Yaguin este ti guine as Yuus, ti siña jafatinas jafa. 	 Als deze Man niet van God kwam, had Hij zoiets nooit kunnen doen."


Jafa taemano jalomña gui guimayuus anae si Abiatar magas na pale, ya jacano y pan ni inefrese, ni ti para macano, na para y pale sija; ya janae locue y mangachongña sija? 	 Hij ging de tempel van God binnen (Abjathar was toen hogepriester) en nam het heilige brood mee. Eigenlijk mochten alleen de priesters dat eten. Maar David en zijn vrienden aten het brood toch.


Ya utunog y ichan, yan ufanmato y sadog, yan ufanmanguaefe y manglo, ya ubinate ayo na guma ya ti upodong, sa mafatinas gui jilo acho. 	 Het kan regenen, er kan een overstroming komen en het kan stormen. Maar het huis blijft staan, want het heeft een goede fundering.


Y canaemo nae, junae ni y espiritujo: unnalibreyo, O Jeova, jago Yuus minagajet. 	 U zult mij redden uit de valstrik die voor mij was uitgezet. Ik vertrouw U helemaal.


Ya güiya ilegña nu sija: Cuanto na pan guaja jamyo? Janao, ya inlie. Ya anae jatungo sija, ilegñija: Sinco, yan dos na güijan. 	 "Hoeveel brood hebben jullie?" vroeg Hij. "Ga eens kijken."


Anae si Pedro jalie este, ilegña as Jesus: Señot, jafa jumuyong para este? 	 Toen Petrus hem zag, vroeg hij aan Jezus: "En wat staat hem te wachten, Here?"


Gofchatsaga tristeyo yan cana yo matae, desde y pinatgonjo: mientras jususungon y minamaañaomo, ya janagosestotbayo. 	 HERE, waarom verwerpt U mij? Waarom wilt U mij niet zien?


Ya chamojam pumópolo na infanbasnag gui tentasion, lao nafanlibrejam nu y taelaye; sa iyomo y raeno, yan y ninasiña, yan y minalag para taejinecog na jaane; Amen. 	 Laat ons niet in verleiding komen, maar verlos ons van de kwade machten. Want het Koninkrijk is van U en alle kracht en glorie tot in de eeuwigheid. Amen.


Yaguin guajo jumusga, y juisioco, güiya magajet; sa ti guajoja; lao guajo yan Tata ni tumago yo. 	 En zelfs als Ik het wel zou doen, zou mijn oordeel zuiver zijn. Want Ik oordeel niet alleen. Ik oordeel samen met de Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Ya apase gui tiguangmame siete mas gui jalom y pechoñija, y linalatdeñija, sa sija lumalatdejao, O Señot. 	 Straf de buurlanden zevenvoudig voor de spot die zij met U dreven, Here.


Lao y magas mamale jatago y taotao sija, na ujagagao na si Barabas umasotta. 	 Zij stookten de mensen op om de vrijlating van Barabbas te eisen.


LAMED sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 HERE, Uw woord blijft eeuwig bestaan tot in de hemelen toe.


Sa ti para siempre umamalefanñaejon y nesesitao: ni y ninanggan y mamoble ufanmalingo para siempre. 	 De goddeloze zal eenmaal de godverlatenheid ervaren. Zo vergaat het ook de volken die de HERE vergeten.


Pago sija matungo na todosija y unnae yo, sija iyomo. 	 Zij weten dat alles wat Ik heb van U komt.


Ya maañaoyo, ya maposyo ya junaatog y talentomo gui jalom y tano: estagüe ni iyomo. 	 Daarom heb ik uw geld in de grond verstopt. Hier hebt u het terug.'


Ya este apas y contrariujo sija guinin as Jeova, yan ayo sija ni y manguecuentos taelaye contra y antijo. 	 Ik hoop dat de HERE mijn tegenstanders op deze manier zal belonen; dat dit zal gebeuren met ieder die kwaad van mij spreekt.


Ayonae si Pilatos finaesen ilegña: Jago y Ray y Judio sija? ya inepe ya ilegña: Jago umalog. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" En Jezus antwoordde: "U zegt het!"


Sa sija manafaesen entre sija ni y unoja corason; ya managogüe contra jago. 	 Zij zeggen tegen elkaar: "We gaan dat hele volk uitroeien. Niemand kent dan nog het volk van Israël."


O Jerusalem! Jerusalem! ni y unpuno y profeta sija, yan unfagas ni acho ayo sija y manmatago para güiya! cuanto biaje malagoyo na junafandaña y famaguonmo, taegüije y ponidera janafandaña y poyitasña gui papa papaña, ya timalago jamyo! 	 Och, Jeruzalem, Jeruzalem! De stad die de profeten vermoordt. De stad die stenen gooit naar de mannen, die gestuurd zijn om haar te helpen. Hoe vaak heb Ik uw kinderen bijeen willen brengen als kuikens onder de vleugels van de moeder?


N 13 12 59570 ¶ Anae munjayan manfinagase y adengñija, jachule y magagoña ya tumalo matachong otro biaje, ya mansinangane: Yntingo y finatinasjo? 	 Toen Hij klaar was, sloeg Hij Zijn mantel om en ging weer aan tafel.


Sa ayonae mapolo y trono sija para ufanmanjusga, y trono sija gui guima David. 	 Want in Jeruzalem wordt rechtgesproken en het huis van David is er gevestigd.


Ya jadague talo. Ti apmam ayo y manotojgue gui oriya ilegñija as Pedro: Magajet na jago uno guiya sija? sa jago taotao Galileajao. 	 Petrus zei weer dat het niet waar was. Even later begonnen de mensen in de poort er zelf over. "U bent wèl een discipel van Jezus", zeiden zij tegen Petrus. "Het is duidelijk te horen dat u uit Galilea komt."


Lao anae manmanjonggue as Felipe ni y japredica y ebangelio y raenon Yuus, yan y naan Jesucristo, manmatagpange todo, lalaje yan famalaoan. 	 Maar dat veranderde toen Filippus kwam. Hij vertelde hun over het Koninkrijk van God en over Jezus Christus. De mensen geloofden hem en lieten zich dopen, zowel mannen als vrouwen.


Enaomina anae mandaña guine, sinjufannangga, y inagpaña matachongyo gui tribunal, ya managoyo na jumaconie. 	 Die Joden kwamen met mij mee hier naartoe en ik heb de zaak de volgende dag meteen in behandeling genomen. Maar toen ik Paulus liet voorleiden, beschuldigden zij hem van iets heel anders dan ik had verwacht.


Ynepe güe as Jesus: Yaguin jusangan taelaye, nae testimonio nu y taelaye; yaguin mauleg, pot jafa mina innachinudan yo? 	 "Als Ik iets fout heb gezegd, vertel het Mij dan", zei Jezus. "Maar als ik gelijk heb, waarom slaat u Mij dan?"


Enaomina mungajit manmaañao, achogaja ucalamten y tano, yan y egso umachule asta y talo gui tase sija; 	 Bij God vinden wij bescherming. Hij is onze kracht. In de moeilijkste omstandigheden bleek Hij ons altijd te hulp te komen.


Guiya jinatsa as Yuus gui agapa na canaeña, para u-Prinsipe yan u-Satbadot, para unae sinetsot iya Israel, yan inasiin y isao. 	 Hij heeft Hem aan Zijn rechterhand gezet; op de ereplaats! Jezus is verheven tot Leider en Redder. Hij zal Israël tot God laten terugkeren en de zonden van het volk vergeven.


Todo y chalan Jeova güinaeya yan minagajet ni y ayo y umadadaje y tratuña yan y testimoniuña. 	 Als wij Hem dan gehoorzamen, zal elk pad waarop Hij ons leidt, getooid zijn met Zijn liefdevolle goedheid en waarheid.


YA anae esta malofan y sabado, si Maria Magdalena, yan si Maria nanan Santiago, yan si Salome, manmamajan paopao, para ufato ya umapalalae güe. 	 De volgende avond, toen de sabbat voorbij was, kochten Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van Jakobus, kruiden om het lichaam van Jezus te balsemen.


Ayo nae ninafangostriste, ya ilegñija nu güiya uno yan otro: Guajo? y otro ilegña: Guajo? 	 Dat was een slag voor hen. Verdrietig vroegen zij allemaal: "Ik toch niet?"


Jaangoco si Yuus; polo ya ulinibre pago, yaguin malago nu güiya, sa ilegña: Güajo Lajin Yuus. 	 Hij vertrouwde toch op God? Als God zoveel met Hem opheeft, laat Die Hem dan komen redden. Hij is immers Gods Zoon?"


N 14 53 41240 ¶ Ya macone si Jesus para y magas na pale: ya mandaña y manmagas mamale yan y manamco, yan y escriba sija. 	 Jezus werd naar het paleis van de hogepriester gebracht, waar de Hoge Raad was bijeengekomen.


Ya este ilegña, janatungo jafa na finatae nae siña namalag si Yuus. Ya anae jasangan este, ilegña nu güiya: Dalalag yo. 	 Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen.


TUTUJON y ibangelion Jesucristo, Lajin Yuus. 	 In dit boek wordt het goede nieuws van Jezus Christus verteld.


Pot y minalag gui menaña y teog na mapagajesña malofan: graniso yan pinigan guafe. 	 Hij hulde Zich in het duister, zodat Hij beschut was. In donker water en donkere wolken.


N 2 41 43310 ¶ Ya manjajanao sija tataña todo y sacan asta Jerusalem gui guipot y pascua. 	 Het was de gewoonte van Jezus' ouders elk jaar naar Jeruzalem te gaan voor de viering van het Paasfeest.


Ya inresisibeja siempre gui todo y lugat sija contodo y minegae y grasia, O gosmauleg Felix. 	 Dank zij uw vooruitziende blik zijn er allerlei hervormingen doorgevoerd. Daar is ons hele volk u in alle opzichten dankbaar voor.


Polo y chechomo umalie gui tentagomo sija, yan y minalagmo gui famaguonña. 	 Laat Uw dienaren Uw werken zien; ik bid dat hun kinderen Uw majesteit mogen aanschouwen.


Sija umoriyayeyo taegüije y obeja sija; sija manmapuno taegüije y guafen tituca: pot y naan Jeova na juutut sija. 	 Het leek wel alsof ik door een zwerm bijen werd aangevallen, maar ik heb ze uitgerookt; ik heb hen neergeslagen in de naam van de HERE.


Magajet ya magajet y jusangane jamyo: Y jumonggueyo, y checo nu y juchogüe, güiya chumogüe locue; ya mas dangculo na chocho qui este jachogüe; sa jujanao para as Tata. 	 Luister goed, wie op Mij vertrouwt, zal dezelfde dingen doen als Ik. Zelfs nog grotere, want Ik ga naar de Vader.


Bae junaejao grasias, yan y tininas y corason, yanguin jueyag y tinas na juisiomo. 	 Met een eerlijk en oprecht hart zal ik U prijzen, als ik anderen les geef over rechtvaardige wetten.


Ya pago, tumotojgueyo ya majus gayo pot y ninanggan y promesa ni y jafatinas si Yuus gui mañaenata. 	 Nu sta ik hier terecht omdat ik verwacht dat God zal doen wat Hij onze voorouders heeft beloofd.


N 14 12 48820 ¶ Ya ilegña nu ayo y guinin cumonbida güe: Yanguin mamatinas jao nataloane pat sena, chamo umagagange y manamigumo sija, ni y mañelumo, ni y manparientesmo, ni y manrico na tiguangmo; sa noseaja unmaconbida locue talo, ya unmaapase. 	 Jezus zei tegen Zijn gastheer: "Wanneer u mensen uitnodigt bij u thuis te komen eten, vraag dan niet uw vrienden, broers, familieleden of rijke buren. Want die kunnen u op hun beurt ook weer uitnodigen.


Taya masoda tumalo mague para unae si Yuus grasias, na esteja y taotao juyong. 	 Is alleen deze man teruggekomen om God te prijzen en te danken? En hij is niet eens een Jood!"


Y chinatsagaco nae juagang si Jeova, ya juagang y Yuusso: güiya jajungog gui temploña y vosso, ya y inagangjo gui menaña, jumalom y talangaña. 	 Ik voelde mij al bijna gestorven en het einde naderde.


Polo ya taya ni jaye umaase ni güiya; yan ni uno ufinaborese y manaetata na famaguonña. 	 Ik hoop dat er niemand is die hem nog enige liefde bewijst; dat niemand zich bekommert om zijn tot wees geworden kinderen.


Ya jabendise si Simeon ya ilegña ni nanaña as Maria: Estagüe na patgon esta mapolo para pinedong yan para ufanjinatsa y megae guiya Israel; yan para y señat ni y ninachatsaga, 	 Simeon noemde hen bevoorrechte mensen. "Maar", waarschuwde hij Maria, "er zal een zwaard door uw ziel gaan. Want velen in Israël zullen zich aan dit kind ergeren, tot hun eigen ongeluk. Maar vele anderen zal Hij de grootste vreugde geven. Hij zal de diepste gedachten van de mensen aan het licht brengen."


Ylegñija nu güiya y disipulo sija: Rabi, pago didide nae maquequechague jao ni Judio sija na unmafagas ni y acho: Ada untalo guato güije? 	 De discipelen protesteerden: "Kort geleden probeerden de Joden daar U te stenigen, Meester. En nu wilt U er weer naar toe?"


Fanmachocho, munga para ayo y fafalingo na nengcano, lao ayo na nengcano y sumaga taejinecog na linâlâ, ni y Lajin taotao numae jamyo; sa güiya sineyo ni Tata, si Yuus. 	 Maak u toch niet zo druk om gewoon voedsel. Het is zo verteerd en snel bedorven. Werk voor het voedsel, dat blijft en waardoor u eeuwig leven krijgt. Ik zal u dat geven. Dat heeft God Mij opgedragen."


Nalibreyo gui liño ya chajo mamagño: polo ya ulibreyo güije sija nii chumatliiyo, yan gui y tinadong y janom sija. 	 Maar ik zal op de juiste tijd tot U bidden, HERE; o God, geef mij Uw trouwe hulp als een antwoord daarop in Uw goedheid en liefde.


Chago y satbasion gui manaelaye, sa ti maaliligao y laymo sija. 	 De ongelovigen zullen niet worden gered, want zij willen zich niet aan Uw voorschriften houden.


Güiya ilegña nu sija: Nije tafanmalag y otro lugat gui sengsong ni jijot, ya jufansetmon locue güije; sa pot este na matoyo. 	 Maar Hij antwoordde: "Kom, wij gaan naar andere dorpen en steden hier in de buurt. Dan kan Ik de mensen daar ook over het goede nieuws van God vertellen. Daarvoor ben Ik immers gekomen."


Ylegña nu güiya: Si Señot, guinin jujonggue na jago ayo na Cristo, Lajin Yuus, güiya na para umamaela gui tano. 	 "Ja, Here", antwoordde zij. "Ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God, Die in de wereld komen zou."


