Ayonae todosija maguut si Sostenes, magas y sinagoga, ya masaulag gui menan y tribunal. Ya si Galión, ti jaatituye ayo sija na güinaja. 	 Toen grepen zij Sosthenes, de leider van de synagoge en gaven hem voor de ogen van Gallio een pak slaag. Maar Gallio trok zich er niets van aan.


Mandichoso y mamoble gui Espiritu, sa uiyonñija y raenon langet. 	 "Gelukkig zijn zij die nederig zijn, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen bestemd.


Ya anae jalie si Jesus, sen ti ninamagof ya ilegña nu sija: Polo y diquique na famaguon ya ufanmamaela guiya guajo; chamiyo chumochoma; sa iyon este sija y raenon Yuus. 	 Jezus zag het en nam hun dat kwalijk. "Laat die kinderen toch bij Mij komen", zei Hij. "Houd ze niet tegen, want juist voor kinderen is het Koninkrijk van God.


Ayo nae jabiragüe, ya ilegña as Pedro: Suja gui menajo, Satanas: jago un tropero para guajo; sa ti untungo y güinaja Yuus, na y güinajan taotaoja sija. 	 Jezus keerde hem de rug toe en zei: "Maak dat je wegkomt, satan! Je bent een valstrik voor Mij. Jij bekijkt het van de menselijke kant en niet van Gods kant."


Ya anae jatungo si Jesus ilegña nu sija: Jafa manafaesen gui entalomiyo pot y taya panmiyo? Ti injaso ni ti intingo? Majejetogja trabia y corasonmiyo? 	 Jezus merkte wel dat zij Hem niet begrepen. "Welnee", zei Hij, "daar heb Ik het niet over. Begrijpen jullie het dan niet? Heb je het nu nog niet door?


Ya finenana machule guato as Annas; sa güiya y suegron Caefas, na magasja na pale güije na año. 	 Zij boeiden Hem en brachten Hem eerst bij Annas, de schoonvader van Kajafas, de hogepriester van dat jaar.


Taegüinija locue mamofefea güe y prisipen mamale sija, yan y escriba sija, yan y Fariseo sija, yan y manamco na taotao sija, ilegñija: 	 De mannen van de Hoge Raad lieten zich ook niet onbetuigd. "Hij heeft anderen gered", spotten ze. "Maar Hij kan Zichzelf niet eens redden! U bent toch de koning van Israël? Kom eens van dat kruis af. Dan zullen we in U geloven.


Ylegña nu sija locue: Adaje jafa y jiningogmiyo. Y medida anae inmediye sija, ayoja nae infanmamidiye jamyo; ya infanmanae jamyo mas. 	 Het hangt er helemaal vanaf hoe je luistert. God zal je geven naar de maat waarmee je zelf meet.


Lao japolo y mannesesitao julo guinin y pinadese, yan mandaña gui familia sija taegüije y inetnon quinilo. 	 God beschermt echter de armen; Hij behoedt hen voor verdrukking en breidt hun families uit.


Ya susede, mientras sumusuja sija guiya güiya, si Pedro ilegña as Jesus: Maestro, maulegñaja tafañaga güine; ya nije tafanmamatinas tres na tabetnaculo; uno para jago, uno para si Moises, yan uno para si Elias; ti jatungo jafa jasasangan. 	 Toen Mozes en Elia op het punt stonden te vertrekken, zei Petrus tegen Jezus: "Meester, wat geweldig dat wij hier zijn! Wij zullen drie tenten opzetten. Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia!" Hij was zo in de war dat hij niet wist wat hij zei.


Ya ugobietna gui guima Jacob siesiempreja; ya y raenoña ugagaegue taejinecog. 	 Hij zal voor altijd over het volk Israël regeren en aan Zijn regering zal geen einde komen."


Ya manjuyong yan y minalagñija, ya manguecuentos pot y jinanaoña, na para ucumple guiya Jerusalem. 	 Zij waren gekomen in een hemels licht en spraken met Hem over Zijn dood en dat Hij buiten de muren van Jeruzalem zou sterven.


Mojon bae jualula malag y guinegüe, guinin y duron manglo yan y pinagyo. 	 Dan zou ik ver weg vliegen en in de woestijn overnachten.


Yan iya Sion ualog: Este yan ayo na taotao mafañagon iya güiya: yan y Gueftaquilo namaesa unafitmegüe. 	 Maar van Jeruzalem zal worden gezegd dat er velen geboren zijn. De Allerhoogste God zal Zelf deze stad zegenen.


Ya anae manmalofan estesija, manmalie talo yan dos, lao otro jechuraña; gui anae manjajanao gui fangualuan. 	 Later liepen twee van hen naar het land. Onderweg zagen zij Jezus, maar zij herkenden Hem niet omdat Hij er anders uitzag.


Ya anae manjuyong gui calaboso, manjalom gui guima Lydia; ya anae jalie y mañelo, jaconsuela ya manjanao. 	 Nadat zij waren vrijgelaten, gingen zij naar het huis van Lydia, waar zij de andere christenen ontmoetten. Zij spraken hen moed in en verlieten daarna de stad.


Ya jumuyong taegüije na anae jajungog si Elisabet y sinaludan Maria, y patgon tumayog gui jalom tiyanña; si Elisabet bula Espiritu Santo, 	 Toen Elisabeth de groet van Maria hoorde, begon het kindje in haar buik te trappelen. En Elisabeth zelf werd vol van de Heilige Geest.


Lao maninagang as Jesus ya ilegña nu sija: Intingo na ayo y manmanafanmagas gui Gentiles, jafatinas minagas gui jiloñija; ya y manmagas, jafatinas ninasiña gui jiloñija. 	 Jezus riep hen bij Zich en zei: "Jullie weten wel dat de mannen die het voor het zeggen hebben, de bevolking onderdrukken en misbruik maken van hun macht.


Ya sija mannalalalo güe locue gui janom guiya Meriba: ya jumuyong daño para si Moises pot causañija. 	 Bij het water van Mériba maakten de Israëlieten Hem opnieuw toornig. Door hun schuld ging Mozes ook zondigen.


Ya janaetnon yan todo y manmachochocho ni y taegüije, ya ilegña: Señores, intingoja na este na chocho nae manmañoñodajit güinajata. 	 Hij riep zijn mannen bij elkaar, haalde er ook nog andere vakbroeders bij en zei tegen hen:


Lao jago, O Jeova, jago y patang gui oriyajo; y minalagjo yan ayo ni y janacajulo y ilujo. 	 Menigeen zegt dat God mij toch niet zal helpen.


Jafa muna ti intingo y sinanganjo? Sa ti siña injingog y finojo. 	 Waarom begrijpt u niet wat Ik zeg? U kunt mijn woorden niet verdragen.


N 11 47 58850 ¶ Ayo nae y manmagas y mamale yan y Fariseo sija, mandaña ya janaetnon y sinedrio ya ilegñija: Jafa tafatinas? Sa este na taotao mamatitinas megae na señat sija? 	 Daarop belegden de leidende priesters en de Farizeeërs een spoedvergadering. "Wat kunnen wij doen?" vroegen zij. "Die Man doet het ene wonder na het andere.


Ya estesija infanfinatinas, sa ti jatungo y Tata, ni guajo. 	 Zij zullen dat doen, omdat zij de Vader en Mij niet kennen.


