Ya gaegue güine y tipo Jacob. Enaomina si Jesus, sa yayas güe guinin y chalan, matachong gui oriyan y tipo. Güenao na ora cana a las saes. 	 en daar was ook de bron van Jakob. Jezus was moe van het lopen en rustte uit bij de bron; dat was omstreeks twaalf uur 's middags.


Guajo magajet taotao na Judio, mafañagon Tarso, un siuda guiya Silisia; lao mapogsaeyo güine na siuda gui adeng Gamaliel, mafanagüeyo taemanoja y minagajet y lay y mañaenata, ya eggoyo para as Yuus, taegüenao iya jamyo pago na jaane. 	 "Ik ben een Jood", ging Paulus verder, "geboren in Tarsus, in Cilicië. Maar ik ben hier in Jeruzalem grootgebracht. Ik heb gestudeerd bij de beroemde Gamaliël. Hij heeft mij de wet van onze voorouders tot in de kleinste bijzonderheden ingeprent. Ik stond voor God op de bres, even vurig als u vandaag.


Polo ya si Israel ilegña pago, na y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Laat eerst het volk van Israël zeggen: Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ya tumunog papa si Pablo ya dumimo gui jiloña, ya jatogtog ilegña: Chamiyo ninafañachatsaga, sa y linâlâña gaegueja gui sanjalomña. 	 Paulus rende de trappen af, liet zich op de jongen vallen en sloeg zijn armen om hem heen. "Huil niet", zei hij. "De jongen leeft nog."


Ya guajo ti jutungo; lao para umafanue y Israel nu güiya, enao mina mato yo yan managpagpange yo an janom. 	 Ik kende Hem nog niet, maar ik ben gekomen om de mensen met water te dopen om Hem aan Israël bekend te maken.


Ya y inagpaña, mapolo y manquinababayo na ujafanjanao yan güiya, ya manalo guato gui castiyo. 	 De volgende morgen lieten ze het aan de ruiters over om hem verder te brengen en gingen zelf terug naar het fort in Jeruzalem.


Si Jeova y minetgotñija: ya güiya y minetgot y satbasion para y pinalaeña. 	 De HERE geeft Zijn volk kracht. Hij is een beschermende vesting voor hem die Hij heeft gezalfd.


Y minalago y corasonña, jago numae: ya ti unpune ni y guinagao y labiosña. 	 HERE, de koning verheugt zich over Uw macht. Met vreugde spreekt hij over het heil dat U geeft.


N 3 15 43570 ¶ Ya y taotao sija jananangga ya manmanjajajaso todo sija as Juan gui corasonñija, cao güiya si Jesucristo. 	 In die tijd verwachtte iedereen dat de Christus gauw zou komen. Overal vroeg men zich af of Johannes het was.


Manmanmato sija y sendalo ya majulog y adengña y finenana, yan y otro, ayo dos y guinin y matane gui quiluus yan guiya; 	 Daarop braken de soldaten eerst de benen van de twee mannen, die gelijk met Jezus waren gekruisigd.


Jadeclararayeja sija, na si Cristo nesesita ufamadese, ya ucajulo talo guinin y manmatae: ya este na Jesus ni y jusangane jamyo, güiya y Cristo. 	 Aan de hand daarvan liet hij hun zien dat de Christus, die zij verwachtten, na veel lijden moest sterven en daarna weer levend zou worden. "Wel", zei hij, "de Jezus over wie ik spreek, is de Christus!"


N 10 38 47180 ¶ Ya anae jumajanao, jumalom gui un songsong; ya un palaoan na y naanña si Marta rinesibegüe gui guimaña. 	 Tijdens hun reis naar Jeruzalem kwamen Jezus en Zijn discipelen in een dorp waar zij gastvrij werden ontvangen door een zekere Martha.


Sija, ti ufanmamajlao gui taelaye na tiempo: ya y jaanen ñinalang ufanjaspog. 	 In moeilijke momenten zal Hij hen niet in de steek laten; als er hongersnood is, zal Hij voor voedsel zorgen.


Jafa este na ti intingo, na ti pot y pan na jusangane jamyo? Lao inadaje jamyo ni y lebaduran y Fariseo yan y Saduseo sija. 	 Waarom denken jullie dan dat Ik het zojuist over brood had? Ik waarschuwde jullie voor de gist van de Farizeeërs en Sadduceeërs!"


Enaomina fanmañotsot, ya inbira talo jamyo, ya y isaomiyo ufanmafunas, para siña ufato y tiempon y refresco guinen menan Yuus; 	 Heb er dus berouw over en bekeer u tot God; dan zal Hij uw zonden wegdoen, zodat een tijd van verfrissing aanbreekt als u met de Here leeft.


Jago unadaje y atadogjo ni taemaego: sa taegüije chatsagayo na ti siñayo cumuentos. 	 Als ik aan God denk, moet ik kreunen. Ik word overmeesterd door het verlangen naar Zijn hulp.


Yaguin jujaso jaftaemano na jutungo este, sumenmacat para guajo; 	 Ik heb mij het hoofd gebroken hoe dit mogelijk was. In mijn ogen was het onbegrijpelijk en onaanvaardbaar.


Polo ya lamasañija mamalaso gui menanñija: polo ya yaguin gaegue sija gui pas, este para ocodo. 	 Zij gaven mij gif te eten en lieten mij, toen ik dorst had, azijn drinken.


Y Yuusta ufato, ya ti ufamatquilo: y guafe ufanlinachae gui menaña, ya uguaja dangculon pinagyo gui oriyaña. 	 God is in aantocht en zal niet zwijgen, omdat Hij mcet spreken. Vuur smelt weg wanneer het Zijn gezicht ziet en om Hem heen davert de storm.


Ya pago mañelujo, jutayuyute jamyo as Yuus, yan y sinangan y grasiaña, ni y siña manjinatsa jamyo julo, yan infanninae erensianmiyo yan todo ayo sija y manafangasgas. 	 Nu vertrouw ik u aan de Here toe. Hij zal u Zijn goedheid doen ervaren. Hij kan u versterken in uw geloof en u het deel geven van de erfenis, die Hij heeft bestemd voor allen die Hem toebehoren.


Ya anae manmato gui as Jesus, ya malie na güiya esta matae, ti julog y adengña: 	 Maar toen zij bij Jezus kwamen, zagen zij dat Hij al gestorven was.


Maninepe sija: Jusangane jamyo esta, ya ti injingog: Jafa muna manmalago jamyo injingog talo? Ada manmalago jamyo buente locue disipuluña? 	 De man zei: "Dat heb ik toch al verteld? U luistert gewoon niet. Waarom wilt u het anders nog een keer horen? Of wilt u soms ook discipelen van Hem worden?"


Jungog, O Señot y tinayuyutto: yan ecungog y inagang y guinagagaojo. 	 HERE, luister toch naar mijn gebed; neem mijn smeken ter harte.


Y inagang Jeova munamayengyong y jalomtano: janameyeyengyong si Jeova y jalomtano guiya Cades. 	 De stem van de HERE laat de woestijnen sidderen. De woestijn van Kades beeft onder Zijn stem.


Ya yaguin y agapa na canaemo uninapodong jao, utut ya yute guiya jago; sa maulegña, na ufalingo un pidaso guiya jago, qui todo y tataotaomo umayute guiya sasalagüan. 	 En als uw hand u tot verkeerde dingen brengt, hak hem dan maar af en gooi hem weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel terecht te komen.


N 11 19 66410 ¶ Ya ayo sija y manmachalapon pot y mapetsiguen ni y Esteban, manjanao asta Finesia, yan Chipre, yan Antioquia, ya taya nae japredica y sinangan na ayoja sija y Judios. 	 De gelovigen die na de marteldood van Stefanus voor de vervolging gevlucht waren, kwamen onder andere in Fenicië, Cyprus en Antiochië. Overal vertelden zij de Joden over Jezus; alleen aan de Joden en aan niemand anders.


O birajao, guiya guajo ya gaease nu guajo: nae ni y minetgotmo y tentagomo, yan nalibre y lajin y tentagomo palaoan. 	 Kom naar mij toe en geef mij Uw genade. Geef Uw dienaar kracht en bevrijd de zoon van Uw dienares.


Lao mañagaja apmam, manguecuentos matatnga ni y Señot, ni y mannae testimonio ni y sinangan y grasiaña, yan mannae señat sija, yan mannamanman sija para ujafatinas ni y canaeñija. 	 De twee mannen trokken zich er niet veel van aan en bleven nog een hele tijd in de stad. Zij spraken vrijuit over Jezus Christus en de Here bevestigde wat zij zeiden door hen bijzondere dingen en vele wonderen te laten doen.


Sa jujatungo este, na despues di jumanaoyo, y manaelaye sija na lobo ufanjalom gui entalomiyo, ya ti unasobbla y manada. 	 Want ik weet dat er na mijn vertrek valse leraars, als hongerige wolven, bij u zullen komen; zij zullen de kudde niet ontzien.


Ya anae esta manatungopara ufanmachocho pot un peseta gui un jaane, jatago na ufanmalag y fangualuanña. 	 Hij kwam met de arbeiders overeen dat hij ze een volledig dagloon zou betalen en zette hen aan het werk.


Sa sija ti jatungo y milagron y pan sija; sa y corasonñija estaba mangosmajetog. 	 Want ze begrepen nog steeds niet wie Hij was. Zelfs niet na het wonder met de broden dat ze 's avonds hadden gezien.


Ada ti este y catpintero, lajin Maria, chelun Santiago, yan si Joses, yan si Juda, yan si Simon? Ada ti manjijita yan y mañeluña famalaoan güine? Ya maninefefende nu güiya. 	 "Dit is toch de timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Jozef en van Judas en Simon? En Zijn zusters wonen ook hier in Nazareth. Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets van Hem moesten hebben.


Se Jesus ilegña nu sija: Taya nae intaetae y Tinigue sija: Y acho ni y jarechasa y manmamatitinas y guima, esteja mapolo cuentan ulo gui esquina: este finatinas y Señot ya janafanmanman y atadogta? 	 Jezus zei: "U hebt toch wel eens in de Psalmen gelezen: 'De steen die door de bouwers was afgekeurd, is juist de hoeksteen geworden. Zo heeft God het gewild. Is dat niet wonderlijk?' (c)


Sa enao na ti mangajujulo y manaelaye gui sentensia; ni y manisao gui y inetnon manunas. 	 Op de dag van het oordeel zullen zij niet veilig zijn; Zij kunnen dan immers niet standhouden temidden van Gods trouwe volgelingen!


Jumuyong este na sinangan entre y mañelo na ayo na disipulo ti umatae: lao si Jesus sinangane, na ti umatae; lao yaguin malagoyo na güiya ugagaegue asta qui mato yo, jafa y uguaja guiya jago? 	 Onder de vrienden van Jezus deed daarna het verhaal de ronde dat Johannes niet zou sterven. Maar Jezus had niet gezegd dat hij niet zou sterven. Hij had alleen gezegd: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet uw zaak."


Jeova, asta ngaean nae unatan? nalibre y antijo gui yinilangña, yan y beya y corasonjo gui león. 	 Here, hoe lang laat U hen nog hun gang gaan? Verlos mij toch, ik ben eenzaam. Laten zij mij niet verslinden.


Sa jusangane jamyo, na megae na profeta yan ray sija, dumesesea na ulie nu estesija ni y liniinmiyo, ya ti malie; yan ujajungog nu estesija ni y jiningogmiyo ya ti jajungog. 	 Vele profeten en koningen hebben ernaar gehunkerd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen."


Guiya y canaejo munafitme: yan y canaejoja locue munametgot güe: 	 Ik vond mijn dienaar David en heb hem met gewijde olie gezalfd.


Ya pot este anae malag Galilea, y taotao Galilea maresibe güe sa malie todo y finatinasña guiya Jerusalem, na jafatinas gui tiempo y guipot; sa sija locue manmalag y guipot. 	 Toch werd Hij in Galilea wel ontvangen, want de mensen die met het Paasfeest in Jeruzalem waren geweest, hadden Zijn wonderen gezien.


Ya anae manmajatsa y angcla ya masotta gui tase, ya manmapula y tale y timon, ya jajatsa y layag para y manglo, ya jatutujon manjanao para y oriyan tase. 	 Zij kapten de ankertrossen, lieten de stuurriemen zakken en hesen het voorzeil. Toen het schip vaart begon te maken, stuurden ze aan op de kust,


Innae, pat mungajam numae? Lao si Jesus jatungoja y quinadoñija, ya ilegña nu sija: Jafa muna na intietientayo? maela un denarion salape ya julie. 	 Jezus doorzag hen en zei: "U probeert Mij weer te vangen, hè? Geef Mij eens een geldstuk, dan zullen we eens zien."


Magajet, na todo y mumananggajao ti ufanmamajlao: sija ufanmamajlao ni y chumogüe dinague sin jafa. 	 Niemand, die in God gelooft en op Hem vertrouwt, zal in Hem teleurgesteld worden. Maar zij die de onschuldigen kwaad doen, zullen de nederlaag lijden.


Ya y tiempo nae manmamaego y taotao sija, mato y enemigo ya jatanme y taelaye na chaguan gui entalo y trigo, ya mapos. 	 Maar op een nacht, terwijl iedereen sliep, kwam zijn vijand en zaaide onkruid tussen het graan.


Junamatungo gui Judios yan y Griego sija locue, y sinetsot para as Yuus, yan y jinenggue para y Señotta as Jesucristo. 	 Ik heb er bij Joden en Grieken op aangedrongen zich tot God te bekeren en in de Here Jezus te geloven.


Lao para intingoja na y Lajin taotao guaja ninasiñaña, gui jilo tano, para umaasie isao; (ayo nae ilegña nu y paralitico), Cajulo, chule y camamo ya unjanao para iyajamyo. 	 Ik zal u laten zien dat Ik de mensen hier op aarde inderdaad hun zonden mag vergeven." Hij keerde zich om en zei tegen de verlamde man: "Sta op, pak uw draagbaar en ga naar huis."


Este finenana na padron esta fumatinas, anae si Sirenio y magalaje guiya Siria. 	 Quirinius was toen gouverneur van Syrië.


Ya jumuyong anae y angjet sija manmamapos guiya sija para y langet, y pastot sija manasangane. uno yan otro: Nije tafanmalag pues, asta Betlehem, ya talie este na güinaja ni esta jumuyong, na si Yuus jafanuejit. 	 Zodra de engelen naar de hemel waren teruggekeerd, zeiden de herders tegen elkaar: "Kom! We gaan vlug naar Bethlehem. Nu de Here ons dit verteld heeft, moeten wij zien wat daar gebeurd is."


Lao güiya ti malago, ya mapos ya pinelo gui catset asta qui uinapase ni y dibiña. 	 Maar de man wilde niet wachten en liet hem gevangen zetten, tot hij zijn schuld volledig zou hebben betaald.


