N 12 13 47890 ¶ Ya uno gui linajyan taotao ilegña nu güiya: Maestro, tayo y chelujo ya ufacaeyo ni y erensia. 	 Iemand uit de mensen riep: "Meester, zeg toch tegen mijn broer dat hij mij het deel van de erfenis geeft waar ik recht op heb!"


Enaomina fañotsot ni este y tinaelayemo, ya untayuyute si Yuus, yaguin siña maasie jao ni y jinason y corasonmo. 	 Kom toch tot inkeer en smeek God of Hij u wil vergeven dat u zoiets hebt bedacht.


Para umacumple y sinangan Jesus ni jasangan, janamatungo jafa na finataeña nae umatae. 	 Dit klopte met wat Jezus had gezegd over de manier waarop Hij zou sterven.


Ya enseguidas mato y boruca guinen y langet, taegüije y güinaefen y dangculo na manglo, ya ninabula todo y guima anae manmatatachong sija. 	 In eens kwam er uit de hemel een geluid, alsof er een storm opstak. Het was in het hele huis te horen.


Sa si Jeova yaña y juisio, ya ti jadingo y mañantosña: sija ufanmaadaje para siempre: ya y semiyan y manaelaye ufanmautut. 	 De HERE heeft oprechtheid lief en Hij zal Zijn volgelingen nooit in de steek laten. Hij zal hen altijd bewaren en beschermen. Maar de goddelozen vernietigt Hij.


Ya jatago un taotao gui menañija, si José ni y mabende para tentago. 	 liet God een man voor het volk uitgaan: Jozef werd verkocht als slaaf.


Bonito na sagayan, y minagof todo gui tano, y egso Sion gui sumanlago na banda, siuda y dangculo na ray. 	 De HERE is groot en alle lof komt Hem toe in de stad van God op Zijn heilige berg.


Y mauleg na taotao, ni y mauleg na guinaja gui corasonña, mañuñule mauleg; ya y taelaye na taotao, ni y taelaye na güinaja gui corasonña, mañuñule taelaye: sa y minegae y corason jasasangan y pachotña. 	 Zo is het ook met de mensen. Iemand die goed is, doet goede dingen. Iemand die slecht is, doet slechte dingen. Je merkt het vooral aan wat hij zegt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over.


Guajo jujungog jafa usangan si Yuus Jeova: sa güiya usangan y pas gui taotaoña, yan y mañantos sija: lao chañija natalo guato gui binaba. 	 Och HERE, laat Uw goedheid en trouw toch zien, verlos ons.


manaagange sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 U zorgde ervoor dat mijn vijanden voor mij op de vlucht sloegen; ik heb hen gedood.


Lao manmalago megae gui jalomtano, yan matienta si Yuus gui desierto. 	 Zij wilden afgoden gaan vereren in de woestijn en zo daagden zij God uit daar in die woestenij.


N 17 14 30310 ¶ Ya anae manmato sija gui linajyan taotao, mato guiya güiya un taotao na dinimumuye güe ya ilegña: 	 Uit de mensen die aan de voet van de berg stonden te wachten, kwam een man naar Jezus toe.


Ayo nae sija jachule y salape ya jafatinas jafa y manmafanagüe sija: ya esta na sinangan mapublilica ni Judio sija asta pago na jaane. 	 De bewakers namen de steekpenningen aan en deden wat hun was opgedragen. Zo is dit verhaal onder de Joden ontstaan. En zij geloven het nu nog steeds.


Ya enseguidas y menegae y jâgâña umanglo, ya jasiente y tataotaoña na esta jomlo ni ayo na chetnot. 	 Het bloeden hield onmiddellijk op en zij merkte dat ze genezen was. Ze verloor geen bloed meer.


Para güiya ni y munalamen Egipto gui finenana na finañagoñija: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij doodde elke eerstgeborene in Egypte. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


YYAJAGO, O Yuus, innae grasia; iyajago innae grasia sa y naanmo esta jijot: sa y ninamanman na chechomo masasangan. 	 Een psalm van Asaf. Een lied voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van: 'Verderf niet'.


Na malago mas que y oro, magajet mas que y megae na oro ni y manfino: mames mas que y miet, que y titijo gui sagan miet. 	 Het ontzag voor de HERE is rein en kan altijd blijven bestaan. De voorschriften van de HERE bevatten louter waarheid; zij zijn altijd rechtvaardig.


Chamiyo fanmaañao; sa taya matatampe, para ti umalie: yan manaatog para ti umatungo. 	 Maar wees niet bang voor de mensen die je kwaad willen doen. Want er komt een tijd dat de waarheid aan het licht wordt gebracht. Alle geheimen worden dan bekendgemaakt.


Jayute y aesña calang andesmorona sija: jaye siña tumojgue gui menan y manengjengña? 	 De ijzel valt in stukken op de grond. Als Hij de kou stuurt, kan niemand zich redden.


Mato locue ayo y rumesibe un talento, ya ilegña: Señot, guajo jutungo na jago majetogjao na taotao; sa mangongoco jao gui anae ti mananom jao, ya manrecocoje jao gui anae ti mañalapon jao; 	 Tenslotte kwam de man die 1000 geldstukken had gekregen en zei: 'Meneer, ik wist dat u een hard mens bent. Ik was bang dat u mij zou afnemen wat ik had verdiend.


Pas jupoluye jamyo; y pasjo junae jamyo; ti taegüine y ninaen y tano na ninaejo. Chamiyo ninafañachatsaga corasonmiyo ni infanmaañao. 	 Mijn vrede laat Ik bij u achter. Die vrede is heel anders dan die van de wereld. Wees dus nooit meer bang of ongerust.


Ya manmapos, ya mapredica y sinangan gui todo y lugat, mañisija manmachocho yan y Señot, ya manafitme y sinangan ni y umatitiye na señat. Amen. 	 De discipelen trokken er op uit om overal het geweldige nieuws te vertellen. En de Here werkte met hen mee. Hij zette hun woorden kracht bij door er wonderen op te laten volgen.


Jamyo ni y manotojgue gui jalom guma Jeova, y jalom pateo y guimayuus. 	 U bent immers voortdurend in het huis van de HERE of in de voorhof van het huis van mijn God?


Para jusiña lumie y minauleg gui inayegmo, para jusiña mumagof gui minagof y nasionmo, para jusiña mumalag gui erensiamo. 	 Dan zal ik alle zegeningen die U voor Uw volk hebt weggelegd, ook mogen zien. Dan kan ik mij met Uw volk verheugen en dankbaar zijn met het land dat U ons hebt gegeven.


Opeyo, O Jeova; sa y minaasemo gosmauleg: taemanoja y minegae y minaasemo, birajao guiya guajo. 	 Zorg toch dat het water mij niet boven het hoofd stijgt; dat ik niet naar de bodem word getrokken en verdrink.


Ya, estagüe, sija na manmangongone güe un malango, umaason gui cama sa paralitico; ya anae jalie si Jesus y jinenggueñija, ilegña nu y paralitico: Angoco lajijo; y isaomo unmaasie. 	 Daar brachten enkele mannen een verlamde op een draagbaar bij Hem. Jezus zag dat zij er niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou kunnen genezen. "Geef de moed niet op", zei Hij tegen de verlamde. "Uw zonden zijn vergeven."


Ayo na disipulo y güinaeya as Jesus, umadingane si Pedro: Güiya y Señot. Entonses si Simon Pedro anae jajungog na güiya y Señot jadudog güe nu y magagon pescadot (sa taemagago güe), ya tumayog gui tase. 	 Johannes zei tegen Petrus: "Het is de Here." Toen Simon Petrus dat hoorde, trok hij vlug iets aan en sprong in het water.


Maninepe sija as Jesus: Injenggue pago? 	 "Gelooft u het nu eindelijk?" antwoordde Jezus.


Lao manalo tate, yan manmafatinas dinague taegüije y tatañija: ya manmabira sija gui un banda taegüije y dacon na atco. 	 Zij gingen afgoden dienen en werden ontrouw, zoals eens hun voorouders. Zij beantwoordden niet aan Zijn eisen.


Ya megae sija na chinatfino masasangan contra guiya, manamamajlao güe. 	 Zij beledigden Hem op de meest grove manier.


Manope si Jesus; Munjayanyo jusangane jamyo na guajo yo: Yaguin guajo inaliligao, polo ya ufanjanao este sija: 	 "Ik heb u toch gezegd dat Ik het ben! Als het u om Mij te doen is, laat die anderen dan gaan."


N 27 33 34790 ¶ Ya anae manmato gui un lugat na mafanaan Golgota, cumequeilegña, y sagan calabera, 	 Zo kwamen zij bij de heuvel Golgotha, dat betekent 'Schedelplaats'. De soldaten gaven Jezus wijn met een pijnstillend middel erin. Maar toen Hij ervan proefde, wilde Hij het niet drinken.


Ya jabendise si Simeon ya ilegña ni nanaña as Maria: Estagüe na patgon esta mapolo para pinedong yan para ufanjinatsa y megae guiya Israel; yan para y señat ni y ninachatsaga, 	 Simeon noemde hen bevoorrechte mensen. "Maar", waarschuwde hij Maria, "er zal een zwaard door uw ziel gaan. Want velen in Israël zullen zich aan dit kind ergeren, tot hun eigen ongeluk. Maar vele anderen zal Hij de grootste vreugde geven. Hij zal de diepste gedachten van de mensen aan het licht brengen."


Dangculo y cariñoso na minaasemo, O Jeova, nalâlâyo jaftaemano y juisiomo sija. 	 Uw liefdevolle meeleven is zo groot, HERE. U hebt bevolen dat ik het leven weer zou krijgen.


Ya anae y secretario y inetnon magalalaje munjayan janaquieto y taotao, ilegña nu sija: Jamyo ni y taotao Efeso, jafa na taotao ayo y ti jatungo na y siuda Efesios manmanadodora ni y dangculo na yuus Diana, yan y imagen ni y podong guinin y Jupiter? 	 Maar de secretaris van de stad bracht de gemoederen tot bedaren. "Mannen van Efeze!" riep hij. "Wie ter wereld weet nou niet dat Efeze de stad van de grote Artemis is! Wij zijn de bewakers van haar beroemde tempel en van haar beeld, dat uit de hemel is gevallen.


Ya umaentrega gui Gentiles sija, para umabutlea, yan umasaulag, yan umaatane gui quiluus; lao y mina tres na jaane umacajulo. 	 Ze zullen Mij ter dood veroordelen. Daarna zal Ik worden uitgeleverd aan de Romeinen. Die zullen Mij bespotten, afranselen en kruisigen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Ya si Jesus ilegña: Tata, asie estesija; sa ti jatungo jafa jachochogüe. Ya manafacae entre sija y magaguña, ya marifa. 	 "Vader", zei Jezus, "vergeef het deze mensen. Zij weten niet wat ze doen." De soldaten verdeelden Zijn kleren onder elkaar door erom te loten.


Ya mientras mananaetae güe, y jechuran mataña tolaeca; ya y magaguña jumuyong apaca ya malag. 	 Terwijl Hij aan het bidden was, begon Zijn gezicht te glanzen.


Ayo nae y Judio sija maaliligao güe gui guipot; ya ilegñija: Manggue güe? 	 De Joodse leiders zochten Hem tussen de feestgangers en vroegen overal of iemand Hem ook gezien had.


N 25 31 33560 ¶ Yaguin y Lajin taotao mato gui minalagña, yan todo y angjetña sija, ayo nae ufatachong gui jilo y tachong y minalagña; 	 Wanneer Ik kom in mijn heerlijkheid met al de engelen, zal Ik op mijn schitterende troon zitten.


Jatago desde sanjilo, jachuleyo; ya jaatoyo guinin y megae na janom. 	 Door Uw dreigen, HERE, kwamen de rivierbeddingen bloot te liggen en zag men de fundamenten van de aarde.


Natalo mague guiya guajo y minagof y satbasionmo: ya unmantieneyo ni y libre na Espiritumo. 	 Geeft U mij een nieuw, schoon hart, mijn God, en een nieuwe geest die mij innerlijk standvastig maakt.


Ya manjanao ya masoda jaftaemano y mansinangane sija; ya manalisto para y pascua. 	 Ze gingen naar de stad en alles was precies zoals Jezus had gezegd. Daar maakten ze het eten klaar.


Ya anae jumajanao, jababa y magagoñija gui chalan. 	 De anderen spreidden hun jassen voor Hem uit op de weg. Toen Hij de helling van de Olijfberg opging, begonnen al Zijn volgelingen te zingen en te jubelen. Zij prezen God voor de geweldige wonderen, die zij Jezus hadden zien doen.


Ya anae mato si Jesus gui guima ayo na magas, ya jalie y mandadandan nu y flauta yan y taotao sija manboruruca, 	 Zij kwamen in het huis van de leider van de synagoge. Toen Jezus daar alle mensen zag en het gejammer en de begrafenismuziek hoorde, zei Hij:


Mato locue ayo y rumesibe dos na talento, ya ilegña: Señot, dos na talento unnaeyo; estagüe talo dos talento na junafangana. 	 Daarna kwam de man die 2000 geldstukken had gekregen. 'Meneer,' zei hij tegen zijn meester, 'u hebt mij 2000 geldstukken toevertrouwd. Ik heb er nog eens zoveel bijverdiend.'


Sa y Tata yaña y Lajiña ya jafanue nu güiya todo ni jafatitinas; ya jafanue nu güiya y checho ni mandangculo, ya jamyo unfanmanman. 	 De Vader houdt van de Zoon en laat Hem steeds zien wat Hij doet. De Vader zal Hem nog grotere dingen laten doen. U zult uw ogen nauwelijks kunnen geloven.


Manmanope entonses y Judio sija, ya ilegñija nu guiya: Ti mauleg y sinanganmame, na jago taotao Samaria, ya gaeanite jao? 	 "Hebben wij niet gezegd dat U een Samaritaan bent?" zeiden de Joden. "U bent bezeten."


Y linajyan taotao na estaba mañisija, anae jaagang juyong si Lasaro gui naftan, ya janacajulo gui entalo manmatae, janae testimonio nu güiya. 	 De mensen die erbij waren geweest, hadden iedereen verteld dat Jezus Lazarus uit het graf had geroepen en weer levend had gemaakt.


Jago umesgaejon y taotaomo taegüije y manadang quinilo pot y canae Moises yan Aaron. 	 U maakte een weg dwars door de zee; een pad door het water heen. Daardoor konden Uw voetsporen later niet worden gevonden.


Sineda güe despues as Jesus, gui templo, ya ilegña: Estagüe esta magong jao; chamo umiisao talo no sea na taelayeña qui este ufato guiya jago. 	 Later ontmoette Jezus hem in de tempel en zei tegen hem: "Nu u gezond bent geworden, wil Ik u dit nog zeggen: zondig niet meer, want anders zal u iets ergers overkomen."