Sa magajet ni y Lajin taotao ti mato para umasetbe, lao para ufañetbe, ya para ufannae y jaaniña ni un rescate para unafanlibre megae. 	 Want zelfs Ik, de Mensenzoon, ben niet gekomen om Mij te laten dienen. Nee, Ik ben gekomen om te dienen en mijn leven te geven als losgeld voor velen."


na jâgâ sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Hij heeft alle volken laten voortkomen uit één mens, die door Hem was gemaakt, en verspreidde hen over de aarde. Hij stelde vast hoelang zij zouden leven en binnen welke grenzen zij zouden wonen.


Ya jatagojit na tapredica gui taotao sija, yan tanamatungo na güiya tinancho as Yuus para ujuyong Jues y manlalâlâ yan y manmatae. 	 Hij heeft ons opdracht gegeven dit nieuws bekend te maken en de mensen te verzekeren dat Jezus door God is aangesteld om recht te spreken over de levenden en de doden.


N 11 45 58830 ¶ Pot este megae na Judio sija na manmato gui as Maria ya jalie y finatinas Jesus, majonggue güe. 	 Nu zij dit hadden gezien, geloofden veel Joden dat Jezus de Christus was.


Ya ti jajaso y canaeña; ni jaane anae ninafanlibre gui contrario. 	 Zij herinnerden zich Zijn macht niet, hoe Hij hen eens bevrijd had.


Guaja tanoña, ya jabende, ya jachule y salape, ya japolo gui adeng apostoles sija. 	 Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven.


Ya y taebalenña na tentago, yute juyong gui jalom jomjom, ayo nae uguaja tumanges yan chegcheg nifen. 	 Met deze knecht valt niets te beginnen. Gooi hem buiten, in de diepste duisternis. Daar is wroeging en verdriet.'


Ya desde ayo na jaane manafaesen entre para sija umapuno. 	 Vanaf die dag zochten de Joodse leiders naar een gelegenheid om Hem te doden.


Fatinas gui tentagomo jaftaemano y minaasemo, yan fanagüeyo ni y laymo sija. 	 Wilt U met Uw goedheid en liefde met mij omgaan en mij alles leren over Uw wetten.


Ya yaguin y tinegcha dumangculo, enseguidas mapolo y sese para mangoco, sa mato y cosecha. 	 Zodra het graan rijp was, nam de boer zijn sikkel en haalde de oogst binnen.


Ayo nae si Jesus ilegña nu sija: Todos jamyo ufanmañoda guiya guajo ocasion inale pago na puenge; sa matugue esta: Junafañetnot y pastot, ya y quinilo sija manmachalapon gui manada. 	 Onderweg zei Jezus tegen hen: "Vannacht zullen jullie Mij allemaal in de steek laten. Want in de Boeken staat dat de herder zal worden geslagen en de schapen uiteengejaagd. (a)


Ya desde ayo, ti matatnga mafaesen güe talo jafa. 	 Van toen af durfde niemand Jezus nog iets te vragen.


Ya anae munjayan japlanta si Pablo y canaeña gui jiloñija, y Espiritu Santo mato gui jiloñija: ya manguentos ni y tifinoñija, ya manmanprofetisa. 	 Toen Paulus zijn handen op hen legde, kwam de Heilige Geest over hen. Zij spraken in vreemde talen en gaven woorden van God door.


Si Maria uje y pumalae inggüente y Señot, ya jasaosao y adengña ni y gaponiluña, ya y cheluña, as Lasaro, estaba malango. 	 Maria was de vrouw die kostbare parfumolie over de voeten van Jezus uitgoot en deze met haar lange haar afdroogde.


Ya anae jumuyong, ti siña umadingane sija; ya matungo na manlie un linie gui guimayuus; lao güiya sigue di fumatinas y señatja; ya sumaga udo. 	 Eindelijk kwam hij naar buiten, maar hij zei niets. Hij kon geen woord uitbrengen. Uit zijn gebaren konden zij opmaken dat hij in het heiligdom een engel had gezien.


Güiya si Jeova Yuusta: y juisioñasija mangaegue todo gui tano. 	 De HERE is onze God en Hij oordeelt alles op aarde.


N 6 46 45090 ¶ Ya jafa na infananaanyo Señot, Señot, ya ti infatitinas y jusangangane jamyo? 	 Hoe haalt u het in uw hoofd Mij 'Here' te noemen? U doet niet eens wat Ik zeg.


Ya jusangane jamyo, na desde pago ti juguimen mas y tinegcha ubas, asta ayo na jaane anae para juguimen nuebo yan jamyo gui raenon Tata. 	 Let op mijn woorden: Ik zal geen wijn meer drinken tot de dag dat Ik met jullie nieuwe wijn zal drinken in het Koninkrijk van mijn Vader."


Lao ya yaguin y finaesen finijoja, yan naan sija, yan y laymiyo, adaje maesa jamyo; sa guajo ti malagoyo ujues ni enao na güinaja. 	 Maar nu het een kwestie is van woorden en namen en uw eigen Joodse wet, zoekt u het zelf maar uit. Ik ben niet van plan mij daarmee te bemoeien."


Y lagojo guinin nengcanojo, jaane yan puenge, ya todo y jaane ilegñiñijaja nu guajo: Manggue y Yuusmo? 	 Mijn hele innerlijk verlangt naar de levende God; wanneer zou ik voor Hem mogen verschijnen?


Ya managang talo ilegñija: Atane gui quiluus. 	 "Aan het kruis met Hem!" schreeuwden zij terug.


Ya mangaegue güije megae na famalaoan na manmanaatan gui chago, ni jadalalag si Jesus guine Galilea ya jasesetbe. 	 Een groep vrouwen stond op een afstand te kijken. Zij waren met Jezus meegekomen en hadden voor Hem gezorgd.


N 19 41 50890 ¶ Ya anae esta jijot, ya jalile y siuda, ninacasao pot güiya. 	 Jeruzalem was nu niet ver meer. Zodra Jezus de stad zag liggen, begon Hij te huilen.


Sa y enimigujo manlâlâ ya manmetgot: ya mumemegaeja y chumatlieyo sin jafa. 	 Ik beken alles wat ik heb gezondigd; ik verga van verdriet over al mijn zonden.


Polo ya y inigon y manmapreso mato gui menamo; segun y dinangculo y ninasiñamo adaje ayo sija y esta manmatancho para ufanmatae. 	 Luister naar het zuchten van de gevangenen; red hen die ten dode zijn opgeschreven, red hen door Uw sterke arm.


Ya ugumaeya güe contodo y corason, yan contodo y tiningo, yan contodo y minetgot, yan ugumaeya y tiguangña parejo yan güiya, mas qui todo y inefrese, yan y ninae sija. 	 Waar het op aankomt, is dat wij Hem liefhebben met alles wat in ons is en dat wij net zoveel van onze medemens houden als van onszelf. Dat is veel belangrijker dan het brengen van allerlei offers."


DESPUES di manmalofan estesija, jafanue gue si Jesus otro biaje y disipulo sija gui oriyan tasen Tiberias; ya taegüine jafanue güe namaesa. 	 Hierna kwam Jezus nog een keer bij Zijn discipelen en dat was bij het meer van Tiberias. Het gebeurde als volgt.