Ya ilegña: Jafa malagomiyo innaeyo, ya juentrega jamyo nu güiya? Ya manmapesa para güiya treinta pidason salape. 	 Hij vroeg: "Hoeveel krijg ik als ik u Jezus in handen speel?"


Ya ti jatungo asta qui mato y dilubio, ya manchinile todos sija; taegüijija locue y minamaelan y Lajin taotao. 	 De mensen merkten niets tot de grote vloed kwam en hen allen wegnam. Als Ik kom, zal het net zo gaan.


Sa ayosija na canaeñija mangaegue y nacacha: ya y agapa y canaeñija bula ni y catnada. 	 Aan hun handen kleeft de misdaad en zij nemen geschenken aan als verradersloon.


Ya jatago sija na ujafanmatagpange ni y naan Jesucristo. Ya matayuyut güe na ufañaga unos cuantos na jaane. 	 Hij gaf de andere volgelingen van Jezus opdracht hen in de naam van Jezus Christus te dopen. Cornelius vroeg hem nog een paar dagen te blijven.


Ya anae jajungog si Jesus, ilegña nu sija: Y manjomlo ti janesesita medico, na y manmalango. Ti matoyo para juagang y manunas, na y manisao sija. 	 Jezus hoorde het en zei tegen hen: "Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar zieke en zwakke mensen wel. Ik ben niet gekomen om de goede mensen te redden, maar juist de slechte."


Ada ti nesesita na si Cristo ufamadese nu este sija ya taegüine nae ujalom gui minalagña? 	 De Christus moest immers al die vreselijke dingen doormaken voor Hij Zijn heerlijkheid zou binnengaan?"


Yaguin unchule y ninaimo guato gui attat, ya ayo nae unjaso na guaja linachimo gui chelumo; 	 Stel dat u in de tempel voor het altaar staat om God een offer te brengen. Als u zich daar dan herinnert dat uw broeder iets tegen u heeft, moet u het offer naast het altaar laten liggen.


Lao anae majungog ni y apostoles, si Barnabé yan si Pablo, jatiteg y magagoñija, ya manmalago gui entalo y linajyan taotao ya manaagang, 	 Maar toen die dat hoorden, schrokken zij. Zij scheurden van ontzetting hun kleren en renden naar de mensen toe.


Ya si Pablo ilegña. Malagoyo as Yuus, na ti jagoja, lao todo ayo sija y jumungogyo pago na jaane, ufantaegüine iya guajo, fuera di y mapresujo. 	 "Ik zou God wel willen vragen", antwoordde Paulus, "of niet alleen u, maar ook ieder die mij nu hoort, vroeg of laat zo zal worden als ik; zonder deze boeien natuurlijk."


Sa iya güiya nae utafanlâlâ yan utafangalamten, yan utafanguaja sustansiata; taegüije y palo gui poetan miyo, ilegñija: Sa jita locue y rasaña. 	 Toch is God niet ver bij ons vandaan, want in Hem leven, bewegen en zijn wij. Eén van uw dichters heeft het zo gezegd: 'Wij zijn uit Hem voortgekomen.'


Jayute gui jiloñija y fijom na binibuña; binibo, linalalo, yan chinatsaga; y manadan manaelaye na angjet sija. 	 Hij liet over heel Egypte Zijn brandende toorn neerkomen, Zijn boosheid en angstaanjagende woede.


Polo y tinayuyutto ya ufato gui menamo: nalibreyo jaftaemano y sinanganmo. 	 Laat mijn aanhoudend bidden U bereiken. Bevrijd mij zoals U hebt beloofd.


Jago, O minetgotjo, jucantaye y alabansa sija; sa si Yuus y guimajo lumijing, yan y Yuus y minaasejo. 	 Maar ik wil Uw kracht bezingen. Reeds 's morgens vroeg jubel ik het uit over Uw goedheid en trouw. Want U bent voor mij als een burcht; een wijkplaats voor als het mij te moeilijk wordt.


Ni y mañaenata ti manmalago jaosgue lao mayute juyong guiya sija, ya y corasonñija manalo tate Egipto, 	 Maar onze voorouders wilden Mozes niet gehoorzamen. Zij hadden er genoeg van achter hem aan te lopen en verlangden terug naar Egypte.


Ayosija locue ni y jaapapase y mauleg pot y taelaye, sija contrarionjo, sa judadalalag y mauleg. 	 Mijn tegenstanders leven gewoon door; zij hebben alle macht. Ontelbaar zijn de mensen die mij haten en ontrouw tegenover mij zijn.


Ya anea munjayan japolo y canaeña gui jiloñija, mapos güije. 	 Hij legde Zijn handen op hun hoofdjes en zegende hen voordat Hij verder ging.


Si Jeova tunaegüe: güiya umutut y cuetdas y manaelaye. 	 Maar de HERE, Die rechtvaardig oordeelt, heeft de touwen waarmee de ongelovigen ons hadden vastgebonden doorgesneden.


Ya anae manmañodajam güije disipulo, mañagajam siete na jaane; ya ilegñija as Pablo pot y Espiritu, na chaña jumajanao julo Jerusalem. 	 Eenmaal aan land, vonden wij christenen en bleven een week bij hen. Op aandringen van de Heilige Geest waarschuwden zij Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Ya jacone güe quinene julo, ya finanue güe todo y raeno gui jilo y tano gui un momento y tiempo, 	 De duivel nam Jezus mee naar een hoogvlakte en liet Hem in een oogopslag alle koninkrijken van de wereld zien.


Ayo nae macumple esta, ni y guinin masangan pot y profeta Jeremias, na ilegña: 	 Zo gebeurde wat de profeet Jeremia al lang geleden had gezegd:


Güiya ilegña: Pot y manmajetog corasonmiyo, si Moises na japetmite na inyite y asaguanmiyo, lao y tutujonña ti taegüenao. 	 "Omdat u toch uw eigen zin doet", antwoordde Jezus. "Daarom heeft Mozes dat toegestaan. Maar het is niet Gods oorspronkelijke plan.


Ya todo ayo sija y manmanjonggue, mandadañaja, yan manguaja todo güinaja para uiyon todo; 	 De gelovigen deelden ook alles met elkaar.


Ya y palo mamodong gui mauleg na tano, ya manmanogcha, ya mangajulo ya manmegae; ya uno manogcha treinta, y otro sesenta, y otro ciento. 	 Maar het zaad dat in goede grond viel, kwam mooi op. Het werd rijp en gaf een grote opbrengst. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als was gezaaid.


Ya todo manatborotao y siuda, yan todo y taotao manmalago, ya macone si Pablo, ya manajuyong gui templo; ya enseguidas manmajuchom y petta. 	 De hele stad was in rep en roer. Het was een complete rel. Paulus werd vastgegrepen en de tempel uitgesleurd. De poorten gingen meteen op slot.


Ayo nae unmagof ni y inefresen tininas, y inefresen sinenggue yan y cabales na inefresen sinenggue: Ayo nae unmaofrese nubiyo gui attatmo. 	 Het werkelijke offer waarop U wacht, is een aan U overgegeven geest van iemand die weet dat hij niet zonder U kan. En een hart dat geheel en al weet dat U de enige bent die helpen kan. Zulke mensen stuurt U nooit weg, mijn God.


Sa guaja capon sija na y mafañago capon guine y jalom tuyan nanañija; ya guaja capon na ninafancapon ni y taotao sija; ya guaja capon na jacapon maesaja sija pot rason di y raenon langet. Y siña rumesibe este, güiya uresibe. 	 Sommige mensen kunnen niet trouwen, omdat zij met een afwijking geboren zijn. Anderen kunnen niet trouwen, omdat zij door andere mensen verminkt zijn. Weer anderen trouwen niet, omdat zij daar terwille van het Koninkrijk van de hemelen van afzien. Laat ieder die het begrijpt, dit aannemen."


Y minaasejo bae juadaje pot güiya para taejinecog, yan y tratujo ufitme guiya güiya. 	 Ik zal hem behandelen als een oudste zoon, als een van de hoogste koningen op aarde.


N 15 12 67690 ¶ Ayonae manmamatquilo todo y linajyan taotao, ya maatituye si Pablo yan Barnabé ni y jasasangan y señot sija yan y mannamanman jafatinas si Yuus gui entalo Gentiles pot sija. 	 Toen werd het stil in de bijeenkomst. Iedereen ging ervoor zitten om te luisteren naar wat Paulus en Barnabas te zeggen hadden. God had door deze twee mannen geweldige dingen en grote wonderen onder de vreemde volken gedaan.


Lao y satbasion y manunas gui as Jeova: güiya y minetgotñija gui tiempon y chinatsaga. 	 Maar de redding van de oprechten komt van de HERE; Hij beschermt hen in moeilijke tijden.


Ayo nae inepe as Jesus ilegña: Dichosojao, Simon, lajin Jonas; sa ti jufanuejao sensen ni jâgâ, na y Tatajo ni y gaegue gui langet. 	 "Gelukkig ben jij, Simon, zoon van Jona! Mijn hemelse Vader heeft je dit persoonlijk duidelijk gemaakt. Je hebt dit niet van een mens.


Sa inseda este na taotao na case, yan numanafanenbeste gui entalo y Judios todo y tano; yan y magas y secta y Nasareno sija; 	 Wij zijn tot de conclusie gekomen dat deze man problemen veroorzaakt. Hij is een van de leiders van de partij van de Nazareners en zet de Joden in heel de beschaafde wereld aan tot allerlei opruiende aktiviteiten.


Y ti gumaeya yo, ti jaadaje y sinanganjo; ya y sinangan nu y injingog, ti sinanganjo, lao iyon y Tata ni tumago yo. 	 Maar wie niet van Mij houdt, trekt zich niets van mijn woorden aan. Wat Ik tegen u allen zeg, komt niet van Mijzelf maar van mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft.


Satba maesajao, ya maela tunog papa güenao gui quiluus. 	 Red eerst Uzelf en kom van dat kruis af!"


SENMAGAJET si Yuus na mauleg para Israel, ni ayo sija y mangasgas na corason. 	 Een psalm van Asaf. God is zeker goed voor Zijn volk Israël; Hij is goed voor alle mensen die een zuiver hart bezitten.


Ya ninafalago si Moises ni este na sinangan, ya tumaotao juyong gui tano Madian, gui anae jalilis y dos na lajiña. 	 Mozes schrok daar erg van en vluchtte het land uit. Hij ging in Midian wonen in kreeg daar twee zonen.


Este sija manjanao finena, ya janananggajam Troas, 	 Deze mannen reisden ons vooruit naar Troas en bleven daar op ons wachten.


Ya enseguidas jaresibe y liniiña, ya jadalalag güe, yan janamalag si Yuus; yan todo y taotao sija, anae malie, maalaba si Yuus. 	 De man kon op dat moment weer zien. Hij ging met Jezus mee en prees God. De mensen die het hadden gezien, begonnen ook God te prijzen.


Ya y lajiña ni y mas amco estaba gui fangualuan; ya anae guaguato ya esta jijot gui guima, jajungog y dandan yan y manbabaila: 	 Ondertussen was de oudste zoon op het land aan het werk. Toen hij thuiskwam, hoorde hij dansmuziek.


Ya y este y dos, umana unoja na catne; ya esta ti udos mas, na unoja na catne. 	 Hij en zijn vrouw zijn dan niet langer twee, maar één. Wat God bij elkaar heeft gebracht, mag door geen mens worden gescheiden."


Ya tinayuyut güe megae, ilegña: Y jagajo cumequematae. Nije ya unpolo y canaemo gui jiloña, para ujomlo, yan ulâlâ. 	 "Wilt U alstublieft meekomen om Uw handen op haar te leggen", smeekte hij, "dan zal ze beter worden en blijven leven."


Y pachotto usangan y minalate; ya y jinason y corasonjo y tiningo. 	 of u nu niets betekent of aanzienlijk bent; of u arm bent of rijk.


Pago lebog y antijo: Ya jafa quentosjo? Tata nalibre yo pago na ora! Lao pot este mato yo güine na ora. 	 Ik ben erg bang en weet niet wat Ik moet zeggen. Moet Ik zeggen: 'Vader, bevrijd Mij van wat Mij te wachten staat'? Nee, want juist daarvoor ben Ik gekomen.


Sa y mangajulo guinen manmatae, ni ufanasagua, ni umanafanasagua; lao manparejoja yan y angjet sija gui langet. 	 Want als de mensen uit de dood opstaan, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn zij als engelen in de hemel.


Polo Israel ya umagof ni y fumatinas güe: polo y famaguon Sion ya ufanmagof ni y Rayñija. 	 Laat Israël blij zijn als het aan zijn maker denkt. Laten alle inwoners van Jeruzalem jubelen over hun Koning.


Ya güiya manatan ya, ilegña: Julie taotao sija; lao julie sija calang trongconjayo na manmamómocat. 	 De man keek om zich heen en zei: "Ja, ik zie de mensen lopen. Maar, wat raar, het lijken net bomen."


Ya manuja nae jumalom, songsong, pat suida, pat fangualuan, mapolo papa y malango sija gui chalan, y matayuyut güe na upacha y canton y magaguña, ya todo ayo sija y japacha, manjomlo. 	 Waar Hij ook kwam (in dorpen, steden of gehuchten) overal legde men de zieken op straat. Overal smeekte men Hem of de zieken de kwast van Zijn mantel mochten aanraken. En alle zieken die Hem aanraakten, werden genezen.


N 8 16 45780 ¶ Ni uno ni mañoñonggue candet, utampe nu y batde pat upolo gui papa catre, lao upolo gui jilo lamasa para y jumajalom ulie y manana. 	 Als men een lamp aansteekt, wordt er toch niet iets overheen gezet om het licht te verbergen? Nee, men zet de lamp ergens neer waar iedereen die binnenkomt, hem goed kan zien.


Lao mauleg para utafanmagof ya utafanalegria: sa este y chelumo guinin matae, ya lâlâ talo; yan guinin malingo, ya esta masoda. 	 Wij kunnen niet anders dan feestvieren. Het is je eigen broer. Hij was dood en is weer levend geworden. We waren hem kwijt en hebben hem nu terug."


Ya anae munjayan mamofeagüe, manajanao y púrpura, ya manaminagago ni y magaguñaja. Ya macone güe para umaatane gui quiluus. 	 Nadat zij Hem bespot hadden, deden de soldaten Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en brachten Hem weg om gekruisigd te worden.


Ya mano yo guato, intingo y chalan. 	 U weet de weg waar Ik naar toe ga."


Ya si Pilato, malago na ufanmagof y taotao sija, jasottaye sija si Barabas, ya maentrega si Jesus, anae munjayan masaulag, para umaatane gui quiluus. 	 Pilatus besloot de mensen hun zin te geven en liet Barabbas vrij. Hij gaf de soldaten bevel Jezus te geselen en weg te brengen om aan het kruis opgehangen te worden.