Chile tinegchanmiyo ni y magajet na sinetsot, ya chamiyo insigue di sumasangan nu jamyoja: Guaja tatanmame si Abraham; sa jusanganejamyo na siña, si Yuus güine gui acho janafangajulo y famaguon Abraham. 	 Maar dat gaat zomaar niet! Laat eerst maar eens zien dat u ernst maakt met God. Denk niet dat het met u wel goed zal aflopen omdat u van Abraham afstamt. O, nee! God kan deze stenen veranderen in kinderen van Abraham.


Ya pot ayo, ti chatmatagoyo, O ray Agripa, para y vision y langet: 	 Nu, koning Agrippa, ik heb gedaan wat mij in dat hemelse visioen is gezegd.


ASTA ngaean, O Jeova, nae, umalefa jao guajo para taejinecog? asta ngaean nae unnaatog y matamo guiya guajo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent.


Sa jago y chumule yo gui tiyan: ya unnafanangoco anae gaegue yo gui jaof nanajo. 	 "Breng het toch bij de HERE, laat Hij u verlossen. Hij zal u vast wel redden, Hij houdt immers van u?"


Si Jeova ufangobietna para taejinecog; y Yuusmo, O Sion, para todo y generasion. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 De HERE is Koning tot in eeuwigheid. Jeruzalem, uw God is er voor elke nieuwe generatie. Prijs de HERE!


Sa si Juan ilegña nu güiya: Ti tunas na un guaja jao nu este na palaoan. 	 Want Johannes had tegen hem gezegd dat hij niet met haar mocht samenleven.


N 6 60 56320 ¶ Enaomina megae gui disipuluña sija anae majungog este, ilegñija: Majetog na sinangan este; jaye siña umecungog? 	 Veel van Zijn volgelingen hadden moeite met deze woorden. "Wat is Hij hard", zeiden zij. "Wie kan dit nu begrijpen?"


Ya este y segundo: Guaeya y tiguangmo parejo yan jago. Taya otro tinago mas, mandangculo qui estesija. 	 En het gebod dat daarna komt, is dit: U moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf. Belangrijker geboden dan deze twee zijn er niet."


Ya sija jacano, ya mangosjaspog sija; sa güiya numae sija ni y tinangañiñija. 	 Het volk at het en had meer dan genoeg. Zo voldeed God aan hun verlangen.


Enaomina ilegña si Jesus, Polo güe, para ayo na jaane nae majafot yo, na uadaje este. 	 "Laat haar toch begaan", zei Jezus. "Zij heeft dit gedaan als voorbereiding op mijn begrafenis.


Polo ya y jilajo ucanta y sinanganmo: sa todo y tinagomo manunas. 	 Ik zal een lied zingen over wat U zegt, omdat alles wat U gebiedt, rechtvaardig is.


Ayonae si Pilato, ilegña nu sija: Jafa na taelaye finatinasña? Ya mas managang, ilegñija: Atane gui quiluus. 	 Pilatus vroeg: "Wat heeft Hij dan voor kwaad gedaan?" Maar zij schreeuwden nog harder: "Sla Hem aan het kruis!"


Megae umaalog ni y antijo: Taya inayuda para güiya, gui as Yuus. Sila. 	 HERE, iedereen is tegen mij; velen willen mij kwaad doen. Ik heb zoveel vijanden.


N 16 14 42040 ¶ Despues di ayo, manmalie yan y onse gui anae mañochocho, ya jalalatde ni y ti manjengguenñija, yan y majetog corasonñija, sa ti majonggue ayo sija y lumie güe despues di cumajulo. 	 Op een zeker moment zaten alle elf discipelen samen te eten. Ineens was Jezus bij hen. Hij verweet hun dat zij zo ongelovig waren geweest; dat zij de mensen die Hem weer levend hadden gezien, niet hadden geloofd.


N 9 9 27050 ¶ Ya anae malofan si Jesus güije, jalie un taotao na matatachong gui bancon y tributo, na y naanña si Mateo, ya ilegña nu güiya, Dalalagyo. Ya cajulo ya dinalalag güe. 	 Jezus liep verder. Onderweg kwam Hij langs een tolhuis en zag daar een man zitten. Het was Mattheüs. "Kom", zei Jezus tegen hem. "Ga met mij mee." Mattheüs stond op en ging met Hem mee.


ANAE jalie si Jesus y linajyan taotao, cajulo gui un sabana, ya matachong; ya y disipuluña manmato guiya güiya. 	 Op een dag, toen er weer heel veel mensen naar Hem toe kwamen, liep Jezus de berg op en ging zitten. Zijn discipelen kwamen bij Hem.


Jualog nu jago: Cajulo, ya unchule y camamo ya janao falag iyajamyo. 	 Daarop zei Hij tegen de verlamde man: "Sta op, ga naar huis en neem uw draagbaar mee."


Ya jatago y tentagoña sija, na ujaagange y manmaconbida gui guipot; lao ti manmalago manmato. 	 Hij had vele mensen uitgenodigd. Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knechten erop uit om de genodigden te zeggen dat ze konden komen.


Palo ya ulâlâ y antijo, ya ualabajao: polo ya juisiomo sija uinayudayo. 	 Laat mij leven en U prijzen. Laten Uw leefregels mij tot steun zijn.


Bae jujaso locue todo y chechomo, yan jusangan sumanjalomjo y finatinasmo. 	 Toch blijf ik mij de grote wonderen van de HERE herinneren. Alles wat U in het verleden hebt gedaan, zal ik gedenken.


N 22 7 51880 ¶ Ya mato y jaanin y taelibadura na pan, anae nesesita umaofrese y pascua. 	 Op de eerste dag van het Paasfeest moest in ieder gezin een lam of een geitje worden geslacht.


Ya este mafatinas tres biaje: ya todo manmachule talo guato gui langet. 	 Dit gebeurde drie keer en toen werd het kleed met de dieren weer in de hemel opgetrokken.


Jalalatde y Tasen Agaga locue yan janaanglo: lao jaesgaejon sija inanaco y todo gui tinadong, taegüije todo inanaco y desierto. 	 Hij had de macht over die Schelfzee en maakte er een droge weg doorheen. Zo liepen zij door die watermassa alsof het een woestijn was.


Ya jatago y linajyan taotao na ufanmatachong gui jilo chaguan, jachule y sinco na pan yan dos na güijan ya jaatan julo y langet, ya jabendise: ya jaipe y pan ya janae y disipulo sija, ya y disipulo janae y linajyan taotao. 	 Hij zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten. Daarna nam Hij de vijf broden en de twee vissen, keek naar de hemel en dankte God. Hij brak de broden in stukken en gaf deze aan Zijn discipelen.


Dichoso y taotao ni y unnaregla güe, O Jeova, yan ufanagüe güe ni y tinagomo; 	 Gelukkig is de man die door U wordt getuchtigd, HERE. Die van U onderricht krijgt in Uw wetten.


Cantaye si Jeova ni y tinina ni sumasaga gui Sion: namatungo gui entalo taotao sija y checoña. 	 Ieder die Uw liefde en genade kent, HERE, zal zich voor hulp tot U richten. Want U hebt nog nooit iemand die zijn vertrouwen op U stelde in de steek gelaten.


Jumagofyo ni y sinanganmo, taegüije y manmañoda dangculo na inamot. 	 Ik ben zo blij met Uw woord, alsof onverwachte rijkdom mij in de schoot valt.


Cajulo, O Jeova, gui lugat y descansomo: jago yan y atcan y minetgotmo. 	 HERE, sta op en ga naar Uw rustplaats; U en de ark die spreekt van Uw kracht.


Y disipulo sija manaatan entre sija uno yan otro ya ti matungo jaye umadingan. 	 Geschrokken keken de discipelen elkaar aan. Zij hadden geen idee wie Hij bedoelde.


Ya anae jumuyong si Jesus jalie y linajyan taotao ya ninamaase nu sija, sa manparejoja yan y quinilo sija ni taya pastotñija; ya jatutujon fumanagüe megae na güinaja. 	 Toen Jezus uit de boot stapte, zag het op de oever zwart van de mensen, die uit de dorpen en steden waren gekomen. Hij had met hen te doen, het leek net een kudde schapen zonder herder. Daarom vertelde Hij hun weer over God.


Lao yanguin ayo na tentago y ilegña gui jalom corasonña: Y señotjo caeja mato; ya jatutujon pumanag y famalaoan na tentago, yan y lalaje; ya chumocho, yan gumimen, ya bumolacho; 	 Maar de rentmeester kan ook denken: 'Mijn heer komt voorlopig niet terug.' Hij kan de arbeiders en de werksters beginnen te slaan. Hij kan erop los leven en dronken worden.


Lao guajo sumangane jamyo, na y dumingo y asaguaña ya ti pot inábale, jafatinas y ábale; ya jayeja y umasagua ayo y umadingo, jafatinas y ábale. 	 Maar Ik zeg: Als u zich van uw vrouw laat scheiden zonder dat zij met een andere man gemeenschap heeft gehad, drijft u haar tot overspel. En wie met een weggezonden vrouw trouwt, pleegt overspel.


liânâlña sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Wie zijn leven niet wil loslaten, zal het verliezen. Wie zijn leven loslaat, zal het mogen behouden.


Lao jago, O Yuus, ufansinetta sija papa gui joyon finatae; sa y manmejgá, yan manfáfababa na taotao sija, ti ufanlâlâ ni lamita gui jaaniñija; lao guajo juangocoyo nu jago. 	 Breng al uw moeilijkheden bij de HERE. Hij zorgt altijd voor u. Hij zal nooit toelaten dat een volgeling van Hem struikelt of valt.


Ya madalalag güe linajyan taotao, guinin Galilea, yan guinin Decapolis, yan guinin Jerusalem, yan guinin Judea, yan y otro banda guiya Jordan. 	 Hij werd gevolgd door een menigte mensen. Zij kwamen uit Galilea, Dekapolis, Jeruzalem, Judea en het Overjordaanse.


Ya ninacajulo guinin y manmatae, ya pago ti utalo guato gui minitong guinin jasangan taegüine: Guajo junae jao ni y santos yan magajet na bendisjon David. 	 Dat God Hem weer levend heeft gemaakt en Hem nooit meer zal laten sterven, klopt met wat er in de Boeken staat. 'Ik zal voor U de geweldige dingen doen die Ik David heb beloofd' (B)


Sa jago munamalag y candetto: si Jeova, Yuusso, namanana y jemjom guiya guajo. 	 U verlost een volk dat in nood is, maar veracht trotse mensen.


Y corasonñija, manmantica calang sebo: lao jumagofyo ni y laymo. 	 Zij hebben harten van steen, maar ik ervaar vreugde als ik aan Uw wet denk.


Ya y prinsipen y mamale sija yan todo y inetnon ofisiat, manmanaliligao ni ti magajet na testimonio contra si Jesus, para umapuno. 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad zochten getuigen om Jezus ter dood te kunnen veroordelen. Maar zij vonden alleen mensen die een vals getuigenis wilden afleggen.


Sa manembeste contra y fino Yuus, yan jachatlie y pinagat y Gueftaquilo: 	 Dat kwam doordat zij niet wilden luisteren naar wat God zei. Zij wisten het zelf beter! Zij sloegen de raadgevingen van de Allerhoogste God in de wind.


N 19 23 69230 ¶ Ya ayo na tiempo guaja güije atboroto pot ayo na Chalan. 	 In diezelfde tijd ontstond er in Efeze grote opschudding over de persoon van Jezus. (A)


Ya pot y naanña, manmannanangga y Gentiles. 	 En de hoop van de hele wereld zal op Hem gevestigd zijn." (b)


Setbe si Jeova ni y minagof: maela gui menaña ya fanganta. 	 Laat de hele aarde de HERE met blijdschap dienen. Kom bij Hem en zing een loflied.


Ya si Jesus jumalom Jerusalem, ya jumalom gui templo; ya anae munjayan jalie todo y güinaja, ya y pupuenge, mapos yan y dose, manmalag Betania. 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. Hij ging naar de tempel en bekeek daar alles. Daarna vertrok Hij met Zijn twaalf discipelen naar Bethanië, omdat het al laat was geworden.


Todos manlache; manjuyong potlilo todo; taya jaye fumatitinas y mauleg, taya ni uno. 	 Maar alle mensen zijn van Hem afgedwaald; met elkaar zijn zij het spoor bijster. Er is er zelfs niet één, die doet wat goed is.


Junalibre jao gui pueblo yan y Gentiles, ya pago junajanao jao para iya sija, 	 Ik zal u bevrijden uit de handen van uw eigen volk en van de vreemde volken waar Ik u heen zal sturen.


Chamo ayo sija y numananggajao munafanmamamajlao pot guajo, O Jeova, Yuus y inetnon sendalo: chamo ayo sija y umaliligaojao umadesonra pot guajo, O Yuus Israel. 	 O God, U kent mij, een klein en dwaas mens. U ziet al mijn zonden. Niets is voor U verborgen.


Anae malie y estreyas, gosdangculo minagofñija. 	 De ster ging voor hen uit en bleef stilstaan boven het huis waar het kind woonde.


Si Jeova uutut todo y labios na jaande, yan y jila ni cumuecuentos mandangculo: 	 Men is oneerlijk tegen elkaar, spreekt met dubbele tong en bedriegt de ander.


Megae umaalog: Jaye ufanuejit jafa minauleg? Jatsa gui jilonmame, O Jeova, y minalag y matamo. 	 Heb volkomen vertrouwen in de HERE en bied Hem uw offers aan zoals die zijn voorgeschreven.


Nanalo, O Jeova, nalibre y antijo: satbayo pot causa y minaasemo. 	 Mijn geest is opgewonden en verward. Laat mij toch snel weer tot mijzelf komen!


Chamo na aatog y matamo gui tentagomo; sa gaegue yo gui chinatsaga: opeyo guse. 	 Geef mij antwoord, HERE, want ik weet hoe groot Uw goedheid en trouw zijn. Kom naar mij toe met Uw liefdevolle ontferming.


Ya, estagüe, todo y siuda manjanao para ufanasoda yan si Jesus, ya anae maliigüe, matayuyutgüe na ujanao gui tanoñija. 	 De hele stad liep uit, naar Jezus toe. Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij Hem dringend weg te gaan.


Nafanjungogyo minagof yan y alegria para ufanmagof y telangjo ni y unyamag. 	 En U wilt dat Uw waarheid ook wordt nagevolgd in het verborgene van mijn hart; U geeft mij Uw wijsheid, waar anderen niets van weten.


N 8 26 45880 ¶ Ya manmato asta, y tano y taotao Gadara sija, ni gaegue gui sanmenan y Galilea. 	 Zij voeren verder en legden aan in het gebied van de Gerasénen, aan de overkant van het meer van Galilea.