Para infanfamaguon y tatanmiyo ni y gaegue gui langet, nu y janafanina y atdao gui jilo y manaelaye yan y manmauleg; ya janauchan gui jilo y manunas yan y timanunas. 	 Als u dat doet, bent u echt zonen van uw hemelse Vader. Want Hij geeft het licht van de zon aan goede en slechte mensen. Hij laat het regenen voor schuldigen en onschuldigen.


Fanbela ya infanmanaetae, para chamiyo fanjajalom gui tentasion: y espiritu magajet na malago lao y catne echecho. 	 Wees toch op je hoede en bid. Anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is gewillig, maar het lichaam is zwak."


Sa jatagoña, ya janacajulo y pagyon manglo, ni y jumatsa julo y napo sija. 	 Soms, als Hij sprak, stak er een storm op die de golven hoog opzweepte.


Este ayo y estaba gui inetnon, gui jalomtano, yan y angjet ni y cumuentuse güe gui egso Sinae, yan y mañaenata; ni y rumesibe y nalâlâ na tinago para ufanmanaejit. 	 Toen onze voorouders bij de berg Sinaï bijeen waren, ging hij de berg op en ontmoette daar de engel van God. Wat de engel tegen hem zei, moest hij aan het volk overbrengen. Dat waren woorden van leven, die aan u moesten worden doorgegeven.


Y tano Sabulon yan y tano Neftalim, chalan tase yan para otro banda guiya Jordan, Galilea y Gentiles. 	 "Zoals Hij aanvankelijk smaad heeft gebracht over het land Zebulon en het land Naftali, brengt Hij later glorie naar de weg van de zee aan de andere zijde van de Jordaan, het woongebied van de heidenen.


Ni y jaatan y jilo y tano yan jayengyong: ni y japacha y egso sija yan janaasgon. 	 Als Hij naar de aarde kijkt, begint die te trillen. Als Hij de bergen aanraakt, roken de vulkanen.


ANAE juagangjao, opeyo, O Yuus y tininasso: anae chatsagayo jago munadangculoyo: maase nu guajo ya jungog y tinaetaejo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Te begeleiden met snarenspel;


N 8 9 45710 ¶ Ya y disipuluña sija mafaesen güe: Jafa este na acomparasion? 	 Zijn discipelen vroegen wat Hij met de gelijkenis bedoelde.


N 19 25 61650 ¶ Ya manotojgue gui fiun quiluus Jesus, si nanaña, yan y chelun nanaña as Maria, yan si Maria palaoan Cleopas, yan si Maria Magdalena. 	 Jezus' moeder stond met haar zuster, Maria van Klopas en Maria van Magdala bij het kruis.


Y manfamaguon na lalaje, yan famalaoan: y manamco na taotao, yan famaguon: 	 Prijs Hem, jonge mannen en meisjes; jonge en oude mensen samen!


Ya manato guato y pastot sija yan manmagof ya matuna si Yuus pot todo y güinaja ni munjayan jajungog yan jalie, jaftaemano y esta jasangane sija. 	 Later gingen de herders weer terug naar hun kudde in het veld. Zij prezen God voor wat zij hadden gehoord en gezien. Het was precies zoals de engel had verteld.


Güiya gaegue gui tano, ya y tano mafatinas pot güiya, ya y tano ti matungo güe. 	 Christus kwam in de wereld die door Hem Zelf gemaakt is, maar de wereld wilde niets van Hem weten.


Ya este y testimonien Juan, anae y Judio sija manafanmato nu y mamale yan Lebita sija, guine Jerusalem, ni manmafasen: Jago, jaye jao? 	 De Joodse leiders stuurden priesters en tempeldienaars naar Johannes om te vragen wie hij was.


Jaso jafa muna juguaeya y finanagüemo sija: nalâlâyo, O Jeova, jaftaemano y munamauleg güinaeyamo. 	 Ziet U wel hoeveel ik van Uw wet houd? HERE, laten Uw goedheid en liefde weer nieuw leven geven.


Ya desde ayo mangagama asta Antioquia, anae manmanae ni y grasian Yuus, para y checho ni y mafatinas. 	 In Attalia gingen zij aan boord van een schip dat hen naar Antiochië in Syrië zou brengen. Nu zij hun taak hadden afgerond, gingen zij terug naar de stad waar zij aan hun reis waren begonnen. Daar hadden zij, samen met de andere leiders van de christengemeente, God gevraagd hen onder Zijn hoede te nemen, zodat zij konden doen wat Hij hun had opgedragen.


Munga yo na jusangan sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Niet dat ooit iemand de Vader heeft gezien. Alleen Ik heb Hem gezien, want Ik kom bij Hem vandaan.


Ya jatago y fumaaela na ufanmato guiya jago ya jagoja siña unegsamina ya untungo todo este sija na güinaja ni y infaaela güe. 	 Hij gebood dat wij ons tot u zouden wenden. Door hem zelf te ondervragen, kunt u aan de weet komen of het juist is waarvan wij hem beschuldigen."


Ya güiya ilegña: Jagajo, y jinengguemo unninajomlo; janao yan minagof, ya unjomio ni chetnotmo. 	 Hij zei tegen haar: "Vrouw, u bent genezen door uw geloof in Mij. Ga met een gerust hart naar huis."


Jago, O Jeova, chamo dumitietietene y minaasemo para guajo: sa y minaasemo yan y minagajetmo juadadaje yo para taejinecog. 	 Ik verzwijg Uw rechtvaardigheid niet en spreek over Uw trouw en bewaring. Aan grote groepen mensen vertel ik over Uw goedheid en liefde en waarheid.


Ya anae ti jajonggue sija pot minagofñija, ya ninafanmanman, güiya ilegña nu sija: Guaja güine jafa para utacano? 	 Hoewel ze heel blij waren, leek hun dit te mooi om waar te zijn. Ze konden het gewoon niet geloven. Om hen te overtuigen, zei Hij: "Hebben jullie hier iets te eten?"


Na jungogyo ni y cariñoso na güinaeyamo gui egaan; sa jagoja nae juangocoyo: natungoyo ni y chalan anae para jufamocat; sa jujatsa julo y antijo guiya jago. 	 Laat mij 's morgens vroeg al Uw goedheid en liefde ervaren. Ik vertrouw U volkomen. Laat mij weten welke weg ik moet inslaan. Alles in mij richt zich op U.


Yanguin ilegmame guinen y taotao sija--manmaañao ni y taotao, sa pineloñija todo na magajet na profeta si Juan. 	 Maar we kunnen ook niet nee zeggen, want dan krijgen we last met de mensen. Die zijn er allemaal van overtuigd dat Johannes de Doper een profeet was."


N 23 27 52790 ¶ Ya matatitiye ni y dangculon linajyan taotao yan famalaoan sija ni mangacasao yan manatangis pot güiya. 	 Er liep een hele massa mensen achter Jezus aan. De vrouwen huilden en jammerden.


Jafa pinelonmimiyo? Sija manmanope ilegñija: Jamerese y finatae. 	 De mannen van de Hoge Raad schreeuwden allemaal: "Hij moet ter dood gebracht worden!"


Y tinago Moises jatagojam na infagas ni y acho enao sija. Jago, jafa unsangan? 	 In de wet van Mozes staat dat wij zo'n vrouw moeten stenigen. Wat is Uw mening?"


N 5 17 25680 ¶ Chamiyo jumajaso na mato yo para juyulang y tinago pat y profeta sija; ti mato yo para juyulang, lao para jucumple. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om de wetten van Mozes en de woorden van de profeten opzij te schuiven. Ik ben juist gekomen om er de volle betekenis aan te geven.


Ya guajo ti jutungo güe, lao y munamamaela yo para ufanagpange an janom, ayo sumangane yo: Sobre ayo na unlie na tumunog y Espiritu ya sumaga guiya güiya, este uje y managpagpange ni Espiritu Santo. 	 Toen wist ik nog niet dat Hij het was. Maar God had tegen mij gezegd: 'Op wie u de Heilige Geest ziet neerdalen en blijven, dat is Hem. Hij zal de mensen dopen met de Heilige Geest.'


N 8 37 45990 ¶ Ayonae todo y taotao gui tano y Gadarenos yan todo y oriyan, magagao na ujanao guiya sija; sa mansenmaañao; ya güiya cajulo gui batco ya tumalo tate. 	 De mensen vroegen Jezus weg te gaan en hen met rust te laten. Dus ging Hij weer in de boot en voer terug naar de overkant van het meer.


Sa güiyaja si Herodes manago na umamantiene si Juan, ya umapreso gui catset pot si Herodias, asaguan y cheluña as Felipe, sa jacone para asaguaña. 	 Hij had Johannes namelijk gevangen laten nemen omdat deze had gezegd dat het niet goed was dat hij met Herodias (de vrouw van zijn broer Filippus) samenleefde.


Lao yaguin tinigueña sija ti injenggue, jafa muna injenggue y sinanganjo? 	 Als u niet gelooft wat hij heeft geschreven, hoe zult u dan geloven wat Ik zeg?"


Ni y manmaprometa y dose tribus, masestbeja si Yuus jaane yan puenge, mananangga na ufato. Ya pot ayo na ninangga ray Agripa, na mafaaelayo ni y Judio sija. 	 De twaalf stammen van Israël verwachten dat ook en dienen God daarom heel serieus, dag en nacht. Maar koning Agrippa, ik word ervoor vervolgd!


Ya ayo na tiempo nae mafañago si Moises, ya sumenbonito; ya mapogsae gui guima tataña tres meses. 	 In die tijd werd Mozes geboren. Hij was in Gods ogen een mooi kind en de eerste drie maanden werd hij door zijn ouders verzorgd.


Lao pot este na sinangan, ninaestotba güe, ya jajajaso na jaftaemano este na sinaluda. 	 Maria raakte daardoor in de war en werd bang. Zij vroeg zich af wat hij bedoelde.


Ya y inagpaña, manjanaojam yan si Pablo para as Santiago: ya todo y manamco manestaba. 	 De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook.


N 12 23 59180 ¶ Ya si Jesus maninepe ilegña: Y ora mato na y Lajin taotao uresibe y minalagña. 	 "Het is nu zover dat Ik de hoogste eer en heerlijkheid zal ontvangen", antwoordde Jezus.


Ya güiya ilegña: Y Judios esta manatungo na unmagagao ya uncone agupa papa si Pablo gui inetnon, taegüije y malagoñija, na umaquetungo y magajet guiya güiya. 	 "De Joden hebben een afspraak gemaakt", zei Paulus' neef. "Zij zullen u morgen vragen Paulus nog eens voor de Raad te brengen, zogenaamd om hem nader te ondervragen.


Lao sija janasaga fuetsao, ilegñija: Maela tafañaga sa este puenge ya jocog y jaane; ya jumalom para usaga mañisija. 	 Jezus deed alsof hij verder wilde lopen, maar zij lieten Hem niet gaan en zeiden: "Blijf vannacht bij ons. Het is al te laat geworden om nog verder te reizen."


MATUNGO si Yuus esta guiya Juda: y naanña manadangculo guiya Israel. 	 Een psalm van Asaf. Een lied voor de koordirigent. Te begeleiden met snaarinstrumenten.


Moab, y palanggana para jufagagaseyo; y jilo Edom nae juyute y sapatosso: Filistia, agangjao pot guajo. 	 God heeft vanuit Zijn heilige plaats tot ons gesproken. Ik juich van vreugde en zal Sichem verdelen. Ik ga het dal van Sukkoth opmeten.


Y canaemo usoda todo y enimigumo: y agapa na canaemo usoda todo y chumatlie jao. 	 Allemaal omdat de koning op de HERE vertrouwt; door de goedheid en de liefde van de Allerhoogste God faalt hij niet.


Pago taegüe yo gui tano, ya este sija mangaegue gui tano; ya mato yo guiya jago. Tata Santo adaje pot y naanmo, ayo sija y unnaeyo, para ufanunoja, parejo an jita. 	 Ik verlaat de wereld en kom bij U, maar zij blijven nog in de wereld. Heilige Vader, bescherm hen in Uw naam, die U Mij gegeven hebt, zodat zij één kunnen zijn zoals Wij.


Janamannae y linibre para y taotaoña; ya jatago y tratuña para taejinecog: sinantos yan inenra y naanña. 	 Hij heeft Zijn volk bevrijd; Zijn verbond ligt voor eeuwig vast. Zijn naam is heilig en alle ontzag waard.


Nalibreyo, nii tininasmo ya rescatayo: naapo y talangamo guiya guajo ya unsatbayo. 	 Verlos mij door Uw rechtvaardigheid. Luister naar mij en bevrijd mij.


Ylegñija entonses y Judio sija; Upuno maesa güe? sa ilegña mano yo guato, jamyo ti siña manmamaela. 	 "Waar Ik heenga, daar kunt u niet komen?" vroegen de Joden verwonderd. "Zou Hij soms zelfmoord willen plegen?"


Sa y guaja, umanae: ya y taya, esta y güinajaña, unajanao. 	 Ja, nog meer. Want wie veel heeft, zal veel krijgen. Wie niets heeft, zal ook nog kwijtraken wat hij meent te hebben.


Ya anae magagaogüe na usaga apmam yan sija, ti malago; 	 Die vroegen hem zelfs nog een paar dagen te blijven, maar dat wilde hij niet.


Lao jago y mismojajao, yan y sacanmo sija ti ufanjocog. 	 Dit alles zal eenmaal verdwijnen, maar U blijft altijd aanwezig. Alles slijt weg als oude kleren,


Ni y para yaguin munjayan maegsaminayo, manmalago na jumasotta, sa taya jafa finatinaso para jumapuno. 	 Die wilden mij na het verhoor vrijlaten, omdat ik niets had gedaan waarop de doodstraf staat.


Ayo nae matolae y mataña yan patmada güe; ya y palo manafañetnot nu y dinemo; 	 Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!"


NAFAMAGPAG y canaemiyo todo jamya na taotao; agang si Yuus ni y inagang guinana. 	 Een psalm van de Korachieten voor de koordirigent.


Sa taegüenao tinagoña si Yuus nu jita, ilegña: Jupolo jamyo para candet y Gentiles, na jamyo siña para satbasion asta y uttimon patte y tano. 	 want dat heeft de Here ons opgedragen. Hij zei: 'Ik heb U gemaakt tot een licht voor de niet-Joodse volken, om redding te brengen tot in de verste uithoeken van de aarde." (E)


YA susede uno gui güije sija na jaane, anae jafananagüe y taotao sija gui templo, ya japredidica y ibangelio; manmato guiya güiya y magas mamale, yan y escriba, yan y manamco sija; 	 Terwijl Hij op één van die dagen de mensen in de tempel het goede nieuws vertelde, kwamen de mannen van de Hoge Raad naar Hem toe.