Y linalatde yumulang y corasonjo: yan bulayo y pinite: ya manaliligaoyo jaye upinite, lao taya ni uno: yan y numamagofyo lao ti jusoda ni uno. 	 U ziet toch hoe ik word bespot, hoe beschaamd ik ben en tot schande gemaakt. U weet precies wie mij dit allemaal aandoen.


Ya taya nesesida na jaye unae testimonio ni taotao, sa güiya tumungo y guaja gui jalom taotao. 	 Niemand hoefde Hem te vertellen hoe gemakkelijk mensen van gedachten kunnen veranderen.


N 6 7 37310 ¶ Ya jaagang y dose sija, y jatutujon tumago dos en dos, ya janae ninasiñañija gui jilo manáplacha na espiritu sija; 	 Op een dag riep Jezus Zijn twaalf discipelen bij Zich. Hij stuurde hen er twee aan twee op uit en gaf hun macht om boze geesten te verjagen.


Cajulo, O Jeova, polo jao gui menaña, yute papa: libre y antijo gui manaelaye nu y espadamo. 	 Gaat U hem tegemoet, HERE, en sla hem neer. Red mijn leven door Uw zwaard.


Ilegña: Inguesencatga jamyo na chamiyo fanmamananagüe ni este na naan. Ya estagüe inbula Jerusalem ni y finanagüenmiyo. Ya jinasonmiyo na inchile y jâgân este taotao gui jilomame. 	 De hogepriester ondervroeg hen: "Wij hebben u streng verboden over die Jezus te spreken. En kijk nu eens wat u hebt gedaan! Heel Jeruzalem weet inmiddels van Hem. U wilt zeker de schuld van Zijn bloed over ons brengen!"


Ya pago janataquiloyo y ilujo gui jilo y enimigujo gui oriyajo: ya junae gui tabernacoluña inefresen minagof; bae jucantae, magajet, jucantaye alabansa sija si Jeova. 	 Daarom kan ik nu toch mijn hoofd opheffen. Ik kijk over al mijn vijanden heen. Daarom wil ik Hem offers brengen met luid trompetgeschal. Ik wil zingen voor de HERE. Psalmen zingen voor Hem.


Jaso y lirio sija, jaftaemano mandocoñiñija! ti manmachochocho, ni ufanmanjila; ya jusangane jamyo na si Salomon contodo y minalagña, ti minagago parejo yan uno guiya sija. 	 Kijk eens naar de lelies. Die spinnen niet en weven niet. Toch zijn zij mooier dan koning Salomo in al zijn pracht en praal.


Ilegñija: Y calaboso, magajet na inseda majujuchomja todo, ya y manmamamumulan manestabaja na manotojgue gui jiyong potta: lao anae inbaba, taya taotao inseda gui sanjalom. 	 "De deuren van de gevangenis waren op slot en de bewakers stonden ervoor op wacht. Maar toen wij naar binnen gingen, was er niemand."


Y antijo gaegue gui entalo y león sija: ya umaasonyo gui entalo ayo sija y minañila guafe, junggan, yan y lalajin taotao sija ni y nifenñija y lansa sija, yan flecha sija, ya y jilañija malagtos na espada. 	 Hij zal mij hulp sturen vanuit de hemel en mij verlossen. Hij zal de man die mij naar het leven staat, tot een mikpunt van spot maken. God zal de waarheid aan het licht brengen en Zijn goedheid en liefde tonen.


Ya manjanao para y otro songsong. 	 Daarna ging Hij verder naar een ander dorp.


Ya y Señot ilegña nu güiya: Cajulo ya janao falag y caye ni y mafanaan tunas, ya unaligao y guima Judas, uno na y naanña Saulo, taotao Tarso, sa estagüe na mananaetae, 	 De Here zei: "Ga naar de Rechte Straat, naar het huis van Judas. Daar logeert een zekere Saulus uit Tarsus; hij is nu aan het bidden.


Para güiya ni y pot y tiningo jafatinas y langet: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij maakte met kennis en inzicht de hemelen. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Lao ayo y guminem uje na janom y junae güe, para todo y tiempo ti umajo; ya ayo na janom y guajo junae güe, güiya y janom tupo, ni jumuyong para linâlâ na taejinecog. 	 Maar wie van het water drinkt dat Ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Dat water zal in hem als een fontein worden, waaruit eeuwig leven voortkomt."


Sa y Señot y sabado y Lajin taotao. 	 Ik, Jezus, beslis wat op de sabbat wel en niet mag."


Este na trangcan Jeova; anae, manjajalom y manunas. 	 De rechtvaardigheid heerst waar de HERE woont; de gelovigen mogen bij Hem komen.


Si Jeova gaegue gui santos na temploña; si Jeova, y tronuña gaegue gui langet; y atadogña manlilie yan y babaliña jachachague y famaguon y taotao. 	 De HERE woont in Zijn heilige tempel; de troon van de HERE is in de hemelen; Zijn ogen zien alles en beoordelen wat de mens doet.


Ya madingo, ya manmalago todos. 	 Alle discipelen lieten Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Ya ilegña talo: Jafa nae juacompara y raenon Yuus. 	 Hij gaf nog een vergelijking. "Het Koninkrijk van God is als gist, dat in het deeg wordt gedaan. Het doet ongemerkt zijn werk, tot het deeg helemaal gerezen is."


Bae jujaso y finanagüemo, ya jurespeta y jinanaomo sija. 	 Ik wil blijven nadenken over Uw voorschriften en zal U trouw volgen.


N 13 33 28890 ¶ Otro acomparasion sinangane sija ilegña: Y raenon langet, parejoja yan y libadura, ni y un palaoan jachule ya janana gui tres medidan arina, asta qui todo manbolacho. 	 Hij vertelde nog een andere gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net gist dat u in het deeg doet om te laten rijzen. Als het deeg door en door is gerezen, kunt u er brood van bakken."


Malago jao unpunoyo taegüije anae unpuno nigap y taotao Egipto? 	 Of wilt u mij soms ook doodslaan, zoals gisteren die Egyptenaar?'


Ayo nae malag as Simon Pedro; ya este ilegña nu güiya: Señot jago fumagase y adengjo? 	 "Here", protesteerde Simon Petrus, "U gaat mijn voeten toch niet wassen?"


Ya jadadalag si Pablo yan jame, ya umaagang ilegña: Este sija na taotao y tentago y Gueftaquilo na Yuus ni y fumanuejit ni y chalan y satbasion. 	 Zij liep Paulus en ons achterna en riep: "Deze mannen zijn dienaren van de Allerhoogste God. Zij zijn gekomen om te vertellen hoe u gered kunt worden."


Güiya ti umaañao ni y manaelaye na notisia sija: y corasonña meton ya jaangoco si Jeova. 	 Hij is niet bang voor kwaadsprekers. In zijn hart is rust en vrede; hij vertrouwt volledig op de HERE.


Ylegñija: Este na taotao jatutujon manjatsa, ya ti siña janafunjayan. 	 'Heb je dat gezien? Die man begon te bouwen en moest halverwege ophouden, omdat hij niet genoeg geld had!"


Ya jaagang uno gui tentago sija, ya jafaesen jafa ayo sija. 	 Hij riep een knecht en vroeg wat er aan de hand was.


