Ayo nae y palaoan mato, ya jaadoro güe, ilegña: Señot, ayudayo. 	 De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!"


N 10 16 27500 ¶ Estagüe, na guajo jamyo tumago, calang quinilo gui entalo lobo sija; fanmalate calang y serpiente sija, yan y fanmanso calang y paluma sija. 	 Ik stuur jullie erop uit als schapen onder wolven. Wees zo verstandig en oplettend als slangen, en zo oprecht en onschuldig als duiven.


Jaye y taotao, para uguaja guiya güiya jinaso? yan lajin taotao para ubinesita güe. 	 Als ik 's nachts omhoog kijk naar de hemel en het werk van Uw handen zie (de maan en de sterren, die U hun plaats gegeven hebt)


Ayonae jababa si Felipe y pachotña, ya jatutujon gui este na tinigue sigue di mapredica güe si Jesus. 	 Filippus antwoordde dat Jesaja over de Christus sprak. Hij vertelde hem dat Jezus de Christus is, waarbij hij uitging van wat zij zojuist hadden gelezen.


Ni y jatatampe y langet ni y mapagages, ya jalilisto y ichan para y tano, ya janafandodoco y chaguan gui jilo ogso sija. 	 Want Hij laat de wolken langs de hemel drijven en regen op aarde neerdalen. Hij laat op de bergen het jonge gras uitlopen.


Jamyo locue fanyóase, taegüije y tatanmiyo ni y gaegue gui langet yóase. 	 Heb net zoveel liefde en medeleven als uw hemelse Vader. Veroordeel niemand; want anders komt het op uw eigen hoofd terecht. Neem niemand iets kwalijk. Dan zal ook u niets kwalijk worden genomen.


N 11 28 28040 ¶ Maela guiya guajo todo y manyayas, yan y menoson, ya guajo junafandescansa. 	 Als de lasten u drukken en u vermoeid raakt, kom dan bij Mij. Ik zal u rust geven.


Pago lebog y antijo: Ya jafa quentosjo? Tata nalibre yo pago na ora! Lao pot este mato yo güine na ora. 	 Ik ben erg bang en weet niet wat Ik moet zeggen. Moet Ik zeggen: 'Vader, bevrijd Mij van wat Mij te wachten staat'? Nee, want juist daarvoor ben Ik gekomen.


N 6 15 55870 ¶ Ayo na tiempo jatungo si Jesus, na ufanmamaela para umacone pot minetgot, ya jafatinas y ray, tumalo guato gui un jalomtano güigüiyaja namaesa. 	 Omdat Jezus merkte dat de mensen Hem wilden dwingen hun koning te worden, ging Hij alleen de bergen in.


Ya guaja un inaguaguat entre sija yan y disipulon Juan yan y Judio sija pot y guinasgas. 	 Op een dag hadden de discipelen van Johannes met een Jood meningsverschil over de vraag hoe het kwaad kan worden afgewassen.


Sa pot este sija na maconeyo ni y Judios gui guimayuus para jumapuno. 	 Dat was de reden waarom de Joden mij in de tempel gevangen namen en daarna probeerden te vermoorden.


Ayonae sija managang ni y dangculo na inagangñija, yan jatampe y talanganñija, ya manmalago guato guiya güiya; 	 De Joden konden zich niet langer inhouden en schreeuwden van woede. Zij stopten hun vingers in hun oren en stormden allemaal tegelijk op hem af.


Ni umasajguane locue y nuebo na bino gui bijo na boteyan cuero sa y boteyan cuero umafag ya umachuda y bino, ya manmalingo y boteyan cuero; lao umasajguane y nuebo na bino gui nuebo na boteyan cuero, ya uchamaog y dos. 	 En wie doet er nu jonge wijn in oude leren zakken? Het leer van oude wijnzakken is daar immers veel te stug voor. Het zou barsten door het gisten van de jonge wijn. De wijn zou weglopen en de zakken zouden onbruikbaar worden. Voor jonge wijn moet u nieuwe, soepele zakken gebruiken. Dan houdt u de wijn èn de zakken goed."


YA jumalom gui un batco, mapos güe, ya malag y otro banda ya mato gui suidaña. 	 Jezus stapte in een boot en stak over naar Kapernaüm, waar Hij woonde.


Magajet jusangane jamyo, na ti ufanmalofan este na generasion, asta qui todo este sija na güinaja manmacumple. 	 Als deze dingen gebeuren, is het einde van de tijd gekomen. De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zeker niet.


O Jeova, jago munacajulo y antijo gui naftan: unadajeyo na lâlâyo para mungayo tumunog gui naftan. 	 Naar U heb ik geroepen om hulp, HERE, mijn God, en U hebt mij hersteld.


Gaease nu guajo, O Jeova, sa estagüe yo namasogsog: amte yo, O Jeova, sa y tolangjo esta mananatchatsaga. 	 O HERE, nee, straf mij niet in het vuur van Uw toorn!


Polo ya y famaguonña ufanmautut; yan gui generasion ni y jadalalalag, umafagasñaejon y naanñija. 	 Zijn nageslacht moet worden uitgeroeid. Zijn naam mag in de volgende generatie al niet meer bestaan.


Ya chamiyo jumajaso sumangan gui sanjalommiyo, na si Abraham tatata; ya guajo sumangane jamyo, na siña si Yuus janacajulo este sija na acho famaguon gui as Abraham. 	 Denk nou maar niet dat u vrijuit gaat omdat u Joden bent. Want God kan zelfs deze stenen in Joden veranderen.


Ya ti ninae güe jafa na erensiaña güije, aje, taya ni para upolo y adengña gui jiloña: lao prinemete güe na uninae para güinajaña, yan y semiyaña despues di güiya, sa güiyaja trabia tataepatgon. 	 Daarna leidde God hem naar dit land, waar u nu woont. Maar God gaf het hem niet; nog geen voetbreed ervan. God beloofde het aan Abrahams nakomelingen te geven, hoewel hij nog steeds geen kinderen had.


Ya ilegña nu sija: Y cosecha megae, lao y manmachochocho didide; enaomina gagao y Señot y cosecha, ya ufanago ni manmachochocho para y cosechaña. 	 Hij zei tegen hen: "Vraag God meer arbeiders te sturen om de oogst binnen te halen. Want de oogst is groot, maar er zijn te weinig arbeiders.


Ayo nae si Simon Pedro fumatinas señat nu este, para umafaesen jaye uje na umadingan. 	 Simon Petrus wenkte hem en zei dat hij aan Jezus moest vragen wie Hij bedoelde.


Sa ti jamyo infanguentos, lao y Espiritun y Tatanmiyo ni y cumuecuentos gui jalommiyo. 	 Dan zijn jullie het niet die spreken. Dan is het de Geest van je hemelse Vader die door je spreekt.


Jujuto mona y canaejo guiya jago: y antijo majo nu jago, taegüije y anglo na tano. Sila. 	 Ik strek mijn handen naar U uit. Ik verlang naar U zoals droog land naar water verlangt.


Y manbetde na chaguan nae janaason yo: ya y quieto na janom nae jaosgaejon yo. 	 Hij laat mij uitrusten in een groene weide en wijst mij de weg langs kabbelende beekjes.


Este y finenana yan y dangculo na tinago. 	 Dit gebod is het eerste en het belangrijkste


Ayonae ilegña: Pues jutayuyut jao tata, tago güe para y guima tata; 	 Daarop zei de rijke man: 'Vader Abraham, ik smeek u Lazarus dan naar het huis van mijn vader te sturen,


si Jesus sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 "Dat kan", zei Jezus. "Omdat u op Mij vertrouwt, bent u genezen." Op datzelfde moment kon de man weer zien. En hij ging met Jezus mee naar Jeruzalem.


Rescatayo, O Yuusso, juyong gui canae y manaelaye yan y canae y ti manunas yan y manrecto na taotao. 	 O God, verlos mij uit de handen van de ongelovigen; uit de beklemmende greep van de gewelddadige misdadigers.


Guefprocura mangejalom gui maiot na potta; sa jusangane jamyo na megae prumocucura mangejalom, lao ti mansiña. 	 "De deur naar de hemel is smal", antwoordde Jezus. "Doe uw uiterste best er binnen te komen. Want vele mensen zullen het tevergeefs proberen.


N 25 14 33390 ¶ Sa uguaja parejo yan un taotao ni jumanao chago na tano, ya jaagang antes y tentagoña sija, ya jaentrega sija ni güinajaña. 	 Het Koninkrijk van de hemelen is als iemand die naar het buitenland ging en zijn geld toevertrouwde aan zijn knechten.


Jaso, Jeova, y minamajlao y tentagomo sija: ni y jucatgaja gui jalom pechoco, y minamamajlao y taotao todo ni y matatnga: 	 Waar zijn nu de blijken van Uw genade, Here? U hebt die eens aan ons toegezegd, zelfs met een eed aan David gezworen.


Ya anae mato gui guaot, sa macocone ni y sendalo sija, pot y finijom y linajyan taotao; 	 Toen zij bij de trappen van het fort kwamen, drong de menigte zo heftig tegen Paulus op dat de soldaten hem naar boven moesten dragen.


N 2 19 25050 ¶ Anae esta matae si Herodes, mato y angjet y Señot gui as José gui güinife, guiya Egipto, 	 Na de dood van koning Herodes zag Jozef in een droom opnieuw een engel van God.


Ya ayo y cumastiga y taotao sija ada ti ujanafanunas? ayoja y fumanagüe y taotao ni y tiningo? 	 Hij leert de volken hoe zij moeten leven; daarom zal Hij hen ook straffen. Hij geeft de mensen immers alles wat zij nodig hebben?


Ya anae injingog este sija, parejoja jame yan ayo y mañasaga güije na lugat, matayuyut güe na chaña jumajanao julo Jerusalem. 	 Toen we dat hoorden, smeekten wij en de andere christenen Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Manana matanme para y manunas, yan minagof para y manunas na corason. 	 Gods volgelingen mogen in het licht leven en Hij geeft vreugde in het hart van allen die Hem oprecht volgen.


Ya y patgon dumangculo yan ninamatatnga ya bulagüe tiningo: ya y grasian Yuus gaegue gui jiloña. 	 Daar groeide het kind op tot een flinke, sterke jongen. Hij bleek een bijzondere wijsheid te hebben. De genade van God was op Hem.


Ya y ray ninagostriste; lao pot y juramentoña, yan ayo sija y mangachongña gui lamasa, ti malago japune. 	 Dat vond Herodes verschrikkelijk, maar hij durfde niet te weigeren, omdat zijn gasten hadden gehoord wat hij het meisje had beloofd.


Ya ayonae cajulo dangculon inagang: ya y palo escriba ni y manestaba gui Fariseo na patte, mangajulo ya managuaguat, ilegñija: Ti inseda tinaelaye güine na taotao: lao jafa, yaguin espiritu pat angjet sumangane güe? 	 Er ontstond hooglopende ruzie tussen de twee partijen. Enkele Farizeese godsdienstleraars sprongen voor Paulus in de bres en zeiden: "Volgens ons is er niets op deze man aan te merken. Het is best mogelijk dat een geest of een engel met hem heeft gesproken."


Sa jago y minalag y minetgotñija: yan pot y finaboresimo na injatsajulo y canggelonmame. 	 De hele dag prijzen zij Uw naam en dank zij Uw rechtvaardigheid staan zij sterk.


Ayo nae jayamag sija y flechan y atcos; yan y patang yan y espada, yan y guera. Sila. 	 Zijn huis staat immers in Jeruzalem en Hij woont op de berg Sion.


Si Tata locue ni y tumago yo, güiya namaesa mannae y testimonio nu guajo. Jamyo tat nae injingog bosña, ni locue ti inlie jechuraña. 	 Daarmee is Hij mijn getuige, hoewel u Hem nog nooit hebt gezien of gehoord.


Jago Jeova, Yuus y inetnon sendalo, si Yuus Israel; fagmata ya unbisita todo y nasion sija; chamo gagaease ni y manaelaye. Sila. 	 Zonder dat er aanleiding toe is, komen zij op mij af. Word toch wakker, kijk dan en kom mij te hulp.


Enao mina umanajanao ayo na talento guiya güiya, ya umannae ayo y guaja dies na talento. 	 Dan had ik nog rente gekregen. Neem deze man het geld af en geef het aan de man die 10.000 geldstukken heeft.


Ya sija mansénbubo, ya manguecuentos uno yan otro, jafa mojon ujafatinas gui as Jesus. 	 De tegenstanders van Jezus waren woedend. Zij staken de koppen bij elkaar om uit te vinden hoe zij met Hem konden afrekenen.


Megae O Jeova, y ninamanmanmo ni unfatinas: yan y jinasomo para jame; ti siña maaregla sija gui menamo: yaguin guajo judeclara ya jusangang sija, tisiña matufong sa gosmegae. 	 Gelukkig is de man, die zijn vertrouwen op de HERE stelt. Die niets laat afhangen van trotse mensen of zich laat raden door leugenaars.


Güiya ilegña nu sija: Ya jamyo, jaye ilegmimiyo nu guajo? 	 "En jullie dan?" vroeg Hij. "Wat denken jullie over Mij? Wie ben Ik?"


Estagüe na un atafja unnae y jaanijo; ya y sacanjo calangja taya gui menamo: sen magajet na todo y taotao taebale anae guaja mas balotña. 	 HERE, laat mij toch zien hoe het met mij afloopt; hoelang ik nog te leven heb. Toon mij maar dat ik eigenlijk niets voorstel.


Sa jayeja y manataquilo maesa güe, unaumitde güe ya y umunaumitde güe, umanataquilo. 	 Dan maakt u voor al de andere gasten een goede beurt. Want ieder die zichzelf me er eer geeft dan hem toekomt, zal worden vernederd. En wie zichzelf heel gewoon vindt, zal eer ontvangen."


Guaja guiya jame siete na lalaje mañelo; ya y finena umasagua ya matae, ya taya patgonña, japolo y asaguaña gui cheluña. 	 Nu waren er bij ons eens zeven broers. De oudste broer trouwde en stierf. Omdat er geen kinderen waren, trouwde de tweede broer met de weduwe. Maar die stierf ook zonder kinderen.


Taegüine y Tata, ni lalâlâ, janamamaela yo, ya guajo lalâlâ pot si Tata; taegüineja locue y cumano yo, güiya locue ulâlâ pot guajo. 	 Ik leef door de kracht van de Vader, Die Mij gestuurd heeft. Als iemand Mij eet, zal hij leven door mijn kracht.


Magajet na jachatlie y güaeyayon na tano, ya ti jajonggue y finoña. 	 Het prachtige land waar zij naar toe gingen, schatten zij gering; zij geloofden niet wat God zei.