Ya guaja siete na lalaje na mañelu: ya y finenana umasagua, ya matae taya patgonña. 	 Nu weten wij van een familie met zeven broers. De oudste trouwde en stierf zonder kinderen na te laten.


Si Jesus ilegña nu güiya: Jago guinin sumangan. Ya jusangane jamyo na desde pago inlie y Lajin taotao na matatachong gui agapa y ugaeninasiña na canae, ya umamaela gui jalom y mapagajes sija gui langet. 	 "U zegt het", antwoordde Jezus. "Straks zult u de Mensenzoon zien zitten aan de rechterhand van God. U zult Hem ook zien terugkomen op de wolken aan de hemel."


Sa todo y yuus y nasion sija manidolo: lao si Jeova fumatinas y langet sija. 	 De goden van alle andere volken zijn maar afgoden; de HERE heeft de hemel gemaakt.


Ya jaye y tiguang entre y tres, pot ayo y pedong gui entalo y manaque? 	 Wat denkt u? Wie van deze drie was de medemens van het slachtoffer van de roofoverval?"


Ilegña si Pilato nu sija: Inguaja un guatdianmiyo; janao, ya inasegura todo manu y ninasiñanmiyo. 	 "U krijgt een wacht mee", antwoordde Pilatus. "Verzegel het graf zo goed mogelijk."


Ni y estaba yan y magalajen y tano, si Sergio Paulo, gaetiningo na taotao; ya jaaagang si Barnabé yan Saulo, sa malago na ujungog y sinangan Yuus. 	 Hij heette Bar-Jezus (in het Grieks Elymas) en was bevriend met Sergius Paulus, de gouverneur van het eiland, een wijs man. De gouverneur riep Barnabas en Saulus bij zich omdat hij wilde horen wat zij over Jezus Christus te zeggen hadden.


Ya güiya ufanjusga y taotaomo gui tininas, yan y mamoblemo gui juisio. 	 Laat hij rechtvaardig over Uw volk regeren en zuiver rechtspreken, ook over de armen.


Lao pot este na sinangan, ninaestotba güe, ya jajajaso na jaftaemano este na sinaluda. 	 Maria raakte daardoor in de war en werd bang. Zij vroeg zich af wat hij bedoelde.


Sa y pachot y manaelaye yan y pachot y dinague manmababa contra guajo: sa manguecuentos contra guajo yan y mandacon na jula. 	 Mijn tegenstanders hebben bedrieglijke taal tegen mij gesproken; dingen die tegen Uw wil ingaan. Zij liegen.


Ya taya sinanganña sumaga guiya jamyo; sa ti injenggue na güiya manago. 	 Wat de Vader zegt, bereikt u niet werkelijk. Want u gelooft Mij niet, hoewel Ik door Hem gestuurd ben.


Ya mañañajguan todo clasen gâgâ ni y cuatro patasñija, yan y gâgâ ni y mangucunanaf gui jilo y tano, yan y pajaro sija gui aire. 	 Op het kleed lagen allerlei dieren: Zoogdieren, reptielen en vogels.


Si Pilato pues ilegña nu güiya: Jago ti umadingane yo? Ti untungo na guaja yo ninasiñajo para junalibre jao, ya para juatane jao gui quiluus? 	 "Waarom geeft U mij geen antwoord?" vroeg Pilatus. "Ik beslis of U vrijgelaten of gekruisigd zult worden."


Sa jafa ilegñija y nasion ni ti manmanjonggue: Mangue y Yuusñija? Polo y inemog y jâgâ y tentagomo sija ni y manmachuda ya umatungo ni y nasion ni ti manmanjonggue, gui menan y matanmame. 	 Dan kunnen de heidenen tenminste niet zeggen: Waar blijft hun God nu? Toon ons hoe U wraak neemt op deze heidenen wegens de dood van Uw volgelingen.


Ya ayo na jaane sabado anae si Jesus jafatinas y fachae, ya jababa y atadogña sija. 	 want het was sabbat toen Jezus de ogen van de man genas.


Mamomocat yo ya ileleco: Güiya buente y gachongjo, pat y chelujo: ya tumecon yo triste calang uno ni y umuugung pot si nanaña. 	 Ik liep rond alsof het mijn broer of mijn vriend betrof; ik ging in het zwart alsof mijn moeder was gestorven; ik vernederde mij.


N 1 40 35720 ¶ Ya un ategtog mato guiya güiya, tinayuyut güi ya dumimo, ya ilegña: Yaguin malagojao, siña unnagasgasyo. 	 Op een dag kwam er een melaatse man naar Hem toe. Hij viel voor Jezus op zijn knieën en smeekte: "Als U wilt, kunt U mij genezen."


Para ujagode y rayñija, ni y cadena sija; yan y manmagasñija ni y goden lulug. 	 Hun koningen zullen zij geboeid gevangen nemen en de vooraanstaanden in ijzeren boeien slaan.


Ylegña nu guiya si Felipe: Señot, fanue jam nu y Tata ya basta para jame. 	 Maar Filippus zei: "Here, laat ons de Vader zien; dat is genoeg."


Para jufamanue todo ni y tininamo gui trangcan y jagan Sion: ya umagof yo gui satbasionmo. 	 HERE, heb medelijden met mij. Ziet U wel hoe ik lijd? Dat komt door hen die mij haten. Ruk mij weg voor de kaken van de dood.


Yanguin esta manmañúñuso, inlie ya intingoja maesa jamyo na esta jijijot y verano. 	 Wanneer je de blaadjes ziet uitkomen, weet je dat het bijna zomer is.


Lao yaguin ti unasie ayo sija y umisagüe jamyo, ti infaninasie locue ni tatanmiyo nu y isaomiyo. 	 Maar als u hen niet vergeeft, zal uw hemelse Vader ook u niet vergeven.


Si tatanmiyo, jacano y mana gui jalomtano ya manmatae. 	 Uw voorouders hebben in de woestijn brood uit de hemel gegeten en zijn toch gestorven.


Ya taegüije janafañocho sija segun y tininas y corasonña; yan jaesgaejon sija pot y tiningon y canaeña. 	 David weidde het volk met een oprecht hart en gaf het kundig leiding.


Chamo ayo sija y numananggajao munafanmamamajlao pot guajo, O Jeova, Yuus y inetnon sendalo: chamo ayo sija y umaliligaojao umadesonra pot guajo, O Yuus Israel. 	 O God, U kent mij, een klein en dwaas mens. U ziet al mijn zonden. Niets is voor U verborgen.


Cuanto biaje manmanembeste contra güiya gui jalomtano yan manatriste güe gui desierto! 	 Wat waren zij in de woestijn vaak opstandig tegen Hem en beledigden zij Hem daar.


Ya si Pablo jayeg si Silas ya mapos, manmaencatga ni y mañelo ni y grasian Yuus. 	 Maar Paulus koos Silas uit om met hem mee te gaan. Nadat zij door de christenen aan de genade van de Here waren toevertrouwd, gingen zij op reis.


N 17 24 30410 ¶ Ya anae manmato guiya Capernaum, manmato gui as Pedro ayosija y manmangongobbla y medio siclo, y tributo, ya ilegñija: Ada ti manapapase y maestronmiyo y medio siclo y tributo? 	 In Kapernaüm kwamen de ontvangers van de tempelbelas ting naar Petrus toe en vroegen: "Betaalt uw meester wel belasting?"


Manutujo gui jilo y pastaje sija gui desierto: ya y mandiquique na sabana madudog ni y minagof. 	 Door Uw goedheid wordt onze oogst bekroond; U geeft ons overvloed.


JEOVA, jago guinin ninamagof jao ni y tanomo: sa unnafanalo mague y manmacautiba sija gui as Jacob. 	 Een psalm van de Korachieten voor de koordirigent.


Ya jaatan julo y langet sumospiros, ya ilegña: Efatha, cumequeilegña, mababa! 	 Daarna keek Hij naar de hemel en zei met een zucht: "Ga open."


Lao ufato jaane na y nobio umana suja; ayo nae ufanayunat güije na jaane sija. 	 Maar er komt een dag dat de bruidegom gedood zal worden. Dan zullen ze niet willen eten."


Ya anae juatan ayo, ya jujaso, julie y cuatro patasña na gâgâ gui tano, yan manmachaleg sija na gâgâ, yan y mangucunanaf na gâgâ, yan y pajaro sija gui aire. 	 Toen ik erin keek, zag ik allerlei zoogdieren, reptielen en vogels.


Sa jafa muna unlilie y migo gui atadog y chelumo, ya ti unjajaso y jayo gui atadogmo? 	 Waarom maakt u zich druk over een splinter in het oog van uw broeder, terwijl u niet eens merkt dat in uw eigen oog een balk zit?


Sen magajet y minauleg yan y minaase madalalagyo todo nu sija gui jaanen linâlâjo: ya y guima Jeova jusaga para taejinecog na jaane. 	 Uw goedheid, liefde en trouw mag ik mijn hele leven ervaren; en daarna mag ik voor eeuwig bij U wonen in Uw huis.


Ayo nae ilegña nu y disipuluña: Magajet na y cosecha megae: lao y manfáfachocho didide. 	 "Wat is de oogst toch groot!" zei Hij tegen Zijn discipelen. "En wat zijn er weinig arbeiders!


N 7 37 56800 ¶ Y uttimo na jaane, dangculo na jaanin gupot, si Jesus tumojgue, ya umagang ilegña: Yaguin y taotao guaja minajo umamaela guiya guajo, ya uguinem. 	 Op de laatste dag, het hoogtepunt van het feest, stond Jezus op en sprak de mensen toe:


YLEGÑA y taetiningo gui corasonña: Taya Yuus: sija manpotlilo, jafatinas y chatliion na chocho: taya ni uno ni y fumatitinas y mauleg. 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Een dwaas zegt bij zichzelf: "Er bestaat helemaal geen God." De mensen begaan de ergste misdaden. Niemand doet wat goed is.


Ya manmafaesen ilegñija: Este patgonmiyo ni ilegmiyo bachet guinin y mafañagoña? Ya jafa pago ninamanlie? 	 "Is dit uw zoon?" vroegen zij. "Is het waar dat hij blind geboren is? Hoe kan hij nu dan zien?"


Sija manmalilis ti guinin y jâgâ, ya ti guinin y minagof y catne, ya ti guinin minagof y taotao, lao guinin as Yuus. 	 Door geloof in Zijn naam worden zij opnieuw geboren, natuurlijk niet als mens, maar geestelijk uit God.


Ya anae ti manmasoda, macone si Jason yan palo gui mañelo guato gui manmagas y siuda, ya managang ilegñija: Este yuje sija y munafanaatlibes y tano, ya manmato güine locue; 	 Toen zij hen niet vonden, sleurden zij Jason en enkele andere christenen voor het stadsbestuur. "Er zijn hier twee mannen gekomen", schreeuwden zij, "die de hele wereld op zijn kop zetten!


Lao para intingo na y Lajin taotao guaja ninasiñaña gui jilo tano manasie isao (ilegña ni paralitico), 	 God heeft Mij (de Mensenzoon) de bevoegdheid gegeven zonden te vergeven. Als iemand van Mij vergeving krijgt, hééft hij vergeving gekregen."


Yan si Andres, yan si Felipe, yan si Bartolome, yan si Mateo, yan si Tomas yan si Santiago, lajin Alfeo, yan si Tadeo, yan si Simon y Cananeo; 	 Andreas; Filippus; Bartholomeüs; Mattheüs; Thomas; Jacobus, de zoon van Alfeüs; Thaddeüs;


Asta ngaean nae unjusga ti tunas, yan unresibe y taotao sija ni y manaelaye? Sila. 	 Het lijkt wel of U de ongelovigen recht verschaft en ons niet. Hoelang moet dat nog duren?


N 1 16 35480 ¶ Ya mamomocat gui oriyan tasen Galilea, jalie si Simon, yan si Andres chelun Simon, na jayuyute y lagua gui tase, sa sija manpescadot. 	 Toen Jezus op een dag langs het meer van Galilea liep, zag Hij twee vissers, Simon en zijn broer Andreas. Zij waren bezig hun netten uit te zetten.


Lao y tiningo manacabales ni y todo famaguonña. 	 De praktijk zal wel uitwijzen of u gelijk hebt."


Sa jatungoja na pot embidiañija muna maentrega güe. 	 Wat willen jullie?" Want hij wist wel dat de Joodse leiders Jezus uit jaloezie hadden laten arresteren.


Ya ilegña: Guajo isaoyo, juentrega y taeisao na jâgâ. Lao sija ilegñija: Jafa ayo guiyajame? Jagoja adaje. 	 "Het is misdadig wat ik heb gedaan", schreeuwde hij. "Ik heb onschuldig bloed verraden." "Dat gaat ons niet aan", antwoordden ze. "Dat is uw zaak."


Enaomina jago, yaguin unadora gui menajo, todosija iyomo. 	 Ik geef het aan wie ik wil. Als U mij aanbidt, krijgt U het allemaal."


Sija ninafangostriste, ya sigue di ilegñija cada uno nu güiya: Buente guajo, Señot? 	 Dat sneed hen diep door de ziel. En een voor een vroegen zij: "Ik ben het toch niet?"


Ujaso todo y ninaemo, ya uchajlao y inefresimo sinenggue. 	 Ik bid dat Hij u te hulp komt vanuit Zijn heiligdom en u steunt vanuit Jeruzalem.


Güiya sumasangan, yan manmato manadan dinaña lalo, yan juto sija gui todo y oriyan y tanoñija. 	 God zei dat er steekvliegen zouden komen en het hele land wemelde ervan. Geen plek ontkwam aan de muggen.


Ya ilegña nu güiya: Mauleg inepemo: fatinas este, ya unlâlâ. 	 "Goed!" zei Jezus. "Doe dat en u zult eeuwig leven krijgen."


Y tronon tinaelaye uguaja comunion yan jago, ni y fumatinas daño pot y tinago? 	 Zou U iets te maken hebben met de plaats waar de zonde zetelt? Waar men zogenaamd uit eerlijkheid het grootste onheil aanricht?


Ya pago janataquiloyo y ilujo gui jilo y enimigujo gui oriyajo: ya junae gui tabernacoluña inefresen minagof; bae jucantae, magajet, jucantaye alabansa sija si Jeova. 	 Daarom kan ik nu toch mijn hoofd opheffen. Ik kijk over al mijn vijanden heen. Daarom wil ik Hem offers brengen met luid trompetgeschal. Ik wil zingen voor de HERE. Psalmen zingen voor Hem.


Ayonae y magas na pale, jatiteg y magaguña, ya ilegña: Para jafajit palo testigo sija? 	 De hogepriester maakte zich vreselijk kwaad en scheurde zijn kleren kapot.


Ayo nae y mangaegue gui batco, maadora güe ilegñija: Magajet na jago Lajin Yuus. 	 De anderen bogen zich vol ontzag voor Jezus neer. "U bent inderdaad de Zoon van God!" zeiden zij.