Manmaañao as Jeova todo y tano: manmaañao nu güiya todo mañasaga gui tano. 	 Laat de hele aarde ontzag hebben voor de HERE; alle bewoners van de aarde moeten met eerbied voor Hem buigen.


Sa güiya estaba matufong guiya jita, yan guaja patteña güine na sinetbe. 	 Hij was één van ons en had dezelfde opdracht als wij.


Sa jujungog y dinisonran y lajyayan: minaañao sija gui todo oriya: anae manafaesen entresija contra guajo, ya majasusuye para umacone y antijo. 	 Men denkt niet meer aan mij; het lijkt wel of ik dood ben voor anderen. Als een gebroken servies ben ik, waardeloos.


Y enimigujo lumalatdeyo todot dia; yan ayo sija y manlalalo contra guajo manmanjula pot guajo. 	 Ik kan niet slapen en lijk op een vogel, alleen op een dak.


Gui binilaña manmañulijit todo, yan y grasia pot y grasia. 	 Omdat Christus zo oneindig veel heeft, hebben wij zoveel gekregen. Hij heeft ons met het goede overladen.


Sija japolo y lagua sija ya madalalag güe. 	 Zij lieten meteen hun netten liggen en gingen met Hem mee.


Ya anae munjayan jasangan este, manfinanue ni canaeña yan y calaguagña. Ayo nae manmagof y disipulo sija anae malie y Señot. 	 Zij zagen Zijn handen en Zijn zijde. Wat waren zij blij dat ze de Here zagen.


Ayo nae ilegña: Jutalo guato para y iyajame ni anae guine ayoyo. Ya anae mato guato, jasoda taesinajguan, binale yan maadotna. 	 'Ik ga terug naar de man uit wie ik ben weggegaan.' Bij zijn terugkomst ziet hij dat het hart van de man schoon en leeg is.


N 10 46 39510 ¶ Ya manmato Jerico. Ya anae manjanao gui Jerico, yan y disipuluña yan un dangculon linajyan taotao, si Bartimeo lajin Timeo, na bachet, matatachong gui oriyan chalan, ya umegagao. 	 Zij kwamen in Jericho aan. Later, toen Hij met Zijn discipelen uit de stad vertrok, liepen er heel veel mensen met hen mee.


Mas mauleg umaangoco si Jeova qui umapolo y inangoco y prinsipe sija. 	 Het is het beste te leven onder de bescherming van de HERE; dat biedt meer zekerheid dan wanneer men het verwacht van vooraanstaande mensen.


Güiya ti umaañao ni y manaelaye na notisia sija: y corasonña meton ya jaangoco si Jeova. 	 Hij is niet bang voor kwaadsprekers. In zijn hart is rust en vrede; hij vertrouwt volledig op de HERE.


Lao y Fariseo yan y manmagas y lay, jarechasa y consejon Yuus contra sijaja; sa ti manmatagpange pot güiya. 	 Behalve de Farizeeërs en de godsdienstleraars. Die keurden het plan van God af en wilden zich niet door Johannes laten dopen.


N 27 24 34700 ¶ Anae jalie si Pilato na taya jafa na probecho, lao mas y ninafanyaoyao, mañule janom ya jafagase y canaeña gui menan y taotao sija, ya ilegña: Taeisaoyo gui jâgâ este y tunas na taotao: lie jamyo. 	 Pilatus zag dat de mensen niet meer te houden waren. Er kon zo een rel losbreken. Daarom liet hij een kom water halen. Hij waste zijn handen voor de ogen van het volk en zei: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze man. Nu moet u het zelf maar weten."


Nu y lajin Cainan, nu y lajin Arfaxat, nu y lajin Sem, nu y lajin Noe, nu y lajin Lameg, 	 de vader van Sala was Kainan; de vader van Kainan was Arpachsad; de vader van Arpachsad was Sem; de vader van Sem was Noach;


Ayo nae cajulo güe enseguidas, ya jachule y camaña, ya mapos gui menan todo; enao muna todo ninafanmanman, ya manamalag si Yuus, ilegñija: Taya nae inlie ayo. 	 De man sprong overeind, nam zijn draagbaar onder de arm en liep tussen de verblufte omstanders door naar buiten. Er steeg een gejuich op tot eer van God. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" reageerde iedereen.


Ya ilegña: Jesus, jajaso yo yaguin matojao gui raenomo. 	 Hij zei tegen Jezus: "Jezus, denk aan mij als U in Uw koninkrijk komt."


ANAE malofan gui sanmenan, jalie un taotao na bachet desde y mafañagoña. 	 Jezus liep verder en zag een man die al sedert zijn geboorte blind was.


Güiya numannae y gâgâ sija nañija, yan y fumaguon y aga sija ni y manaagang. 	 Hij zorgt voor het voer voor onze dieren; zelfs voor de jonge raven, die roepen in het nest.


Ya ilegco: O mojon yanguin gaepapayo, taegüije y paluma! ayo nae jugupo chago, ya judescansa. 	 Angst en beven zijn mijn deel en de schrik verlamt mij.


YA mandaña guiya güiya y Fariseo sija, yan palo gui escriba sija ni manmato guine Jerusalem, 	 Op een dag kwamen er enkele Farizeeërs en godsdienstleraars uit Jeruzalem bij Jezus.


Ya y enimigo taeinamot guiya güiya: ni y lajin y manaelaye ti umanalamen güe. 	 Mijn hand zal hem ondersteunen en mijn arm zal hem sterk maken.


Polo ya sija siempre ufangaegue gui menan Jeova, sa güiya siña umutut y jinasoñija guinin y tano. 	 Laat de HERE Zich deze voortdurend herinneren, want dan zal Hij elke herinnering aan hen vernietigen.


N 18 5 68770 ¶ Lao anae mato si Silas yan Timoteo guinin Masedonia, si Pablo chineneg ni sinangan na unamatungo gui Judios na si Jesus y Cristo. 	 Nadat Silas en Timotheüs uit Macedonië waren aangekomen, voelde Paulus zich gedrongen al zijn tijd aan zijn eigenlijke opdracht te geven. Bij elke gelegenheid wees hij de Joden er met grote nadruk op dat Jezus de Christus is.


Ya enao na sija manmangongone malango gui chalan sija, ya manmapopolo gui cama yan y camiya, na para, yaguin malofan si Pedro, y aninengña ufanjinemeja palo guiya sija. 	 De mensen droegen de zieken naar buiten en legden hen neer op veldbedden en matrassen; zij hoopten dat als Petrus voorbijkwam, in elk geval zijn schaduw op hen zou vallen.


Ya jatalo tumago y otro, ya mapuno; yan otro megae ya palo manmasaulag yan palo manmapuno. 	 De eigenaar stuurde nog een knecht en die moest het met zijn leven bekopen. Daarna stuurde hij nog vele anderen, maar ze werden stuk voor stuk mishandeld of vermoord.


Ya sija sisigueja fitme gui finanagüen y apostoles sija, yan mandadañaja yan maipe y pan, yan an manmaetae. 	 Zij bleven trouw aan wat de apostelen hun leerden en gingen als een grote familie met elkaar om. Zij kwamen vaak samen voor de maaltijd van de Here en voor gebed.


Jaye y tifáfababa yan y malate na tentago, ni y señotña ninamagasgüe gui guimaña, para uninanae sija nañija gui tiempo? 	 Wie van jullie gedraagt zich als een trouwe en verstandige knecht? Als iemand die ervoor zorgt dat alle anderen in het huis op tijd te eten krijgen?


Jumangag y corasonjo para jucumple y laymo sija; para taejinecog asta y uttimo. 	 Ik verlang ernaar altijd te doen wat U hebt gezegd, mijn leven lang.


Sa jago guinin umayudayo; enaomina y anineng y papamo nae jumagof. 	 ook 's nachts als ik wakker lig en over U nadenk.


Sa, estagüe, na anae japanag y acho, manjuyong y janom, ya y minilalag manmachuchuda. Ada siña güe manae pan locue? umafamauleg catne para y taotaoña? 	 Kijk, Hij sloeg wel tegen een rots, zodat er rijkelijk water uit stroomde, maar zou Hij ons dan ook wel brood kunnen geven of het hele volk van vlees kunnen voorzien?"


Ya matutujon mafaaela ilegñija: Inseda este na taotao na janaquequelache y nasionta, yan mañoñoma na umanae tributo si Sesat, ya ilelegña na güiya si Cristo un ray. 	 Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning."


Magajet na y satbasionña esta jijot güije sija ni manmaañao nu güiya: para y minalag usaga gui tanomame. 	 Ik wil luisteren naar wat de HERE God zegt. Hij spreekt over vrede tot de Israëlieten en tot allen die bij hen horen. Maar Zijn oordeel wacht hun, als zij zich weer van Hem afkeren.


Ya manmanae ni y suertenñija; ya y suerte podong gui as Matias; ya güiya matufong gui onse na apostoles. 	 Zij gingen erom loten wie het zou worden en het lot viel op Matthias. Voortaan was hij één van de twaalf apostelen.


Polo y chechomo umalie gui tentagomo sija, yan y minalagmo gui famaguonña. 	 Laat Uw dienaren Uw werken zien; ik bid dat hun kinderen Uw majesteit mogen aanschouwen.


Güiya ufanjusga y mamoble na taotao, güiya ufañatba y famaguon y mannesesitao, yan ufanyinamag y manmachaleg. 	 Laat de koning de armsten uit de samenleving hun rechten geven en hen werkelijk helpen. Maar laat hij de onderdrukker veroordelen.


O cantaye si Jeova ni y nuebo na canta: cantaye si Jeova todo y tano. 	 Zing een nieuw lied voor de HERE; laat de hele aarde maar meezingen.


Ada uyute y Señot para taejinecog? ya ti utalo y finaboresiña? 	 Ik herinner mij mijn blijde musiceren van toen; ik pieker over het verschil tussen toen en nu.


Ilegñija: Y calaboso, magajet na inseda majujuchomja todo, ya y manmamamumulan manestabaja na manotojgue gui jiyong potta: lao anae inbaba, taya taotao inseda gui sanjalom. 	 "De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand."


Ya umasusede na masquesea jaye ni y umagang y naan y Señot, ufansatbo. 	 Maar ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden.' (A)


Ya siempre yan puenge yan jaane, jumajanao ya umaagang gui entalo naftan sija, yan gui jalomtano sija, ya janalalamen güe ni acho sija. 	 Dag en nacht zwierf hij rond tussen de graven en ging ook vaak de bergen in. Hij liep altijd te schreeuwen en sloeg zichzelf met scherpe stenen.


Naejam pago nu y cada jaane na agonmame; 	 Geef ons vandaag het eten dat wij nodig hebben.


Ya anae jumalom güe gui batco, tinayuyut güe ni ayo y guinin guaja anite, para ujasija. 	 Hij ging weer in de boot. De man die bezeten was geweest, zei dat hij graag met Hem meewilde, maar Jezus vond dat niet goed.


Ya anae manmato guine y metcado, yaguin ti jafagase sija, ti ufañocho; yan megae sija na güinaja rinesibeñija para ujaadaje, parejoja yan mafagase y copa sija, yan y jara sija, yan y bason coble sija. 	 Als zij van de markt komen, wassen zij zich eerst en gaan dan pas eten. Er zijn veel van die oude gewoonten, waaraan zij nog altijd vasthouden. Zo spoelen zij ook bekers, potten en pannen af voordat zij die gebruiken.


Simon, Simon, estagüe, si Satanas, na malago nu jago para unquinila gui coladot taegüije y trigo; 	 Simon, Simon, let op. Satan heeft gesmeekt of hij jullie door elkaar mag schudden als tarwe in een zeef.


Y corasonña fitme ya güiya ti umaañao, asta qui jalie y diniseaña gui jilo y contrariuña sija. 	 Zijn hele houding is onwankelbaar en angst kent hij niet. Zijn tegenstanders bekijkt hij met blijdschap.


Lao güiya ilegña: Ay ay jamyo locue y manmagas y lay! sa innafanmangangatga y taotao sija ni ayo na catga y macat para uchule, ya ni un calolotmiyo innainete para inayuda. 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Ook u staat iets vreselijks te wachten. U eist het onmogelijke van de mensen, maar doet zelf niets.


LAO un taotao naanña si Ananias, yan si Safira asaguaña, na jabende güinajanñija, 	 Ook een zekere Ananias verkocht een stuk land. Maar hij hield, met instemming van zijn vrouw Saffira, een deel van de opbrengst achter.


Ya manmanmatinas güije un sena, ya si Marta mañeñetbe; ya si Lasaro, güiya uno gui entalo sija na manmatatachong gui lamasa yan güiya. 	 De mensen uit Bethanië hielden ter ere van Hem een feestmaaltijd. Martha bediende daarbij. Jezus zat met Lazarus en de anderen aan tafel.


O, Chamo munafanatalo manmamajlao y manmachichiguit: polo y mamoble yan y mannesesitao ya umalalaba y naanmo. 	 Stel hen die onderdrukt worden, niet teleur. Laten de armen en verdrukten reden hebben Uw naam te loven en te prijzen.


Sa y Lajin taotao, ufato gui minalog y Tataña yan y angjetna sija; ya ayo nae uapase cada uno taemano y chechoña. 	 Ik zal samen met mijn engelen komen in de schitterende heerlijkheid van mijn Vader om iedereen te oordelen naar zijn daden.


Chamo ninamamanman ni jusangane jao: Y nesesita jamyo na mafañago talo. 	 Het is dus helemaal niet zo vreemd dat Ik zei dat u opnieuw geboren moet worden.


N 12 41 48170 ¶ Ayonae ilegña si Pedro: Señot, unsangan este na acomparasion para jame, pat para todos? 	 Petrus vroeg: "Is dit voor iedereen bestemd? Of alleen voor ons?"


Ya enseguidas jumalom gui batco yan y disipuluña sija, ya manmato gui oriyan Dalmanuta. 	 Jezus stuurde de mensen naar huis. Direct daarna stapte Hij met Zijn discipelen in de boot en stak over naar Dalmanoetha.


Para ualog y taotao: Magajet na guaja apasñija y manunas: magajet guaja si Yuus ni y manjujusga gui tano. 	 Zijn volgeling is blij als hij ziet hoe alles wordt gewroken; hij wast zijn voeten in het bloed van de goddelozen.


Adaje y antijo ya nalibreyo: ya chajo mamamajlao, sa iyajago nae juangocoyo. 	 Red mij uit hun handen en bevrijd mij uit hun macht! Och, laat toch nooit van mij gezegd kunnen worden dat ik vergeefs op U heb gehoopt!


