Ni y muna umitde güe para uatan y güinaja sija ni y mangaegue gui langet yan y tano. 	 Met onze God, Die zo heel laag moet neerzien om te zien wat in de hemel en op aarde gebeurt?


N 18 35 50400 ¶ Ya susede anae esta jijijot Jerico, estaba un taotao bachet gui oriyan chalan na matatachong, ya umógagao: 	 Niet ver van de stad Jericho zat een blinde man langs de weg te bedelen.


Ya jachule si José y tataotao, ya jabalutan ni un sabanas na gasgas, 	 Jozef nam het lichaam en wikkelde het in nieuw, schoon linnen.


Atungo yan y contrariumo enseguidas, mientros gaegue jamyo gui chalanmiyo, noseaja, y cotrariumo unenentrega gui jues, ya y jues unenentrega gui ofisiat ya unmapolo gui preso. 	 Zorg ervoor dat u het op tijd eens wordt met uw schuldeiser. Want als hij u voor het gerecht sleept, wordt u misschien wel in de gevangenis gegooid. En daar komt u pas weer uit als u de laatste cent betaald hebt.


N 7 13 26460 ¶ Jalom gui maiot na potta, sa y feda na potta ya micanpo y chalan nu y jumananaogüe y finalingo, ya megae sija y fumapoposgüe. 	 Ga door de smalle poort het Koninkrijk van de hemelen binnen. De weg naar de vernietiging is breed en komt uit bij een wijde poort. En wat gaan daar veel mensen door!


Ya anae ilegña, Y taotaojuyong; si Jesus ilegña nu güiya: Ayo nae y famaguon manlibre. 	 "Van volken die zij hebben onderworpen", antwoordde Petrus.


N 9 23 65540 ¶ Ya anae manmalofan megae na jaane, mandaña y Judio sija para umapuno güe. 	 Een tijd later besloten de Joodse leiders hem te doden.


Jaguaeyaña si Jeova y trangca Sion mas que todo y saga sija gui as Jacob. 	 De HERE houdt van haar poorten, meer dan van alle andere steden in het land Israël.


Enaomina ilegña locue y otro Salmo: Na chamo pumopolo y Santosmo na ulie y minitong. 	 In één van de andere psalmen staat het weer anders: 'God, U zult het lichaam van Uw heilige dienaar niet laten vergaan.' (C)


Sa jago Yuus y ninasiñajo; jafa na unrechasa? ya fafa mina tristeyo pot y chiniguit y enemigo? 	 U bent immers de God tot Wie ik kan vluchten? Waarom helpt U mij niet? Waarom moet ik in rouw lopen omdat mijn vijanden mij voortdurend onderdrukken?


Mumegae y piniteñija ni tumolaeca si Jeova pot otro Yuus: ti juofrese ni y inefreseñija na jâgâ, ni juchule y naanñija gui labiosso. 	 Mensen die afgoden nalopen, worden getroffen door veel ellende; ik zal nooit aan hun afgoden offeren; zelfs hun namen zal ik niet noemen.


Ya mano yo guato, intingo y chalan. 	 U weet de weg waar Ik naar toe ga."


Jusaga gui jalom y tabetnaculumo para taejinecog: ya jugogüeyo gui tinampen y papamo. Sila. 	 U hebt mij immers altijd beschermd; bij U schuilde ik altijd tegen de vijand.


DALETH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik merk hoe mijn hart aan deze aarde hangt; geef mij het leven door Uw woord.


Jatago y jemjom, ya ninajomjom; yan sija ti ninafanaguaguat contra y finoña. 	 God stuurde de donkere duisternis en er was geen hand voor de ogen te zien. Maar zij sloegen er geen acht op.


Todo y telangjo y ilegñija: Jeova, jaye parejumo? ni unalibre y mamoble gui mas manmetgot qui güiya: magajet na y mamoble yan y mannesesitao, guinin y jachulelejguan? 	 Alles in mij juicht: HERE, wie kan U evenaren? U bevrijdt arme en beproefde mensen van hen die de overmacht hebben en hen beroven.


Potjafa na si Jesus mismo manae testimonio, na y profeta gui tanoña taya onraña. 	 Hij had gezegd dat een profeet in zijn vaderland niet geëerd wordt.


Si Jeova jijot gui todo ayo sija y umaagang gue; gui todo ayo y umaagang güe ni y minagajet. 	 De HERE is dichtbij ieder die Hem aanroept met een zuiver hart.


Ya ilegña nu sija: Esta matugue, y guimajo, guma manaetae umafanaan; lao jamyo fumatinas y liyang y mañaque. 	 "Er is geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn. Maar wat hebt u ervan gemaakt? Een rovershol!" zei Hij.


Polo todo y güinaja ni y mangaejinagong ya ujaalaba si Jeova. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Laat alles wat adem heeft, de HERE prijzen! Prijs de HERE!


Guinin unlalatde y nasion sija, guinin unyulang y manaelaye, guinin unfunas y naanñija para siempre taejinecog. 	 U hebt mijn eerherstel bewerkt en mij bevestiging gegeven. Vanaf Uw troon hebt U het recht laten zegevieren.


Ayonae si Pablo jaagang uno gui senturion ya ilegña: Cone este y patgon na taotao asta y magas y inetnon: sa guaja para usinangane. 	 Paulus riep één van de officieren en zei: "Breng deze jongeman naar de commandant. Hij heeft hem iets belangrijks te vertellen."


Lao jutungo pago, todo y ungagao si Yuus, ninaejao as Yuus. 	 Maar ik ben er zeker van dat God U ook nu zal geven wat U Hem vraagt."


(Taemano y jasangane y mañaenata), as Abraham yan y semiyaña para todo y tiempo. 	 Hij is Zijn belofte niet vergeten, want hij had Abraham en zijn kinderen beloofd altijd goed voor hen te zijn."


Ya ilegñija nu güiya: Jame taya rinesibenmame carta guiya Judea pot jago, ni uno gui mañelo ni y manmato, cumuentos pat manmañangane jafa pot jago. 	 Zij antwoordden: "Wij hebben niets slechts over u persoonlijk gehoord, niet in de brieven die we uit Judea hebben ontvangen en ook niet van de Joden, die in Jeruzalem zijn geweest.


Ya chamo todo chumuchule gui pachotto y sinangan y minagajetmo; sa jagasja junangga y juisiomo. 	 Laat mij Uw woorden spreken, want die bevatten de waarheid. Ik wacht op Uw bevel.


Jamyo jagas injingogja jafa y jusagane jamyo, bae jujano, ya jutalo güine mague guiya jamyo. Yaguin inguaeya yo, magajet infanmagof, sa bae jujanao ya jufalag as Tata; sa si Tata dangculoña qui guajo. 	 U hebt Mij horen zeggen dat Ik wegga en weer terugkom. Als u werkelijk van Mij hield, zou u blij zijn dat Ik naar de Vader ga, want de Vader is groter dan Ik.


Fanagüe sija, na ujaadaje todosija ni jutago jamyo; sa estagüe jugagaegueja guiya jamyo todo y jaane, asta y jinecog y tano. Amen. 	 En vergeet dit niet: Ik ben altijd bij u, tot het einde van de tijd."


Lao despues di apmam na timañocho, tumojgue si Pablo gui entaloñija ya ilegña: Señores, yaguin inecungogyo, ti tadingo Creta para tagana este na ninalamen yan minalingo. 	 Een hele tijd at niemand iets. Paulus ging tenslotte in hun midden staan en zei: "U had naar mij moeten luisteren, mannen. Als u niet van Kreta was weggevaren, zou deze ellende ons bespaard zijn gebleven.


Y juramento ni manjula as Abraham ni tatata, 	 Hij heeft Zijn plechtige belofte aan Abraham niet vergeten.


Asta ngaen nae intigong contra unoja taotao? todos jamyo infanmapuno; taegüije y padet ni y cumba, yan taegüije y matomba na colat. 	 Hij is werkelijk mijn rots en mijn bevrijder; Hij is als een burcht voor mij; niets krijgt mij uit mijn evenwicht.


Ya anae manjaspog, manañajlalang y batco, ya mayute y trigo gui jalom tase. 	 Nadat wij hadden gegeten, maakte de bemanning het schip lichter door de lading graan overboord te zetten.


Ya y jilajo usangan ni y tininasmo, yan todotdia ni y alabansamo. 	 Zelf zal ik dag in, dag uit over Uw rechtvaardigheid spreken en U loven en prijzen.


Ayo nae ufanmanope locue sija, ilegñija: Señot, ngaean nae inliijao ñalang, pat majo, pat taotaojuyong, pat taya magagomo, pat malango, pat gui calaboso, ya ti insetbejao? 	 Dan zullen zij vragen: 'Maar Here, wanneer hebben wij dan gezien dat U honger had of dorst? Of dat U een vreemdeling was? Of dat U niets had om aan te trekken? Of dat U ziek was of in de gevangenis zat? Wanneer hebben wij U niet geholpen?'


Si Yuus ni y fumatinas y tano yan todo y güinaja ni y mangaegue gui sumanjalomña; güiya Señot gui langet yan y tano, ti sumasaga gui templo ni y finatinas canae; 	 De God Die de hele wereld heeft gemaakt, de Here van hemel en aarde, woont niet in tempels die door mensen zijn gebouwd.


Ya pot y inagang y inigongjo y telangjo mafachet yan y catneco. 	 Mijn hart is dor als dood gras en alle eetlust is verdwenen.


Este y tinagojo, na infanguaeya entre jamyo uno yan otro, calang y juguaeya jamyo. 	 Ik zeg dat u net zoveel van elkaar moet houden als Ik van u gehouden heb.


Ya jumanao si José guinin Galilea, guinin un siuda na naanña Nasaret, para ufalag Judea, gui siudan David, na mafanaan Betlehem, sa güiya y guima y familian David; 	 En omdat Jozef van David afstamde, moest hij naar Bethlehem in Judea, want daar had David vroeger gewoond.


Entonses y escriba yan y Fariseo sija, macocona un palaoan na masoda gui adulterio, ya mapolo güe gui entalo, 	 De godsdienstleraars en Farizeeërs brachten een vrouw bij Hem, die op overspel was betrapt. Zij duwden haar midden in de kring en zeiden:


Ya manmato ya manmagagao sija, ya anae manatanjuyong, manmagagao na ufanjuyong gui siuda. 	 Zij gingen naar de gevangenis en boden Paulus en Silas hun verontschuldigingen aan. Daarna leidden zij hen de gevangenis uit en vroegen hun dringend de stad te verlaten.


Ya enseguidas nae cajulo gui janom, jalie na mababa y langet, ya y Espiritu, calang paluma tumunog gui jiloña, 	 Direct toen Hij uit het water kwam, zag Jezus dat de hemel openscheurde en de Heilige Geest als een duif op Hem neerstreek.


Sa mato si Juan guiya jamyo gui chalan tininas, ya ti injenggue güe; ya y publicano sija, yan y manputa sija majonggue güe: lao jamyo, anae inlie, ti manmañotsot jamyo para injenggue güe. 	 Want Johannes de Doper heeft verteld hoe u het met God in orde kunt maken. Maar u hebt hem niet geloofd. Het waren juist de oplichters en hoeren die hem wèl geloofden! Hoewel u dat zag, hebt u niet gedaan wat Johannes zei. U wilde hem gewoon niet geloven."


Ya ilegña: Y güinaja ni y ti mansiña para y taotao sija; mansiña para as Yuus. 	 Hij antwoordde: "Wat bij de mensen niet kan, kan wel bij God."


Ya guaja seite lalaje na mañelu: y finenana umasagua, ya matae ti mapolo semiya: 	 Nu waren er eens zeven broers. De oudste trouwde, maar er kwamen geen kinderen.


Sa güije ayo sija y cumonejit, jatagojit na tafanganta: ya ayo sija y lumachaejit, jatagojit na tafanmagof, ilegñija: Cantayejit uno ni y cantan Sion. 	 omdat onze bewakers wilden dat wij zouden zingen. Ondanks dat zij ons sloegen, wilden zij een vrolijk lied horen. "Vooruit", zeiden zij, "zing eens een lied over Jeruzalem!"


Ya todo y jaane sija, ti mandescacansa manmamanagüe yan manmañangane as Jesus ni y Cristogüe, gui guimayuus, yan y iyasija. 	 Zij trokken zich niets aan van de Hoge Raad en bleven gewoon over Jezus spreken, in de tempel en bij de mensen thuis. Elke dag vertelden zij dat Jezus de Christus is.


Ti jagasja jufanaan jamyo tentago sija, sa y tentago ti jatungo jafa checho y magasña; lao jufanaan jamyo amigo sija; sa todosija ni jujungog gui as Tata, junatungoja jamyo. 	 Ik noem u niet langer slaven, want een heer neemt zijn slaven niet in vertrouwen. Maar Ik noem u vrienden, omdat Ik u alles heb verteld wat Ik van mijn Vader gehoord heb.


Ni y plumanta y jayo y aposentuña gui jalom janom: ni y fumatinas y mapagajes para caruajeña: ni y mamomocat gui jilo y papan y manglo. 	 In de wateren maakt Hij Zijn zalen. De wolken zijn de wagen waarop Hij rijdt en Hij wandelt op de vleugels van de wind.


Ya mamocat mona didide, tumecon ya manaetae, ilegña: Tatajo, yaguin siña, nafalofan este na copa guiya guajo: lao ti según y minalagojo, na según y minalagomo. 	 Hij ging een paar stappen verderop en knielde met Zijn gezicht op de grond en bad: "Vader! Als het mogelijk is, laat deze beker dan aan Mij voorbijgaan. Maar niet wat Ik wil moet gebeuren, maar wat U wilt."


Ya ilegña: Pot este na rason jusangane jamyo: na taya siña mato guiya guajo, yaguin ti ninae ni Tatajo. 	 Hij zei: "Daarom heb Ik u gezegd dat niemand bij Mij kan komen als de Vader hem niet zover brengt."


Ya linie ni un criada anae matachong gui ininan guafe, ya guinesatangüe, ya ilegña: Este locue na taotao manisija. 	 Een dienstmeisje zag hem in het licht van het vuur zitten en keek hem eens goed aan. "Kijk eens", zei ze, "die man hoorde ook bij Jezus' discipelen!"


Y antita jagas jananangga si Jeova: y ayudata yan y patangta güiya. 	 Wij verwachten de HERE van ganser harte. Hij helpt en beschermt ons.


N 13 47 29030 ¶ Y raenon langet parejoja locue, yan un lagua ni y mayute guato gui tase, ya mangone todo clase: 	 Een ander voorbeeld van het Koninkrijk van de hemelen is een visser, die zijn net in het water gooit. Er komen allerlei vissen in, eetbare en oneetbare.