Yanguin innaayao na ayo sija ni y guaja ninanggamo para infanresibe, jafa na grasia guajanmiyo: sa y manisao janaayao y manisao para ufanmanresibe taegüije talo. 	 Als u geld leent aan mensen die het u kunnen terugbetalen, wat voor bijzonders is daaraan? Iedereen wil wel geld uitlenen als hij erop kan rekenen het terug te krijgen.


Jabendise sija locue, para ufangosmegae; yan ti upolo y gañija gâgâ na udidide. 	 God zegent hen en laat hen uitgroeien tot een groot volk. Ook het vee neemt aanzienlijk toe.


Jasangan este na sinangan pot y Espiritu, ni para uresibe ayo sija y manmanjonggue guiya güiya: sa trabia taya mananae ni Espiritu Santo, sa si Jesus ti rumesibe y minalagña, 	 Hij sprak hier over de Geest Die gegeven zou worden aan de mensen die in Hem geloofden. Want de Geest was nog niet gekomen, omdat Jezus nog niet naar Zijn Vader was teruggegaan.


Ya y binibon Yuus mato gui jiloñija, ya japuno y mas manyomog guiya sija, yan jayute papa y patgon na taotao sija guiya Israel. 	 Maar toen werd God heel boos op hen en richtte een ware slachting aan onder de jonge mannen van het volk.


Janae y ilo oruga ni y aumentan tano; ya y finachochoñija y apacha. 	 Alle gewassen op de akkers werden kaalgevreten door ongedierte en daarna kwamen er nog sprinkhanen.


Atan y trinesteco yan y pinitijo; ya unasie todo y isaojo. 	 Kijk eens wat een zorgen ik heb! Voelt U mijn pijn wel? Vergeef mij mijn zonden!


Ufansennajong ni y minegae y guimamo: ya jago unnafanguimen ni y sadog y minagofmo. 	 Wat is het geweldig om Uw goedheid en liefde te mogen ervaren, HERE! Daarom komen talloze mensen bij U schuilen.


Gui as Yuus jualaba y finoña; gui as Yuus nae jagasja jupolo y inangococo, ti maañaoyo; jafa ufatinas y catne guiya guajo? 	 Juist als alles mij angst aanjaagt, stel ik op U mijn vertrouwen.


Lao y Judio sija pot y inigoñija, palo manaelaye na taotao gui mancanaya; ya mandaña un linajyan taotao jaatborota y siuda; ya maataca y guima Jason, ya maprocura manmaquecone sija juyong gui menan taotao. 	 Maar de Joodse leiders werden jaloers. Zij haalden een paar leeglopers van de markt, die wel voor een relletje te vinden waren en brachten met hun hulp veel volk op de been. Het duurde niet lang of de hele stad was in rep en roer. Zij gingen naar het huis van Jason om Paulus en Silas te halen en aan de opgezweepte menigte over te leveren.


Ya mañocho ya manjaspog todos; ya esta majatsa y sebla y pedaso sija, dose canastra. 	 Er was genoeg voor iedereen. Er bleven nog heel wat brokken over, wel twaalf manden vol.


Anae mato para uliiyo, jasangan y taebale; y corasonña nae mandaña y tinaelaye pot güiyaja; anae jumanao juyong jasangan ayo. 	 Mijn tegenstanders roddelen over mij en zeggen: "Wanneer denk je dat hij sterft? Eindelijk is hij dan verdwenen."


Lao jaftaemano macumple y Tinigue sija; sa matugue na taegüenao nesesita umafatinas este? 	 Maar hoe kan dan in vervulling gaan wat over deze dingen is geschreven?"


YINEMBESTE y taelaye, ilegña gui corasonjo, taya minaañao as Yuus gui menan atadogña. 	 Van David, de dienaar van de HERE, voor de koordirigent.


Lao nesesita jufamocat pago yan agupa yan y inagpaña, sa ti siña na ufalingo y profeta gui Jerusalem. 	 Het duurt niet lang meer tot Ik klaar ben. Hoe dan ook, Ik moet nog een paar dagen verder reizen. Want het is niet mogelijk dat een profeet van God ergens anders wordt gedood dan in de stad Jeruzalem.


Ayonae ilegña si Pablo nu güiya: Si Yuus unpinatmada, apaca na padet: sa matachong jao para unjusgayo pot y lay; ya manago jao na jumapatmada contra y lay? 	 "God zal u slaan, huichelaar", zei Paulus tegen hem. "U zit hier om volgens de wet recht over mij te spreken. Geeft u iemand opdracht mij te slaan, wat tegen de wet is?"


Unmantiene locue y tentagomo guinin y sobetbio na isao: ya munga mangae ninasiñañija guiya guajo: ayo nae cabalesyo ya gasgas yo guinin y dangculo na quinebrantan y tinago. 	 Wie kent elke zonde? Vergeef mij ook mijn onbewuste zonden.


Anae cumuecuentos güe, estagüe, un malag na mapagajes jananujong gui jiloñija, ya, estagüe, un inagang gui mapagajes na ilegña; Estagüiya y Lajijo na maguflie, na guefyajo: ecungog güe. 	 Maar voordat hij was uitgesproken, kwam er een lichtende wolk boven hen. Een stem uit die wolk zei: "Dit is mijn geliefde Zoon, de man naar mijn hart. Luister naar Hem."


Guajo para pas, lao, anae cumuentosyo, sija para guera. 	 Zelf ben ik altijd op vrede uit, maar als ik daarover spreek, worden zij opstandig en willen zij vechten.


Esta jufanue nu y naanmo y taotao nu y unnae yo gui tano; sa iyomo, ya unnae yo; ya sija maadaje y sinanganmo. 	 Door wat Ik gedaan en gezegd heb, weten deze mensen nu wie U bent. U hebt hen aan Mij gegeven, omdat zij van U waren. Zij hebben zich gehouden aan wat U zei.


Y minagajetmo gagaegue asta todo y generasion sija; jago plumanta y tano ya sumaga. 	 U bewijst Uw trouw aan elke generatie. U hebt ook de aarde gemaakt, zodat die stevig gegrondvest is.


Ayo nae si Simon Pedro guaja espadaña, jachule ya janachetnudan un tentago mamale, ya jautut un talagaña gui agapa. Ya y tentago naanña si Malco. 	 Plotseling trok Simon Petrus een zwaard. Hij haalde uit en sloeg Malchus, de knecht van de hogepriester, het rechteroor af.


Nalâlâyo, O Jeova, pot y naanmo: pot y tininasmo, chule y antijo gui chinatsaga. 	 HERE, laat mij leven terwille van Uw naam. U bent rechtvaardig. Haal mij uit deze ellende en moeilijkheden.


Sa guinin ungode yo ni y minetgot para y guera: unnafanecon y enimigujo gui papajo. 	 Ik liep de vijand onder de voet en verpletterde hem. Hij kon niet meer opstaan.


Lao todo estesija umafatinas guiya jamyo pot causan y naanjo; sa ti matungo ayo y tumagoyo. 	 De mensen zullen u vervolgen omdat u bij Mij hoort. Zij kennen God niet, Die Mij gestuurd heeft.


Ya anae jacumple si Juan y chechoña, ilegña: Jayeyo jinasonmimiyo? Ti guajo güe. Lao estagüe na mamamaela uno gui tateco, na ni y sapatos gui adengña ti dignoyo na jupula. 	 Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.'


Ya y Fariseo sija ilegñija: Jafa na infatitinas y ti tunas na umafatinas gui sabado na jaane: 	 Enkele Farizeeërs zeiden: "Dat mag niet! Wat u daar doet, is graan oogsten en dat is op de sabbat verboden."


Ya megae jajuto magagoñija gui chalan: yan palo y ramas jayo na manmanuutot gui fangualuan. 	 Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt.


N 1 29 53900 ¶ Y siguiente na jaane jalie si Juan si Jesus na mamaela para iya güiya ya ilegña: Estagüe y corderon Yuus na janajanao y isao gui tano. 	 De volgende morgen zag hij Jezus aankomen. "Kijk", riep hij. "Het offerlam van God! Hij neemt de schuld van de wereld op Zich.


N 4 13 63500 ¶ Ya anae malie y minatatngan Pedro yan Juan, ya jinasonñija na manaetiningo ya manlanga na taotao, ninafanmanman, ya ayonae matungo na guinin mañisija yan si Jesus. 	 De Joodse leiders keken ervan op dat Petrus en Johannes zich zo vrijmoedig verdedigden, hoewel zij toch onontwikkelde mannen waren. Zij herinnerden zich dat zij allebei veel met Jezus waren omgegaan.


N 20 24 62060 ¶ Ya si Tomas, uno gui dose, na mafananaan si Didimo, taegüe guiya sija anae mato si Jesus. 	 Eén van de twaalf discipelen, Thomas (of Didymus) was er niet bij.


Ya todo este sija na güinaja y tutujon y pininite. 	 Maar dat is allemaal nog slechts het begin van de ellende.


Sa y naanmo nae manmamagof todot dia: yan y tininasmo nae munafangajulo. 	 Gelukkig is het volk dat U eert; HERE, zij gaan hun weg met U, in Uw licht.


Jago sumangan y jinanaojo; polo gui jalom boteyamo y lagojo: manaegüe sija gui leblomo? 	 Zouden zij, die zoveel slechts en zoveel zonden doen, kunnen ontkomen? O God, vernietig hen.


Cajulo aso gui güiingña, ya guinin pachotña guafe manonggue y pinigan mañila pot este. 	 Daarop begon de aarde te beven en te dreunen. De bergen sidderden, omdat Hij toornig werd.


YA manmato y Fariseo yan y Saduseo sija, ya matienta güe, magagagao na ufanfinanue un señat gui langet. 	 Op een dag kwamen er Farizeeërs en Sadduceeërs naar Jezus toe om Hem op de proef te stellen. Zij vroegen Hem om een teken uit de hemel. Hij moest maar eens bewijzen dat Hij de Zoon van God was.


Lao jita, tasigueja fitme y manmanaetae, yan y sinetbe y sinangan. 	 Wijzelf zullen al onze tijd besteden aan het bidden, het spreken in het openbaar en het onderwijzen."


Sa guinen jalie este antes, na jasangan y quinajulo Cristo, na y antiña ti mapolo gui naftan; ni y catneña ulie y minitong. 	 Hij was een profeet en voorspelde dat de Christus uit de dood zou opstaan. De Christus zou niet dood blijven en Zijn lichaam zou niet vergaan.


Birajam talo, O Yuus y inetnon sendalo, ya nafanina y matamo; ya infansatbo. 	 De omringende landen ruziën spottend over ons; onze tegenstanders steken de gek met ons.


Na malago mas que y oro, magajet mas que y megae na oro ni y manfino: mames mas que y miet, que y titijo gui sagan miet. 	 Het ontzag voor de HERE is rein en kan altijd blijven bestaan. De voorschriften van de HERE bevatten louter waarheid; zij zijn altijd rechtvaardig.


Y finenana na jaane gui semana, gui egaan anae ti claro, si Maria Magdalena mato gui naftan, ya jalie y acho na manajanao gui naftan. 	 Op zondagmorgen, de morgen na de sabbat, ging Maria van Magdala al heel vroeg naar het graf. Toen zij daar aankwam, zag zij dat de steen voor de ingang was weggerold.


Taftafñayo qui y egaan ya umagangyo: junangga guiya jago. 	 Nog voor de zon opkomt, roep ik U te hulp. Ik verwacht een woord van U.


Si Nicodemo manope ya ilegña: Jafa muna siña este? 	 Nicodémus vroeg: "Hoe gebeurt dat dan?"


Na ilegñija, Este na taotao ilegña: Guajo siña juyulang papa este na gumayuus, ya junacajulo gui tres na jaane. 	 Tenslotte stapten er twee mannen naar voren die zeiden: "Wij hebben Hem horen zeggen dat Hij de tempel van God kon afbreken en in drie dagen weer opbouwen."


Polo y catgamo gui as Jeova, ya güiya uminantiene; sa taya nae jasotta y manunas ya umanacalamten. 	 Zijn woorden zijn glad en vriendelijk, maar in zijn hart gloeit de wraak. Zijn uitspraken zijn tegemoetkomend en strelen het gehoor, maar in feite zijn het getrokken zwaarden.


Unoriyayeyo gui menajo, yan y tateco: yan unpolo y canaemo gui jilojo. 	 U bent bij mij, naast mij, voor mij, achter mij. Uw hand rust op mij.


Naejam pago cada jaane ni y nengcanomame. 	 Laat Uw koninkrijk komen. Geef ons elke dag opnieuw het voedsel dat wij nodig hebben.


Ya ilegña nu sija: Jafa nae manmatagpangenmiyo? Ya sija ilegñija: Y tinagpangen Juan. 	 "Hoe bent u dan gedoopt?" vroeg Paulus.


Güiya manope ilegña nu sija: Si Elias magajet nesesita ufato finenana, ya jafatinas talo todo y güinaja: Jafa esta matugue gui Lajin taotao na upadese megae ya manataya guaelayeña? 	 Jezus antwoordde: "Elia zal inderdaad eerst komen om alles in orde te maken. Ja, hij is al gekomen en zij hebben met hem gedaan wat ze wilden, zoals de profeten hadden voorspeld. En wat hebben de profeten over de Christus geschreven? Dat Hij veel zal lijden en dat de mensen Hem zullen minachten."


Sa yanguin matae, taya uchule; y güinajaña, ti udinalalaggüe. 	 Maak u niet druk als iemand rijk wordt en zijn bezittingen alleen maar toenemen.


Pot ayo sija y mañasaga Jerusalem, yan y magasñija sa ti matungo si Yuus, ni y sinangan y profeta ni y jatataetaeja cada sabado, anae masentensia güe jacumple sija. 	 De Joden van Jeruzalem en hun leiders hebben Hem niet erkend, hoewel zij zich realiseerden dat Hij het was, over Wie elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Door Hem te doden, hebben zij de profetieën in vervulling doen gaan.


Sa janaegueng y talangaña guiya guajo, enao mina na juaagangja güe mientras lâlâlâyo. 	 Hij wil ook graag naar mij luisteren; daarom zal ik nooit nalaten Hem aan te roepen.


POT y guaja megae y umapolo y canaeñija para ufannaregla y cuentos nu y ayo na güinaja na esta guefmaasegura gui entalo jame, 	 Beste Theofilus, er zijn al verscheidene boeken over het leven van Jezus Christus geschreven.


Ya matayuyut güe ni ayo todo sija na anite, ilegñija: Tagojam para y babue sija para infanjalom guiya sija. 	 De boze geesten smeekten: "Laat ons alstublieft in die varkens gaan! Stuur ons daar maar in!"