Ya enseguidas guaja güije gui sinagogañija un taotao na guaja áplacha na espiritu, ya güiya umagang, 	 In die synagoge was een man met een boze geest. Hij begon te schreeuwen:


Ya mandaña sija gui Baal-peor; ya jacano y inefresen y manmatae. 	 Toen zij Baäl-Peor gingen aanbidden en zelfs de offers van doden aten;


Y Yuusta ufato, ya ti ufamatquilo: y guafe ufanlinachae gui menaña, ya uguaja dangculon pinagyo gui oriyaña. 	 God is in aantocht en zal niet zwijgen, omdat Hij mcet spreken. Vuur smelt weg wanneer het Zijn gezicht ziet en om Hem heen davert de storm.


Ya mangajulo y linajyan taotao ya mandaña contra sija: ya y manmagas sija jatiteg guiya sija y magaguñija, ya manmanago na ufanmasaulag. 	 De mensen die erbij waren gekomen, keerden zich allemaal tegen Paulus en Silas. De rechters rukten hun de kleren van het lijf en lieten hen geselen.


Y naan Jeova umayuyudajam, ni y fumatinas y langet yan y tano. 	 Wij vinden hulp bij de naam van de HERE. Hij heeft de hemel en de aarde gemaakt.


Ya mansinagane ni ayo sija y lumie; jafa taemano matoña ayo y guinin guaja anite, yan y babue sija. 	 Zij werden bang. De mensen die het hadden gezien, vertelden hoe de boze geesten uit de man in de varkens waren gegaan.


Y corasonjo manetnot, yan anglo taegüije chaguan; sa malefayo jucano y najo pan. 	 Want ik word zo snel oud en mijn botten doen zeer; zij gloeien.


Sa y güinaeyamo gaegue gui menan atadogjo; ya gui minagajetmo nae jumajanaoyo. 	 Ik houd steeds Uw goedheid en liefde voor ogen. Ik ga mijn weg in Uw waarheid.


Ayonae y magas y inetnon jumijot, ya quinene güe, ya manago na umagode dos na cadena: ya mamaesen jaye güe, yan jafa finatinasña. 	 De commandant stapte op Paulus toe, greep hem en liet hem met twee kettingen boeien. Daarna vroeg hij de mensen wie die man was en wat hij had gedaan.


Jumagofyo ni y sinanganmo, taegüije y manmañoda dangculo na inamot. 	 Ik ben zo blij met Uw woord, alsof onverwachte rijkdom mij in de schoot valt.


Ya jusangane jamyo talo, na mas guse un cameyo malofan gui matan jaguja, qui un rico ujalom gui raenon Yuus. 	 Je kunt zeggen dat het voor een kameel gemakkelijker is om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen!"


Ya manatungo y sendalo sija, na ujapuno todo y preso sija, na nosea uguaja guiya sija tumungo numango ya uescapa. 	 Om te voorkomen dat sommige gevangenen naar de kust zouden zwemmen en ontsnappen, wilden de soldaten hen allemaal doden.


Pago y laje uentrega y cheluña laje, para umapuno; ya y tata y lajiña: ya y famaguon ufangajulo contra y mañaenanñija: ya uuafanmapuno. 	 Er zullen mensen zijn die hun broer de dood injagen door hem te verraden. Vaders zullen hetzelfde doen met hun kinderen. En kinderen zullen tegen hun ouders in opstand komen en hen vermoorden.


Ya jalie si Pedro yan Juan na jumajalom gui guimayuus, ya jagagao limosna. 	 Toen Petrus en Johannes de tempel wilden binnengaan, vroeg hij hun om geld.


Lao magajet jusangane jamyo: Na guaja palo gui mangaegue güine, na ti uchague y finatae asta que ujalie y raenon Yuus. 	 Eén ding is zeker: Sommigen die hier bij Mij staan, zullen niet sterven voordat zij het Koninkrijk van God hebben gezien!"


N 27 9 71790 ¶ Ya anae megae na tiempo malofan, ya senpiligro y jinanaomame, sa y Ayunat esta malofan, ya si Pablo mansinangane sija, 	 Wij hadden veel tijd verloren en door de komende herfststormen werd het varen op zee nu wel erg gevaarlijk. Daarom waarschuwde Paulus de bemanning en de soldaten.


Estesija lumie y checho Jeova, yan y ninamanmanña gui jalom y tinadong. 	 Zij zagen het machtige scheppingswerk van de HERE en wat Hij in de zeeën had gemaakt.


Janalibrego gui manmetgot na enimigujo, yan y chumatliéyo, sa sija mas manmetgot qui guajo. 	 God reikte naar mij en pakte mij op. Hij trok mij uit het diepe water omhoog.


Bastaja y disipulo yaguin parejoja y maestruña, ya y tentago yaguin parejoja y amuña. Sa yaguin y tata gui guima mafanaan Beetsebub, cuanto mas y familiana? 	 Een leerling mag blij zijn als hij zo wordt als zijn leraar, en een knecht als hij wordt als zijn baas. Ze hebben Mij, als de leider, uitgescholden voor 'duivel'. Wat zullen zij dan wel van jullie zeggen?


Ya anae jalie na ninafanmagof y Judios, jasigue para ucone si Pedro locue. Ya ayo y jaanen y pan sin lebadura? 	 Toen Herodes merkte dat de Joodse leiders daarmee van harte instemden, ging hij verder en liet ook Petrus gevangen nemen. Maar omdat het juist Pasen was, zette hij hem voorlopig in de gevangenis.


Y promesamo gaegue guiya guajo, O Yuus: ya juapasejao siempre ni y inefresen grasias. 	 Ik vertrouw op God en ken geen angst; wat zou een mens mij kunnen aandoen?


Ya enseguidas manbasnag guinin y mataña taegüije y guenaf sija: ya manlie, ya cajulo ya matagpange. 	 Het was net of er een vlies van Saulus' ogen viel. Ineens kon hij weer zien.


Y langet yan y tano ufanmalofan, lao y finojo ti ufalofan. 	 Hoewel hemel en aarde voorbijgaan, zullen mijn woorden altijd blijven gelden.


Ya mafanaan si Barnabé Jupiter; ya si Pablo mafanaan Mercurio, sa güiya magas na cuecuentos. 	 Zij noemden Barnabas 'Zeus' en Paulus 'Hermes', omdat hij de mensen had toegesproken.


Jago y acho y saga para guajo, anae mafatoyo todo y tiempo: jago mannae tinago na jumasatbayo: sa jago y finitmeco yan y castiyujo. 	 U bent voor mij als een rots, waarin ik wonen kan; als een huis waar ik met vertrouwen naar toe ga. U stelt mij dat huis ter beschikking, zodat ik veilig kan wonen. Want U bent mijn bevrijder en mijn rots.


Ya güiya chumule yo guinin un joyo chatliion, guinin fache na tadong: ya japolo y adengjo gui jilo acho, ya janafitme y jinanaojo. 	 Met verlangen keek ik uit naar de HERE; toen boog Hij Zich tot mij over en hoorde mijn roepen om hulp.


Ayonae todosija maguut si Sostenes, magas y sinagoga, ya masaulag gui menan y tribunal. Ya si Galión, ti jaatituye ayo sija na güinaja. 	 Toen grepen zij Sosthenes, de leider van de synagoge en gaven hem voor de ogen van Gallio een pak slaag. Maar Gallio trok zich er niets van aan.


Si Simon ni jafanaan locue Pedro, yan si Andres cheluña, yan si Santiago, yan si Juan, si Felipe, yan si Bartolome, 	 Het waren Simon (die Hij voortaan Petrus noemde) en diens broer Andreas, Jakobus, Johannes,


Sa unchatlie y traton y tentagomo; ya unnaale y coronaña asta papa gui jilo oda. 	 Maar toch hebt U Uw uitverkorene van U weggedaan en hem verworpen. U bent boos op hem geworden.


Ya anae jumajanaoyo para Damasco yan y ninasiña guinin y magas mamale sija, 	 Zo ging ik ook naar Damascus, met toestemming van de hoofdpriesters. Zij hadden mij de bevoegdheid gegeven namens hen op te treden.


Sa taegüenao machule y taelaye na chaguan ya masonggue gui guafe, taegüijija locue y jinecog y siglo. 	 Zoals in dit verhaal het onkruid bijeengehaald en verbrand wordt, zo zal het ook gaan bij het einde van deze tijd.


Ayo nae ilegña ni y tentagoña sija: Y guipot umasagua esta listo; lao ayo sija y manmaconbida ti mandigno. 	 Daarna zei hij tegen zijn knechten: 'Het feestmaal is klaar. Maar de mensen die ik had uitgenodigd, waren het niet waard.


Lao ayo na jaane pat ayo na ora, taya ni un taotao tumungo; ni y angjet sija ni mangaegue gui langet, ni y Laje; na y Tata güiyaja. 	 Maar wanneer, op welke dag en welk uur deze dingen zullen gebeuren, weet niemand. De engelen niet en zelfs Ik niet. Dat weet alleen de Vader.


Si Jesus ilegña nu güiya: Ti jualog sieteja na biaje, lao, asta setenta na siete. 	 "Nee", antwoordde Jezus, "70 keer zeven keer!"


Onra si tatamo, yan si nanamo; Ya güaeya y tiguangmo calang jago maesaja. 	 U mag niet liegen. U moet respect hebben voor uw ouders. U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf."


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied van David. Wat was ik blij toen men mij voorstelde samen naar het huis van de HERE te gaan.


Maulegña na umagode gui agagaña un alutong, ya umayute gui tase, antes qui uninaquepodong uno güine gui mandiquique sija. 	 Hij zou beter af zijn als hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid, dan wanneer hij één mens tot zonde bracht.


Ya estaba güije manmatatachong palo escriba sija, ya manmanjajaso gui corasonñija, ilegñija: 	 Er zaten ook een paar Joodse godsdienstleraars in dat huis. Toen die dit hoorden, dachten ze bij zichzelf:


Jatsa jao julo, jago y jues y tano: nae ni y apasñija y mansobetbio. 	 U bent de grote rechter van deze aarde. Sta op en spreek Uw oordeel uit over alle hoogmoedige mensen.


Unnafanmumojam yan y tiguangmame: yan y enimigonmame manmachachatgue jam gui entaloñija. 	 Hun tranen doorweekten het brood dat zij aten en mengden zich met het water dat zij dronken.


Ayo na tiempo y inetnon sendalo, yan y magas sendalo, yan y ofisiat y Judio sija, macone si Jesus ya magode. 	 De soldaten en tempeldienaars namen Jezus gevangen.


Ya jadadalag si Pablo yan jame, ya umaagang ilegña: Este sija na taotao y tentago y Gueftaquilo na Yuus ni y fumanuejit ni y chalan y satbasion. 	 Zij liep Paulus en ons achterna en riep: "Deze mannen zijn dienaren van de Allerhoogste God. Zij zijn gekomen om te vertellen hoe u gered kunt worden."


Mato y Lajin taotao, ya chumocho yan gumimen, ya ilelegmiyo: Estagüe, un taotao na gachumocho yan gagumimen bino, yan amigon y publicano sija, yan y manisao. 	 Ik eet en drink heel gewoon en u zegt: 'Die Jezus is een veelvraat en een drinker! Mooie vrienden heeft Hij: Tollenaars en slechte mensen!'


Sa jayeja y guaja, umannae güe, ya uguaja megae; lao y taya iyoña, achogja guaja güinajaña umanajanao. 	 Want wie een goed gebruik maakt van wat hij heeft, zal er nog meer bij krijgen. Meer dan overvloedig. Maar wie niets doet met wat hij heeft, zal zelfs de kleinste verantwoordelijkheid worden afgenomen.


Ya anae manguaefe didide y manglo sanjaya, pinelonñija na ujataca y malagoñija, jadingo ayo ya manjanao guato oriyan Creta. 	 Toen er een zachte zuidenwind opstak, dachten zij dat het wel zou lukken. Zij lichtten het anker en voeren zo dicht mogelijk langs de kust van Kreta.


Enao mina y corasonjo mumagof, yan y jilajo senmagof; yan y catneco locue usaga gui ninangga. 	 Daar ben ik zo blij om dat ik het moet uitzingen! Er is zelfs hoop voor mijn lichaam.


Polo ya y famaguonña ufanmautut; yan gui generasion ni y jadalalalag, umafagasñaejon y naanñija. 	 Zijn nageslacht moet worden uitgeroeid. Zijn naam mag in de volgende generatie al niet meer bestaan.


Managang y manunas ya si Jeova jumungog: ya todo y chinatsagañija ninafanlibre. 	 Maar de HERE keert Zich tegen hen die zondigen; van hen wil Hij niets meer weten.


Ya anae malofan otro biaje si Jesus gui un batco para y otro banda, mandaña guiya güiya un dangculo na linajyan taotao; ya gaegue güe gui oriyan tase. 	 Jezus stak het meer weer over. Toen Hij aan de overkant afmeerde, stond er op de oever een menigte mensen te wachten.


AYO na tiempo, saes na jaane antes de pascua, si Jesus malag Betania anae estaba si Lasaro, ayo y guinin matee, ya si Jesus munacajulo guine y entelo manmatae. 	 Zes dagen voor het Paasfeest ging Jezus naar Bethanië. Daar woonde Lazarus die Hij uit de dood weer tot leven had gebracht.


Ya si Pedro, quinene güe ya tinitujon güe rineprende, ilegña: Señot, maase nu jago: este ti usiña jago. 	 Petrus nam Hem apart om Hem terecht te wijzen. "Dat mag niet, Here", zei hij. "God zal ervoor zorgen dat U zoiets niet overkomt."


N 4 42 44220 ¶ Ya anae esta taftaf y jaane, jumanao para un jalomtano: ya y linajyan taotao sija maaliligao güe ya manmafato guiya güiya ya manmalago sija ufanmantiene güe para munga mapos guiya sija. 	 De volgende morgen vroeg ging Jezus naar een stille plek. De mensen zochten Hem overal. Toen zij Hem eindelijk hadden gevonden, smeekten zij Hem niet weg te gaan. Zij wilden zo graag dat Hij bij hen bleef.


Lao y atadogco, mangaegue guiya jago, O Yuus Jeova: iya jago nae gagaegueja y inangococo: chamo dumidingo y antijo namaesa. 	 Ik kijk alleen maar uit naar U, HERE God. Ik weet dat U mij beschermt, lever mij niet aan hen uit.


Ya taegüije munafanáplacha pot y chechoñijaja, yan ninafanábale ni y finatinasñija. 	 Door alles wat zij deden, verontreinigden zij zich voor God. Door wat zij deden, pleegden zij overspel: Zij verlieten God en volgden de afgoden.


Guine patgon yo ya estayo bijo; lao tatnae julie y mauleg madingo, ni y semiyaña manegagao nengcanoñija. 	 Gedurende mijn hele leven (en ik ben toch al oud) heb ik nog nooit een oprecht iemand gezien, die door de HERE werd verlaten. En ook diens kinderen ontbrak het aan niets.