Ya anae jajungog este y Gentiles, ninafansenmagof, ya maalaba y sinangan Yuus: ya megae manmanjonggue ni ayo sija y manmatancho para y taejinecog na linâlâ. 	 Toen de niet-Joodse mensen in de stad dat hoorden, waren zij blij verrast. Zij vonden het heel fijn dat Paulus hun over de Here vertelde. En allen die bestemd waren voor het eeuwige leven, geloofden wat hij zei.


Taemanoja y Señot jafatinas para guajo, este sija na jaane nae jaatanyo para unajanao y mamajlaojo gui entalo taotao sija. 	 "Wat is de Here goed voor mij!" juichte zij. "Hij heeft de schande van mij weggenomen dat ik geen kinderen had."


Ya y mañantos ni mangaegue gui tano, sija manmagas ya todo y minalagojo gaegue guiya sija. 	 Als ik kijk naar de andere mensen die U volgen, wordt mijn hart warm van blijdschap.


Lao jamyo chamiyo fanmalalago manmafanaan. Rabi; sa unoja Maestronmiyo, ya todo jamyo mañelo. 	 Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers.


Ya unyulang sija ni y baran lulog; taegüije y bason y yero unyogyog sija. 	 Heers over hen met een ijzeren vuist; verbrijzel hen alsof het potten van aardewerk zijn."


Ya chamo todo chumuchule gui pachotto y sinangan y minagajetmo; sa jagasja junangga y juisiomo. 	 Laat mij Uw woorden spreken, want die bevatten de waarheid. Ik wacht op Uw bevel.


Entonses si Maria ilegña ni y angjet: Jafa jumuyong este? sa ti jutungo laje. 	 "Maar hoe kan ik een kind krijgen?" vroeg Maria. "Ik ben nog maagd."


Lao guajo bae jusangan claro para taejinecog; ya bae jucantaye si Yuus Jacob, y alabansa sija. 	 In de hand van de HERE bevindt zich een beker. Daarin bruist de rijk gemengde wijn. God schenkt die beker helemaal uit tot op de bodem toe. Alle ongelovigen op deze aarde moeten daaruit drinken.


Ya si Jesus lumálamodong gui tiningoña yan y linecaña yan y grasia gui as Yuus yan y taotao sija. 	 Hoe ouder Jezus werd, hoe meer wijsheid Hij kreeg. Hij stond in de gunst bij God en de mensen.


Ya jatutujon sumangane sija: Pago esta macumple este na tinigue gui talanganmiyo. 	 Hij begon: "Wat Ik u zojuist heb voorgelezen, is werkelijkheid geworden."


Si Jeova ti upinelo gue gui canaeña: ni usinentensia güe yan manjusga. 	 De HERE laat dat niet toe. De HERE zorgt ervoor dat hij, als hij voor de rechter moet verschijnen, niet wordt veroordeeld.


Polo y tinayuyutto ya umaplanta gui menamo taegüije y insensio; ya y jinatsaco julo ni y canaejo utaegüije y inefresen pupuenge. 	 Laat mijn gebed U als een reukoffer bereiken. Laten mijn opgeheven handen voor U als een avondoffer zijn.


Ya apase gui tiguangmame siete mas gui jalom y pechoñija, y linalatdeñija, sa sija lumalatdejao, O Señot. 	 Straf de buurlanden zevenvoudig voor de spot die zij met U dreven, Here.


Contodo y labiosso jagasja jusangan claro todo y juisio sija y pachotmo. 	 Ik spreek over alle wetten die U hebt gemaakt.


Ya juresibe y copa ya janae grasia, ya ilegña: Chule este, ya infanafacae entre jamyo: 	 Hij nam een beker wijn, dankte God ervoor en zei tegen Zijn discipelen: "Neem deze beker en drink er allemaal uit,


Ya mangajulo y linajyan taotao ya mandaña contra sija: ya y manmagas sija jatiteg guiya sija y magaguñija, ya manmanago na ufanmasaulag. 	 De mensen die erbij waren gekomen, keerden zich allemaal tegen Paulus en Silas. De rechters rukten hun de kleren van het lijf en lieten hen geselen.


Ya sija ilegñija: Si Moises japetmite na umatugue papet inapattan umasagua ya uyute. 	 "Dat het mag", antwoordden zij, "maar hij moet haar wel een brief meegeven, waarin staat dat zij niet langer zijn vrouw is."


Güinaja yan rinico mangaegue gui guimaña: ya y tininasña gagaegueja para taejinecog. 	 De HERE voorziet hen van alles wat zij nodig hebben en rijkdom wordt hun deel. Zijn gerechtigheid houdt eeuwig stand.


Ya palo manpodong gui mauleg na oda, ya manmanogcha; y uno siento, y otro sesenta, y otro treinta. 	 De rest van het zaad viel in goede grond en gaf een rijke oogst: wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als er was gezaaid.


Y inasie ni y isaoñija, sija ufanmaasie; ya iyonñija y indetiene sija ufanmadetiene. 	 Wie jullie zijn zonden vergeven, is ervan verlost. Maar wie jullie het aanrekenen, moet zijn zonden dragen."


Janafanbachet y atadogñija, ya janamajetog y corasoñija: Sa ti manmalie ni y atadogñija, ni ujatungo ni y corasonñija, ya sigue mamañotsot, ya guajo juamte sija. 	 "God heeft hun ogen blind en hun hart ongevoelig gemaakt. Hij wilde niet dat zij inzicht en begrip zouden krijgen. Anders zouden ze naar Hem toekomen en zou Hij hen moeten genezen." (c)


Ya linie ni un criada anae matachong gui ininan guafe, ya guinesatangüe, ya ilegña: Este locue na taotao manisija. 	 Een dienstmeisje zag hem in het licht van het vuur zitten en keek hem eens goed aan. "Kijk eens", zei ze, "die man hoorde ook bij Jezus' discipelen!"


Y pachotto ubula nii tininamo, an y inenramo todot dia. 	 Ik kan alleen maar liederen tot Uw eer zingen; de hele dag spreek ik over Uw grootheid.


Ya y patriarca sija pot y inigoñija, mabende si José guiya Egipto: lao si Yuus estaba guiya güiya, 	 Eén van Jakobs zonen, Jozef, werd door zijn broers als slaaf verkocht. Dat deden zij omdat ze hem niet konden uitstaan. Zij waren jaloers. Jozef kwam in Egypte terecht, maar God liet hem niet aan zijn lot over.


O Yuus, y corasonjo esta meton; bae jucanta, magajetja na jucanta alabansa sija yan todo y minalagjo. 	 Een psalm van David.


Si Pedro manope, ilegña nu güiya: Yaguin todos ufanmañoda guiya jago ocasion inale lao guajo ti jusoda para siempre ocasion inale. 	 Petrus protesteerde: "Al laat iedereen U in de steek, ik niet!"


Ayo na tiempo y inetnon sendalo, yan y magas sendalo, yan y ofisiat y Judio sija, macone si Jesus ya magode. 	 De soldaten en tempeldienaars namen Jezus gevangen.


Sa jatungo, na ayo na maentrega ni y magas mamale, pot y embidia. 	 De leidende priesters hadden Jezus laten arresteren omdat zij jaloers op Hem waren.


O maela, ya tacantaye si Jeova: nije tafatinas y minagof na inagang para y acho y satbasionta. 	 Kom, laten wij lofliederen zingen tot eer van de HERE; laten wij Hem loven, want Hij is de rots van ons heil.


Y adengjo gaegue gui lugat ni yano: ya gui inetnon taotao nae jubendise si Jeova. 	 Ik ben op het rechte pad. Ik zal de HERE prijzen in de samenkomsten.


Este y dos na tinago chinileja todo y lay yan y profeta. 	 Deze twee geboden zijn de basis van de hele wet en de profeten."


Guaja canaeñija lao ti manmangogote: guaja adengñija lao ti manmamomocat: ni ufanguentos ni y güetgüeroñija. 	 De handen die eraan zitten, voelen niets. En de voeten verzetten geen stap. Ook de keel kan geen geluid voortbrengen.


Ya ilegña nu güiya: Señot, estayo listo para judalalag jao para y catset yan para y finatae. 	 Simon zei: "Here, ik ben bereid met U de gevangenis in te gaan en zelfs de dood."


Ya mamofefea ni y sendalo sija, manmato guiya güiya, ya mafanunue ni y binagle. 	 De soldaten lachten Hem ook uit en gaven Hem zure wijn te drinken.


si Jesus sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Er waren veel mensen naar Jezus komen luisteren. Toen Hij zag dat zij geen eten meer hadden, riep Hij Zijn discipelen bij Zich.


O adora si Jeova gui guinatbon y sinantosña: fanlaolao gui menaña todo y tano. 	 Doe uw mooiste kleren aan en buig u voor de HERE neer. Laat de hele aarde beven als Hij komt.


Para guinin y tataotaoña nae umachule paño sija para y manmalango, ya y chetnot ufañuja guiya sija; yan y manaelaye na espiritu ufanjuyong guiya sija. 	 De mensen brachten zelfs de zweet) en gordeldoeken die hij gebruikt had, naar de zieken. Die genazen dan en boze geesten gingen uit hen weg.


YA anae jumanao güije mato gui tanoña; ya y disipuluña sija madalalag güe. 	 Daarna vertrok Jezus met Zijn discipelen naar Nazareth, de plaats waar Hij was opgegroeid.


AYONAE si Agripa ilegña as Pablo: Jupetmite jao na uncuentos pot jago namaesa. Ayonae si Pablo jaestira mona y canaeña ya manope pot güiya namaesa. 	 Agrippa zei tegen Paulus: Ga uw gang. U mag voor uzelf spreken." Paulus stak zijn hand op en verdedigde zich met deze woorden:


N 12 18 40080 ¶ Ya manmato guiya güiya y Saduseo sija ni y ilegñija, na taya quinajulo y mannatae; ya mafaesen güe, ilegñija: 	 Er stapten enkele Sadduceeërs op Hem af. De Sadduceeërs beweerden dat de mens na de dood niet meer levend kan worden.


Natungoyo ni y chalan y finanagüemo sija; ayo nae jusangan y namanman y chechomo sija. 	 Laat mij begrijpen wat U in Uw wet bedoelt, zodat ik kan nadenken over alle wonderen die U doet.


Ayo nae manmato y disipuluña sija ya ilegñija: Jafajao na cumuecuentuse sija pot acomparasion sija? 	 Zijn discipelen kwamen naar Hem toe en vroegen: "Waarom vertelt U altijd van dit soort gelijkenissen?"


Rescata mamoble yan y mannesesitao: nafanlibre sija gui canae y manaelaye. 	 Bevrijd de man die wordt vernederd en de arme; red hen uit de handen van de misdadigers.


Ya yanguin ti guinin manunas fiet jamyo gui iyon y otro taotao, jaye infanninae ni y iyonmiyo? 	 En als u de spullen van een vreemde niet goed behandelt, hoe zullen we dan onze spullen aan u toevertrouwen?


DESPUES di manmalofan estesija, jafanue gue si Jesus otro biaje y disipulo sija gui oriyan tasen Tiberias; ya taegüine jafanue güe namaesa. 	 Hierna kwam Jezus nog een keer bij Zijn discipelen en dat was bij het meer van Tiberias. Het gebeurde als volgt.


Ya matungo este todo ni y Judios, yan y Griego sija yan ayo sija y mañasaga Efeso; ya podong y minaañao gui jiloñija todos, ya manadangculo y naan y Señot Jesus. 	 Iedereen in Efeze hoorde ervan, zowel de Joden als de Grieken. De angst sloeg hen om het hart en zij kregen allemaal een groot ontzag voor de naam van de Here Jezus.


Ayo nae si Jesus ilegña nu sija: Chamiyo fanmaañao; janao ya sangane mañelujo na ufanjanao para Galilea; ya ayo nae ujaliiyo güije. 	 "Wees maar niet bang", zei Jezus. "Vertel mijn broeders dat zij meteen naar Galilea moeten vertrekken. Daar zullen zij Mij ontmoeten."


Sa jatagoña, ya janacajulo y pagyon manglo, ni y jumatsa julo y napo sija. 	 Soms, als Hij sprak, stak er een storm op die de golven hoog opzweepte.


Anae jajungog este sija si Jesus, ilegña nu güiya: Guaja uno fattamo trabia: bende todo y güinajamo, ya unfacae y mamobble, ya uguaja güinajamo gui langet, ya maela dalalagyo. 	 "Toch is er iets wat u nog niet hebt ge daan", zei Jezus. "Verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Daardoor krijgt u een schat in de hemel. Kom daarna terug en ga met Mij mee."


Fagmata, inenrajo; fagmata, guitala yan atpa; guajoja na maesa magmatayo taftaf. 	 O mijn God, U stelt mij gerust; mijn hart is weer tot kalmte gebracht. Ik zal liederen en psalmen voor U zingen.


ECUNGOG, O taotaojo, y tinagojo: na inecungog ni y talanganmo y sinangan y pachotto. 	 Een leerzaam gedicht van Asaf. Luister mijn volk, naar wat ik u leer. Luister goed naar wat mijn mond zegt.


Y disipulo, ti dangculoña qui y maestro, yan y tentago qui y amuña. 	 Een leerling is niet meer dan zijn leraar en een knecht niet meer dan zijn baas.


N 22 34 32230 ¶ Lao anae y Fariseo sija majungog na janafanmamatquilo y Saduseo sija, mandaña gui un lugat. 	 Behalve de Farizeeërs. Want toen zij hoorden dat Hij de Sadduceeërs de mond had gesnoerd, kwamen zij met een nieuwe strikvraag.


Ya güiya ilegña nu sija: Ti para jamyo intingo y jaane yan y tiempo sija, ni y pinelon y Tata gui ninasiñañaja. 	 "Dat hoeven jullie niet te weten", antwoordde Hij. "Mijn Vader beslist hoe en wanneer bepaalde dingen gebeuren.


Ya infanmacone guato gui menan magalaje yan ray pot y naanjo, para testimonio contra sija yan y Gentiles. 	 Jullie moeten terechtstaan voor presidenten en koningen, omdat jullie bij Mij horen. Dat zijn kansen hun over Mij te vertellen en de wereld te laten weten wie Ik ben.


Ylegña nu güiya si Jesus: Palaoan, jonggue yo sa ufato y ora, na ti este na jalomtano, ni iya Jerusalem, inadora jamyo si Yuus Tata. 	 Jezus antwoordde: "Geloof Mij, er komt een tijd dat de mensen de Vader niet zullen aanbidden op de Gerizim en ook niet in Jeruzalem.


Jamyo jagas injingogja jafa y jusagane jamyo, bae jujano, ya jutalo güine mague guiya jamyo. Yaguin inguaeya yo, magajet infanmagof, sa bae jujanao ya jufalag as Tata; sa si Tata dangculoña qui guajo. 	 U hebt Mij horen zeggen dat Ik wegga en weer terugkom. Als u werkelijk van Mij hield, zou u blij zijn dat Ik naar de Vader ga, want de Vader is groter dan Ik.