Ya jumalofan ya estagüe, na taegüe: magajet na jualigao ya tisiña masoda. 	 maar toen er iemand langskwam, was hij opeens weg. Ik zocht nog naar hem, maar kon hem niet vinden.


Ya jamyo testigo nu estesija na güinaja. 	 Jullie hebben nu zelf gezien dat deze woorden zijn uitgekomen.


Atan pues sa y manana ni y gaegue guiya jago, munga jomjom. 	 Laat uw oog niet verduisteren door het op het kwaad te richten.


Y corasonjo bobongbong, y minetgotto malingo: ya y minalag y atadogjo fatta esta. 	 Here, de verlangens van mijn hart zijn voor U als een open boek; U hoort elke zucht die ik slaak.


Sa y jinason y Espiritu Santo, yan jame, na munga mapolo gui jilomiyo mas dangculo na catga qui y manesesita. 	 De Heilige Geest en wij hebben namelijk besloten u geen verdere verplichtingen op te leggen dan deze noodzakelijke dingen:


Ayonae si Agripa ilegña as Pablo, Canaja unnamamañañayo para juquilisyano. 	 "Wacht eens even", zei Agrippa. "U denkt toch niet dat u zomaar even een christen van mij kunt maken?"


Y minaañao as Jeova gasgas, sumaga para taejinecog; y sentensian Jeova magajet, ya todo tunas. 	 Het bevel van de HERE is een vreugde voor ons hart. Het gebod van de HERE is zuiver en geeft ons een duidelijk inzicht.


Ray sija y tano yan todo y taotao sija. Prinsipe sija, yan todo y jues y tano: 	 Prijs Hem, alle koningen op aarde en alle volken! Prijs Hem, alle heersers en machthebbers op aarde!


Todot dia mabira y sinanganjo; sa todo y jinasoñija contra guajo para tinaelaye. 	 Op U, mijn God. Ik prijs Uw woord. Ik vertrouw op God en ken geen angst, wat zouden mensen mij kunnen aandoen?


Lao anae güiya ti siña jaapase, y amuña manago na umabende güe, yan y asaguaña, yan y famaguonña, yan todo y güinajaña, ya umaapasegüe. 	 Maar de man kon niet betalen. De koning nam het besluit hem als slaaf te verkopen om zo aan geld te komen. Ook zijn vrouw en kinderen en al zijn bezittingen moesten worden verkocht.


Ya y pution sija gui langet ufamodong, ya y ninasifia sija gui langet ufanmayengyong. 	 De sterren zullen van de hemel vallen en het heelal zal heen en weer worden geschud.


Birajam talo, O Yuus; ya nafanina y matamo ya infansatbo. 	 Laat Uw kracht de stammen Efraïm, Benjamin en Manasse voorgaan en red ons.


Fanmagof as Jeova jamyo ni y manunas; nae grasias y santos na naaña. 	 Als u bij God hoort, verheug u dan in Hem. Wees blij en prijs Zijn grote en heilige naam.


manjuyong sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 U bemint oprechtheid en haat goddeloosheid. Daarom heeft Uw God U met vreugde-olie gezalfd; U verkozen boven Uw metgezellen.


Ya ti guaelaye na ujaonra si tataña. Enaomina innataelaye y Sinangan Yuus pot y tradisionmiyo. 	 Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij.


Ya janafanfitme y anten y disipulo sija, ya jaaconseja na ujasigueja gui jinenggue; sa nesesita megae na pinite sija, ya ayonae siñajit manjalom gui raenon Yuus, 	 en bemoedigden de christenen daar. Zij spoorden hen aan in Jezus Christus te blijven geloven, ondanks de vervolgingen. "Want", zeiden zij, "voordat wij in het Koninkrijk van God komen, moeten wij nu eenmaal veel moeilijkheden doormaken."


Ya un palaoan na numanajuyong jâgâ esta dose años. 	 Onder hen was een vrouw die al twaalf jaar bloed verloor. Zij had veel geleden omdat er veel aan haar was gedokterd. Al haar geld had zij eraan uitgegeven, maar het had niets geholpen. Ze was eerder achteruitgegaan.


Ya y tunas gui didide, tunasja locue gui megae; ya y ti tunas gui didide, ti tunasja locue gui megae. 	 Wie betrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote. Wie onbetrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote.


N 21 24 62370 ¶ Este güiya y disipulo ni manae testimonio nu este sija na güinaja, ya jatugue este sija na güinaja: ya tatungo na y testimonioña, güiya magajet. 	 Ik, Johannes, heb dit geschreven. Alles wat ik verteld heb, is waar.


Sija ufanquinano gui naftan parejoja yan y manadan quinilo y finatae upinasto sija; ya y manunas mangaeninasiña gui jiloñija gui egaan; ya y boninituñija, para ulachae gui jalom naftan, sa taya sagaña. 	 Zo gaat het met degenen die op zichzelf vertrouwen. Zo is het einde van hen die zichzelf zo graag horen praten.


N 22 3 51840 ¶ Ya jumalom si Satanas gui as Judas y apeyiduña Iscariote, uno gui numerou y dose. 	 Satan kwam in Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen. Daarop ging Judas naar de leidende priesters en de tempelwachters om met hen te overleggen hoe hij hen kon helpen Jezus gevangen te nemen.


Ya y lanchonmame bula, mannae todo clasen güinaja: ya gamame quinilo ufanmañago mit yan dies mit gui fangualuanmame. 	 Geef ons voldoende voedselvoorraden; van alles wat wij nodig hebben. Laat onze schaapskudden enorm groot worden.


FANMANALABA jamyo as Jeova. Fanmanalaba jamyo as Jeova desde y langet: Fanmalaba nu güiya guiya jululo. 	 Prijs de HERE! Geef eer aan de HERE in de hemel; prijs Zijn naam die hoog verheven is.


O para y taotao sija mojon ufanmanalaba si Jeova pot y minaulegña, yan pot y ninamanman na chechoña gui famaguon y taotao sija! 	 Laten zij de goedheid en liefde van de HERE prijzen en Hem ook eren om alle wonderen die Hij voor de mensen heeft gedaan.


Pot causan y mañelujo yan y mangachongjo, jualog pago: Pas ugaegue gui sanjalommo. 	 Terwille van mijn broers en vrienden zeg ik tot de stad: Laat er vrede in u zijn.


Ya umanafandaña gui menaña todo y nasion sija; ya umanafañajnge y uno gui otro, calang y pastot yan janasajnge y quinilo sija gui chiba; 	 Alle volken zullen voor Mij bijeen worden gebracht. Dan zal Ik hen van elkaar scheiden, zoals een herder de schapen en de bokken scheidt.


Ya enseguidas jaresibe y liniiña, ya jadalalag güe, yan janamalag si Yuus; yan todo y taotao sija, anae malie, maalaba si Yuus. 	 De man kon op dat moment weer zien. Hij ging met Jezus mee en prees God. De mensen die het hadden gezien, begonnen ook God te prijzen.


N 10 34 27680 ¶ Chamiyo jumajaso na mato yo para jupolo pas gui tano: ti matoyo para jupolo pas, lao espada. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard.


Si Jeova jaapaseyo taemanoja y y tininasso: taemanoja y guinasgas y canaejo unaeyo. 	 Hij leidde mij uit de ellende en gaf mij de ruimte. Hij redde mij omdat Hij van mij hield.


Ya janatunog gui quiluus, ya jabalutan gui un sabanas, ya japolo gui un naftan ni maguadog gui acho, ya taya ni uno mapolo güije antes. 	 Nadat hij het lichaam van Jezus van het kruis had afgenomen, wikkelde hij het in een lang stuk linnen. Daarna legde hij het in een nog niet eerder gebruikt graf, dat in de rotsen was uitgehakt.


Ya ilegña nu sija: Janao, sangane ayo na sora, na estagüe, na juyute juyong y anite sija, yan manaamteyo pago na jaane yan agupa, ya y mina tres na jaane ufonjayanyo. 	 Jezus antwoordde: "Zeg maar tegen die vos dat Ik vandaag en morgen gewoon doorga met het wegjagen van boze geesten en het genezen van zieken.


Si Pilato ilegña nu güiya: Jafa na güinaja y minagajet? Anae munjayan jasangan este, tumalo guato gui Judio sija ya ilegña nu sija: Guajo ti mañoda yo guiya güiya jafa na isao. 	 "Waarheid?" vroeg Pilatus. "Wat is waarheid?" Hij ging weer naar buiten en zei tegen de Joden: "Volgens mij heeft Hij geen misdaad begaan.


Injajaso jamyo na matoyo para junae pas y tano? Jusangane jamyo, na aje; lao mas para inaguaguat. 	 Denken jullie soms dat Ik ben gekomen om vrede op de aarde te brengen? Dat is niet zo! Ik breng juist strijd en verdeeldheid.


Estagüe, un vitgen na umapotgue, ya ufañago un laje ya ufanaan si Emanuel, na comoqueilegña na si Yuus gaegue guiya jita. 	 Een maagd zal een kind krijgen! En zij zal het kind Immanuël noemen. Dit betekent 'God is met ons."


Güiya ilegña: Chulieyofan güine mague. 	 "Breng die maar hier", zei Hij.


Ya güiya ilegña: Jagajo, y jinengguemo unninajomlo; janao yan minagof, ya unjomio ni chetnotmo. 	 Hij zei tegen haar: "Vrouw, u bent genezen door uw geloof in Mij. Ga met een gerust hart naar huis."


Sa jago fumatinas na jabira y tataloñija ya unnalisto y jalon y atcosmo contra y matañija. 	 Als zij proberen U kwaad te doen en slechte plannen maken, zal dat hun niet lukken.


Ya mapolo gui iluña y mafaelaña, matugue: ESTE SI JESUS RAY Y JUDIO SIJA. 	 Boven Zijn hoofd hingen ze een bordje. "Dit is Jezus, de koning van de Joden", stond erop.


N 1 35 53960 ¶ Y siguiente na jaane tumalo manmatojgue si Juan yan dos gui disipuluña. 	 De volgende morgen was Johannes op dezelfde plaats met twee van zijn discipelen.


Enseguidas y tatan y patgon, jaagang yan y lagoña, ya elegña: Jujonggue; ayuda y taejinenggueco. 	 "Ik geloof!" riep de man meteen. "En toch twijfel ik nog. Help mij!"


Ya sumuja guiya sija, gui un inagüit acho; ya dumimo, ya manaetae, 	 Hij ging een meter of dertig bij hen vandaan en liet Zich op de knieën vallen.


Ya chule y lansa ya patang y chalan contra ayo y pumetsisigueyo: alog ni antijo: Guajo y satbasionmo. 	 Ga in de aanval tegen mijn achtervolgers. Laat mij weten dat U mij zult verlossen!


Jago chumule sija taegüije y minilag y janom; manaegüije y minaego: ya y egaan manaeguije y chaguan ni y manlacho julo. 	 Jaren gaan aan U voorbij als een kort moment van insluimeren bij het ontwaken 's morgens. Als gras dat snel groeit.


Lao si Salomon fumatinase güe un guma. 	 Zijn zoon Salomo bouwde een huis voor God,


Ada locue ti ninamaase jao ni y gachongmo, calang y maasejo nu jago? 	 Moest u dan geen medelijden hebben met die ander, zoals ik medelijden heb gehad met u?'


Ya jamyo sija y famaguon y profeta sija, yan y trato ni y si Yuus jafatinas gui mañaenata, ilegña as Abraham: Ya y semiyamo nae todo y familia sija gui tano ufanbendise. 	 U bent nakomelingen van de profeten. En wat God uw voorouders heeft beloofd, geldt ook voor u. God heeft immers tegen Abraham gezegd dat zijn nageslacht alle volken van de wereld tot zegen zal zijn? (D)


Lao sija ti matungo na güiya y jacuentuse sija ni pot Tata. 	 Maar zij begrepen niet dat Hij het over de Vader had.


Pago, jagoja Tata, unnamalag yo yan jago na maesa ni ayo na minalag anae estaba jumijita antes di y tano. 	 Vader, laat Mij nu bij U terugkomen om de eer en de heerlijkheid te ontvangen die Ik voor het ontstaan van de wereld al had.


Jaso y ninamanman checho ni y monjayan jachogüe; ninamanmanña yan y juision y pachotña; 	 Herinner u alle wonderen die Hij heeft gedaan. Denk nog eens na over de bijzondere dingen die Hij in het verleden deed en hoe Hij oordeelde.


Ya jaagang uno gui tentago sija, ya jafaesen jafa ayo sija. 	 Hij riep een knecht en vroeg wat er aan de hand was.


Umamaela y raenomo, umafatinas y minalagomo jaftaemano gui langet taegüijija gui tano; 	 Laat Uw Koninkrijk spoedig komen. Laat Uw wil op de aarde worden gedaan, net zoals in de hemel.


Manlalalo y nasion sija, ya mangalamten y raeno sija; umagang, ya maderite y tano. 	 God woont in haar; zij zal niet snel ten onder gaan. Elke dag opnieuw helpt God haar.


Ya anae mangaegue gui Salamina, japredica y sinangan Yuus gui sinagogan y Judiosija: ya mañisijaja locue yan si Juan ni y sumesetbe sija. 	 In het havenstadje Salamis spraken zij in verschillende synagogen over Jezus Christus. Johannes Markus was met hen meegegaan om te helpen.


Y matan Jeova contra y fumatitinas y taelaye para uutut gui tano y jinasoñija. 	 De HERE laat voortdurend Zijn oog rusten op Zijn volgelingen; Zijn oren horen elk hulpgeroep.


Si Jesus ilegña nu sija: Magajet jusangane jamyo, na jamyo ni dumadalalagyo, y tiempon finamauleg, anae matachong y Lajin taotao gui tronon y langetña, jamyo locue infanmatachong gui jilo y dose na trono para injisga y dose na tribu guiya Israel. 	 Jezus antwoordde: "Luister, wanneer Ik eenmaal op mijn schitterende troon zal zitten, zullen ook jullie op twaalf tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


Sa yaguin inguaeya ayo y gumaeya jamyo, jafa premionmiyo? Ada ti jafatinas locue taegüenao y publicano sija? 	 Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers.


Entonses y Judio sija ilegñija entre sijaja: Para mano este, para ti siñajit tasoda güe? Mapos buente para y manmachapon sija anae mangaegue sija gui entalo y Griego sija, ya mamnanagüe ni y Griego sija? 	 De Joden keken elkaar verwonderd aan. "Waar wil die Man naar toe dat wij Hem niet zouden kunnen vinden? Is Hij misschien van plan naar de Joden in het buitenland te gaan en de andere volken Zijn leer te brengen?


Güiya ufanjusga gui entalo y nasion sija, janabula y sagayan sija ni y tataotao y manmatae; unamagomgom y ilo gui jilo y megae na tano sija. 	 Hij spreekt het vonnis over de ongelovigen uit en de lijken stapelen zich op. Hij vernietigt hen, waar zij ook zijn.