Jaso y cabales, ya atan y tinas na taotao: sa y uttimoña ayo na taotao y pas. 	 Kijk maar eens naar de gelovige en let op de oprechte mens: zij zullen in vrede leven.


Siña y ninamanmanmo matungo gui jalom jomjom? yan y tininasmo gui jalom tano ni y manmalefa? 	 Spreekt men in het graf over Uw liefde en goedheid? Blijkt Uw trouw waar lichamen vergaan?


N 21 34 51770 ¶ Ya inguesadaje jamyo na ufanbula y corasonmiyo ni y pinadog mañocho yan inelacho, yan y inadajen este na linâlâ, ya ufato guiya jamyo ayo na jaane derepente, 	 Pas op! Laat je niet door mijn plotselinge komst overrompelen; laat je niet bedwelmen door allerlei uitspattingen en door te veel te drinken;


Taegüijeja locue y copa, anae munjayan mañena ilegña: Este na copa y nuebo na trato gui jâgâjo, ni y machuda pot jamyo. 	 Na het eten gaf Hij hun de beker en zei: "Deze beker wijn is het teken van Gods nieuwe verbond met jullie. Een verbond dat wordt bekrachtigd door mijn bloed, dat zal vloeien als een offer voor jullie.


Sa iyajago nae gaegue y bebô y linâlâ: ya y ininamo nae infanmalie inina. 	 Zij genieten van al het goede dat U hun biedt en ondergaan Uw ontelbare zegeningen.


Yan ilegña: Y jumujuyong gui taotao, ayo munatataelaye y taotao. 	 Hij ging verder: "Je wordt slecht door wat je denkt. Uit je innerlijk, je hart, komen slechte gedachten voort.


O Jeova, chamo yo munamámamajlao; sa jagasja juaagangjao: polo y manaelaye ya ufanmamajlao: polo sija ya ufanmamatquilo gui naftan. 	 Laat Uw licht over mij, Uw dienaar, schijnen en bevrijd mij door Uw goedheid en trouw.


Yanguin jujaso jao gui jilo camajo; ya y jinasoco nu jago gui ora nae bumebelayo an puenge. 	 Er is niets anders waarnaar ik verlang; er komen prachtige lofliederen over mijn lippen;


Ya enseguidas y mina dos biaje umoo y gayo. Jajaso si Pedro y sinangan, jaftaemano si Jesus nu güiya ilegña: Antes que uoo y gayo dos biaje, undagueyo tres biaje. Ya anae jajaso, tumanges. 	 Hij had dit nog maar net gezegd of de haan kraaide voor de tweede keer. Toen schoot hem te binnen wat Jezus had gezegd: "Voor de haan twee keer heeft gekraaid, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent." Toen hij zich realiseerde wat hij had gedaan, barstte hij in tranen uit.


Fanagüeyo mauleg na juisio yan tiningo: sa jagasja jujonggue y tinagomo. 	 Geef mij een goed onderscheidingsvermogen en verstand, want ik stel mijn vertrouwen op Uw wet.


Sa estagüe, na anae mato y inagang y sinaludamo gui talangajo, y patgon, gui jalom tiyanjo, tumayog ni minagofña. 	 Want toen je binnenkwam en ik je stem hoorde, begon het kind in mijn buik te trappelen van blijdschap.


Jujojonggue, enao mina jusangan sa estaba gosdangculo y pinitijo. 	 Ik bleef op Hem vertrouwen, zelfs toen ik in grote moeilijkheden verkeerde.


Y tinaelaye jajajaso gui jilo camaña: japolo maesa güe gui un chalan ni y ti mauleg: ti jachatlie y inacacha. 	 Alles wat hij zegt, is slecht en bedrieglijk. Verstandig en goed handelen is er niet bij.


Y janom malie jao, O Yuus, y janom malie jao, ya sija ninafanmaañao: ya y tinadong locue ninafanmayengyong. 	 U hebt Uw volk op een machtige manier bevrijd. Alle zonen van Jakob en Jozef en hun nageslacht.


Fatinas mauleg güije sija gui manmauleg, O Jeova, yan ayo sija y manunas corasonñija. 	 HERE, wilt U het goede doen voor eerlijke, goede mensen?


Lao guajo japolo y rayjo gui jilo Sion, gui santos na egsojo. 	 "Dit is de Koning, die Ik heb aangesteld", verklaart de HERE dan, "en Ik heb Hem in Jeruzalem, mijn heilige stad, een troon gegeven."


Lao manmalago megae gui jalomtano, yan matienta si Yuus gui desierto. 	 Zij wilden afgoden gaan vereren in de woestijn en zo daagden zij God uit daar in die woestenij.


Jafasadog y desierto, yan jafaanglo na oda y tutujon janom; 	 Hij bepaalt of een waterrijk gebied een woestijn wordt en bronnen opdrogen en tot droog land worden.


Si Jesus ilegña nu sija: Magajet jusangane jamyo, na jamyo ni dumadalalagyo, y tiempon finamauleg, anae matachong y Lajin taotao gui tronon y langetña, jamyo locue infanmatachong gui jilo y dose na trono para injisga y dose na tribu guiya Israel. 	 Jezus antwoordde: "Luister, wanneer Ik eenmaal op mijn schitterende troon zal zitten, zullen ook jullie op twaalf tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


N 7 37 56800 ¶ Y uttimo na jaane, dangculo na jaanin gupot, si Jesus tumojgue, ya umagang ilegña: Yaguin y taotao guaja minajo umamaela guiya guajo, ya uguinem. 	 Op de laatste dag, het hoogtepunt van het feest, stond Jezus op en sprak de mensen toe:


Ya bae jumagofyo gui tinagomo sija, ni y juguaeya. 	 Ik geniet van Uw wet en houd van haar.


Ya manope, ilegña nu sija: Y guaja dos magaguña, unae y taya iyoña: ya y guaja naña ufatinas taegüijija. 	 "Als u twee jassen hebt", antwoordde hij, "geef dan één ervan aan iemand die er geen heeft. Als u eten over hebt, geef het aan iemand die honger heeft."


Ya japredica matatnga ni y naan Señot Jesus: ya jasangan managuaguat yan y Helenista sija; lao maquequepunoja güe nu sija. 	 sprak openlijk over Jezus. De Griekstalige Joden waren hem niet goedgezind. Na enkele verhitte gesprekken met hem, probeerden zij hem te doden.


Ayo nae jabiragüe, ya ilegña as Pedro: Suja gui menajo, Satanas: jago un tropero para guajo; sa ti untungo y güinaja Yuus, na y güinajan taotaoja sija. 	 Jezus keerde hem de rug toe en zei: "Maak dat je wegkomt, satan! Je bent een valstrik voor Mij. Jij bekijkt het van de menselijke kant en niet van Gods kant."


N 9 28 46460 ¶ Ya susede mina ocho na jaane, despues di estesija na sinangan, jacone mañija yan Pedro, yan si Juan, yan si Santiago, ya cajulo gui egso ni taquilo para ufanaetae. 	 Acht dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee de berg op om te bidden.


Ya lie na umadingan jafa malagoña, ya taya sumangan jafa nu güiya. Siña na y magalaje sija jatungo magajet, na este si Cristo? 	 Hij spreekt zomaar in het openbaar en niemand zegt er wat van. Misschien is de Hoge Raad erachter gekomen dat Hij toch de Christus is.


Malagjao yan magas jao mas qui y tadong na jalomtano. 	 Daar heeft Hij de wapens van de vijand vernietigd.


Ya mapos güe, ya ilegña as nanaña: Jafa jugagao? Si nanaña ilegña: Y ilun Juan Bautista. 	 Zij ging naar buiten en vroeg aan haar moeder: "Wat moet ik vragen?" Haar moeder zei: "Vraag hem om het hoofd van Johannes de Doper."


N 18 24 68960 ¶ Ya mato guiya Efeso un taotao na Judio, na y naanña si Apolos, mafañagon Alejandria, un taotao na faye, yan gaeninasiña gui Tinigue sija. 	 Ondertussen was er in Efeze een Jood aangekomen, die heel goed kon spreken en de Boeken zeer goed kende. Hij heette Apollos en kwam uit Alexandrië in Egypte.


Yan sija jaapaseyo taelaye pot mauleg, yan chinatlie pot y guinaeyaco. 	 In plaats van goed spreken zij kwaad over mij en geven mij haat als beloning voor al mijn liefde.


Ya anae ti unoja corasonñija, manjanao anae munjayan jasangan si Pablo un sinangan: Mauleg sinanganña y Espiritu Santo pot y profeta Isaias gui mañaenata, 	 Zij vertrokken, zonder dat ze het met Paulus eens waren geworden. Voor hun vertrek zei Paulus nog dit: "Wat de Heilige Geest door de profeet Jesaja tegen onze voorouders heeft gezegd, is maar al te waar!


Ya y prinsipen y mamale sija yan todo y inetnon ofisiat, manmanaliligao ni ti magajet na testimonio contra si Jesus, para umapuno. 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad zochten getuigen om Jezus ter dood te kunnen veroordelen. Maar zij vonden alleen mensen die een vals getuigenis wilden afleggen.


Ti jutayuyut jao na unnajanao gui tano, lao unadaje sija gui tinaelaye. 	 Ik vraag U niet hen uit de wereld weg te nemen, maar hen te beschermen tegen de duivel.


Ya anae para ubaba si Pablo y pachotña, si Galión ilegña ni y Judio sija: Yaguin mojon jafa na inechong pat tinaelaye, O jamyo Judios, con rason jusungon jamyo. 	 Net toen Paulus zich wilde verdedigen, nam Gallio het woord en zei tegen hen: "Joden, luister! Als het hier om een misdaad of een zware overtreding ging, zou ik u natuurlijk moeten aanhoren.


Ilegñija: Este na taotao jasuug y taotao sija para ujaadora si Yuus contra y lay. 	 Zij beschuldigden hem ervan de mensen ertoe over te halen God te vereren op een manier, die in strijd was met de Joodse wet.


Ayo nae manmatachong, ya jaagang y dose ya ilegña nu sija: Y malago fuminenana, uuttimon gui tododos, yan utentagon tododos. 	 Hij ging zitten en riep hen bij Zich. "Luister", zei Hij, "wie de eerste wil zijn, moet de allerlaatste zijn en iedereen dienen."


Nadangculojao gui jilo y langet, O Yuus; polo y inenramo todo gui sanjilo tano. 	 Ik voel mij als voor de leeuwen gegooid; ik ben omringd door mensen die mijn bloed willen zien. Hun tanden zien er uit als speren en scherpe pijlen. Hun tong is een scherp zwaard.


Jamyoja innae testimonio na guinin jusangan: Ti guajo si Jesucristo, lao guajo matago gui menaña. 	 Jullie hebben mij steeds horen zeggen dat ik niet de Christus ben, maar dat God mij voor Hem uit gestuurd heeft.


Ya anae jajungog y lajin y chelun Pablo y ninangganñiñija, mapos ya jumalom gui castiyo, ya jasangane si Pablo. 	 Maar een neef van Paulus hoorde over dit complot en ging het zijn oom in het fort vertellen.


Ya podonggüe gui jilo oda, ya jajungog y inagang na ilegña nu güiya: Saulo, Saulo, sa jafa na unpetsisiguejayo? 	 Hij viel op de grond en hoorde een stem: "Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?"


Ya mapolo gui iluña un corona na mafatinas ni títuca sija, yan un piao gui agapa na canaeña; ya mandimo gui menaña, ya mamofefea, ilegñija: Jafa talatmanu jao Ray Judio sija! 	 Zij maakten een kroon van takken, waar dorens aanzaten, en zetten die op Zijn hoofd. Ze gaven Hem een stok in Zijn rechterhand, als een scepter. Ze vielen voor Hem op de knieën en joelden: "Leve de koning van de Joden!"


Ya ilegña nu güiya: Jafa matugue gui tinago? jafa untataetae? 	 Jezus vroeg: "Wat zegt de wet van Mozes daarover?"


Güiya y Espiritun minagajet nu y tano ti siña umaresibe; sa ti malie güe, ya ti matungo güe; lao jamyo intingo güe; sa sumaga yan jamyo, ya ugaegue guiya jamyo. 	 Dat is de Heilige Geest (A), Die de wereld niet kan ontvangen, omdat zij Hem niet kan zien en dus ook niet kent. U kent Hem wel omdat Hij bij u blijft en in u zal wonen.


N 11 47 58850 ¶ Ayo nae y manmagas y mamale yan y Fariseo sija, mandaña ya janaetnon y sinedrio ya ilegñija: Jafa tafatinas? Sa este na taotao mamatitinas megae na señat sija? 	 Daarop belegden de leidende priesters en de Farizeeërs een spoedvergadering. "Wat kunnen wij doen?" vroegen zij. "Die Man doet het ene wonder na het andere.


Ya asiijam nu y dibenmame, taegüije yan inasisie y dumidibejam sija; 	 Vergeef ons onze zonden, zoals wij anderen hun zonden vergeven.


YA jasangane un acomparasion, na y taotao sija janesesita ufanmanayuyut, ya chañija fanataeanima. 	 Jezus vertelde Zijn discipelen een gelijkenis om duidelijk te maken dat men altijd moet blijven bidden, net zolang tot het antwoord komt.


Ya mangaegue locue sija famalaoan, na maaatan gui chago, ya entre sija estaba si Maria Magdalena, yan si Maria nanan Santiago y patgon, yan si José, yan si Salome; 	 Een aantal vrouwen stond op een afstand te kijken. Onder andere Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van de jonge Jakobus en Joses.


Ya y Fariseo sija yan y escribañija, mangogonggong contra y disipuluña sija, ilegñija: Sajafa na manjajamyo mañocho yan manguimen yan y publicanosija yan y manisao? 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars zeiden tegen Jezus' discipelen: "Onbegrijpelijk dat u met zulk soort mensen aan tafel gaat."


Y chechoña y onra yan minagas: yan y tininasña gagaegue para taejinecog. 	 Alles wat Hij doet, beschrijft Zijn macht en heerlijkheid en majesteit. Hij blijft tot in eeuwigheid de rechtvaardige.


Ya anae malofan una ora, otro jagosasegura ilegña: Magajet na sumisija este yan ayo, sa taotao Galilea locue este. 	 Ongeveer een uur daarna begon er weer iemand over. "Die man is een discipel van Jezus. Absoluut! Hij komt ook uit Galilea."


Ya ayoja na ora gui puenge nae jacone ya jafagase y sinaulagñija: ya matagpange güe enseguidas yan todo y iyoña. 	 Hoewel het midden in de nacht was, nam de cipier hen mee en waste hun striemen. Direct daarna werden hij en zijn hele gezin gedoopt.