Ya anae mapupula y patgon bulico, ilegña y gaega nu sija: Jafa muna inpípila y patgon bulico. 	 Ze maakten het dier los. Daar kwamen de eigenaars al aan. "Wat moet dat?" vroegen ze. "Waarom maken jullie ons veulen los?"


Taegüenaoja locue jusangane jamyo, na uguaja minagof gui menan y angjet Yuus, pot y un taotao na isao ni y mañotsot. 	 Ik zeg u dat er bij de engelen van God grote blijdschap is als één zondaar bij God terugkomt."


Ya ilegña nu sija: Jafa na manmamaego jamyo? fangajulo ya infanmanaetae, sa noseaja infanjalom gui tentasion. 	 "Hoe is het mogelijk?" zei Hij. "Slapen jullie? Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


Enaomina jusangane jamyo: Na todo sija ingagao, anae manmanaetae jamyo, jenggue na esta inresibe, ya infanmannae. 	 Maar denk eraan: Dat kan alleen als je gelooft dat het zal gaan zoals jij zegt en geen spoor van twijfel in je hart is. Wat je in het gebed ook vraagt, je krijgt het als je gelooft dat je het al hebt.


Y raenomo, taejinecog na raeno, ya y gobietnomo gagaegueja para todo y generasion. 	 Uw koningschap is eeuwig. U heerst over elke generatie.


Janao ya inquetungo jafa este: Minaase malagojo, ya ti inefrese; sa ti mato yo para juaagang y manunas, lao y manisao para ufanmañotsot. 	 "Ga weg. Houd voortaan rekening met wat de profeet Hosea heeft gezegd: 'God wil uw offers en geschenken niet! Waar het Hem om gaat, is dat u met andere mensen meeleeft.' Ik ben naar de aarde gekomen om slechte mensen bij God terug te brengen en niet om Mij bezig te houden met mensen die het zo goed met zichzelf hebben getroffen."


Lao güiya manope, ilegña nu sija: Jafa mantinago jamyo as Moises? 	 Hij vroeg: "Wat staat daarover in de wet van Mozes?"


Ni y sumoda finaborese gui menan Yuus, yan jagagao na ualiligao tabernaculo para si Yuus Jacob. 	 een man die bij God in de gunst stond. David vroeg of hij voor God een huis mocht bouwen, een vast onderdak temidden van het volk van Israël.


Taegüenaoja y manaetnon y güinaja para güiyaja, ya ti urico para si Yuus. 	 Zo gaat het met iemand die altijd maar meer wil hebben, maar in Gods ogen een armoedzaaier is."


Ya anae ti masoda y tataotaoña, manmato guiya jame ilegñija na manmanlie sija y liniin angjet sija, ni y jasnangane na lâlâgüe. 	 dat Zijn lichaam weg was. Ze hadden ook engelen gezien die zeiden dat Hij leeft.


Unbaba y canaemo, ya unnafannajong todo y minalago y manlâlâlâ na güinaja. 	 Als U Uw hand opendoet, maakt U iedereen gelukkig.


Ya güiya gaegue gui popa na mamaego gui jilo alunan; ya mayajo, ya ilegñija nu güiya: Maestro, taya unadadaje na infanmatae? 	 Jezus lag rustig achterin de boot te slapen met Zijn hoofd op een kussen. In paniek maakten zij Hem wakker en schreeuwden: "Meester, kan het U niets schelen dat wij vergaan!"


Utafangana gui satbasionmo, ya y naan y Yuusmame injatsa julo y banderanmame: ucumple si Jeova todo y guinagaomo. 	 Ik bid dat Hij u geeft wat uw hart verlangt en dat Hij al uw plannen laat gelukken.


Este na taotao, mamajan un fangualuan ni y apas y tinaelayeña; ya japodong papa y mapta tiyanña, ya malagnos todo tilipasña. 	 Met het geld dat hij voor zijn verraad had gekregen, werd een stuk grond gekocht. Zelf viel hij languit voorover en zijn buik scheurde open en al zijn ingewanden kwamen eruit.


Y taotaomo ufanmalago na ufanmanofrese nu sija gui jaanen y ninasiñamo: gui guinatbon sija y sinantos, guinin y tiyan y agaan, ungae serenon y pinatgonmo. 	 Uw volk volgt u gewillig als u het oproept voor de strijd. Al heel vroeg in de morgen verschijnen de sterke, jonge mannen in prachtige kleding.


Polo y langet yan tano ya umaalaba güe, yan y tase sija yan todo y güinaja nii mangalalamten gui sanjalomña. 	 Want de HERE luistert wel naar de armen die Hem aanroepen en Hij ziet niet neer op de mensen die gevangen zitten.


Ya jaagang y dies na tentagoña, ya jaentrega dies na minan moneda, ya ilegña nu sija: Nafangagana asta qui ufato. 	 Voordat hij vertrok, riep hij tien van zijn medewerkers bij zich. Hij gaf ieder van hen tien goudstukken om daarmee handel te drijven.


Sangane y jagan Sion: Estagüe y Raymo na mato guiya jago, mamso, ya matatachong gui jilo un bulico yan un poyino, patgon bulico. 	 "Zeg tegen Jeruzalem: Kijk, uw koning komt naar u toe. Hij is liefdevol. Hij rijdt op een ezelsveulen." (a)


Ya japolo canae gui jilo y apostoles, ya jacone gui calaboson y publico. 	 Zij grepen de apostelen en gooiden hen in de gevangenis.


Y chalanña chatsaga todo y tiempo; y juisiomo goschago gui linieña: ya todo y enimiguña, güiya jaguaefe sija. 	 Hun manier van leven en werken brengt hun nog steeds geluk, terwijl zij er niet aan denken Uw oordeel daarbij te betrekken. Dit valt helemaal buiten hun gezichtsveld. Ook over hun tegenstanders halen zij minachtend hun schouders op.


Para güiya ni y jajuto y tano gui jilo janom sija: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij maakte de zeeën op aarde. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Manmañule entonses acho, para umadagas güe: lao si Jesus mapos gui templo, ti matungo. 	 Dit was voor hen aanleiding om stenen te pakken met de bedoeling Hem te stenigen. Maar Jezus ging weg en verliet de tempel.


Ya todo y linajyan taotao mangaegue gui sanjiyong manmananaetae gui oran paopao. 	 Terwijl hij in het heiligdom bezig was, stonden op het tempelplein vele mensen te bidden.


Ya anae jajanagüe todo inanaco y isla asta Pafo, jasoda un taotao na cacana, fatso na profeta, Judio, na y naanña si Bar-Jesus: 	 Zij trokken het hele eiland door en kwamen tenslotte in Pafos, aan de westkust. Daar ontmoetten zij een Joodse tovenaar die beweerde dat hij een profeet was.


Sa y promesa para jamyo, yan para y famaguonmiyo, yan para todos, asta ayo sija y mangaegue gui chago, jayeja y inagang ni y Señot Yuusta. 	 Want God heeft Die beloofd aan u en uw kinderen, aan ieder die door God geroepen wordt en ook aan de verre, vreemde volken."


Ya jacone sija juyong, ya ilegña: Señores, jafa jufatinas para jusatbo? 	 Daarop bracht hij hen naar buiten en vroeg: "Heren, wat moet ik doen om gered te worden?"


Ya si Jesus lumálamodong gui tiningoña yan y linecaña yan y grasia gui as Yuus yan y taotao sija. 	 Hoe ouder Jezus werd, hoe meer wijsheid Hij kreeg. Hij stond in de gunst bij God en de mensen.