Güiya unafanlibre y antiñija guinin y chiniguit yan y finijom: yan ugagaebale y jâgâñija gui menan atadogña. 	 Elke vorm van onderdrukking en geweld zal hij voor hen wegnemen. Zij zullen kostbaar zijn in zijn ogen.


Sa antes di este sija na jaane cajulo si Teudas, janabanidoso güi taegüije y jaye na taotao; ya iya guiya nae manguaguato un manadan lalaje, guaja buente cuatro sientos mandaña sijaja; ni y mapuno; yan todo ayo sija y umosgue güe manmachalapon ya manjuyong sin jafa. 	 Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over.


N 15 6 41490 ¶ Ya ayo na gupot, y costumbre masosotta un preso, yanguin jagagao jaye y malagoñija. 	 Pilatus had de gewoonte met Pasen een gevangene vrij te laten. De mensen mochten zeggen wie.


Sa esta mafañago para jamyo gui siudan David, pago na jaane, un Satbadot, na güiya si Cristo, y Señot. 	 Vandaag is in Bethlehem de Redder geboren: Christus, de Here.


Estagüe na ufato y ora, ya esta mato pago, na cada uno ujanao para y iyoña, ya indingo yo namaesaja; lao trabia ti guajoja namaesaja sa jumajame an Tata. 	 "Er komt een tijd dat u uiteengejaagd wordt; dan gaat ieder zijn eigen weg en laat Mij in de steek. Maar echt alleen zal Ik niet zijn, omdat de Vader dicht bij Mij is.


Lao jamyo guaja costumbrenmiyo na junalibre uno para jamyo gui pascua. Manmalago jamyo na junalibre y Ray Judio sija? 	 Omdat u gewend bent dat ik ieder jaar met Pasen een gevangene vrijlaat, zal ik 'de koning van de Joden' vrijlaten."


Ya anae janafandaña si Pablo y palitun jayo, ya jamanojo ya japolo gui jilo y guate, jumuyong un vibora guinin y maipe, ya cheton gui canaeña. 	 Paulus hielp mee met hout sprokkelen. Toen hij een bos takken op het vuur gooide, schoot er door de hitte een adder uit en beet zich in zijn hand vast.


Ayo nae diningo ni anite, ya y angjet sija manmato ya masetbe güe. 	 De duivel liet Jezus met rust en ging weg. Toen wamen er engelen om voor Jezus te zorgen.


Ya sija, mannesesita ufangaegue güine gui menamo, ya ujasangan cao guaja jafa contra guajo. 	 Dat werd anders toen een paar Joden uit Asia mij zagen. Die hadden blijkbaar iets tegen mij. Zij zouden hier moeten zijn om hun aanklacht bij u in te dienen.


Sa jago guinin umayudayo; enaomina y anineng y papamo nae jumagof. 	 ook 's nachts als ik wakker lig en over U nadenk.


Ya manmanope, ilegñija as Jesus: Ti intingo. Ayonae si Jesus ilegña nu sija; ni guajo locue ti jusangane jamyo pot jafa naninasiña, na jufatitinas estesija. 	 Daarom zeiden zij maar dat ze het niet wisten. "Wel", antwoordde Jezus, "dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen."


Sa ti undingo y antijo gui naftan, ni ti unnae y Santosmo para ulie y minitong. 	 Here, U zult mij niet dood laten blijven. U zult het lichaam van Uw heilige Zoon niet laten vergaan.


Jumuyong yo locue taegüije linalatde guiya sija: anae maaatanyo jayeyengyong y iloñija. 	 Ik ben een bespotting voor anderen; wie mij ziet, bekijkt mij hoofdschuddend.


Ya mannae para erensia ni y tanoñija: para erensian y taotao na guiya Israel. 	 Hun land gaf God aan Zijn volk Israël.


Ya jumalom manu nae estaba güe, ya ilegña: Jafa tatatmana jao na guefmaborese jao; y Señot gaegue guiya 	 Gabriël kwam bij haar binnen en zei: "Ik wens u vrede toe! U bent een gelukkige vrouw. De Here zij met u!"


O Yuusso, fatinas sija ya ufanparejo yan y petbos ni y remolílino; parejo yan y ngasan trigo gui menan y manglo; 	 Want zij wilden Uw land in bezit nemen.


Ilegñija as Aaron: Fatinasejam Yuus para ujanao gui menanmame, as este y as Moises ni y cumonejam juyong gui tano Egipto, ti intingo jafa ujuyong. 	 Terwijl Mozes op de berg Sinaï was, zeiden zij tegen zijn broer Aäron: 'Maak goden voor ons, die wij kunnen zien. Dan zullen wij die volgen.


Sa anae ñalangyo, innachocho yo; anae majoyo, innaguimen yo; anae taotaojuyong yo, innajalom yo; 	 Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven. Ik was een vreemdeling en u hebt Mij in uw huis uitgenodigd.


Lao y manfafachocho jacone y tentago sija, y japanag y uno, japuno y otro, ya jatagas nu y acho y otro. 	 Maar de boeren begonnen met hen te vechten. De ene ranselden zij af. Een ander sloegen zij dood en weer een ander gooiden zij met stenen dood.


Ayo sija y manmaañao nu jago ujalieyo ya ufanmagof; sa jagasja junangga y sinanganmo. 	 Andere mensen, die ook diep ontzag voor U hebben, zijn blij als zij mij zien en meemaken, omdat ik op Uw woord vertrouw.


Sa magajet jusangane jamyo, na megae na profeta, yan manunas na taotao jagasja manmalago na ujalie y liniinmiyo, ya ti jalie; yan ujajungog y jiningogmiyo, ya ti jajungog. 	 Vele profeten en gelovigen hebben ernaar verlangd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen. Maar zij konden het niet.


Enaomina mungajit manmaañao, achogaja ucalamten y tano, yan y egso umachule asta y talo gui tase sija; 	 Bij God vinden wij bescherming. Hij is onze kracht. In de moeilijkste omstandigheden bleek Hij ons altijd te hulp te komen.


Ya y pedong gui jalom tituca, este sija y jumungog; ya mientras jumanao gui chalanñija, manchiniguit ni inadajeñiñija, yan y güinaja, yan y minagof tano gui este linâlâ, ya ti jumuyong tinegchañija cabales. 	 Dan de grond met de distels erop: Dat zijn de mensen die de woorden van God horen en geloven. Maar door de zorgen, de overvloed en allerlei genoegens van het leven krijgen die woorden niet de kans in hen iets goeds te bewerken.


Sa esta güiya uje y guinin jasangan y profeta Isaias, na ilegña: Inagang ni umagang gui desierto: Famauleg y chalan y Señot, natunas y chalanña. 	 De profeet Jesaja doelde op deze man, toen hij honderden jaren eerder zei: "Luister! Ik hoor de stem van iemand die luidkeels roept: 'Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn'."


Polo güije y ninaimo gui menan y attat, ya unjanao finena ya inatungo yan y chelumo, ya ayo nae untalo guato ya unnaenñaejon y ninaimo. 	 Ga eerst naar uw broeder, maak het met hem in orde en breng daarna pas uw offer aan God.


O Jeova, Yuus y inetnon sendalo, jaye matatnga parejo yan jago, O YAH? ya y minagajetmo ni y gaegue gui oriyamo? 	 God dwingt ontzag en respect af van de heilige engelen, die Hem omringen.


Ayo nae jumalom enseguidas gui ray ya jagagao, ilegña: Malagoyo pago na unnaeyo gui un plato ni ilun Juan Bautista. 	 Het meisje liep direct naar de koning terug. "Ik wil onmiddellijk een schaal hebben met het hoofd van Johannes de Doper erop", zei zij tegen hem.


Todos manlache; manjuyong potlilo todo; taya jaye fumatitinas y mauleg, taya ni uno. 	 Maar alle mensen zijn van Hem afgedwaald; met elkaar zijn zij het spoor bijster. Er is er zelfs niet één, die doet wat goed is.


Ya anae jasoda, jacone guato Antioquia. Ya un año di mandadañaja güije yan iglesia, ya manmamananagüe megae na taotao; ya y disipulo sija manmafanaan finena mangilisyano guiya Antioquia. 	 Daar waren zij samen een heel jaar bij de volgelingen van Jezus te gast en gaven vele mensen onderwijs. In Antiochië werden de volgelingen van Jezus Christus voor het eerst 'christenen' genoemd.


Natungoyo ni y chalan y finanagüemo sija; ayo nae jusangan y namanman y chechomo sija. 	 Laat mij begrijpen wat U in Uw wet bedoelt, zodat ik kan nadenken over alle wonderen die U doet.


Sa todo ayo y fumatinas y minalago y Tatajo ni y gaegue gui langet, este güiya chelujo laje, yan chelujo palaoan, yan nanajo. 	 Ieder, die doet wat mijn hemelse Vader wil, is mijn broer, mijn zuster en mijn moeder."


Ya mato y espirituña talo, ya enseguidas cajulo; ya manago na umanachocho. 	 Op dat moment keerde het leven in haar terug en stond zij op. "Geef haar wat te eten", zei Hij.


Ya y pedong gui jilo este na acho, umayulang; ya, yaguin y jiloña nae podong, umapedasitos. 	 Als u over deze steen valt, zult u te pletter slaan. En als deze steen op u valt, zult u vermorzeld worden."


Anae estaba yo manjajame gui tano, juadadajeja sija pot y naanmo; ayo sija ni y unnaeyo ya juadadajeja ya taya ni uno malilingo, lao unoja esta malingo, güiya patgon yinilang; para ujacumple y tinigue sija. 	 Zolang Ik bij hen was, beschermde Ik hen in Uw naam die U Mij hebt gegeven. Ik heb geen van hen aan zijn lot overgelaten, behalve Judas, die zich door de duivel liet leiden. (A) Daardoor kwam immers uit wat in de Boeken stond.


Birajam talo, O Yuus; ya nafanina y matamo ya infansatbo. 	 Laat Uw kracht de stammen Efraïm, Benjamin en Manasse voorgaan en red ons.


Guinin manisaojam yan y tatanmame, infatinas y tinaelaye yan inchegüe y inechong. 	 Net als onze voorouders hebben wij heel erg gezondigd. Wij hebben niet geleefd en gehandeld volgens Uw wil.


janafanbasta sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Met Uw kracht hebt U de bergen stevig geplant; vastgezet door Uw sterkte.


Ya ilegña si Jesus nu sija: Magajet ya magajet jusangane jamyo, na ti si Moises numae jamyo ni pan guine y langet, si Tatajo janae jamyo ni magajet na pan guine y langet. 	 Jezus zei: "Dat brood uit de hemel hebben zij niet van Mozes gekregen, maar van mijn Vader.


Ya dumilog talo papa ya manugue gui tano ni y calolotña. 	 Hij hurkte opnieuw en begon weer te schrijven.


Ya desde ayo mangagama asta Antioquia, anae manmanae ni y grasian Yuus, para y checho ni y mafatinas. 	 In Attalia gingen zij aan boord van een schip dat hen naar Antiochië in Syrië zou brengen. Nu zij hun taak hadden afgerond, gingen zij terug naar de stad waar zij aan hun reis waren begonnen. Daar hadden zij, samen met de andere leiders van de christengemeente, God gevraagd hen onder Zijn hoede te nemen, zodat zij konden doen wat Hij hun had opgedragen.


Estagüe, parejo yan y atadog tentago sija ni y jaaatan y canae y amuñija, yan y atadog sija y palaoan jaaatan y canae y amafia; parejoja y atadogmame jaaatan locue si Jeova Yuusmame, asta qui ugaemaase nu jame. 	 Zoals knechten wachten op het bevel van hun meester en een dienstmeisje wacht op het teken van haar meesteres, richten wij onze ogen op de HERE, onze God, en verwachten van Hem genade.


Sa juadaje y chalan Jeova: ya ti taelaye yo na juapattayo gui as Yuusso. 	 De HERE deed dit omdat ik rechtvaardig ben. Hij hielp mij omdat geen kwaad aan mijn handen kleeft.


Si Jesus jalie mamaela para iya güiya, si Nataniel, ya ilegña nu güiya: Estagüe senmagajet iyon Israel, na taya finababa guiya güiya. 	 "Uit Nazareth? Kan daar iets goeds vandaan komen?" zei Nathanaël. "Kom maar mee", antwoordde Filippus, "dan kun je Hem zien."


O Jeova, jutatayuyut jao: chajlao y libren y inefresen pachotto sija, ya fanagüeyo ni y juisiomo. 	 Ik spreek ongedwongen over U, HERE, en hoop dat U daar genoegen in hebt. Leer mij alles over Uw wetten.


Taotao sija na janapeligro y jaanenñija pot y naan y Señot Jesucristo. 	 die hun leven voor de naam van onze Here Jezus Christus op het spel hebben gezet.


Chuda juyong y binibumo gui jilo y nasion ni y ti tumungojao, yan y jilo y raeno sija ni y ti umaagan y naanmo. 	 Vier Uw toorn maar bot op de volken die U niet willen kennen; over de landen, waar men U niet eert en aanroept.


Sa jago dangculojao yan unfatitinas y manmaman na güinaja: jagoja na maesa Yuus. 	 Want U bent een grote God en U doet wonderen. Alleen U, mijn God, kunt dat doen.


Jago dumibide y tase ni y ninasiñamo: jago yumamag y ilon y alo sija gui tase. 	 U hebt de zee gespleten door Uw kracht; U hebt de zeemonsters vernietigd.


Ti jumatae, lao bae julâlâ, yan jusangan claro y checho Jeova sija. 	 Ik kom niet om in de strijd, maar zal overleven en iedereen vertellen wat de HERE heeft gedaan.


Ya jasangan este si Jesus gui tinataeña: sija jajaso na umadingan na dumescansañaeñaejon gui maegoña. 	 Zij dachten dat Jezus had gezegd dat Lazarus lag te slapen. Maar Jezus bedoelde dat hij gestorven was.


Ya anae mañuja, manguentos uno yan y otro, ilegñija: Taya finatinasña este na taotao, na jamerese y finatae, pat umapreso. 	 Toen zij buiten waren, zeiden zij tegen elkaar: "Die man heeft niets gedaan waarop doodstraf of gevangenisstraf staat."


Y chalanmo, O Jeova, fanueyo; fanagüe yo, ni y chalanmo. 	 Toont U mij de paden waarover ik gaan moet, HERE. Wilt U de wegen wijzen, die U goed voor mij vindt?


N 4 23 25490 ¶ Ya jalilicue si Jesus iya Galilea mamanagüe gui sinagoga sija ya sumetmetmon ni raenon y evangelio, ya janafanjomlo todo y chetnot yan todo y pinite gui taotao; 	 Jezus trok door heel Galilea. Hij sprak in de synagogen en vertelde overal de blijde boodschap van het Koninkrijk. Hij genas de mensen van alle ziekten en kwalen.


Ya manmanaligao as Jesus, ya manadingan entre sija gui templo, ya ilegñija: Jafa jinasonmiyo, nu güiya, ti umamaela gui guipot. 	 Zij keken rond of Jezus er ook was. "Wat denk je?" vroegen ze, terwijl zij met elkaar in de tempel stonden te praten. "Zou Hij ook komen?"