Ya y enemigoñija mangaegueja guiya sija. 	 Iemands ergste vijanden zullen in zijn eigen huis wonen.


Enaomina jafa guinin sinanganmiyo gui jemjom, umajungog gui manana; ya jafa y incuentuse gui talanga gui jalom aposento, umaagangnaejon gui jilo guma. 	 Alles wat in het donker gezegd is, zal in het licht gehoord worden. Wat stiekem gefluisterd is, zal van de daken rondgebazuind worden.


Ya anae jajungog si Jesus, ilegña nu sija: Y manjomlo ti janesesita medico, na y manmalango. Ti matoyo para juagang y manunas, na y manisao sija. 	 Jezus hoorde het en zei tegen hen: "Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar zieke en zwakke mensen wel. Ik ben niet gekomen om de goede mensen te redden, maar juist de slechte."


Yaguin inguaeya yo, inadaje y tinagojo. 	 Wie van Mij houdt, zal altijd volgens mijn geboden leven.


N 12 38 40280 ¶ Ya ilegña gui finanagüeña: Adaje jamyo ni y escriba sija, sa yanñija manjanao yan y anaco magagoñija, yan yanñija manmasaluda gui metcado, 	 Hij waarschuwde hen voor de godsdienstleraars. "Zij houden ervan in deftige kleren rond te lopen om op te vallen", zei Hij. "Zij vinden het heerlijk om op straat eerbiedig gegroet te worden.


Si Israel locue jumalom guiya Egipto; yan si Jacob taotao juyong sumasaga gui tano Cam. 	 Toen Jakob en zijn familie naar het land Egypte waren gekomen en daar als vreemdelingen tussen de mensen woonden,


Lao y infanmatachong gui agapajo, yan y acagüeco; ti guajo jufannae; lao para ayo sija ufanmanae y manmapreparaye. 	 Maar wie in mijn Koninkrijk naast Mij zullen zitten, maak Ik niet uit. Dat bepaalt God."


Manyafaeyo yan gosmamuteyo: cumate yo pot y atboroto gui corasonjo. 	 Mijn bekken is ontstoken; ik ben van top tot teen ziek.


GIMEL sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik ben Uw dienaar; bewaart U mij, dan kan ik mij mijn hele leven houden aan Uw woord.


Güiya uguaja minagasña locue guinin y tase asta y tase, yan guinin y sadog asta y uttimon y tano. 	 Laat hem heersen van oost tot west en van noord tot zuid.


Talo guato guiya jamyo ya unfañangane jaftaemano na dangculon güinaja finatinasña si Yuus nu jago. Ya guiña jumanao, ya jasanganñaejon todo gui siuda jaftaemano finatinasña si Jesus nu güiya. 	 "Ga naar uw familie", zei Hij, "en vertel hun wat God voor u heeft gedaan." De man ging overal in de stad vertellen wat Jezus voor hem had gedaan.


Manope si Jesus ya ilegña: Un chocho guajo fumatinas, ya todo jamyo ninafanmanman. 	 Jezus antwoordde: "Over één ding dat Ik doe, bent u al verbaasd.


N 8 22 38390 ¶ Ya mato guiya Betsaida; ya maconie güe guato un bachet, ya matayuyut güe na upacha güe. 	 Ze kwamen in Bethsaïda. Enkele mensen brachten een blinde man bij Jezus en vroegen of Hij hem wilde aanraken.


Ya ilegña nu güiya si Jesus: Pot jafayo na juentalo nu jago, palaoan? trabia ti mafato y orajo. 	 "Laat Mij met rust," antwoordde Hij. "Het is mijn tijd nog niet."


Guinin jasangan si Yuus un biaje; ya dos biaje jagasja jujungog este; na y ninasiña iyon Yuus. 	 Hecht geen waarde aan verdrukking; verwacht niets van onrechtmatige opbrengsten; en als u rijk wordt, laat het uw leven met God dan niet beïnvloeden.


Ya jago Betlehem, tano Juda, ada ti sendiquique jao gui entalo y prinsipen Juda, sa iya jago nae ujuyong y magalaje, para upasto y taotaojo, Israel. 	 'Bethlehem in Efratha, u bent één van de kleinste steden in Juda, maar toch zult u de geboorteplaats zijn van onze Koning, die mijn volk zal leiden."


Ya manago na umanasaga y carruaje; ya tumunog y dos gui jalom janom, si Felipe yan y eunuco; ya tinagpange güe. 	 Hij liet de wagen stilhouden en ging samen met Filippus het water in en Filippus doopte hem.


Ya janafangoschatsagajam y pinagyo, ya y inagpaña na jaane, jayute gui tase y catga, manachadeg y batco, 	 Omdat het schip vreselijk van de storm te lijden had, gooide de bemanning de volgende dag een deel van de lading overboord.


Yan y metgot na jataf canae yan y canae na majala: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Dat gebeurde door Zijn kracht en onder Zijn leiding. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Lao jagoja, un taotao, ni y parejujo, yan y gachongjo, yan y senjuguflie na amigujo. 	 Mijn tegenstander die mij belaagt, is geen vijand van buitenaf; dat zou ik nog wel kunnen verdragen. Het is niet iemand die mij altijd al haatte, die nu tegen mij opstaat, want dan zou ik nog wel een schuilplaats weten te vinden.


Ya anae jajungog este y disipulo sija, manpodong gui jilo matañija ya mangosmaañao. 	 Bij het horen hiervan werden de discipelen zo bang dat zij zich plat op de grond lieten vallen.


Ya si Jesus ilegña nu sija: Maela dalalagyo, ya junafanpescadot taotao jamyo. 	 Hij zei tegen hen: "Ga met Mij mee! Dan zal Ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen bij Mij brengen."


O, para y taotao sija mojon ufanmanalaba si Jeova pot y minaulegña, yan pot y ninamanman na chechoña gui famaguon taotao sija. 	 Laten zij de goedheid en liefde van de HERE prijzen en Hem ook eren om alle wonderen die Hij voor de mensen heeft gedaan.


Si Jeova tunaegüe: güiya umutut y cuetdas y manaelaye. 	 Maar de HERE, Die rechtvaardig oordeelt, heeft de touwen waarmee de ongelovigen ons hadden vastgebonden doorgesneden.


Lao ni uno umadingan gui publico pot güiya, sa manmaañao ni Judio sija. 	 Niemand sprak openlijk over Hem. Zij waren allemaal bang dat de Joodse leiders het zouden horen.


N 15 33 41760 ¶ Ya anae mato y mina saes na ora, jomjom todo y tano asta y mina nuebe na ora. 	 Om twaalf uur werd het donker in het hele land. Dat duurde een uur of drie.


Ya palo guiya sija taotao Chipre, yan Sirene, ya anae manmato Antioquia, manguentos yan y Griegosija, ya japredica y Señot Jesus. 	 Maar sommigen van die vluchtelingen waren afkomstig uit Cyprus en Cyrene. Toen zij in Antiochië kwamen, spraken zij ook met niet-Joodse mensen en vertelden hun over de Here Jezus.


Ya susede, anae gaegue sija güije, y jaaniña ni para ufañago esta macumple; 	 Toen zij in Bethlehem waren, moest Maria bevallen. Zij bracht haar eerste kind ter wereld, een jongen. Zij wikkelde hem in doeken en legde hem in een voerbak, want in de herberg van het dorp hadden Jozef en Maria geen onderdak kunnen vinden.


Ya megae na Judio sija tumaetae este na tinigue, sa y lugat anae maatane si Jesus, jijot gui siuda, ya esta matugue gui Hebreo, yan Griega, yan Lating. 	 En vele Joden lazen dat, want de plaats waar Jezus gekruisigd werd, lag niet ver buiten de stad.


Entonses ilegñija talo: Jafa finatinasña nu jago? Jaftaemano jababa y atadogmo? 	 Zij vroegen weer: "Wat heeft Hij eigenlijk gedaan? Hoe heeft Hij uw ogen genezen?"


Ya unsinangane sinangan sija anae unsatbo; jago, yan todo y guimamo. 	 Die zal u en al uw huisgenoten vertellen hoe u gered kunt worden.'


JEOVA jago guinin saganmamame yan todo y generasion. 	 Deze psalm is een gebed van Mozes, de vriend van God. Here, van generatie op generatie hebben wij onze hulp en kracht bij U gezocht.


Y resumen sinanganmo minagajet; ya cada uno tunas na juisiomo sija gagaegue para taejinecog. 	 Nergens in Uw woord is iets onwaars; alles is de waarheid. Al Uw rechtvaardige geboden zijn eeuwig.


Ya derepente jaatan gui oriyañija, ti manmanlie ni jaye, na si Jesusja yan sija. 	 Toen zij om zich heen keken, zagen ze plotseling dat Mozes en Elia weg waren. Alleen Jezus was nog bij hen.


Ayo nae mapos malag para güiya, Jerusalem yan Judea yan todo y tano gui oriyan Jordan, 	 De mensen kwamen van alle kanten naar hem toe; uit Jeruzalem, het Jordaandal en zelfs uit heel Judea.


Y finenana, y disipuloña ti jatungo estesija; lao y tiempo anae si Jesus esta cumajulo gui langet, entonses manmajaso na estesija este matugue nu güiya, ya sija guinin manmafatinas este sija yan güiya. 	 Zijn discipelen begrepen toen nog niet wat dit allemaal betekende. Maar later, toen Jezus in de schitterende heerlijkheid van God was gekomen, werd hun duidelijk dat deze woorden met betrekking tot Hem waren geschreven. Zij hadden ze voor hun ogen werkelijkheid zien worden.


Ya jayeja y cumuentos contra y Lajin taotao, umaasie; lao y chumatfino contra Espiritu Santo, ti umaasie. 	 Wie kwaadspreekt over Mij, zal daarvoor nog vergeving kunnen krijgen. Maar voor wie de Heilige Geest willens en wetens belastert, is vergeving uitgesloten.


Ylegña nu güiya y palaoan Samaria: Jaftaemano na jago y Judio jao, ya untagojit najunaguinemjao, ya guajo palaoan Samaria? (Sa y Judio sija ti manatungo yan y taotao Samaria). 	 "Dat begrijp ik niet", zei de vrouw verbaasd. "Ik ben een Samaritaanse en U bent een Jood. Welke Jood vraagt een Samaritaanse nu iets te drinken?" Want Joden gaan niet met Samaritanen om.


Y famaguon Efraim, guaja atmas yan manmañule y atcos sija, manalo tate gui jaanen y guera. 	 De zonen van Efraïm, die zo goed waren in het boogschieten, kwamen niet in het veld toen er moest worden gevochten.


Lalatde y dadao na gâgâ gui piao, y manadan nobiyo yan y tatneron gataotao, nii guinocha papa adengñija y pedason salape sija: jochalapon ayosija taotao nii manmalago manguera. 	 De koningen bieden U geschenken aan voor Uw tempel in Jeruzalem.


Ya si Josias jalilis si Joaquim; si Joaquim jalilis si Jeconias, yan y mañeluña anae manmacone guiya Babilonia. 	 Josia was de vader van Jechonia en zijn broers, die geboren werden in de tijd van de verbanning naar Babel.


Y labiosso sendangculo minagofña anae jucantayejao tinina; yan y antijo ni jago munalilibre. 	 Ik zal jubelen en psalmen voor U zingen. U hebt mij innerlijk bevrijd.


Ya mafaesen güe, uno guiya sija, ni y magas y lay, tinienta güe, ilegña: 	 Eén van hen, een godsdienstleraar, nam het woord. "Meester, wat is het belangrijkste gebod in de wet van Mozes?"


Ayo nae manalo y disipulo sija guato gui guimañija. 	 De twee discipelen gingen terug naar huis.


Guajo jamyo sumangane, na jayeja y yumute y asaguaña ya ti pot y inabale, ya umasagua yan otro, umabale; ya y umasagua yan y umayute, umabaleja. 	 Luister goed, Ik zeg u: Iemand die zijn vrouw verlaat en daarna opnieuw trouwt, pleegt overspel. Tenzij zijn eerste vrouw gemeenschap met een andere man heeft gehad."


Dichoso si Jeova, sa ti mannae nu jita para güinaja y nifenñija. 	 Maar prijs de HERE! Hij liet dat niet toe. Dank zij Hem kregen zij ons niet te pakken.


Ti jafatinas taegüine gui un nasion: ya y juisioña, sija ti manmatungo sija. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Met geen ander volk heeft Hij dat gedaan. Daarom kennen zij Zijn geboden niet. Prijs de HERE!


Y langet sija ni y langet Jeova sija: lao y tano mannae para y famaguon y taotao sija. 	 De hemel is de woonplaats van de HERE en de aarde gaf Hij aan de mensen.


Ya utago y angetña sija yan y dangculo na catin y trompeta ya ujanadaña y inayigñija guine y cuatro manglo, desde y un punta gui langet asta y otro. 	 Ik zal mijn engelen er met luid trompetgeschal op uitsturen. Ze zullen de mensen die bij Mij horen, verzamelen van de verste uithoeken van de hemel en de aarde.


Güiya jagasja munalibre y antijo qui pas, guinin y guera ni y comontrayo: sa megae pumotfifia yo. 	 's Morgens, 's middags en 's avonds bid en smeek ik, ik stort mijn hart voor Hem uit. Hij luistert naar mij.


Lao pot y jarorobayo este na palaoan, bae juaregla sija, sa noseaja pot y sisigueja mague, uestotbayo. 	 Maar ik heb schoon genoeg van die vrouw! Ik zal zorgen dat ze haar recht krijgt. Straks doet ze mij nog wat!'


Güiya munamautut y espiriton y prinsipe sija: sa güiya y namaañao para y ray sija gui tano. 	 Doe Uw geloften aan de HERE, uw God. Kom ze ook na. Iedereen moet Hem offers en gaven brengen, want Hij is beroemd en gevreesd.


Dichoso y nasion ni si Jeova Yuusña: yan y taotao ni y jaayeg pot erensia para güiya. 	 Gelukkig is het volk dat de HERE als zijn God heeft; het volk dat Hij Zich als erfdeel koos.


N 20 11 61930 ¶ Ya si Maria gaegue güije gui san jiyong, jijot y naftan ya tumatanges; ya tumanges, ñumejon papa y jaatan y sanjalom y naftan; 	 Maria van Magdala bleef echter bij het graf achter.


Ayo nae, ujabira sija tate y enemigujo y jaane nae juagangjao; este jutungo, na si Yuus para guajo. 	 U neemt mijn zwerftochten waar en kent elke traan die ik stort. Alles staat immers in Uw boek?