N 23 6 70550 ¶ Lao anae jatungo si Pablo na y un patte Saduseo, ya y otro Fariseo, umagang juyong gui inetnon: Mañelo, Guajo Fariseo, lajin un Fariseo: gui ninangga yan y quinajulo guinen manmatae na mafafaesenyo. 	 Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!"


Y manfamaguon na leon sija manaagang ni y manmaconeñija yan jaaliligao y nañija guinin as Yuus. 	 Jonge leeuwen willen op jacht naar voedsel; zij vragen God hun eten te geven.


Bendito si Jeova guinin Sion ni y sumaga guiya Jerusalem. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Laat de HERE worden geprezen in Jeruzalem. Want Hij woont in Jeruzalem. Prijs de HERE!


Jaye y mato guiya guajo ya jaecungog y sinanganjo ya jafatinas; jufanue jaye parejuña: 	 Ieder die naar Mij komt luisteren en doet wat Ik zeg, lijkt op een man die een huis bouwt en eerst diep graaft om de fundering op de rots te kunnen leggen. Als bij een overstroming golven tegen zijn huis beuken, blijft het staan, want het is degelijk gebouwd.


Fanmannae grasias indandane si Jeova ni atpa: cantaye güe ni alabansa nu y guitala ni y gaecuetdas dies. 	 Zing een loflied voor de HERE met de citer; zing een psalm met de harp.


Sa si Jeova janamagof güe gui taotaoña: güiya janagatbo y manmanso ni y satbasion. 	 Want de HERE houdt van Zijn volk. Hij bemoedigt en bevestigt de mensen, die zich aan Hem onderwerpen.


Y umadingan pot güiyaja, ualiligao y minalagña namaesa; lao y umaligao y minalag iyon ayo y tumago güe, güiya magajet ya taya tinaelaye gaegue guiya güiya. 	 Wie zijn eigen ideeën verkondigt, zoekt zijn eigen eer. Maar wie de eer zoekt van degene die hem gestuurd heeft, heeft geen verkeerde bedoelingen. Zo iemand is betrouwbaar.


Y palo ilegñija: Polo ya talie cao ufato si Elias ya uninalibre. 	 Maar de anderen zeiden: "Wacht! Laten we eens zien of Elia Hem komt redden."


Ya megae ni ayo sija locue y umuusa y magica jachule y leblonñija, ya jasonggue gui menan todo y taotao: ya matufong y balenñija, ya masoda na sincuenta mil na pidason salape, 	 Velen die zich met toverij hadden beziggehouden, gooiden hun toverboeken op een stapel en staken die voor de ogen van heel de stad in brand. Er ging naar schatting voor 50.000 zilverstukken in vlammen op.


Manope si Felipe: Dosiento na denario na pan, ti ufannajong para cada uno guiya sija ufañule didide. 	 Filippus zei: "Al kopen wij voor 200 zilverstukken brood, dan hebben wij nog niet genoeg om iedereen te eten te geven."


Y lay y pachotmo, maulegña para guajo, qui ni mit na oro yan salape. 	 Uw woorden gaan voor mij ver boven grote rijkdommen aan goud en zilver.


Y manunas ujaereda y tano ya usaga para taejinecog gui jiloña. 	 De oprechte mensen mogen het land in bezit nemen en er altijd blijven wonen.


Ya ilegña nu sija: Magajet insanganeyo nu este na sinangan: Medico, amte namaesajaoja: todo sija injingog na unfatinas guiya Capernaum, fatinas locue güine gui tanomo. 	 Jezus zei: "U wilt eigenlijk zeggen: 'Dokter, genees uzelf.' U bedoelt daarmee: 'Wij hebben gehoord wat U in Kapernaüm hebt gedaan.


N 19 8 69080 ¶ Ya jumalom si Pablo gui sinagoga, ya cumuentos libre tres meses; jasangan yan y animo gui raenon Yuus. 	 Paulus ging elke sabbat naar de synagoge en sprak daar vrijmoedig over Jezus. Hij voerde veel gesprekken, waarbij hij probeerde de mensen te overtuigen.


Ya, estagüe, dos taotao na cumuecuentos yan güiya; ya si Moises, yan Elias, 	 Zijn kleren werden verblindend wit. Ineens stonden twee mannen met Hem te praten. Het waren Mozes en Elia!


Este guajayo, sa juadaje y finanagüemo. 	 Dat heb ik van U ontvangen, omdat ik Uw voorschriften zorgvuldig bewaar.


Y chechoña y onra yan minagas: yan y tininasña gagaegue para taejinecog. 	 Alles wat Hij doet, beschrijft Zijn macht en heerlijkheid en majesteit. Hij blijft tot in eeuwigheid de rechtvaardige.


Ya mato uno gui prinsipe sija gui sinagoga, y naanña si Jairo; ya anae linie güe, podong gui adengña; 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem op de knieën viel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge uit de buurt. Hij was radeloos omdat zijn dochtertje op sterven lag.


Ya estagüe sija taotao na macocone un taotao gui jilo un cama na paralitico; ya maaliligao mano nae mañule jalom para umapolo gui menaña. 	 Er kwamen enkele mannen met een verlamde op een draagbaar.


Lao si Abraham ilegña: Gaegueja si Moises yan y profeta sija, polo ya ujaecungogja. 	 Abraham antwoordde: 'In de boeken van Mozes en de profeten staan waarschuwingen genoeg. Uw broers kunnen die zo vaak lezen als zij willen.'


Gui dandan ni y dies cuetdasña; yan gui guitala; yan gui atpa yan y mames na inagang. 	 Het is goed 's morgens vroeg al te spreken over Uw goedheid en liefde en 's nachts over Uw trouw.


Ti maañaoyo nu y dies mit na taotao, ni y mapolo sija gui oriyajo contra guajo. 	 Toen pas durfde ik rustig te gaan liggen en vredig te gaan slapen. Ik werd ook weer veilig wakker, want de HERE hield de wacht over mij.


Juagang jao O Jeova; ilegco: Jago guinegüeco yan y patteco gui tano y manlalâlâ. 	 Ik kijk naar rechts en zie uit naar hulp, maar geen mens kijkt naar mij om. Ik heb geen plek om weg te schuilen en niemand vraagt hoe het met mij gaat.


Lao adaje jamyo: Sa estagüeja, na jusangane jamyo todos antes. 	 Ik zeg het van tevoren. Jullie zijn gewaarschuwd.


Ya anae jalie ayo si Moises, ninagosmanman ni y liniiña; ya anae lumajijot para ugueslie, y inagang y Señot mato guiya güiya, 	 Hij wist niet wat hij zag. Toen hij dichterbij kwam om het beter te kunnen bekijken, sprak God tegen hem.


Taegüije güinife an magmata; taegüenaoja, O Señot, yaguin magmatajao, unchatlie y jechurañija. 	 Zoals een droom na het ontwaken niet echt blijkt te zijn, zo ontkent U, Here, hun bestaan als U erbij wordt betrokken.


Sangan y minetgot Yuus: y minagasña gaegue gui jilo Israel, yan y minetgotña gaegue gui jalom y mapagages. 	 Hij is meester over alle hemelen en alomtegenwoordig. Luister! Zijn machtige stem klinkt.


Este yuje y esta matugue: Estagüe na jatago y tentagojo gui menan matamo, ni para ufamauleg y chalanmo gui menamo. 	 Ja, zelfs meer dan een profeet. Over hem werd geschreven: 'Let op! Ik stuur mijn boodschapper voor u uit. Hij zal baanbrekend werk voor u doen.' (A)


Lao y publicano gaegue na tumotojgue gui chago; ya ti jaguesjatsa y atadogña julo gui langet; lao jaseseco y pechoña, ya ilelegña: Yuus, gaease nu guajo, sa taotao isaoyo. 	 Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?'


Manmalie, ya luego ninafanmanman; ninafañatsaga, ya maninalulula manjanao. 	 Let maar eens op: er was een samenzwering van koningen; met elkaar trokken zij op naar Jeruzalem.


O Yuus, jago tumungo y taetiningojo: yan y isaojo sija ti junaatog guiya jago. 	 De mensen die mij haten, zijn niet te tellen; het zijn er meer dan de haren op mijn hoofd. En er is geen reden voor hun haat. Mijn tegenstanders, die mij willen vernietigen, zijn zo machtig. Ik moet hun teruggeven, wat ik niet van hen heb geroofd.


Ya pot y linalatdemo, sija manjanao; ya pot y inagang y julumo mañadig manjanao. 	 Het stroomde weg op Uw gezag. Voor Uw stem (die klonk als de dreiging van de donder) vloeide het snel weg.


Ya anae manmatojam Siracusa, mañagajam güije tres na jaane. 	 De eerste plaats die wij aandeden, was Syracuse, waar wij drie dagen bleven.


Yanguin jujaso jao gui jilo camajo; ya y jinasoco nu jago gui ora nae bumebelayo an puenge. 	 Er is niets anders waarnaar ik verlang; er komen prachtige lofliederen over mijn lippen;


Ti jagasja matachongyo yan y ti manmagajet na taotao; ni jujalom yan y lumilipa. 	 Nooit zoek ik contact met slechte mensen en de huichelaars mijd ik.


Manaelaye mangaegue gui entaloña; chiniguit yan dinague ti usuja gui chalanña. 	 Dag en nacht dwalen zij door de stad en over haar muren. Er is veel ongeluk en moeite waar te nemen.


O adora si Jeova gui guinatbon y sinantosña: fanlaolao gui menaña todo y tano. 	 Doe uw mooiste kleren aan en buig u voor de HERE neer. Laat de hele aarde beven als Hij komt.


Sa güiya jagasja jaatan papa gui y tinaquilo y santos na sagaña; guinin y langet nae si Jeova jaatan y tano. 	 Laten we dit opschrijven voor de komende generaties. Het volk, dat dan leeft, zal de HERE prijzen.


Ya si Jesus manope, ilegña nu sija: Pot y majetog corasonmiyo na mantiniguie jamyo ni este na tinago. 	 "Dat staat er", zei Jezus, "omdat u uw vrouw toch wegstuurt als dat u uitkomt.


Estesija jasangan si Isaias, anae jalie minalagña ya inadingane. 	 Jesaja schreef hier over Jezus, want hij had Zijn schitterende heerlijkheid gezien.


Jago fumatinas y jemjom yan puenge; anae todo y gâgâ gui jalomtano mangucunanaf mona. 	 Wanneer U de duisternis laat invallen, begint de nacht en alle dieren laten van zich horen.


Despues, ilegña ni disipulo: Enaogüe si nanamo. Desde ayo na ora y disipulo inadaje güe gui guimaña. 	 "Kijk, hij is uw zoon", zei Hij tegen haar. En tegen Johannes zei Hij: "Zij is uw moeder." Van toen af aan nam Johannes haar bij zich in huis.


Ya ninafanmanman todosija, ya matuna si Yuus; ya manbula y minaañao, ilegñija: Inlie námanman sija pago. 	 De omstanders wisten niet wat ze zagen. Ook zij prezen God en zeiden vol ontzag: "We hebben vandaag ongelooflijke dingen gezien."


Guinin unnajanao todo y binibumo: ya unbirajao talo guinin y finijom y binibumo. 	 U hebt de zonden van het volk vergeven en bedekt.


Para chaña pumedasitos y antijo taegüije y leon, ni jayulang, anae taya jaye uninalibre. 	 Ik weet dat ik op U aan kan, HERE, mijn God! U kunt mij redden uit de handen van hen die mij opjagen.


Baba y atadogco, ya julie y mannamanman sija gui tinagomo. 	 Open mijn ogen, zodat ik alle wonderen in Uw wet kan ontdekken.


Jago tumungo yo, sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 U hebt mij immers in de buik van mijn moeder gemaakt? Mijn hele lichaam werd door U geweven.


Ya pot güiya na todo ayo y jumonggue manunas ni todo y güinaja, sa ti siña jamyo manunas, pot y lay Moises. 	 Ieder die in Hem gelooft, wordt bevrijd van alle schuld en staat daardoor recht voor God; iets wat men nooit bereikt door zich aan de wet van Mozes te houden.


Y tratujo ti juquebranta ni jutolaeca y sinanganjo ni jumuyong gui labiosso. 	 Maar mijn goedheid en liefde voor hem blijven onveranderd. Ik blijf hem trouw.


Yyoco Gilaad; iyoco Manases: Efrain locue y minetgot y ilujo; Juda y bastonjo; 	 God heeft in Zijn heilige woning gesproken en ik juich over Zijn antwoord. Ik zal Sichem verdelen en het dal van Sukkoth opmeten.


Ya ilelegña nu guiya: Amigo, jafa na jumalomjao güine ya taya magagumo magagon gupot? Lao güiya ti cumuentos. 	 'Beste vriend. Hoe is het mogelijk dat u hier zonder feestkleding zit?' Maar de man had geen antwoord.


Ya ayo na jaane y inaregla y pascua, ya pago manana gui sabado. 	 De vrijdagmiddag was bijna voorbij. De sabbat zou beginnen.


Si Jesus jalie mamaela para iya güiya, si Nataniel, ya ilegña nu güiya: Estagüe senmagajet iyon Israel, na taya finababa guiya güiya. 	 "Uit Nazareth? Kan daar iets goeds vandaan komen?" zei Nathanaël. "Kom maar mee", antwoordde Filippus, "dan kun je Hem zien."


Sa desde y ampmam na tiempo jago pumolo y plinantan tano: yan y langet sija y checho y canaemo. 	 Ik zeg tegen Hem: Mijn God, laat mij nog niet sterven; ik ben nog veel te jong. Sinds eeuwen her bent U er.


Un generasion ualaba y chechomo gui otro generasion, yan ujadeclara y matatnga na finatinasmo sija. 	 Van generatie op generatie zal men U prijzen om wat U doet. Men zal dan vertellen over Uw grote daden.


Ya anae munjayan jasangan este, manguaefe gui jiloñija ya ilegña nu sija: Resibe jamyo y Espirito Santo. 	 Toen blies Hij Zijn adem over hen heen en zei: "Ontvang de Heilige Geest.


Jijot esta si Jeova gui manmaque branta na corason: yan y manmañetnot na espiritu janalibre. 	 Wanneer Zijn kinderen roepen, luistert de HERE; Hij bevrijdt hen uit elke moeilijke situatie.


Ilegñija nu güiya: Nafanmatachongjam, y uno gui agapamo, ya y otro gui acagüemo, gui minalagmo. 	 "Mogen wij in Uw Koninkrijk naast U op de troon zitten?" vroegen zij, "de één links en de ander rechts van U?"


Y atadogjo ninalachae pot y pinitijo: ya juagangjajao, O Jeova, cada jaane, jujuto juyong y canaejo guiya jago. 	 U hebt ervoor gezorgd dat mijn kennissen mij niet meer willen zien en van mij gruwen. Ik zie geen uitweg meer.


