ya manae guimenña, bino manadaña yan mira, lao ti jaresibe. 	 Daar kreeg Hij wijn met bittere kruiden om de pijn te verzachten, maar Hij weigerde die.


Ya ilegña nu sija: Jayeja y yumute y asaguaña, ya umasagua yan otro, jafatinas y adulterio contra y palaoan. 	 Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel.


Lao y manmanso ujaereda y tano: ya ufanmagof maesa sija ni megae na pas. 	 Maar wie nederig van hart is, zal in het land mogen wonen en genieten van een onuitsprekelijke vrede.


Ya anae majungog, ninafansenmagof, ya mapromete manae güe salape. Ya jaaliligao jaftaemano para uinentrega. 	 Toen zij dat hoorden, waren ze blij verrast en beloofden hem geld. Judas wachtte zijn kans af om Jezus te verraden.


Todo y canggelon y manaelaye locue bae juutot: lao y canggelon y manunas umanafangajulo. 	 Maar ik? Ik wil alles wat ik over God weet, bekendmaken. Ik wil lofliederen zingen voor de God van Jakob.


Ya todos ninafanman nu y minagas Yuus, lao mientras manmamanman todos pot todo estesija ni y jafatinas, ilegña ni disipuluña; 	 Bij het zien van de macht van God werden de mensen met ontzag vervuld. Terwijl iedereen nog een en al verbazing was over alles wat Hij deed, zei Jezus tegen Zijn discipelen:


Ya un tinancho na jaane, minagago si Herodes ni y magagon ray, ya matachong gui tronuña, ya jacuentuse sija un sinangan. 	 Op een daarvoor vastgestelde dag trok Herodes zijn koninklijke mantel aan, ging op zijn troon zitten en sprak hen toe. Zij juichten hem toe:


Lao palo guiya sija ilegñija: Ti siña este na ubaba y atadog y bachet, fatinas ni este ti umatae? 	 Maar enkelen van hen merkten schamper op: "Hij had er toch wel voor kunnen zorgen dat Lazarus niet gestorven was! Hij heeft toch ook iemand van blindheid genezen?"


Nu y lajin Matat nu y lajin Levi, nu y lajin Metqui, nu y lajin Jané, nu y lajin José, 	 De vader van Jozef was Eli; de vader van Eli was Matthat; de vader van Matthat was Levi; de vader van Levi was Melchi; de vader van Melchi was Jannai; de vader van Jannai was Jozef;


Canta y minagof gui naanña: namalag y tininaña. 	 Zing psalmen over de grote heerlijkheid van Zijn naam. Breng Hem de eer en de lof toe.


Mapos yo taegüije y anineng yaguin malofan: matafye yo julo yan papa taegüije y apacha. 	 Als een langer wordende schaduw zal ik straks verdwijnen; ik word weggeschud alsof ik een lastige sprinkhaan ben.


Lao fannaetnon güinaja para jamyo gui langet, mano nae ni y poliya ni y lamas ti uyinamag, ya ni y saque sija ti uyulang yan ti uchule. 	 U kunt beter kostbaarheden in de hemel verzamelen.


YA anae mato y jaanen y Pentecostes, estaba todos na mandadaña gui un sagayan. 	 Op de Pinksterdag waren zij allemaal bij elkaar gekomen.


Ya ilegña: Taya uno Señot. Ya ilegña si Jesus: Guajo locue ti jusentensia jao: janao ya chamo unisao talo. 	 "Nee, Here", antwoordde zij. "Wel", zei Jezus, "Ik veroordeel u ook niet. Ga maar en doe vanaf nu geen slechte dingen meer."


Güiya munamautut y espiriton y prinsipe sija: sa güiya y namaañao para y ray sija gui tano. 	 Doe Uw geloften aan de HERE, uw God. Kom ze ook na. Iedereen moet Hem offers en gaven brengen, want Hij is beroemd en gevreesd.


Yaguin ayo na jaane sija ti manafangadada, ni un catne usiña ninalibre; lao pot y manmaayig, ayo sija na jaane umanafangadada. 	 Als die tijd niet wordt ingekort, zal iedereen omkomen. Maar die tijd zal worden ingekort terwille van hen die bij God horen.


Janae y espada ni y taotaoña: yan ninabubo ni y erensiaña. 	 Zijn volk kwam terecht in oorlogen; Hij was boos op Zijn volk.


Jeova, jafa y taotao na unatituye y tiningoña? pat y lajin taotao na uncuecuenta güe? 	 HERE, hoe is het mogelijk dat U zelfs naar kleine mensen omziet? Waarom zijn zij U zoveel waard?


Ti güiya si Yuus y manmatae, na si Yuus y manlâlâlâ; enaomina ninafangoslache jamyo. 	 Hij is een God van levende mensen en niet van dode. Uw mening is dus helemaal fout."


YUTTIMO na ora y sabalo, gui egaan anae mumanánaná y finénana na jaane gui semana, mato si Maria Magdalena yan y otro Maria, para ujalie y naftan. 	 Op de dag na de sabbat gingen Maria van Magdala en de andere Maria voor dag en dauw naar het graf.


YA estaba güije un taotao guiya Sesarea na y naanña si Cornelio, ya senturion y inetnon sendalo na mafanaan, inetnon Italiano. 	 In Caesarea woonde Cornelius, de commandant van het zogenaamde Italiaanse regiment.


Todo sija y jusangane jamyo gui jemjom, sanganñaejon gui manana: ya todo sija y injingog gui talanga, sanganñaejon desde y jilo guma. 	 Wat Ik nu in het donker zeg, vertel dat rond zodra het licht wordt. Wat Ik je in het oor fluister, schreeuw het van de daken!


Y sanlago yan y sanjaya, jago fumatinas sija: Tabor yan Hermon manmagof ni y naanmo. 	 De hemel is van U en ook de aarde behoort U toe. U hebt de wereld en alles wat erop leeft, geschapen.


SENMAGAJET si Yuus na mauleg para Israel, ni ayo sija y mangasgas na corason. 	 Een psalm van Asaf. God is zeker goed voor Zijn volk Israël; Hij is goed voor alle mensen die een zuiver hart bezitten.


Inalululayo, ya ti sumagayo, para juadaje y tinagomo sija. 	 Zonder aarzelen haast ik mij te doen wat U voorschrijft.


Enseguidas y famaña manamamta todo gui tano oriyan Galilea. 	 Dit nieuws ging als een lopend vuurtje door heel Galilea.


Y magaguña si Juan y pilon cameyo yan y godeña cuero na jachaflileg gui senturaña, ya y naña y apacha sija yan y miet jalom tano. 	 Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen.


Ya manjame locue yan palo disipulon Sesarea, ya manmangongone un Mnason iya Chipre, y bijo na disipulo ya infanjame mañaga. 	 Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen.


Anae estaba manjijitaja cada jaane gui templo, taya nae inestira y canaenmiyo contra guajo: lao este oranmiyo, yan y ninasiñan jinemjom. 	 Had u Mij niet in de tempel kunnen oppakken? Daar was Ik elke dag. Maar dit is uw moment. De kans van de duivelse macht."


Y atadogjo ninalachae pot y pinitijo: ya juagangjajao, O Jeova, cada jaane, jujuto juyong y canaejo guiya jago. 	 U hebt ervoor gezorgd dat mijn kennissen mij niet meer willen zien en van mij gruwen. Ik zie geen uitweg meer.


Patseno, sotta este y mangaegue güine ya ujasangan, yaguin manmañoda taelaye na finatinas guiya guajo, mientras tumotojgueyo gui menan y inetnon, 	 Maar wat deze mensen hier betreft: Laten zij eens vertellen wat voor schuld zij in mij hebben gevonden, toen ik voor de Hoge Raad terechtstond, behalve dan dat ik daar heb geroepen:


Sa iya güiya nae utafanlâlâ yan utafangalamten, yan utafanguaja sustansiata; taegüije y palo gui poetan miyo, ilegñija: Sa jita locue y rasaña. 	 Toch is God niet ver bij ons vandaan, want in Hem leven, bewegen en zijn wij. Eén van uw dichters heeft het zo gezegd: 'Wij zijn uit Hem voortgekomen.'


(Taegüijija na jasasangan gui pachot y mañantos na profetaña, ni esta gaegue guinin tutujonña y tano), 	 zoals Hij lang geleden door Zijn heilige profeten had beloofd.


Y inagang Jeova yumuyulang y trongcon y sedrosija: magajet na jayulang si Jeova y trongcon sedrosija y Líbano. 	 De stem van de HERE laat de cederbomen breken, zelfs de ceders van de Libanon.


Y sinantos yan y tinunas gui menaña todo y jaanita. 	 Wij mogen bij Hem horen en doen wat Hij zegt, heel ons leven lang.


Anae jacone mapos y todo iyoña sija, güiya jumanao gui sanmenañija: ya quinilo sija madalalag güe, sa matungo y inagangña. 	 Als alle schapen buiten zijn, loopt hij voor ze uit. Zij volgen hem omdat zij zijn stem kennen.


Ya masondalea, ya masoda biente brasa; ya anae manjanao didide mona, masondalea talo, ya masoda quinse brasa. 	 Ze gooiden het dieplood uit en peilden 37 meter. Even later deden ze dat nog eens: 28 meter!


Ayo nae y tiempo para ufamauleg y pascua: jijot y ora gui las saes. Entonses ilegña ni y Judio sija: Estagüe y Raymiyo! 	 Het was twaalf uur 's middags. Die avond zou de sabbat van de Paasweek beginnen. "Hier is jullie koning", zei Pilatus tegen de Joden.


Ya anae esta manungo talo si Pedro, ilegña: Pago nae jutungo na magajet na y Señot jatago y angjetna, na unalibreyo gui canae Herodes, yan todo y ninanggan y taotao y Judios. 	 Daardoor kwam Petrus tot zichzelf. "Het is dus toch echt!" zei hij. "Nu weet ik dat God Zijn engel heeft gestuurd om mij uit de handen van Herodes te redden en mij te beschermen tegen de Joden."


N 2 13 35900 ¶ Ya jumanao talo gui oriyan tase, ya todo y linajyan taotao manmato guiya güiya, ya jafanagüe sija. 	 Jezus ging weer naar het meer. De mensen liepen met Hem mee en luisterden naar wat Hij te zeggen had.


Ya y tentago un senturion ni y guefyaña, estaba malango, ya esta para umatae. 	 Een kapitein van het Romeinse leger had een knecht die veel voor hem betekende. Die knecht was ernstig ziek geworden en lag op sterven.


Este sija manjanao finena, ya janananggajam Troas, 	 Deze mannen reisden ons vooruit naar Troas en bleven daar op ons wachten.


Manope y taotao ya ilegña nu sija: Jafa na namanman este, ya ti intingo jamyo taotao mano; ya güiya bumaba y atadogco! 	 De man zei: "Ik vind het maar vreemd dat u niet weet waar Hij vandaan komt. Hij heeft nog wel mijn ogen genezen!


Mañelo lalaje, fumaguon y rasan Abraham, yan jayeja guiya jamyo y maañao as Yuus, sa para jamyo na matago y sinangan este na satbasion. 	 Mannen broeders, afstammelingen van Abraham en u die ontzag voor God hebt: Wij hebben het nieuws ontvangen dat er redding is door Jezus Christus.