Lao sija japotfia, ilegñija: Jaatbororota y taotao sija, mamananagüe guiya Judea todo, jatutujon desde Galilea asta esteja na lugat. 	 Maar zij protesteerden: "Met Zijn toespraken heeft Hij de mensen opgehitst; eerst in Galilea, daarna in Judea en nu zelfs hier in Jeruzalem."


Ya guajo locue sumanganejao, na jago si Pedro; ya y jilo este na acho, jufatinas y iglesiamo; ya y pettan sasalaguan taeninasiña contra guiya. 	 Jij bent Petrus. Op deze rots zal Ik mijn Gemeente bouwen. De poorten van het dodenrijk zullen nooit macht over haar krijgen.


Entonses mamaela si Jesus, ya jachule y pan ya manninae, ya y güijan taegüenao. 	 Jezus gaf hun brood en vis.


Ya desde ayo manoriyajam, ya manmatojam guiya Regio; ya anae malofan un jaane na manguaefe y manglo sanjaya, manmatojam guiya Puteoli gui inagpaña. 	 Daarna zeilden wij om het eiland Sicilië heen en kwamen in Rhegium. Na daar een dag in de haven te hebben gelegen, gingen we weer verder. Er was een zuidenwind opgestoken, zodat wij binnen twee dagen in Puteoli waren.


Ya umamofea, yan umatolae, yan umasaulag, yan umapuno; ya y despues di tres na jaane ucajulo talo. 	 Ze zullen Mij bespotten, spugen, geselen en tenslotte vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


(Sa todo iya Atenas, yan y manaotao juyong ni y mañasaga güije, taya chechoñiñija na para ufanguentosja, yan para ufanecungog ni y nuebo na güinaja.) 	 De Atheners en de vreemdelingen in de stad hadden alle tijd om naar de nieuwste ideeën te luisteren en daarover verder te praten.


Jagasja jafanue y taotaoña ni y ninasiñan y chechoña, anae janae sija ni y erensian y nasion sija. 	 Hij toonde Zijn volk Zijn kracht en grote daden, door hun het hele land te geven dat voorheen aan de heidenen toebehoorde.


Namagof y egso Sion, yan sija jagan Juda ufanmagof; pot y jinisgamo sija. 	 De eer die U toekomt, is net als Uw naam, o God, zo groot dat die reikt tot aan het einde der aarde. U bent de pleitbezorger van ons recht.


Sa inpelo jamyo y tinago Yuus, ya mantietiene fitme y tradision taotao sija: (ni y mafagase y jara sija, yan y copa sija, yan infatinas megae sija na güinaja parejo yan este.) 	 U houdt vast aan de traditie, maar aan Gods opdracht denkt u niet.


Este y as Moises ni y jarechasa ilegñija: Jaye munamagas jao yan unjues? Güiya tinago as Yuus na umagas yan uninafanlibre pot y canae y angjet ni y mafato guiya güiya gui jalomtano. 	 Mozes werd dus naar Egypte gestuurd om het volk van Israël te bevrijden; het volk dat niets van hem wilde weten. Hij zou de leider worden van de mensen, die tegen hem hadden gezegd: 'Denkt u soms dat u onze leider en rechter bent?' Door de engel, die in de brandende braamstruik aan hem verscheen, gaf God hem daar de macht voor.


Laguse ya unayudayo, O Jeova y satbasionjo. 	 Laat mij niet in de steek, HERE! Och, mijn God, blijf niet zo ver van mij afstaan!


Cajulo, O Jeova: chamo munamametgot y taotao: ya ufanmajusga y nasion gui menamo. 	 De armen zullen niet langer worden vergeten; hun verwachting zal niet meer de bodem ingeslagen worden.


Y finañagüe Jeova tunas, janafanmamagof y corason: y tinago Jeova claro, janafanmalag y atadogsija. 	 De wet van de HERE is feilloos en goed; zij verandert ons leven. De woorden van de HERE zijn altijd betrouwbaar; zij geven wijsheid aan de onwetende.


N 6 20 44830 ¶ Ya güiya manatan julo gui disipuluña, ya ilegña: Mandichoso jamyo ni mamobble; sa iyonmiyo y raenon Yuus. 	 Daarna keek Hij Zijn discipelen aan en zei: "Gelukkig zijn de armen, want voor hen is het Koninkrijk van God.


Y cadidug y flechan y matatnga, yan y pinigan gago. 	 Pijlen van een scherpschutter en brandend hout van de bremstruik. Dat doet pijn.


Ya jatago si Pedro yan Juan, ilegña: Janao ya innalisto y pascua para jita, para utafañocho. 	 Toen die dag aanbrak, stuurde Jezus Petrus en Johannes erop uit om het Paasmaal klaar te maken.


N 3 18 43600 ¶ Ya mamagat megae na sinangan ya japredica y taotao sija ni ibangelio. 	 Met vele van dergelijke waarschuwingen sprak hij de mensen toe.


Ayonae si Pilatos janae sentensia na ufatinas taemano y guinagaoñiñija. 	 Ten einde raad besloot Pilatus hun maar hun zin te geven. Hij liet Barabbas vrij. Barabbas, de moordenaar. Maar Jezus leverde hij aan hen uit. Ze mochten Hem laten kruisigen.


N 3 31 54670 ¶ Y guinin jila mague, güiya mas taquilo qui todo; ya y iyon y tano, tanoja güe, ya iyon y tanoja jasasangan; ya y mamaela guine langet, güiya iyajululo. 	 Ik ben van de aarde en spreek de taal van de aarde. Hij komt uit de hemel en is belangrijker dan enig ander. Hij staat boven alle andere mensen.


Sa, jafa uaprobecha y taotao, yaguin jagana todo y tano, ya finalingaeguan ni linâlâña? 	 Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen?


Sa desde y ampmam na tiempo jago pumolo y plinantan tano: yan y langet sija y checho y canaemo. 	 Ik zeg tegen Hem: Mijn God, laat mij nog niet sterven; ik ben nog veel te jong. Sinds eeuwen her bent U er.


Ya y palo mamodong gui mauleg na tano, ya manmanogcha, ya mangajulo ya manmegae; ya uno manogcha treinta, y otro sesenta, y otro ciento. 	 Maar het zaad dat in goede grond viel, kwam mooi op. Het werd rijp en gaf een grote opbrengst. Wel dertig, zestig en honderd keer zoveel als was gezaaid.


Y sinanganmo junaatog gui jalom y corasonjo, para chajo umiisao contra jago. 	 Ik vul mijn hart met Uw woorden; dat is de enige manier om niet te zondigen en U geen verdriet te doen.


Enao mina manjanao gui menan y sinedrio, mansenmagof sa japolo na ujamerese pumadese y minamajlao pot y naan Jesus. 	 Blij verlieten de apostelen de rechtszaal. God had hun het voorrecht gegeven terwille van Jezus slecht behandeld te worden.


Yaguin y guima jamerese, y pasmiyo usaga guiya güiya; lao yaguin ti jamerese, y pasmiyo utaloja guato guiya jamyo. 	 Wens zijn gezin vrede toe, als je er goed wordt ontvangen, maar niet als je er slecht wordt ontvangen.


Ya jayeyo guajayo gui langet sino jagoja? ya taya gui jilo y tano güinaeyaco, na jagoja. 	 Wie of wat heb ik, buiten U, nog nodig? Als ik U heb, heb ik verder niets nodig en verlang ik niets meer. Noch op aarde, noch in de hemel.


Y famaguonña ufanaetata yan y asaguaña ubiuda. 	 Zijn kinderen zullen wezen worden en zijn vrouw gaat het leven verder als weduwe door.


Lao aya sija y enemigujo, ni y ti manmalago na jufangobietna gui jiloñija, cone mague, ya ufanmadegüeya gui menajo. 	 En breng nu mijn vijanden, die in opstand zijn gekomen, hier en dood hen voor mijn ogen!"


Lao desde pago para mona y Lajin taotao gaegue na matatachong gui agapa gui ninasiñan Yuus. 	 Maar het duurt niet lang meer, of Ik, de Mens, zal zitten op de troon van God, aan Zijn rechterhand."


Y gaponulonmiyo locue esta todo manmatufong. 	 En wat kost nu een mus? Bijna niets. Zelfs de haren op je hoofd zijn allemaal geteld.


Sa güiya tumungo y jechurata; jajaso na jita y petbos. 	 Hij kent ons en weet dat wij beperkt zijn.


Ya anae maaatan, malie na esta managalileg y acho, sa gosdangculo. 	 Maar toen zij bij het graf kwamen, ontdekten zij dat de steen al weg was.


Ya jachule sija gui seguro, ya sija ti manmaañao: lao y tase tumampe y enimigoñija. 	 Hij bracht de Israëlieten veilig verder en zij kenden geen angst, want God had al hun vijanden laten verdrinken.


Sa jusangane jamyo na ti juguimen otro biaje ni y tinegcha ubas, asta qui ufato y raenon Yuus. 	 want Ik zal geen wijn meer drinken tot het Koninkrijk van God is gekomen."


Ni injaso na mauleg para jita sa un taotao matae pot y taotao sija, para munga na todo y nasion ufanmalingo. 	 Begrijpt u niet dat het in ons voordeel is als deze Man in plaats van het volk sterft? Anders raken wij dit hele volk nog kwijt."


Ya y mina dos parejoja yan este: Guaeya y tiguangmo parejo yan jago. 	 Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.'


Ya manmato gui as Juan, ya ilegñija nu güiya: Rabi, ayo y gaegue güije guinin iya jago, gui otro banda Jordan ni unnae testimonio, estagüe! na jatagpange, yan y todo y taotao manmato guiya güiya. 	 Zij kwamen naar Johannes toe en zeiden tegen hem: "Meester, er is nog iemand die doopt en iedereen gaat naar hem toe. Het is de man die u aan de overkant van de Jordaan hebt ontmoet. U zei dat Hij de Christus is."


Ya ilegña nu sija todos: Yaguin guaja y malago tumatiyego, upunenaesa güe, ya uchule y quiluusña cada jaane ya udalalagyo. 	 Daarna zei Hij tegen allen die bij Hem waren: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf volledig onbelangrijk vinden. Hij moet iedere dag zijn kruis dragen en dicht bij Mij blijven. Want wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het redden. Maar wie zijn leven wil vasthouden, zal het verliezen.


Ya masangane jaftaemano y mansinangane as Jesus: ya japolo na ufanjanao. 	 "Nee", zeiden de discipelen, "maar de Here heeft het nodig. Wij brengen het gauw weer terug." Toen mochten zij het meenemen.


N 18 9 50140 ¶ Ya jasangan este na acomparasion ni ayo sija y umangocon maesa sija na manunas, ya jadespresia y pumalo: 	 Daarna vertelde Hij een gelijkenis speciaal bedoeld voor degenen, die opschepten over hun eigen goedheid en die op al de anderen neerkeken.


Yaguin ti matoyo, ya ti jusangane sija, taya isaoñija; lao pago taya escusañija pot y isaoñija. 	 Als Ik niet gekomen was en tot hen gesproken had, zouden ze niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij geen verontschuldiging voor de zonden die zij doen.


N 1 32 35640 ¶ Ya anae estaba esta pupuenge, anae machom y atdao, maconiigüe todo ni manmañetnot yan y maninanite. 	 Die avond na zonsondergang bracht men allemaal mensen bij Hem, die ziek waren of boze geesten in zich hadden.


Ya pot y minaañao nu güiya, y guatdia sija mayengyong ya sumaga calang manmatae. 	 De mannen die bij het graf op wacht stonden, sidderden van angst. Zij vielen op de grond en het leek wel of ze dood waren.


Juda jumuyong y santos na sagaña, yan Israel y gobietnoña. 	 koos God het gebied van Juda uit als Zijn heilige woonplaats; het land Israël was Zijn gebied.


Ayonae manope ya ilegña nu güiya: Taya ni un taotao uquinano y tinegchamo para siempre. Ya majungog ni y disipuluña. 	 De discipelen hoorden Hem tegen de boom zeggen: "Er zullen aan jou nooit meer vruchten komen."


Ya anae jalie y linajyan taotao sija na si Jesus taegüe güije, ni y disipuluña sija; manjalom sija locue gui sajyan diquique, ya manmapos para Capernaum, maaliligao si Jesus. 	 Maar toen zij zagen dat Jezus er niet was, stapten zij in een paar boten die uit Tiberias waren gekomen en staken over naar Kapernaüm om Jezus te zoeken.


Sa ti jumajalom gui corasonña na y tiyanña ya malolofan gui secreto; taegüenao janagasgas todo y nengcano. 	 "Het voedsel gaat immers niet naar het hart, maar naar de buik en tenslotte komt het in het riool terecht." Jezus maakte hiermee duidelijk dat men alle voedsel zonder gewetensbezwaar mag eten.


N 17 16 68540 ¶ Ya mientras manninanangga as Pablo guiya Atenas, calamten y espirituña gui sanjalomña anae jalie y siuda na bula y idolos. 	 Terwijl Paulus in Athene op hen wachtte, viel het hem op dat er overal in de stad beelden van allerlei goden stonden; dat stoorde hem.


N 27 24 34700 ¶ Anae jalie si Pilato na taya jafa na probecho, lao mas y ninafanyaoyao, mañule janom ya jafagase y canaeña gui menan y taotao sija, ya ilegña: Taeisaoyo gui jâgâ este y tunas na taotao: lie jamyo. 	 Pilatus zag dat de mensen niet meer te houden waren. Er kon zo een rel losbreken. Daarom liet hij een kom water halen. Hij waste zijn handen voor de ogen van het volk en zei: "Ik ben onschuldig aan het bloed van deze man. Nu moet u het zelf maar weten."


Este parejo yan y mauleg na laña gui ilo, ni y mimilalag gui batbas, asta y batbas Aaron; ya jumajnanao papa asta y cueyon magaguña; 	 Dat is net zo kostbaar als de olie waarmee Aäron werd gezalfd en die van zijn baard af op zijn kleding vloeide.


Ya estagüe, un vos guinin y langet na ilegña: Estagüiya y lajijo ni y guefyajo. 	 Een stem uit de hemel zei: "Dit is mijn geliefde Zoon; Hij verheugt mijn hart."


Ya iya sija nae y pajaron y langet guaja sagañija ya mangacanta gui entalo y ramas sija. 	 De vogels nestelen in de bomen langs de oevers en zingen het hoogste lied.


Ya inresisibeja siempre gui todo y lugat sija contodo y minegae y grasia, O gosmauleg Felix. 	 Dank zij uw vooruitziende blik zijn er allerlei hervormingen doorgevoerd. Daar is ons hele volk u in alle opzichten dankbaar voor.


Y atadogco ninalachae pot y sinanganmo mientras ileleco: Ngaean nae unconsuelayo. 	 Mijn ogen kijken verlangend uit naar de vervulling van Uw belofte; wanneer komt U om mij te troosten?