Ya jafa jamyo na manmanjajaso pot magago? Jasoja y lirio sija gui fangualuan, jaftaemano manlâlâñiñija; ti manmachochocho ya ti manmajijila. 	 Waarom zou u zich zorgen maken over kleding? Kijk eens naar de bloemen in het veld. Die staan daar te bloeien zonder zich druk te maken.


Anae esta munjayan estesija, jutalo mague, ya jujatsa y tabernaculon David, ni y podong; yan jujatsa talo y manmayulang güije, yan juplanta julo; 	 'Ik zal terugkeren om het vervallen huis van David te herbouwen. Op de plaats van de ruïne zal Ik een nieuw gebouw neerzetten,


Lao manope si Festo, na si Pablo umanasagaja Sesarea, ya güiyaja ujanao enseguidas. 	 Festus antwoordde dat Paulus in Caesarea bleef en dat hij zelf binnenkort daar weer heen wilde gaan.


N 13 22 48570 ¶ Ya jumajanao gin chalaña, malag y siuda sija, yan y sengsong mamananagüe, ya jumajananao para Jerusalem. 	 Hij reisde verder naar Jeruzalem. Onderweg, in de steden en dorpen, sprak Hij met de mensen.


Sa ti jufangone nubiyo gui guimamo, ni laje na chiba gui quelatmo. 	 Ik neem van u geen stieren aan en ook geen bokken, die in hokken worden gehouden.


Jaftaemano jumalom gui guimayuus, ya jacano y pan proposision sija, na ti cabales güiya ucano, ni y mangachongña; lao para y mamaleja? 	 Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd.


Ayo y chumatlie yo, güiya chumatlie si Tata locue. 	 Wie Mij haat, haat ook mijn Vader.


Lao anae jatungo ai Jesus, mapos güije; ya madalalag güe linajyan taotao, ya janafanjomlo todosija. 	 Jezus had wel door wat zij van plan waren en ging weg. Heel veel mensen volgden Hem.


Lao aligao fenena y raenon Yuus, yan y tininasña; ya despues todo este sija na güinaja infanmataluye. 	 Geef God en Zijn Koninkrijk de hoogste plaats in uw leven. Hij zal dan in alles voor u zorgen.


Mangajulo para y langet, manjanao talo papa para y tinadong: y anteñija manmaderite pot y chinatsaga. 	 Dan gingen zij met schip en al omhoog met de golven en even later weer diep naar beneden; zij waren dan doodsbang.


Anae malofan talo didide mona, jalie si Santiago, lajin Sebedeo, yan si Juan cheluña, na manestaba locue gui batco na jalememenda y laguañija. 	 Even verderop zag Hij nog twee vissers, Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs. Zij zaten in hun boot de netten te repareren.


Tininas jumajanao gui menaña; yan japolo y pinecatña y chalan para ufamocat. 	 De HERE geeft altijd het goede en op onze akkers groeien de gewassen overvloedig.


Manope si Jesus ya ilegña nu güiya: Sa jusangane jao, na julie jao gui papa y ygos, ya unjonggue? Jago unlie mandangculoña na güinaja qui este. 	 "Meester", zei Nathanaël, "U bent de Zoon van God! De koning van Israël!"


Y palaoan yaguin para ufañago guaja pinitiña, sa mato y oraña; lao yaguin munjayan jafañago y patgon, mafeta nu y pinitiña, pot y minagofña na esta mañago un taotao gui tano. 	 Net als bij een zwangere vrouw die moet bevallen. Tijdens de geboorte heeft zij veel pijn. Maar als het voorbij is, denkt zij niet meer aan de pijn en de moeite, zo blij en gelukkig is zij met haar kind.


Lao ayo na taotao anae guinun manjuyong y manganite, siniplica güe para usaga guiya güiya; lao janajanao ya ilegña: 	 De man uit wie de boze geesten waren weggegaan, smeekte of hij mee mocht. Maar Jezus wilde dat niet.


Japolo y gañija gâgâ locue gui papa y ichan grano, ya y manadan gañija gui minaepen lamlam. 	 Ook het vee stierf door de hagel en de kudden door de bliksem.


inasagua y palaoan sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Zijn broer trouwde met de weduwe en hij stierf ook.


N 16 6 68040 ¶ Ya anae jajanagüe todo inanacon tanon Frygia, yan Galasia, ya manchinema ni y Espiritu Santo na ujapredica y sinangan guiya Asia; 	 Zij reisden verder door het gebied van Frygië en Galatië, omdat de Heilige Geest hun niet had toegestaan naar Asia te gaan en daar over Jezus Christus te spreken.


Y asiga mauleg; lao yanguin malingo y asiga maasenña, jaftaemano manasne? 	 Zout is goed. Maar als het zijn smaak verliest, waarmee zult u het eten dan nog pittig maken?


Guinin este, si Pilato jaaligao y lugat para unalibre gue: lao y Judio sija managang ilegñija: Yaguin unnalibre este na taotao, ti amigon Sesat jao; sa ayo y umanaray, jasangan contra si Sesat. 	 Pilatus werd door die woorden diep getroffen en probeerde een manier te vinden om Jezus vrij te laten. Maar de Joden bleven schreeuwen: "Als u die man vrijlaat, bent u geen vriend van de keizer! Wie zichzelf tot koning uitroept, is een vijand van de keizer!"


O nae grasias y Yuus y yuus sija: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Prijs God, Hij staat boven alle goden. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ti junamatujog y atadogco; ni junamaego y lasas y atadogco, 	 en ik zal de slaap niet vatten


Ayonae ilegña si Agripa as Festo: Este na taotao, umanalibre, yaguin ti jagagao jinisgaña gui as Sesat. 	 En de koning zei nog tegen Festus: "Als hij zich niet op de keizer beroepen had, zou hij nu vrij man zijn."


Ti manmalago jamyo manmamaela guiya guajo, para uguaja linâlâ. 	 En toch wilt u niet bij Mij komen om eeuwig leven te vinden.


Lao palo guiya sija ilegñija: Ti siña este na ubaba y atadog y bachet, fatinas ni este ti umatae? 	 Maar enkelen van hen merkten schamper op: "Hij had er toch wel voor kunnen zorgen dat Lazarus niet gestorven was! Hij heeft toch ook iemand van blindheid genezen?"


Sa y chiniguit y mamoble y an y inigong y mannesesitao: pago bae cajulo, ilegña si Jeova: guajo jupolo güi na seguro, ni y jaguaefeye. 	 al die mensen die zeggen: "Ik praat me overal uit; laat mij het maar zeggen (-) wie doet me wat?"


Ya despues di este ilegña ni y disipuluña: Nije tafanmalag Judea talo. 	 Pas twee dagen later zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar Judea."


Para ufanmatugue gui padron yan si Maria, asaguaña umacamo yan güiya, anae estaba dangculo sa mapotgue, 	 Samen met Maria, zijn zwangere vrouw, verliet hij Nazareth in Galilea om zich te laten inschrijven.


Entonses manaagang, ilegñija: Najanao! najanao! Atane gui quiluus! Ylegña nu sija si Pilato: Juatane y Raymiyo? Magas na mamale manmanope: Taya raymame na si Sesatja. 	 "Weg met die man! Weg met Hem!" schreeuwden zij. "Kruisig Hem!" "Moet ik uw koning kruisigen?" vroeg Pilatus. "Hij is onze koning niet!" schreeuwden de priesters. "We hebben maar één koning en dat is de keizer!"


Lao y publicano gaegue na tumotojgue gui chago; ya ti jaguesjatsa y atadogña julo gui langet; lao jaseseco y pechoña, ya ilelegña: Yuus, gaease nu guajo, sa taotao isaoyo. 	 Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?'


Ya mafaesen güe, ilegñija: Maestro, intingo na unsasangan yan mamananagüe jao tunas, ya ti numanasajnge jao taotao, lao mamananagüe jao ni y magajet na chalan Yuus. 	 "Meester", zeiden die tegen Jezus, "wij weten dat U eerlijk bent. Wat U de mensen leert, is de waarheid. U laat Zich niet beïnvloeden door wat anderen denken, maar zegt ronduit wat God wil.


Ayonae y disipulo sija, cada uno jaftaemano y güinajaña, jadetetmina para umanamamaela inayuda para y mañelo ni y mañasaga Judea: 	 Daarom besloten de christenen van Antiochië hun geloofsgenoten in Judea te helpen.


Ya mafanaan si Barnabé Jupiter; ya si Pablo mafanaan Mercurio, sa güiya magas na cuecuentos. 	 Zij noemden Barnabas 'Zeus' en Paulus 'Hermes', omdat hij de mensen had toegesproken.


Y tinaelaye jajajaso gui jilo camaña: japolo maesa güe gui un chalan ni y ti mauleg: ti jachatlie y inacacha. 	 Alles wat hij zegt, is slecht en bedrieglijk. Verstandig en goed handelen is er niet bij.


Lie, O Yuus, patangmame: ya atan y matan y pinalaemo. 	 Och HERE, God van de hemelse legers, luister toch naar mijn gebed. Luister goed naar mij, God van Jakob.


Ya anae jaatan gui oriya sija yan y linalalo, ninapinite pot y majetog corasoññija, ya ilegña nu y taotao: Estira mona y canaemo. Ya jaestira, ya y canaeña tumalo mauleg parejo yan y otro. 	 Zij zeiden niets. Jezus keek boos om Zich heen. Wat een harde kerels waren dit! Het deed Hem pijn dat zij zo onverschillig waren voor de ellende van andere mensen. Tegen de ongelukkige man zei Hij: "Steek uw hand uit." De man deed het en zijn hand werd op slag weer gezond!


YA mato y egaan, todo y prinsipen y mamale, yan y manamco na taotao sija, mandaña y manaconseja entre sija contra si Jesus, para umapuno güe. 	 Vroeg in de morgen kwam de hele Hoge Raad weer bijeen om te bespreken hoe de Romeinse overheid overgehaald kon worden Jezus ter dood te brengen.


Guinin y tutujon y tano, taya nae majungog, ni uno mababa atadogña ni mafañago bachet. 	 Nog nooit heeft iemand de ogen van een blindgeborene genezen.


Jago fumatinas y jemjom yan puenge; anae todo y gâgâ gui jalomtano mangucunanaf mona. 	 Wanneer U de duisternis laat invallen, begint de nacht en alle dieren laten van zich horen.


Y linajyan taotao manmanope: Anite guaja guiya jago! Jaye promucucuraja pumano jao? 	 "Doden?" riepen de mensen uit. "Wie probeert U te doden? U bent niet goed wijs!"


Sa y corasonñija ti tunas guiya güiya: ni ufanfitme gui tratuña. 	 Zij bleven niet bij Hem en waren Gods verbond al weer ontrouw.


Ya chamiyo fanmaañao ni upinino y tataotao; sa ti siña japuno y ante: lao fanmaañaoñao ni ayo y siña yumute y tataotao yan y ante guato guiya sasalaguan. 	 Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. Wees alleen bang voor God die zowel je ziel als je lichaam kan vernietigen in de hel.


Ya y famaña masanganñaejon todo y lugat sija gui oriyaña ayona. 	 Het nieuws over Zijn optreden ging als een lopend vuurtje door de streek.


N 7 24 38040 ¶ Ya cajulo güije, mapos para y oriyan Tiro yan Sidon; ya jumalom gui guima, malagoña na taya utiningo; lao ti siña unatog. 	 Hij vertrok naar het gebied van Tyrus. Daar ging Hij een huis binnen. Hoewel Hij niet wilde dat men te weten kwam dat Hij er was, werd het toch bekend.


N 2 18 35950 ¶ Ya y disipulon Juan, yan y disipulon Fariseo sija manayunat: ya manmato, ya ilegñija nu güiya: Jafa muna y disipulon Juan yan y disipulon Fariseo sija manayuyunat; ya y disipulumo ti manayuyunat? 	 De discipelen van Johannes de Doper sloegen soms maaltijden over. De Farizeeërs hielden zich ook aan de gewoonte om te vasten. Op een dag kwamen zij naar Jezus toe en vroegen waarom Zijn discipelen dat niet deden.


N 9 36 27320 ¶ Anae jalie y linajyan taotao, ninamaase nu sija, sa manadingo ya manmachalapon calang y quinilo nu y taya pastotñija. 	 Hij was diep geroerd toen Hij zag hoe de mensen afgemat waren en zich geen raad wisten. Zij leken op een kudde schapen zonder herder.


N 9 18 27140 ¶ Mientras jasangangane sija ni este, estagüe, un magas na mato ya inadoragüe ilegña: Y jagajo matae tiampmanja; lao nije ya maela ya unpolo y canaemo gui jiloña ya ulâlâ. 	 Terwijl Hij dit zei, kwam de leider van een synagoge naar Hem toe en viel voor Hem op de knieën. "Mijn dochtertje is net gestorven", snikte hij. "Maar als U meegaat en haar aanraakt, zal zij weer levend worden."


Bendise si Jeova, todo y finatinasña, gui todo y sagayan anae jagobiebietna: bendise si Jeova, O antijo. 	 Laat alles wat de HERE heeft gemaakt Hem prijzen, overal waar Hij heerst. Met hart en ziel wil ik de HERE prijzen.


Guefadaje jamyo, yan todo y manada ni y ninafanmagas jamyo ni y Espiritu Santo, para inapasto inetnon mangilisyano iyon Yuus, ni y jafajan ni y jâgâñaja. 	 Pas goed op uzelf en op de kudde waarover de Heilige Geest u het toezicht heeft gegeven. Leef als herders voor de gemeente van God, die Hij door het bloed van Zijn eigen Zoon heeft verkregen.


Ya ilegñija nu güiya: Pot jafa na ninasiña na unfatitinas estesija? yan jayejao numae ni este na ninasiña, para unfatinas estesija? 	 Zij zeiden tegen Hem: "Over gisteren; waar haalt U de moed vandaan om hier zo tekeer te gaan? Wie geeft U het recht zo op te treden?"


Sa tumotojgue gui oriyajo pago na puenge y angjet Yuus, ni y jayeyo, yan jaye y jusetbe. 	 Vannacht heeft er een engel bij mij gestaan, een engel van de God, aan Wie ik toebehoor en Die ik dien.


Ya anae manmacone sija, manmapolo gui menan y sinedrio ya manfinaesen ni y magas na pale, 	 Zij brachten de apostelen voor de Raad.


Ya anae jajatsa y atadogñija, taya jalie na si Jesusja. 	 Toen zij opkeken, zagen ze alleen Jezus nog.


Ya mandaña megae, ya ti manulag, ni gui oriyan y petta; ya jasetmon y sinangan guiya sija. 	 Het duurde niet lang of de hele stad wist dat Hij thuis was en al gauw was het huis overvol. Ook voor de deur stonden vele mensen te luisteren naar wat Jezus vertelde.