Si Jeova dangculo guiya Sion: yan güiya mas taquilo gui jilo todo y taotao. 	 De HERE woont in Jeruzalem. Hij is hoog verheven boven alle volken.


Mañocho, yan manguimen, yan manasagua, yan manafanasagua, asta ayo na jaane anae jumalom si Noe gui atca, ya mato y dilubio ya manyinilang sija todo. 	 Die aten en dronken en trouwden. Alles ging z'n gewone gang tot op de dag dat Noach in de ark stapte en de grote overstroming de aarde teisterde. Iedereen kwam daarbij om het leven, behalve de mensen die in de ark waren.


Ya uno guiya sija ni y tumotojgue gui oriya, jalagnos y espadaña, ya jataga y tentago y magas mamale, ya jautut talangaña. 	 Maar één van Zijn discipelen trok een zwaard, haalde uit en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Sa y tano güiyaja manogcha, finena jagon, enseguidas y espiga, despues y grano bula gui espiga. 	 Het groeide vanzelf zonder dat de boer er iets aan deed. Eerst kwamen er jonge halmpjes uit de grond. Later kregen ze aren. Tenslotte kwamen er dikke, volle graankorrels in de aren.


Magajet, na todo y mumananggajao ti ufanmamajlao: sija ufanmamajlao ni y chumogüe dinague sin jafa. 	 Niemand, die in God gelooft en op Hem vertrouwt, zal in Hem teleurgesteld worden. Maar zij die de onschuldigen kwaad doen, zullen de nederlaag lijden.


Lao y Señot ilegña nu güiya: Janao unjanao; sa güiya y inayeg na nayan guiya guajo, para uchule y naanjo gui menan y Gentiles, yan y ray sija, yan y famaguon Israel: 	 Maar de Here zei tegen hem: "U moet gaan, Ananias! Ik heb besloten die man te gebruiken. Ik heb hem uitgekozen om Mij bekend te maken aan andere volken en hun koningen en ook aan het volk van Israël.


Achogaja anae lalâlâ, dichoso y antiña; sa matutunajao ni y taotao sija, yanguin unfamauleg mamaesajao. 	 Wanneer hij sterft kan hij niets meenemen en zijn bezit kan hem niet volgen.


Ya ti jajulat sumoda jafa ujachogüe: sa todo y taotao gumeguesecungog güe. 	 Maar zij wisten niet hoe. Want het volk hing aan Zijn lippen.


Ya mañasaga güije guiya Jerusalem, Judio sija, na mandeboto na taotao, guinen todo y nasion ni y mangaegue gui papa y langet. 	 In die dagen waren er in Jeruzalem vele gelovige Joden uit alle landen van de wereld.


Sa mato si Juan Bautista ni uchocho pan ni uguimen bino, ya ilelegmiyo: Guaja anitiña. 	 Want Johannes de Doper leefde uiterst sober. Hij at geen brood en dronk geen druppel wijn. En u zei: 'Hij heeft een boze geest.'


Ya jadingo y linajyan taotao, ya macone güe mañija, anae gaegue güe sui jalom batco. Ya guaja locue palo diquique na batco mañisija. 	 Zij lieten de mensen achter, stapten bij Jezus in de boot en staken van wal. Er gingen nog enkele boten met hen mee.


Ya manope güi ilegña: Ti mauleg na tachule y pan y famaguon ya tayute y galago sija. 	 "Het is niet goed het brood van de kinderen af te nemen en aan de honden te geven", zei Hij.


Ya anae jajaso este na güinaja, mato gui guima Maria nanan Juan, ni y apiyiduña Marcos; anae megae mandadaña ya manmananayuyut. 	 Hij dacht even goed na en ging toen naar het huis van Maria, de moeder van Johannes Markus. Daar waren veel christenen bijeen om te bidden.


Sija japolo ni y señatña guiya sija, yan ninamanman gui tano Cam. 	 Zij deden voor de ogen van het volk Egypte de wonderen die Hij hun had voorzegd.


Ya ayonae ti jumamajlao, yanguin esta jurespeta todo y tinagomo. 	 Dan zou ik mij nooit hoeven schamen als ik Uw wet las.


Desde y uttimon y tano juagang jao, anae taeninasiña y corasonjo: chalaneyo asta y acho ni y mas taquilo qui guajo. 	 Hoort U mijn smeken wel, o God? Luister toch naar mijn gebed.


Ya mientras jasasangan este, mato un mapagajes ya mantinampe; ya ninafanguefmaañao anae manjalom gui mapagajes. 	 Maar hij was nog niet uitgesproken of er vormde zich een wolk boven hen. Zij werden vreselijk bang toen zij zagen dat de mannen in de wolk werden opgenomen.


Todo y lumiiyo manatchatgue pot guajo mamuyuyueyo ya jayeyengyong y ilonñija. 	 Maar ik lijk meer op een worm dan op een man; de massa bespot mij en het volk kijkt verachtelijk op mij neer.


Ya janalibrejit gui coutrariuta: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij heeft ons bevrijd van onze vijanden. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Manalo guato cada uno gui guimañija. 	 De discussie werd gesloten en iedereen ging naar huis.


Asta ngaen nae intigong contra unoja taotao? todos jamyo infanmapuno; taegüije y padet ni y cumba, yan taegüije y matomba na colat. 	 Hij is werkelijk mijn rots en mijn bevrijder; Hij is als een burcht voor mij; niets krijgt mij uit mijn evenwicht.


Taftafñayo qui y egaan ya umagangyo: junangga guiya jago. 	 Nog voor de zon opkomt, roep ik U te hulp. Ik verwacht een woord van U.


Estagüe na jusangane jamyo antes. 	 Wees dus op je hoede. Ik heb je gewaarschuwd.


O Yuusso, juagang gui jaane ya ti unope: ya gui puenge lao jusoda y descanso. 	 O God, mijn God, waarom hebt U mij alleen gelaten? Ik schreeuw om uitkomst, maar die is ver van mij. Ik huil om hulp.


Junae jao grasias: sa gosnamaañao yan gosnamanman y mafatinasso: mannamanman y chechomo; ya y antijo jagostungo este. 	 Ik prijs U, omdat U mij zo prachtig hebt gemaakt. Alles wat U doet, is wonderbaarlijk. Alles in mij getuigt daarvan.


Pago jaso este, jamyo ni y manmalefa as Yuus; na noseaja jusisi jamyo ya jufapidasos, ya taya unalibre. 	 Ongelovige, die God vergeet, laat het bovenstaande maar eens goed tot u doordringen, opdat Ik u niet vernietig want niemand kan u dan nog redden.


Ya ilegña nu güiya: Janao fagase jao gui estanque Siloe (Ya cumequeilegña, tinago). Enao mina maposgüe ya fagase güe, ya anae tumalo guato este manlie. 	 "Ga u wassen in de vijver van Siloam." De man ging er heen en waste zich. Toen hij terugkwam, kon hij zien.


Sa y inigo y guimamo cumanoyo: ya y linalatdeñija y ayo sija nii lumalatde jao manbasnag guiya guajo. 	 Mijn vrienden kennen mij niet meer en mijn broers herkennen mij niet.


Ya ilegña nu güiya: Jafa matugue gui tinago? jafa untataetae? 	 Jezus vroeg: "Wat zegt de wet van Mozes daarover?"


Anae malie y estreyas, gosdangculo minagofñija. 	 De ster ging voor hen uit en bleef stilstaan boven het huis waar het kind woonde.


Güiya si Jesus Nasareno; jaftaemano si Yuus japalae ni y Espiritu Santo yan y ninasiña: ya jumajanao ya jafatitinas y mauleg, yan janafanjomlo todo ayo sija y manchinichiguet ni y anite; sa sumisija yan Yuus. 	 U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem.


Yaguin guaja gaetalanga para ufanjungog, güiya uecungog. 	 Onthoud dat goed!


Enao mina anae jajungog este, y Señot ninabubo: ya umasonggue y guafe contra as Jacob, yan y linalalo locue cajulo contra Israel; 	 Toen de HERE dit hoorde, werd Hij zeer verontwaardigd. Hij ontbrandde in woede tegen de Israëlieten.


Ya anae magmata y atcaede, ya jalie na mababa y pettan y calaboso, jalagnos y espadaña ya malago na upuno maesa güe, sa pineloña na manmalago y preso sija. 	 De cipier schrok wakker. Toen hij alle deuren van de gevangenis zag openstaan, trok hij zijn zwaard om zelfmoord te plegen, want hij dacht dat de gevangenen ontsnapt waren.


Ilegña: Janao fanmalag este sija na taotao, ya inalog, Inecungog, ya injingog, ya ti incomprende; ya y inquelie, inlie, ya ti intingo. 	 'Ga naar het Joodse volk', zei hij, 'en zeg: Jullie horen wel, maar verstaan het niet.


Ya matancho dos, si José ni y mafanaan Barsabas ni y apiyiduña Justo, yan si Matias. 	 Zij stelden twee mannen voor: Jozef (die ook wel Barsabbas of Justus werd genoemd) en Matthias.


N 23 34 32690 ¶ Enaomina estagüeyo na junae jamyo profeta sija, yan manmalate yan escribasija; ya palo guiya sija inpino ya inatane gui quiluus; ya y palo guiya sija, inpanag gui sinagoganmiyo, ya inpetsigue sija guinin siuda asta siuda; 	 Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen.


YYAJAGO, O Jeova, nae jujatsa y antijo. 	 Een lied van David. Mijn hele wezen is op U gericht, HERE!


Ya bae jupolo y canaeña locue gui jalom tase, yan y agapa na canaeña gui jalom sadog. 	 Maar al mijn trouw en goedheid en liefde zijn voor hem. Dank zij Mij bekleedt hij een hoge positie.


SI Jeova jagobiebietna mabeste güe ni y ninasifia; si Jeova numabeste güe, ni y minetgot dinidog güe: y tano locue ninafitme ya ti siña manacalamten. 	 De HERE is de grote Koning; Hij is bekleed met koninklijke waardigheid. Zijn gordel is kracht. De wereld kan niet wankelen als God haar beschermt.


Sa jayeja y malago munalibre y linâlâña, ufinalingaeguan; ya jayeja y finalingaeguan ni y linâlâña pot guajo, güiya usoda. 	 Want wie zijn leven voor zichzelf houdt, zal het verliezen.


Ya manmanope na ti jatungo guine mano. 	 Tenslotte zeiden ze dat ze het niet wisten.


N 4 26 36660 ¶ Ya ilegña: Taegüine y raenon Yuus, yaguin un taotao manyute semiya gui jalom oda; 	 Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide.


Y minaaseco yan y guimegüeco y iyoco tore na taquilo, yan y munalibreyo; y patangjo, yan y anae juangocoyo; ni y pumolo y taotaojo gui papajo. 	 God betoont mij Zijn goedheid en liefde. Hij beschermt mij. Hij bevrijdt mij en geeft mij een schuilplaats. Achter Hem kan ik schuilen. Hij laat mij volken overwinnen.