Ya manope si Jesus ya ilegña nu sija: Y manaechetnot ti janesesita medico; lao y manmalango. 	 Toen nam Jezus het woord: "Weet u wie een dokter nodig hebben?


Junafanminagago locue y mamaleña sija ni y satbasion: yan y mañantosña sija ufanagang managang ni y minagof. 	 De priesters van Jeruzalem zullen mijn bevrijding kennen en de gelovigen zullen blij jubelen.


Enao mina jachule papa y corasonñija gui checho; manbasnag papa ya taya para ufaninayuda. 	 Daarom had Hij hen in de moeilijkheden gebracht. Toen zij vielen, was er niemand die hen hielp.


N 13 31 59760 ¶ Pot enao, anae esta mapos güe, ilegña si Jesus: Pago y Lajin taotao rumesisibe y minalagña, ya si Yuus rumesibe y minalagña guiya güiya. 	 Toen Judas de deur uit was, zei Jezus: "Nu blijkt hoe groot en machtig Ik ben. En daardoor blijkt ook hoe groot en machtig God is.


Anae munjayan jasangan este, umaagang ni dangculo na inagang: Lasaro maela juyong. 	 Nadat Hij dit tegen Zijn Vader gezegd had, riep Hij met krachtige stem: "Lazarus! Kom naar buiten!"


Lao y magas na mamale sija, yan y escriba sija, ninafalalalo anae jalie y mannamanman sija ni y jafatitinas, yan y famaguon sija ni y manaagang gui guimayuus, ya ilegñija: Hosana y Lajin David; 	 De leidende priesters en de godsdienstleraars zagen deze geweldige wonderen en hoorden hoe zelfs kinderen in de tempel riepen: "God zegene de Zoon van David!"


Sa todo y manmanyute jalom, pot y minegaeñijaja; lao güiya pot y minalagoñaja na jayute jalom todo y güinajaña; asta y sustentoña todo. 	 "Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat."


Sa ilegñija: Si Jeova ti ujalie, ni si Yuus Jacob ti ufanatituye. 	 Zij denken bij zichzelf: "De HERE ziet het toch niet; ach, Jakobs God heeft wel iets anders te doen."


Ya manaatan gui oriya anae manestaba manmatatachong gui oriyaña, ya ilegña: Estagüe y nanajo, yan y mañelujo! 	 Hij keek de kring rond en zei: "Kijk, dat zijn mijn moeder en mijn broers.


Liija na minajalangyo ni y finanagüemo sija: nalâlâyo gui tininasmo. 	 Heus, ik verlang naar Uw bevelen. Door Uw rechtvaardigheid kunt U mij zuiver laten leven. Doet U dat toch!


Dichoso ayo na tentago y yanguin mato y señotña, sineda na jachochogüe taegüije. 	 Als de heer terugkomt en ziet dat de man zijn werk goed heeft gedaan,


N 1 12 62500 ¶ Ayo nae sija manalo guato Jerusalem guinen y egso Olibo, ni y jijot Jerusalem, gui sabado na jaana na jinanao. 	 Daarop gingen zij van de Olijfberg (waar ze op dat moment waren) terug naar Jeruzalem. Dat was nog geen kwartier lopen.


Y gajo quinilo sija jajungog y inagangjo; ya jutungo sija; ya sija madalalag yo. 	 Mijn schapen luisteren naar mijn stem en Ik ken ze. Zij volgen Mij en Ik geef hun eeuwig leven.


Ya ufanmato manguinen y sancatan yan y sanlichan, yan y sanlago yan y sanjaya; ya ufanmatachong gui raenon Yuus. 	 Uit alle delen van de wereld zullen mensen plaatsnemen in het Koninkrijk van God.


Trabia dididija na tiempo, ti inlie yo talo; ya y otro biaje dididija na tiempo inlie yo. 	 Nog even en u zult Mij niet meer zien. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien."


Sa megae ufanmato pot y naanjo, ya ualog: Guajo güiya Jesucristo, ya ufababa megae. 	 Want er zullen verscheidene mensen komen, die zeggen dat zij de Christus zijn. En zij zullen velen achter zich aan krijgen.


Jago namaudae y taotao guijilomame: jame infaposgüe y guafe an y janom: lao unchulejam asta y jalom y rico na sagayan. 	 Er reden mensen over onze hoofden en wij gingen door water en vuur; maar U hebt ons door alles heengevoerd tot in de overvloed.


Y canaemo nae gaegue y tiempoco: nalibre yo gui canae y enimigujo yan y pumetsisigueyo. 	 Toch is mijn vertrouwen op U gevestigd, HERE; ik spreek het ook tegen U uit: "U bent mijn God.


Anae ninajanao y anite y udo cumuentos. Ya y linajyan taotao ninafanmanman ya ilegñija: Taya este nae malie guiya Israel. 	 Jezus joeg die geest uit de man weg en toen kon hij weer spreken. De mensen stonden versteld. "Zoiets hebben wij nog nooit gezien!" riepen zij uit.


Mantieneyo jaftaemano y sinanganmo, para julâlâ: ya chamoyo na mamamajlao ni y ninanggaco. 	 U hebt beloofd mij te zullen ondersteunen. Doet U dat nu ook, zodat ik blijf leven. Stel mij niet teleur.


Ya pago megae esta na años manmalofan matoyo para juchulie limosna y nasionjo, yan inefrese sija: 	 Na jaren in het buitenland te zijn geweest, kwam ik in mijn land terug met geld voor de armen van mijn volk en offers voor God.


Jumanao gui mina onse na ora, ya jasoda palo na manaechocho, ya ilegña: Jafa na mañasagaja jamyo güine todo pago na jaane, ya manaechocho jamyo? 	 Om een uur of vijf ging hij nog eens naar de stad. Weer zag hij een stel mannen die niets te doen hadden. 'Waarom hangen jullie hier de hele dag rond?' vroeg hij.


YYAJAGO, O Jeova, nae juangoco: chamoyo munamamamajlao para taejinecog: nalibreyo gui tininasmo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent.


Y isao sa sija ti majonggue yo; 	 Van zonde omdat zij weigeren in Mij te geloven.


Na ti uresibe pagoja sienbiaje: guma sija, yan mañeluña lalaje, yan mañeluña famalaoan, yan nanaña, yan famaguonña, yan fangualuan sija, yan umapetsigue; ya y mámamaela na siglo, taejinecog na linâlâ. 	 krijgt honderd keer zoveel terug. Hier en nu. Huizen, broers, zusters, moeders, kinderen en bezittingen; dat staat vast. Maar hij zal ook worden vervolgd.


Lao aligao finena y raenoña; ya todo este sija na güinaja umanafandaña para jamyo. 	 Wees dus in de eerste plaats bezig met het Koninkrijk van God; dan zorgt Hij wel dat je die andere dingen ook krijgt.


Ya anae cajulo talo, jaipe y pan ya mañocho, ya cumuentos asta qui manana; ya ayonae jumanao. 	 Paulus ging weer naar boven en brak het brood. Na te hebben gegeten, bleef hij nog een hele tijd spreken. Hij vertrok pas toen het al licht was.


Lao si Jesus ilegña nu güiya: Judas, pot un chicoja na unentrega y Lajin taotao? 	 "Judas", zei Jezus. "Hoe kun je dit doen? Mij verraden met een kus!"


Y lamlamña maninina y tano: ya y tano malie ya ninalaolao. 	 De hele wereld wordt door Hem verlicht als door bliksemschichten; de aarde beeft voor Hem.


N 27 27 71970 ¶ Ya anae mato y mina catorse na puenge, taegüigüijeja jachuchulejajam papa yan julo tasen Adratico, ya y buente tatalopuenge, jinasonñija y marinero sija na esta manjijot gui un tano. 	 Wij dreven inmiddels al veertien dagen rond op de Middellandse Zee. Omstreeks middernacht meende de bemanning in de verte een branding te horen. Daar zou dus land kunnen zijn.


JEOVA, jaye usaga gue tabernaculumo? jaye usaga gui santos na ogsomo. 	 Een psalm van David. Wie mag in Uw huis wonen, HERE? Wie mag bij U zijn op Uw heilige berg?


Maestro, jatuguiejam si Moises: Yanguin y chelun un taotao matae, ya y palaoan ni y asaguaña sumaga ya taya patgonña, ayo y laje ni y chelun y matae, uasagua talo y palaoan, ya ufamasemiya gui cheluña. 	 Zij zeiden: "Meester, in de boeken van Mozes staat: 'Als een man sterft en zijn vrouw zonder kinderen achterblijft, moet zijn broer met haar trouwen om haar namens zijn overleden broer kinderen te geven.'


N 1 29 53900 ¶ Y siguiente na jaane jalie si Juan si Jesus na mamaela para iya güiya ya ilegña: Estagüe y corderon Yuus na janajanao y isao gui tano. 	 De volgende morgen zag hij Jezus aankomen. "Kijk", riep hij. "Het offerlam van God! Hij neemt de schuld van de wereld op Zich.


Ya y ilun ayo sija y umoriyayeyo, polo ya utinampe sija ni y taelayen labiosñija. 	 HERE, voorkom dat mijn vijanden hun zin krijgen. En laat, als zij mij aanvallen, hun aanslag mislukken.


Pues ombre jamyo, ni y manaelaye, intingo numae mauleg na ninae y famaguonmiyo, cuanto mas y Tatanmiyo gui langet unae ni y Espiritu Santo todo ayo y gumagao güe? 	 Dus, al ben je slecht, je geeft je kinderen toch wat zij nodig hebben. Hoeveel te meer zal je hemelse Vader de Heilige Geest geven aan wie Hem daarom vragen?"


Magajet na y Lajin taotao ujanao, calang y esta matugue nu güiya; lao ay ay para ayo na taotao ni y jaentrega y Lajin taotao! maulegña mojon ayo na taotao na ti umafañago. 	 Ik moet wel sterven zoals door de profeten is gezegd. Maar wat ziet het er slecht uit voor de man, die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij nooit geboren was."


Ya anae jaadingane pot y tininas, yan y minauleg, yan y jinisga ni ufato, ninamaañao si Felix, ya manope ilegña: Janao unjanao pago, ya yaguin guaja mauleg na lugat junamaagagange jao. 	 Maar toen Paulus over rechtvaardigheid, zelfbeheersing en het komende oordeel van God sprak, kreeg Felix het benauwd en zei: "Het is voorlopig wel genoeg. Als het me schikt, zal ik u nog wel eens laten roepen."


Y checho Jeova mansendangculo, ya maaliligao ni ayo sija todo y ninafanmamagof nu estesija. 	 Alles wat de HERE heeft gemaakt, is geweldig groot en wie Hem liefhebben, zullen daar voortdurend over nadenken.


N 27 57 35030 ¶ Ya anae este pupuenge güije na jaane, mato un taotao Arimatea, na rico, na y naanña si José, na güiya locue disipulon Jesus. 	 Bij het invallen van de avond ging een zekere Jozef van Arimathea, een rijk man en discipel van Jezus, naar Pilatus toe.


Fanbela, sa ti intingo ngaean nae ufato y magas y guima; cao y pupuenge, pat y tatalopuenge, pat y oogayo, pat y egaan; 	 Kijk dus altijd naar Mij uit, want jullie weten niet wanneer Ik kom. Het kan 's avonds zijn of midden in de nacht; of tegen de morgen als de zon al op is.


Entonses ilegñija nu guiya: Mano nae gaegue si Tatamo? Manope si Jesus: Ti intingo yo yan ti intingo y Tatajo; yaguin intingo yo, y Tatajo locue intingo. 	 "Waar is Uw Vader dan?" vroegen zij. Hij antwoordde: "U weet niet wie Ik ben en ook niet wie mijn Vader is. Als u Mij kende, zou u ook mijn Vader kennen."


Ya manope si Jesus, ilegña: Ada ti dies y mangasgas? ya manmangue y nuebe? 	 Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen?


Yan y manmagas na tachong gui sinagoga, yan y ya jululo na tachong gui guipot; 	 In de synagoge en aan tafel zitten zij graag op de voornaamste plaatsen.


AYO nae si Jesus, jacuentuse y linajyan taotao, yan y disipuluña sija, 	 Jezus zei tegen de mensen en Zijn discipelen:


Lao despues ti apmam na tiempo cajulo un dangculon manglo contra y batco, na mafanaan Euroclydon; 	 Korte tijd later stak echter de beruchte noordooster storm (A) op.


Junae jao grasias gui dangculon y inetnon taotao: ya jualaba jao gui entalo linajyan taotao. 	 Als U dat doet, zal ik temidden van alle gelovigen U loven. U prijzen waar iedereen bij is.


Ya ilegñija: Indandane jamyo flauta, ya ti manbaela jamyo, manuugong jamyo lao ti manatanges jamyo. 	 'We hebben fluit gespeeld en jullie wilden niet eens dansen. Toen hebben we klaagliederen gezongen en jullie wilden niet eens treuren.'


Anae si Pilato jajungog este na sinangan, jachule si Jesus juyong ya matachong gui tribuna, gui lugat na mafanaan Piso, ya y Hebreo na finojo Gábbatta. 	 Toen Pilatus dat hoorde, bracht hij Jezus opnieuw naar buiten en ging op de rechter-stoel zitten. Die stoel stond op een stenen verhoging, die in het Hebreeuws 'Gabbatha' heette.


N 23 23 32580 ¶ Ay ay para jamyo, escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa manmanapase jamyo diesmo y yetba buena, yan anis yan comino, ya inpelo y mas dangculo gui lay; y juisio, y minaase, yan y jinenggue. Este nesesita umafatinas, ya munga mapolo na ti infatinas y otro sija. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u geeft akelig precies tien procent van uw inkomen aan God. Maar waar het op aankomt (goedheid, medelijden en trouw) daar houdt u zich niet mee bezig. U moet het ene doen en het andere niet nalaten.


N 12 14 28200 ¶ Ayo nae y Fariseo sija manjanao, ya manafaesen entre sija contra güiya para umapuno güe. 	 De Farizeeërs liepen meteen naar buiten om te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


Este y jinanaoñiñija, y binabanñiñijaja; ya anae esta manmapos, manmagof y taotao nu y sinanganñija. Sila. 	 Maar de mens (hoeveel hij ook bezit) zal toch eenmaal sterven; net als de dieren vergaat hij en er blijft niets over.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Ik zit zo diep in de put, HERE, en ik roep naar U.


Anae si Yuus jacajulo gui juisio, para usatba todo y manmanso gui tano. Sila. 	 Vanuit de hemel hebt U geoordeeld en de aarde werd helemaal stil van ontzag.


Manparejo yan y famaguon ni manmatatachong gui plasa ya manaagang uno yan otro ya ilegñija: Indadane jamyo flauta, y ti manbaela jamyo, manuugonge jamyo, ya ti manatanges jamyo. 	 Zij zijn net kinderen die op straat spelen en tegen de andere kinderen zeggen: 'Wij hebben muziek gemaakt en jullie wilden niet dansen. Wij hebben begrafenisje gespeeld en jullie wilden niet treuren!'