Ya udangculo güe, ya umafanaan Lajin Gueftaquilo: ya y Señot Yuus ufannae güe y tronon David tataña. 	 Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven.


Jaso ya jungogyo, O Jeova, Yuusso: ina y atadogjo sija para mungayo maego gui maego finatae. 	 Moet ik nog lang naar U uitzien? Dag in, dag uit schreeuwt mijn hart om U! Laat U mij nog lang onder de overheersing van mijn vijand?


Jafaja y malagoña si Jeova, esteja jafatinas, gui langet yan y tano, yan y tase, yan todo y manadong na lugat. 	 In de hemel en op aarde, in de diepten van de zee, overal doet de HERE wat Hem goeddunkt.


Ya ayo na lugat nae maatane gui quiluus, guaja un güetta, ya y güetta nae guaja un naftan nuebo, ya asta pago taya nae mapoluye. 	 Niet ver van de plaats waar Jezus gekruisigd was, lag een tuin. In die tuin was een nieuw graf, waarin nog nooit een dode had gelegen.


N 27 33 34790 ¶ Ya anae manmato gui un lugat na mafanaan Golgota, cumequeilegña, y sagan calabera, 	 Zo kwamen zij bij de heuvel Golgotha, dat betekent 'Schedelplaats'. De soldaten gaven Jezus wijn met een pijnstillend middel erin. Maar toen Hij ervan proefde, wilde Hij het niet drinken.


Janajanao y sinanganña, ya jadirite: janafanguaefe y mangloña, ya y janom sija manmilalag. 	 Maar als God Zijn woord stuurt, smelt alles weg. Als Hij de wind laat waaien, stroomt het water weer.


Ya ilegña: Ayo y mansiña guiya jamyo, ujadalalagyo papa, ya ujafaaela este na taotao, yaguin guaja taelaye guiya güiya. 	 "Laten enkele van uw leiders met mij meereizen. Als die man iets verkeerds heeft gedaan, kunnen zij hem beschuldigen" zei hij.


Sa y jaanijo linachae ni y trinestico, ya y sacanjo ni y suspiros: linalachae y minetgotto pot y tinaelayeco: ya y telangjo mananglo. 	 Help mij met Uw genade, HERE; ik heb het zc moeilijk! Alles in mij kwijnt weg van narigheid. Het verdriet overmant mij!


Y taotao cumano y na y manmetgot: güiya numae sija catne para ufanjaspog. 	 Zo aten zij het brood van de engelen. Hij gaf hun zoveel te eten dat iedereen genoeg had.


FANMANALABA jamyo as Jeova. Fanmanalaba, O tentago Jeova sija. Fanmanalaba y naan Jeova. 	 Prijs de HERE! Dienaars van de HERE, loof en prijs Zijn naam!


N 11 27 39840 ¶ Ya manmato talo Jerusalem, ya anae mamomocat gui templo, manmato y magas mamale, yan y escriba, yan y manamco sija; 	 Zij kwamen in Jeruzalem. Terwijl Hij over het tempelplein wandelde, stapten de mannen van de Hoge Raad op Hem toe.


Si Jeova unninamegae mas yan mas, jago yan y famaguonñija. 	 Ik bid dat de HERE u veel kinderen geeft, zowel aan u als aan uw kinderen.


Ya ilegña nu sija: Jayeja y yumute y asaguaña, ya umasagua yan otro, jafatinas y adulterio contra y palaoan. 	 Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel.


Lao ti taegüine y manaelaye; lao parejo yan y paja ni y güinaefe ni y manglo. 	 Bij de zondaars ligt het echter anders! Die waaien uiteen als het kaf in de wind.


Estesija todo mañasagaja gui un jinasoja na tinaetae, yan manmangagagao fitme, yan y palo famalaoan sija yan si Maria nanan Jesus, yan y mañeluña lalaje sija. 	 Zij baden voortdurend met elkaar, samen met de vrouwen die met Jezus waren meegekomen, Zijn moeder Maria en Zijn broers.


Sija ni manjanao papa gui tase gui jalom y batco, ni y fumatinas chechoñija gui jilo manadan janom sija; 	 Er waren ook mensen die met hun schepen alle zeeën bevoeren en overal handel dreven.


Para unbaba y atadogñija, yan unbira sija gui jemjom para y manana, yan y ninasiñan Satanas para as Yuus, ya ujaresibe y inasiin y isaoñija, yan erensia gui entalo ayo sija y manafangasgas pot y jinenggue ni y gaegue guiya guajo. 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Sa magajet na gui este siuda contra y santos na Tentagomo as Jesus, ni y unpalalae; todo si Herodes, yan Poncio Pilato, yan y Gentiles yan y taotao guiya Israel, mandaña, 	 Dat is nu precies wat hier in Jeruzalem gebeurt! Herodes en Pontius Pilatus hebben, samen met de volken van Israël en Rome, de handen ineengeslagen om te strijden tegen Uw dienaar Jezus.


Lao, yaguin ti jaecungogjao, fangone gachongmo uno, pat dos, sa para y pachot dos pat tres na testigo, ucabales todo y sinangan. 	 Doet hij dat niet, haal er dan één of twee anderen bij die getuigen kunnen zijn.


Ya guaja inaguguat gui entalo linajyan taotao pot güiya. 	 De meningen over Hem waren verdeeld.


Ylegña nu güiya si Pedro: Señot, sa jafa na ti siña judalalag jao pago? jupolo y linâlâjo guiya jago. 	 "Maar waarom kan ik nu niet met U meegaan? Ik heb alles voor U over!" zei Petrus.


Lao pago mato yo iya jago; ya estesija jusasangan gui tano para y minagofjo ubula guiya sija. 	 Nu kom Ik bij U. Ik zeg dit allemaal terwijl Ik nog in de wereld ben, omdat Ik wil dat zij vol zullen zijn van de blijdschap die Ik heb.


Palo gui semiya manpodong gui jilo acho na lugat, na ti megae odaña; ya doco ti apmam, sa ti tadong papa gui eda. 	 Er viel ook wat zaad op steenachtige grond. Omdat er weinig aarde lag, kwam het vlug op.


Si Jeova Ray na para taejinecog yan taejinecog: ya y nasion esta manmalachae gui tanoña. 	 De HERE is Koning, nu en tot in eeuwigheid! Zij die God niet volgen, moeten het land uit.


Ya ilegña nu sija: Inquene mague guiya guajo este na taotao na janaquequelache y taotao sija; ya, estagüe, na jufaesen gui menanmiyo, ya taya jusoda ni jafa na isao güine na taotao pot y finaaelamimiyo sija. 	 "U hebt deze Man bij mij gebracht op beschuldiging van opruiende aktiviteiten tegen de staat. Ik heb Hem daarover duidelijk ondervraagd en ben tot de conclusie gekomen dat Hij onschuldig is.


Ya ilegña: Todo este sija juadaje desde y pinatgonjo. 	 De man antwoordde: "Van kindsbeen af heb ik mij aan al die voorschriften gehouden."


Ya y lugat gui Tinigue ni y jatataetae, taegüine: Macone taegüije y quinilo yaguin macone para umapuno; yan parejo yan y cotdero ni y ti cumecuentos gui menan y dumadasae, taegüejeja ti jabababa y pachotña. 	 In het gedeelte dat de Ethiopiër aan het lezen was, zei de profeet Jesaja: "Hij was als een schaap, dat voor de slacht weggebracht werd. Hij deed zijn mond niet open, zoals een lam stil is terwijl het geschoren wordt.


Sa este yuje y munjayan matugue: Estagüe na junajanao y taotao y tinagojo gui menan matamo, para ufamauleg y chalanmo gui menamo. 	 Want hij is de man over wie (in het boek van Maleachi) is geschreven. Hij is de heraut, die voor Mij zou uitgaan om mijn komst aan te kondigen.


Alaba güe ni y sonidon y trompeta: alaba güe ni y guitala yan y atpa. 	 Prijs Hem met het schallen van de trompetten; prijs Hem met de harp en citer.


Ya tinayuyut güe megae, ilegña: Y jagajo cumequematae. Nije ya unpolo y canaemo gui jiloña, para ujomlo, yan ulâlâ. 	 "Wilt U alstublieft meekomen om Uw handen op haar te leggen", smeekte hij, "dan zal ze beter worden en blijven leven."


N 25 23 71340 ¶ Ya y inagpaña mato si Agripa yan Bernise, yan y minagasñija, ya jumalom gui tribunal, yan y mas magas y inetnon yan y mas manmagas gui siuda, ya manago si Festo na umacone si Pablo. 	 De volgende morgen stapten Agrippa en Bernice in vol ornaat de aula binnen. In hun gevolg warenhoge militairen en leden van het stadsbestuur.


Ya y mas patgon, ilegña as tataña: Tata, naeyo ni y patteco gui güinaja ni y para guajo. Ya jafacae para sija ni y güinajaña. 	 Op een dag zei de jongste: 'Vader, ik wil mijn deel van de erfenis nu al hebben.' De vader verdeelde zijn bezit tussen zijn twee zonen.


Ylegña nu güiya, uno gui disipuluña sija, Andres, chelun Simon Pedro: 	 Andreas mengde zich in het gesprek.


(Ya anae munjayan jasangan este sija na sinangan, manjanao y Judio sija, ya gueguesmanafaesen entre sija;) 	 Nadat hij dit gezegd had, verlieten de Joden hem, terwijl zij het onderling niet eens waren.


Lao yaguin manmapetsigue jamyo gui un suida, fanmalag y otro: sa magajet jusangane jamyo, na ti infanmunjayan manjanao todo gui siudan Israel, asta qui mato y Lajin taotao. 	 Wanneer je in de ene stad wordt vervolgd, vlucht dan naar de andere. Want Ik zal terugkomen voordat jullie ze allemaal hebben bereikt.


Ya jatago para iyasija, ilegña: Chamo jumajalom gui sengsong (ni usangane jaye gui siuda). 	 Jezus stuurde hem naar huis en zei: "Ga het dorp niet in."


Palo ya ulâlâ y antijo, ya ualabajao: polo ya juisiomo sija uinayudayo. 	 Laat mij leven en U prijzen. Laten Uw leefregels mij tot steun zijn.


Si Juan managpange gui desierto, ya jasetmon y tinagpangen minañotsot para inasiin isao sija. 	 Deze boodschapper was Johannes de Doper. Hij leefde in de woestijn en vertelde de mensen dat zij zich moesten laten dopen als een openbaar getuigenis van hun besluit om de zonde de rug toe te keren, zodat God hen kon vergeven. (c)


Jafa taemano unalog nu y chelumo: Maela ya junajanao enao y migo gui atadogmo; ya enagüija y jayo gui atadogmo? 	 Hoe kunt u dan zeggen: 'Kom, ik zal die splinter even uit uw oog halen.'? Met die balk in uw eigen oog ziet u immers niets?


Lao si Jesus ilegña nu sija: Taya profeta sin onraña lao y tanoñaja, yan entre y parientesña sija, ya y guimaña. 	 Jezus zei: "Een profeet wordt door iedereen geëerd, maar niet door de mensen uit zijn eigen stad en ook niet door zijn familie."


Este finatinas y Señot, ya janafanmanman gui menan atadogta. 	 De Here heeft daarvoor gezorgd en wij zien het als een groot wonder." (a)


Dangculo y Yuusta, yan matatnga gui ninasiña; tiningoña taeuttimo. 	 Onze Here is een grote God en Zijn kracht is geweldig groot. Zijn kennis strekt zich onmetelijk ver uit.


Jago dangculoña qui si tatanmame as Abraham ni esta matae? Yan y profeta manmatae. Jaye jao fumatinas namaesa? 	 U denkt toch zeker niet dat U meer bent dan onze stamvader Abraham? Hij en de profeten zijn gestorven. Wat verbeeldt U Zich wel?"


Ya ilegña y magalage nu güiya: Señot, tunog lasajyao, antes qui umatae y lajijo! 	 Maar de man bleef aandringen: "Here, kom toch mee! Anders sterft mijn kind nog!"


Unpolo pot taya todo ayo sija y manaba gui laymo: sa y finababañija taebale. 	 Ieder die zich niet aan Uw wet houdt, doet U ver van U weg. Wat zij zeggen en doen, is zinloos.


O Jeova, jutatayuyut jao: chajlao y libren y inefresen pachotto sija, ya fanagüeyo ni y juisiomo. 	 Ik spreek ongedwongen over U, HERE, en hoop dat U daar genoegen in hebt. Leer mij alles over Uw wetten.


Jago y Yuus ni y fumatinas y mannamanman: jago munamatungo y minetgotmo gui taotao sija. 	 O God, Uw wegen zijn altijd goed en heilig. Wie is zo groot als U, onze God?


YA anae manescapa esta, ayonae matungo na y isla naanña Melita. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht. Wij wensen u de genade en vrede toe van God, onze Vader.


Ya ufamodong gui jilo y filon y espada, ya ufanmacone preso gui todo y nasion: ya Jerusalem umagacha papa ni y Gentiles, asta qui umacumple y tiempon y Gentiles. 	 De mensen zullen afgeslacht of als krijgsgevangenen over de hele wereld verstrooid worden. Vreemde volken zullen Jeruzalem overwinnen en vertrappen tot aan hun tijd een einde komt en Gods nieuwe wereld begint.


Jagasja juayeg y chalan y minagajet: y juisiomo jagasja jupolo gui menajo. 	 Ik kies ervoor de waarheid te volgen. Daarom denk ik voortdurend aan Uw leefregels.


Guajo guinin numae sija ni y sinanganmo; ya y tano manchinatlie sija; sa sija ti iyon y tano, parejoja yan guajo ti iyon y tano. 	 Ik heb hun doorgegeven wat U verteld hebt. De wereld haat hen omdat zij, net als Ik, niet bij de wereld horen.


(Sa y ninálibre y antinñija, dangculo presiuña, ya para upolu para siempre.) 	 Het is onmogelijk om een ander, een broeder, vrij te kopen met geld; om God een losgeld voor hem te betalen.


N 19 23 69230 ¶ Ya ayo na tiempo guaja güije atboroto pot ayo na Chalan. 	 In diezelfde tijd ontstond er in Efeze grote opschudding over de persoon van Jezus. (A)


Sa güiya fumatinas gui jilo y tase: ya gui jilo y janom nae japolo fitme. 	 Hij drong het water terug, zodat droog land tevoorschijn kwam.


Fanagüeyo mauleg na juisio yan tiningo: sa jagasja jujonggue y tinagomo. 	 Geef mij een goed onderscheidingsvermogen en verstand, want ik stel mijn vertrouwen op Uw wet.