Jamyo infanaan yo Maestro yan Señot: ya y sinanganmiyo mauleg; sa guajo yo. 	 "Begrijpen jullie wat Ik gedaan heb?" vroeg Hij. "Jullie noemen mij Meester en Here. En dat is juist, want dat ben Ik ook.


Y caretan Yuus y viente mil, junggan, miyares yan miyares ya si Jeova gui entaloñija taegüije iya Sinae, iya santos na sagaña. 	 Waarom kijken jullie, toppen van Basan, zo jaloers naar de berg die God uitkoos om er te wonen? Luister, de HERE zal daar voor eeuwig blijven wonen.


Y binaban y sinanganmo numae manana: jananae tinagoña y manaetiningo. 	 Door te luisteren naar Uw woord, komt er licht en duidelijkheid in mijn leven. Zelfs onverstandige mensen ontwikkelen inzicht.


Laguse ya unayudayo, O Jeova y satbasionjo. 	 Laat mij niet in de steek, HERE! Och, mijn God, blijf niet zo ver van mij afstaan!


Polo jao y taelaye na taotao guiya güiya: ya polo un contrario ya utojgue gui agapa na canaeña. 	 Stel een ongelovige rechter over mijn tegenstander aan en laat de aanklager naast hem staan.


NAE y ray ni juisiomo, O Yuus, yan y tininasmo gui lajin y ray. 	 Een psalm van Salomo. O God, doe recht aan de koning en toon Uw rechtvaardigheid aan zijn zoon.


Ayo nae ilegña ni y ayo na taotao: Juto y canaemo; ya jajuto ya finamauleg talo parejo yan y otro. 	 En Hij zei tegen de man: "Steek uw arm uit." De man deed het en zijn verschrompelde hand werd op datzelfde moment genezen. Toen had hij twee gezonde handen.


Sa ayo nae mangajulo y tribosija, magajet na y tribon y Jeova, pot y testimonio guiya Israel, para ujanae grasias y naan Jeova. 	 waar de stammen van het volk naar toe gaan. Alle stammen die bij de HERE horen. Het is een voorschrift voor het volk de HERE te prijzen.


N 20 19 62010 ¶ Ya anae esta pupuenge, güije mismo na jaane, y finenana gui semana, ya y petta manmajujuchom, güije nae mangaegue y disipulo sija manetnon sa manmaañao ni Judio sija, mato si Jesus, ya tumojgue güe gui talo ya ilegña nu sija: Pas ugaegue guiya jamyo. 	 's Avonds zaten de discipelen bij elkaar. Zij hadden de deur op slot gedaan, omdat zij bang waren voor de Joden. Ineens was Jezus bij hen. "Vrede", zei Hij.


Juchatlie ayo sija y numanangga y taebale na dinague: lao guajo si Jeova juangongoco. 	 Mijn hele wezen leg ik in Uw handen, want U zult mij zeker bevrijden, HERE, mijn trouwe God.


Sa si Jeova jajungog y mannesesitao ya ti jachatlie y prenesuña sija. 	 Zij die zich dankbaar aan God onderwerpen, zullen het zien en zich erover verheugen. U, die God zoekt, zult er nieuwe moed uit putten.


Sa ti matutungo trabia y tinigue, na janesesita na güiya ucajulo guine entalo manmatae. 	 Want zij wisten nog niet dat er geschreven stond dat Hij uit de dood zou terugkomen.


Ya ilegña si Jesus nu sija: Jufafaesen jamyo uno. Tunas gui sabado na umafatinas y mauleg pat y taelaye? numalibre linâlâ pat mamuno? 	 Jezus zei tegen de Farizeeërs en de godsdienstleraars: "Ik heb een vraag: Wat moet men op de sabbat doen? Goed of slecht? Moet men een leven redden of het verloren laten gaan?"


Taegüijija petsigue sija ni y pagyomo, yan nafanmaañao sija ni y dangculon pinagyomo. 	 Zoals het vuur een bos verbrandt en de vlammen de bergen roodgloeiend maken,


Ya julibre jumanao; sa jagasja jualigao y finanagüemo sija. 	 Dan ga ik mijn weg onbevangen en zonder belemmering, omdat ik mij richt naar Uw woord.


Jusangane jamyo talo, na yaguin dos guiya jamyo inguaja un corason gui jilo tano, pot jafa na güinaja ni ingagao; umafatinas para sija, pot y Tatajo na gaegue gui langet. 	 Dit moet u vooral weten: Als twee van u het hier op aarde eens zijn over iets wat u mijn hemelse Vader vraagt, zal Hij het voor u doen.


Ya, estagüe, uno gui mangachong si Jesus, jajuto y canaeña, ya jalagnos y espadaña, y janalamen uno gui tentago y prinsipen y mamale sija, janajanao un talanga. 	 Een van Jezus' discipelen trok een zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Ya enseguidas mababa y pachotña, ya mapula y jilaña, ya cumuentos, jabendise si Yuus. 	 Tot ieders verbazing schreef hij: 'Zijn naam is Johannes'. Op hetzelfde moment kon hij weer spreken en begon hij God te prijzen.


Ya todo sija ninafanmanman, pot este manafaesen entre sija, ilegñija: Jafa este? Jafa na nuebo finanagüe este! yan ninasiña jatago y manáplacha na espiritu, ya maosgueja güe? 	 De mensen keken hun ogen uit en begonnen opgewonden te praten. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord. Hier staat gezag achter! Deze Jezus zegt tegen de boze geesten dat zij moeten gaan en ze gaan nog ook!"


Lao este na testimonioñija, locue ti manparejo. 	 Maar ook deze verhalen klopten niet.


N 20 7 69480 ¶ Ya y finenana na jaane gui semana, anae mandaña y disipulo para umaipe y pan, si Pablo japredica guiya sija, sa esta güe listo para ujanao gui inagpaña: ya sisigueja di manpredica asta y tatalopuenge. 	 Toen wij 's zondags bijeen waren voor de maaltijd van de Here, sprak Paulus de christenen toe. Omdat hij de volgende morgen wilde vertrekken, ging hij door tot middernacht.


Sa ti jajonggue si Yuus, yan ti jaangoco sija gui satbasionña. 	 Want zij geloofden niet in Hem en vertrouwden niet op Zijn hulp.


Lao jago, yaguin manaetaejao, jalom gui aposentomo, ya juchum y pettamo, ya taetaye y tatamo ni y gaegue gui secreto; sa y tatamo ni y jalilie gui secreto, güiya umapase jao gui publico. 	 Zij hebben hun beloning al. Als u bidt, moet u dat ergens doen waar u helemaal alleen bent. Doe de deur achter u dicht en bid in het geheim tot uw Vader. En uw Vader, Die al uw geheimen kent, zal u belonen.


Ya maplanta para taejinecog taegüije y pilan, ya taegüije y gosmagajet na testigo gui langet. Sila. 	 Zijn nageslacht zal altijd voortleven en zijn troon is onwankelbaar, net als de zon.


LEBLON y rasan Jesucristo lajin David, lajin Abraham. 	 Abraham en David waren de belangrijkste voorouders van Jezus.


Ya manope si Jesus ilegña nu sija: Ada manmato jamyo calang contra y saque, na manmañuñule jamyo espada, yan galute para inguiotyo? 	 Jezus zei: "U doet net of u een rover komt arresteren! Waar zijn anders die zwaarden en knuppels voor nodig?


Fanmamatinas tinegcha digno ni y sinetsot. 	 Laat eerst maar eens in uw leven de gevolgen van de bekering zichtbaar worden.


CANTAYE si Jeova ni y nuebo na canta; sa güiya fumatinas y mannamanman na güinaja: sa y agapa na canaeña, yan y santos na canaeña fumatinas y satbasion para güiya. 	 Een psalm. Zing een nieuw lied voor de HERE. Hij heeft zoveel wonderen gedaan. Hij overwint altijd, want Hij is machtig en sterk.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied van David. Wat was ik blij toen men mij voorstelde samen naar het huis van de HERE te gaan.


Y ti jumajame, contrariujo güe; ya y ti rumecoje güe guiya guajo, güiya umachalapon. 	 Dan pas kun je zijn trawanten, de boze geesten, verjagen. Wie niet met Mij meewerkt, werkt Mij tegen.


N 2 8 42980 ¶ Ya guaja pastot sija güije na tano, na mañaga gui fangualuan, ya jaadadaje y manadan quinilo gui puenge. 	 Die nacht kwam een engel van God bij enkele herders, die buiten in het veld overnachtten en op wacht zaten bij hun kudde. Door de verschijning van de engel werd de omgeving in een helder licht gezet. De herders beefden van angst, maar de engel stelde hen gerust.


Lao anae mámamamaela, y anite yinite papa ya guefninalaolao. Lao si Jesus jalalatde y espiritun áplacha ya janajomlo y patgon ya janatalo guato as tataña. 	 Nog voordat de jongen bij Hem was, sloeg de boze geest hem tegen de grond. Hij bleef hevig stuiptrekkend liggen. Jezus joeg de boze geest uit de jongen weg, genas hem en gaf hem aan zijn vader terug.


Para sija ujatungo na este y canaemo: na jago, Jeova, fumatinas este. 	 Dan zullen anderen erkennen dat U dit hebt gedaan. HERE, zij zullen dan zeggen dat Uw hand mij behulpzaam was.


Güiya y lámpara ni masonggue ya maniina; ya jamyo infanmalago manmagof didide na tiempo gui candetña. 	 Johannes was een helder schijnende lamp en u hebt een korte tijd van dat licht genoten.


Jago pumolo todo y oriyan y tano: jago fumatinas y tiempon maepe yan y tiempom manengjeng. 	 U hebt de grenzen van land en water vastgesteld. Zomer en winter hebt U gemaakt.


Ya gaegue gui guimayuus un taotao na guaja anite ináplacha; ya umagang dangculo na inagang. 	 Op een dag was Jezus weer in de synagoge. Een man die in de macht van een boze geest was, schreeuwde:


Yaguin si Demetrio yan y palo ni y mangachongña guaja quejanñija contra y otro taotao: guaja tribunal y lay: ya guaja y jues; polo ya ufanafaaela uno y otro. 	 Als Demetrius en zijn werknemers iets tegen iemand hebben in te brengen, is het gerechtshof open en kunnen de rechters de zaak meteen in behandeling nemen.


Utugue este para y generasion ni y manmámamaela: yan y taotao ni y ufanmafatinas ujaalaba si Jeova. 	 Dan zal Hij de gebeden van de armen aanhoren en Zich tot hen overbuigen.


Ni y enimigumo mannanamamajlao, O Jeova: ni y enimigumo munamamajlao y pinecat y pinalaemo. 	 Kijk toch, Here, hoe Uw dienaren worden bespot en hoe alle volken ons uitlachen.


Ayonae y iglesia sija nae mumemetgot y jinenggue, ya lumalamegae y numero cada jaane. 	 Daardoor werden de gemeenten in hun geloof versterkt en kwamen er dagelijks meer mensen bij.


Ya y munafañochocho y babue sija manmalago ya manmañangane gui siuda yan y fangualuan sija. Ya manjanao sija para ujalie jafa ayo y guinin mafatinas. 	 De varkenshoeders sloegen op de vlucht en vertelden overal wat zij hadden meegemaakt. Van alle kanten kwamen mensen naar Jezus toe om te zien wat er gebeurd was.