Sa ufangajulo y ti manmagajet na Cristo yan ti manmagajet na profeta sija; ya ufanmamanue dangculo na señat sija, yan mannamanman, ya, yaguin siña, ujadagueja asta y manmaayig. 	 Want er zullen valse christussen en valse profeten komen. Die zullen opzienbarende wonderen doen om, zo mogelijk, zelfs de mensen die bij God horen op het verkeerde spoor te brengen.


Lao güiya ilegña nu sija: Jafa na ninafanestotba jamyo? Ya jafa na cumajulo y jinasonmiyo gui corasonmiyo? 	 "Waarom zijn jullie zo van streek?" vroeg Hij. "Waarom twijfelen jullie eraan of Ik het werkelijk ben?


GAEASE nu guajo, O Yuus, jaftaemanoja y minauleg güinaeyamo, jaftaemanoja y minegae y minaasemo; fuñas y tinaelayeco. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Sa ayo na jaane sija y antes di y dilubio, estaba mañochocho yan manguiguimen, ya manasagua, yan manafanaasagua, asta ayo na jaane anae jumalom si Noe gui atca, 	 In die tijd voor de grote vloed ging alles gewoon door. Men at, dronk en trouwde tot het moment dat Noach de ark inging.


Güiya tumunog papa taegüije y ichan gui jilo y manmautot na chaguan: taegüije minatmon janom ni y nafotgon y tano. 	 Laat de koning zijn als een milde regenbui, die neerdaalt op de akkers en de aarde bevochtigt.


Güiya yuje na acho y innataebale jamyo ni y manmanjatsa, na jumuyong cabesan esquina. 	 Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. (A)


Ya malefa si Yuus na uyóase? ya pot y linalaloña na jajuchom y güinaeyaña? Sila. 	 Zijn Zijn goedheid en trouw voor altijd opgehouden? Geldt Zijn belofte niet meer voor de komende generaties?


Estesija jusagane jamyo anae manjijita. 	 Ik vertel dit allemaal omdat Ik nu nog hier ben.


Guaja tanoña, ya jabende, ya jachule y salape, ya japolo gui adeng apostoles sija. 	 Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven.


Ya si Saulo jayulang y inetnon mangilisyano, ya jumalom gui cada guma, ya jabatatangga y lalaje yan y famalaoan para ufanmapreso. 	 Saulus deed zijn uiterste best de volgelingen van Jezus uit te roeien. Hij drong, niets en niemand ontziend, hun huizen binnen, sleurde mannen en vrouwen naar buiten en zette hen in de gevangenis.


Ya gosmegae manmatunanmame; ya anae majanaojam, manmacatgayejam ni ayo sija y innesesita, 	 Zij brachten ons vele geschenken en gaven bij ons vertrek allerlei dingen mee die wij nodig hadden.


Ya jatungo si Jesus na y Tata jagasja janae todo ni güinaja gui canaeña, ya mato güe guinin as Yuus, ya as Yuus guaguato; 	 Hij was Zich tenvolle bewust dat de Vader Hem de macht over alle dingen had gegeven. Hij wist dat Hij bij God vandaan kwam en weer naar God zou teruggaan.


Taegüenaoja locue jamyo yanguin inlie esta sija na masusede, tingo na esta jijijot y raenon Yuus. 	 Wanneer je ziet gebeuren wat Ik zojuist heb gezegd, kun je er van opaan dat het Koninkrijk van God er bijna is.


Ya megae na ategtog locue guaja guiya Israel gui tiempon y profeta Eliseo; lao taya guiya sija esta magasgas, na si Naaman taotao Siro. 	 Of denk eens aan de profeet Elisa. Hij genas de melaatse Naäman, een Syriër. Maar van de vele Joodse melaatsen, die ook hulp nodig hadden, werd niet één genezen."


Y binibumo sumasaga macat guiya güajo, ya unachatsagayo nu y todo napomo. Sila. 	 U hebt mij door de diepste diepten en door de donkerste duisternis gevoerd.


Enao mina yaguin todo y tataotaomo bula manana, ni mano na lugat nae guaja jomjom, cabales na ubula manana, taegüije y yanguin malag ininaña y candet ya inina jao. 	 Als u van binnen licht bent, zonder een enkel donker hoekje, zult u een stralend mens zijn, die anderen verlicht als een heldere lamp."


Y candit para ufanmatungo y nasion sija, yan y minalag para y taotaomo, Israel. 	 Hij is een licht voor alle volken; de roem en eer voor Uw volk Israël."


Taegüenaoja locue; masquesea jaye guiya jamyo y ti rumechasa todo y güinajaña; ti siñagüe disipulujo. 	 Daarom kunt u, als u geen afstand kunt doen van al uw bezit, nooit mijn discipel worden.


Sa güiya y Yuusta; yan jita y taotao gui pastajiña, yan y quinilo gui canaeña. Pago na jaane yaguin injingog y inagangña, 	 Hij is onze God en wij horen bij het volk dat Hij leidt. Als schapen volgen wij Hem. Luister toch elke dag naar wat Hij u zegt.


Ya ilegñija nu güiya: Mansiñajam. Ayonae ilegña si Jesus nu sija: infanguimen gui copa anae gumiguimenyo, yan infanmatagpange ni y ma tagpangeco; 	 "Ja", zeiden zij. "Jullie zullen inderdaad uit dezelfde beker drinken als Ik", zei Hij, "en dezelfde vreselijke dingen meemaken.


Unoriyayeyo gui menajo, yan y tateco: yan unpolo y canaemo gui jilojo. 	 U bent bij mij, naast mij, voor mij, achter mij. Uw hand rust op mij.


Jatsa jao julo, jago y jues y tano: nae ni y apasñija y mansobetbio. 	 U bent de grote rechter van deze aarde. Sta op en spreek Uw oordeel uit over alle hoogmoedige mensen.


Ya anae jalie este si Simon Pedro, dumimo papa gui as Jesus ya ilegña: Suja guiya guajo, Señot; sa taotao isaoyo. 	 Simon Petrus was hiervan zo onder de indruk dat hij voor Jezus op de knieën viel en zei: "Och Here, laat mij maar alleen. Ik ben veel te slecht om bij U in de buurt te zijn."


Ya anae malie ni disipuluña sija na mamomocat gui jilo tase, ninafañatsaga, ya ilegñija: Fafañagüe este; ya managang ni y minaañaoñija. 	 Zij schreeuwden van angst en dachten dat het een spook was.


Ya ti jajaso y canaeña; ni jaane anae ninafanlibre gui contrario. 	 Zij herinnerden zich Zijn macht niet, hoe Hij hen eens bevrijd had.


Ya güiya ilegña: Ayo y maase nu güiya. Ayonae ilegña Janao ya unfatinas locue taegüije. 	 "De man die medelijden met hem had", was het antwoord. "Precies", zei Jezus. "Volg zijn voorbeeld dan."


Polo ya umaamot ya unnachule todo y güinajaña, yan y taotao juyong chumoleguan ni y finachochoña. 	 De man bij wie hij schulden heeft, zal zijn bezit opeisen; laten vreemdelingen maar plunderen wat hij met veel moeite bij elkaar verzamelde.


Entonses palo gui linajyan taotao, manmanjungog nu este na sinangan, ilegñija: Sumenmagajet na este güiya y ayo na profeta. 	 Sommige toehoorders zeiden: "Inderdaad! Hij is de Profeet!"


Ayonae ilegña: Pues jutayuyut jao tata, tago güe para y guima tata; 	 Daarop zei de rijke man: 'Vader Abraham, ik smeek u Lazarus dan naar het huis van mijn vader te sturen,


Lao si Yuus ilegña nu güiya: Taejinaso jao! pago na puenge nesesita umachule y antimo: ya para jaye ayo sija na güinaja ni unnaetnon? 	 Maar God zei tegen hem: 'Dwaas! Vannacht zult u sterven. En wie krijgt nu alles wat u achterlaat?'


N 9 26 65570 ¶ Ya anae mato güe Jerusalem, malago na udañae y disipulo sija; lao sija manmaañao nu güiya, ya ti majonggue na disipulo güe. 	 Toen Saulus in Jeruzalem aankwam, probeerde hij zich bij de andere discipelen van Jezus aan te sluiten. Maar die waren allemaal bang voor hem, omdat zij niet konden geloven dat hij ook een discipel van Jezus was geworden.


Maela ya inlie y checho Jeova; Jafa na yinilang jafatinas gui jilo tano? 	 De Almachtige HERE is met ons. De God van Jakob beschermt ons.


Ya palo, manmanjonggue ni y sinangan, palo ti manmanjonggue. 	 Sommigen werden inderdaad overtuigd door wat hij zei. Maar anderen geloofden hem niet.


N 17 20 49880 ¶ Ya anae mafaesen ni y Fariseo sija, ngaean nae ufato y raenon Yuus, jaope ilegña: Y raenon Yuus, ti matungo finatoña. 	 De Farizeeërs vroegen Jezus: "Wanneer komt het Koninkrijk van God?" Jezus antwoordde: "Het koninkrijk komt niet zo dat u het kunt zien.


Ya taegüijeja y trongcon jayo ni y matanme gui oriyan sadog, ya guaja tinegchaña gui tiempoña, ya y jagonña ti umalayo; ya todo y finatinasña mumemegae. 	 Hij lijkt op een boom, die staat aan de oever van een beek. Wanneer het jaargetijde ervoor aanbreekt, draagt hij volop vrucht en zijn bladeren verwelken niet. Alles wat deze mens onderneemt, is een succes.


Sa ti y enemigo lumalatdeyo; ayo nae siña jusungon; ni ti ayo y chumatliiyo ni y munadangculo güe contra guajo: ayo nae junaatog maesayo guiya güiya. 	 Er is zonde in de stad; op pleinen en in straten, overal is terreur en bedrog.


N 14 15 48850 ¶ Ya anae jajungog este, uno gui mangachongña ni y manmatachong gui lamasa, ilegña nu güiya: Dichoso ayo y uchocho pan gui raenon Yuus. 	 Iemand bij Jezus aan tafel hoorde dit en zei: "Wat moet het heerlijk zijn in het Koninkrijk van God te komen!"


Ya japacha canaeña; ya pinelo ni calentura: ya cajulo ya jasetbe sija. 	 Hij raakte haar hand aan en de koorts verdween. De vrouw stond op en maakte een maaltijd voor Hem klaar.


Jusangane jamyo, na, este na taotao jumanao papa y guimaña, ya maasie y isaoña, mas mauleg qui y otro; sa cada uno y minadangculo güe, uninaumitde; ya y munamitde güe, umanadangculo. 	 Onthoud dit goed: Die tolontvanger had vergeving van God ontvangen, toen hij naar huis ging. Maar die Farizeeër niet! Want wie erop uit is meer eer te krijgen dan hem toekomt, zal worden vernederd. Maar wie nederig is, zal eer ontvangen."


Mato yo gui jilo y tano parejoja y candet, para todo ayo y jumonggue yo, ti sumaga gui jemjom. 	 Ik ben als licht naar de wereld gekomen om ieder die op Mij vertrouwt uit het donker te halen.


Ya ilegña: Abba, Tata: todo y güinaja mansiña para jago; nasuja este y posuelo guiya guajo: lao ti taemanoja minalagojo, na y minalagomo. 	 "Abba! (b) Vader!" zei Hij. "Voor U is alles mogelijk. Neemt U die beker bij Mij vandaan. En toch, niet wat Ik wil, maar wat U wilt moet gebeuren."


Ylegña si Jesus: Guajo pot juisio mamaela yo güine gui jilo y tano, para y ti manmanlilie, ufanmanlie; ya y manmanlie, ayo sija ufanbachet. 	 Jezus zei: "Ik ben tot een oordeel in deze wereld gekomen. Wie geestelijk blind zijn, zullen zien. Maar wie menen geestelijk inzicht te hebben, zullen blind worden."


Ya y gaegue gui jilo guma, chaña tumutunog ni ujalom ya ufañule jafa na güinaja gui jalom gumaña. 	 Als je op dat moment op het platte dak van je huis zit, ga dan niet naar binnen om nog iets mee te nemen. Vlucht!


Unoja na güinaja jugagao gui as Jeova, este jualiligao; na jugaegue gui guima Jeova todo y jaanen linâlâjo, para julie y guinatbon Jeova ya para jualigao gui temploña. 	 Ik heb de HERE slechts één ding gevraagd, daar gaat mijn hele hart naar uit: dat ik mijn hele leven in het huis van de HERE mag blijven. Om de lieflijkheid van de HERE te kunnen zien en steeds meer over Hem te leren in Zijn tempel.


Sa contra jago, jagoja, juisagüe, ya jufatinas y daño gui menan matamo: para utunas yanguin cumuentosjao, ya utaefatta yanguin manjusgajao. 	 Reinig mij toch van deze zonde, die een smet op mij werpt.


Y Fariseo tumojgue, ya taegüine tinaetaeña gui sumanjalomña: Junae jao grasias Yuus, sa ti parejoyo yan y pumalo na taotao, ni y manáplacha, yan manábale, ni y este publicano. 	 De Farizeeër stond rechtop en zei dit gebed: 'Dank u, God, dat ik niet zo ben als alle zondaars. En zeker niet zoals die tolontvanger daar! Ik bedrieg niemand. Ik pleeg geen overspel.


Yanguin ñalangyo, ti jusanganejao; sa iyoco y tano, yan y sinajguanña. 	 Wanneer Ik honger heb, zal Ik u niet te hulp roepen, want alles op de hele wereld is van Mij.


Ya anae esta jijot gui pettan y siuda, estagüe na macocone un matae, güiyaja lajin nanaña, ya biuda locue, ya linajyan taotao siuda mangachongchongña. 	 Zoals gewoonlijk liepen er drommen mensen achter Hem aan. Bij de poort van het dorp zag Hij een lange begrafenisstoet aankomen. De dode was de enige zoon van een vrouw, die ook haar man al had verloren.


Lao y canggelonjo, jago munacajulo taegüije y canggelon y titogcha na nubiyo: ya mapalaeyo ni y lañan nuebo. 	 Kijk, HERE, Uw vijanden zullen vernietigd worden. Alle zondaars zullen worden verspreid over de aarde.


Ya matungo guinin jago, na unfanagüe todo y Judios ni y mangaegue gui Gentiles, na ujafañuja gui as Moises, ilegmo, na munga manmasirconsida y famaguonñija, ni ujadalalag y costumbre. 	 Maar zij hebben gehoord dat u de Joden in het buitenland leert dat zij zich niet meer aan de wet van Mozes hoeven te houden. U zou hebben gezegd dat zij hun pasgeboren jongetjes niet hoeven te besnijden en ook dat zij zich niet aan de Joodse gebruiken hoeven te houden.