Ya sija manmanjaso gui sanjalomñija, ilegñija: Buente pot y ti manmañulejam pan. 	 Zij dachten dat Hij dit zei omdat zij geen brood bij zich hadden.


Ya jualog ni y antijo: Ante, megae güinajamo, para megae na sacan; descansa, ya unchocho, yan unguimen, yan unmagof. 	 'Dan heb ik ruimte genoeg om alles op te slaan. Als het klaar is, zal ik tegen mezelf zeggen: Jongen, je hebt voor jaren genoeg. Neem het er eens van: Eet, drink en geniet.'


Ya sumaga güije asta que matae si Herodes, sa para umacumple y sinangan y Señot pot y profeta, na ilegña: Iya Egipto nae, juagang y Lajijo. 	 Daarmee werden de woorden van de profeet Hosea werkelijkheid: "Toen Israël nog een kind was, hield Ik van hem als van een zoon en Ik haalde mijn zoon uit Egypte."


Mandichoso ayo sija y mañasaga gui jalom y guimamo; sa sigueja di malabajao: 	 Uw ogen zien zelfs een mus die een plekje zoekt om te nestelen; zelfs het nest van de zwaluw ontgaat U niet. Noch haar jongen. Ook zij zijn welkom in Uw tempel, HERE van de hemelse legers. U bent mijn Koning en mijn God.


Ya estaba jijot y guipot y Judio sija, na mafanaan gupot tabetnaculo. 	 Het liep tegen de tijd van het Loofhuttenfeest.


otro sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Wanneer zij in hun leven door een donker dal gaan, ontspringen daar opeens allemaal bronnen. Problemen veranderen in zegeningen.


Jaane yan puenge manjajanao gui sumanjilo y quelatña: inechong yan inacacha mangaegue gui entaloña. 	 Breng hen in de war, Here, geef dat zij elkaar niet meer verstaan. Want er is alleen nog maar geweld en ruzie in de stad.


Jusangane jamyo, na entre ayo sija y manmafañago gui famalaoan, taya dangculoña qui si Juan; lao y diquiqueja gui raenon Yuus dangculoña qui güiya. 	 Er is geen mens groter dan hij.


Sa unfatinas didide diquiqueña qui y angjeles, ya uncorona güe ni y minalag yan inenra. 	 dan kan ik maar niet begrijpen dat U zich bekommert om een klein en nietig mens. Dat U werkelijk aandacht voor hem hebt!


N 16 14 49510 ¶ Ya y Fariseo sija locue, ni y mangasalape, majungog este sija; ya mabotlea güe. 	 De Farizeeërs, die als gierig bekend stonden, lieten duidelijk merken dat zij dit bespottelijk vonden.


Pupuenge, ogaan, yan taloane, jufanjaso ya juagang duro, ya güiya ujungog y inaganjo. 	 Maar ik weet wat ik moet doen: ik roep naar God; de HERE zal mij bevrijden.


Intingo todo jamyo, yan todo y taotao guiya Israel, na pot y naan Jesucristo, y Nasareno, ni y inatane gui quiluus, ni y ninacajulo as Yuus guinin y manmatae; pot güiyaja este na taotao na tumojgue gui menan miyo ya jomlo. 	 Nu, wat ik u en het hele volk van Israël moet zeggen, is dit: Dat deze man hier gezond vccr u staat, komt door de naam en de macht van Jezus Christus uit Nazareth, Die door u gekruisigd werd, maar door God weer levend is gemaakt.


Güiya ilegña nu sija: Nije tafanmalag y otro lugat gui sengsong ni jijot, ya jufansetmon locue güije; sa pot este na matoyo. 	 Maar Hij antwoordde: "Kom, wij gaan naar andere dorpen en steden hier in de buurt. Dan kan Ik de mensen daar ook over het goede nieuws van God vertellen. Daarvoor ben Ik immers gekomen."


Tingo na si Jeova, güiya si Yuus: güiyaja y fumatinas jit, yan jita iyoña; jita y taotaoña yan y quinilo sija gui pastajiña. 	 Bevestig dat u weet dat de HERE de enige God is. Hij heeft alles gemaakt, ook ons en wij zijn van Hem. Wij zijn Zijn volk en Hij zorgt voor ons.


Ya uno guiya sija ni y tumotojgue gui oriya, jalagnos y espadaña, ya jataga y tentago y magas mamale, ya jautut talangaña. 	 Maar één van Zijn discipelen trok een zwaard, haalde uit en sloeg de knecht van de hogepriester een oor af.


Sa ufanmato jaane guiya jago, na y enemigumo sija utanmancolat oda gui oriyamo, ya unmaoriyaye, ya unmaadaje cada banda, 	 Nu is het te laat. Straks zullen uw vijanden u belegeren, u omsingelen en van alle kanten tegen u opdringen.


Nacajulo si Jeova ni y Yuusta, yan adora gui fañajangan y adengña; sa santos güe. 	 Maak de HERE, onze God, groot. Onderwerp u aan Hem en buig voor Hem neer. Alleen Hij is heilig.


YA si Saulo, sisigueja di jumagong juyong y amenaso yan matadura contra y disipulon y Señot, ya mapos para y magas mamale, 	 Saulus bleef de discipelen van Jezus fanatiek achtervolgen en dreigde hen met dood en gevangenis. Hij ging naar de hogepriester en


Osgaejonyo gui minagajetmo ya unfanagüeyo; sa jago y Yuus ni y satbasionjo: iyajago nae jufannangga todotdia. 	 Wijst U hem mij; ik wil van U leren, want U bent de God, van Wie ik mijn hulp verwacht. Ik weet dat er buiten U geen hoop is.


Jago, O Jeova, ni umadadaje sija, jago umantiene para taejinecog, guine este na generasion. 	 Het woord van de HERE is betrouwbaar; zo puur als zevenmaal gezuiverd zilver.


Jatolaeca y janomñija jafajâgâ, yan japuno y güijanñija. 	 God maakte bloed van al het water in Egypte en alle vissen stierven.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Wie in alles op de HERE vertrouwt, is onwankelbaar als de berg van Jeruzalem, die er voor altijd is.


Ya sija ilegñija: Si Cornelio ni y senturion, un taotao na tunas yan maañao as Yuus, yan guaja mauleg na testimonio gui entalo todo y nasion y Judio sija, sa ninatungo as Yuus pot y Santos na angjet ni y tinago jao na unjalom gui guimaña, ya ufanjungog finijo guiya jago. 	 Zij antwoordden: "Wij zijn gestuurd door Cornelius, een Romeins officier uit Caesarea. Hij is een goed man en heeft diep ontzag voor God. Hij wordt door de Joden op handen gedragen. Nu heeft een engel van God hem gezegd dat hij u moest vragen bij hem thuis te komen om te luisteren naar wat u te zeggen hebt."


Ya dichoso y ti sumasoda lugat para umatompo guiya guajo. 	 Gelukkig is degene die Mij accepteert zoals Ik ben."


Y antijo jananangga si Jeova, mas qui y guatdia sija ni manmannanangga y egaan: magajet na mas qui y guatdia sija manmannananangga y egaan. 	 Ik zie uit naar de Here. Ik zie naar Hem uit met nog meer verlangen dan de nachtwachter uitkijkt naar de nieuwe morgen.


Ayo nae güiya jajogue gui canaeña ya jabendise si Yuus ya ilegña: 	 Simeon nam het kind in zijn armen en begon God te prijzen.


Ya dichosogüe y jumonggue; sa uguaja y quinimple gui güinaja, ni esta masangane güe ni guinin y Señot. 	 Jij hebt geloofd dat God zou doen wat Hij zei. Wat een geluk!"


Ya y inagpaña talo na jaane, manjalom Sesarea. Ya manninanangga as Cornelio, ya jaagange y manparientesña yan y amiguña sija ni y guesmanatungo. 	 De dag daarop kwamen zij in Caesarea aan. Cornelius, die zijn familie en zijn beste vrienden bijeen had geroepen, stond al te wachten.


Ti jafatinas taegüine gui un nasion: ya y juisioña, sija ti manmatungo sija. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Met geen ander volk heeft Hij dat gedaan. Daarom kennen zij Zijn geboden niet. Prijs de HERE!


YA anae esta manjijijot Jerusalem, yan Betfage, yan Betania, gui egso Olibo, jatago dos gui disipuluña, 	 Zij kwamen in de buurt van Jeruzalem, bij Bethfagé en Bethanië, op de helling van de Olijfberg.


Ayo na ora ilegña si Jesus ni linajyan taotao: Manmato jamyo parejo yan contra y saque, na manmañuñule jamyo espada yan galute para inqueneyo? Cada jaane manjijitaja guajo matachong gui templo, mamnanagüe nu jamyo, ya ti inqueneyo. 	 Daarna richtte Hij Zich tot de gewapende mannen. "Ben ik een gevaarlijke misdadiger, dat u Mij komt arresteren met zwaarden en knuppels? Waarom hebt u Mij niet gepakt toen Ik dagelijks in de tempel was en de mensen toesprak?


Ya sumospiros gostadong gui espirituña, ya ilegña: Jafa na mangagagao señat este na generasion? Magajet jusangane jamyo, na ti umanae señat este na generasion. 	 Met een diepe zucht zei Jezus: "Waarom wilt u een bewijs hebben? Dat krijgt u niet!"


Utafangana gui satbasionmo, ya y naan y Yuusmame injatsa julo y banderanmame: ucumple si Jeova todo y guinagaomo. 	 Ik bid dat Hij u geeft wat uw hart verlangt en dat Hij al uw plannen laat gelukken.


Tumalo ninamalofan ni anite gui un sabana na sentáquilo ya jafanue todo y raeno sija gui jilo y tano yan y minagofñija, 	 De duivel gaf het niet op en nam Hem mee naar een heel hoge berg. Hij liet Hem alle landen van de wereld zien, met al hun pracht en praal.


Ya anae mandaña ilegña si Pilato nu sija: Jaye malagonmiyo jusottaye jamyo? Si Barabas pat si Jesus, ni mafanaan Cristo? 	 Pilatus vroeg aan de mensen die zich voor het paleis verdrongen: "Wie moet ik vrijlaten? Barabbas of Jezus, die Christus wordt genoemd?


Jujajaso, si Yuus ya janaestotbayo: umuugongyo, sa y espiritujo lalalango. Sila. 	 Als ik het moeilijk heb, zoek ik de Here; de hele nacht strek ik mijn handen naar Hem uit en word het wachten niet moe. Alleen Hij kan mij troosten.


Ya estagüe, na manaagang ilegñija: Para jafajam nu jago Lajin Yuus? Matojao güine para usapetjam antes di y tiempo? 	 "Wat wilt U van ons, Zoon van God?" schreeuwden zij. "U hebt het recht niet ons nu al te kwellen!"


Ya anae esta pupuenge, y batco estaba gui talo gui tase, ya güiyaja namaesa gui tano. 	 Om een uur of drie 's nachts waren de discipelen nog maar midden op het meer.


Ya ilegña nu güiya: Janao fagase jao gui estanque Siloe (Ya cumequeilegña, tinago). Enao mina maposgüe ya fagase güe, ya anae tumalo guato este manlie. 	 "Ga u wassen in de vijver van Siloam." De man ging er heen en waste zich. Toen hij terugkwam, kon hij zien.


Y jagan y ray, gui palasyo gosbonita güe: y magaguña maadotna ni y oro. 	 Dan zullen de rijken der aarde u, dochter van Tyrus, geschenken geven en naar uw gunst dingen.


Ylegña nu güiya y mina tres na biaje: Simon, lajin Juan, unguflie yo? Ninatriste si Pedro na sinangane güe asta tres biaje: Unguflie yo? ya ilegña nu güiya: Señot, jago tumungo todosija: jago tumungo na juguflie jao. Ylegña nu güiya si Jesus: Pasto y gajo quinilo. 	 Voor de derde keer vroeg Jezus: "Simon, zoon van Johannes, houd je van Mij?" Toen Jezus hem voor de derde keer vroeg of hij van Hem hield, werd Petrus verdrietig. "Here", zei hij, "U weet alles. U weet toch dat ik van U houd!" "Zorg dan voor mijn schapen", zei Jezus.


Ylegña nu güiya si Jesus: Pot y unlie yo, Tomas, na unjonggue yo: mandichoso ayo sija y ti manmanlie, lao manmanjonggue. 	 "Geloof je het nu, omdat je Mij ziet?" zei Jezus. "Gelukkig zijn de mensen, die in Mij geloven zonder Mij gezien te hebben."


Jago pumoloyo guiya papapa na joyo, gui jalom jomjom na lugat gui jalom y tinadong. 	 Eigenlijk hoor ik al bij de gestorvenen, de mensen aan wie U niet meer denkt en die door U zijn vergeten.


Ya ilegñija nu güiya: Jaf taemano mababaña y atadogmo? 	 "Hoe kan het dan dat u nu kunt zien?" vroegen zij.


Sa iyon Jeova y patangta: yan y rayta iyon Ayo na Santos guiya Israel. 	 Want U bent het kenmerk van hun kracht; door Uw liefde en goedkeuring ontvangen wij een hoge positie.


Sa injingogja gue ilegña, na este y as Jesus taotao Nasaret uyulang este na lugat, yan utulaeca, y costumbre ni y jaentregajit si Moises. 	 Wij hebben hem horen zeggen dat die Jezus van Nazareth de tempel zal verwoesten en de oude gebruiken zal veranderen; de gebruiken die Mozes ons heeft gegeven."


Sa y atadogcoja lumie y güinaeyaco gui enimigujo sija yan y talangajoja jumungog y güinaeyaco ni chumogüe y taelaye ni y mangajulo contra guajo. 	 U hebt mij sterk gemaakt en mij U toegeëigend.


Polo, O Jeova, y minaañao guiya sija: polo ya utungo y nasion na sija taotaoja. 	 Kom HERE, berecht en straf de volken; laat hen niet over U zegevieren!


Lao guajoja, y tinaetaejo guiya jago, O Jeova, gui tiempon y finaboresemo: O Yuus, pot y minegae y minaasemo opeyo gui minagajet y satbasionmo. 	 De leiders van de stad praten met elkaar over mij en tijdens drinkgelagen drijven zij de spot met mij.


Y sumoda y linâlâña, ufinalingaeguan; ya y finalingaeguan ni y linâlâña pot y naanjo, güiya usoda. 	 Wie zijn leven niet wil opgeven, zal het verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het behouden.


Ya megae innafanmatompo; ya ufanaentrega unos y otros, ya ufanachatlie unos y otros. 	 Velen van jullie moeten dan ineens niets meer van Mij hebben.


Ya ilegñija nu guiya: Esta jao caduca. Lao güiya ilelegñaja: Junggan, magajet taegüenao. Ayonae sija ilegñija: Ayo y angjetña. 	 De anderen zeiden schamper: "Je bent niet wijs!" Maar het meisje hield vol dat het Petrus was. "Dan moet het zijn beschermengel zijn", antwoordden zij.