Ya jafa muna tajujungog cada taotao ni y finotaja gui anae manmafañagojit? 	 "Hoe kan het dan dat zij ònze taal spreken en nog andere talen ook? Kijk eens waar wij overal vandaan komen:


Ya jame testigo ni este sija na güinaja; yan y Espiritu Santo locue, ni y si Yuus numae ayo sija y umosgue gue. 	 Wij willen daar graag van vertellen en niet alleen wij, maar ook de Heilige Geest, Die God geeft aan wie Hem gehoorzamen."


Sa megae y manáplacha na espiritu, manaagang ni y dangculo na inagang, yan manjujuyong güije todo gui anae mañasaga; yan megae na manparalitico, yan mancojo, manafanjomlo. 	 Boze geesten gingen, onder luid geschreeuw, weg uit de vele mensen die er last van hadden. Vele lammen en kreupelen werden genezen.


Ya guaja sija ninafanbubo sanjalomñija, ya ilegñija: Jafa este na inggüente na manalalastimaja? 	 Sommige van Zijn tafelgenoten ergerden zich hieraan en mopperden: "Wat een verspilling!


Y atadogñija mamachom ni y yinemog; guajañija mas qui y corason siña umalatgue. 	 Hun gezicht is dik en overvoed. Zij verbeelden zich van alles.


Sa pot jago jupadese y linalatde: minamajlao tumampe y matajo. 	 Laten Uw volgelingen niet door mij hun vertrouwen in U kwijtraken, Oppermachtige HERE; U die Heer bent over de hemelse legers. O God, laten de mensen die U zoeken, niet door mijn toedoen in U beschaamd worden.


Enaomina y espiritujo, lalango gui sumanjalomjo: y corasonjo gui sumanjalomjo triste. 	 Ik weet mij geen raad meer en ben zo verschrikkelijk bang.


Ecsamina yo, O Jeova, ya chagueyo: chague y jinasojo gui jinalomjo yan y corasonjo. 	 Stel mij maar op de proef, HERE, en ga na of er iets fout is. Beoordeel mijn hele leven; ja, ook mijn gedachten.


Jeova, asta ngaean nae unatan? nalibre y antijo gui yinilangña, yan y beya y corasonjo gui león. 	 Here, hoe lang laat U hen nog hun gang gaan? Verlos mij toch, ik ben eenzaam. Laten zij mij niet verslinden.


Lao y testimonio ni juresibe, ti guinin y taotao: lao jusangane estesija, para jamyo infanlibre. 	 Nu heb Ik het getuigenis van een mens niet nodig. Ik herinner u er alleen maar aan, omdat Ik wil dat u gered wordt en zult leven.


O Jeova, Yuus satbasionjo, güajo guinin umaagan jaane yan puenge gui menamo: 	 Een psalm van de Korachieten voor de koordirigent. Te zingen bij ziekte en droefheid. Het leerzame gedicht werd gemaakt door de Ezrahiet Heman.


O nae grasias si Jeova; sa güiya mauleg: sa y minaaseña gagaegueja para taejinecog. Amen. 	 Prijs de HERE, Hij is een goede God! Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Si Pedro ilegña nu güiya: Ti unfagase y adengjo ni ngaean! Ynepe as Jesus: Yaguin ti jufagase jao taepattemo guiya guajo. 	 "Geen sprake van! Ik wil niet dat U mijn voeten wast!" zei Petrus. "Als Ik ze niet mag wassen, Petrus, ben je mijn vriend niet", antwoordde Jezus.


Ya manmapos, ya manmasangane y palo disipulo: lao ti majonggue. 	 Ze gingen terug om het aan de anderen te vertellen. Maar die geloofden het ook nu nog niet.


Este uninamalag si Tatajo, ya infanmanogcha megae; ya taegüenao jamyo y udisipulojo. 	 Door veel vrucht te dragen, bewijst u mijn discipelen te zijn. Daardoor wordt mijn Vader grootgemaakt.


Ya anae munjayan jatancho y manamco gui cada guimayuus, yan manaetae, yan umayunat, yan jatayuyute sija gui as Yuus ni manmanjonggue. 	 Ook wezen zij in elk van de christengemeenten leiders aan. Terwijl zij vastten, baden ze voor hen en vertrouwden hen toe aan God.


Y pastaje sija manminagago ni y manadan gâgâ; y baye sija locue mantinampe ni y maies; manesalao ni y minagofñija, ya mangacanta locue. 	 De rijpe gewassen golven op de akker; de heuvels juichen over U.


Jungog, O Señot y tinayuyutto: yan ecungog y inagang y guinagagaojo. 	 HERE, luister toch naar mijn gebed; neem mijn smeken ter harte.


Lao si Marta esta inestotba pot megae sinetbeña, ya mato guiya güiya, ya ilegña: Señot, ada ti unlie y chelujo na upaloyo ya jufañeñetbeja na maesa? Tago ya uayudayo. 	 Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen."


Nu y lajin Joana, nu y lajin Resa, nu y lajin Sorobabel, nu y lajin Salatiel, nu y lajin Neri, 	 de vader van Joda was Joanan; de vader van Joanan was Resa; de vader van Resa was Zerubabel; de vader van Zerubabel was Sealthiël;


Ti talie y señatta sija: ya taya ni uno profeta mas: ni uguaja sija ni utiningo asta ngaean. 	 Nu hebben wij geen zichtbare tekenen van de eredienst meer en er is geen profeet meer te bekennen. Niemand van ons weet hoelang dit nog moet duren.


Ya jutungo na y tinagoña, güiya linâlâ taejinecog: enaomina ayo sija jusangan; taegüije si Tata guinin jasangane yo, taegüijeja jusasangan. 	 Hij heeft Mij opgedragen de mensen eeuwig leven te geven. Daarom zeg Ik alleen wat mijn Vader Mij verteld heeft."


Jasangan este para uchague güe; sa güiya tumungo jafa ufatinas. 	 Niet dat Jezus eten wilde kopen. Hij was iets anders van plan, maar was alleen benieuwd wat Filippus zou antwoorden.


Ya anae manjaspog, manañajlalang y batco, ya mayute y trigo gui jalom tase. 	 Nadat wij hadden gegeten, maakte de bemanning het schip lichter door de lading graan overboord te zetten.


Güiya numae sija uchan graniso, yan mañila guafe gui tanoñija. 	 Hij veranderde hun regen in hagelstenen; de hagel en het vuur dat er tussenin op aarde neerkwam, vernietigden alle gewassen.


Pago intingo na jago untungo todosija; ya ti unnesesita ni jaye unfinaesenjao: pot este injenggue na jago mamaela guinin as Yuus. 	 Wij weten nu dat U van alles op de hoogte bent. Niemand hoeft U iets te vertellen. Daarom geloven wij dat U van God komt."


Ademas jarechasa y tabetnaculo gui as José, ya ti jaayeg y tribon Efraim. 	 Hij kwam niet terug bij de stammen van Jozef. Efraïm werd niet meer uitgekozen.


Anae munjayan y quinanoña ni y pan fotgon, si Satanas jumalom guiya güiya. Entonses si Jesus sinangane: Fatinas guse y finatinasmo. 	 Op dat moment kwam de duivel in Judas. "Als je iets van plan bent, doe het dan vlug", zei Jezus tegen hem.


Ya anae taya apasñija, inasie todo y dos. Enao mina, jaye guiya sija mas güinaeya? 	 Maar geen van beiden kon hem terugbetalen. Daarom schold hij hun de schuld kwijt. Wie van de twee zal daarna het meeste van hem houden?"


Anae majungog este nu y linajyan taotao, ninafanmanman ni y finanagüeña. 	 Iedereen was diep onder de indruk van Zijn inzicht.


Ya inestotba si Sacharias anae jalie, ya mato minaañao gui jiloña. 	 Hij wist niet wat hem overkwam en werd bang.


Yanguin quinenbida jao ni un taotao para y guipot, chamo fatatachong gui mas tagquilo na tachong; sa ufato otro na mas onrao qui jago, ni y quinenbidaña locue; 	 "Als iemand u uitnodigt op een bruiloft, ga dan niet op de beste plaats zitten. Stelt u zich voor dat de gastheer iemand heeft uitgenodigd die belangrijker is dan u.


Lao guajo sumangane jamyo: Chamiyo fanmanjujula pot jafa; ti pot y langet, sa raenon Yuus; 	 Maar Ik zeg: Zweer nooit! Zeg niet: 'Ik zweer bij de hemel', want de hemel is de troon van God.


Ya yanguin esta jasoda, jaagange y manamigaña, yan y tiguangña ya mandaña, ya ilelegña: Nije tafanmagof, sa jagasja jusoda y pidason salape ni y guinin malingo. 	 Ze zou haar vriendinnen en buurvrouwen bij elkaar roepen en zeggen: 'Zijn jullie ook niet blij dat ik de zilveren munt die ik kwijt was, weer heb gevonden?'


N 1 67 42770 ¶ Ya si Sacharias, tataña, bula Espiritu Santo ya japrofetisa, ilegña: 	 Zacharias werd vol van de Heilige Geest, Die hem liet zeggen:


Yaguin maquebranta y layjo yan ti maadaje y tinagojo; 	 Als zijn zonen mijn wetten negeren en niet meer leven volgens mijn leefregels,


DALETH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik merk hoe mijn hart aan deze aarde hangt; geef mij het leven door Uw woord.


Jababa y acho yan y janom milalag juyong; manmalalago gui anglo na sagayan taegüije y sadog. 	 Toen God een rots liet splijten, was er ruimschoots water voorhanden. Zo ontstond in die woestijn zomaar een rivier.


Ya jalie locue un pobble na biuda, na manyute jalom güije dos coble. 	 Er kwam ook een arme weduwe. Zij deed er twee koperen muntjes in.


Ya susede anae esta malofan tres na jaane, inseda güe gui templo matatachong gui entalo y manfaye maecungog yan mafafaesen. 	 Na drie dagen zoeken vonden ze Hem eindelijk. Hij zat in de tempel tussen de godsdienstleraars en was heel serieus met hen aan het praten.


Ya sija ninagos fanmanmanman, ya ilegñija nu güiya: Ayo nae, jaye siña satbo? 	 De discipelen wisten niet meer wat zij ervan moesten denken. "Maar wie kan er dan ooit gered worden?" vroegen zij.


Güiya mato gui as Pilato, ya jagagao y tataotao Jesus. Ayo nae si Pilato manago na umanae. 	 Hij vroeg hem om het lichaam van Jezus. Pilatus zei dat hij het mocht hebben.


Ya maconie guato guiya güiya; ya anae jalie, enseguidas y espiritu manlálaolao güe; ya güiya podong gui jilo oda gumagalileg ya bóboan. 	 Kom, breng de jongen maar hier." Dat deden zij, maar zodra de boze geest Jezus zag, kreeg de jongen vreselijke stuiptrekkingen. Hij viel op de grond en rolde heen en weer; het schuim stond hem op de mond.