Lao guiya lay Jeova, ayo y minagofña, ya y layña jajaso, jaane yan puenge. 	 Integendeel, het is voor hem een vreugde te doen wat de HERE van hem vraagt; dag en nacht is hij bezig met Zijn woord.


Ya jasangan pot si Judas Iscariote, lajin Simon: sa este y para uinentrega gae, uno gui dose. 	 Daarmee bedoelde Hij Judas, de zoon van Simon Iskariot. Die zou Hem later verraden!


Güiya guinin munae nengcano ayo sija y manmaañao nu güiya: ya güiya siempre jajasoja tratuña. 	 Wie ontzag voor Hem hebben, ontvangen voedsel van Hem. Nooit zal Hij Zijn verbond vergeten.


Sa ayo na guaja ninasiña, jafatinas guiya guajo dangculo na güinaja; ya santos y naanña. 	 want de machtige, heilige God heeft grote dingen voor mij gedaan.


Lao y Fariseo sija ilegñija: Pot y ninasiña y prinsipen anite, janajanao y anite sija. 	 Maar de Farizeeërs zeiden: "Geen wonder dat Hij de boze geesten kan wegsturen. De duivel zelf helpt Hem daarbij!"


Ya pot ayo na jadingo y tabetnaculo guiya Silo, yan y tienda ni y japolo gui entalo taotao sija. 	 Hij gaf de tabernakel over in vijandige handen. Hij verliet hem.


Ya y sendalo sija jadufog tituca para un corona, ya japolo gui iluña ya manaminagago güe ni magagon agaga. 	 De soldaten maakten een krans van doornige takken en zetten die op Zijn hoofd. Daarna deden zij Hem een rode mantel om en zeiden spottend:


Y Lajin taotao magajet na mapos, ni y esta matugue pot güiya: lao namaase ayo na taotao ni y jaentrega y Lajin taotao. Maulegña ayo na taotao na ti umafañago. 	 Ik zal sterven zoals door de profeten is voorspeld. Maar het ziet er slecht uit voor de man die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij niet geboren was!"


Ya estagüe, un vos guinin y langet na ilegña: Estagüiya y lajijo ni y guefyajo. 	 Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart."


Ni y fumatinas y manglo sija para tentagoña: y ministroña y mañila y guafe. 	 De windrichtingen zijn Zijn boodschappers en het vlammende vuur dient Hem.


Ya ilegñija: Señot, estagüeja dos na espada. Ya ilegña nu sija: Esta najong. 	 "Meester, kijk", zeiden ze. "We hebben hier twee zwaarden." "Dat is genoeg!" antwoordde Hij.


Ya anae munjayan jasangane estesija, sumaga trabia guiya Galilea. 	 En Hij bleef in Galilea, zoals Hij had gezegd.


N 26 47 34180 ¶ Ya y tiempoja anae cumuecuentos güe, estagüe si Judas, uno gui dose, mato mañisija yan un dangculon linajyan taotao, manmañuñule espada yan galute, tinago y prinsipen y mamale sija yan y manamco na taotao sija. 	 Op het moment dat Jezus dit zei, kwam Judas naar Hem toe. Hij had een hele troep mannen bij zich die door de Hoge Raad waren gestuurd, gewapend met zwaarden en knuppels.


Y Salmon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een psalm van David. Och HERE, ik schreeuw het uit tot U; kom mij snel te hulp. Luister naar mijn stem als ik U aanroep.


Ya manmato guiya güiya y disipuluña ya mayajogüe ilegñija: Señot, nafanlibrejam sa manmalingojam! 	 De discipelen werden zc bang, dat zij Hem wakker maakten. "Here", schreeuwden ze. "Red ons! Wij vergaan!"


Ya cajulo si Jesus gui un ogso, ya matachong güije yan y disipuluña sija. 	 Jezus liep de heuvel op en ging daar met Zijn discipelen zitten.


N 11 33 47550 ¶ Taya ni un taotao munaaatog gui bedega y candet ni esta masonggue, ni upolo gui papa ganta, sino y candelero para todo y manjajalom ujalie y manana. 	 Niemand doet een lamp aan en zet die ergens onder, waar hij niet te zien is. Nee, hij zet hem op een verhoging. Ieder die de kamer binnenkomt, heeft dan licht.


Lao mangonggong gui sa tiendañíja; ya ti jaecungog y inagang Jeova. 	 Zij mopperden in hun tenten en luisterden niet naar wat de HERE zei.


Entonses si Pilato jumuyong talo, ya ilegña nu sija: Estagüe na jachule guiya jamyo juyong, para intingo na ni un isao jusoda guiya güiya. 	 Pilatus ging weer naar de Joden toe en zei tegen hen: "Hier is Hij weer. Begrijp mij goed: Volgens mij heeft Hij niets ernstigs gedaan."


Ya manmapos y tentago sija para y chalan, ya janafandaña todo y jasoda, parejo y taelaye yan y mauleg; ya y guipot umasagua bula ni manmaconbida. 	 De knechten gingen de straat op en brachten alle mensen binnen die zij konden vinden, zowel goede als slechte. Al gauw zat de feestzaal vol gasten.


Y tano yan todo y mañasaga mamalachae: guajo chumuchule julo y jaliguiña. Sila. 	 Wanneer ik de tijd daarvoor gekomen acht, zal ik volmaakt rechtspreken.


Sa megae manmannae ti manmagajet na testimonio contra güiya: lao y testimonioñija ti manparejo. 	 Maar dat lukte niet. Er waren wel veel getuigen die Hem vals beschuldigden, maar wat zij zeiden, klopte niet. Zij spraken elkaar tegen.


Y tano mababa ya pinañot si Datan, yan mantinampe y mangachong Abirom. 	 De aarde ging open en Dathan werd verzwolgen; en met hem ook Abiram en degenen die met hem gezondigd hadden.


Y jaanejo desde y pinatgonjo, ni y finenana gui entre y nasionjo yan guiya Jerusalem, todo y Judios tumungo. 	 Alle Joden weten hoe ik heb geleefd. Zij kennen mij van jongsaf aan. Ik heb mijn opvoeding eerst in Tarsus en later in Jeruzalem genoten.


Ya mato, ya jasoda talo sija na manmamaego; sa y atadogñija manmacat. 	 Toen Hij weer bij hen terugkwam, zag Hij dat ze door slaap waren overmand.


Sa guajo locue un taotao gui papa ninasiña, ya guaja sendalojo gui papa ninasiñajo; ya yaguin ilegco nu este na taotao: Janao, ya jumanao; yan ilegco ni otro: Maela, ya mamaela, yan ilegco ni tentagojo: Chogüe este, ya jachogüe. 	 Want ik moet doen wat mijn commandant mij opdraagt; en mijn soldaten moeten doen wat ik zeg. Als ik tegen een soldaat zeg: 'Ga', dan gaat hij. Als ik tegen een ander zeg: 'Kom', dan komt hij. En als ik tegen mijn knecht zeg: 'Doe dit eens', dan doet hij het. Zo is het ook met U. Als U zegt dat de ziekte uit mijn knecht moet verdwijnen, gebeurt dat!"


Parejoyo yan y pelicano na pájaro gui desierto: yan taegüijeyo y memo gui lugat na mayulang. 	 Door al mijn verdriet voel ik mij lichamelijk een wrak.


N 18 7 30510 ¶ Ayay y tano pot y tinempo sija! sa nesesita na ufato y tinempo sija, lao, ayay ayo na taotao, y uminafato y tinempo. 	 Het zal slecht aflopen met de wereld vanwege alle verleidingen. Het is onvermijdelijk dat er verleidingen komen. Maar als het uw schuld is dat iemand verkeerde dingen doet, loopt het slecht met u af.


Ayo nae todo y bitgen sija mangajulo ya jafamauleg y lamparañija. 	 Alle meisjes stonden op en maakten hun olielampen in orde. De domme meisjes vroegen de anderen om wat olie, omdat hun lampen uitgingen.


Megae na triniste para y manaelaye: lao y numaangongoco si Jeova, minaase umoriyayayegüe. 	 Iemand die zonder God leeft, krijgt veel zorgen en moeite te verduren. Maar wie op de HERE vertrouwt, wordt door Zijn liefde en goedheid omringd.


Anae y manaelaye lachog taegüije y chaguan, yan anae todo y chumogüe y tinaelaye manlajyan: ayo mina ufanmayulang para taejinecog: 	 Een mens zonder verstand begrijpt het niet en ook dwazen kunnen er niet bij.


Canaja malalachaeyo gui jilo y tano; lao ti judingo y finanagüemo sija. 	 Het is hun bijna gelukt mij te doden, maar ik heb mij vastgehouden aan Uw bevelen.


N 8 18 26800 ¶ Ya anae jalie si Jesus y linajyan taotao gui oriyaña, manago na ufanmalag y otro banda y sadog. 	 Jezus zag dat er steeds meer mensen om Hem heen kwamen staan. Hij zei tegen Zijn discipelen dat zij zich moesten klaarmaken om over te steken naar de overkant van het meer.


ANAE si Jesus munjayan jasangan este sija na sinangan, mapos yan y disipuluña para otro banda y sadog Sidron, anae guaja un güetta, ya jumalom güe yan y disipuluña. 	 Na deze woorden ging Jezus met Zijn discipelen naar een tuin aan de overkant van het Kidrondal.


Sa si Jeova jatungo y chalan manunas: lao y chalan manaelaye ufanmalingo. 	 Want de HERE leidt de wegen van zijn volgelingen, terwijl de weg van de goddelozen rechtstreeks naar de afgrond voert.


N 11 27 66490 ¶ Ya este sija na jaane, manmato profeta sija guinin Jerusalem para Antioquia, 	 In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië.


Ya jasanganejam ni y liniiña ni y angjet ni y tumotojgue gui jalom gumaña, ya jaftaemano ilegña nu güiya: Fanago taotao para Joppe, ya uncone si Simon ni y apiyiduña Pedro; 	 Toen wij bij die man in Caesarea thuis kwamen, vertelde hij ons dat hij een engel had gezien. De engel was voor hem gaan staan en had gezegd: 'Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen.


Guaja atadogmiyo, lao ti manmanlilie jamyo? Guaja talanganmiyo, ya ti manmanjujungogja jamyo? Ya ti injajasoja? 	 Jullie hebben nu al zoveel gezien en zoveel gehoord! Het lijkt wel of het jullie niets heeft gedaan.


N 5 38 25890 ¶ Injingogja y munjayan masangan: Atadog yan atadog, nifen yan nifen, 	 De wet van Mozes zegt: 'Wie iemand een oog uitsteekt, moet daarvoor boeten met zijn eigen oog. Wie iemand een tand uit de mond slaat, moet daarvoor boeten met een tand uit zijn eigen mond.'


Ayonae inepe ni y Señot, ya ilegña: Hipocrita jamyo, ada ti siña cada uno guiya jamyo upula y gaña guaca, pat asno gui pesebre, ya ucone ya unaguimen gui sabado na jaane? 	 "Huichelaar!" antwoordde Jezus. "U werkt nota bene zelf op de sabbat! Maakt u soms niet op de sabbat uw vee los van de voerbak om het buiten te laten drinken?


Polo sija ya calang y paja gui menan y manglo: ya y angjet Jeova ufanchineneg sija. 	 Verstrooi hen als kaf in de wind, op het moment dat Uw Engel hen neerslaat.


Yan todo na siuda, pat songsong na manjalom jamyo, guesaligao jaye mumerese, ya fañaga güije asta qui para infanjanao. 	 Wanneer jullie in een stad of dorp komen, zoek dan iemand bij wie je kunt logeren. Blijf daar tot je weer verder gaat.


Maaagang jao ya ninafanlibre: manmanangoco nu jago ya ti manmamajlao. 	 Op U vertrouwden onze voorouders en U redde hen.


Yan jaye guiya jamyo pot inadaje siña uaumenta un codo y linecaña? 	 Waar zijn zorgen trouwens goed voor? Kun je je leven erdoor verlengen?


Yan janae sija ni y tano y nasion sija: yan sija jachule para iyoñija ni y checho y taotao sija: 	 Hij gaf Zijn volk het land van de volken, die eerst in Kanaän woonden. Zij konden er zo van oogsten.


Ya taegüije mafatinas, ya mannafamatachong todos. 	 De discipelen deden wat Hij had gezegd.


Ya ilegña nu güiya: Lajijo, siempre jumijitaja; ya todo y güinajajo iyomo. 	 'Maar jongen', zei de vader, 'jij en ik zijn altijd samen. Alles wat van mij is, is van jou.


Ya ilegña nu sija: Estagüe, anae manjalom jamyo gui siuda, infanasoda güije yan un taotao, na mañuñule un jarran janom; dalalaque güe jalom mano na guma nae jumalom. 	 "Zodra jullie de stad binnenkomen", antwoordde Hij, "zul je een man zien die een kruik water draagt. Volg hem en ga hetzelfde huis binnen als hij.


Ya y escriba yan y Fariseo sija maaatan güe, cao unajomlo gui sabado na jaane; para uquefanmañoda jafa ya umafaaela. 	 De godsdienstleraars en Farizeeërs hielden Jezus goed in het oog. Want als Hij deze ongelukkige man nu, dus op de sabbat, zou genezen, zouden zij een reden hebben Hem aan te klagen.


Jamyo ni y manmaañao as Jeova, angoco si Jeova: sa güiya y ayudañija yan y patangñija. 	 Als u ontzag hebt voor de HERE, stel dan ook uw vertrouwen op Hem. Hij is voor u een Helper en stelt Zich beschermend voor u op.


Ya si Saulo cajulo guinin y jilo oda; ya anae mababa y atadogña taya jalie, lao mamantiene canaeña, ya macone guato Damasco. 	 Saulus stond op en deed zijn ogen open, maar kon niets zien. De mannen die bij hem waren, namen hem bij de hand en brachten hem Damascus binnen.


Y ilegña: Yaguin jago lajin Yuus, yutejao güine papa, sa matugue esta: Y angjet sija uninadje ya unquinajat ni canaeñija, para chaña y adengmo umatotpe contra y acho. 	 "Laat nu eens zien dat U de Zoon van God bent", zei hij. "Spring naar beneden! Er staat immers in de Boeken dat God Zijn engelen zal sturen om U te beschermen. Die zullen er wel voor zorgen dat U niet te pletter valt."


Y angjet Jeova jaoriyaye sija y manmaañao nu güiya ya janalibre sija. 	 Ik was er zc ellendig aantoe, maar toen ik naar de HERE riep, heeft Hij naar mij geluisterd. Hij verloste mij uit alle ellende.


Sa asta y langet, dangculo y minaasemo, yan asta y mapagajes y minagajetmo. 	 Here, ik zal U de lof en eer brengen onder alle volken. De hele wereld zal mijn lofpsalmen horen tot Uw eer.