Y antijo dangculo na tinatitiye jao: y agapa na canaemo mumantieteneyo. 	 Want U bent mij altijd te hulp gekomen. Ik jubel het uit vanuit de beschermde plaats waar U mij in leven houdt.


Y jaanijo taegüije y anineng ni y umaso; yan angloyo taegüije y chaguan. 	 Dat komt allemaal doordat U Uw toorn en ergernis over mij hebt uitgegoten; eerst nam U mij op en toen gooide U mij weer neer.


Manhipocrita jamyo; intingo umegsamina y langet, yan y tano; ya jafa na ti intingo umegsamina y tiempo pago? 	 Huichelaars! U ziet dus aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar u ziet niet wat voor tijd u tegemoet gaat.


Egueng papa guiya guajo y talangamo, nalibreyo guse: jago y para guajo acho ni y fitme, pot y guima lumijing nae para unnalibreyo. 	 Ik verberg mij bij U, HERE. Geef dat ik nooit tevergeefs bij U aanklop. Help mij ontkomen door Uw rechtsgevoel.


Y tinagpangen Juan, guinen y langet, pat guinen y taotao sija? epeyo. 	 Zeg eens: Doopte Johannes in opdracht van God of niet?"


N 12 9 28150 ¶ Ya anae jumanao güije malag y gumayusñija; 	 Hij ging naar de synagoge. Daar zag Hij een man met een lamme, verschrompelde hand. De Farizeeërs vroegen Hem: "Mag men op de sabbat iemand genezen?" Zij hoopten dat Hij "Jaä zou zeggen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem gevangen te nemen.


Matca y colatña ni y munaseguguro, ya injaso y palasyoña; para usiña jamyo insangane y generasion ni y mamamaela. 	 Loop maar eens om Jeruzalem heen en tel haar wachttorens.


N 9 27 27230 ¶ Anae mafapos si Jesus güije, madalalag güe dos taotao na bachet na umaagang ilegñija: Gaease nu jame, jago, Lajin David. 	 Op de terugweg naar Kapernaüm liepen twee blinde mannen achter Hem aan. "Zoon van David!" schreeuwden zij. "Heb toch medelijden met ons!"


Y munafañochocho y babue manmalago ya manmalag y siuda, ya jasangan todo y guaja, ya jafa susede yan y mangaemanganite. 	 De varkenshoeders vluchtten naar een nabijgelegen stad en vertelden wat er allemaal was gebeurd. Het verhaal over de twee bezetenen bracht grote opschudding teweeg.


Ya anae taya apasñija, inasie todo y dos. Enao mina, jaye guiya sija mas güinaeya? 	 Maar geen van beiden kon hem terugbetalen. Daarom schold hij hun de schuld kwijt. Wie van de twee zal daarna het meeste van hem houden?"


Y egso Yuus y egso Basán: y gostaquilo na ogso y egso Basán. 	 Toen de Almachtige God de koningen verjoeg, leek de berg Salmon wit als sneeuw.


Yan palo mamodong gui jalom tituca; ya mandoco mañija y tituca, ya chiniguit. 	 Ander zaad kwam tussen de distels terecht.


Mas guse malofan un cameyo gui matan un jaguja, qui y gaegüinaja ujalom gui raenon Yuus. 	 Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen, dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen."


Polo ya y inetnon taotao unineriyaye jao: ya gui san jiloñija natalo jao guato gui san jilo. 	 Maar zo is het niet, HERE! Stel Uw toorn tegenover de woede van mijn vijanden. Kom erbij, HERE, en eis het recht voor mij op!


Injingogja y chinatfinoña contra si Yuus: Jafa jinasonmimiyo? Ya todos manmañentensia para umapuno. 	 "Nu hebben wij geen getuigen meer nodig!" riep hij. "Hebt u gehoord hoe Hij God beledigde? Wat doen wij met Hem?" Alle aanwezigen vonden dat Hij de doodstraf verdiende.


Y Yuus este na taotao iya Israel, jaayeg y mañaenata, yan jajatsa y taotao sija anae mañasaga taegüije y taotao juyong guiya Egipto, ya ni y taquilo na canaeña jacone sija juyong güije. 	 weet wel dat de God van Israël onze voorouders heeft uitgekozen om Zijn volk te zijn. Toen zij als vreemdelingen in Egypte woonden, maakte Hij hen groot. Met geweldige wonderen leidde Hij hen uit dat land.


Matugue esta gui profeta sija: Ya todo ayo sija ufanmafanagüe finanagüen Yuus. Enaomina cada uno ni jumungog y Tata ya jatungo y mafanagüeña, ufato guiya guajo. 	 De profeet Jesaja heeft geschreven: 'Zij zullen allemaal door God onderwezen worden.' (A) Ieder die de stem van God hoort en naar Hem luistert, komt bij Mij.


Y mansobetbio manmanguadog joyo para guajo, ni y ti taegüije laymo. 	 Ongelovigen, die zich niet interesseren voor Uw wet, hebben een kuil voor mij gegraven.


Lao senturion manope ya ilegña: Señot, ti siña na guajojao junafato gui papa atufjo, lao sanganja un palabra ya ujomlo y tentagojo. 	 "Nee, nee", antwoordde de officier. "U hoeft niet bij mij thuis te komen. Daar ben ik niet goed genoeg voor. U kunt gewoon hier blijven. Als U zegt dat mijn knecht beter moet worden, wòrdt hij beter.


N 11 45 47670 ¶ Ya manope un magas y lay, ilegña nu güiya: Maestro, yaguin unsangan estesija unlatdejam locue. 	 "Meester", zei een godsdienstleraar die stond te luisteren, "door dit allemaal te zeggen, hebt U ook ons zwart gemaakt."


Megae na toro jaoriyayeyo: manmetgot na toron Básan jumijujuteyo. 	 Laat er dan niet zo'n afstand zijn tussen U en mij, want ik zit diep in de problemen en geen mens helpt mij.


Ya güiya ilegña nu sija: Ti para jamyo intingo y jaane yan y tiempo sija, ni y pinelon y Tata gui ninasiñañaja. 	 "Dat hoeven jullie niet te weten", antwoordde Hij. "Mijn Vader beslist hoe en wanneer bepaalde dingen gebeuren.


Sa taya finitme gui pachotñija; ya sanjalomñija senmanaelaye: naftan mababa y agagañija; yan y jilañija finande: 	 HERE, U hebt beloofd mij altijd te leiden; wilt U dat ook nu doen? Anders zullen mijn vijanden over mij zegevieren. Wilt U mij duidelijk maken wat ik moet doen en welke weg ik moet inslaan?


Jafadesierton asiga y mauleg na tano, pot y tinaelayen ayo sija y mañasaga gui sanjalom. 	 Of vruchtbare grond brak wordt, omdat de bewoners slecht zijn.


Entonses si Tomas manope ya ilegña nu güiya: Señotjo yan Yuusjo. 	 "Mijn Here en mijn God", stamelde Thomas.


Lao yanguin quinenbida jao, janao ya fatachong gui mas tagpapa na lugat; sa yanguin mato y cumonbida jao, ualog nu jago: Amigo, janao falag iya jululo; ya ayonae unguaja inenra gui menan ayo sija y mangachongmo ni y manmatachong gui lamasa. 	 U kunt het beste de minste plaats uitzoeken. Misschien zegt de gastheer dan wel: 'Vriend, u kunt deze plaats nemen. Die is veel beter.'