Jajuto y mapagajes para ufantinampe; yan y guafe janae para ufaninina gui puenge. 	 God gaf daarop een wolk die het volk leidde en 's nachts had het een vuurzuil als lichtbaken.


Najanao sija para ufanmalag y campo yan y sengsong sija gui oriya, ya ujafanmamajan pan para sija. 	 dan kunnen ze naar de dorpen en boerderijen gaan om eten te kopen. Hier kunnen zij niets krijgen; er woont hier niemand."


Jaye siña na taotao chumoma y janom para ti ufanmatagpange este sija y rumesibe y Espiritu Santo taegüine iya jita? 	 "Wie kan er nog bezwaar tegen hebben dat deze mensen gedoopt worden", zei Petrus, "nu zij, net als wij, de Heilige Geest hebben ontvangen?"


Estagüe na ufato y ora, ya esta mato pago, na cada uno ujanao para y iyoña, ya indingo yo namaesaja; lao trabia ti guajoja namaesaja sa jumajame an Tata. 	 "Er komt een tijd dat u uiteengejaagd wordt; dan gaat ieder zijn eigen weg en laat Mij in de steek. Maar echt alleen zal Ik niet zijn, omdat de Vader dicht bij Mij is.


Palo ilegñija: Si Elias. Y palo ilegñija: Profeta güe, pat uno gui profeta sija. 	 Maar anderen zeiden dat Hij Elia was en weer anderen noemden Hem een nieuwe profeet.


Para ufanmamanue na si Jeova goftunas: güiya y achojo ya taya tinaelaye guiya güiya. 	 Ook als zij al heel oud zijn, zal hun leven nog vruchtbaar zijn; zij lijken op gezonde, jonge mensen.


Munjayan jasangan este, tumola gui tano, ya jafatinas fache nu y tela, ya y fache japalae y atadog y bachet, 	 Daarna spuugde Hij op de grond en maakte wat modder van stof en speeksel. Dat deed Hij op de ogen van de blinde man en zei:


Ya malago guato guiya güiya si Felipe, ya anae jajungog na jatataetae y profeta Isaias, ilegña: Untungo jafa tinaetataemo? 	 Filippus zette de pas erin en toen hij bij de wagen kwam, hoorde hij iemand hardop lezen. Het was uit het boek Jesaja.


Asta ayo gaegueja y canaemo na jaosgagaejonyo, ya y agapa na canaemo umantieneyo. 	 zou ik U daar ontmoeten. U zou mij vasthouden en Uw rechterhand zou mij stevig leiden.


Chamoyo pumopolo gui minalago y contrariojo: sa mangajujulo contra guajo mandacon na testigo, ya jaye usinangang y taease. 	 Geef mij niet over aan mijn tegenstanders. Er wordt vals tegen mij getuigd en geweldenaars bedreigen mij.


Ya sija todos ninafanmanman, ya manbuebuenteja ilegñija uno yan y otro: Jafa este na taegüine? 	 Zij stonden aan de grond genageld en wisten niet wat zij ervan moesten denken. Zij zeiden tegen elkaar: "Wat heeft dit toch te betekenen?"


Ya manugue si Pilato un tinigue ya mapolo gui sanjilo y quiluus. Ya y tinigue: SI JESUS NASARENO, RAY Y JUDIO SIJA. 	 Er werd een bord aan het kruis bevestigd, waarop Pilatus had laten schrijven (in het Hebreeuws, Latijn en Grieks) "Jezus van Nazareth, de Koning van de Joden."


Ya ilegña: Todo este sija junaejao yaguin dumimojao ya unadora yo. 	 "Dat zal ik U allemaal geven", zei hij, "als U voor mij neerknielt en mij eert."


Ya megae ni ayo sija locue y umuusa y magica jachule y leblonñija, ya jasonggue gui menan todo y taotao: ya matufong y balenñija, ya masoda na sincuenta mil na pidason salape, 	 Velen die zich met toverij hadden beziggehouden, gooiden hun toverboeken op een stapel en staken die voor de ogen van heel de stad in brand. Er ging naar schatting voor 50.000 zilverstukken in vlammen op.


Sa jutungoja y tinaelayeco: ya y isaojo gaegueja siempre gui menajo. 	 Geef mij genade, o God, hoewel ik dat niet heb verdiend. Laat toch blijken hoe groot Uw liefde en goedheid is. Wilt U door Uw vergevende mildheid mijn zonden wegdoen?


Ya jatutujon manafaesen entre sija, jae guiya sija ufinatinas este. 	 De discipelen vroegen zich af wie van hen zoiets zou kunnen doen.


Este sija na güinaja y inlie, estagüe, ufanmato jaane sija, na taya usobbla güine un acho gui jilo y otro, na ti umayute papa. 	 Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop."


Ayo nae manope si Jesus, ilegña: Palaoan! dangculo jinengguemo: umafatinas guiya jago jafa y malagomo. Ya jomlo y jagaña desde ayo na ora. 	 "Wat hebt u een groot geloof!" zei Jezus. "U krijgt wat u hebt gevraagd." En haar dochter werd op datzelfde moment genezen.


Chamiyo fanmañuñule botsa ni maleta, ni sapatos: ni jaye insaluda gui jinanaonmiyo. 	 Neem geen geld mee, geen tas en zelfs geen extra schoenen. Ga recht op je doel af.


Ya anae manunog papa guine y finabeca, si Jesus mantinago ya ilegña: Chamiyo fanmañangangane ni jaye ni liniimiyo, asta qui y Lajin taotao esta cajulo gui entalo manmatae. 	 Bij het afdalen van de berg zei Jezus dat zij niemand iets mochten vertellen van wat zij hadden gezien, tot Hij zou zijn teruggekomen uit de dood.


Ni infanmamanaan uno amunmiyo; sa unoja amunmiyo, si Cristo. 	 Laat u ook nooit 'leider' noemen. Want u hebt maar één leider en dat ben Ik, de Christus.


Ya ilegña ni palaoan: Y jinengguemo unsinatba; janao yan pas. 	 Maar Jezus ging er niet op in en zei tegen de vrouw: "U bent gered door uw geloof. Ga in vrede."


Ayo nae sija janajanao y acho, Ya si Jesus tumalag julo ya ilegña: Tata, grasias junaejao sa guinin unjungog yo. 	 Zij haalden de steen weg. Jezus keek omhoog en zei: "Vader, dank U wel dat U mijn gebed verhoort.


Todo y tinagomo sija manunas: ayudayo sa sija mapetsisigueyo ni y dinague. 	 U bent toch trouw aan alles wat U hebt beloofd? Help mij toch! Zij achtervolgen mij terwijl ik niets heb gedaan.


Y mina quinse na año gui tiempo anae si Tiberio Sesat jagobietna, ya si Ponsio Pilato, güiya magalaje guiya Judea; ya si Herodes, güiya magalaje tetrarca guiya Galilea; ya y cheluña as Felipe, güiya magalaje tetrarca guiya Iturea yan y ya tanon Traconite; ya si Lisanias, güiya magalaje tetrarca guiya Abilinia; 	 Keizer Tiberius was al vijftien jaar aan het bewind. Pilatus was gou verneur van Judea, Herodes gouverneur van Galilea, zijn broer Filippus gouverneur van Iturea en Trachonitis, en Lysanias gouverneur van Abilene.


Sa manoja nae gaegue y güinajanmiyo, ayoja nae gaegue locue y corasonmiyo. 	 Die zullen nooit vergaan en nooit worden gestolen. Als uw rijkdom in de hemel ligt, zal uw hart daar ook naar uitgaan.


Güiya uapase taelaye y enemigujo sija; yulang sija gui minagajetmo. 	 Vreemde mensen keren zich tegen mij; geweldenaars willen mij doden. Zij denken niet aan God.


Sa nesesita na umaentrega gui taotao juyong, ya umabotlea, yan umafaesegnane, yan umatolae: 	 Ik zal in handen van de ongelovigen vallen. Ze zullen Mij bespotten, mishandelen en in mijn gezicht spugen. Ze zullen Mij afranselen en doden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Ya japredica matatnga ni y naan Señot Jesus: ya jasangan managuaguat yan y Helenista sija; lao maquequepunoja güe nu sija. 	 sprak openlijk over Jezus. De Griekstalige Joden waren hem niet goedgezind. Na enkele verhitte gesprekken met hem, probeerden zij hem te doden.


Si Jeova, cariñosogüe, yan bula minaase; ñateng para ulalalo, ya dangculo minaaseña. 	 De HERE geeft genade en ontfermt Zich liefdevol. Hij heeft een onmetelijk geduld en is groot in Zijn goedheid en liefde.


Taegüije esta matugue gui leblo ni y sinangan y profeta Isaias, na ilegña: Inagangña ni y umaagang gui jalomtano: Famauleg y chalan y Señot, y cayejonña natutunas. 	 Johannes was, om met de woorden van de profeet Jesaja te spreken, de stem van iemand die roept in de woestijn: "Maak een weg voor de Here!


Magajet ya magajet y jusangane jamyo: infananges yan infanugungñaejon, lao y tano umagof; ya jamyo infantriste, lao y tristenmiyo umabira para minagof. 	 Luister goed! De mensen zullen blij zijn over wat er met Mij gebeurt, maar u zult door verdriet overmand worden. Maar uw verdriet zal omslaan in blijdschap.


Lao y angjet ilegña nu sija: Chamiyo fanmaañao; sa, estagüe, na juchule para jamyo mauleg na sinangan dangculo na minagof, para todo y taotao: 	 "Wees niet bang", zei hij, "want ik breng u het mooiste nieuws dat u ooit hebt gehoord. Het is groot nieuws voor het hele volk.


Ayonae inepe ni y Señot, ya ilegña: Hipocrita jamyo, ada ti siña cada uno guiya jamyo upula y gaña guaca, pat asno gui pesebre, ya ucone ya unaguimen gui sabado na jaane? 	 "Huichelaar!" antwoordde Jezus. "U werkt nota bene zelf op de sabbat! Maakt u soms niet op de sabbat uw vee los van de voerbak om het buiten te laten drinken?


Lao y canggelonjo, jago munacajulo taegüije y canggelon y titogcha na nubiyo: ya mapalaeyo ni y lañan nuebo. 	 Kijk, HERE, Uw vijanden zullen vernietigd worden. Alle zondaars zullen worden verspreid over de aarde.


Ya güiya numae sija ni y guinagaoñija; lao janamanae ni y minasogsog gui jalom y anteñija. 	 Zij kregen van Hem wat zij wilden, maar een deel van het volk kwam om.


Ylegña: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 "Ik zal daar in de handen van de leidende priesters en godsdienstleraars vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij ter dood veroordelen en uitleveren aan de Romeinen.


Desde y langet jaatan si Jeova: jalilie todos y famaguon Adam. 	 De HERE kijkt uit de hemel neer en let op alle mensen.


Maninepe as Jesus ilegña: Magajet ya magajet jusangane jamyo; na inaliligao yo, ti pot y liniimiyo ni señat sija; lao pot y quinanomiyo ni pan, y ninafanjaspog jamyo. 	 "Ik weet wel waarom u Mij zoekt", antwoordde Hij. "U komt niet om de wonderen die u hebt gezien, maar omdat Ik u volop te eten heb gegeven.