Ynepe as Jesus: Y raenoco, ti ujuyong gui sanjilo este na tano: Yaguin y raenoco ujuyong gui sanjilo este na tano, y tentagojo sija ufanmumo, pot guajo, ya ti jumaentrega gui Judio sija: lao pago y raenoco ti ujuyong güine. 	 Jezus antwoordde: "Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als dat zo was, zouden mijn lijfwachten met geweld hebben verhinderd dat Ik in de handen van de Joden was gevallen. Nee, mijn koninkrijk is niet van deze wereld."


N 12 54 48300 ¶ Ya ilegña locue ni y taotao sija: Yanguin inlilie y mapagajes na cajulo gui sumanlichan, siempre ilelegmiyo: Mamamaela y ichan; ya magajet. 	 Jezus zei tegen de mensen: "Als u in het westen wolken ziet opkomen, zegt u: 'Daar komt een bui aan.' En dat is juist.


Ya ilegñija: Alog, y disipuluña sija manmato gui anae puenge, ya masaque güe, anae manmamaegojam. 	 Daardoor hadden de discipelen van Jezus Zijn lichaam kunnen weghalen.


Tata! ayosija y unnae yo, malago yo na manoyo nae gaegue, sija ufangaegue locue; para ujalie y minalagjo ni y unnae yo; sa unguaeya yo antes di jiniyong y tano. 	 Vader, U hebt hen aan Mij gegeven. Ik wil dat zij bij Mij zullen zijn om mijn schitterende majesteit te zien. U hebt Mij die majesteit gegeven, omdat U al van Mij hield voor het ontstaan van de wereld.


JEOVA chamoyo lumalalatde ni y binibumo: chamoyo cumastitiga nu y dangculo na linalalomo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Te begeleiden met snarenspel en te zingen op de wijs van 'De Achtste'.


Enao mina si Pedro mapongle gui calaboso: lao y iglesia ti pumapara manmanayuyut as Yuus pot güiya. 	 Daarom bleef Petrus in de gevangenis. De christenen waren voortdurend bijeen en baden voor hem tot God.


Ya jumanao si Jesus güije, malag y oriyan Tiro yan Sidon. 	 Jezus verliet dat deel van het land en ging op weg naar de streek van Tyrus en Sidon.


Ya si Jesus jaagang y disipuluña sija, ilegña: Janamaaseyo y linajyan taotao, sa esta tres na jaane na manjame, ya taya nañija: ya mungayo munafanjanao sin ufañocho, sa no seaja ufanlalango gui chalan. 	 Jezus riep Zijn discipelen bij Zich en zei tegen hen: "Ik heb met deze mensen te doen. Ze zijn nu al drie dagen bij Mij en hebben niets te eten. Ik wil ze niet zonder eten naar huis laten gaan. Anders zullen ze onderweg nog naar worden van de honger."


N 1 5 42150 ¶ Guaja gui jaanin Herodes, ray guiya Judea, un pale, naanña si Sacharias, y clasen Abias; y asaguaña guinin sija jagan Aaron ya y naaña si Elisabet. 	 Mijn verhaal begint bij de Joodse priester Zacharias, die leefde in de tijd dat Herodes koning van Judea was. Hij behoorde tot de priesterafdeling van Abia. Zijn vrouw Elisabeth kwam net als hijzelf uit het priestergeslacht van Aäron.


Si Juan managpange gui desierto, ya jasetmon y tinagpangen minañotsot para inasiin isao sija. 	 Deze boodschapper was Johannes de Doper. Hij leefde in de woestijn en vertelde de mensen dat zij zich moesten laten dopen als een openbaar getuigenis van hun besluit om de zonde de rug toe te keren, zodat God hen kon vergeven. (c)


Ylegña nu güiya si Jesus: Guajoyo, ni umadingangane jao. 	 Jezus antwoordde haar: "Ik ben de Christus."


Ya manaconseja entre sija, ya mafajan y fangualuan oyero, para y naftan y taotaojuyong. 	 Ze kwamen tot het besluit er het land van de pottenbakker voor te kopen. Het zou worden gebruikt als begraafplaats voor vreemdelingen, die in Jeruzalem stierven.


Ya anae si Jesus jalie na manmalalago y linajyan taotao, jalalatde y áplacha na espiritu, ilegña: Espiritun udo yan tanga, guajo jao tumago, juyong guiya güiya, ya chamo jumajalom talo guiya güiya. 	 Jezus zag dat er steeds meer mensen bijkwamen. Hij zei tegen de boze geest: "Eruit! Jij, die dit kind doof en stom maakt. Eruit! En kom nooit meer in hem terug!"


Sa jafa ilegñija y nasion ni ti manmanjonggue: Mangue y Yuusñija? Polo y inemog y jâgâ y tentagomo sija ni y manmachuda ya umatungo ni y nasion ni ti manmanjonggue, gui menan y matanmame. 	 Dan kunnen de heidenen tenminste niet zeggen: Waar blijft hun God nu? Toon ons hoe U wraak neemt op deze heidenen wegens de dood van Uw volgelingen.


Manmayute papa y juesñija gui anae acho na lugat; ya ujajungog y sinanganjo sija, sa manmames. 	 Al vallen zij in de handen van hun rechters, dan nog zullen zij mij alleen maar goede dingen horen zeggen.


Ni y manmalingo guiya Endor: manjuyong manaegüije y estiecot para y tano. 	 Doe met hen maar hetzelfde als U met de Midianieten deed en als met Sisera. Of zoals met Jabin bij de rivier de Kison.


YA mafañago si Jesus guiya Betlehem Judea gui jaanin ray Herodes, estagüe y manfaye na manmato guinin y sancatan para Jerusalem, 	 Jezus werd geboren in Bethlehem in de provincie Judea. Koning Herodes was toen aan het bewind. In dezelfde tijd kwamen er enkele sterrenkundigen uit het oosten naar Jeruzalem.


Para umacumple y sinangan ni ilegña si Isaias profeta: Señot, jaye jumonggue y sinanganta? Ya y canae y Señot, jaye guinin munamalie? 	 Op hen waren de woorden van de profeet Jesaja van toepassing: "Wie heeft geloofd wat wij vertelden? En wie heeft ingezien dat God Zijn hand in al deze wonderen had?" (B)


Yaguin jaecungog este y magalaje, jame innamalago güe ya infanseguro. 	 "En als de gouverneur ervan hoort", zei de Raad, "zullen wij wel een goed woordje voor jullie doen. Jullie hoeven echt niet ongerust te zijn."


Ya guajo, gui quinabalesso unmantieneyo; ya unpoloyo gui menamo para taejinecog. 	 Wanneer mijn tegenstander geen plezier meer over mij heeft, is dat voor mij de bevestiging dat U met liefde voor mij zorgt.


Ya susede anae esta jaresibe y raeno, tumalo guato, ya manago na ufanmaagange y tentago sija ni y janae ni y salape, para utungo cuanto cada uno güinanaña. 	 Nadat hij tot koning was gekroond, kwam hij in zijn land terug. Hij riep de mannen aan wie hij het geld had gegeven, bij zich. Hij wilde weten wat ze ermee hadden gedaan en hoeveel winst ze hadden gemaakt.


Ylegña nu güiya si Jesus: Esta unlie güe ya ayo y umadingangange jao, güiya güe. 	 "Ik ben het", antwoordde Jezus.


N 16 25 60660 ¶ Estesija guinin jusangane jamyo gui acomparasion sija; lao ufato y ora na ti jusangane jamyo gui acomparasion sija, lao jusangane jamyo claro y güinajan Tata. 	 Ik heb tot nu toe veel beeldspraak gebruikt, maar er komt een moment dat dat niet meer nodig is. Dan kan Ik u zonder beperking over de Vader vertellen.


Lao ilegña nu güiya: un taotao jafatinas un dangculon sena, ya mangonbida megae: 	 Jezus antwoordde: "Iemand organiseerde een groot feest en nodigde vele mensen uit.


Si Jeova jaaatan desde y langet y jilo y famaguon taotao, para ulie cao guaja uno malate, yan jaaliligao si Yuus. 	 Vanuit de hemel kijkt de HERE op de mensen neer. Hij zoekt of er nog één verstandig mens bij is, iemand die naar Hem vraagt.


Jaayeg si David locue na tentagoña, yan jacone güe guinin y quelat y quinilo, 	 Zijn knecht David koos Hij uit en Hij haalde hem weg achter de schapen.


Ya guajo, yaguin guajo umajatsayo guine y tano, jucone todo para guajoja. 	 Als Ik boven de aarde uitgetild ben, zal Ik allen naar Mij toe trekken."


Anae magmata si José gui minaegoña, jafatinas taegüije y tinago y angjet, ya jaresibe y asaguaña. 	 Daarna werd Jozef wakker.


Ya anae jajungog este, si ray Herodes, inistotba yan todo y taotao Jerusalem locue. 	 Toen koning Herodes dit hoorde, raakte hij in paniek. In de stad was de spanning voelbaar.


Ya jamantiene y agapa na canaeña, ya jajatsa julo; ya enseguidas y adengña yan y telang y bayoguña mumetgot. 	 Hij pakte hem bij de rechterhand en trok hem overeind. Op hetzelfde moment werden de voeten en enkels van de man stevig en sterk.


Adaje jamyo: fanbela, ya infanmanaetae: sa ti intingo ngaean y tiempo. 	 Wees dus op je hoede en houd je ogen open! Je bent gewaarschuwd!


Ya ilegña nu sija: Este y jâgâjo, gui nuebo na testamento, ni machuda pot y megae. 	 "Dit is mijn bloed, dat voor vele mensen zal vloeien", zei Hij. "Het bezegelt het nieuwe verbond tussen God en de mens.


Ya anae linie as Jesus, inagang ya ilegña nu güiya: Palaoan, libre jao gui malangumo. 	 Jezus riep haar bij Zich en zei: "U bent van uw ziekte verlost." Hij legde Zijn handen op haar en op hetzelfde moment werd haar rug recht. De vrouw loofde en dankte God.


Ya y jaane jatutujon pumuenge; ya mafatoigüe nu y dose ya ilegñija nu güiya: Nafanjanao, y linajyan taotao, para ufanjanao asta y sengsong yan y fangualuan gui oriya, ya ufañaga ya ufanmanaligao nañija; sa mangaeguejit güine gui desierto na lugat. 	 Tegen de avond kwamen de twaalf discipelen bij Hem staan en zeiden: "U moet de mensen nu toch laten gaan! Dan kunnen zij nog eten kopen en onderdak vinden in de dorpen en boerderijen in de omtrek. Want in deze verlaten streek is niets te krijgen."


Ya y enimigoñija locue chumiguet sija, yan sija chumule asta y jalom inesgue gui papa y canaeñija. 	 Zij zuchtten onder de verdrukking en overmacht van hun tegenstanders.


Magof y taotao yanguin bula y questat y flechaña nu sija: ti ufanmamajlao, lao ufanguentos yan y enemigo sija gui trangca. 	 Gelukkig is de man die zoveel 'pijlen' heeft. Hij heeft de zekerheid ook in zijn ouderdom veilig te zijn.


Ya si Jesus ilegña: Ada locue trabia jamyo ti intitingoja? 	 "Zijn jullie ook nog zo dom?" vroeg Jezus.


N 10 46 39510 ¶ Ya manmato Jerico. Ya anae manjanao gui Jerico, yan y disipuluña yan un dangculon linajyan taotao, si Bartimeo lajin Timeo, na bachet, matatachong gui oriyan chalan, ya umegagao. 	 Zij kwamen in Jericho aan. Later, toen Hij met Zijn discipelen uit de stad vertrok, liepen er heel veel mensen met hen mee.


Ya anae manjalomjam gui batcon Adrumeto, comoque janao para y costan Asia, manjanaojam; ya manjajame yan un Aristarcho, taotao Masedonio na sagaña Tesalónica. 	 Wij gingen aan boord van een schip uit Adramyttium, dat een reis langs de havens van Asia zou maken. Aristarchus, een Macedoniër uit Thessalonica, was ook bij ons.


Y tronumo taejinecog, yan taejinecog, O Yuus: y bariyan y raenomo, tunas na bariya. 	 U bent klaar voor de strijd; u beheerst de volken. Uw pijlen dringen tot in het hart van uw vijanden.


O nafannajong jam taftaf ni y minaasemo: ya insiña manmagof yan infansenmagof todo gui jaaninmame. 	 Laat ons 's morgens vroeg al Uw goedheid en liefde mogen ervaren; dan zullen wij juichen en elke dag met blijdschap beleven.


Pot este jutungo, na unmagof guiya guajo, sa y enemigujo ti ujagana yo. 	 HERE, wilt U mij genade schenken en mij beter maken? Dan zal ik het hun vergelden!


Ti jubirayo gui juisiomo: sa jagasja unfanagüeyo. 	 Ik volg Uw voorschriften nauwgezet op; alles leer ik van U.


Ya anae manmato ya mandaña iglesia gui guimayuus, masangan todo sija y finatinas Yuus pot sija; yan jaftaemano jababaye y Gentiles ni y pettan y jinenggue. 	 Toen ze in Antiochië aankwamen, riepen zij de christenen bijeen en vertelden hun wat God allemaal had gedaan. God had nu ook niet-Joden de mogelijkheid gegeven in Jezus Christus te geloven.


Sa mapreso pot un jatsamiento yan mamuno ni y jafatinas gui siuda. 	 Laat Barabbas vrij!" Barabbas zat in de gevangenis, omdat hij in Jeruzalem een opstand tegen de regering had geleid en daarbij een moord had gepleegd.


Este uninamalag si Tatajo, ya infanmanogcha megae; ya taegüenao jamyo y udisipulojo. 	 Door veel vrucht te dragen, bewijst u mijn discipelen te zijn. Daardoor wordt mijn Vader grootgemaakt.


Ni y mannae nengcano para todo y catne: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Alles wat leeft, wordt door Hem gevoed. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ya si Pedro, bula ni y Espiritu Santo, ilegña nu sija: Jamyo ni y magas y taotao, yan y manamco guiya Israel, 	 Petrus, die gevuld was met de Heilige Geest, antwoordde:


Ya si Pilatos ilegña ni y magas y mamale, yan y linajyan taotao sija: Taya isao jusoda güine na taotao. 	 "Wel", zei Pilatus tegen de leidende priesters en de andere mensen, "dat is toch geen misdaad!"


Ya y candet gui jalom jomjom maniina, ya y jemjom ti matungo. 	 Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in zijn macht kunnen krijgen.


Ya jatago sija na chañija fanmañuñule ni jafa para y chalan, na un bastoñija; ni costat, ni pan, ni salape gui betsanñija; 	 Ze mochten niets meenemen voor onderweg, behalve een stok.


Anae si tatajo yan nanajo yumuteyo: si Jeova jumocayo. 	 Al zouden mijn vader en moeder mij in de steek laten, de HERE laat mij nooit alleen.


Güiya ayo y mannae satbasion gui ray sija: ni janalibre si David ni y tentagoña gui gosnalamen na espada. 	 U geeft koningen de overwinning en verlost mij, Uw dienaar David, van de vreemde overheersing.