YYAJAGO, O Jeova, nae jupolo y inangococo: ya chajo mamámajlao para taejinecog. 	 Bij U kan ik wegschuilen, HERE. Stel mij nooit teleur.


JUGUAEYAJAO, O Jeova, y minetgotto. 	 Voor de koordirigent. Van David, de dienaar van de HERE. Hij sprak deze woorden als een danklied voor de HERE, toen Deze hem had verlost van zijn vijanden en ook van Saul.


Y ofisiat sija manmanope: Taya na taotao umadingan taegüine. 	 "Het is zo bijzonder wat die Man zegt", antwoordden de tempeldienaars. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord."


Taya masoda tumalo mague para unae si Yuus grasias, na esteja y taotao juyong. 	 Is alleen deze man teruggekomen om God te prijzen en te danken? En hij is niet eens een Jood!"


Ya jaencatga sija, ilegña: Atan, adaje jamyo ni lebaduran y Fariseo sija, yan y lebaduran Herodes. 	 Onderweg waarschuwde Hij hen: "Pas op voor de gist van Herodes en de Farizeeërs!"


Pot este jaapaseyo si Jeova taemanoja y tininasso: taemanoja y guinasgas y canaejo gui menan atadogña. 	 Ik gedroeg mij altijd precies zoals Hij verwachtte en zorgde ervoor dat ik niet zondigde.


Yanguin ti jujaso jao, polo ya unacheton y jilajo gui paladatto; yanguin ti juguaeyajao, Jerusalem, mas qui y prinsipat na minagofjo. 	 Als ik Jeruzalem niet zou bezingen als de mooiste en hoogste stad, zou mijn tong krachteloos in mijn mond mogen liggen.


Sa guajo y Jeova Yuusmo, ni y chumule jao juyong gui tano Egipto: baba y pachotmo, ya bae nabula. 	 Er mag bij u geen afgod te vinden zijn; het is u verboden te buigen voor een heidense afgod.


Si Jeova uninadaje gui todo tinaelaye: güiya uadaje y antimo. 	 De HERE beschermt u tegen elk kwaad; Hij beschermt uw leven.


Sija ufanmalingo, lao jago ungagaegueja: magajet na todo sija ufanguesbijo taegüije y magago: taegüije y bestido untolaeca sija, ya sija manmatalaeca. 	 In het begin hebt U de aarde gemaakt en ook de hemel was Uw werk.


Ya anae malie este ni disipuluña, si Santiago, yan si Juan, ilegñija: Señot, malago jao ya utafanmanago ya utunog guafe guinin y langet, ya ufanlinachae? 	 Toen Jakobus en Johannes dit hoorden, vroegen zij Jezus: "Meester, vindt U het goed dat wij vuur van de hemel laten komen om die mensen te verbranden?"


N 19 10 30890 ¶ Ylegñija y disipuluña sija nu güiya: Yaguin taegüenao nu y laje yan y asaguana, ti mauleg na umasagua. 	 Jezus' discipelen zeiden: "Als het zc is, kan men beter niet trouwen."


Ya y disipulo sija manmapos, ya jafatinas jaftaemano y mantinago as Jesus. 	 De twee discipelen deden wat Jezus had gezegd en brachten de dieren bij Hem. Zij legden hun mantel over de rug van het veulen, zodat Hij erop kon zitten.


Ya pot sija, juconsagra yo namaesa, para sija locue ufangasgas pot y minagajet. 	 Ik geef Mijzelf voor hen over om hen door de waarheid aan U te verbinden.


Ya ilegñija nu güiya: Señot, guajaja güe dies na mina. 	 'Maar koning', antwoordden ze, 'die heeft toch al genoeg.'


Parejo yan y granon y semiyan mustasa, ni y jachule y taotao, ya jatanme gui jalom jardinña; ya docó, ya jumuyong trongcon jayo; ya esta y pajaro sija gui langet mañaga gui ramasña. 	 Het Koninkrijk van God is als een mosterdzaadje dat door iemand in de tuin wordt gezaaid. Het begint te groeien en wordt tenslotte een grote boom waarin de vogels kunnen nestelen."


Ya jijot y guipot pascua, guipot y Judio sija. 	 Het was vlak voor het Joodse Paasfeest.


Ya si Asa jalilis si Josafat; ya si Josafat jalilis si Joram; ya si Joram jalilis si Osias; 	 Abia was de vader van Asa; Asa de vader van Josafat; Josafat de vader van Joram;


Ti jumatae, lao bae julâlâ, yan jusangan claro y checho Jeova sija. 	 Ik kom niet om in de strijd, maar zal overleven en iedereen vertellen wat de HERE heeft gedaan.


Ynaligao yo, ya ti inseda yo; ya mano nae gaegue yo, jamyo ti siña manmamaela. 	 U zult Mij zoeken, maar niet vinden. Want waar Ik ben, kunt u niet komen."


Ayo nae y amuña ninalalalo, ya inentrega güe gui mansasapet, asta qui uapase todo y dinidibegüe. 	 De koning was woedend en stuurde hem naar de folterkamer. Daar moest hij blijven tot de laatste cent betaald was.


Adaje jamyo nu y taotao sija; sa infaninentrega gui inetnon ofisiat, ya infanmasaolag gui sinagogañija; 	 Maar pas op! Men zal jullie voor de rechtbanken brengen en afranselen in de synagogen.


Ya manmalago sija y dos umetnon: ya y otro disipulo malago chadigña qui si Pedro, ya mato finenana gui naftan. 	 Johannes liep vlugger dan Petrus en was er het eerst.


Jagasja juagangjao; satbayo, ya juadaje y testimoniomo sija. 	 Ik roep naar U; bevrijd mij! Dan zal ik elk gebod van U in ere houden.


Ya jafatinas y sinantos na sagaña taegüije y manaquilo na sagayan sija, taegüije y tano na japlanta para taejinecog. 	 Daar bouwde Hij Zijn nieuwe huis; het stond er net zo vast als de aarde na de schepping.


Lao ilegñija: Munga gui jaanin y guipot, sa munga na umafatinas yinaoyao gui taotao sija. 	 "Wij moeten het niet op het Paasfeest doen", zeiden sommigen. "Want dan ontstaat er vast en zeker een enorme rel!"


Jusoda si David na tentagojo; ya jupalae güe nu y santos na lañajo. 	 In het verleden hebt U tegen Uw volgelingen gezegd: "Ik heb mijn hulp toegezegd aan een dapper man; één man uit uw volk koos Ik speciaal uit.


Pot enao locue y linajyan taotao manmato ya maresibe güe, sa majungog na munjayan jafatinas este na señat. 	 Daarom gingen zovelen Hem tegemoet. Zij hadden gehoord wat een machtig wonder Hij had gedaan.


Lao pago juencatga jamyo na namauleg y inangoconmiyo; sa taya ni un taotao gui entre jamyo ufalingo y linâlâña, na y batcoja. 	 Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen.


Ya umagang ni dangculo na inagang ya ilegña: Dichosojao gui entalo y famalaoan, ya dichoso y tinegchan tiyanmo. 	 Zij jubelde het uit en zei tegen Maria: "Jij bent de gelukkigste vrouw van de hele wereld. Jouw kind is heel bijzonder in de ogen van God.