Ya y sargento sija jasangane y manmagas ni este na sinangan: ya ninafanmaañao anae jajungog na taotao Roma sija. 	 De dienaren brachten dit over aan de rechters en die schrokken toen zij hoorden dat Paulus en Silas Romeinen waren.


Ya ilegña nu sija: Jafa malagonmiyo na jufatinas guiya jamyo? 	 "Wel?" vroeg Jezus, "wat kan Ik voor jullie doen?"


Sa y tinago as Yuus, y fino Yuus jasangan; sa si Yuus ti mannanae güe ni y Espiritu pot medida. 	 Hij is door God gestuurd en geeft de woorden van God door. God geeft Hem Zijn Geest zonder beperking.


Lao taesetbe y inadodorayo, manmamananagüe y finanagüenñija ni y sinangan taotao. 	 Hun godsdienst is waardeloos. Ze houden zich alleen maar bezig met menselijke wetten en niet met de wet van God." (a)


Ya jacone sija asta y oriyan y sinantos na sagaña, güineja na ogso ni y guinanan y agapa na canaeña. 	 Hij bracht hen naar heilig terrein, naar de berg die Hij voor Zichzelf had uitgekozen, de Sinaï.


Ya jumanao gui naftan, despues di quinajiloña, ya mato gui santos na siuda, ya manalie ya megae. 	 Na de opstanding van Jezus verlieten zij de begraafplaatsen en gingen naar Jeruzalem. Daar werden zij door vele mensen gezien.


Ya desde ayo, anae manmajungogjam ni y mañelunmame, manmato para ujatagamjam, asta y Metcadon Appio, yan y Tres Taberna; ni y anae jalie si Pablo, janae grasia si Yuus, ya jaangoco. 	 De Romeinse christenen hadden gehoord dat wij in aantocht waren en kwamen ons tegemoet. Wij ontmoetten enkelen van hen al bij Forum Appii en weer anderen een paar kilometer verder, bij Tres Tabernae. Toen Paulus hen allen zag, dankte hij God en vatte nieuwe moed.


N 13 33 28890 ¶ Otro acomparasion sinangane sija ilegña: Y raenon langet, parejoja yan y libadura, ni y un palaoan jachule ya janana gui tres medidan arina, asta qui todo manbolacho. 	 Hij vertelde nog een andere gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net gist dat u in het deeg doet om te laten rijzen. Als het deeg door en door is gerezen, kunt u er brood van bakken."


N 18 15 50200 ¶ Ya maconie guato guiya güiya ni y diquique na famaguonñija, para upacha; ya anae manlinie ni y disipulo sija, manmalalatde. 	 Op een dag brachten enkele mensen hun kleine kinderen bij Hem. Zij wilden graag dat Hij ze zou aanraken en zegenen. De discipelen zeiden echter dat ze moesten weggaan.


Si Tomas, ayo y naanña si Didimo, ilegña nu y otro disipulo sija: ufanmalagjit locue, nije tafanmatae yan güiya. 	 Thomas, die ook wel Didymus werd genoemd, zei tegen de andere discipelen: "Laten we meegaan om samen met Hem te sterven."


Ya anae esta jatutujon sumesede este sija, ayonae infanalag jilo, ya injatsa julo y ilunmiyo; sa esta jijijot y para inmanafanlibre. 	 Dus als deze dingen beginnen, ga dan rechtop staan en kijk omhoog! Want je verlossing is niet ver meer!"


Yya jago nae manangoco y tatanmame: manangoco ya unnafanlibre sija. 	 U, Die in de heiligheid woont; U, Die de roem en eer van Israël bent:


Ya si Jesus ilegña: Ada locue trabia jamyo ti intitingoja? 	 "Zijn jullie ook nog zo dom?" vroeg Jezus.


si Herodes sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Terwijl hij daar was, stuurden de steden Tyrus en Sidon een delegatie naar hem toe. Zij hadden zich namelijk om de een of andere reden de woede van Herodes op de hals gehaald. Omdat hun voedsel uit het gebied van Herodes moest komen, kregen zij Blastus, de secretaris van de koning, zover dat hij Herodes namens hen om vrede vroeg.


Lao si Jesus namaesa, ti jaangoco güe guiya sija, sa güiya jatungo todo taotao, 	 Maar Hij bleef terughoudend, omdat Hij de mensen door en door kende.


Ya anae manmato gui as Jesus, ya malie na güiya esta matae, ti julog y adengña: 	 Maar toen zij bij Jezus kwamen, zagen zij dat Hij al gestorven was.


Lao yaguin junajujuyong y manganite pot si Beetsebub, pot jaye y famaguonmiyo ufanyinite sija juyong? Enaomina sija ufanjues para jamyo. 	 Hoe kan zijn koninkrijk dan blijven bestaan? Als de duivel Mij de macht geeft boze geesten te verjagen, hoe staat het dan met uw eigen volgelingen? Want die verjagen ook boze geesten! Dat doen zij zeker ook door de macht van de duivel? Vraag het hun eens, als u durft.


Este sija todo mumananggajao; sa jago siña unnae sija nañija gui tiempo ni matancho. 	 Alles wacht op U. U geeft elk dier op zijn tijd te eten.


Ya jayute y pidason salape jalom gui jalom y templo, ya mapos ya jañaca güe. 	 Judas gooide het geld over de vloer van de tempel en ging naar buiten. Even later hing hij zich op.


Ilegco as Jeova: Jago y Yuusso: ecungog y inagang y tinayuyutto, O Jeova. 	 Hoogmoedige mensen zetten vallen voor mij; valstrikken en netten om mij te vangen.


Ya manmangue carta pot sija, taegüine: Y apostoles yan manamco na mañelo, jasaluda y mañelo na Gentiles ni y mangaegue guiya Antioquia yan Siria yan Silisia: 	 Zij kregen een brief mee, waarin stond: "Beste broeders in Antiochië, Syrië en Cilicië.


N 12 8 47840 ¶ Ya jusangane jamyo: Jayeja y comonfesatñaejonyo gui menan y taotao sija; uquinenfesatñaejon locue ni y Lajin taotao gui menan y angjet Yuus. 	 Onthoud dit: Als je er bij de mensen openlijk voor uitkomt dat jij en Ik vrienden zijn, zal Ik je aan de engelen van God voorstellen als mijn vriend.


Utungo y tinago sija: Chamo umábale, Chamo famumuno, Chamo fañañaque, Chamo sumasangan y ti magajet na sinangan, Onra si tatamo, yan nanamo. 	 En wat uw vraag betreft, u weet best wat u moet doen. Geen overspel plegen, niet doden, niet stelen, niet liegen en eerbied voor uw ouders hebben."


Unoja na güinaja jugagao gui as Jeova, este jualiligao; na jugaegue gui guima Jeova todo y jaanen linâlâjo, para julie y guinatbon Jeova ya para jualigao gui temploña. 	 Ik heb de HERE slechts één ding gevraagd, daar gaat mijn hele hart naar uit: dat ik mijn hele leven in het huis van de HERE mag blijven. Om de lieflijkheid van de HERE te kunnen zien en steeds meer over Hem te leren in Zijn tempel.


Para untungo sija y magajet ayosija mano nae unresibe y finanagüe. 	 U zult zien dat het volledig overeenstemt met wat u is geleerd.


Sa jayeja y numae jamyo un copan janom, sa iyon Cristo jamyo, magajet jusangane jamyo, na sen ti ufalingo y apasña. 	 Wie jullie een beker water geeft, omdat jullie bij Mij horen, zal vast en zeker een beloning krijgen.


Ayo nae manmato guiya güiya manmangongone un paralitico, na macocone ni cuatro. 	 Vier mannen kwamen met een verlamde op een draagbaar. Zij wilden naar Jezus toe,


Guaelaye gui linie Jeova, y finatae y mañantosña. 	 Als één van Zijn volgelingen sterft, raakt dat de HERE heel diep.


Yanguin ti siña inchegüe y mas diquique, para jafa inadadaje y pumalo? 	 Natuurlijk niet. Als je dat nog niet eens kunt, waarover zul je je dan zorgen maken?


O Yuus, jago jagasja fumanagüe yo desde y pinatgonjo; yan asta pago jusangan claro nii ninamanman y chechomo. 	 O God, sinds ik een kind was, hebt U mij alles geleerd; tot op de dag van vandaag vertel ik anderen over Uw wonderen.


Asta ngaean, O Yuus, nae y contrario ulalatde? ya y enimigo ufañatfino contra y naanmo para taejinecog? 	 Hoelang zal de vijand nog de spot met ons drijven, o God? Zal hij U altijd blijven bespotten?


Ayo nae mamodong y manmamatitinas ni y taelaye: sija manmachoneg ya ti siña ufangajulo. 	 Zorg toch dat de hoogmoedige geen vat op mij krijgt en de goddeloze mij niet opjaagt.


Famocat gui Sion, ya unjanagüe y oriyaña; ya untufong y tore güije. 	 De berg Sion is blij en de dochters van Juda juichen over Uw rechtvaardigheid.


YA manmato y Fariseo yan y Saduseo sija, ya matienta güe, magagagao na ufanfinanue un señat gui langet. 	 Op een dag kwamen er Farizeeërs en Sadduceeërs naar Jezus toe om Hem op de proef te stellen. Zij vroegen Hem om een teken uit de hemel. Hij moest maar eens bewijzen dat Hij de Zoon van God was.


Y gajo quinilo sija jajungog y inagangjo; ya jutungo sija; ya sija madalalag yo. 	 Mijn schapen luisteren naar mijn stem en Ik ken ze. Zij volgen Mij en Ik geef hun eeuwig leven.


Ya jabababa y pachotñija guiya guajo taegüije y león ni tegcho yan cumate. 	 Ik sta midden tussen een hele groep stieren en ben omsingeld door buffels van Basan.


Nagasgas sija pot y minagajetmo; y sinanganmo güiya minagajet. 	 Maak hen zuiver en heilig door hen te onderwijzen in Uw woord van waarheid.


Polo y langet yan tano ya umaalaba güe, yan y tase sija yan todo y güinaja nii mangalalamten gui sanjalomña. 	 Want de HERE luistert wel naar de armen die Hem aanroepen en Hij ziet niet neer op de mensen die gevangen zitten.


Lao taya güine na güinaja unacalamtenyo, ni ti junaguaguan y linâlâjo para guajo, lao guefmalago yo na junafunjayan y chechojo, yan y obligasionjo ni y juresibe gui Señot Jesus, para junamatungo y ebangelion y grasian Yuus. 	 Maar ik geef niets om mijn eigen leven. Ik hoop alleen dat ik mijn doel mag bereiken en de opdracht die de Here Jezus mij heeft gegeven tot een goed einde mag brengen. Ik moet andere mensen het goede nieuws vertellen van de genade van God.


Mandichoso ayo sija na taotao y manguaja ni este: Junggan, mandichoso ayo sija na taotao ni y Yuusñija si Jeova. 	 Het volk dat zo kan leven, is een gelukkig volk! Het volk dat de HERE God aanbidt, is een gelukkig volk!


Un tinago nuebo junae jamyo, na infanguaeya uno yan otro entre jamyo; taegüije yan guajo juguaeya jamyo, ya jamyo locue infanguaeya uno yan otro entre jamyo. 	 Dit is een nieuwe opdracht die Ik u geef: heb liefde voor elkaar. Heb voor elkaar net zoveel liefde als Ik voor u heb.


Chuleyo gui lagua ni y munanaaatogyo gui ti umatungo: sa jago y seguro na sagajo. 	 Want U bent voor mij een rots en een burcht; om de eer van Uw naam zult U mij leiden op mijn weg.


Ya mañule minilalag locue guinin y acho, yan janafalalago y janom taegüije y sadog. 	 Zo liet Hij een waterbeek uit een rots stromen; het water kwam als een rivier naar beneden.


Ya manope si Pedro, ilegña: Sanganejam nu este na acomparasion. 	 Petrus vroeg Jezus wat Hij nu precies bedoelde met dat slecht worden door woorden en gedachten.


Jasangan este para uchague güe; sa güiya tumungo jafa ufatinas. 	 Niet dat Jezus eten wilde kopen. Hij was iets anders van plan, maar was alleen benieuwd wat Filippus zou antwoorden.


Na minames y sinanganmo ni y chinaguijo, junggan mamesña qui y miet para y pachotto. 	 Alles wat U zegt, is heerlijk om naar te luisteren. Het klinkt zoeter dan honing.


Ayo sija y manmananom yan lago: ufanmangoco yan minagof. 	 Wie met verdriet in het hart huilend hun akkers inzaaien, ervaren tegen de oogsttijd vaak grote vreugde.


Ya pagoja y gachae gaegueja gui jale y trongcon jayo sija: todo y trongcon jayo na ti mauleg tinegchañija, umautut ya umayute gui guafe. 	 De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid."


AIN sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik heb altijd eerlijk en oprecht geleefd; laten mijn vijanden mij niet in hun macht krijgen.


Sa y Espiritu Santo infanfinanagüe güije na ora jafa para insangan. 	 De Heilige Geest zal je op dat moment de juiste woorden geven."


Ya y Señot magmata taegüije y uno ni y guinin mamaego, yan taegüije y matatñga na taotao ni y ninaaagang pot rason di y bino. 	 Toen werd de Here wakker, net als een soldaat die van de wijn in slaap gevallen was.


Ya jasangan este si Jesus gui tinataeña: sija jajaso na umadingan na dumescansañaeñaejon gui maegoña. 	 Zij dachten dat Jezus had gezegd dat Lazarus lag te slapen. Maar Jezus bedoelde dat hij gestorven was.


Estagüe, y famaguon erensian Jeova: ya yi tinegcha y tiyan, apasiña. 	 Kinderen zijn een geschenk van de HERE. Hij beloont u met een nageslacht.


Ya anae estaba umagoninias, mas fejman manaetae: ya y masajalomña taegüije y mandangculo na gotan jâgâ, mamopodong papa gui eda. 	 En Hij begon vuriger te bidden. Hij was zo verschrikkelijk bang geworden, dat het zweet Hem uitbrak en als grote druppels bloed op de grond viel.


N 5 17 44410 ¶ Ya susede gui un jaane na estabagüe mamanagüe; ya mangaegue y Fariseo sija yan y magas y lay, manmatatachong, sa sija manmato guinen y sengsong Galilea, yan Judea, yan y ya Jerusalem; ya y ninasiñan y Señot gaegue güije para unamagong. 	 Toen Jezus op een dag de mensen weer over God vertelde, zaten er ook Farizeeërs en godsdienstleraars te luisteren. Het leek wel of zij overal vandaan kwamen. Uit Galilea, Judea en uit Jeruzalem. Jezus was vol van Gods genezende kracht.