Ya manmalago gui oriyan todo ayo na tano, ya matutujon mañule gui todo y patte, manmalango sija gui cama, mano nae majungog na estaba güije. 	 Zij vertelden overal in de omtrek dat Hij er was en begonnen zieken naar Hem toe te dragen.


Y Salmon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een psalm van David. Och HERE, ik schreeuw het uit tot U; kom mij snel te hulp. Luister naar mijn stem als ik U aanroep.


Ya jaagang y linajyan taotao yan y disipuluña sija, ya ilegña nu sija; Jaye y malago tumatiye yo, upune maesa güe, ya uchule y quiluusña ya udalalagyo. 	 Hij riep Zijn discipelen en de vele mensen die waren toegestroomd bij Zich en zei: "Wie bij Mij wil horen, moet zijn eigen wensen opzijzetten. Hij moet zijn kruis opnemen en Mij volgen.


Ya taya siña ni uno umope güe. Ya desde ayo na jaane taya umatrebe güe para umafaesesen güe ni jafa. 	 Ze hadden daar geen antwoord op. En van die dag af durfde niemand meer met zo'n vraag bij Hem te komen.


Sija mandaña contra y anten y manunas, yan ja sentensia y jâgâ y taeisao. 	 Dat soort mensen loert op het leven van de oprechte mensen; zij veroordelen onschuldigen.


Lao uno gui sendalo sija, janaadotgan gui calaguagña y lansaña, ya jumuyong y jâgâ yan janom. 	 Daarom braken zij Zijn benen niet. Wel stak een van de soldaten zijn speer in Jezus' zij. Meteen kwam er bloed en water uit.


Entonses managang talo ya ilegñija: Ti este; lao si Barabas. Ya si Barabas güiya un saque. 	 "Nee!" schreeuwden zij. "Nee, niet Hem, maar Barabbas!" Barabbas was een misdadiger.


Lao jamyo ti injenggue, sa ti jamyo quinilojo; (taegüine guinin jusangane jamyo). 	 U gelooft Mij niet, omdat u niet bij mijn kudde hoort.


Ylegmiyo ni ayo y jaconsagra y Tata ya matgo guato gui tano: Jago chumatfino as Yuus, sa jusangan: Guajo Lajin Yuus? 	 Hoe durft u dan te beweren dat Ik God beledig door te stellen dat Ik Zijn Zoon ben? Ik ben nog wel door de Vader uitgekozen en naar de wereld gestuurd.


Ya un palaoan na y naanña si Lydia, na manbebende purpura gui siudad Tiatira, ni y jaadodora si Yuus, jajungogjam; sa binaba y corasonña ni y Señot para uatituye y jasasangan si Pablo. 	 Eén van hen heette Lydia, een zakenvrouw uit Thyatira, die purperen stoffen verkocht. Zij leefde dicht bij God en luisterde heel aandachtig naar ons. De Here opende haar hart, zodat zij aannam wat Paulus zei.


Ya y inagangjo juagang si Jeova, ya güiyaja umopeyo gui santos na ogsoña. Sila. 	 Maar HERE, U bent mijn beschermende schild en houdt mijn eer hoog. U bent mijn enige hoop! Alleen in Uw kracht kan ik mijn hoofd opgeheven houden.


Y jalom y canaeña nae mangaegue y manadong na sagayan gui tano: y minetgot y beca sija iyoña locue. 	 Hij beheerst de diepten van deze schepping en reikt met Zijn hand tot aan de toppen van de bergen.


Fanjanao, ya fannaquilisyano todo y nasion sija, tagpange sija pot y naan y Tata, yan y Lajiña, yan y Espiritu Santo: 	 Ga er daarom op uit om alle volken tot mijn discipelen te maken. Doop hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest. Leer hen altijd te doen wat Ik u heb gezegd.


Ya jatago y linajyan taotao na ufanmatachong gui jilo oda. 	 Jezus zei tegen de mensen dat zij op de grond moesten gaan zitten.


Ya mato guiya güiya y angjet y Señot, na gaegue gui agapa y attat y paopao. 	 Plotseling zag Zacharias een engel van de Here staan, rechts van het altaar waarop de wierook werd gebrand.


Anae y pajaro jafatitinas y chechoñija; ya y chuchuco, y trongcon pino guimaña. 	 De vogels nestelen erin. De ooievaars hebben hun nesten in de cypressen.


N 24 12 53200 ¶ Ayonae cajulo si Pedro, ya malago asta y naftan: ya anae ñumejon ya jaatan jalom, jalilie y sabanasja gui un lugat, ya mapos güe iyasija ya ninamanman nu este y manmalofan. 	 Petrus liep toch vlug naar het graf om eens te kijken. Hij bukte zich voorover, keek naar binnen en zag alleen de lege windsels liggen. Op weg terug vroeg hij zich verwonderd af wat er gebeurd kon zijn.


Lao anae desgrasiaoyo, sija manmagof ya mandaña: ya y gosnamaase mandaña contra guajo ya guajo ti jutungo: sija matitegyo ya ti manbasta. 	 Toen ik zo rondliep, lachten zij om mij en liepen te hoop om mij te zien. Vechtjassen, die ik niet eens kende, drongen zich aan mij op. Zij maakten mij onophoudelijk bespottelijk.


Si Yuus ilegña gui sinantosña: Guajo jumagof, guajo jupatte Siquem, yan jumide juyong y bayen Sucot. 	 Wilt U ons antwoorden? Wilt U ons de overwinning bezorgen, zodat Uw volgelingen worden bevrijd?


Taya jinemlo gui catneco pot y binibumo: ya taya pas gui telangjo pot causa y isaojo. 	 Uw pijlen hebben mij geraakt en Uw hand drukt op mij.


Lao ayo y ti jatungo, ya jafatinas digno na umasauleg, lao didide masaulagña. Sa jayeja y megae manaiña, siempre megae uchule, ya jaye y megae catgoña, mas megae magagaoña. 	 Maar wie zich niet bewust is dat hij verkeerd heeft gedaan, zal een lichte straf krijgen. Als iemand veel heeft ontvangen, zal ook veel van hem worden geëist. Hoe meer je is toevertrouwd, hoe groter je verantwoording is.


N 27 3 34490 ¶ Ayo nae si Judas, y umentrega güe, jalie na esta umayogua, ya mañotsot ya jachule talo guato y treinta pidason salape gui prinsipen y mamale yan y manamco na taotao sija, 	 Toen Judas, de verrader, zag dat Jezus ter dood was veroordeeld, kreeg hij berouw. Hij vond het verschrikkelijk wat hij had gedaan. Meteen ging hij het geld naar de leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad terugbrengen.


Nafanmamajlao todo ayo sija y sumesetbe y imagen sija ni tinaga, ni y tunanmaesaja sija y ídolo sija: Adora güe todo jamyo ni y yuus. 	 Iedere afgodendienaar zal beschaamd staan; zij zullen zich op hun zogenaamde goden niet kunnen beroemen. Zelfs die moeten eenmaal voor Hem buigen.


Ya ayo y fumatinas sija manparejoja yan sija: magajet na jayeja y umangoco güe guiya sija, 	 Degenen die de beelden maakten, zullen eenmaal net zo dood worden als hun maaksels. Zo gaat het ook met ieder die op die beelden vertrouwt.


Chamo malelefa ni y inangang y contrariumo sija; y borucan ayo sija y mangajulo contra jago, lumala cajuloja siesiempre. 	 Vergeet niet hoe Uw vijanden tegen U schreeuwen; hoe zij die niet bij U willen horen, tegen U tieren. Het stijgt allemaal omhoog tot U.


Sa masqueseaja jaye pot y mamajlao guajo yan pot y sinanganjo, mamajlao locue nu este y Lajin taotao, yaguin mato gui minalagña yan y minalag tata yan y mañantos na angjet sija. 	 Wanneer Ik kom in de schitterende majesteit van mijn Vader, Mijzelf en de heilige engelen, zal Ik Mij schamen voor ieder mens die zich nu voor Mij en Mijn woorden schaamt.


Entonses ayo y guine matae, jumuyong, magogode dos canaeña yan y adeng nu y bendas; ya y mataña mafalulutan nu y sudario. Ylegña nu sija si Jesus: Pula ya inpilo ya ujanao. 	 De gestorven man kwam uit het graf. Zijn handen en voeten waren met linnen windsels omwikkeld en er was een doek over zijn gezicht gebonden. "Haal die doek en die windsels eraf", zei Jezus, "en laat hem naar huis gaan."


Ayonae unsangan gui guinigüife gui mañantosmo, ya ilegmo: guajo jupolo y inayuda gui jilo y uno ni y matatnga: yan junacajulo y uno na y maayeg gui taotao. 	 De HERE beschermt ons en de Heilige God van Israël is onze koning.


N 13 50 67270 ¶ Lao y Judio sija, janafangalamten y mandebota yan y manonra na famalaoan, yan y manmagas na taotao sija gui siuda, ya janafangajulo pinetsigue contra si Pablo yan Barnabé, ya janafanmayute juyong gui tanoñija. 	 Dat was erg tegen de zin van de Joodse leiders. Zij hitsten voorname, gelovige vrouwen en het stadsbestuur op en slaagden erin een vervolging tegen Paulus en Barnabas te ontketenen, zodat die uit dat gebied werden verjaagd.


Sa ufanmautut guse taegüijeja y chaguan, ya ufanmalayo taegüije y chaguan betde. 	 Zij verdwijnen net zo snel als het gras en verwelken als eendagsbloemen.


Ya jadague, ilegña: Palaoan, ti jutungo güe. 	 "Hoe kom je erbij", antwoordde Petrus. "Ik ken Hem niet eens."


Ya y tinegchaña unyulang gui jilo y tano, ya y semiyaña gui entalo y famaguon y taotao. 	 Wanneer U komt, HERE, zullen zij door Uw toorn verbranden; U zult hen vernietigen. In het vuur zullen zij omkomen.


Lao jafa injanagüe para inlie? un profeta? magajet, jusangane jamyo na mas que un profeta. 	 Hebt u dan een profeet gezien?


Manope si Jesus ya ilegña: Esta masangan: Chamo tietienta y Señot Yuusmo. 	 Jezus antwoordde: "Maar er staat ook dat men God niet mag uitdagen."


Ayo nae y tano calamten ya mayengyong, ya y simiento sija y egso manmanyengyong yan mangalamten, sa güiya lalalo. 	 Toen ik ten einde raad was, riep ik naar de HERE; ik vroeg mijn God mij te helpen. Hij hoorde mij en reageerde op mijn hulpgeroep.


Ni pot y ilumo unfanjula; sa ti siña y gaponulo uno naapaca, ni uno naatulong. 	 Zeg ook niet: 'Ik zweer bij mijn hoofd', want u kunt niet één haar wit of zwart maken.


Lao ayo y guminem uje na janom y junae güe, para todo y tiempo ti umajo; ya ayo na janom y guajo junae güe, güiya y janom tupo, ni jumuyong para linâlâ na taejinecog. 	 Maar wie van het water drinkt dat Ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Dat water zal in hem als een fontein worden, waaruit eeuwig leven voortkomt."


Ya anae manana, ti matungo y tano: lao masoda un diquique na sadog na guaja oriyaña; ya jinasoñija na ujanajalom y batco. 	 Toen het goed en wel licht was, herkenden zij de kust niet. Ze zagen wel een inham met een strand en wilden proberen het schip daar aan de grond te laten lopen.


BETH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, Ya jaafuetsasjam. 	 Hoe kan een jonge man zuiver leven? Als hij zich laat leiden door Uw woord.


Lao guaja inasie guiya jago, para unmamaañagüe. 	 Maar ik weet dat U vergeeft, zodat iedereen ontzag voor U zal hebben.


Japolo jinemjom para fanatuganña; para y tabernaculuña gui oriyaña; jinemjom y janom, teog na mapagajes guinin y langet. 	 Hij reed op een cherub en vloog op de vleugels van de wind.


Sa ilegña gui sumanjalomña: Yaguin jupachaja y magaguña, jujomlo. 	 Zij dacht: "Ik hoef alleen maar Zijn mantel aan te raken, dan ben ik genezen."


Hipocritas! Cabales y sinangan nu jamyo as Isaias anae ilegña: 	 Huichelaars! Jesaja had gelijk toen hij over u zei:


Sangan claro y minalagña gui nasion sija ya y ninámanmanña gui entalo todo y taotao sija. 	 Vertel alle volken hoe groot Hij is en welke machtige wonderen Hij doet.


Sa masqueseaja jaye pot y mamajlao guajo yan pot y sinanganjo, mamajlao locue nu este y Lajin taotao, yaguin mato gui minalagña yan y minalag tata yan y mañantos na angjet sija. 	 Wanneer Ik kom in de schitterende majesteit van mijn Vader, Mijzelf en de heilige engelen, zal Ik Mij schamen voor ieder mens die zich nu voor Mij en Mijn woorden schaamt.


Ya jatago sija na ujafanmatagpange ni y naan Jesucristo. Ya matayuyut güe na ufañaga unos cuantos na jaane. 	 Hij gaf de andere volgelingen van Jezus opdracht hen in de naam van Jezus Christus te dopen. Cornelius vroeg hem nog een paar dagen te blijven.


N 18 15 30590 ¶ Yaguin y chelumo inisagüejao, janao, ya unsangane ni y linachiña, jamyoja na dos; yanguin inecungogjao, ungana y chelumo. 	 Als één van uw broeders u kwaad doet, moet u het hem onder vier ogen zeggen. Als hij uw terechtwijzing aanneemt, is de relatie tussen u en hem hersteld.


Ya malago mona, ya umeculo gui trongcon sicomoro para ulie: sa nesesita na ufapos güije. 	 Daarom liep hij hard vooruit en klom in een wilde vijgeboom om Hem toch te kunnen zien.


Nu y lajin Jesse, nu y lajin Obed, nu y lajin Boos, nu y lajin Salmon, nu y lajin Naason, 	 de vader van David was Isaï; de vader van Isaï was Obed; de vader van Obed was Boaz; de vader van Boaz was Salma; de vader van Salma was Nahasson;


Sa y apas y güinaeyaco, sija contrariujo: lao guajo siempre manayuyutyo. 	 Ik heb hen liefgehad, maar als dank keren zij zich tegen mij. Ik wend mij echter tot U; alleen door gebed wil ik dit oplossen.


Sa pot sobetbia y taelaye na japetsisigue y pebble; ufanmachule gui finababa y manmajajaso. 	 De goddeloze zet in zijn hoogmoed de achtervolging in op de arme; laat het kwaad dat zij hebben bedacht, toch op deze mensen zelf neerkomen!


Sa, estagüe, enimigumo na manpalalangpang: yan ayo sija y chumatlie jao jajatsa y iloñija. 	 Laat iets van U horen, o God. Spreek toch en blijf niet werkeloos toezien.