Masasangang taebale cada uno gui tiguangña: yan labios na jaande, yan doble na corason jasasangan. 	 HERE, help ons! Gelovigen zijn er niet meer te vinden. Het begrip 'trouw' zegt de mensen niets meer.


Ya guaja sija ninafanbubo sanjalomñija, ya ilegñija: Jafa este na inggüente na manalalastimaja? 	 Sommige van Zijn tafelgenoten ergerden zich hieraan en mopperden: "Wat een verspilling!


Ayonae si Jesus ilegña nu sija: Nae si Sesat ni y iyon Sesat, ya si Yuus ni y iyon Yuus. Ya ninafangosmanman nu güiya. 	 "Wel", zei Jezus, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is!" Zij stonden perplex. Daar hadden ze geen antwoord op.


Ya si Jesus namaesa anae jatutujon sumetnon, güiya treinta años, ya güiya lajin José (calang jinason taotao), nu y lajin Eli, 	 Jezus begon in het openbaar op te treden toen Hij ongeveer dertig jaar oud was. Men dacht dat Jozef Zijn vader was.


Ayonae manmababa atadogñija ya matungo güe; lao güiya jamalingoja gui inatanñija. 	 Plotseling gingen hun ogen open en herkenden zij Hem. Op hetzelfde moment was Hij verdwenen.


Polo ya ufato guiya guajo y cariñoso na minaasemo sija, para ulâlâyo; sa y tinagomo y minagofjo. 	 Laat Uw liefdevolle meeleven mij bereiken, zodat ik leven kan. Ik verheug mij in Uw wetten.


Lao y taotaoña gui güije na tano machatlie güe, ya manmanago un compañia guato guiya güiya, ilegñija: Mungajam na ufangobietna este na taotao gui jilo mame. 	 Maar er waren mensen in zijn land die een hekel aan hem hadden. Die stuurden een delegatie achter hem aan met de mededeling dat ze in opstand waren gekomen. Ze zouden hem niet als koning erkennen.


Ya anae jumuyong güe gui batco, enseguidas umasoda yan un taotao gui naftan sija ni guaja un áplacha na espiritu. 	 Jezus was nog maar net aan land gestapt of er rende een man op Hem toe die een boze geest in zich had.


Ya japolo gui adeng y apostoles sija: ya manmapapatte cada taotao jafataemano y janesesita. 	 Die deelden uit aan ieder die iets nodig had.


Ya ilegña si Nataniel: Guinin Nasaret siña jumuyong minauleg? Ylegña si Felipe: maela ya unlie. 	 Filippus ging naar Nathanaël en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden, over wie Mozes en de profeten hebben geschreven. Hij heet Jezus en is de zoon van een zekere Jozef uit Nazareth."


Este y lugat y descansoco para taejinecog: este nae jusaga; sa este judesea. 	 Hij zei: Dit is de plaats waar Ik altijd rust zal vinden. Hier wil ik graag wonen.


Polo sija: y bachet ya uguia y bachet; yaguin y bachet uguia y bachet, sija na dos uchapodongja gui joyo. 	 Trek u dus niets aan van de Farizeeërs. Zij zijn blinde gidsen, die blinde mensen leiden. Zij zullen samen in een kuil vallen."


Ya y disipuluña sija ilegñija nu güiya: Unlie y linayan taotao na machichiguetjao, ya ilegmo: Jaye pumachayo? 	 Zijn discipelen zeiden: "Hoe kunt U dat nu vragen? U staat midden tussen de mensen!"


Yanguin jutufong sija, manmegaeña y numeroña qui y inae: yanguin magmatayo, gaeguejayo trabia guiya jago. 	 Zelfs als ik zou proberen ze te tellen, blijken het er nog meer te zijn dan de zandkorrels. Ik ben voortdurend in Uw nabijheid.


Fatmata guitala, yan atpa: guajoja na maesa magmatayo taftaf. 	 Ik voel mij veilig en rustig bij U, mijn God! Ik verlang ernaar voor U lofliederen te zingen.


Ya megae jajuto magagoñija gui chalan: yan palo y ramas jayo na manmanuutot gui fangualuan. 	 Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt.


Ya manmato guiya güiya y disipuluña ya mayajogüe ilegñija: Señot, nafanlibrejam sa manmalingojam! 	 De discipelen werden zc bang, dat zij Hem wakker maakten. "Here", schreeuwden ze. "Red ons! Wij vergaan!"


Si Jeova para guajo gui entalo güije sija y umayuyudayo: enao mina julie y dineseajo güije sija ni y chumatliiyo. 	 De HERE is dicht bij mij en mijn vrienden; daarom kan ik neerzien op mijn tegenstanders.


Lao mangajulo güije palo sija y inetnon Fariseo ni y manmanjonggue, ya ilegnija: Nesesita ufanmasirconsida sija, yan ufanmatago ya ujaadaje y tinago Moises. 	 Maar sommigen van de Farizeeërs die christen waren geworden, zeiden: "Als die mensen christenen willen zijn, moeten zij zich ook laten besnijden en de wetten van Mozes houden!"


Ya ninalibre güe todo gui chinatsaga, yan ninae güe finaborese yan tiningo, gui menan Faraon, ray guiya Egipto; yan ninamagalaje güe guiya Egipto, yan todo y guimaña. 	 Hij haalde hem telkens weer uit de moeilijkheden en gaf hem veel wijsheid. Daardoor kwam Jozef in de gunst bij koning Farao van Egypte, die hem aanstelde als gouverneur. Jozef kreeg het bestuur over heel Egypte en over de hofhouding van de Farao.


Ya jago Capernaum, unacajulo jao asta y langet? umachule papa asta sasalaguan. 	 En wat moet Ik van Kapernaüm zeggen? Zal het worden verheerlijkt tot in de hemel? Nee, het zal worden vernederd tot in de dood."


Si Jeova mauleg para todo: ya y cariñoso na minaaseña gui jilo todo y chechoña. 	 De HERE is goed voor iedereen en vol liefde ontfermt Hij Zich over alles wat Hij heeft gemaakt.


Lao güiya ti jaope sinangan: Ayo nae manmato y disipuluña sija, ya magagao güe ilegñija: Tago güe ya ujanao, sa esta jame jaagang. 	 Maar Jezus gaf haar geen antwoord. Zijn discipelen zeiden dat Hij haar maar moest wegsturen. "Zij loopt steeds achter ons aan te zeuren", zeiden zij.


Ya güiya, guinin mañule y pan fotgon, enseguidas mapos; ya esta puenge. 	 Nadat hij het brood van Jezus had aangenomen, ging Judas vlug naar buiten, de nacht in.


Tumalo guato talo gui otro bandan Jordan, ayo na lugat nae finenana managpapange si Juan; ya sumaga güije. 	 Jezus ging terug naar de andere kant van de Jordaan, naar de plaats waar Johannes voor het eerst doopte. Daar bleef Hij een tijd.


Ya jafatinas si Levi un dangculon gupot gui guimaña: ya guaja un dangculon linajyan publicano sija, yan otro sija manmatachong gui lamasa yan sija. 	 Enige tijd later organiseerde Levi een grote feestmaaltijd ter ere van Jezus. Onder de genodigden waren ook veel tolontvangers.


Talo guato guiya jamyo ya unfañangane jaftaemano na dangculon güinaja finatinasña si Yuus nu jago. Ya guiña jumanao, ya jasanganñaejon todo gui siuda jaftaemano finatinasña si Jesus nu güiya. 	 "Ga naar uw familie", zei Hij, "en vertel hun wat God voor u heeft gedaan." De man ging overal in de stad vertellen wat Jezus voor hem had gedaan.


Para y finatinas y taotao, pot y finijo ni guinin y labiosmo, jumantiene yo gui san juyong y chalan ni y manyuyulang. 	 Zoals U mij hebt geleerd, ben ik ook nooit op pad gegaan met zondaars. Daarvoor heb ik gewaakt.


Todo y chumatliiyo manañangon entre sija contra guajo; contra guajo nae majaso y tinaelayeco. 	 Wanneer iemand mij opzoekt, spreekt hij met gladde tong. In zijn hart haat hij mij en zodra hij weer weg is, vertelt hij links en rechts leugens.


Jago bumira y taotao para y yinilang; ya ilelegmo: Fanalo guato, jamyo famaguon taotao. 	 U laat de mens sterven en vergaan tot stof. U zegt: "Word weer stof, mensenkinderen."


Ya y siuda bula atboroto; ya mandaña unoja ya manjalom gui teatro ya macone si Gayo yan Aristarco, taotao Masedonia mangachong Pablo gui jinanaoña. 	 De hele stad kwam in rep en roer. Ze stormden met z'n allen naar het theater en sleurden Gajus en Aristarchus, twee Macedonische reisgenoten van Paulus, mee.


Ya y palampan y jilumo estaba gui remolino; ya y lamlam maniiina gui tano: ya y tano manmayengyong yan manlalaolao. 	 De wolken lieten de regen neervallen en de donder rolde langs de hemel. Uw pijlen werden afgeschoten.


Bendise si Jeova, O antijo, yan chamo malelefa todo ni y minaulegña: 	 Mijn ziel, prijs de HERE en vergeet vooral nooit wat Hij allemaal voor goeds heeft gedaan.


Enaomina si Pilato ilegña nu sija: Chile güe jamyo ya injisga jaftaemano y laymiyo. Ylegñija y Judio sija nu güiya: Ti tunas na jame, infanmannae finatae ni jaye. 	 "Neem Hem maar weer mee", zei Pilatus. "U hebt een eigen wet. Spreek zelf maar recht over Hem." "Maar het is ons verboden zelf iemand terecht te stellen", brachten de Joden er tegenin.


Bae jubaba y pachotto gui acomparasion: bae jusangan sinangan na gui jemjom gui ampmam na tiempo. 	 Ik wil wijze dingen zeggen en u vertellen wat van oudsher nog een geheim was.


Ya ilegña nu güiya si Jesus: Pot jafayo na juentalo nu jago, palaoan? trabia ti mafato y orajo. 	 "Laat Mij met rust," antwoordde Hij. "Het is mijn tijd nog niet."


Magajet na si Jeova numae ni y minauleg: ya y tanota manae minegaeña. 	 Uit de aarde komt trouw voort en vanuit de hemel komt de rechtvaardigheid.


Taegüinija locue mamofefea güe y prisipen mamale sija, yan y escriba sija, yan y Fariseo sija, yan y manamco na taotao sija, ilegñija: 	 De mannen van de Hoge Raad lieten zich ook niet onbetuigd. "Hij heeft anderen gered", spotten ze. "Maar Hij kan Zichzelf niet eens redden! U bent toch de koning van Israël? Kom eens van dat kruis af. Dan zullen we in U geloven.


Jago numae minagof y corasonjo, megaeña qui uguaja sija anae umemegae y maeisñija yan y binoñija. 	 Veel mensen zeggen dat God niet zal helpen. HERE, toont U hun dat zij het mis hebben door Uw licht op ons te laten schijnen!


Yan mangaegue si Annas, magas y mamale, yan si Caefas, yan si Juan, yan si Alejandro, yan ayosija parientes y magas mamale, 	 Onder hen waren de hogepriester Annas, Kajafas, Johannes, Alexander en andere familieleden van de hogepriester.


Magajet jusangane jamyo, na ti ufanmalofan este na generasion, asta qui todo este sija na güinaja manmacumple. 	 Als deze dingen gebeuren, is het einde van de tijd gekomen. De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zeker niet.


Japetsisigue y enimigujo y antijo, ya jachule; magajet, na jagacha gui tano y jaanijo: ya y onraco japolo gui eda. Sila. 	 Als ik bijvoorbeeld goed met kwaad vergold of iemand die mij vertrouwde, oneerlijk behandelde.


Ya anae y áplacha na espiritu tiniteg güe, ya ninaagang gosdangculo na inagang, jumuyong guiya güiya. 	 De boze geest rukte en trok aan de man, gilde vreselijk en verliet hem.


Ylegña: Na nesesita na y Lajin taotao umaentrega gui canae y taotao sija ni manisao, y umaatane gui quiluus, ya ucajulo talo gui mina tres na jaane. 	 Hij zei immers dat Hij door verraad in de handen van slechte mensen zou vallen en door hen gekruisigd zou worden. Maar ook dat hij op de derde dag uit de dood zou opstaan."


Bae jusangan y checho Jeova: sa bae jujaso y ninamanmanmo gui ampmam na tiempo. 	 Ik moet zeggen dat het mij groot verdriet doet dat de Allerhoogste God van gedachten verandert.


Mantiene y patang yan guinegüe, ya tojgue para unayudayo. 	 Neem Uw wapens en kom mij te hulp!


Sa jago O Yuus guinin jumungog y promesajo; jago guinin numaeyo ni y erensian ayo sija y manmaañao ni y naanmo. 	 Laat mij toch altijd in Uw huis mogen blijven. Laat mij bij U mogen schuilen, veilig onder Uw vleugels.


Nu y lajin Aminadab, nu y lajin Aram, nu y lajin Esrom, nu y lajin Fares, nu y lajin Juda, 	 de vader van Nahasson was Aminadab; de vader van Aminadab was Admin; de vader van Admin was Arni; de vader van Arni was Hesron; de vader van Hesron was Perez;


Si Jeova uutut todo y labios na jaande, yan y jila ni cumuecuentos mandangculo: 	 Men is oneerlijk tegen elkaar, spreekt met dubbele tong en bedriegt de ander.


Janom sadog manmalalago papa gui atadogco sija sa sija ti maadaje y tinagomo. 	 Mijn tranen vloeien en mijn verdriet is groot, omdat mijn volk niet leeft volgens Uw wet.


Lao yaguin ti janacadada y Señot ayo sija na jaane, taya catne usatba: lao pot y rason y manmaayigja, ni y inayigña, janacadada ayo sija na jaane. 	 En als God de tijd niet inkort, brengt geen mens het er levend af. Maar terwille van de mensen die Hij heeft uitgekozen, heeft Hij besloten het niet te lang te laten duren.


Ayo nae jame y taotaomo yan y quinilo gui pastajimo, bae inalaba jao para taejinecog; ya infanmamanue ni y alabansamo para todo y generasion. 	 En wij (Uw volk, dat door U wordt geleid) zullen U altijd loven en prijzen. Onze kinderen en kleinkinderen zullen spreken over Uw grootheid.


Polo sija ya ufanmamajlao yan ufanmaañao para taejinecog: magajet na sija ufandesonrao, ya ufanmalingo. 	 Maak hen te schande; misschien zullen zij dan ooit nog eens naar U zoeken, HERE.


Y disipulo sija manaatan entre sija uno yan otro ya ti matungo jaye umadingan. 	 Geschrokken keken de discipelen elkaar aan. Zij hadden geen idee wie Hij bedoelde.