Ya ayo na Finijo mamacatne ya sumaga guiya jita (ya talie y minalagña, ayo na minalag taegüije y linilisja gui tata), bula y grasia yan y minagajet. 	 En Christus (A) kreeg een menselijk lichaam en leefde bij ons hier op aarde. Hij was vol vergevende liefde en waarheid. Wij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is, de enige Zoon van de hemelse Vader.


Ya anae mato, sumaga gui siuda na mafanaan Nasaret; para ucumple y masanganña pot y profeta sija, na umafanaan taotao Nasaret. 	 Daar gingen zij wonen in het stadje Nazareth. Dat klopte met de woorden van de profeten, die hadden voorspeld dat de Messias 'Nazoreeër' zou worden genoemd.


Bae jucantaye si Jeova taemenoja y inanaco y linâlâjo: bae jucantaye tinina y Yuusso mientras lalâlâyo. 	 Mijn leven lang zal ik zingen voor de HERE. Zolang ik adem heb, zal ik lofliederen zingen voor mijn God.


Dangculo si Jeova, ya sumendangculo para umaalaba; ya y dinangculoña ti comprediyon. 	 De HERE is een grote God en Hem komt alle eer toe. Voor ons mensen is niet te begrijpen hoe groot Hij is.


Esta malachae y enimigo; esta mayulang para siempre: yan y siuda ni y inyilang, y jinasoñija manachamalingo yan sija. 	 De volken hebt U bedreigd en de slechte mensen vernietigd, zodat hun namen voor eeuwig zijn uitgewist.


Ayo nae y gachongña dumimo papa, ya tinayuyutgüe ilegña: Gaesiningon nu guajo, ya juapasejao. 	 De ander viel voor hem neer en smeekte: 'Geef mij uitstel. Dan zal ik alles terugbetalen.'


Güiya bumendise ayo sija y manmaañao as Jeova, todo y mandiquique yan y mandangculo. 	 en aan ieder die ontzag voor de HERE heeft; klein en groot.


Ya jumanao, ya jatituye gui un taotao güije na tano: ya tinago para y fangualuanña, para unachocho babue sija. 	 Het zag er heel slecht voor hem uit. Hij wist een baantje te krijgen bij een boer en moest naar het land om op de varkens te passen.


Jago ucajulo, yan umaase ni iya Sion: sa y tiempo para unmaase nu güiya, magajet na mato y tiempo ni y matancho. 	 HERE, U heerst echter tot in eeuwigheid. Uw naam zal nooit worden uitgewist en blijft altijd bestaan.


O, na y satbasion Israel mojon ujuyong guiya Sion! anae si Yuus janatalo y quinautiba y taotaoña; ayo nae umagof si Jacob, yan ufanmagof y Israel. 	 Zij schrikken terwijl er niets te schrikken is. God strooit de beenderen van uw vijanden uit; U laat hen beschaamd staan. God heeft hen al verworpen.


Enaomina y espiritujo, lalango gui sumanjalomjo: y corasonjo gui sumanjalomjo triste. 	 Ik weet mij geen raad meer en ben zo verschrikkelijk bang.


Ya ilegña nu sija: O taotao manaetiningo jamyo, yan y ñateng y corasonmiyo para injenggue todo y sinangan y profeta sija! 	 Jezus zei tegen hen: "Wat bent u toch dom! Wat hebt u moeite om alles te geloven wat door de profeten is gezegd.


Junanangga si Jeova, y antijo mannanangga, ya y sinanganña junanangga. 	 Ik verwacht alles van de HERE. Ik ken Zijn woord en heb er alle vertrouwen in.


Pot todo y enimigujo, jumuyongyo mamajlao, magajet na sentaegüijeja a para y tiguangjo yan y minaañao ni y manatungoyo: ya y lumiliiyo gui sanjiyong mañuja guiya guajo. 	 Mijn leven gaat voorbij in verdriet en jarenlang leef ik zuchtend. Door mijn eigen slechtheid heb ik geen kracht meer over en lichamelijk ga ik alleen maar achteruit.


Bae juchule y copan satbasion, yan juagang y naan Jeova. 	 Ik zal overal vertellen dat H!j mij heeft bevrijd. Ik zal met eerbied spreken over de naam van de HERE.


Ayonae manbinaba y jinasoñija para ujatungo y tinigue; 	 Hij legde hun uit wat in die boeken stond; zo duidelijk dat ze het ineens helemaal begrepen.


Lao jasatbaja sija pot y naanña, para usiña janamatungo y dangculon y ninasiñaña. 	 God verloste hen echter toch, terwille van Zijn eigen naam. Zo werd Zijn grote kracht kenbaar.


Lao si Pedro yan y mangachogña, mansenmatujog; ya anae manmagmata, malie y minalagña yan ayo na dos taotao ni mangachongña. 	 Petrus en de anderen die in slaap waren gevallen, schrokken wakker. Ze zagen Jezus in het hemelse licht staan met de twee mannen bij Zich.


N 7 54 64850 ¶ Ya anae jajungog estesija, manchinachat asta y corasonñija, ya janafañegcheg y nifenñija guiya güiya. 	 Toen de Joden in de rechtszaal d t hoorden, waren zij diep gegriefd en knarsetandden zij van woede.


Satba pago, jugagagaojao, O Jeova: O Jeova, jugagagaojao, pago namannae minegae. 	 HERE, geef ons bevrijding! HERE, geef ons welvaart.


Nafitme y sinanganmo gui tentagomo, ni y deboto nu jago. 	 Ik ben Uw dienaar en heb diep ontzag voor U. Wilt U laten blijken dat Uw beloften waar zijn?


Ya este munaguefmagof si Jeova mas qui y nobiyo, pat y toro nii mangaecángjilon yan papaquis. 	 Ik zal een loflied zingen en de naam van God prijzen. Ik zal Hem groot maken door de liederen die ik tot Zijn eer zing.


Ya mannae erensia ni y tanoñija: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hun land schonk Hij aan Zijn volk. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


N 16 13 30020 ¶ Ya anae mato si Jesus gui Sesarean Filipe, jafaesen y disipuluña sija ilegña: Jaye ilegñiñija y taotao sija nu y Lajin taotao? 	 Toen Jezus in Caesarea Filippi kwam, vroeg Hij Zijn discipelen: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


Antes di jutriste, umabagyo; lao pago juadaje y sinanganmo. 	 Voordat ik in moeilijkheden kwam, dwaalde ik vaak van U af. Maar nu houd ik mij alleen nog aan wat U zegt.


Ya sija locue jafatinas, janamaela para y manamco pot y canae Barnabé yan Saulo. 	 Ieder van hen gaf zoveel als hij kon missen. En zij stuurden Barnabas en Saulus naar de leiders van de christenen in Jeruzalem om de gift te overhandigen.


Ayo nae jamantiene y canae y bachet, ya jacone asta y jiyong y siuda; ya anae jatolae y atadogña, japolo y canaeña gui jiloña, ya jafaesen: Unlie jafa? 	 Hij pakte de blinde man bij de hand en nam hem mee buiten het dorp. Hij spuugde hem in de ogen, legde Zijn handen erop en vroeg: "Ziet u al iets?"


Sa ilegñija: Si Jeova ti ujalie, ni si Yuus Jacob ti ufanatituye. 	 Zij denken bij zichzelf: "De HERE ziet het toch niet; ach, Jakobs God heeft wel iets anders te doen."


Ya y pinagat y pebble innamamajlao, sa si Jeova guinegüeña. 	 Uiteindelijk kunnen zij tegen de arme mensen toch niet op, omdat de HERE hen beschermt.


Ya anae jajanagüe inanaco ayo sija na lugat, ya janae sija megae na consejo, mapos malag Gresia. 	 Op zijn reis door dat gebied sprak hij met veel christenen en bemoedigde hen.


Ya anae manana, ti matungo y tano: lao masoda un diquique na sadog na guaja oriyaña; ya jinasoñija na ujanajalom y batco. 	 Toen het goed en wel licht was, herkenden zij de kust niet. Ze zagen wel een inham met een strand en wilden proberen het schip daar aan de grond te laten lopen.


Cajulo, O Jeova, polo jao gui menaña, yute papa: libre y antijo gui manaelaye nu y espadamo. 	 Gaat U hem tegemoet, HERE, en sla hem neer. Red mijn leven door Uw zwaard.


Ya ilegña: Jago ayo y para ufato pat infanmannanggajam otro? 	 "Jezus, bent U het op wie wij hebben gewacht? Of moeten wij uitkijken naar iemand anders?"


Ya anae manalo sija guato gui guima y manmanago, jasoda na jomlo y tentago ni estaba malango. 	 De vrienden van de kapitein gingen het huis weer binnen en zagen dat de knecht helemaal genezen was.


Alaba güe ni y pandireta, yan y dansa: alaba güe ni y gaecuetdas na dandan yan y flauta. 	 Prijs Hem met reidans en tamboerijnen. Prijs Hem met fluiten en snaarinstrumenten.


Ya güiya manatan ya, ilegña: Julie taotao sija; lao julie sija calang trongconjayo na manmamómocat. 	 De man keek om zich heen en zei: "Ja, ik zie de mensen lopen. Maar, wat raar, het lijken net bomen."


Jaso jamyo y sinangan ni munjayan jusangane jamyo: Y tentago ti dangculoña qui y magasña. Yaguin mapetsigue yo, infanmapetsigue jamyo locue; yaguin manadaje y sinanganjo, umanadaje y sinanganmiyo locue. 	 Weet u nog dat Ik zei dat een dienaar niet de meerdere van zijn heer is? Als zij Mij hebben vervolgd, zullen ze u ook vervolgen. Als zij niet naar Mij hebben geluisterd, zullen ze ook niet naar u luisteren.


Lao guajo sumangane jamyo: Chamiyo fumatinas jafa contra y tinaelaye; yaguin jayejao pumatmada gui agapa na fasumo, birayeja ni y otro. 	 Maar Ik zeg u: Vergeld geen kwaad met kwaad. Als iemand u een klap op de ene wang geeft, keer hem dan ook uw andere wang toe.


Y ya sija nae umacumple y sinangan Isaias ni ilegña: Anae manmanjujungog, ujungog ya ti utungo; ya anae manmanaatan, ufanmanlie, ya ti ujasiente. 	 De profeet Jesaja sprak over hen toen hij zei: 'Ze horen wel, maar begrijpen niet.


Ayo sija na taotao, anae jalie y señat ni jafatinas si Jesus, ilegñija: Este senmagajet na güiya y profeta ni para umamaela gui tano. 	 Het drong tot de mensen door dat Hij iets geweldigs had gedaan. "Ja", zeiden zij, "Hij moet de Profeet zijn, die komen zou!"


Ylelegña: Yya jago guajo junaejao y tano Cananea, y facae y erensiamo. 	 Eenmaal zei Hij immers: Ik geef u het land Kanaän, het zal voor altijd van u zijn. Als een erfdeel dat niemand anders toekomt.


Yan palo mamodong gui mauleg y tano; ya mandoco, ya manogcha siento pot uno. Ya anae esta jasangan estesija umagang: Y gaetalanga para ufanjungog, uecungog. 	 Het verstikte daar omdat de distels veel sneller groeiden. Het overige zaad viel op vruchtbare grond. Het kwam mooi op en gaf een rijke oogst, wel honderd keer zoveel als was gezaaid." Hij wilde dat de mensen goed zouden luisteren en zei: "Als u oren hebt, luister dan goed."


Y menan Efraim, yan Benjamin, yan Manases, nacajulo y minatatngamo, ya maelajao para usatbajam. 	 Luister, Herder van Israël; U leidt immers Uw geliefde volk als een kudde schapen. U woont boven de engelen. Kom in al Uw stralende heerlijkheid naar ons toe.


Ya anae jajungog este si Pilatos, mamaesen cao taotao Galilea. 	 "Komt Hij dan uit Galilea?" vroeg Pilatus.


Ya si Jesus ilegña nu sija: Y famaguon este na tiempo manásagua yan manafanásagua: 	 Jezus antwoordde: "Trouwen is iets voor de mensen van deze wereld.


Ya umagang ilegña: Tata Abraham, gaease nu guajo, ya tago si Lasaro, para usupog y puntan calolotña gui janom ya unafresco y jilajo; sa estagüe na masasapetyo güine na mañila. 	 'Vader Abraham!' kermde hij. 'Heb toch medelijden met mij! Stuur Lazarus hier naar toe. Laat hij zijn vinger nat maken en daarmee mijn tong verkoelen. Want het is verschrikkelijk hier in deze vlammen.'


Megae pumetsisigueyo yan contrariujo; lao ti sumususujayo gui testimoniomo sija. 	 Het aantal vijanden dat mij achtervolgt, is groot; toch zal ik niet van Uw woorden afwijken.


Ya manope sija ilegña: Ayo y mananom mauleg na semiya y Lajin taotao yuje. 	 "Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld.


Güiya ti ufanlalatde para siempre: ni umantiene y binibuña para taejinecog. 	 Hij blijft niet altijd toornig op ons. Eens komt daar een einde aan.


Chamiyo fanmaaañao, jamyo diquique na manada; sa este minagof y tatanmiyo, na infanninae ni y raeno. 	 Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen.


Juchatlie sija ni y cabales na chinatlie: jutufong sija pot y enemigujo. 	 Ik voel een diepe haat tegen hen en beschouw hen als mijn eigen vijanden.


Ylegña si Jesus: Najanao y acho. Si Marta, chelun y matae, ilegña nu güiya: Señot, mutong esta, sa finatae cuatro na jaane. 	 "Haal die steen weg", zei Hij. "Maar, Here", protesteerde Martha, "er hangt al een lijklucht. Hij ligt er al vier dagen!"


Ya jupetsigue sija gui este jinanao asta junafanmapuno, jugogode ya juentrerega gui catset y lalaje yan y famalaoan. 	 Ik heb de aanhangers van die nieuwe leer vervolgd en gedood. Zowel mannen als vrouwen heb ik geboeid naar de gevangenis gebracht.


Ayo nae y ray ualog ni mangaegue gui agapaña: Maela jamyo mandichoso gui Tatajo, ya inereda y raeno ni esta listo para jamyo desde y mafatinas y tano; 	 Dan zal Ik tegen de mensen aan mijn rechterhand zeggen: 'Kom, gezegende kinderen van mijn Vader. U mag het Koninkrijk binnengaan, dat van het begin van de wereld af voor u bestemd is.


Magajet na guajo calang un taotao ni ti manjujungog: ya taya linalatde gui pachotña. 	 Het lijkt wel of ik doof ben, ik hoor niets; dat ik niet kan spreken, ik krijg mijn mond niet open.