Ya megae manmato guiya güiya ya ilegñija: Si Juan magajet na ni un señat jafatinas; ya magajet todo y sinangan Juan nu este na taotao jumuyong magajet. 	 Velen kwamen naar Hem toe en zeiden tegen elkaar: "Johannes heeft geen wonderen gedaan. Maar alles wat hij over deze Jezus zei, is waar gebleken."


Ya anae managang, yan jayute y magagonñija, ya manmanyute oda gui aire, 	 "Hoe eerder hij dood is, hoe beter!" Ze zwaaiden met hun mantels en gooiden handenvol stof de lucht in.


Ayo nae manmapos sija, ya maadaje y naftan para umaasegura, ya maseyo y acho. 	 Zij verzegelden de steen voor de opening van het graf en zetten er een aantal mannen bij op wacht.


Este y mina dos na señat, na jafatinas si Jesus, anae jinanaoña guiya Judea, para Galilea. 	 Dit was het tweede wonder dat Jezus deed toen Hij uit Judea naar Galilea was gekomen.


Y tano iyon Jeova yan y binilaña: y tano yan y manasaga gui sanjalomña. 	 Een psalm van David. De hele aarde is van de HERE! Alles in deze wereld is van Hem!


Ya enseguidas magong y chetnot ayo na taotao, ya jajatsa y camaña ya mapos. Lao ayo na jaane sabado. 	 De man werd direct gezond. Hij pakte zijn matras op en liep!


Ya chamiyo jumajaso sumangan gui sanjalommiyo, na si Abraham tatata; ya guajo sumangane jamyo, na siña si Yuus janacajulo este sija na acho famaguon gui as Abraham. 	 Denk nou maar niet dat u vrijuit gaat omdat u Joden bent. Want God kan zelfs deze stenen in Joden veranderen.


Ya sija si Maria Magdalena yan si Juana, yan si Maria nanan Santiago; yan y pumalo palaoan ni mangachongñija, sumangane y apostoles nu estesija. 	 Maar toen de vrouwen (het waren Maria van Magdala, Johanna, Maria (de moeder van Jakobus) en verschillende anderen


Lao jusangane jamyo; na este inlie yo ya ti injenggue. 	 U hebt Mij gezien en toch gelooft u Mij niet. Dat heb Ik u trouwens al eens eerder gezegd.


Dangculo y minalagña gui satbasionmo: onra yan minagas unpolo gui jiloña. 	 Hij vroeg U te mogen leven; dat stond U hem toe tot in hoge ouderdom.


Sa sendangculo y minaasemo para guajo; sa guinin unnalibre y antijo guinin iya papapa guiya sasalaguan. 	 U bewijst mij zoveel goedheid en liefde. U hebt mij gered van de godverlatenheid.


Lao y Señot ilegña nu güiya: Janao unjanao; sa güiya y inayeg na nayan guiya guajo, para uchule y naanjo gui menan y Gentiles, yan y ray sija, yan y famaguon Israel: 	 Maar de Here zei tegen hem: "U moet gaan, Ananias! Ik heb besloten die man te gebruiken. Ik heb hem uitgekozen om Mij bekend te maken aan andere volken en hun koningen en ook aan het volk van Israël.


N 2 21 43110 ¶ Ya anae esta macumple y ocho na jaane, para umasirconsida güe mafanaan naanña si Jesus, taegüije y finanaan nu y angjet antes qui umamapotgueñaejon gui tiyan nanaña. 	 Acht dagen later werd de voorhuid van het kind weggesneden. Het kreeg de naam Jezus, zoals de engel had gezegd toen hij Maria kwam vertellen dat zij zwanger zou worden.


Ya anae malie nu sija, na mamómocat gui jilo tase, jinasoñija na pantasma, ya managang; 	 Zij schrokken vreselijk en dachten dat ze een spook zagen. Zij schreeuwden van angst.


Suja gui taelaye ya fatinas y mauleg; aligao y pas ya dalalag. 	 Zorg er dan voor dat u nooit kwaadspreekt; dat in uw mond geen bedrog wordt gevonden.


Unfamauleg y lamasa gui menajo yan y menan y enimigujo sija: naye laña y ilujo, ya y copajo esta machúchuda. 	 U bereidt heerlijk eten voor mij, waar mijn vijanden bij zijn. U behandelt mij als een persoonlijke gast! U zegent mij overvloedig!


Ya guaja presoñija uno na afamao, na y naanña si Barabas. 	 Op dat moment zat er een beruchte misdadiger in de gevangenis. Barabbas heette hij.


Ya si Jesus jalalatde ya ilegña: Pacaca ya maela juyong guiya güiya. Ya anae y anite mayute güe gui entaloñija, jumuyong guiya güiya; ya taya ninalamen. 	 Jezus snoerde hem de mond. "Zwijg", zei Hij tegen de boze geest. "Kom eruit." De boze geest gooide de man midden in de synagoge op de grond en ging uit hem weg, zonder hem verder kwaad te doen.


Ya todo y taotao sija ninafanmanman, ya ilegñija: Ada ti este yuje y lajin David? 	 De mensen wisten niet wat zij zagen. "Misschien is Jezus de Christus wel!" zeiden zij.


Yaguin manmafanaan Yuus, sija na mamaela gui jiloñija y finijo Yuus (ya y tinigue ti siña maipe); 	 En als God het zegt, is het zo. De mensen tegen wie God dit zei, werden dus 'goden' genoemd.


Jago yumamag iya Rahab ya unfapidaso taegüije y uno ni y mapuno; jago chumalapon y enimigumo ni y canae y minetgotmo. 	 U beheerst de woede van de zee; als de golven hoog oprijzen, brengt U ze tot rust.


Nae jao taemanoja y minalago y corasonmo, ya cumple todo y pinagatmo. 	 Ik bid dat Hij Zich al uw offers zal herinneren en uw brandoffer met blijdschap zal aannemen.


Sa jumalatgue y mangaduco, anae julie y minauleg y manaelaye. 	 Dat komt doordat ik jaloers was op de trotse mensen, toen ik zag hoe voorspoedig de ongelovigen leefden.


Y jaane anae juagang, jago umopeyo, ya unanimayo, ni y minetgot y antijo. 	 Toen ik U aanriep, hebt U mij antwoord gegeven. U gaf mij nieuwe moed en kracht om verder te gaan.


Lao güiya, bula ni y Espiritu Santo, ya jaatan meton y langet, ya jalie y minalag Yuus, yan si Jesus na tumotojgue gui agapa na canae Yuus. 	 Maar Stefanus schonk geen aandacht meer aan hen. Hij was vol van de Heilige Geest, keek omhoog en zag de schitterende heerlijkheid van God. Ook zag hij Jezus aan de rechterhand van God.


Ya anae jajungog sija ayo, jajatsa y inagangñija para as Yuus, ilegñija: O Señot, jago Yuus, ni y fumatinas y langet, yan y tano, yan y tase, yan todo y mangae gui sanjalomñija; 	 Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin.


Lao ti utaegüenao guiya jamyo; sa jaye y malago dumangculo guiya jamyo; güiya ufañeñetbe. 	 Maar onder jullie moet het anders gaan. Wie groot wil zijn, moet jullie dienaar worden.


Ylegña nu güiya y palaoan: Guajo jutungo na y Mesias umamaela (ayo y naanña si Cristo); yaguin mato güe, güiya ufanagüejit todo. 	 De vrouw zei: "Ik weet dat de Christus komt; Hij zal ons Gods boodschap precies vertellen."


Ya jayeyo guajayo gui langet sino jagoja? ya taya gui jilo y tano güinaeyaco, na jagoja. 	 Wie of wat heb ik, buiten U, nog nodig? Als ik U heb, heb ik verder niets nodig en verlang ik niets meer. Noch op aarde, noch in de hemel.


Ya macháchatgue güe, sa matungoja na esta matae. 	 De mensen lachten Hem in Zijn gezicht uit, want zij wisten zeker dat het meisje dood was.


Aumenta y dinangculoco; yan birajao ya unamamagofyo. 	 Wilt U komen en mij troosten? Wilt U mij weer aanzien geven?


Sa taya na manaatog, ti umafatanñaejon; ni gae gui secreto ya ti umababa. 	 Zo zal alles wat geheim of verborgen is, eens aan het licht komen.


Ayonae yañija y apostoles yan y manamco yan todo y iglesia, na umanafanjanao y manmaayeg na taotao gui inetnonñija para Antioquia para ufañija yan si Pablo yan Barnabé; y naanñija, si Judas y apiyiduña Barsabas, yan si Silas, manmagas na taotao sija gui entre y mañelo: 	 Toen besloten de apostelen en de leiders enkelen uit hun midden met Paulus en Barnabas mee te sturen naar Antiochië. De hele gemeente was het daarmee eens. Degenen die daarvoor werden uitgekozen, waren Judas (die ook wel Barsabbas werd genoemd) en Silas. Twee mannen die een belangrijke plaats in de gemeente hadden.


tataotaoña sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Jozef haalde het lichaam van het kruis af en wikkelde het in een stuk fijn linnen, dat hij had gekocht. Daarna legde hij het in een graf dat in de rotsen was uitgehouwen en rolde een grote steen voor de opening.


Ya y taotao sija ni y mangachochongña manojgue ya taya cuentosñija; jajujungogja y inagang, lao taya taotao liniiñija. 	 De mannen die met Saulus meereisden, waren met stomheid geslagen. Zij hadden de stem wel gehoord, maar niemand gezien.


Nangga si Jeova: nametgotjao ya polo ya unamatatnga y corasonmo: magajet, na nangga jao si Jeova. 	 Wees sterk en wacht op de HERE. Laat uw hart sterk zijn en krachtig door altijd op de HERE te wachten.


Jananangga gui lugat ti matungo, taegüije y leon gui liyangña: jananangga para ucone y pebble: jacone y pebble anae jayotte ni y lasoña. 	 Zij wachten hen stiekem op als een leeuw die zijn prooi bespringt. Zij leggen hinderlagen om arme mensen te vangen en trekken het net om hen aan.


Ya y manmatae ni y ufannacajulo; ti untaetae gui leblon Moises, jaftaemano si Yuus gui jalomtano guiya trongcon jayo ni y ilegña as Moises: Guajo si Yuus Abraham, yan si Yuus Ysaac, yan si Yuus Jacob? 	 En dat de doden weer levend worden, staat duidelijk in de boeken van Mozes. Of hebt u die niet goed gelezen? Mozes kwam immers bij de brandende braamstruik en hoorde God zeggen: 'Ik ben de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob.' (b) Dat zou God niet hebben gezegd als deze mannen na hun dood niet weer levend waren geworden.


Ya ninagoslalalo, ya ti malago jumalom: ayonae jumuyong si tataña, ya siniplica na ujalom. 	 De oudste broer werd kwaad en wilde niet naar binnen gaan. Zijn vader kwam naar buiten en probeerde hem mee te krijgen.


Estagüe na si Yuus umayuyudayo; si Jeova mañisija yan ayo y mumantietene y antijo. 	 O God, luister naar mijn gebed, hoor toch naar de woorden van mijn mond.


Yaguin guinin intingoyo, mojon intingo locue y Tatajo; ya desde pago intingo güe ya inlie güe. 	 Als u Mij kent, moet u ook mijn Vader kennen. Van nu af aan kent u Hem; want door Mij hebt u Hem gezien."


Esta tiempo para si Jeova ufachocho: na sija manataebale y laymo. 	 HERE, voor U is de tijd aangebroken om op te treden, want men heeft Uw wetten overtreden.


Bendito si Jeova ni Yuus Israel guinin y taejinecog para y taejinecog. Polo ya todo taotao ilegñija. Amen. Alaba jamyo si Jeova. 	 De HERE, de God van Israël, komt alle eer toe! Van eeuwigheid tot eeuwigheid! Laat het hele volk dat bevestigen en 'amen' zeggen. Prijs de HERE!


N 14 19 67480 ¶ Ya manmato güije Judios guinin Antioquia, yan Iconio, ni y manafanmañaña y linajyan; ya anae munjayan mafagas ni y acho si Pablo, mabatsala juyong gui siuda, jinasoñija na matae. 	 Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit.


Sa y chumogüe dano ufanmautut: lao y numanangga si Jeova, sija ujaereda y tano. 	 Eenmaal worden alle zondaars vernietigd; maar wie uitzien naar de HERE, zullen alles ontvangen wat zij nodig hebben.


Yaguin unsaluda y mañelunmiyo, jafa unfatinas mauleg? Ada ti jafatinas locue taegüenao y ti mangilisyano? 	 Als u alleen maar vriendelijk bent voor uw vrienden, doet u niets bijzonders. Dat doet immers iedereen.


Ya anae manjungog sija, manjajanao juyong uno yan uno, matutujon gui mansenbijo asta y manuttimo; ya si Jesus sumaga yan y palaoan ni y gaegue gui entalo. 	 Na deze woorden dropen de mannen één voor één af, de leiders het eerst. Jezus bleef alleen met de vrouw achter.


Polo ya sija manmamatdise, lao jago manbendise: yaguin sija mangajulo, ufanmamajlao; lao y tentagomo umagof. 	 Ook al vervloeken zij mij, wilt U mij zegenen? En als zij zich boven mij willen stellen, wilt U hen dan te schande zetten? Laat ik mij in U verheugen.


Ayonae ilegña y señot y fangualuan: Jafa jufatinas? Bae jutago y guefyajo na lajijo, sa buente ufangaerespeto nu güiya. 	 'Wat nu?' vroeg de eigenaar zich af. 'Ik weet het al. Ik zal mijn zoon sturen. Voor hem zullen ze wel respect hebben.'


Ya anae manananom, palo gui semiya manpodong gui oriyan chalan, ya manmato y pájaro sija ya macano. 	 "Een boer zaaide koren op zijn land. Bij het zaaien viel er wat zaad langs de weg en de vogels kwamen het oppikken.


Pot jafa nae unnaatog y matamo, ya malefajao ni y pinitenmame yan y chiniguitmame. 	 Word wakker! Waarom slaapt U, Here? Word toch wakker! Laat ons toch niet meer in de steek.


N 2 14 62780 ¶ Lao si Pedro tumojgue julo gui entalo onse, ya jajatsa julo y inagangña, ya ilegña nu sija: Jamyo taotao Judea, yan todo y mañasaga guiya Jerusalem, polo ya este umatungo guiya jamyo, yan ecungog y sinanganjo. 	 De twaalf apostelen stonden op en Petrus nam het woord. "Mannen van Israël!" riep hij. "Inwoners en bezoekers van Jeruzalem! Luister!


Ya dichoso ayo y ti sumosoda y lugat para umatompo guiya guajo. 	 Zeg Johannes vooral dit: U bent gelukkig als u Mij aanvaardt zoals Ik ben."