Nafanina y matamo gui jilo y tentagomo; ya unfanagüeyo ni y laymo. 	 Ik ben Uw dienaar; laat Uw licht over mij schijnen en leer mij alles wat ik van U moet weten.


Ya mañaga güije yan y disipulo sija, apmam na tiempo. 	 Paulus en Barnabas bleven nog een hele tijd bij de christenen in Antiochië.


Ay! ay! jao Corasin: ay! ay! jao Betsaida! sa yaguin guiya Tiro yan Sidon nae manmafatinas este sija na mannamanman y manmafatinas guiya jamyo, jagas sen amco manmañotsot, infanmatachong gui silisio yan y apo. 	 Och Chorazin! Och Bethsaïda! Hoe verschrikkelijk is het! Want als de steden Tyrus en Sidon de geweldige wonderen hadden gezien die Ik bij u heb gedaan, dan zouden zij zich allang van de zonde hebben afgekeerd. Van berouw over hun slechte leven zouden zij in zak en as zitten.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Kom, laten alle dienaren van de HERE, die 's nachts dienstdoen in de tempel, de HERE loven.


Ya cajulo güe, ya jacone y patgon yan si nanaña gui puenge ya manjanao para Egipto; 	 Jozef stond meteen op en vertrok diezelfde nacht nog met Maria en het kind naar Egypte. Hij bleef daar tot Herodes gestorven was.


Jago yan y canaemo munafanlibre y taotaomo; ni y famaguon Jacob yan José. Sila. 	 U bent de God, Die wonderen doet. U hebt de volken Uw macht laten zien.


Lao este sija manmatugue para injenggue na si Jesus, güiya si Cristo, Lajin Yuus; ya anae injenggue, guaja jamyo taejinecog la linâlâ pot y naanña. 	 Ik heb hier enkele opgeschreven opdat u zult geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God. Als u in Hem gelooft, leeft u in Zijn naam.


Ayo nae si Jesus, inagang sija guiya güiya ya ilegña: Intingo na y magas y taotaojuyong sija, manmamanda gui jiloñija; ya mandangculo jafatinas ninasiñanñija gui jiloñija. 	 Jezus riep hen allemaal bij Zich en zei: "Jullie weten dat de mannen die het in de wereld voor het zeggen hebben, de bevolking onderdrukken. Zij maken misbruik van hun macht. Maar onder jullie is dat totaal anders.


Ya pago jafa na sumasagajaoja? Cajulo ya unmatagpange, ya ufinagase y isaomo, agang y naanña. 	 Nu, wat aarzelt u nog? Sta op en laat u dopen. Laat uw zonden afwassen en roep daarbij de Here aan.'


Ti mauleg para y tano, ni para fanyútian basula; masenyuteja ni y taotao. Jaye y gaetalanga para ufanjungog, güiya uecungog. 	 Zulk zout is waardeloos. U kunt het niet meer gebruiken, zelfs niet als mest. Het is alleen nog geschikt om weggegooid te worden. Onthoud dit goed."


Y mañeluña sija pot este na rason ilegñija nu güiya: Falofan güine, ya unjanao para Judea, para y disipulumo sija locue ujalie y chechomo sija ni unfatitinas. 	 Daarom zeiden Zijn broers tegen Hem: "U moet hier niet blijven. Ga naar Judea; dan kunnen Uw volgelingen daar ook zien wat voor geweldige dingen U doet.


Ya y semiyaña manmatatnga gui jilo y tano: ya y generasion manunas ufandichoso. 	 Zijn nageslacht zal op aarde machtig worden. Alle oprechte mensen worden gezegend.


Manjijita yan y Señot y inetnon sendalo. Y Yuus Jacob, güiya y guinegüeta. Sila. 	 Volken voeren oorlogen en koninkrijken wankelen, maar wanneer God Zijn stem verheft, krimpt zelfs de aarde ineen.


YA enseguidas y egaan güije, y magas mamale yan y manamco, yan y escriba sija, yan todo y inetnon ofisiat manaconseja entaloñija, ya magode si Jesus, ya macone, ya maentrega si Pilato. 	 Vroeg in de morgen kwamen de leden van de Hoge Raad bijeen om te overleggen wat hun te doen stond. Zij besloten Jezus naar Pilatus, de Romeinse gouverneur, te brengen. Enkele soldaten boeiden Hem en namen Hem mee.


Y tentagomo locue mapagat yan sija: ya yaguin jaadaje sija y uguaja dangculo na apas. 	 Zij zijn veel kostbaarder dan goud en zoeter dan de zuiverste honing, vers uit de raat.


Ni y janafanmalagtos y jilañija taegüije y espada, yan janafanapunta y flechañija, ni manmalaet na sinangan. 	 Verberg mij als de misdadigers iets tegen mij beramen. Als de zondaars het op mij gemunt hebben.


Mandichoso y manyóase, sa sija ufantinaca ni minaase. 	 Gelukkig zijn de mensen met een liefdevol en helpend hart, want zij zullen zelf liefde ontmoeten en hulp ontvangen.


Ti jago ayo y taotao Egipto, ni y antes di este sija na jaane unfatinas jatsamiento, ya uncone guato gui desierto cuatro mil na taotao ni y manpegno? 	 "Spreekt u Grieks?" vroeg de man. "Bent u dan niet de Egyptenaar, die een tijd geleden een opstand heeft ontketend en met 4000 misdadigers de woestijn is ingetrokken?"


Ya jajatsa y inagangñija, ya ilegñija: Jesus, Maestro, gaease nu jame. 	 Ze bleven op een afstand staan en riepen: "Meester! Jezus! Heb medelijden met ons!"


Sa todo estesija, y sebblanñijaja manmayute jalom minaeñija: lao este yan y pinebbleña, jayute todo jalom y güinajaña. 	 Want de rijken hebben vanuit hun rijkdom gegeven, maar deze vrouw heeft alles gegeven wat zij had."


Ya malagogüe na umanachocho ni ayo y andesmoronan ni y mamopodong gui lamasan y rico; ya asta y galago manmato ya manmanjójoflag y chetnotña. 	 Hij hoopte zijn honger te stillen met wat bij de rijke man van tafel afviel. Hij was er zelfs zo erg aan toe dat de honden zijn zweren kwamen likken.


Sa todo y gâgâ gui jalom tano, gâjo, yan y gâgâ sija gui jilo y mit na sabana. 	 Alle dieren in het bos zijn al van Mij; het vee dat op de berghellingen graast en al de rijkdom aan rundvee.


Ya guaja güije uno, y naanña si Barabas, na mapreso yan y mangachongña gui un jatsamiento; sija manmamuno anae mangajulo gui jatsamiento. 	 Nu zat er een zekere Barabbas gevangen, een rebel. Hij was met enkele anderen opgepakt omdat ze bij een oproer een moord hadden begaan.


Ya ayonae y mangaegue guiya Judea, ufanmalago para y egso sija; ya ayo sija y mangaegue gui entaloña ufanjuyong; ya y mangaegue gui fangualuan, chañija fanjajalom güije. 	 Laten de mensen die dan in Judea zijn, naar de bergen vluchten. En wie op het platteland zijn, moeten niet naar de stad gaan.


Ya y Señot ilegña: Ecungog jafa y ti tunas na jues ilelegña. 	 Als die onrechtvaardige rechter zoiets kan zeggen, zal God zeker recht doen aan Zijn kinderen die Hem er dag en nacht om smeken! Zal Hij hen laten wachten? Nee!


Ayo nae y manunas manmanope güe ilegñija: Señot, ngaean nae inliijao ñalang, ya innachocho jao? pat majo, ya innaguimen jao? 	 Deze goede mensen zullen vragen: 'Here, wanneer hebben wij gezien dat U honger had en hebben wij U te eten gegeven? Of dat U dorst had en hebben wij U te drinken gegeven?


Y jinasoco mauleg locue nu guajo, sa juguefegaga sinengcabales todo y güinaja guine y tutujonña, na jutuguie jao pot y inaregla, jago guesmagas na Teofilo; 	 Toch dacht ik dat het nuttig zou zijn alles nog eens nauwkeurig na te gaan en u daarvan een geordend verslag uit te brengen.


Ya güije japredica sija y ibangelio. 	 Ze gingen naar de landstreek Lycaonië, naar Lystra en Derbe, en spraken ook daar weer over Jezus Christus.


Ya ilegñija nu güiya y palo disipulo: Y Señot guinin talie. Lao ilegña nu sija: Yaguin ti julie gui canaeña y señat y lilog sija, ya junajalom y calalotjo gui señat y lilog, yan ti junajalom y canaejo gui calaguagña, ti jujonggue. 	 Toen de andere discipelen hem vertelden dat zij de Here hadden gezien, wilde hij het niet geloven. "Ik kan het pas geloven", zei hij, "als ik de wonden van de spijkers in Zijn handen zie en met mijn eigen hand voel dat Hij een wond in Zijn zij heeft!"


Gui entalo estesija na taotao y mangachochongta todo y tiempo anae y Señot Jesus jumalom yan jumuyong guiya jita, 	 Iemand anders moet dus de plaats van Judas innemen. Het moet een man zijn, die vanaf het begin erbij geweest is, sinds wij met Jezus het land doortrokken;


(Ya anae majungog na mancuinentuse sija ni y fino Hebreo, ninafanmamatquilo mas;) ya ilegña: 	 Toen zij hem in het Hebreeuws hoorden spreken, waren ze een en al aandacht.


Ya jatago y tentagoña gui oran sena, na ualog ni ayo sija y manmaconbida: Nije; sa esta todo listo. 	 Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knecht bij hen langs om te zeggen dat ze konden komen.


N 8 22 38390 ¶ Ya mato guiya Betsaida; ya maconie güe guato un bachet, ya matayuyut güe na upacha güe. 	 Ze kwamen in Bethsaïda. Enkele mensen brachten een blinde man bij Jezus en vroegen of Hij hem wilde aanraken.


Si Jeova jumajatsa Jerusalem: ja fandadaña y manmayute juyong guiya Israel. 	 De HERE bouwt Jeruzalem weer op en brengt de ballingen terug naar Israël.


Ya jadague, ilegña: Palaoan, ti jutungo güe. 	 "Hoe kom je erbij", antwoordde Petrus. "Ik ken Hem niet eens."


Ya ilegco: Señot, jatungoja sija na manpresoyo yan mañaulag gui cada sinagoga ni ayo sija y jumonggue jao; 	 'Ja, Here', antwoordde ik. 'Zij weten maar al te goed dat ik de synagogen ben langsgegaan en de mensen die in U geloofden, heb gevangengezet en geslagen. Toen Uw getuige Stefanus werd vermoord, stond ik erbij.


Sa ninamaañao yan todos y mangaegue guiya güiya, pot causa de y quinenen güijan ni y inquene; 	 De andere mannen konden het ook bijna niet geloven dat zij zoveel vis hadden gevangen.


Ya susede, anae gaegue sija güije, y jaaniña ni para ufañago esta macumple; 	 Toen zij in Bethlehem waren, moest Maria bevallen. Zij bracht haar eerste kind ter wereld, een jongen. Zij wikkelde hem in doeken en legde hem in een voerbak, want in de herberg van het dorp hadden Jozef en Maria geen onderdak kunnen vinden.


Ujasangan y minalag y raenomo, yan ufanguentos ni y ninasiñamo. 	 Zij vertellen over Uw goddelijk koningschap en over Uw grote macht.


Ayo y pot ninasiñaña japlanta seguro y egso, madudog ni y ninasiñaña; 	 U antwoordt ons in oprechtheid met grote daden, God; U bevrijdt ons. De hele aarde kan op U vertrouwen; U bent er tot in de verste zeeën.


O nae grasias si Jeova, sa güiya mauleg: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Prijs de HERE! Hij is een goede God. Want Zijn goedheid en liefde blijven eeuwig bestaan.


Mañocho, yan manguimen, yan manasagua, yan manafanasagua, asta ayo na jaane anae jumalom si Noe gui atca, ya mato y dilubio ya manyinilang sija todo. 	 Die aten en dronken en trouwden. Alles ging z'n gewone gang tot op de dag dat Noach in de ark stapte en de grote overstroming de aarde teisterde. Iedereen kwam daarbij om het leven, behalve de mensen die in de ark waren.


Juda jumuyong y santos na sagaña, yan Israel y gobietnoña. 	 koos God het gebied van Juda uit als Zijn heilige woonplaats; het land Israël was Zijn gebied.


Ya ninacajulo guinin y manmatae, ya pago ti utalo guato gui minitong guinin jasangan taegüine: Guajo junae jao ni y santos yan magajet na bendisjon David. 	 Dat God Hem weer levend heeft gemaakt en Hem nooit meer zal laten sterven, klopt met wat er in de Boeken staat. 'Ik zal voor U de geweldige dingen doen die Ik David heb beloofd' (B)


Ya ayo y güinaeyaco nae juangocoyo, güiya y cumano y najo pan, jajatsa y dedegoña contra guajo. 	 "Heb je het al gehoord? Hij heeft een dodelijke ziekte. Hij zal nooit meer van zijn ziekbed afkomen."


N 16 9 41990 ¶ Lao anae cajulo si Jesus, taftataf gui egaan gui finenana na jaane gui semana, umalie finena, yan Maria Magdalena, ni y guinin janajuyong siete na anite. 	 Jezus was op zondagmorgen vroeg weer levend geworden. De eerste die Hem daarna zag, was Maria van Magdala, uit wie Hij zeven boze geesten had weggejaagd.


Nangga si Jeova ya adaje y chalanña, ya güiya unninataquilo para unereda y tano: anae y manaelaye ufanmautut, jago siempre unlie. 	 Zie onder alles uit naar de HERE en blijf op Zijn weg. Dan zal Hij u uitkiezen om het land in bezit te nemen en er altijd te wonen; de vernietiging van de goddelozen zal u een vreugde zijn.


Jeova, ecungog y inagangjo: polo ya talangamo sija uegueng gui inagang y guinagaojo. 	 Luister naar mij, Here. Laten Uw oren naar mij luisteren.


Ya magagao güe na upolo na umapacha y madobbla y magaguña; ya todo y pumacha güe, guefjomlo sija. 	 Zij smeekten of ze Hem mochten aanraken, al was het maar de kwast van Zijn mantel. Allen die dat deden, werden helemaal gezond.


Jusangane jamyo, na enseguidas unafanlibre. Lao anae ufato y Lajin taotao, ufañoda jinenggue gui jilo tano? 	 Hij zal hen vlug antwoorden. Maar het is de vraag of Ik bij de mensen geloof zal vinden als Ik terugkom."