Ya anae esta manmamogsae gui tase calang bente sinco pot trenta estadio, malie si Jesus na mamomocat gui jilo y tase ya lumalajijot guato gui sajyan: ya manmaañao sija. 	 Nadat zij ongeveer vijf kilometer geroeid hadden, zagen zij Jezus over het water lopen. Hij kwam naar hun boot toe. Zij werden bang,


Dangculo na pas guaja para ayo sija y gumaeya y laymo, ya taya lugatñija para ufanmatompo. 	 Mensen die van Uw wet houden, ervaren een diepe vrede in het hart. Er staat hun niets in de weg.


Para ugaegue y limosnamo gui secreto, sa y tatamo ni jalilie gui secreto, güiya umapase jao gui publico. 	 Uw Vader kent alle geheimen. Hij zal u ervoor belonen.


Maestro, jatuguiejam si Moises: Yanguin y chelun un taotao matae, ya y palaoan ni y asaguaña sumaga ya taya patgonña, ayo y laje ni y chelun y matae, uasagua talo y palaoan, ya ufamasemiya gui cheluña. 	 Zij zeiden: "Meester, in de boeken van Mozes staat: 'Als een man sterft en zijn vrouw zonder kinderen achterblijft, moet zijn broer met haar trouwen om haar namens zijn overleden broer kinderen te geven.'


Gosnámanman este na tiningo para guajo; gostaquilo, ti siña jucomprende. 	 Het is voor mij onmogelijk dat te begrijpen. Het is zo wonderlijk, zo hoog.


N 13 13 66900 ¶ Ya anae si Pablo yan y mangachongña jadingo Pafo, ya mumamaya ya manmato Petga guiya Pamfilia, ya si Juan jumanao guiya sija ya tumalo guato Jerusalem. 	 Paulus en zijn metgezellen verlieten Pafos en gingen per boot naar Perge, in Pamfylië. Johannes Markus reisde niet verder met hen mee, maar ging vandaar naar Jeruzalem terug.


Ya jumanao talo gui mina saes, yan y mina nuebe na ora, ya jafatinasja taegüije. 	 En ze gingen. Om twaalf uur en om drie uur deed hij hetzelfde.


Güiya sumasaga yan un Simon titumo, na y guimaña gaegue gui oriyan tase. 	 Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont."


Ya y taotao sija manmannanangga as Sacharias, ya ninafanmanman ni y inapmamña gui guimayuus. 	 Ondertussen stonden de mensen buiten op Zacharias te wachten. Zij vroegen zich af waarom hij zo lang in het heiligdom bleef.


Sa si Yuus güiya ray todo y tano: fanganta y tinina sija, yan y tiningo. 	 Zing voor God, zing psalmen voor onze Koning. Laten onze lofliederen voor Hem opklinken.


Ya ilegña nu sija: Jamyo iyon sampapa, guajo iyon sanjilo; jamyo iyon este na tano; guajo ti iyon este na tano. 	 Jezus zei: "U bent van hier beneden; Ik ben van boven. U bent van deze wereld, maar Ik niet.


Ayonae ilegña nu sija: Jafa sija? Ya ilegñija nu güiya: Ayo sija iyon si Jesus Nasareno, ni profeta güe ni gaeninasiña gui checho yan y sinangan gui menan Yuus yan todo y taotao sija; 	 "Wat voor dingen dan?" vroeg Jezus. "Wel", zeiden ze, "wat ze hebben gedaan met Jezus van Nazareth. Die Man was een profeet. Hij deed ongelooflijke wonderen en was een geweldige leraar. Hij stond hoog in aanzien bij God en de mensen.


Sa yaguin ufato güe, ujusga y tano ni isao yan y tininas yan y juisio: 	 Als mijn Plaatsvervanger komt, zal Hij de mensen in de wereld overtuigen van zonde, rechtvaardigheid en oordeel.


Ya mañocho todos, ya manjaspog; ya anae majoca y pedaso sija na maipe ni y sebbla; bula siete na canastra. 	 Ieder at tot hij genoeg had.


Ya jafaesen y tataña; cuanto tiempo esta desde qui mato este guiya güiya? Güiya ilegña: Desde qui diquique: 	 "Hoe lang heeft hij dit al?" vroeg Jezus aan de vader.


Ya anae jacumple si Juan y chechoña, ilegña: Jayeyo jinasonmimiyo? Ti guajo güe. Lao estagüe na mamamaela uno gui tateco, na ni y sapatos gui adengña ti dignoyo na jupula. 	 Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.'


Yaguin manmafanaan Yuus, sija na mamaela gui jiloñija y finijo Yuus (ya y tinigue ti siña maipe); 	 En als God het zegt, is het zo. De mensen tegen wie God dit zei, werden dus 'goden' genoemd.


YA estaba güije un taotao guiya Sesarea na y naanña si Cornelio, ya senturion y inetnon sendalo na mafanaan, inetnon Italiano. 	 In Caesarea woonde Cornelius, de commandant van het zogenaamde Italiaanse regiment.


Bendito si Jeova, sa jajungong y inagang y guinagaojo. 	 Ik loof de HERE, want Hij heeft mijn luide smeekbeden gehoord.


Lao jita magajet na tunas; sa utafanresibe pot y finatinasta: lao este na taotao, taya taelaye finatinasña. 	 Wij krijgen ons verdiende loon, maar deze Man heeft niets verkeerds gedaan."


N 6 14 37380 ¶ Ya jajungog y ray Herodes y faman Jesus (sa afamao y naanña), ya ilegña: Si Juan Bautista cajulo guine y manmatae sija; ya pot este mangaeninasiña na chocho, esta fumatinas nu güiya. 	 Ook Herodes hoorde over Jezus. Iedereen had het over Hem. Sommigen zeiden: "Hij is Johannes de Doper, die uit de dood is teruggekomen. Daarom kan Hij zulke grote wonderen doen."


Ni ujaalog ayo sija y manmalolofan, Y bendision Jeova usaga gui jilomo; jame bumendise jao pot y naan Jeova. 	 Voor zulke mensen geldt niet de zegenwens: Ik bid dat de HERE u zegent. Ook niet: Wij zegenen u in de naam van de HERE.


Ni y anae estabayo Jerusalem, y magas mamale yan y manamco gui Judios mafaesenyo, sa manmalago na umacondena. 	 Toen ik in Jeruzalem was, hebben hun hoofdpriesters en leiders mij gevraagd hem terecht te stellen.


Güiya yaña y tininas yan y juisio; ya cariño na güinaeya gui as Jeova, bula y tano. 	 God houdt van oprechtheid en eerlijkheid. De aarde loopt over van de goedheid en liefde van de HERE.


Ynepe as Jesus ya ilegña nu güiya: Jago un maestro guiya Israel ya ti untungo este? 	 Jezus antwoordde: "U leert de Joden hoe zij met God en hun medemensen moeten leven. Begrijpt u niet wat Ik zeg?


Y minauleg yan y tininas juadádajeyo: sa jago junanangga. 	 Voorzie mij van godsvrucht en integriteit alsof het mijn lijfwachten zijn, want ik verwacht dat U mij zult beschermen.


Ya y atcaede jasangane si Pablo ni este na sinangan, ilegña: Manmanago y manmagas na infanmasotta: ya pago fañuja ya infanjanao en pas. 	 "Stel die mannen in vrijheid", zeiden zij. De cipier ging het Paulus vertellen. "De rechters hebben gezegd dat u mag worden vrijgelaten. U kunt vertrekken en ongehinderd verder reizen."


Taya taelaye ufato guiya jago, ni jafa na chetnot ujijot gui sagamo. 	 Tegenslag zal u niet treffen en ziekten zullen ver van u blijven.


Sa ti jatago si Yuus y Lajiña guato gui tano, para usapit y tano, lao para y tano unalibre pot güiya. 	 God heeft Zijn Zoon niet naar de wereld gestuurd om de wereld te veroordelen, maar om haar van de ondergang te redden.


Y pachot y manunas manguecuentos minalate, ya y jilaña cumuecuentos juisio. 	 De oprechte mens spreekt wijze woorden en alles wat hij zegt, is eerlijk.


Quieto jao as Jeova, ya nanggagüe nu y siningon: chamo umestotban mamaesa jao ni y mumegae, gui chalanña ni y taotao ni fumatitinas y dinague. 	 Word stil voor de HERE en verwacht alles van Hem. Wees niet jaloers op de man die slechte plannen beraamt en wie het ogenschijnlijk goed gaat.


Dichoso y nasion ni si Jeova Yuusña: yan y taotao ni y jaayeg pot erensia para güiya. 	 Gelukkig is het volk dat de HERE als zijn God heeft; het volk dat Hij Zich als erfdeel koos.


Unnafañuja todo ayo sija y manaelaye gui tano calang basula: enao mina juguaeya y testimoniomo sija. 	 Alle goddelozen op aarde worden eens door U weggevaagd. Ook dat is voor mij een reden Uw wet lief te hebben.


Ya y nasion ni y manmancautiba, bae jujusga, ilegña si Yuus; na despues di ayo, ufanmamaela juyong ya guajo jumasetbe güine na lugat. 	 Maar het volk dat hen onderdrukt, zal Ik zwaar straffen. Daarna zal uw volk uit dat vreemde land wegtrekken en in dit land komen, waar zij Mij zullen dienen en eren.'


Ya ilegña nu güiya: Jujungog jao yaguin manmato locue ayo sija y fumaaela jao. Ya manago na umaadaje gui tribunal gui palasyo Herodes. 	 "Ik zal u verhoren als uw aanklagers hier zijn", zei de gouverneur. Hij gaf bevel hem gevangen te zetten in het paleis van Herodes.


Güiya ti y candet, lao mamaela para ufannae testimonio nu y candet. 	 Johannes was zelf niet het licht maar iemand die over het licht vertelde.


Y tatanom jatanme y finijo. 	 De boer is hij die Gods woord bekendmaakt. Hij probeert het goede zaad in het leven van anderen te zaaien.


Ya tumalo guato, ya matachong gui jilo y iyoña carruaje ya jataetae y profeta Isaias. 	 keerde nu naar zijn land terug. Onderweg zat hij hardop te lezen uit het boek van de profeet Jesaja.


Taya chinatsagañija taegüije y otro taotao sija; ni ufanmasapet taegüije y palo na taotao sija. 	 Zij weten niet wat zorgen zijn en niemand legt hun een strobreed in de weg.


Sa, estagüe, y enimigumo, O Jeova, sa, estagüe, y enimigumo na ufanmalingo; yan todo y chumochogüe y tinaelaye ufanmachalapon. 	 Alleen U, HERE, neemt de hoogste positie in. Voor eeuwig.


Ayo nae si Jesus ilegña nu sija: Y antijo gostriste asta qui matae: fañaga güine, ya infanbela yan guajo. 	 Hij begon angstig en onrustig te worden. "Ik ben doodsbang", zei Hij. "Mijn hart breekt van verdriet. Blijf hier met Mij waken."


Pot jafa jadespresia y taelaye si Yuus; ya ilegña gui corasonño: Jago ti ugagao. 	 Waarom laat U toe dat goddeloze mensen verachtelijk over U doen? Zij schijnen te denken dat U hen nooit ter verantwoording zult roepen.


Para unbaba y atadogñija, yan unbira sija gui jemjom para y manana, yan y ninasiñan Satanas para as Yuus, ya ujaresibe y inasiin y isaoñija, yan erensia gui entalo ayo sija y manafangasgas pot y jinenggue ni y gaegue guiya guajo. 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Lao sija manmamatquiquiloja; sa guine manafaesen gui chalan uno y otro, jaye guiya sija udangculo. 	 Zij durfden het niet te zeggen, want ze hadden lopen discussiëren wie van hen de belangrijkste was.


Guaefe y trompeta gui tiempo y nuebo na pulan, gui tiempon gualafon na pulan, gui jaanen y guipot magas. 	 Zing een lied met de tamboerijn. Laat harp en citer meeklinken.


Sa ufanmato jaane guiya jago, na y enemigumo sija utanmancolat oda gui oriyamo, ya unmaoriyaye, ya unmaadaje cada banda, 	 Nu is het te laat. Straks zullen uw vijanden u belegeren, u omsingelen en van alle kanten tegen u opdringen.


Ti jubirayo gui juisiomo: sa jagasja unfanagüeyo. 	 Ik volg Uw voorschriften nauwgezet op; alles leer ik van U.


Si Jeova bumababa y atadogñija y bachet: si Jeova jumajatsa ayo sija y manetecon; si Jeova jaguaeguaeya y manunas. 	 De HERE laat blinden weer zien en beurt mensen op die gebukt gaan onder zorgen. Hij houdt van oprechte mensen.


Ngaean nae jusoda y tiempo na mamatca, bae jujusga ni y tinas. 	 Wij loven en prijzen Uw naam, o God, want Uw naam is onder ons. Er wordt veel gesproken over alle wonderen die U doet.


Ya anae macumple todo ayo y esta matugue pot güiya, machule papa guinin y jayo, ya mapolo gui jalom y naftan. 	 Toen alles gebeurd was wat er over Hem in de Boeken staat, hebben zij Hem van het kruis gehaald en in een graf gelegd.


Ayo nae ilegña si Jesus ni dose: Manmalago jamyo manjanao locue? 	 "Willen jullie niet ook liever weggaan?" vroeg Jezus aan Zijn twaalf discipelen.


Ayo y secreto na finajiyunge y tiguangña, güiya bae juyulang: ya ayo y taquilo y inatanña yan y sobetbio na corason ti siña jusungon. 	 Wie stiekem kwaadspreekt over zijn kennissen, wil ik vernietigen. Wie hoogmoedig en trots is, kan ik niet verdragen.


Cuarenta años inapmamña nae tristeyo pot este na generasion, ya ileco: Sija na taotao ni y manlache gui corasonñija, yan jagasja ti jatungo y chalanjo. 	 Veertig jaar lang heeft uw volk Mij moeite gegeven. Ik ergerde Mij aan hen. Tenslotte zei Ik: Dit volk loopt voortdurend van Mij weg; het wil Mij niet volgen.


Ya megae gui linajyan taotao jumonggue güe, ya ilegñija: Ada yaguin si Cristo mamaela, ujafatinas mas megae na señat qui y fumatiñas este na taotao? 	 Velen geloofden in Hem en zeiden: "Zou de Christus nog meer wonderen kunnen doen dan deze Man?"


N 5 38 25890 ¶ Injingogja y munjayan masangan: Atadog yan atadog, nifen yan nifen, 	 De wet van Mozes zegt: 'Wie iemand een oog uitsteekt, moet daarvoor boeten met zijn eigen oog. Wie iemand een tand uit de mond slaat, moet daarvoor boeten met een tand uit zijn eigen mond.'


Jugagao y finaboresemo contodo y corasonjo: magaease nu guajo jaftaemano y sinanganmo. 	 Ik verlang er met mijn hele hart naar dat U mij goed gezind bent; geef mij Uw genade zoals U hebt beloofd.