Ya anae sija manjalom, manjanao julo gui sanjilo na cuarto anae mañasaga todos, si Pedro yan si Juan yan si Santiago yan si Andres yan si Felipe yan si Tomas yan si Bartolome yan si Mateo yan si Santiago lajin Alfeo yan si Simon Selote yan si Judas chelun Santiago. 	 In de stad gingen zij meteen door naar de bovenverdieping van het huis, waar zij elkaar altijd ontmoetten: Petrus, Johannes, Jakobus, Andreas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs, Mattheüs en Jakobus (de zoon van Alfeüs), Simon de Zeloot en Judas, de zoon van Jakobus.


Si Jeova ni y fumatinas y langet yan y tano, bumendise jao guiya Sion. 	 De HERE geve u Zijn zegen vanuit Jeruzalem. Hij heeft de hemel en de aarde gemaakt.


Ayogüeja y sadog yan y minilalagña sija janamamagof y siuda Yuus; y santos na sagan y tabetnaculo guiya Gueftaquilo. 	 Laat het water maar bruisen en kolken; laten de bergen maar wankelen door de kracht van het water.


Y estaba güije saes lauyan acho, parejoja yan y guinasgasñija y Judios, na manulat, cada uno, dos pat tres cantaro. 	 Er stonden zes grote aarden kruiken, elk met een inhoud van zo'n honderd liter. Die werden bij bepaalde gelegenheden met water gevuld, zodat men zich volgens de Joodse voorschriften kon wassen.


Lao y taotao sija anae mañuja, güiya mapos jalom, ya jamantiene canaeña; ya y patgon palaoan cajulo. 	 Nadat iedereen het huis uit was, ging Hij naar de kamer waar het meisje lag en nam haar bij de hand. Zij werd wakker en stond op.


Sa un platero na taotao na y naanña si Demetrio, ya mamatitinas attat salape para si Diana, ya ti didide na ganansia chinileleña para y manmamatitinas. 	 Het begon bij Demetrius, een zilversmid die zilveren tempeltjes van de godin Artemis maakte en vele vakmensen werk verschafte.


Mandichoso ayo sija na tentago, yanguin mato y señot, mansineda manbebela; magajet jusangane jamyo, na ududog güe, ya unafanmatachong para ufañocho, ya ufalag y sumanmena ya usetbe sija. 	 Wie klaar staan en hem verwachten, zijn oneindig gelukkig, want de Here Zelf zal hun dienaar worden. Hij zal hen aan tafel nodigen en bedienen.


Ya susede anae malofan tres na jaane, jaagang si Pablo y manmagas y Judio sija; ya anae manmato ya mandaña, ilegña nu sija: Guajo mañelujo lalaje, achogja taya finatinaso contra y taotao sija, ni contra y costumbren y mañaenata jumaentrega preso desde Jerusalem asta y canae y taotao Roma: 	 Drie dagen later vroeg hij de leiders van de Joodse gemeenschap bij hem te komen. "Mannen broeders", zei hij, "hoewel ik geen enkele misdaad tegen ons volk en onze oude tradities heb begaan, ben ik toch door de Joden in Jeruzalem gevangen genomen en aan de Romeinen uitgeleverd.


Maela ya injingong, todo ayo y manmañao as Yuus, ya bae jusangane jamyo jafa finatinasña ni y antijo. 	 Kom en luister! Ik wil ieder die ontzag voor God heeft, vertellen wat Hij allemaal voor mij heeft gedaan.


Lao infanmataeja taegüije y taotao sija, yan infanbasnag taegüije y uno gui prinsipe sija. 	 Net als andere mensen zullen zij sterven en vallen als overwonnen koningen.


Ya güiya ilegña su sija: Maela jamyo apatte gui un lugat desierto, ya infandescansa didide; sa megae sija manjajanao, yan manmafato, ya manaelugat mañocho. 	 Hij zei tegen hen: "Kom, we gaan naar een stille plaats, dan kunnen we een beetje uitrusten." Want er liepen zoveel mensen heen en weer, dat ze niet eens de kans kregen rustig te eten.


Ya uno guiya sija jataga y tentago y magas mamale, ya jautut y agapa na talangaña. 	 Eén van hen zwaaide met zijn zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester het rechteroor af.


Ilegña gui corasonña: Ti jucalamten: gui todo y generasion sija, ti jufalag y chinatsaga. 	 Hun houding is er één van: 'Wie doet me wat? Het gaat ons toch al jarenlang goed, van vader op zoon?'


Ya y minaaseña gaegue gui generasion taotao sija, gui jiloñija ni manmaañao nu güiya. 	 Hij is altijd goed voor mensen, die ontzag voor Hem hebben.


Si Jeova uninadaje yan jumujuyongjao yan jumajalomjao, desde pago na tiempo yan para taejinecog. 	 De HERE beschermt u, waar u ook gaat. Niet alleen vandaag, maar altijd, tot in eeuwigheid.


Nalibre y taotaomo ya bendise y erensiamo: ya nafañocho sija ya unmantiene sija para taejinecog. 	 Maak Uw volk vrij en zegen die van U zijn. Zorg voor hen en bescherm hen tot in eeuwigheid.


Guinin este, si Pilato jaaligao y lugat para unalibre gue: lao y Judio sija managang ilegñija: Yaguin unnalibre este na taotao, ti amigon Sesat jao; sa ayo y umanaray, jasangan contra si Sesat. 	 Pilatus werd door die woorden diep getroffen en probeerde een manier te vinden om Jezus vrij te laten. Maar de Joden bleven schreeuwen: "Als u die man vrijlaat, bent u geen vriend van de keizer! Wie zichzelf tot koning uitroept, is een vijand van de keizer!"


Jadebide y tase ya janafanmalofan gui inanaco sija todo; yan janafañaga y janom taegüije y monton. 	 Hij spleet het water in tweeën en leidde het volk er dwars doorheen. Het water stond als een dam aan weerszijden van hen.


Guajo jamyo sumangane, na jayeja y yumute y asaguaña ya ti pot y inabale, ya umasagua yan otro, umabale; ya y umasagua yan y umayute, umabaleja. 	 Luister goed, Ik zeg u: Iemand die zijn vrouw verlaat en daarna opnieuw trouwt, pleegt overspel. Tenzij zijn eerste vrouw gemeenschap met een andere man heeft gehad."


Ya ilegña: Magajet na jusangane jamyo, na ni un profeta guaegayon gui tanoña. 	 Waarom doet U dat hier niet, in Uw vaderstad?' Luister goed: een profeet wordt in zijn eigen stad niet geaccepteerd.


Ya jalie dos batco na estaba jijot gui oriyan y jagoe; ya y manpescadot manunog güije, ya jafagase y laguañija. 	 Hij zag twee boten liggen die half uit het water waren getrokken. De vissers stonden iets verderop hun netten schoon te spoelen.


Yaguin jita y rasan Yuus, mungajit jumaso na y yiniusan Yuus parejo yan oro, pat salape, pat acho, pat y finatinas y jinason y taotao. 	 Wij zijn dus uit God voortgekomen en moeten niet denken dat wij Hem kunnen uitbeelden in goud, zilver of steen. God is niet te vangen in een kunstwerk of de verbeelding van een mens.


Adaje na nosea ufato guiya jamyo, y masangan gui profeta sija; 	 Wijs dit niet meteen af. Wees voorzichtig, anders zou op u van toepassing kunnen zijn wat één van de profeten heeft gezegd:


Jaftaemanoja y naanmo, O Yuus, taegüijeja y tininamo asta y uttimon y tano: y agapa na canaemo, bula ni y tininas. 	 Steeds opnieuw, o God, herinneren wij ons Uw goedheid en trouw wanneer wij in Uw tempel zijn.


Ya ayo nae manmato gui jiloñija dinga na jula sija, taegüije y guafe, ya sumaga gui jilo cada uno guiya sija. 	 Zij zagen iets wat op vuur leek; vlammen die zich boven ieder van hen verspreidden.


Si Jeova dangculo guiya Sion: yan güiya mas taquilo gui jilo todo y taotao. 	 De HERE woont in Jeruzalem. Hij is hoog verheven boven alle volken.


Manope si Simon, ya ilegña: Y pineloco na ayo y mas maasie; ya güiya ilegña: Tunas jinisgamo. 	 "Ik denk de man die hem het meeste geld schuldig was", antwoordde Simon. "Precies", zei Jezus.


YA anae malofan sinco na jaane, si Ananias y mas magas na pale tumunog yan y manamco, yan un gacumuentos na naanña si Tertulo; mamacuentos gui magalaje contra si Pablo. 	 Na vijf dagen kwam de hogepriester Ananias met enkele leden van de Hoge Raad en een advocaat, Tertullus, in Caesarea aan.


Ya todo sija ninafanmanman, pot este manafaesen entre sija, ilegñija: Jafa este? Jafa na nuebo finanagüe este! yan ninasiña jatago y manáplacha na espiritu, ya maosgueja güe? 	 De mensen keken hun ogen uit en begonnen opgewonden te praten. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord. Hier staat gezag achter! Deze Jezus zegt tegen de boze geesten dat zij moeten gaan en ze gaan nog ook!"


Ya jumanao ayo na tentago, ya umasoda yan uno gui mangachongña na dinidibegüe cien pesetas; ya jamantiene güe ya jañucut, ya ilegña: Apaseyo todo ni dibimo. 	 Nauwelijks was de man weer buiten of hij ontmoette iemand van wie hij nog wat geld tegoed had. Hij greep hem bij de keel en eiste zijn geld onmiddellijk terug.


Ya si Jesus enseguidas jatungo guiya güiyaja, na ninasiña jumuyong guiya güiya, jabira güe guato gui linajyan taotao, ya ilegña: Jaye pumacha y magagujo? 	 Op dat moment draaide Jezus Zich om en vroeg: "Wie heeft mijn kleren aangeraakt?" Want Hij voelde dat er kracht van Hem was uitgegaan.


Sa enao mina jatunanmaesagüe y taelaye, ni y minalago y antiña: ya y manlagga jarechasa; junggan, jadespresia si Jeova. 	 Want deze mensen (die U afwijzen) pochen over alles wat zij willen en kunnen; zij wensen de hebzuchtige geluk, maar de HERE verachten zij.


Ya jatago y dos gui disipuluña, ya ilegña nu sija: Janao fanmalag y siuda, sa infanasoda güije yan un taotao na mangangatga un jarran janom: dalalag güe. 	 Hij stuurde twee van hen erop uit. "Ga naar de stad", zei Hij. "Onderweg zullen jullie een man tegenkomen die een waterkruik draagt.


Sa julie na gaegue jao gui lalaet y minalaet, yan y guineden y tinaelaye. 	 Ik zie dat u vergiftigd bent door jaloezie, dat u gevangen zit in uw eigen zonde."


Jufanadora para y santos na templomo, ya junae y naanmo grasias pot y cariñoso na güinaeyamo, yan pot y minagajetmo: sa unnadangculo y sinanganmo mas qui y naanmo. 	 In Uw heilige tempel wil ik op mijn knieën gaan en Uw naam eren om Uw goedheid, liefde en trouw. Want U hebt terwille van Uw eigen grote naam al Uw beloften ingelost.


Lao y mas dangculo guiya jamyo, güiya utentagonmiyo. 	 Hoe nederiger u anderen dient, hoe groter u bent. Wie trots is, zal worden vernederd. En wie nederig is, zal worden verhoogd.


Guajo gachong ayo sija y manmaañao nu jago, yan ayo sija y umadadaje y finanagüemo. 	 Ik ga mijn weg samen met alle mensen die ook ontzag voor U hebben en die leven volgens Uw gebod.


ilegñija: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Voor en achter Hem werd "Leve de koning!" geroepen. De mensen juichten: "Eer voor Hem, Die komt in de naam van God!"


Un tinadong, jaagang y otro tinadong, pot palangpang y janommo sija: todo y napomo, yan y langatmo, manmalofan gui jilojo. 	 Steeds opnieuw ben ik terneergeslagen. Daarom dwing ik mijzelf aan U en aan het land bij de Jordaan en het Hermongebergte te denken.


Ya si Jesus jumalom Jerusalem, ya jumalom gui templo; ya anae munjayan jalie todo y güinaja, ya y pupuenge, mapos yan y dose, manmalag Betania. 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. Hij ging naar de tempel en bekeek daar alles. Daarna vertrok Hij met Zijn twaalf discipelen naar Bethanië, omdat het al laat was geworden.


Minaañao yan linaolao, manmato guiya guajo; y linijan ñumoñoyo. 	 Mijn hart begeeft het bijna; doodsangst overvalt mij.


YA cajulo güije, mato qui oriyan Judea, gui otro bandan Jordan; ya manalo y linajyan taotao mandaña guiya güiya; ya jatalo fumanagüe, taegüije, y costumbreña. 	 Jezus verliet Kapernaüm en ging naar het bergland van Judea en het Overjordaanse. Er liepen veel mensen met Hem mee en Hij vertelde hun, net als altijd, over God.


Ylegña nu güiya si Nataniel: Guine manu na untungo yo? Manope si Jesus ya ilegña nu güiya: Antes di si Felipe uninagang, na gaegue jao gui papa y ygos, guajo julie jao. 	 Toen Jezus Nathanaël zag aankomen, zei Hij: "Kijk, een eerlijke, oprechte man, een echte Israëliet!"


Y testimoniomo sija manunas para taejinecog: naeyo tiningo ya julâlâ. 	 Alles wat U hebt gezegd, bevat rechtvaardigheid voor altijd. Als U mij verstandig maakt, kan ik werkelijk leven.


Matungojayo desde y tutujonña, yaguin manmalago masangan, na taemanoja y mas tunas na secta y religionta, jumajanaoyo taegüije y Fariseo. 	 Het is hun bekend dat ik van mijn jeugd af heb geleefd volgens de regels van de Farizeese partij, de strengste richting van onze godsdienst. Als zij dat nu maar wilden toegeven.


Taegüine na majatsa gui agapa na canae Yuus, ya guinen jaresibe guine y Tata y promesan Espiritu Santo, güiya chumuda este y inlie pago yan y injingog. 	 Hij heeft Hem toen de ereplaats aan Zijn rechterhand gegeven. Zoals beloofd gaf God Hem ook de Heilige Geest en Jezus heeft de Heilige Geest uitgestort; en dat ziet en hoort u nu.


Ya masangane, ilegñija nu güiya: Si nanamo yan y mañelumo manmatotojgue gui sanjiyong na manmalago na unmalie. 	 Toen Hij hoorde dat zij buiten stonden te wachten en Hem wilden spreken, zei Hij:


Ayonae ilegña si Jesus nu sija: Ni guajo locue ti jusangane jamyo, jafa na ninasiña na jufatitinas este sija na güinaja. 	 Jezus antwoordde daarop: "Dan geef Ik ook geen antwoord op uw vraag."