Bira talo y quinautibanmame, O Jeova, taegüije y sadog gui sumanjaya. 	 HERE, wilt U een ommekeer geven in onze situatie?


Ya inasagua talo ni y miná tres; yan taegüenaoja locue todo y siete manmatae ya taya famaguonñija. 	 Er waren nog steeds geen kinderen. En zo ging het verder. De een na de ander trouwde met de vrouw en stierf zonder kinderen na te laten.


Sa todos lumie güe, ya ninafañatsaga. Lao enseguidas jacuentuse sija, ya ilegña nu sija: Angoco jamyo, guajoyo; chamiyo fanmaaañao. 	 Jezus kalmeerde hen meteen. "Ik ben het", zei Hij, "wees maar niet bang."


Sa jago munalibre y mangaepinite na taotao; ya y sobetbio na atadog jago munatunog. 	 Aan de trouwe volgeling betoont U Zich trouw, maar voor de zondaar blijkt U een tegenstander.


Ya un palaoan na y naanña si Lydia, na manbebende purpura gui siudad Tiatira, ni y jaadodora si Yuus, jajungogjam; sa binaba y corasonña ni y Señot para uatituye y jasasangan si Pablo. 	 Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei.


Si Jesus ilegña nu güiya: Y esta mafagase, ti guaelaye yaguin adengña esta mafagase, lao esta gasgas todo. Ya jamyo mangasgas pago, achogja ti todos. 	 Jezus zei: "Wie zich gebaad heeft, hoeft zich niet nog eens te wassen. Hij is helemaal schoon.


Ya sija ilegñija nu güiya: Mano malagomo nae innalisto? 	 "Waar moeten we dat doen?" vroegen ze.


Enao mina y taotaoña manalo mague: yan y binilan y janom gui posuelo umafugo nu sija. 	 Het volk houdt rekening met hen en zij profiteren ervan.


Ya si Yuus, cabales y chalanña: y fino Jeova esta machague: patang güe para todo y numanangga güe. 	 Samen met U durf ik een leger tegemoet te treden. Ja, met mijn God kan ik over muren springen.


Ayo nae ilegña ni palaoan: Pot este na sinangan, janao y anite jumanao gui jagamo. 	 "Goed", zei Hij, "omdat u dit antwoord hebt gegeven, kunt u naar huis gaan. Uw dochtertje is genezen, de boze geest is uit haar weggegaan."


Ayonae y dose, jaagang y manadan disipulo guato guiya sija, ya ilegñija: Ti tunas na tapolo y sinangan Yuus, ya tasetbe y lamasa sija. 	 De twaalf apostelen riepen alle gelovigen bijeen. "Wij kunnen niet alles tegelijk", zeiden zij. "Als wij het voedsel moeten uitdelen, hebben wij geen tijd meer om erop uit te gaan en Gods boodschap door te geven.


Ya y semiyaña manmatatnga gui jilo y tano: ya y generasion manunas ufandichoso. 	 Zijn nageslacht zal op aarde machtig worden. Alle oprechte mensen worden gezegend.


Lao y atadogñija calang manmatampe, para chañija tumutungo güe. 	 Het was Jezus Zelf! Maar zij herkenden Hem niet. Ze waren verblind.


Ya ilegña si Jesus nu güiya: Pago na jaane mato y satbasion güine na guma; sa güiya locue Lajin Abraham. 	 Jezus zei tegen hem: "Er is vandaag redding gekomen in uw huis.


Ya pago megae esta na años manmalofan matoyo para juchulie limosna y nasionjo, yan inefrese sija: 	 Na jaren in het buitenland te zijn geweest, kwam ik in mijn land terug met geld voor de armen van mijn volk en offers voor God.


Yan megae otro na finijo janae testimonio, yan jasangane ilegña: Satba jamyo güine gui managuaguat na generasion. 	 Petrus hield een lange toespraak en deed tenslotte een dringend beroep op hen: "Zorg dat u bevrijd wordt van de slechte invloed van deze wereld."


Ya anae manmañule segurida gui as Jason yan y pumalo, manmasotta. 	 Jason en de andere christenen moesten eerst een borgsom betalen alvorens te worden vrijgelaten.


Cantaye si Jeova, bendise y naanña; fanmamanue ni y satbasionña guinin y jaane yan y jaane. 	 Zing een loflied voor de HERE tot eer van Zijn naam; vertel ieder over Zijn uitredding, dag in, dag uit.


Bae juapase y promesajo as Jeova, pago gui menan todo y taotaoña sija. 	 Alles wat ik de HERE heb beloofd, zal ik nakomen. Zijn hele volk zal het zien.


Este na jaane si Jeova fumatinas; tafanmagof yan tafansenmagof ni ayo. 	 Deze dag heeft de HERE gemaakt; het is goed dat wij deze dag jubelen en grote blijdschap ervaren.


Siete maje gui un jaane jualabajao, sa pot y tinas na juisiomo. 	 Zeven keer per dag prijs ik U, omdat U ons een rechtvaardige wet hebt gegeven.


Y catneco lalaolao pot y maañaoña nu jago: ya maañaoyo ni y juisiomo sija. 	 Ik ben bang voor Uw oordeel; mijn hele lichaam trilt van angst.


Ya tumunog yan sija ya manjanao. guato Nasaret ya mansinejeta sija. Ya si nanaña jaadaje este todo sija gui corasoña. 	 Hij ging met hen naar Nazareth terug en was gehoorzaam. Zijn moeder dacht veel over deze dingen na en nam alles goed in zich op.


Lao y señotña inepe güe ilegña: Taelayejao na tentago yan gago. Untungoja na mangongoco yo gui anae ti mananom yo, ya manrecocoje yo gui anae ti mañalapon yo; 	 De heer antwoordde: 'Je bent een slechte, luie knecht. Je wist dus dat ik je je verdienste zou afnemen.


Uuchan y casiyas gui jilo y manaelaye: guafe yan asufre ya y manglo na mañila y patteña gui basuña. 	 Boven het hoofd van de slechte mensen trekken de wolken samen; vuur en zwavel hagelen op hen neer en een schroeiend hete wind wordt hun deel.


Lao sija ti jatungo este na sinangan, ya manafaninatogüe para chañija tumutungo: ya manmaañao mafaesen güe ni ayo na sinangan. 	 Maar de discipelen begrepen niet wat Hij ermee bedoelde. Het was hun een raadsel. Toch durfden zij Hem er niet naar te vragen.


N 21 18 31610 ¶ Y egaan, anae tumalo guato gui siuda, ñalang. 	 De volgende morgen ging Hij weer naar Jeruzalem. Onderweg kreeg Hij honger.


Jaguotyo y maepe na binibo, sa pot y manaelaye ni y madingo y laymo. 	 De goddeloze mensen die Uw wet links laten liggen, brengen mij tot grote verontwaardiging.


N 23 31 70800 ¶ Ayonae y sendalo sija ni y tinagoña, macone si Pablo gui puenge ya macone guato Antipatris. 	 De soldaten deden wat hun was opgedragen en brachten Paulus die nacht naar Antipatris.


Adaje y antijo ya nalibreyo: ya chajo mamamajlao, sa iyajago nae juangocoyo. 	 Red mij uit hun handen en bevrijd mij uit hun macht! Och, laat toch nooit van mij gezegd kunnen worden dat ik vergeefs op U heb gehoopt!


Jachuda sinala gui jilo y prinsepe sija, yan janafanabag sija gui jalomtano anae taya chalan. 	 Er komt schande over de vooraanstaande mensen; zij dwalen rond zonder doel.


Ya jufatinas este locue guiya Jerusalem; ya megae na mañantos jupreso, anae manresibeyo ninasiña guinin y magas mamale; ya anae para ufanmapuno, junae vosso contra sija. 	 Met toestemming van de hoofdpriesters heb ik in Jeruzalem vele van Zijn volgelingen gevangen gezet. En als tegen hen de doodstraf werd geëist, stemde ik daar altijd mee in.


Ya anae manadingo y inetnon gui sinagoga, megae na Judios yan y deboto na proselito sija dumalalag si Pablo yan Barnabé; ni y sumangangane siga yan jaeepogna ufañaga gui grasian Yuus. 	 Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God.


Sa jalie na y manmalate na taotao sija manmamataeja, y manaejinaso yan y manbababa, manmalingo, ya japolo y güinajañija para y palo. 	 Het is onmogelijk dat iemand altijd blijft leven en nooit zou sterven.


Si Jeova jafatinas dangculo na güinaja para jita; enaomina tafanmagof. 	 De HERE heeft inderdaad grote wonderen onder ons gedaan. Wat waren wij blij!


Bae junafanminagago y enemiguña sija ni y minamajlao; lao y jiloña nae unamagas y coronaña. 	 Zijn vijanden zullen te schande worden, maar hij zelf zal een stralende kroon dragen.


Manmanalaba as Yuus, yan mangaefabot ni y todo y taotao sija. Ya y Señot jaaumenta sija cada jaane, ni ayo sija y mansasatbo. 	 Zij prezen God en het hele volk was hun goedgezind. En God zorgde dat er elke dag weer nieuwe mensen bijkwamen, die gered werden.


Chamo dumidingoyo, O Jeova: O Yuusso, chamo chachago guiya guajo. 	 Zij vergelden mij goed met kwaad en bestrijden mij omdat ik het goede wil doen.


Ya anae injingog este sija, parejoja jame yan ayo y mañasaga güije na lugat, matayuyut güe na chaña jumajanao julo Jerusalem. 	 Toen we dat hoorden, smeekten wij en de andere christenen Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Polo y menamo nae ya ujuyong y sentensiajo: lie ni y atadogmo y tininas. 	 Spreek Uw oordeel over mij uit, want U weet wat goed en rechtvaardig is.


Para ujanamatungo y matatnga na finatinasña sija gui lalajen taotao, yan y minalag y minagasña gui raenoña. 	 Zo zullen alle mensen horen over Uw grote daden en over de geweldige majesteit van Uw koningschap.


Lao yanguin ti manasiijamyo, y Tatanmiyo ni y gaegue gui langet ti uninasie ni y isaomiyo. 	 Als je echter niet vergeeft, zal ook je Vader in de hemel jouw zonden niet vergeven." (a)


Sa jutungo todo y pajaro gui jalom tano; y manmachaleg na gâgâ sija gui jalomtano; todo gâjo. 	 Alle vogels die op de bergen nestelen, ken Ik en wat door het veld loopt, is al van Mij.


Y naanña gagaegue para taejinecog: y naanña sisigueja taegüije y siniguen y atdao: yan todo y taotao ufandichoso guiya güiya; yan todo y nasion umafanaan güe dichoso. 	 De naam van de koning zal niet worden vergeten. Zolang de zon haar licht op aarde geeft, zal men zijn naam kennen. Laten alle volken elkaar het beste wensen met zijn naam en hem eren.


Y espiritu mannanae linâlâ; y catne taya probechoña: y sinangan sija ni jusangane jamyo, ayo espiritu, yan ayo linâlâ. 	 Het leven wordt door de Heilige Geest gegeven; lichamelijk leven heeft op zichzelf geen nut. Wat Ik gezegd heb, is zowel geest als leven.


Si Jeova jachachague y manunas: lao y manaelaye, ya y gumaeya mandague, y antiña chumatlie. 	 De HERE stelt de oprechte mens op de proef, maar Hij haat slechte en gewelddadige mensen.


Jago guinen munatungoyo ni y chalan linâlâ: yan unnabulayo minagof gui menamo. 	 U zult mij het leven teruggeven. Door dicht bij mij te zijn, zult U mij vreugde geven.' (b)


Ya pago jamyo yan y dinaña, fanatungo yan y magas y inetnon ya infanmaconie agupa, ya inquetungo palo mas magajet pot güiya; ya jame infamaulegjam para, yaguin esta jijot, inpino. 	 Vraag de commandant Paulus nog eens voor de Raad te brengen, omdat u zijn zaak nauwkeuriger wilt onderzoeken. Voordat hij hier komt, zullen wij hem vermoorden. Wij zijn er klaar voor!"


Anae malie este ni y disipulo sija, ninafanmanman, ya ilegñija: Nachinadeg y igos anglo! 	 De discipelen wisten niet wat zij zagen en vroegen: "Hoe kan die vijgeboom zo vlug verdorren?"


Jamyoja innae testimonio na guinin jusangan: Ti guajo si Jesucristo, lao guajo matago gui menaña. 	 Jullie hebben mij steeds horen zeggen dat ik niet de Christus ben, maar dat God mij voor Hem uit gestuurd heeft.


Jeova, ecungog y inagangjo: polo ya talangamo sija uegueng gui inagang y guinagaojo. 	 Luister naar mij, Here. Laten Uw oren naar mij luisteren.


Megae na triniste para y manaelaye: lao y numaangongoco si Jeova, minaase umoriyayayegüe. 	 Iemand die zonder God leeft, krijgt veel zorgen en moeite te verduren. Maar wie op de HERE vertrouwt, wordt door Zijn liefde en goedheid omringd.


Ya si Judas locue, ni y umentrega güe, jatungo ayo na lugat; sa megae na biaje si Jesus jumanao güije yan y disipuluña. 	 De verrader Judas wist dat, want Jezus was daar vaker geweest met Zijn discipelen.


Lachae sija ni y binibumo, lachae sija, para sija ti ufangaegue talo: ya ujatungo na si Yuus mangobiebietna gui as Jacob, asta y uttimon y tano. Sila. 	 Alles wat zij zeggen, is zonde. Zij denken dat zij onaantastbaar zijn. Neem hen gevangen om die hoogmoed, maar ook om de vloeken en leugens die zij uitspreken.


Lao güiya jaope sija ilegña: Todo tinanom ni y ti jatanom y Tatajo na gaegue gui langet, umajajleg. 	 Jezus antwoordde: "Iedere plant die niet door mijn Vader is geplant, zal worden uitgetrokken.


N 9 18 46360 ¶ Ya susede, anae mananaetae güiyaja namaesa, estabaja mangaegue guiya güiya y disipuluña, ya jafaesensija, ilegña: Jaye ilegñiñija y taotao nu guajo? 	 Jezus was ergens alleen geweest om te bidden. Toen Hij bij Zijn discipelen terugkwam, vroeg Hij: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


Lao jamyo ilegmiyo: Yaguin y taotao ilegña ni tataña pat nanaña: Y Cotban (cumequeilegña y ninae) na jago umaprobecha pot guajo, güiya sumaga libre. 	 Maar wat hebt u ervan gemaakt? 'Je hoeft je ouders niet te verzorgen als je tegen hen zegt dat je heel je bezit aan God wilt geven.'


Jago bumira y taotao para y yinilang; ya ilelegmo: Fanalo guato, jamyo famaguon taotao. 	 U laat de mens sterven en vergaan tot stof. U zegt: "Word weer stof, mensenkinderen."


Lao sija ti jatungo este na sinangan, ya manmaañao na ujafaesen güe. 	 De discipelen begrepen niet wat Hij daarmee bedoelde en durfden Hem er ook niet naar te vragen.