Este ayo y estaba gui inetnon, gui jalomtano, yan y angjet ni y cumuentuse güe gui egso Sinae, yan y mañaenata; ni y rumesibe y nalâlâ na tinago para ufanmanaejit. 	 Toen onze voorouders bij de berg Sinaï bijeen waren, ging hij de berg op en ontmoette daar de engel van God. Wat de engel tegen hem zei, moest hij aan het volk overbrengen. Dat waren woorden van leven, die aan u moesten worden doorgegeven.


Ti umayulang y piao ni mayamag ni umapuno y mechan dangis ni y aasa asta qui machule y juisio para y guinana. 	 Op straat zal niemand Zijn stem horen. Hij zal de gewonde niet verbrijzelen en ook een klein sprankje hoop zal Hij niet uitdoven. Hij zal het recht doen overwinnen.


Magajet ya magajet jusangane jao, Y tatungo, tasangan; ya y talie tadeclara, ya ti inresibe y testimoniota. 	 Ik weet waarover Ik spreek en vertel wat Ik gezien heb; en toch gelooft u Mij niet.


Bae juason ya maegoyo; ya magmatayo; sa si Jeova gumuguutyo. 	 Ik schreeuwde het uit van ellende naar de HERE en Hij hoorde mij in Zijn heiligdom.


Ya jacone gachongña si Pedro, yan si Santiago, yan si Juan, ya jatutujon manmajalang, yan mangostriste, 	 "Ga hier zitten", zei Jezus tegen Zijn discipelen. "Ik ga iets verderop bidden." Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Ya megae na biaje nae yinite gui jalom guafe, yan y jalom janom para upinino; lao yaguin siña jao ayudajam, gaemaase nu jame. 	 "Van jongsaf aan", antwoordde deze. "De boze geest heeft hem vaak in het vuur en in het water laten vallen om hem te vermoorden. Heb medelijden met ons en doe iets als U kunt."


Ya manmalago pumapacha güe y linajyan taotao: sa manjujuyong guiya güiya ninasiña ya janafanmamagong todo sija. 	 Iedereen probeerde Hem aan te raken, omdat een geweldige kracht van Hem uitging. Hij maakte ze allemaal beter.


Ya janalamen y mandangculo na nasion, yan japuno y manmatatñga na ray sija. 	 Hij versloeg grote menigten tegenstanders en doodde machtige koningen,


Mungajao, O Yuus, ni y guinin yumutejam? yan jago, O Yuus, ti jumanao yan y inetnon sendalonmame. 	 Moab is mijn wasbak en in Edom zet ik mijn schoenen neer. Over Filistea maak ik mij vrolijk.


Ya chago guiya sija estaba un manada na gosmegae na babue mañochocho. 	 In de verte liep een grote troep varkens eten te zoeken. "Als U ons toch wegjaagt, stuur ons dan in die varkens", smeekten de boze geesten.


Ya manmapos, ya masoda nu patgon bulico gui caye na magogode gui jiyong potta ya mapula güe. 	 Zij gingen naar het dorp en zagen het veulen meteen. Het stond op straat, vastgebonden bij de deur van een huis. Zij maakten het los.


Lao manmalago jamyo pago para inpino yo, taotao na jagas jusangane jamyo ni magajet, ayo y jujungog gui as Yuus; si Abraham ti fumatinas este. 	 Maar in plaats daarvan probeert u Mij te doden. Ik heb u nog wel de waarheid verteld, die Ik van God gehoord heb. Zoiets zou Abraham nooit doen.


Para ufato gui jilomiyo todo y tunas na jâgâ ni y machuda gui jilo y tano, desde y jâgân Abel y tinas, asta y jâgâ Sacharias, lajin Barachias, ni inpino gui entalo templo yan y attat. 	 Daardoor maakt u zich schuldig aan de dood van al de onschuldige en gelovige mensen die werden vermoord, van de onschuldige Abel tot Zacharia, de zoon van Berechja, die werd vermoord tussen het tempelhuis en het altaar.


Anae taya y bino, y nanaña si Jesus ilegña nu güiya: Taya binoñija. 	 Op zeker ogenblik raakte de wijn op. Jezus' moeder hoorde het en ging het Hem vertellen.


Y magas inetnon jatago na umacone güe guato gui jalom castiyo, ya manago na umasaulag para umaegsamina, para utungo pot jafa causa na manaagang contra güiya. 	 De commandant liet Paulus het fort binnenbrengen en gaf zijn soldaten bevel hem met zweepslagen tot een bekentenis te dwingen. Want hij wilde precies weten waarom het volk zo woedend was op Paulus.


Sa y taotao ni y aguaguat ti jatungo: ni y caduco ti jatutungo este. 	 HERE, alles wat U doet is ontzagwekkend; Uw gedachten zijn heel diep en wijs.


Yanguin si Jeova guinin ti umayudayo, y antijo gusija guinin sumaga gui finatquilo. 	 Als de HERE mij niet had geholpen, had niemand meer iets van mij gehoord.


Ya sija, jajaso gui sumanjalomñija, ilegñija: Yanguin ilegmame: Guinin y langet; ualog, jafa nae na ti injenggue güe? 	 Ze bespraken deze vraag onderling en zeiden tegen elkaar: "Als we zeggen dat God hem die bevoegdheid had gegeven, zetten we onszelf klem. Want dan zal Hij vragen: 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?'


Liija, sa mannutugap juyong guinin y pachotñija: espada sija guaja gui jalom labiosñija; jaye, ilegñiñija, cao jajungog? 	 Elke avond komen zij terug en lopen als huilende honden door de stad.


Ya umacone mague un tatnero ni y mas yomog, ya umapuno ya tafañocho ya tafanmagof; 	 Slacht het kalf dat we hebben vetgemest. Wij gaan feestvieren.


Ya y disipulo sija, manbula minagof yan y Espiritu Santo. 	 Maar de blijdschap van de christenen in de stad werd er niet minder door, integendeel. De Heilige Geest vervulde hun hele wezen.


Lao y manaelaye ufanmalingo: yan y enimigon Jeova ufanparejo y sebon cotdero sija: sija ufanlinachae, calang aso ufanguelinachae. 	 Het is werkelijk waar: De goddeloze zal te gronde gaan. De tegenstanders van de HERE zullen in rook opgaan; verbranden, zoals men een veld afbrandt.


Y tronumo mafatinas desde di ampmam na tiempo: jago guinin y taejinecog. 	 Al van eeuwigheid af regeert U op Uw troon; deze staat vast gefundeerd.


Ya ilegña todos: Ayonae Lajin Yuus jao? Ya ilegña nu sija: Jamyo umalog na guajo yo. 	 "U bent dus de Zoon van God?" vroeg de Hoge Raad. Hij antwoordde: "Nu u het zelf zegt: Ja, dat ben Ik."


Si Jesus entonses umagang gui. templo anae mamananagüe ilegña: Jamyo intingo yo, jaye yo, yan intingo locue taotao mano yo; ya guajo mamaela ti pot guajoja: lao y tumago yo, güiya magajet, ya jamyo ti intingo güe. 	 Terwijl Jezus in de tempel stond te spreken, riep Hij: "U kent Mij en weet waar Ik vandaan kom. Toch ben Ik niet uit eigen beweging gekomen. U kent God niet.