Megaeña tiningojo qui todo y maestronomo sija: sa y testimoniomo sija, y jinasojo. 	 Ik heb meer verstand dan de mannen die mij eens lesgaven, omdat ik voortdurend Uw woorden overdenk.


Ayonae sija managang ni y dangculo na inagangñija, yan jatampe y talanganñija, ya manmalago guato guiya güiya; 	 De Joden konden zich niet langer inhouden en schreeuwden van woede. Zij stopten hun vingers in hun oren en stormden allemaal tegelijk op hem af.


Ya enseguidas matago ni y mañelo si Pablo na ujanao asta y tase; lao si Silas yan Timoteo mañagaja güije. 	 Zij hitsten de hele stad tegen hem op. De christenen aarzelden niet en stuurden Paulus naar de kust. Maar Silas en Timotheüs bleven in de stad achter.


Ya manago señat sija yan mannamanman gui talo guiya jago, O Egipto: gui as Faraon yan todo y tentagoña. 	 Hij deed al die tekenen en wonderen in Egypte voor Farao en zijn dienaren.


Jago tumungo y malalatdeco, yan y minamajlaojo yan y madesonraco: y contrariojo mangaegue todo gui menamo. 	 Kom naar mij toe en bevrijd mij. Verlos mij, zodat mijn tegenstanders beschaamd staan.


Ayo nae japacha y atadogñija ya ilegña: Parejoja y jinengguenmiyo umafatinas. 	 Hij raakte hun ogen aan en zei: "Wat u gelooft, zal gebeuren." En zij konden zien!


Ya jabira güe y Señot ya jaaatan si Pedro. Ayonae jajaso si Pedro y sinangan y Señot, ni y ilegña nu güiya: Antes que uoo y gayo pago na jaane, undagueyo tres biaje. 	 Jezus keerde Zich om en keek Petrus aan. Petrus herinnerde zich wat Hij had gezegd: "Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


N 7 15 26480 ¶ Adaje jamyo nu y ti manmagajet na profeta, ni ufanmato guiya jamyo maninagagon quininilo, lao y sanjalomñija mangaegue lobo na mañaque. 	 Pas op voor valse profeten. Zij komen naar u toe en doen zich voor als onschuldige schapen. Maar in werkelijkheid zijn het verscheurende wolven.


Ylegña nu güiya si Jesus: Megae na tiempo na manjita, ya asta pago ti untungo yo Felipe? Y lumiiyo, jaliija y Tata. Ya jafa muna ilegmo: Fanue jam nu y Tata? 	 "Nu ben Ik al zo lang bij u, Filippus. Kent u Mij nu nog niet? Wie Mij gezien heeft, heeft immers de Vader gezien? Hoe kunt u Mij dan vragen u de Vader te laten zien?


Manope si Jesus: Yaguin junamalagyo maesa, y minalagjo taya guaja; güiya si Tata y numanamalag yo: ya ilegmiyo na güiya si Yuusmiyo. 	 "Als Ik Mijzelf zou verheerlijken", antwoordde Jezus, "zou dat niets betekenen. Maar mijn Vader verheerlijkt Mij. En u zegt dat Hij uw God is.


Lao manmalago jamyo pago para inpino yo, taotao na jagas jusangane jamyo ni magajet, ayo y jujungog gui as Yuus; si Abraham ti fumatinas este. 	 Maar in plaats daarvan probeert u Mij te doden. Ik heb u nog wel de waarheid verteld, die Ik van God gehoord heb. Zoiets zou Abraham nooit doen.


Lao y masanganña jumanao megae; ya mandaña y dangculon linajyan taotao para umajungog yan para ufanmagong y chetnotñija. 	 Toch wist iedereen binnen de kortste tijd wat voor kracht er van Jezus uitging. Van alle kanten stroomden de mensen toe om te luisteren naar wat Hij zei en om genezen te worden.


Y taloane, O ray, julie gui chalan y candet guinin y langet, na malagña qui y ininan y atdao, ya manina gui oriyajo yan ayo y mangachochongjo manjanao. 	 Onderweg zag ik midden op de dag een licht, koning Agrippa, helderder dan de zon! Het scheen op mij en de mannen, die met mij meereisden.


Jafa na ti unpolo y salapejo gui banco; sa para yanguin matoyo jugagao yan y ganansia? 	 Als je zo goed weet hoe ik ben, waarom heb je het geld dan niet op de bank gezet? Dan zou ik het nog met rente hebben teruggekregen.'


Todo y manmamaela antes que guajo, ladron yan saque sija: ya ti manmanjungog y quinilo sija. 	 Ik ben de deur van de schaapskooi. Al die zogenaamde profeten en verlossers zijn dieven en rovers. Maar de schapen hebben niet naar hen geluisterd.


N 8 11 38280 ¶ Ya manmato y Fariseo sija, ya matutujon manafaesen yan güiya, manmanaliligao guiya güiya un señat guine y langet, matietienta güe. 	 Enkele Farizeeërs die hadden gehoord dat Hij er was, kwamen naar Hem toe en gingen met Hem in debat. "Kunt U God laten bewijzen dat Hij U heeft gestuurd?" vroegen zij. Zij wilden Hem op de proef stellen.


O cantaye si Jeova ni y nuebo na canta: cantaye si Jeova todo y tano. 	 Zing een nieuw lied voor de HERE; laat de hele aarde maar meezingen.


Güiya jaope uno guiya sija, ilegña: Amigo, taya ti tunas jufatinas nu jago. Ada ti matungo jit pot un peseta? 	 Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken?


Sa yaguin inguaeya y gumaeya jamyo, jafa na grasia guajanmiyo? sa y manisao locue jaguaeya y gumaeya sija. 	 Wat voor bijzonders is het te houden van mensen die ook van u houden? Dat doet iedereen. En als u goed bent voor mensen die ook goed voor u zijn, is dat zo bijzonder? Nee, dat is heel gewoon.


Jago pumoloyo guiya papapa na joyo, gui jalom jomjom na lugat gui jalom y tinadong. 	 Eigenlijk hoor ik al bij de gestorvenen, de mensen aan wie U niet meer denkt en die door U zijn vergeten.


Ya maatane güe gui quiluus, manafacae ni magaguña; ya manrifa jaye uchinile cada uno. 	 Toen kruisigden zij Hem. Zijn kleren verdeelden zij onder elkaar, door erom te dobbelen.


Lao gui todo na nasion masqueseaja jaye ni y maaañao nu güiya, yan jafatitinas y tininas, ayo jaguaeya. 	 Hij aanvaardt ieder die ontzag voor Hem heeft en die doet wat Hij wil, ongeacht tot welk volk die persoon behoort.


Lao jatungoja y jinasonñija; ya ilegña ni ayo na taotao y anglo canaeña: Cajulo ya untojgue gui tálolo! ya tumojgue julo. 	 Maar Hij wist wat zij dachten. "Sta op", zei Hij tegen de man met de verschrompelde hand. "Kom hier bij Mij staan. Dan kan iedereen u zien." De man deed het.


N 10 35 39400 ¶ Ya si Santiago yan si Juan, lalajin Sebedeo, manmato jijot guiya güiya ya ilegñija nu güiya: Maestro, manmalagojam na unfatinas guiyajame jafa y malagomame. 	 Jakobus en Johannes kwamen naast Hem lopen. "Meester", zeiden zij, "wij willen U iets vragen. U moet iets voor ons doen."


Ya, jago, patgon, unmafanaan profetan y Gueftaquilo; sa unjanao gui menan y Señot para unfamauleg y chalanña; 	 En jij, kind, jij zult een profeet van de Allerhoogste God worden genoemd. Jij zult voor de Redder uitgaan om Zijn volk voor te bereiden op Zijn komst.


YA estaba güije gui ilesia guiya Antioquia, profeta sija yan maestro, sija: Barnabé, yan si Simeon ni y mafanaan Niger, yan si Lucio, taotao Sirene, yan si Manaen, ni y chamapogsae yan Herodes tetrarca, yan si Saulo. 	 In de christengemeente van Antiochië waren verschillende profeten en leraars: Barnabas, Simeon de Neger, Lucius van Cyrene, Manaën (die samen met Herodes Antipas was opgevoed) en Saulus.


N 9 32 65630 ¶ Ya susede anae malofan si Pedro gui todo y lugat, na matogüe locue gui mañantos ni y mañasaga Lydda. 	 Petrus maakte een rondreis langs alle plaatsen waar volgelingen van Jezus woonden en kwam ook in de stad Lydda.


Ya ninafanmanman y mañaenaña: lao jaencatga na chañija sumangangane ni un taotao jafa y mafatinas. 	 De ouders wisten niet wat zij zagen. Jezus wilde niet dat zij iemand zouden vertellen wat er gebeurd was.


Ya unlie cao guaja taelaye gui sumanjalomjo, ya unchachalaneyo gui chalan taejinecog. 	 Let op of ik soms de verkeerde weg opga. Leid mij op Uw weg, die naar Uw eeuwigheid voert.


Y sinanganmo sengasgas: enao mina jaguaeya y tentagomo. 	 Uw woorden zijn volkomen zuiver; ik, Uw dienaar, heb ze van harte lief.


Y salapeña ti mannanae para ufangana, ni uchule y apas contra y taeisao: ya y fumatinas estesija ti siña cumalamten. 	 Hij zal zijn geld niet misbruiken voor woekerpraktijken en ook niets aannemen dat onschuldigen kan belasten. Wie zo door het leven gaat, kan op Gods bescherming rekenen.


Sa iyajago nae gaegue y bebô y linâlâ: ya y ininamo nae infanmalie inina. 	 Zij genieten van al het goede dat U hun biedt en ondergaan Uw ontelbare zegeningen.


Ayonae si Pedro ilegña: Jafa na umatungo jamyo para intienta y Espiritu y Señot! estagüiyaja gui petta y adeng ayo sija y jumafot y asaguamo, ya umachule jaojuyong. 	 "Waarom wilden jullie de Geest van de Here bedriegen? De mannen die u daar hoort aankomen, hebben zojuist uw man begraven. Zij zullen ook u dood naar buiten dragen."


Sa y tinas Jeova; yaña y tinas: ya jaatan y manunas y mataña. 	 Want de HERE is rechtvaardig. Hij waardeert het oprechte handelen. Zij die Hem volgen, doen Zijn wil. Daarom zijn zij in staat Hem recht in de ogen te kijken.


Sa pot didideja guaja linalaloña; gui finaboreseña nae guaja linâlâ: yaguin y pupuenge majon sumaga y tinanges; y egaan mato y minagof. 	 Laten al Zijn volgelingen psalmen zingen voor de HERE en Zijn heilige naam loven en prijzen.


Ya güije japredica sija y ibangelio. 	 Ze gingen naar de landstreek Lycaonië, naar Lystra en Derbe, en spraken ook daar weer over Jezus Christus.


Jaye guiya sija na dos fumatinas y minalago y tata? Sija ilegñija: y finenena. Ylegña si Jesus nu sija: magajet jusangane jamyo, na y publicano sija, yan y manputa sija, ufanjalom gui raenon Yuus gui menanmiyo. 	 'Ja, vader', maar hij ging niet. Wie van de twee heeft gedaan wat zijn vader zei?" "De eerste, natuurlijk", antwoordden zij. Jezus legde hun uit wat Hij ermee wilde zeggen: "Oplichters en hoeren zullen vast en zeker eerder in het Koninkrijk van God komen dan u.


N 5 7 63810 ¶ Ya anae malofan buente tres oras, jumalom y asaguaña, ti jatungo jafa guinin mafatinas. 	 Een uur of drie later kwam zijn vrouw, die van niets wist.


N 9 36 65670 ¶ Ya guaja un disipulo guiya Joppe, na y naanña Tabita: na comequeilegña Dorcas; este na palaoan bula manmauleg na chocho, yan limosna sija ni y finatinasña. 	 In de stad Joppe woonde een volgelinge van Jezus, die Tabitha heette (in het Grieks Dorcas). Deze vrouw deed heel veel goeds, in het bijzonder voor de armen.


Si tatanmame jacano y mana gui desierto, taemanoja y munjayan matugue; pan guine y langet manmanae para u jacano. 	 Onze voorouders hadden in de woestijn steeds te eten. Er staat in de Boeken dat zij van Mozes brood uit de hemel kregen."


Ya ilegña nu güiya: Taelaye jao na tentago, y guinin y pachotmo nae jujusga jao. Untungoja na recto yo na taotao, juchuchuleja y ti jupolo, ya jucococoja y ti jutanme: 	 De koning antwoordde: 'Ben ik hard? Nu, dat zul je dan ook merken! Je bent een slechte medewerker.


Ya jacone sija guato gui guimaña ya japlantaye nañija gui menañija, ya ninasenmagof sa jajonggue si Yuus yan todo y iya guimaña. 	 Na afloop nam hij Paulus en Silas mee naar zijn huis en dekte de tafel voor hen. Hij en zijn gezin waren heel erg blij dat ze nu in God geloofden!


Bae juagang si Jeova, ni combiene na mannae todo ni y alabansa: taegüije bae julibre gui enimigujo. 	 HERE, U bent als een rots voor mij, als een sterk fort. Altijd bent U mijn bevrijder. Mijn God bent U, mijn rots, bij U schuil ik. Achter U, mijn schild, schuil ik weg. U verkondigt mijn redding en bij U mag ik veilig wonen.


Taya gui sumanjiyong gui taotao ni y janajalom, siña numataelaye, lao y janajujuyong gui jinalomña, ayo sija munatataelaye y taotao 	 Een mens wordt niet slecht door wat hij eet. Nee, hij wordt slecht door wat hij denkt en zegt en doet."


Ya gui todo y tano jumanao y rayaña, ya asta uttimon y tano y finoña: ya japolo tabernaculo para atdao guiya sija. 	 Het is duidelijk dat dat geen echte woorden zijn; het is immers niet te horen.


Lao si Jesus jatungo y tinaelayeñija, ya ilegña: Jafa muna intientayo, hipocritas? 	 Maar Jezus had hen wel door. "Stelletje huichelaars!" zei Hij. "Waarom proberen jullie altijd Mij erin te laten lopen? Geef Mij eens een geldstuk." Zij gaven Hem er één.


Sa este y lajijo guinin matae, ya lâlâ talo; guinin malingo, ya masoda. Ya jatutujon sija manmagof. 	 Want mijn jongste zoon was dood en is weer levend geworden. Ik was hem kwijt en heb hem weer terug.' En zij vierden feest.


Ya y famaña masanganñaejon todo y lugat sija gui oriyaña ayona. 	 Het nieuws over Zijn optreden ging als een lopend vuurtje door de streek.