Ya palo guiya sija manmanjonggue, ya mandaña yan si Pablo yan Silas: yan y mandeboto na Griego un dangculon manada; ya ti didide na manmagas na famalaoan. 	 Enkele Joden raakten ervan overtuigd dat Paulus de waarheid sprak en sloten zich bij hem en Silas aan. Dat was ook het geval met een hele groep gelovige Grieken en verscheidene invloedrijke vrouwen uit de stad.


Si Jeova jaapaseyo taemanoja y y tininasso: taemanoja y guinasgas y canaejo unaeyo. 	 Hij leidde mij uit de ellende en gaf mij de ruimte. Hij redde mij omdat Hij van mij hield.


Nalâlâyo pot y cariñoso na güinaeyamo, ayo nae juadaje y testimonion pachotmo. 	 Laat ik mogen leven in overeenstemming met Uw goedheid en liefde. Dan zal ik blijven spreken over Uw grote daden.


Sa y jinasoco na taya rason na umanajanao y presonero, ya ti umanaclaro y isao ni y mapolo contra güiya. 	 Want het lijkt mij onzinnig om een gevangene naar Rome te sturen zonder erbij te vermelden wat de aanklacht tegen hem is."


Ya y jumonggueyo, taegüije y sinangan y Tinigue: y sanjalomña manmimilalag y sadog janom na lalâlâ. 	 "Als u dorst hebt, kom dan bij Mij om te drinken. Er staat geschreven dat stromen van levend water uit uw binnenste zullen komen als u in Mij gelooft."


N 9 18 27140 ¶ Mientras jasangangane sija ni este, estagüe, un magas na mato ya inadoragüe ilegña: Y jagajo matae tiampmanja; lao nije ya maela ya unpolo y canaemo gui jiloña ya ulâlâ. 	 Terwijl Hij dit zei, kwam de leider van een synagoge naar Hem toe en viel voor Hem op de knieën. "Mijn dochtertje is net gestorven", snikte hij. "Maar als U meegaat en haar aanraakt, zal zij weer levend worden."


Megae umaalog: Jaye ufanuejit jafa minauleg? Jatsa gui jilonmame, O Jeova, y minalag y matamo. 	 Heb volkomen vertrouwen in de HERE en bied Hem uw offers aan zoals die zijn voorgeschreven.


Enaomina gui sinagoga jaadingane y Judio sija, yan y mandeboto na taotao sija, yan todo y asodaña gui plasa todo y jaane. 	 Hij ging naar de synagoge en sprak met de Joden en de andere gelovigen. Elke dag discussieerde hij op het marktplein met de mensen, die daar toevallig waren.


Si Pablo yan si Barnabé mañasaga gui Antioquia, na mamananagüe, yan manpredidica ni y sinangan y Señot; yan megae palo locue. 	 Paulus en Barnabas bleven nog in Antiochië. Samen met vele anderen onderwezen zij over de Here Jezus en maakten het goede nieuws over Hem bekend.


Ya guajo locue bae jualaba jao yan y guitala: magajet, y minagajetmo, O Yuusso: yyajago nae jucantaye yan y atpa, O jagoja na Santos guiya Israel. 	 Dan zal ik met de harp lofliederen voor U zingen, want U bent trouw, mijn God. Ik zal psalmen voor U zingen bij de citer; voor U, Die de Heilige van Israël bent.


Lao ayo sija y umaliligao y antijo, para umayulang, sija ufanjanao para y mas tadong na joyo gui tano. 	 Alles in mij richt zich op U. Ik kan niet zonder U; Uw hand houdt mij vast.


Ya jumuyong anae y angjet sija manmamapos guiya sija para y langet, y pastot sija manasangane. uno yan otro: Nije tafanmalag pues, asta Betlehem, ya talie este na güinaja ni esta jumuyong, na si Yuus jafanuejit. 	 Zodra de engelen naar de hemel waren teruggekeerd, zeiden de herders tegen elkaar: "Kom! We gaan vlug naar Bethlehem. Nu de Here ons dit verteld heeft, moeten wij zien wat daar gebeurd is."


Ya y taotao sija manotojgue ya maaatanja. Ya mabotlelea ni y magas sija locue, ya ilelegñija: Ufañatba otrosija: palo ya usatban maesagüe, yaguin este si Cristo, ni guine as Yuus. 	 De mensen stonden toe te kijken. En de Joodse leiders deden niets dan Hem bespotten en uitlachen. "Hij heeft anderen gered", hoonden ze. "Laten we nu eens kijken of Hij Zichzelf kan redden; of Hij werkelijk de Christus is."


Sa yaguin y betde na jayo jafatinas estesija, y anglo, jafa uchogüe? 	 Want als dit met Mij gebeurt, wat zal u dan overkomen?"


Ya anae munjayan japredica y ibangelio güije na siuda, yan mamadisipulo megae; tumalo guato Listra, yan Iconio, yan Antioquia, 	 bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië


Todo y güinaja sija jagasja jaentregayo y Tatajo; ya taya tumungo jaye y Lajiña, na y Tataja; ya jaye y Tata, na y Lajiñaja, yan ayo y minalago y lajiña ufinanue. 	 Dank U, Vader. Zo hebt U het gewild. Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Niemand weet wie Ik ben, behalve de Vader. En niemand weet wie de Vader is, behalve Ik en de mensen aan wie Ik het wil bekendmaken."


Junamatungo gui Judios yan y Griego sija locue, y sinetsot para as Yuus, yan y jinenggue para y Señotta as Jesucristo. 	 Ik heb er bij Joden en Grieken op aangedrongen zich tot God te bekeren en in de Here Jezus te geloven.


Ya este yuje y taejinecog la linâlâ, na intingo jao, na unoja y magajet na Yuus; yan si Jesuscristo nu y jago tumago. 	 Het eeuwige leven is dat zij U kennen als de enig ware God, en Jezus als de Christus Die U naar de aarde hebt gestuurd.


Ya anae jajungog sija ayo, manjalom gui guimayuus, taftataf gui egaan, ya manmamanagüe. Lao anae mato y magas mamale, yan ayo sija y mangachochongña, janafanmaagange y sinedrio yan todo y compañia ni mamapagot ni y famaguon Israel, ya jatago para y calaboso para ujacone sija. 	 Zij deden wat hun gezegd was en gingen 's morgens vroeg al weer naar de tempel om de mensen te onderwijzen. Toen de hogepriester en zijn mannen in de rechtszaal kwamen, riepen zij de Raad bijeen. Ondertussen stuurden zij enkele bewakers naar de gevangenis om de apostelen te halen.


N 28 18 35300 ¶ Ya mato guiya sija si Jesus ya jasangane sija, ilegña: Todo y ninasiña manaeyo, gui langet yan y tano. 	 Jezus kwam dichterbij en zei tegen hen: "Ik heb alle macht in hemel en op aarde gekregen.


Ya manope si Jesus ya ilegña nu güiya: Simon, guaja para jasangane jao. Ya güiya ilegña: Sangan Maestro. 	 Jezus gaf meteen antwoord op wat in de Farizeeër omging. "Simon", zei Hij, "Ik moet u iets zeggen." "Ja", antwoordde de Farizeeër. "Ik luister."


Y semiyaña locue junasaga para ugaegue taejinecog, yan y tronuña taegüije y jaanen y langet. 	 Mijn goedheid en liefde zijn blijvend voor hem; mijn verbond met hem kan niet meer worden verbroken.


Taya munajanao guiya guajo, lao jupolo pot guajo na maesa. Guaja yo ninasiñajo para jupolo yan guajayo ninasiñajo para jutalo chumule. Este na tinago juresibe guine y Tatajo. 	 Niemand berooft Mij van het leven; Ik geef het uit eigen vrije wil. Want Ik kan en mag mijn leven geven en het terugnemen. Ik doe dat omdat mijn Vader dat heeft gezegd."


Ya jajaso si Pedro y sinangan Jesus ni ilegña: Antes di ucanta y gayo, undagueyo tres biaje. Ya mapos juyong ya gueftumanges. 	 Hij had het nog maar net gezegd of er kraaide een haan. Toen herinnerde hij zich wat Jezus tegen hem had gezegd. "Petrus, voordat de haan kraait, zul jij drie keer zeggen dat je Mij niet kent." Hij ging naar buiten en huilde bittere tranen.


YA si Saulo jaconsiente gui finataeña. Ya ayo ni tiempo, guaja dangculon pinetsigue contra y iglesia guiya Jerusalem; ya todo sija, ni ti apostoles, manmachalapon gui tano Judea, yan Samaria; 	 Saulus was het helemaal eens met het vonnis over Stefanus. Vanaf die dag kwamen de volgelingen van Jezus in Jeruzalem onder zware druk te staan. Zij werden zo hevig vervolgd dat zij moesten vluchten naar Judea en Samaria. Alleen de apostelen bleven nog in de stad.


Ya manmanope na ti jatungo guine mano. 	 Tenslotte zeiden ze dat ze het niet wisten.


Y semiyaña gagaegue para taejinecog, yan y tronuña taegüijeja y atdao gui menajo. 	 Ik heb het immers eens bij Mij Zelf gezworen! Ik kan David niet in de steek laten.


Jijot esta si Jeova gui manmaque branta na corason: yan y manmañetnot na espiritu janalibre. 	 Wanneer Zijn kinderen roepen, luistert de HERE; Hij bevrijdt hen uit elke moeilijke situatie.


Sa y antijo bula chinatsaga sija: ya y linâlâjo esta jijot gui para y naftan. 	 Laat mijn gebed U toch bereiken; luister toch naar mij!


Lao si Abraham ilegña: Laje, jaso na anae lalâlâ jao unresibe todo y manmauleg na güinajamo; taegüenaoja locue si Lasaro jaresibe y manaelaye na güinaja: lao pago, güiya mamagof güine, ya jago masasapet. 	 Maar Abraham zei tegen hem: 'U bent zeker vergeten dat u tijdens uw leven alles had wat uw hart begeerde en Lazarus had niets dan ellende. Nu is het andersom: Hij wordt hier getroost en u vergaat van de pijn.


Ya si Pablo ilegña ni y senturion yan y sendalo sija: Yaguin ti mañaga estesija gui batco, ti siña jamyo mansatbo. 	 Maar Paulus waarschuwde de officier en de soldaten: "Als de bemanning niet aan boord blijft, zal niemand dit overleven."


Guinin unfatinas ni y enimigujo na unaeyo ni y tataloñija, para juyulang y chumatliiyo. 	 U hebt mij kracht en sterkte gegeven om de strijd aan te binden; U liet mij de een na de ander overwinnen.


Masodayo yan estesija, gasgas gui jalom y guimayuus, ya taya linajyan taotao, ni atboroto; lao guaja palo Judios ni y manguinin Asia: 	 Men zag mij daarmee in de tempel. Ik was naar behoren gereinigd, had geen mensen om me heen en maakte geen drukte.


Sa jago Jeova, mas taquilo gui jilo todo y tano: ya jago umanacajulo chago gui jilo todo y yuus. 	 U, HERE, bent immers de Allerhoogste God. Boven U is er niemand op aarde. U troont hoog boven alle 'goden'.


Y mina tres na jaane, mafatinas y guipot umasagua, gui Cana, siudan Galilea, ya y nanaña si Jesus gaegue güije. 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders. U weet immers dat de grote dag van de Here geheel onverwacht komt, als een dief in de nacht.


Ayo nae jajonggue y sinanganña sija; jacanta y tininaña. 	 Toen pas geloofden zij Hem op Zijn woord; zij zongen lofliederen voor Hem.


Ylegña nu güiya si Nicodemo: Jafa muna siña y taotao mafañago yaguin este biju; siña güe jumalom dos biaje, talo gui jalom y tiyan nanaña ya umafañago? 	 "Opnieuw geboren?" vroeg Nicodémus. "Hoe kan dat? Iemand kan toch niet voor de tweede keer uit zijn moeders lichaam geboren worden?" Jezus antwoordde:


Ya maninepe as Jesus, ilegña: Adaje ya chamiyo fanmadadague ni jaye. 	 "Laat je door niemand iets wijsmaken", antwoordde Jezus. "Want er zullen velen komen die beweren dat zij de Christus zijn. Zij zullen vele mensen op het verkeerde spoor brengen.


Magajet na y jilo y tentagojo lalaje, yan y tentagojo famalaoan nae bae juchuda güije na jaane y Espiritujo; ya sija ujaprofetisa. 	 In die dagen zal God Zijn Geest ook uitstorten over ondergeschikten en zij zullen Zijn woorden spreken.


ZAIN sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Denk aan wat U tegen mij hebt gezegd; ik ben immers Uw dienaar en U hebt hoop in mij gewekt.


Magajet, y ray todos ujatomba sija gui menaña: yan y nasion todos usinetbe güe. 	 Laten alle koningen zich voor hem buigen en alle volken aan hem onderworpen zijn.


YA despues di manmalofan estesija, si Jesus jumanao para Galilea: ya ti malago mamocat guiya Judea, sa y Judio sija maaliligao güe para umapuno. 	 Hierna trok Jezus rond door Galilea. Hij wilde niet naar Judea, omdat de Joodse leiders erop uit waren om Hem te doden.


Anae munjayan y quinanoña ni y pan fotgon, si Satanas jumalom guiya güiya. Entonses si Jesus sinangane: Fatinas guse y finatinasmo. 	 Op dat moment kwam de duivel in Judas. "Als je iets van plan bent, doe het dan vlug", zei Jezus tegen hem.


YA anae esta manjijijot guiya Jerusalem, manmato guiya Betfaye, gui egso Olibo, si Jesus jatago dos gui disipuluña, 	 Zij kwamen in de buurt van Bethfagé. Dat is een dorp op de helling van de Olijfberg, niet ver van Jeruzalem. Jezus stuurde er twee van Zijn discipelen heen en zei:


Ya jaope sija ilegña: Jaye guiya jamyo, yanguin guaja gaña asno pat guaca, podong gui jalom tupo, ada ti enseguidas ujatsa gui sabado na jaane? 	 Daarna keek Hij hen weer aan en zei: "Als uw zoon op een sabbat in een put valt, haalt u hem er toch ook uit? En een koe laat u er ook niet in liggen."


Ya si Ananias, manope ilegña: Señot, megae jujungog ni este na taotao, na megae na taelaye finatinasña gui mañantosmo guiya Jerusalem. 	 Ananias maakte bezwaren. "Maar, Here", zei hij. "Ik heb zoveel slechte dingen over die man gehoord. Hij heeft Uw mensen in Jeruzalem veel kwaad gedaan.


Güiya munadaña gui un monton y janom gui tase: güiya pumolo gui atmasén y tinadongsija. 	 Hij brengt het water in de zeeën bijeen en slaat al het water op in Zijn schatkamers.