Lao anae maconejamyo, ya maentregajamyo, chamiyo jumajaso jafa para insangan, ni injasuye jafa: sa jafaja y manaejamyo güije na ora, ayoja insangan: sa ti jamyo infangcuentos, na y Espiritu Santo. 	 Maar als je voor het gerecht wordt gebracht, maak je dan geen zorgen over wat je moet zeggen. Zeg wat je op dat moment wordt ingegeven. Je hoeft zelf niet te spreken. De Heilige Geest zal het doen.


Fanmachocho, munga para ayo y fafalingo na nengcano, lao ayo na nengcano y sumaga taejinecog na linâlâ, ni y Lajin taotao numae jamyo; sa güiya sineyo ni Tata, si Yuus. 	 Maak u toch niet zo druk om gewoon voedsel. Het is zo verteerd en snel bedorven. Werk voor het voedsel, dat blijft en waardoor u eeuwig leven krijgt. Ik zal u dat geven. Dat heeft God Mij opgedragen."


y enemigujo jasangan y taelaye contra guajo ilegñija: Ngaean umatae, ya ufalingo y naanña? 	 Ik zei: "HERE, geef mij Uw genade. Genees mij, want ik ben U niet gehoorzaam geweest.


Magajet jusangane jamyo, na ti juguimen talo ni y tinegcha ubas, asta ayo na jaane, na juguimen nuebo gui raenon Yuus. 	 Wat de wijn betreft, die zal Ik niet meer drinken tot de dag dat Ik de nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van God."


Ya mato y otro ilegña: Señot, estagüe y minamo na juadaje ya jupolo gui jalom y setbiyetas: 	 Maar de derde man bracht alleen maar het geld terug waarmee hij was begonnen. 'Ik heb het in een doek gedaan en goed bewaard', zei hij.


Taya uno guaja güinaeyaña mas dangculo qui este, na y taotao japolo y linâlâfia pot y amiguña sija. 	 Wie zijn leven voor zijn vrienden overheeft, heeft de grootste liefde.


Yaguin unchule y ninaimo guato gui attat, ya ayo nae unjaso na guaja linachimo gui chelumo; 	 Stel dat u in de tempel voor het altaar staat om God een offer te brengen. Als u zich daar dan herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, moet u het offer naast het altaar laten liggen.


Ya anae malie ni y taotao ti mangilisyano y beneno na gâgâ na umacalaye gui canaeña, manasangane ilegñija: Este na taotao pegno, masqueseaja umescapa gui tase; lao ti upinelo ni y inenog na ulâlâ. 	 De eilandbewoners zagen het beest aan Paulus' hand hangen en zeiden tegen elkaar: "Die man is vast een moordenaar! Hoewel hij aan de zee is ontkomen, wil het lot (A) niet dat hij in leven blijft."


Ya mato un inagang guine y langet na ilegña: Jago y lajijo ni yajo, iya jago nae gosmagof yo. 	 Een stem uit de hemel zei: "U bent mijn geliefde Zoon. U verheugt mijn hart."


Ya anae mato si Jesus gui guima ayo na magas, ya jalie y mandadandan nu y flauta yan y taotao sija manboruruca, 	 Zij kwamen in het huis van de leider van de synagoge. Toen Jezus daar alle mensen zag en het gejammer en de begrafenismuziek hoorde, zei Hij:


Y sobetbio sija janaatog y laso yan y cuetdas para guajo: matiende y lagua gui oriyan chalan; manmanplanta ocodo para guajo. Sila. 	 HERE, bescherm mij tegen de aanvallen van de ongelovigen en houd mij uit de handen van hen die geweld liefhebben. Zij zijn van plan mij te laten struikelen.


Taegüije serenon Hermon, ni y mamopodong gui jilo ogso guiya Sion; sa ayo nae mañago si Jeova y bendision, güiya taejinecog na linâlâ. 	 Het is net zo kostbaar als de dauw die van de berg Hermon neerstroomt op de bergen van Jeruzalem. Dat is de plaats waaraan de HERE Zijn zegen verbindt en het leven tot in eeuwigheid.


Esta juadaje y finanagüemo sija yan y testimoniomo sija; sa todo y jinanaojo mangaegue gui menamo. 	 Ik blijf trouw aan Uw wetten en regels, want U weet wat goed voor mij is.


JUNGOG, O Jeova, y taotao tunas: atituye y casaojo; guefecungog y tinaetaejo, na ti jumajanao gui labios dinagüe. 	 Een gebed van David. Luister toch, HERE, want ik vraag Uw oordeel over een eerlijke zaak. Schenk mij Uw aandacht en luister naar mijn smeekgebed. Ik kom bij U met een volkomen eerlijk hart en spreek oprecht tot U.


Taegüije juatan jao gui templo para julie y ninasiñamo yan y minlagmo. 	 God, mijn God, ik zoek U overal; mijn hart dorst naar U. Ook mijn lichaam verlangt naar U in dit dorre, droge land, waar geen water is.


Guinin manisaojam yan y tatanmame, infatinas y tinaelaye yan inchegüe y inechong. 	 Net als onze voorouders hebben wij heel erg gezondigd. Wij hebben niet geleefd en gehandeld volgens Uw wil.


Ya anae jaaligao si Herodes si Pedro ya ti jasoda, janafanmaegsamina y manmanmamumulan ya manago na ufanmapuno. Ya jumanao papa guinin Judea para Sesarea, ya sumaga güije. 	 Herodes liet hem overal zoeken. Toen hij niet gevonden werd, liet Herodes de zestien soldaten voor de krijgsraad komen en veroordeelde hen ter dood. Daarna verliet Herodes de provincie Judea en ging voor een poos naar Caesarea.


Guajo y trongconubas, jamyo y ramas. Y sumaga guiya guajo, ya guajo guiya güiya, güiya ufañogcha megae; sa apatte di guajo taya siña infatinas. 	 Ik ben de wijnstok en u bent de ranken. Als u dicht bij Mij blijft en Ik blijf in u, brengt u veel vrucht voort. Want zonder Mij kunt u niets doen.


Ya ayo y matanme gui entalo títuca sija; este yuje y jumungog y sinangan; lao y inadajiña ni y tano, yan dinague ni güinaja, jañucot y sinangan ya sumaga sin tinegchaña. 	 Dan zijn er mensen die het goede nieuws horen, maar het laten verstikken door de zorgen van het leven en het verlangen naar geld. Eigenlijk doen ze niets met het goede nieuws dat ze hebben gehoord. Dit soort mensen lijkt op de grond die vol distels staat.


Ya ayonae utago y angjetña sija na ujarecoje y inayigña sija, guinen y cuatro na manglo, guinen y uttimon y tano asta y uttimon y langet. 	 Ik zal de engelen erop uitsturen om de mensen die Ik heb uitgekozen, bij elkaar te halen. Van het oosten, het westen, het noorden en het zuiden; ja, vanuit de verste uithoeken van de wereld.


Ya para umanae inefrese jaftaemanoja y masangan y lay y Señot, un pares na tortola pat dos patgon na paluma. 	 Op diezelfde dag brachten zij ook het verplichte offer. Volgens de wet hoefden arme mensen maar twee tortelduiven of twee jonge duiven te geven.


Guaja otro na mannanae testimonio. nu guajo; ya guajo jutungo na y testimonioña, ni y ninaiña pot guajo, magajet. 	 Maar God getuigt van Mij dat Ik de waarheid spreek. Ik weet dat Hij gelijk heeft.


Megae na toro jaoriyayeyo: manmetgot na toron Básan jumijujuteyo. 	 Laat er dan niet zo'n afstand zijn tussen U en mij, want ik zit diep in de problemen en geen mens helpt mij.


Magajet na jufamatquilo yo yan junaquietoyo; taegüije y patgon yan ninasusu as nanaña: y antijo guiya guajo parejo yan y patgon ni y sumususu. 	 Innerlijk ben ik tot rust gekomen en ik houd van de stilte. Zo rustig als een kind zit op zijn moeders schoot, zo rustig voel ik mij van binnen.


Ya despues di y pan sinlibadura, manmaudaejam gui batco desde Filipos, infatoigüe sija guiya Troas gui mina sinco na jaane; ya mañagajam güije siete na jaane. 	 Na de Paasdagen vertrokken wij per boot uit Filippi en kwamen vijf dagen later in Troas aan, waar wij de anderen ontmoetten. Wij bleven daar een hele week.


Nafanmamatquilo y labios ni y manmandadague; sa manguecuentos saguat contra y manunas, yan sobetbia yan despresio. 	 Ik roep tot U, HERE; beschaam mijn vertrouwen niet. Laat hen die zonder U leven, maar beschaamd staan. Breng hen tot zwijgen in de godverlatenheid.


Yaguin si Satanas locue madibide contra güiya namaesa, jaftaemano y raenoña sumaga? Sa ilegmiyo na juyuyute juyong y manganite pot si Beetsebub. 	 Als het waar is wat jullie zeggen, dan vecht de duivel tegen zichzelf.


Maipe gui entaloñija todo y bestidujo: ya y magagujo marifa. 	 Ik kan mijn beenderen tellen; Zij vermaken zich door naar mij te komen kijken.


Setbe si Jeova ni y minagof: maela gui menaña ya fanganta. 	 Laat de hele aarde de HERE met blijdschap dienen. Kom bij Hem en zing een loflied.


Jaso, O Jeova, y mauleg na minaasemo; yan y mauleg na güinaeyamo, sa sija guinin apmam na tiempo. 	 Wilt U voorbijgaan aan de zonden, die ik in mijn jeugd begaan heb, HERE! Wilt U daarentegen naar mij kijken met ogen vol genade en vergeving, met eeuwige liefde en vriendelijkheid?


Ya enseguidas pinada ni y angjet y Señot, sa ti janae si Yuus minalag: ya quinano ni ilo ya matae. 	 Op hetzelfde ogenblik sloeg een engel van God hem neer, omdat hij zich liet vereren en niet de eer aan God gaf. Hij werd van binnenuit opgevreten door wormen en stierf.


Ya jacone sija juyong locue yan y salape yan y oro; yan taya ni un taotao malango gui triboñija. 	 God leidde Zijn volk met goud en zilver het land Egypte uit. Alles gebeurde rustig en ordelijk.


SI Pedro yan Juan, dumaña jumanao julo gui guimayuus para ujafanaetae, gui oran a las nuebe. 	 Op een middag omstreeks drie uur, het Joodse gebedsuur, gingen Petrus en Johannes naar de tempel.


Ayo nae mapolo si Jesus, sa ayo na jaane y jaanin Preparasion y Judio sija (sa ayo na naftan estaba jijot). 	 Omdat de zon bijna onderging en het spoedig sabbat zou zijn, legden zij Jezus in dat graf.


Sa megae ufanmato pot y naanjo, ya ualog: Guajo güiya Jesucristo, ya ufababa megae. 	 Want er zullen verscheidene mensen komen, die zeggen dat zij de Christus zijn. En zij zullen velen achter zich aan krijgen.