Ya y escriba sija ni manmato guine Jerusalem, ilegñija, na guaja güe as Beetsebub, ya pot y prinsipen anite na manyuyute juyong anite sija. 	 Enkele godsdienstleraars, die uit Jeruzalem waren gekomen, merkten op: "De duivel, de leider van de boze geesten, zit in Hem. Die geeft Hem macht om boze geesten te verjagen."


Si Jesus ilegña nu sija: Siña manayunat y mangaegue gui guipot umasagua, yaguin mañisija yan y nobio? Y tiempo nae mañisijaja yan y nobio, ti siña manayunat. 	 Jezus antwoordde: "Waarom zouden de vrienden van de bruidegom niet mogen eten? Zolang de bruidegom bij hen is, hebben zij geen reden om niet te eten.


Enao mina ilegña güiya, na uyunilang sija, yaguin ti si Moises ni y inayegña ti tumogue gui menaña gui finapetta, para ubira y binibuña para chaña yumuyulang sija. 	 Op dat moment nam de HERE Zich voor hen te vernietigen. Maar Mozes, Zijn vriend, kwam voor hen tussenbeide en voorkwam het.


Ya güiya taegüije y nobio ni jumujuyong guinin y cuattoña, ya jamagof taegüije y matatnga na taotao, para ufalago gui finalago. 	 Toch spreekt de hele schepping over God; die 'taal' hoort men over de hele wereld. Het is alsof God een tent heeft gemaakt voor de zon,


N 18 18 68900 ¶ Ya sumaga si Pablo güije megae na jaane, ya despues jadingo y mañelo, ya mangagama gui batco desde ayo asta Siria, ya sumisija yan si Prisila, yan Aquila; ya maguasguas y iluña guiya Cencrea: sa gae promesa. 	 Paulus bleef nog in de stad. Na enkele dagen nam hij afscheid van de christenen en vertrok naar Syrië. Priscilla en Aquila gingen met hem mee. Voor hij in Kenchreae aan boord ging, liet hij zijn haar afknippen, omdat hij een plechtige belofte had afgelegd.


Ya macone guato gui un lugat na y naanña Golgota: cumequeilegña, Sagan calabera. 	 Zo brachten zij Jezus naar de plaats Golgotha. Golgotha betekent Schedelplaats.


Ayudajam, O Yuus, gui satbasionmame pot y minalag y naanmo; yan nafanlibrejam, yan fagase y isaomame pot y naanmo. 	 O God, Die ons bevrijdt, help ons toch terwille van U Zelf. Verlos ons en doe onze zonden weg terwille van Uw naam.


Y antita senbula ni y binitlean ayo sija y taepinite, yan y denespresian y mansobetbio. 	 Wij werden overladen met spot van ongelovigen en trotse mensen hebben ons verachtelijk bejegend. Meer kunnen wij niet verdragen.


Jagasja juagangjao; satbayo, ya juadaje y testimoniomo sija. 	 Ik roep naar U; bevrijd mij! Dan zal ik elk gebod van U in ere houden.


Yanguin injingog y guera, yan y masangan y guera: chamiyo ninafañachatsaga: sa nesesita estesija jumuyong: lao trabia ti y jinecog. 	 Laat je niet in de war brengen door oorlogen en berichten over oorlog. Het staat vast dat die zullen komen, maar je mag er niet uit opmaken dat het einde er dan al is.


O Jeova, baba y labiosso: ya y pachotto ufamanue ni y matunamo. 	 Dan zal ik ook aan andere zondaars laten zien wat Uw wil is, zodat zij zich bekeren en U ook zullen volgen.


Ya ayo na jaane y inaregla y pascua, ya pago manana gui sabado. 	 De vrijdagmiddag was bijna voorbij. De sabbat zou beginnen.


Lao jadague ilegña: Ti jutungo, ni jutungo jafa ilelegmo. Ya mapos juyong gui cajida; ya umoo y gayo. 	 Maar Petrus schudde zijn hoofd en zei: "Welnee, ik weet niet over wie u het hebt!" Hij liep weg naar de poort. Op dat moment kraaide een haan.


Ya anae jatutujon fumatinas y cuentas sija, maconiegüe guato, uno na mandidibe dies mit talento. 	 Niet lang nadat hij daarmee was begonnen, werd iemand bij hem gebracht die hem vele miljoenen (c) schuldig was.


Yanguin y espiritujo lalango gui sumanjalomjo, untungoja y finaposso. Y chalan gui anae mamocatyo, manaatog y laso para guajo. 	 Ik stort mijn hele hart voor Hem uit; al mijn ellende vertel ik Hem.


Lao si Jesus jatungo y jinasonñija; manope ya ilegña nu sija: Jafa injajaso gui corasonmiyo? 	 Jezus wist wel wat in hen omging en vroeg: "Wat gaat er in uw hart om?


KOPH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 HERE, ik roep met mijn hele hart naar U; antwoord mij toch. Ik zal Uw geboden naleven.


Ya y manñalang janafanbula ni y minauleg; ya y manmigüinaja janafanjanao yan y tae sinajguan. 	 Hij heeft hongerigen overladen met het goede en rijken met lege handen weggestuurd.


Ya ilegña nu güiya: Suja gui tanomo yan y manparientesmo, ya maela jalom gui tano ni y finanuejo nu jago. 	 'Verlaat uw vaderland en uw familie en ga naar het land, dat Ik u zal wijzen.'


Masqueseaja gagaegueyo siempre guiya jago; jago mumantiene y agapa na canaejo. 	 Toch zal ik altijd bij U blijven; U houdt mij stevig vast.


Lao jaayeg tribon Juda, ayo ogso Sion ni y güinaeyaña. 	 Hij koos de stam van Juda; de berg Sion, waarvan Hij zoveel houdt.


Ya manope ilegña as tataña: Estagüe, megae na año nae jusesetbe jao, ya taya nae ti jaosgue jafa na tinagomo: lao taya nae unnaeyo un patgon chiba para infanmagof yan y manamigujo sija: 	 Maar hij antwoordde: 'Luister, vader! Al die jaren heb ik mij voor u uitgesloofd. Ik heb altijd gedaan wat u zei. Maar u hebt mij nog nooit een bokje gegeven om te slachten en feest te vieren met mijn vrienden.


As Yuus nae utafanmatatnga: sa güiyaja uguinacha papa y enimiguta. 	 Help ons in onze strijd tegen de vijand, want op hulp van mensen kunnen wij niet rekenen!


Ya y inagpaña na jaane, manmatojam Sidon: ya si Julio jagosgüaeya si Pablo, ya janae linibre na ujanao para y manamiguña para unamagof güe. 	 De volgende dag legden wij in Sidon aan. Julius was erg aardig voor Paulus en gaf hem toestemming naar zijn vrienden in de stad te gaan om daar wat op verhaal te komen.


Y jilajo locue jasasangan y tininasmo todot dia: sa innafanmamajlao yan innafaninestotba ayo y umaliligao y dañujo. 	 De hele dag door zal ik spreken over Uw rechtvaardigheid. En de mensen die uit waren op mijn ondergang, zullen zich diep schamen en afdruipen.


Lao malago si Festo na unafanmagof y Judios; jaope si Pablo ilegña: Malago jao jumanao julo Jersalem, ya unmajusga pot este sija gui menajo? 	 "Hebt u er iets op tegen naar Jeruzalem te gaan" vroeg Festus, die de Joden een plezier wilde doen, "en daar voor mij terecht te staan?"


Ya anae mato un jaane na si Herodes gumupot ni mafañaguña, ya mamatinas sena para y prinsipeña sija yan y capitan sija, yan y manmagas sija guiya Galilea; 	 Op een dag zag Herodias haar kans schoon. Het was op de verjaardag van Herodes en hij had mensen van zijn hofhouding, legerofficieren en allerlei voorname burgers uit Galilea uitgenodigd voor het feest.


Lao jayeja y chumatfino contra y Espiritu Santo, taemaasie ni ngaean; ya peligroña y taejinecog na isao: 	 Maar wie de Heilige Geest belastert, zal nooit vergeving krijgen. Die zonde blijft eeuwig bestaan."


Sa jajungog masasangan güe un palaoan na y diquique na jagaña, guaja un áplacha na espiritu, mato ya jatomba güe gui adengña: 	 Het duurde dan ook niet lang of er kwam een vrouw naar Hem toe. In haar dochtertje zat een boze geest. Zodra zij het nieuws had gehoord, was ze naar Jezus toe gegaan. Zij viel voor Hem op de knieën en smeekte of Hij die boze geest uit haar dochtertje wilde verjagen. Omdat de vrouw geen Jodin was (ze kwam uit de streek van Tyrus) zei Hij tegen haar:


Bae jumagofyo ni y laymo sija: ti jumalefa ni y sinanganmo. 	 Uw gebod geeft mij de grootste vreugde. Ik zal Uw woord nooit vergeten.


Ya y mina dos biaje, matungo si José ni y mañeluña: ya y parientes José janatungo si Faraon. 	 Bij deze tweede keer vertelde Jozef dat hij hun broer was en hij stelde hen voor aan de Farao.


Ya yanguin ufato gui segundo na bela ya gui tetsero, ya mansineda sija taegüijeja, mandichoso ayo sija na tentago. 	 Of Hij nu 's avonds komt of na middernacht, voor degenen die klaar staan, zal het een heerlijk moment zijn.


Y jumanao gui minauleg, ya y fumatitinas y tininas, yan y cumuecuentos magajet gui jalom corasonña. 	 Die zonder struikelen door het leven gaat, eerlijk is en altijd de waarheid spreekt.


Junae jao grasias gui dangculon y inetnon taotao: ya jualaba jao gui entalo linajyan taotao. 	 Als U dat doet, zal ik temidden van alle gelovigen U loven. U prijzen waar iedereen bij is.


Sa jalie y matajo y satbasionmo, 	 Met eigen ogen heb ik de Redder gezien, Die U aan de wereld gaat geven.


Pot causa y corason y minaaseña y Yuusta, anae y candit ogaan guinin taquilo, jabisitajit, 	 Want het hart van onze God loopt over van liefde en goedheid. Een hemels licht zal op ons schijnen,


Ya manmalag y magas mamale, yan y manamco, ya ilegñija: Esta manmanjulajam gui papa y matdision, na ti infañocho ni jafa astaqui inpino si Pablo. 	 Zij gingen naar de hoofdpriesters en de andere leden van de Hoge Raad en zeiden: "Wij hebben een vloek op ons genomen: Wij zullen niets eten of drinken, zolang wij Paulus niet hebben gedood.


Ya manmato gui as Jesus, ya malie y guinin ninachatsaga ni anite, matatachong, ya minagagago, ya jatungo ayo y guaja ni linajyan; ya manmaañao. 	 Zij zagen de man die een boze geest had gehad. Hij had nu kleren aan en was volledig bij zijn verstand.


O Jeova, baba y labiosso: ya y pachotto ufamanue ni y matunamo. 	 Dan zal ik ook aan andere zondaars laten zien wat Uw wil is, zodat zij zich bekeren en U ook zullen volgen.


Ya y taotao sija ni y mangachochongña manojgue ya taya cuentosñija; jajujungogja y inagang, lao taya taotao liniiñija. 	 De mannen die met Saulus meereisden, waren met stomheid geslagen. Zij hadden de stem wel gehoord, maar niemand gezien.


Ada dangculoña jao qui y tatanmame as Jacob, ni y numaejam nu este na tupo, ya güiya gumiguinem yan famaguonña, yan y gaña gâgâ sija? 	 Bent U dan meer dan onze stamvader Jakob? Hij heeft deze put gegraven. En zijn zoons, zijn vee en hijzelf hebben er water uit gedronken."


Y tinina unanangga jao guiya Sion, O Yuus; iya jago nae umapase y promesa. 	 Een psalm van David, een lied voor de koordirigent.


N 9 37 46550 ¶ Ya susede inagpaña güije na jaane, anae manunog guinin y egso, ya y dangculon linajyan taotao masoda güe. 	 Terwijl zij de volgende dag van de berg afdaalden, kwam een grote menigte mensen hen tegemoet om Jezus te zien.


Ayo nae cajulo güe enseguidas, ya jachule y camaña, ya mapos gui menan todo; enao muna todo ninafanmanman, ya manamalag si Yuus, ilegñija: Taya nae inlie ayo. 	 De man sprong overeind, nam zijn draagbaar onder de arm en liep tussen de verblufte omstanders door naar buiten. Er steeg een gejuich op tot eer van God. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" reageerde iedereen.


Ya, estagüe, uno gui mangachong si Jesus, jajuto y canaeña, ya jalagnos y espadaña, y janalamen uno gui tentago y prinsipen y mamale sija, janajanao un talanga. 	 Een van Jezus' discipelen trok een zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Ya jafatinas si Levi un dangculon gupot gui guimaña: ya guaja un dangculon linajyan publicano sija, yan otro sija manmatachong gui lamasa yan sija. 	 Enige tijd later organiseerde Levi een grote feestmaaltijd ter ere van Jezus. Onder de genodigden waren ook veel tolontvangers.


Ya anae manananom, palo gui semiya manpodong gui oriyan chalan, ya manmato y pájaro sija ya macano. 	 "Een boer zaaide koren op zijn land. Bij het zaaien viel er wat zaad langs de weg en de vogels kwamen het oppikken.


Sa guaja megae janafanjomlo; ya pot ayo na manpodong gui jiloña, todo y mangaechetnot para umapacha, 	 Ieder die iets mankeerde, probeerde Hem aan te raken. Het was een grote volksoploop, want er werden die dag velen door Hem genezen.


Lao anae jusoda na taya finatinasñajafa na umerese y finatae, ya anae güiyaja locue malago jinisgaña gui as Augusto, jujaso na junajanao. 	 Zij hebben geroepen dat hij niet mag blijven leven. Mij is gebleken dat hij niets heeft gedaan, waarop de doodstraf staat. Maar omdat hij zich op de keizer beroepen heeft, moet ik hem wel naar Rome sturen.


Ya mato guiya güiya y manienienta, ya ilegña: Yaguin jago lajin Yuus, tago este y acho ya ufamapan. 	 De duivel kwam naar Hem toe en zei: "Verander deze stenen toch in brood. Dan is dat het bewijs dat U de Zoon van God bent."


Jago lumie: sa jago umatan y inacacha yan y minattrata, para uchule gui canaemo: yya jago nae mandaña y mamoble: y manaesaena, jago umayuyuda. 	 HERE, U ziet wat zij doen. Elke slechte daad grift zich in Uw geheugen. U weet wat een ellende en verdriet zij veroorzaken. Laat hen dan ook maar boeten, HERE! De arme mensen vertrouwen zich geheel aan U toe. U bent de toevlucht voor wees en weduwe. U staat bekend als Degene die de hulpelozen tegemoet komt en helpt.