Ya ilegmiyo: Yaguin mangaeguejam gui jaanin y tatanmame sija, ti infangachong yan sija gui jâgâ y profeta sija. 	 'Als wij toen hadden geleefd, zouden wij de profeten nooit hebben vermoord.'


Ya macháchatgue güe, sa matungoja na esta matae. 	 De mensen lachten Hem in Zijn gezicht uit, want zij wisten zeker dat het meisje dood was.


Y cabayo taebale para useguro: sa güiya ti unalibre ni uno nu y dangculon jinilatña. 	 Een paard kan de overwinning niet bewerken; als het leger ontkomt, is dat echt niet dank zij de kracht van een paard.


Y adengta ufanojgue gui jalom y trangcamo, O Jerusalem. 	 Jeruzalem, wij staan in uw poorten.


Güiya sumasaga yan un Simon titumo, na y guimaña gaegue gui oriyan tase. 	 Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont."


LAMED sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 HERE, Uw woord blijft eeuwig bestaan tot in de hemelen toe.


Güiya ilegña: Jafa na funaesenyo nu y minauleg? Guaja unoja mauleg: lao yaguin malagojao jumalom gui linâlâ, adaje y tinago sija. 	 "Waarom komt u met die vraag bij Mij?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? Maar om op uw vraag te antwoorden: Als u het eeuwige leven wilt hebben, moet u zich houden aan de geboden."


Ya si Judas yan Silas manprofeta locue, ya japagat y mañelo ni y megae na sinangan, yan janafitme sija. 	 Daarna hielden Judas en Silas, die het woord van God konden brengen, allebei een lange toespraak. De christenen werden daardoor bemoedigd en versterkt in hun geloof.


Janalibrego gui manmetgot na enimigujo, yan y chumatliéyo, sa sija mas manmetgot qui guajo. 	 God reikte naar mij en pakte mij op. Hij trok mij uit het diepe water omhoog.


Ya anae mato guiya jame, jachule y senturon Pablo, ya jagode güe canaeña yan y adengña, ya ilegña: Taegüine ilegña y Espiritu Santo: Taegüineja magodeña y gaeiyo este na senturon, ni y Judios ni mangaegue Jerusalem, ya umaentrega gui canae Gentiles. 	 Hij stapte op ons toe, pakte de riem van Paulus en bond zichzelf ermee vast. "Luister naar de woorden van de Heilige Geest", zei hij. "Zo zullen de Joden in Jeruzalem de eigenaar van deze riem vastbinden en aan de Romeinen uitleveren."


Lao yanguin ilegmame: Guinin y taotao sija; infanmamagas nu y acho ni y taotao, sa pineloñija na profeta si Juan. 	 Maar als we zeggen dat mensen hem die bevoegdheid hadden gegeven, zal het volk ons vermoorden, want dat is ervan overtuigd dat Johannes een profeet was."


MAGAJET ya magajet y jusangane jamyo, na ti jumalon gui pettan y guelat y quinilo sija, lao ucajulo gui otro lugat, ayo y ladron yan saque. 	 "Onthoud goed wat Ik u zeg: Wie de schaapskooi niet door de deur binnengaat, maar op een andere plaats binnendringt, is een dief of een rover.


Lao japolo y mannesesitao julo guinin y pinadese, yan mandaña gui familia sija taegüije y inetnon quinilo. 	 God beschermt echter de armen; Hij behoedt hen voor verdrukking en breidt hun families uit.


pot sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Jezus wist wel dat zij hierover bezig waren en vroeg hun: "Erger Ik u met mijn woorden?


O yaguin y taotaojo majungog yo, ya iya Israel manmamocat gui chalanjo! 	 Ik heb hen hun eigen gang laten gaan, eigenwijs als zij zijn. Zij zijn de weg gegaan, die zij voor zichzelf hadden uitgestippeld.


Sa anae malofanyo, ya juatan jafa y inadoranmimiyo, jusoda gui un attat este na tinigue: PARA Y TI MATUNGO NA YUUS. Ayo y inadodoraja ni y ti intingo; güiya jusangangane jamyo. 	 Want terwijl ik hier rondliep en de beelden en altaren van uw goden bekeek, zag ik ook een altaar waarop stond: 'Voor de onbekende god'. U hebt Hem vereerd, zonder Hem te kennen. En nu kom ik u over Hem vertellen.


Ya palo guiya sija taotao Chipre, yan Sirene, ya anae manmato Antioquia, manguentos yan y Griegosija, ya japredica y Señot Jesus. 	 Maar sommigen van die vluchtelingen waren afkomstig uit Cyprus en Cyrene. Toen zij in Antiochië kwamen, spraken zij ook met niet-Joodse mensen en vertelden hun over de Here Jezus.


Jungog y tinaetaejo, O Jeova, ecungog y inagangjo: chamo famatquilo gui menan y lagojo: sa taotao tumano yo guiya jago: pago finatoyo taegüeje y mañaenajo todos. 	 Als U iemand straft voor zijn zonden, vergaat alles wat hem tot aanzien bracht; net zoals een mot een kledingstuk vernielt. Een mens is immers niets meer dan een ademtocht.


Ya este sija na sinangan, canamapot jaafuetsas y linajyan taotao na chañija fumatitinas inefrese guiya sija. 	 De mensen hadden zich zo vast voorgenomen Barnabas en Paulus offers te brengen, dat die er met moeite in slaagden hen dit uit het hoofd te praten.


Ya enseguidas todo y linajyan taotao, anae malie güe, ninafangosmanman, ya manmalago guato guiya güiya ya masaluda güe. 	 Zodra de mensen Jezus zagen aankomen, liepen zij Hem tegemoet.


Para jufamanue todo ni y tininamo gui trangcan y jagan Sion: ya umagof yo gui satbasionmo. 	 HERE, heb medelijden met mij. Ziet U wel hoe ik lijd? Dat komt door hen die mij haten. Ruk mij weg voor de kaken van de dood.


Si Jesus ilegña nu sija: Cuanto na pan guajata? Ya sija ilegñija: Siete, yan didide güijan diquique. 	 "Hoeveel brood hebben jullie bij je?" vroeg Jezus. "Zeven broden en een paar visjes."


Bendito si, Jeova nii todo y jaane jaencatga y catgata, junggan, ayo y Yuus y satbasionta. Sila. 	 U bent naar de hemel gegaan en hebt gevangenen met U meegenomen. U hebt geschenken ontvangen voor de mensen; zelfs voor de opstandigen onder hen. U wilt bij hen wonen, HERE God.


AYO nae quinene si Jesus ni Espiritu para y jalomtano para umatienta ni anite; 	 Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld.


Y tininas sa bae jujanao para y Tata, ya jocog nae inliiyo; 	 Van rechtvaardigheid, omdat Ik naar de Vader ga en u Mij niet meer zult zien.


Para güiya ni y janalamen y mandangculo na ray sija: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij versloeg koningen en grote volken. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ni y ilegñija: Nije jitaja tachule y sagayan para iyotaja. 	 Behandel hun voorname mannen maar net als de koningen Oreb en Zeëb, die U beiden doodde. Doe met hun koningen maar net als U deed met de Midianitische koningen Zebah en Zalmuna, die U doodde.


Ya juope ilegco: Jayejao Señot? Ya ilegña nu güajo: Guajo si Jesus Nasareno ni y unpetsisigue. 	 'Wie bent U, Here?' vroeg ik. 'Ik ben de Jezus van Nazareth, Die u vervolgt', was het antwoord.


Sa sija sumanggüe y sinantos na sagamo, yan munainale y sagan y naanmo, sanpapa gui tano. 	 Zij hebben de tempel in brand gestoken en Uw woning helemaal platgebrand; nu is het geen heilige plaats meer.


Jatancho y pilan para y tiempo: y atdao tumungo y jinanaoña papa. 	 God laat de maan en de zon op hun vaste tijden op en ondergaan.


Ayonae si Pilatos janae sentensia na ufatinas taemano y guinagaoñiñija. 	 Ten einde raad besloot Pilatus hun maar hun zin te geven. Hij liet Barabbas vrij. Barabbas, de moordenaar. Maar Jezus leverde hij aan hen uit. Ze mochten Hem laten kruisigen.


Ya anae jadespide y linajyan taotao, cajulo gui un batco, ya mato gui origan Magdala. 	 Daarna stuurde Jezus de mensen naar huis, stapte in de boot en stak over naar Magadan.


Sa un amigojo mato guiya guajo guinin bumiaje, ya taya ni jafa para juplantaye gui menaña; 	 Je maakt hem wakker en zegt: 'Er is een vriend bij ons aangekomen. Hij heeft een hele reis achter de rug. En nu heb ik niets voor hem te eten.'


Jujajaso y cantaco gui puenge: jujajaso ni y corasonjo; ya y espiritujo guine guefaligao? 	 Ik denk aan vroeger, aan de jaren die voorbijgingen.


Ayo nae cajulo ya jacone y patgon yan si nanaña ya manmalag y tano Israel. 	 Jozef verliet met zijn gezin het land Egypte en ging naar Israël terug. Hij durfde echter niet naar Judea te gaan, omdat hij had gehoord dat Herodes' zoon Archelaüs daar nu de macht in handen had. In een droom zei God hem naar de provincie Galilea te gaan.


Polo y canaemo gui jilo y taotao gui agapa na canaemo, gui jilo y lajin y taotao ni unnametgot para jago. 	 Alsof wij vuilnis zijn, worden wij bedreigd door branden; als U ons helpt, kan de tegenstander niets meer doen.


Sa macase güe ya mannalalalo pot y sagañija ni taquilo ya masuog güe ya manafanugo ni y imageñija ni tinaga. 	 Zij tergden Hem met hun afgodenaltaren en maakten Hem jaloers met hun beeldendienst.


Ya anae mañuja, manguentos uno yan y otro, ilegñija: Taya finatinasña este na taotao, na jamerese y finatae, pat umapreso. 	 Toen zij buiten waren, zeiden zij tegen elkaar: "Die man heeft niets gedaan waarop doodstraf of gevangenisstraf staat."


Ya jaagang sija, ya jaencatga na senchañija sumasangan, ni ufanmamanagüe ni y naan Jesus. 	 Zij riepen de twee apostelen weer binnen en verboden hun ooit weer over Jezus te spreken.


Ya manope sija ilegña: Ayo y mananom mauleg na semiya y Lajin taotao yuje. 	 "Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld.


N 4 23 63600 ¶ Ya anae masotta na ujanao, manjanao para y mangachongñija, ya jasangane todo ni y mansinangane sija ni y magas mamale yan y manamco. 	 Zodra zij vrij waren, gingen Petrus en Johannes naar hun vrienden en vertelden wat de Joodse leiders hadden gezegd.


Para usaouao güine na sinetbe, yan y chechon apostoles anae si Judas ni y podong pot y tinaelayeña, ya güiya ujanao para y sagaña. 	 Laat hij apostel worden in de plaats van Judas, die afgeweken is van zijn taak."


Ya manjula: Todo y ungagaoyo, junae asta lamita gui raenoco. 	 Het meisje keek hem ongelovig aan. "Ik zweer het je!" zei hij. "Wat je mij ook vraagt, ik zal het je geven; al is het de helft van mijn koninkrijk!"