Ya janae nu sija gui canae y nasion sija; yan ayo y chumatlie sija janafanmagas gui jiloñija. 	 Daarom gaf Hij hen over in de macht van vreemde volken; hun vijanden overheersten hen.


Güiya cumuentutuse sija gui jalom y jaliguen y mapagajes: sija umadaje y tinagoña, yan y otden ni y mannae sija. 	 Hij sprak met hen in de wolkkolom; zij hebben altijd gedaan wat Hij zei. Zijn woord was voor hen wet.


Ya ayonae ti jumamajlao, yanguin esta jurespeta todo y tinagomo. 	 Dan zou ik mij nooit hoeven schamen als ik Uw wet las.


Jachuda sinala gui jilo y prinsepe sija, yan janafanabag sija gui jalomtano anae taya chalan. 	 Er komt schande over de vooraanstaande mensen; zij dwalen rond zonder doel.


Guajo y liniijo gui as Tata jusasangan, ya jamyo y jiningogmiyo gui as tatanmiyo infatitinas. 	 Ik vertel wat Ik bij mijn Vader gezien heb en u doet wat u van uw vader hebt gehoord."


Si Felipe, yan si Bartolome; si Tomas, yan si Mateo y publicano; si Santiago, lajin Alfeo, yan si Lebeo, na y apiyiduña si Tadeo; 	 Filippus en Bartholomeüs, Thomas en Mattheüs (de tolontvanger), Jakobus (de zoon van Alfeüs) en Thaddeüs,


Ya anae munjayan y magalaje jataetae y catta, jafaesen jafa na provinsia güe; ya jatungo na taotao Silisia. 	 De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus.


Y mina saes na mes, y angjet Gabriel esta tumago guine as Yuus, para un siuda guiya Galilea, ni y naanña y Nasaret, 	 Toen Elisabeth in haar zesde maand was, stuurde God de engel Gabriël naar Nazareth, een dorp in Galilea.


Esta malachae y enimigo; esta mayulang para siempre: yan y siuda ni y inyilang, y jinasoñija manachamalingo yan sija. 	 De volken hebt U bedreigd en de slechte mensen vernietigd, zodat hun namen voor eeuwig zijn uitgewist.


Lao si Pedro gaegue gui sanjiyong y petta. Entonses ayo y otro disipulo ni y atungo y magas na pale jumuyong, ya jasangane y pottera, ya janajalom si Pedro. 	 Maar Petrus moest buiten blijven. De andere discipel kwam terug, sprak even met de portierster en nam Petrus toen mee naar binnen.


AYO nae quinene si Jesus ni Espiritu para y jalomtano para umatienta ni anite; 	 Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld.


Manope si Pilato: Jafa y jutugue esta jutugue. 	 "Wat ik geschreven heb, blijft staan", antwoordde Pilatus.


AYO nae jaagang y dose na disipuluña, ya janae ninasiñañija contra y manaplacha na espiritu, para ujayute juyong; yan unafanmagong todo y chetnot, yan todo y manpinite. 	 Jezus riep Zijn twaalf discipelen en gaf hun macht om boze geesten te verjagen en alle ziekten en kwalen te genezen.


Jago pumolo y uttimonñija ya ti siña manmalofan guato; para ti siña jabira sija talo para utampe y tano. 	 U hebt aan het water grenzen gesteld, die niet worden overschreden. De aarde heeft niets meer te vrezen.


Ya anae esta matungo ni y linajyan taotao sija, madálalag güe; ya güiya jaresibe, ya jasangane ni y raenon Yuus; ya janafanjomlo y numesesita manmaamte. 	 Maar de mensen begrepen wel waar Hij naar toe ging en liepen achter Hem aan. Jezus bleef vriendelijk en vertelde hun over het Koninkrijk van God en genas degenen die ziek waren.


Polo ya utatcalon gui talanganmiyo este sija na sinangan: sa umaentrega y Lajin taotao gui canae taotao sija. 	 "Onthoud dit goed: Binnenkort zal Ik verraden worden en in handen van de mensen vallen."


Ya yanguin ti guinin manunas fiet jamyo gui iyon y otro taotao, jaye infanninae ni y iyonmiyo? 	 En als u de spullen van een vreemde niet goed behandelt, hoe zullen we dan onze spullen aan u toevertrouwen?


YA susede anae munjayan si Jesus jasangan este sija na sinangan, ilegña ni disipuluña sija; 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


YA estaba güije gui ilesia guiya Antioquia, profeta sija yan maestro, sija: Barnabé, yan si Simeon ni y mafanaan Niger, yan si Lucio, taotao Sirene, yan si Manaen, ni y chamapogsae yan Herodes tetrarca, yan si Saulo. 	 In de christengemeente van Antiochië waren verschillende profeten en leraars: Barnabas, Simeon de Neger, Lucius van Cyrene, Manaën (die samen met Herodes Antipas was opgevoed) en Saulus.


Sa guinin este na generasion manesesita machule y jâgâ todo y profeta, ni manmachuda desde y tutujon y tano; 	 Als mannen van deze generatie zult u verantwoordelijk worden gesteld voor de moord op al Gods dienaren,


Ya si Jesus manope, ilegña nu sija: Pot y majetog corasonmiyo na mantiniguie jamyo ni este na tinago. 	 "Dat staat er", zei Jezus, "omdat u uw vrouw toch wegstuurt als dat u uitkomt.


Ya y egaan anae manmalolofan, malie y trongcon igos na anglo desde y jale. 	 De volgende morgen kwamen zij weer langs de vijgeboom, waar Jezus geen vruchten aan had gevonden. Zij zagen dat hij helemaal verdord was.


Ayo nae jatago y disipuluña sija, na chañija fanmañangangane ni jaye na güiya si Jesus y Cristo. 	 Hij verbood Zijn discipelen ten strengste iemand te vertellen dat Hij de Christus was.


Y mauleg na taotao, ni y mauleg na guinaja gui corasonña, mañuñule mauleg; ya y taelaye na taotao, ni y taelaye na güinaja gui corasonña, mañuñule taelaye: sa y minegae y corason jasasangan y pachotña. 	 Zo is het ook met de mensen. Iemand die goed is, doet goede dingen. Iemand die slecht is, doet slechte dingen. Je merkt het vooral aan wat hij zegt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over.


FANMAGOF gui as Jeova jamyo manunas: sa y manunas bonito na alabansa. 	 Zing een loflied voor de HERE, allen die met God leven! Het is goed als Gods kinderen Hem loven.


Lao y sinangan Yuus lumadangculo yan mumemegae. 	 Het nieuws over Jezus Christus verspreidde zich snel en vele mensen gingen in Hem geloven.


Fanjanao, ya fannaquilisyano todo y nasion sija, tagpange sija pot y naan y Tata, yan y Lajiña, yan y Espiritu Santo: 	 Ga er daarom op uit om alle volken tot mijn discipelen te maken. Doop hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest. Leer hen altijd te doen wat Ik u heb gezegd.


Ya an pupuenge, polo ya ufanalo guato, ya unfanboruca taegüije y galago ya umalilicue y siuda. 	 Vernietig hen in Uw toorn; dood hen zodat wij hen nooit meer zullen zien en zij er niet meer zijn. Dan zullen zij beseffen dat God regeert in Israël en ook in de rest van de wereld.


Deboto na taotao, yan maañao as Yuus contodo y guimaña, ni y janae limosna gui taotao, yan jatatayuyutja siempre si Yuus. 	 Deze man was erg gelovig. Hij en zijn hele gezin hadden diep ontzag voor God. Hij gaf veel weg aan de armen en was een man van gebed.


Y inetnon taotaomo mañaga güije: jago, O Yuus, fumamauleg y minaulegmo para y mamoble. 	 U gaf ons een overvloed, vele goede dingen gaf U ons, o God; toen het land uitgeput was, gaf U het nieuwe kracht.


Para unafanmatachong yan y prinsepe sija magajet, yan y prinsepen y taotaoña sija. 	 Hij laat hen zitten bij de vooraanstaanden uit het volk.


Guajo gachong ayo sija y manmaañao nu jago, yan ayo sija y umadadaje y finanagüemo. 	 Ik ga mijn weg samen met alle mensen die ook ontzag voor U hebben en die leven volgens Uw gebod.


Setbe si Jeova ni y minaañao, yan fanmagof ni minayengyong. 	 Dien de HERE met eerbiedig ontzag; verheug u in Hem met een bevend hart.


Ya manmatachong, ya maadadaje güe güije. 	 Daarna gingen zij zitten en hielden de wacht.


Ya anae maaligao para umaconegüe, manmaañao ni taotao sija, sa maatangüe pot profeta. 	 Daarom wilden zij Jezus gevangen laten nemen. Maar zij durfden niet, omdat ze bang waren voor de mensen, die in Hem een profeet zagen.


Y taelaye na taotao jalie ayo yan ninapinite: yan janachechegcheg y nifenña, yan maderite ya mapos: ya y diniseaña y taelaye umalingo. 	 De ongelovige ergert zich aan hem als hij dat alles ziet. Hij knarst met zijn tanden, machteloos. Wat de goddelozen willen, wordt altijd tenietgedaan.


Manbachet jamyo! Jafa mas dangculo, y ninae pat y attat ni munasantos y ninae? 	 Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt?


Ya palo guiya sija manmanjonggue, ya mandaña yan si Pablo yan Silas: yan y mandeboto na Griego un dangculon manada; ya ti didide na manmagas na famalaoan. 	 Enkele Joden raakten ervan overtuigd dat Paulus de waarheid sprak en sloten zich bij hem en Silas aan. Dat was ook het geval met een hele groep gelovige Grieken en verscheidene invloedrijke vrouwen uit de stad.


Guinin lalangoyo yaguin ti jujonggue na guaja nae julie y minauleg Jeova gui tano ni y manlâlâlâ. 	 Gelukkig wist ik zeker dat de goedheid van de HERE mij zou redden. Hij spaarde mijn leven!


Ya anae manjuyong y manganite gui taotao, manjalom gui babue ya y inetnon manmanunugo sajyao guato gui un didog gui jagoe ya manmatmos. 	 Zij verlieten de man en gingen in de varkens. De hele kudde stormde de helling af, het meer in en verdronk.


Unguaeyaña y daño mas qui y mauleg; yan y mandague, mas qui cumuentos ni y tininas. Sila. 	 Och geweldenaar, waarom denkt u dat het kwade u wel zal helpen? De liefde en goedheid van God houden nooit op en gelden dag en nacht.


Gui as Yuus nae gaegue y satbasionjo yan y minalagjo; y acho y minetgotjo yan y guinegüeco mangaegue gui as Yuus. 	 Hij is werkelijk mijn rots en bevrijder; Hij is als een burcht voor mij; niets krijgt mij uit mijn evenwicht.


Ya chamojam pumópolo na infanbasnag gui tentasion, lao nafanlibrejam nu y taelaye; sa iyomo y raeno, yan y ninasiña, yan y minalag para taejinecog na jaane; Amen. 	 Laat ons niet in verleiding komen, maar verlos ons van de kwade machten. Want het Koninkrijk is van U en alle kracht en glorie tot in de eeuwigheid. Amen.


Anae munjayan manmatae todosija, matae y palaoan locue. 	 Tenslotte stierf zij ook. Hoe is het nu als de doden weer levend worden? Wie zal dan haar man zijn? Want zij is toch met alle zeven broers getrouwd geweest."


Sa jago dangculojao yan unfatitinas y manmaman na güinaja: jagoja na maesa Yuus. 	 Want U bent een grote God en U doet wonderen. Alleen U, mijn God, kunt dat doen.


Si Jeova uninadaje yan jumujuyongjao yan jumajalomjao, desde pago na tiempo yan para taejinecog. 	 De HERE beschermt u, waar u ook gaat. Niet alleen vandaag, maar altijd, tot in eeuwigheid.


Ya umaentrega gui Gentiles sija, para umabutlea, yan umasaulag, yan umaatane gui quiluus; lao y mina tres na jaane umacajulo. 	 Ze zullen Mij ter dood veroordelen. Daarna zal Ik worden uitgeleverd aan de Romeinen. Die zullen Mij bespotten, afranselen en kruisigen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Ya maninepe as Jesus iligña: Taya nae intaetae este y finatinas David anae ñalang yan y mangachongña? 	 Jezus antwoordde: "Hebt u nooit gelezen wat David deed toen hij en zijn mannen honger hadden?


Sa gaegueyo guiya jago, ya taya taotao siña guaguato guiya jago para unninalamen: sa megae taotaojo güine na siuda. 	 want Ik ben bij u. Niemand zal een vinger naar u uitsteken. Een groot aantal mensen in deze stad hoort bij Mij."


Y atadogjo bae janameton y manmanjonggue gui tano, para ufañaga sija guiya guajo: ya ayo y mamomocat gui cabales na jinanao, güiya siempre sumesetbeyo. 	 Ik ben op zoek naar eerlijke mensen; die mogen bij mij wonen. Wie zuiver leeft, mag mij dienen.


Ya anae jajungog sija y quinajulo talo guinin y manmatae, palo manmanbotlea; ya y palo ilegñija: Injingog jao talo otro biaje, pot este. 	 Toen zij Paulus hoorden vertellen dat er iemand uit de dood was teruggekomen, lachten sommigen hem uit. Maar anderen zeiden: "Daarover moet u nog eens wat meer vertellen."


N 11 55 58930 ¶ Ya y pascuan Judio sija estaba jijot; ya megae gui tano mangajulo guiya Jerusalem antes di pascua para ujanagasgas sija. 	 Het was vlak voor het Joodse Pasen. Jeruzalem stroomde vol met mensen uit het hele land, die zich volgens de voorschriften eerst wilden reinigen.


Nu y lajin Matusalem, nu y lajin Enog, nu y lajin Jared, nu y lajin Mahalaleel, nu y lajin Cainan, 	 de vader van Noach was Lamech; de vader van Lamech was Mathusalem; de vader van Mathusalem was Henoch; de vader van Henoch was Jered; de vader van Jered was Mahalaleël;


Ya janao fanlagoguse, ya sangane y disipuluña sija, na esta cajulo gui entalo y manmatae, ya infanninanangga Galilea: ya ayo nae inlie güe; estagüe, na esta jusangane jamyo. 	 Ga nu vlug aan Zijn discipelen vertellen dat Hij uit de dood is opgestaan. Zeg ook tegen hen dat Hij naar Galilea gaat; daar zal Hij hen ontmoeten. Dit kwam ik u vertellen."