Sa y corasonjo estaba triste, ya matogchayo gui sumanjalom. 	 Toen bitterheid in mijn hart opkwam en ik opstandig en geprikkeld was,


Ayonae si Pablo tumojgue julo ya mañeñas ni y canaeña, ilegña: Taotao Israel, yan jamyo ni y manmaañao as Yuus, ecungog. 	 Paulus stond op en wenkte om stilte. "Mannen van Israël en u die ontzag voor God hebt,


Ya ufañago un laje ya ufanaan si Jesus; sa güiya unafanlibre y taotaoña nu y isaoñija. 	 Zij is in verwachting door de Heilige Geest. Zij zal een zoon krijgen, die u Jezus moet noemen. Dat betekent 'God redt'.


Mangaduco, sa pot y tinaelayeñija yan pot y inechongñija fanmanmamadese. 	 Ook waren er mensen, die dwaas handelden. Wegens hun zondige leven en hun oneerlijkheid werden zij gemarteld.


Sa y atadogcoja lumie y güinaeyaco gui enimigujo sija yan y talangajoja jumungog y güinaeyaco ni chumogüe y taelaye ni y mangajulo contra guajo. 	 U hebt mij sterk gemaakt en mij U toegeëigend.


Ayo sija na adengña y ninafanlamen ni y cadena: güiya mapolo guientalo y lilog. 	 Hij kwam geboeid in de gevangenis terecht, zijn voeten in het blok.


Ya jacuentuse sija megae na acomparasion, ilegña: Estagüe y tátanom na jumuyong para ufananom. 	 Hij vertelde hun onder andere deze gelijkenis:


Y ti gumaeya yo, ti jaadaje y sinanganjo; ya y sinangan nu y injingog, ti sinanganjo, lao iyon y Tata ni tumago yo. 	 Maar wie niet van Mij houdt, trekt zich niets van mijn woorden aan. Wat Ik tegen u allen zeg, komt niet van Mijzelf maar van mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Mandichoso y fumatitinas y pas, sa sija ufanmafanaan famaguon Yuus. 	 Gelukkig zijn de mensen die vrede brengen, want zij zullen zonen van God worden genoemd.


Ya anae ti masoda mano nae umapolo pot causa y linajyan taotao, mangajulo gui jilo guma ya guinin y atof nae manatunog yan camaña gui entalo, asta y gui menan Jesus. 	 Zij probeerden hem het huis binnen te dragen tot vlakbij Jezus. Maar er stonden zoveel mensen dat het niet lukte. Daarom gingen zij het platte dak op en haalden daar enkele tegels weg. Vervolgens lieten zij de man op zijn draagbaar door het gat zakken tot vlak voor de voeten van Jezus.


Ya ilegñija nu güiya: Mansiñajam. Ayonae ilegña si Jesus nu sija: infanguimen gui copa anae gumiguimenyo, yan infanmatagpange ni y ma tagpangeco; 	 "Ja", zeiden zij. "Jullie zullen inderdaad uit dezelfde beker drinken als Ik", zei Hij, "en dezelfde vreselijke dingen meemaken.


Ya jamantiene y agapa na canaeña, ya jajatsa julo; ya enseguidas y adengña yan y telang y bayoguña mumetgot. 	 Hij pakte hem bij de rechterhand en trok hem overeind. Op hetzelfde moment werden de voeten en enkels van de man stevig en sterk.


Lao jatungoja y mañañija, ya ilegña nu sija: 	 Hij had hen echter door en zei: "Laat me eens een geldstuk zien. Wiens afbeelding staat erop?" "Van de Romeinse keizer", antwoordden zij.


Ya mantituye, sa apmam na tiempo na numamanman ni y magicaña. 	 hielden zij zich aan wat hij zei, zowel groot als klein. "Deze man is geweldig!" werd er gezegd. "Gods kracht is in hem."


Ya estagüe, un angjet y Señot tumotojgue gui oriyaña, ya y candet manina gui jalom y cuatton calaboso: ya japanag si Pedro gui calaguagña ya yinajo, ilegña: Cajulo laguse, ya y cadenaña manbasnag guinin y canaeña. 	 Ineens was er een licht in de cel. Er stond een engel van God en hij stootte Petrus in de zij. "Sta op, Petrus", zei hij. "Maak voort!" Op hetzelfde ogenblik vielen de kettingen van zijn polsen.


Ya ilegña nu sija: Señores, julie na este na jinanao, guaja uninalamen yan megae uninafanaelaye, ya ti y catgaja yan y batco, lao asta y jaanita locue. 	 "Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!"


Ya anae jacumple cuarenta años, mato guiya güiya un angjet gui jalomtano gui egso Sinae, gui mañila y guafe gui jalom y trongcon chaguan. 	 Veertig jaar later was Mozes op een dag in de woestijn bij de Sinaï en zag daar een engel van God in de vlammen van een brandende braamstruik.


Jusangane jamyo na aje; sa yanguin ti manmañotsot jamyo, manparejoja jamyo manáchamalingo. 	 Nee! Als u niet gaat leven zoals God wil, loopt het met u net zo slecht af."


Ya guaja asaguaña, güiya y nobio locue; lao amigon nobio, ni y tomotojgue ya jajujungogja, ya magof dangculo pot y sinangan y nobio. Taegüine pues este minagofjo esta macumple. 	 De bruid is van de bruidegom. En de vriend van de bruidegom is blij als hij de stem van de bruidegom hoort. Daarom ben ik blij als de mensen naar Hem toegaan.


BAE jucanta y minaase Jeova para taejinecog: ya y pachotto nae junamatungo y minagajetmo gui todo y generasion. 	 Een leerzaam gedicht van de Ezrahiet Ethan.


Y Salmon Alabansa; iyon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een loflied van David. Mijn God, ik zal U groot maken. U bent mijn Koning. Uw naam wil ik mijn leven lang loven.


Lao todo y chechoñija, jafatinas para umalie ni y taotao sija sa janaancho y filacteriañija, ya jajujuto y madoblan y magagonñija. 	 Alles wat zij doen, is om op te vallen. Ze binden hun gebedsriemen, met wetteksten erin, op hun linkerarm en hun voorhoofd. (a) Om heilig te lijken, maken ze die extra breed. En de kwasten aan hun kleren, die aan Gods geboden herinneren, (a) maken ze extra lang.


Satba pago, jugagagaojao, O Jeova: O Jeova, jugagagaojao, pago namannae minegae. 	 HERE, geef ons bevrijding! HERE, geef ons welvaart.


Sa injingog na palo ni y manjanao guinin iya jame, maninatborota jamyo ni y sinangan, janataelaye y antenmiyo; lao ti manmannae jam ni enao na tinago: 	 Wij hebben gehoord dat er bij u, die niet van Joodse afkomst bent, grote opschudding en onzekerheid is ontstaan door wat sommigen van ons u hebben verteld. Wel, dat hebben zij niet in onze opdracht gedaan.


Lao jago Jeova, gaease nu guajo, ya unacajuloyo, para juapase sija. 	 Zelfs mijn beste vriend, die ik volledig vertrouwde en die regelmatig bij mij at, heeft zich tegen mij gekeerd.


Sa y pachot y manaelaye yan y pachot y dinague manmababa contra guajo: sa manguecuentos contra guajo yan y mandacon na jula. 	 Mijn tegenstanders hebben bedrieglijke taal tegen mij gesproken; dingen die tegen Uw wil ingaan. Zij liegen.


Para umacumple y esta munjayan masangan pot y profeta Isaias, ilegña: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


Lao y senturion malago na unasatbo si Pablo, ya jaadaje sija gui jinasoñija; ya manago na y siña numango uyute sija finena gui tase, ya ujafanjanao para y tano. 	 Maar de officier verbood het omdat hij Paulus wilde sparen. Hij gaf bevel dat iedereen aan land moest zien te komen. Wie konden zwemmen, moesten het eerst overboord springen.


Mientras guaguaja y candet para jamyo, fanmanjonggue ni y candet, para unfamaguon y candet jamyo. Estesija jasangan si Jesus, ya mapos ya umatog pot sija. 	 Vertrouw op het licht, zolang u het licht hebt. Dan zult u kinderen van het licht zijn." Daarna trok Hij Zich terug en verborg Zich voor hen.


Ya anae jajungog sija ayo, jajatsa y inagangñija para as Yuus, ilegñija: O Señot, jago Yuus, ni y fumatinas y langet, yan y tano, yan y tase, yan todo y mangae gui sanjalomñija; 	 Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin.


Yya jago, O Jeova, juaagangjao: ya si Jeova jutayuyut. 	 (want HERE, ik was door U gezegend) tot ik merkte dat U Zich voor mij verborg. Vanaf dat moment vond ik geen rust meer.


Y tano mayeyengyong, y langet locue manutujo gui menan Yuus: ayo iya Sinae mayengyong gui menan Yuus, ni si Yuus guiya Israel. 	 Mijn God, toen U voor ons volk uittrok en ons voorging in de wildernis,


Sa jaye gui langet sija siña parejuña si Jeova? Jaye gui lajin y gaeninasiña uparejuña si Jeova? 	 HERE, daarom wordt Uw grote macht tot in de hemel geprezen. Alle gelovigen loven U om Uw trouw.


Unyamag papa todo y quelatña; yan unyulang y minetgot na castiyaña. 	 U hebt Uw verbond met Uw dienaar vernietigd en hem de kroon van het hoofd gestoten.


Chuda juyong y binibumo gui jilo y nasion ni y ti tumungojao, yan y jilo y raeno sija ni y ti umaagan y naanmo. 	 Vier Uw toorn maar bot op de volken die U niet willen kennen; over de landen, waar men U niet eert en aanroept.


Ya jadingo y linajyan taotao, ya macone güe mañija, anae gaegue güe sui jalom batco. Ya guaja locue palo diquique na batco mañisija. 	 Zij lieten de mensen achter, stapten bij Jezus in de boot en staken van wal. Er gingen nog enkele boten met hen mee.


Yaguin matomba, ti uguefpodong: sa si Jeova mumantietene nu y canaeña. 	 Als zo iemand valt, stort hij niet naar beneden, omdat de HERE zijn hand vasthoudt.


Ya ayo todo sija y manmauleg minagofñija, mañocho locue. 	 Hij brak er een stuk af en begon te eten. De stemming aan boord werd ineens een stuk beter en iedereen begon te eten.


Sa ileco: Y minaase umanacajulo para taejinecog: ya y minagajetmo unnafitme todo gui langet. 	 Ik wil alleen nog maar zingen van de goedheid en genade van de HERE, van alles wat Hij voor mij heeft gedaan. Van generatie op generatie zal ik getuigen over Uw trouw.


Magajet na sija ti manmatitinas jafa ni ti tunas; sija manjajanao gui jinanaoña sija. 	 Gelukkig zijn de mensen die geen misdaden begaan, maar leven zoals God wil.


Lao guajo, jucanta ni y ninasiñamo; magajet, na jucanta agang ni y minaasemo yan ogaan; sa guinin jago y guimajo lumijing, yan y guinegüeco gui jaanen chinatsagaco. 	 Zij zwerven rond om eten te vinden en als zij niet genoeg vinden, worden zij agressief.