N 27 19 34650 ¶ Ya anae estaba güe na matatachong gui tribuna, y asaguaña manago nu güiya, ilegña: Chamo umeentalo nu enao tunas na taotao; sa pago jupadedese megae sija gui güinife pot güiya. 	 Terwijl hij met de rechtszaak bezig was, stuurde zijn vrouw hem een boodschap: "Laat die goede man toch vrij. Hij heeft geen enkele schuld. Ik heb vannacht in een droom vreselijk veel verdriet om Hem gehad."


Ya ilegña nu sija: O taotao manaetiningo jamyo, yan y ñateng y corasonmiyo para injenggue todo y sinangan y profeta sija! 	 Jezus zei tegen hen: "Wat bent u toch dom! Wat hebt u moeite om alles te geloven wat door de profeten is gezegd.


Y chalanmo, O Yuus, gague gui sinantos na sagayan: jaye dangculo na yuus calang y Yuusta? 	 Ik wil over Uw werk spreken en nadenken over alles wat U deed.


Lao guajo, iya jago nae juangocoyo, O Jeova: ileco: Jago y Yuusso. 	 Ik hoor het wel hoe men achter mijn rug over mij praat. De achterklap: "Heb je hèm gezien?" Zij overleggen met elkaar en maken plannen mij van het leven te beroven.


Ya guaja minaañao gui jiloñija todo y mañasaga gui oriyañija: ya gui todo y tano taquilo guiya Judea, masasangan este sija na sinangan. 	 Dit maakte diepe indruk op de mensen. Overal in het bergland van Judea werd erover gesproken.


N 23 26 70750 ¶ Claudio Lysias para y mas magas na magalaje as Felix, jusaluda jao. 	 "Aan Zijne Excellentie, gouverneur Felix:


Ya jamantiene, ya jacone guato gui magas y inetnon, ya ilegña: Si Pablo ni y maprereso jaagangyo, ya jatayuyutyo para jucone este y taotao guato guiya jago, sa guaja para unsinangane. 	 De officier bracht hem bij de commandant en zei: "Paulus, onze gevangene, riep mij en vroeg deze jongeman bij u te brengen, omdat hij u iets te vertellen heeft."


Ya jajaso si Pedro y sinangan Jesus ni ilegña: Antes di ucanta y gayo, undagueyo tres biaje. Ya mapos juyong ya gueftumanges. 	 Hij had het nog maar net gezegd of er kraaide een haan. Toen herinnerde hij zich wat Jezus tegen hem had gezegd. "Petrus, voordat de haan kraait, zul jij drie keer zeggen dat je Mij niet kent." Hij ging naar buiten en huilde bittere tranen.


N 13 47 29030 ¶ Y raenon langet parejoja locue, yan un lagua ni y mayute guato gui tase, ya mangone todo clase: 	 Een ander voorbeeld van het Koninkrijk van de hemelen is een visser, die zijn net in het water gooit. Er komen allerlei vissen in, eetbare en oneetbare.


Si Pilato manope: Guajo Judio yo? Nasionmo, ya y manmagas na mamale, maentrega yo nu jago: Jafa finatinasmo? 	 "Ik ben geen Jood!" zei Pilatus. "U bent hier gebracht door de priesters van Uw eigen volk. Waarom weet ik niet. Wat hebt U gedaan?"


Bae junaejao sinenggue na inefrese ni y yemog yan paopao na tatneron quinilo: bae junaejao nobiyo yan chiba sija. Sila. 	 Ik breng U brandoffers van jonge, vetgemeste kalveren; de geur van rammen stijgt naar U omhoog. Ik offer U runderen en geiten tegelijk.


Ya anae majungog ni disipuluña sija, manmato, ya machule y tataotaoña, ya mapolo gui un naftan. 	 Toen de discipelen van Johannes dit hoorden, gingen ze zijn lijk halen en begroeven het.


Sa yaguin taelaye na finatinaso, pat guinin jufatinas jafa na jumerese y finatae, ti jureusayo na jumatae: lao yaguin taya jafa pot este y finaaelañija; taya ni un taotao uentregayo guiya sija. Jugagao jinisgajo gui as Sesat. 	 Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!"


Cajulo, O Jeova, yan y linalalomo; jatsa namaesa contra y binibon y munachachatsagayo: ya magmata pot guajo untago y sentensia. 	 Dan zou het terecht zijn als mijn vijanden mij wilden vernietigen, mij op de grond smeten en mijn leven vertrapten in het stof.


Taya uno guaja güinaeyaña mas dangculo qui este, na y taotao japolo y linâlâfia pot y amiguña sija. 	 Wie zijn leven voor zijn vrienden overheeft, heeft de grootste liefde.


Ya unmajatsa julo ni y canaeñija, ya ti umanafannotpe acho y adengmo. 	 Zij zullen u op handen dragen en u zult niet struikelen.


Lao ayo sija na Judios y ti manmanosgue, jasuug y anten y Gentil sija, para ufanmanjaso taelaye contra y mañelo. 	 Maar ook daar waren weer Joden die niets van hen wilden weten. Die zaaiden onrust onder de mensen en zetten hen op tegen Paulus en Barnabas.


Ni y langet nesesita uresibe asta y tiempo sija anae todo y güinaja mannanalo mauleg talo, ni y jasangan si Yuus gui pachot y santos na profetaña sija, ni jagas mangaegue desde qui matutujon y tano. 	 Hij moest naar de hemel teruggaan tot de tijd van het volledige herstel. Over die tijd heeft God vanaf het begin al gesproken door Zijn heilige profeten.


Ya anae jajungog y lajin y chelun Pablo y ninangganñiñija, mapos ya jumalom gui castiyo, ya jasangane si Pablo. 	 Maar een neef van Paulus hoorde over dit complot en ging het zijn oom in het fort vertellen.


Jaye malago cajulo para guajo contra y chumochogüe y daño? Jaye malago tumojgue julo para guajo contra y chumochogüe y taelaye? 	 Wie verdedigt mij tegen deze slechte mensen? Wie komt voor mij op tegen deze zondaars?


Mandichoso ayo na taotao y tumungo y magof na inagang: sa manmamocat gui mananan y matamo, O Jeova. 	 Alles wat U doet, is recht en rechtvaardig. Goedheid, liefde en trouw zijn alleen op U van toepassing.


Ya anae jalie y jinengguenñija yuje sija, ilegña: Taotao, y isaomo umaasie. 	 Bij het zien van zoveel geloofsvertrouwen, zei Jezus tegen de verlamde man: "Vriend, uw zonden zijn u vergeven."


Ya mato gui disipuluña sija, ya jasoda sija na manmamaego: ya ilegña as Pedro: Jafa, ada ti siña jamyo infanbela yan guajo una ora? 	 Hij ging terug naar Zijn drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Petrus", zei Hij. "Konden jullie niet een uurtje met Mij wakker blijven?


Sa todo estesija, y sebblanñijaja manmayute jalom minaeñija: lao este yan y pinebbleña, jayute todo jalom y güinajaña. 	 Want de rijken hebben vanuit hun rijkdom gegeven, maar deze vrouw heeft alles gegeven wat zij had."


Y jumungog jamyo, jajungogyo; ya y dumesecha jamyo, jadesechayo; ya y dumesechayo, jadesecha y tumagoyo. 	 Tegen Zijn discipelen zei Hij: "Wie naar jullie luistert, hoort Mij. Wie jullie negeert, negeert Mij. En wie Mij negeert, negeert God Die Mij heeft gestuurd."


Ya todo ayo y lâlâ ya jumonggue yo, ti umatae para todo y tiempo. Unjonggue este? 	 Wie leeft en in Mij gelooft, zal nooit sterven. Geloof je dat?"


Gogosmachatgüeyo ni y mansobetbio: lao trabia ti juabag guinin y laymo. 	 Ongelovigen kunnen mij nog zo bespotten, ik stap niet af van Uw wet.


Ya tumalo guato y tentago, ya janatungo y senotña nu este sija. Ayo nae y magas y guima ninagoslalalo, ya ilegña ni y tentagoña: Janao, lasajyao falag y caye sija yan y chalan gui siudad, ya uncone mague y mamoble, yan y mancojo, yan y manbachet, yan y manmanco. 	 De knecht ging terug en vertelde het allemaal aan zijn heer. Die was hevig verontwaardigd. Hij gaf de knecht opdracht vlug naar de achterbuurten van de stad te gaan om de armen, kreupelen, lammen en blinden uit te nodigen.


Jagoflamen y tinayuyut y mannesesitao; yan ti jachatlie y tinayuyutñija. 	 Dan zal de HERE Jeruzalem herbouwen en er met Zijn grootheid en macht gaan wonen.


Lao yaguin y taelaye na atadogmo, todo y tataotaomo jomjom, Sa yaguin y manana ni y gaegue guiya jago jomjom, jafa na gosdangculo na jinemjom! 	 Maar als uw oog verduisterd is, leeft u in het donker. Het is niet de bedoeling dat het in uw innerlijk donker wordt. Dat zou verschrikkelijk zijn.


Ya anae mabendas y atadogña, mafaesen ilelegñija: Sangan; jaye jao munalamen? 	 Zij blinddoekten Hem, sloegen Hem met hun vuisten en zeiden spottend: "Wel, profeet, zeg eens: Wie heeft U geslagen?"


Ya jafa pago mina intietienta si Yuus, para inpelo y yugo gui agaga y disipulo sija, na ni y mañaenata ni jita tisiña jacatga? 	 Wel, waarom wilt u het beter weten dan God, door deze nieuwe christenen een juk op de schouders te leggen dat voor ons en onze voorouders al te zwaar was?


Ya mato un inagang guine y langet na ilegña: Jago y lajijo ni yajo, iya jago nae gosmagof yo. 	 Een stem uit de hemel zei: "U bent mijn geliefde Zoon. U verheugt mijn hart."


Ya anae munjayan japredica y ibangelio güije na siuda, yan mamadisipulo megae; tumalo guato Listra, yan Iconio, yan Antioquia, 	 bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië


Natalo mague guiya guajo y minagof y satbasionmo: ya unmantieneyo ni y libre na Espiritumo. 	 Geeft U mij een nieuw, schoon hart, mijn God, en een nieuwe geest die mij innerlijk standvastig maakt.


Sa güiya umalog ya jumuyong: güiya manago ya sumaga fitme. 	 Want God sprak en toen was het er. Op Zijn gebod stond alles er.


Najanao guiya guajo y sinaulagmo: sa pot y tinetpen y canaemo lumachaeyo. 	 Ik kan niet spreken; ik zeg niets. Want U hebt alles voor mij gedaan.


Lao todo estesija umafatinas guiya jamyo pot causan y naanjo; sa ti matungo ayo y tumagoyo. 	 De mensen zullen u vervolgen omdat u bij Mij hoort. Zij kennen God niet, Die Mij gestuurd heeft.


Ya guaja unoja lajiña na sumenyaña; ya güiya uttimo jatago, ilegña: Ufangaerespeto ni y lajijo. 	 Nu had hij alleen nog zijn zoon, zijn oogappel. Tenslotte stuurde hij hem, want hij dacht bij zichzelf: 'Voor mijn zoon zullen zij wel respect hebben.'


Ya güiya gaegue gui popa na mamaego gui jilo alunan; ya mayajo, ya ilegñija nu güiya: Maestro, taya unadadaje na infanmatae? 	 Jezus lag rustig achterin de boot te slapen met Zijn hoofd op een kussen. In paniek maakten zij Hem wakker en schreeuwden: "Meester, kan het U niets schelen dat wij vergaan!"


Sa jafa na manaatansegüet, jamyo nii manaquilo na osgo guato gui egso güinaeyan Yuus para sagaña: magajet na si Jeova sumaga güije para taejinecog. 	 De berg van God lijkt op de bergen van Basan, met hun vele toppen.


Enao mina y binibon Jeova sinenggue contra y taotaoña, ya jaguefchatlie y erensiañija. 	 Toen brandde de toorn van de HERE tegen hen los. Hij walgde van Zijn volk en hun land.


Ayo nae manope si Pedro ilegña: Señot, yaguin jago, tago yo ya jufalag iyajago gui jilo janom. 	 Petrus riep: "Here, als U het werkelijk bent, zeg dan dat ik over het water naar U toe mag komen!"


Ya mangajulo, ya chumulegüe gui sanjiyong y siuda, ya macone asta gui sanjilo y egso, anae esta maplanta y siudañija, para ufanyute gui papa. 	 Zij brachten Hem naar de rand van een afgrond even buiten het dorp.


Sa jago y ninanggaco, O Jeova Yuus: jago y inangococo desde y pinatgonjo. 	 Ik verwacht alles van U. Almachtige HERE, van kindsbeen af heb ik alleen op U vertrouwd.


Sa si Moises ilegña: Onra si tatamo yan si nanamo; ya y mumatdise y tata pat y nana, seguro na umatae. 	 Mozes, de dienaar van God, heeft bijvoorbeeld gezegd: 'Heb respect en waardering voor uw vader en moeder. Wie kwaad spreekt van zijn ouders, moet sterven.'


Sa yaguin ufato güe, ujusga y tano ni isao yan y tininas yan y juisio: 	 Als mijn Plaatsvervanger komt, zal Hij de mensen in de wereld overtuigen van zonde, rechtvaardigheid en oordeel.


Ya sija janae un pedason güijan na mapeja. 	 Ze gaven Hem een stuk geroosterde vis en zagen dat Hij het opat. Hij zei: "Herinneren jullie je niet meer wat Ik heb gezegd, toen Ik nog bij jullie was?


N 3 16 54520 ¶ Sa taegüenao na jaguaeya si Yuus y tano, janae ni linilisja Lajiña y para todo ayo y jumonggue güe, ti siña malingo, ya guaja linâlâña na taejinecog. 	 Want God heeft zoveel liefde voor de wereld, dat Hij Zijn enige Zoon heeft gegeven; zodat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft.


Y binenoñija, parejo yan y binenon y culebbla: sija parejo yan y tangan y serpiente, ni y jajuchum talangaña; 	 De ongelovigen willen al vanaf hun geboorte Gods wegen niet volgen. De leugenaars liegen al sinds zij hun moeders lichaam verlieten.


Ya y taotao sija nu y mañasaga gui jemjom, dangculo na manana liniiñija; y ayo sija nu y mañasaga tanon anineng y finatae, candet ufaninina. 	 Het volk dat in de duisternis voortgaat, zal een groot Licht zien; een Licht, dat straalt over hen die in een land van dichte duisternis wonen."


Enao mina anae y taotao Samaria manmato guiya güiya, magagao na usaga ya ufandaña; ya güiya sumaga güije dos na jaane. 	 Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij of Hij bij hen bleef. Hij bleef nog twee dagen.


Sa y guaja, umanae: ya y taya, esta y güinajaña, unajanao. 	 Ja, nog meer. Want wie veel heeft, zal veel krijgen. Wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.