Sa uguaja megae na maies gui jalom y eda gui sanjilo y puntan y beca sija; ya y tinegchaña ufanmayengyong taegüije y Libano.; ya sija gui siuda ninafangatbo taegüije y chaguan gui eda. 	 Het land zal overvloedige graanoogsten kennen. Op de bergen bloeien de gewassen met rijke vruchten, net als op de Libanon. De mensen in de stad bloeien als de gewassen op aarde.


Birajao talo, O Yuus inentnon sendalo, ingagagao jao: ya talag papa guinin y langet ya unlie yan unbisita este na trongcon ubas, 	 Vreemde volken vallen ons aan en plunderen ons.


Yanguin y áplacha na espiritu jumanao gui taotao, mamomocat gui anglo na lugat, ya jaaliligao nae udescansa, lao ti mañoda. 	 Dit slechte volk lijkt op iemand uit wie een boze geest is weggegaan. Zo'n geest zwerft een tijd door de woestijn, op zoek naar rust. Maar hij vindt geen rust en zegt tenslotte:


Na si Cristo, nesesitagüe ufamadese, ya güiya ufinenana, pot ucajulo guinin y manmatae, ufannae candet gui pueblo yan y Gentiles. 	 Namelijk dat de Christus zou lijden en als eerste uit de dood zou terugkomen om de Joden en de andere volken te vertellen dat er licht komt."


Achogaja anae lalâlâ, dichoso y antiña; sa matutunajao ni y taotao sija, yanguin unfamauleg mamaesajao. 	 Wanneer hij sterft kan hij niets meenemen en zijn bezit kan hem niet volgen.


Ya jusoda na mafaaela pot finaesen gui layñija; lao taya isaoña na jamerese na umapuno, pat umapreso. 	 Maar daar bleek dat hij niets heeft gedaan waarop de doodstraf of gevangenisstraf staat. Het ging bij hun beschuldiging om bepaalde kwesties van het Joodse geloof.


Sa, estagüe ya ayo sija y mañago guiya jago, na ufanmalingo: jago yumulang todo ayo sija y manjanao guiya jago para inábale. 	 Het is duidelijk. Wie niet met U leven, gaan hun ondergang tegemoet. U vernietigt ieder die U verlaat en andere goden dient.


N 18 10 30540 ¶ Atan ya chamiyo dumesprenesia uno güine gui estesija y mandiquique; sa guajo sumangane jamyo, na y angjetñija gui langet, siesiempreja jaliliija y matan y Tatajo ni y gaegue gui langet. 	 Kijk niet op één van deze kleine kinderen neer. Onthoud dit: Hun engelen zijn voortdurend bij mijn Vader in de hemel


Y quinajulo y manmatae, jaye guiya sija ugae asagua y palaoan? sa todo y siete manmasagua. 	 Hoe is het nu als zij weer levend worden? Wie van die broers zal dan haar man zijn? Want zij zijn alle zeven met haar getrouwd geweest."


Ya guajo pobleyo ya nesesitaoyo; lao si Jeova jajajasoyo. Jago y umayuyudayo yan y munalibre yo: O Yuusso, chamo atrasasao. 	 Laten alle mensen die U zoeken, over U jubelen en grote blijdschap over U hebben. Laat ieder die Uw zorg ervaart, zeggen: "De HERE is groot!"


Guinin y finanagüemo sija nae mañuleyo tiningo: enaomina juchatlie todo y chalan mandacon. 	 Door Uw wet heb ik inzicht gekregen en daarom haat ik de leugen.


Janao fanmalag y mafapoposgüe na chalan, ya inagange para y guipot umasagua todo y inseda. 	 Ga nu naar de drukste wegen en nodig iedereen uit die je daar ziet.'


Tanesesita na infatitinas y checho ayo y tumago yo mientras y jaane; sa an mato y puenge, taya siña machocho. 	 Zolang het dag is, moeten wij doen wat God ons opdraagt. Als de nacht komt, kan niemand meer iets doen.


Ayo nae jafaesen sija: Ya jamyo, jaye ilegmiyo nu guajo? Inepe as Pedro ilegña: Jago si Cristo jao. 	 "En jullie dan?" vroeg Hij. "Wat denken jullie van Mij? Wie ben Ik?"


Jamyo locue fanyóase, taegüije y tatanmiyo ni y gaegue gui langet yóase. 	 Heb net zoveel liefde en medeleven als uw hemelse Vader. Veroordeel niemand; want anders komt het op uw eigen hoofd terecht. Neem niemand iets kwalijk. Dan zal ook u niets kwalijk worden genomen.


Magajet jusangane jamyo, na ti ucajulo gui entalo y manmafañañago gui famalaoan, uno mas dangculo qui si Juan Bautista; lao y mas diquique gui raenon langet mas dangculo qui güiya. 	 Onthoud dit: Van alle mensen die ooit geboren zijn, is niemand groter dan Johannes de Doper. Toch is de kleinste in het Koninkrijk van de hemelen groter dan hij!


Ya ti injenggue yo, sa jusangane jamyo ni magajet. 	 Omdat Ik de waarheid spreek, gelooft u Mij niet.


Ya y pution sija gui langet ufamodong, ya y ninasifia sija gui langet ufanmayengyong. 	 De sterren zullen van de hemel vallen en het heelal zal heen en weer worden geschud.


Bae jusangan y checho Jeova: sa bae jujaso y ninamanmanmo gui ampmam na tiempo. 	 Ik moet zeggen dat het mij groot verdriet doet dat de Allerhoogste God van gedachten verandert.


Sa mapreso pot un jatsamiento yan mamuno ni y jafatinas gui siuda. 	 Laat Barabbas vrij!" Barabbas zat in de gevangenis, omdat hij in Jeruzalem een opstand tegen de regering had geleid en daarbij een moord had gepleegd.


Maespipia, para umaquechule jafa guinin y pachotña. 	 Van die tijd af begonnen ze Hem strikvragen te stellen om te proberen Hem op een of ander woord te vangen.


O fanmanalaba as Jeova, jamyo todo y nasion sija: fanmanalaba nu güiya jamyo todo y taotao sija. 	 Laten alle volken de HERE loven en Hem prijzen.


Jago y fanatogco na lugat yan y patangjo: junanangga, y sinanganmo. 	 Bij U kan ik schuilen en U beschermt mij. Ik verwacht het van Uw beloften.


Iya jamyo nae finena, si Yuus, janacajulo y Tentagoña, ya jatago na infanbinendise, ya ubira cada uno guiya jamyo guinin y tinaelayenmiyo. 	 God heeft Zijn dienaar Jezus in de eerste plaats laten opstaan om u te zegenen, zodat u het kwaad de rug zult toekeren."


Jaso y ninamanman checho ni y monjayan jachogüe; ninamanmanña yan y juision y pachotña; 	 Herinner u alle wonderen die Hij heeft gedaan. Denk nog eens na over de bijzondere dingen die Hij in het verleden deed en hoe Hij oordeelde.


NUN sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Uw woord is een stralend licht, dat mij de weg door het leven wijst.


Asta ayo gaegueja y canaemo na jaosgagaejonyo, ya y agapa na canaemo umantieneyo. 	 zou ik U daar ontmoeten. U zou mij vasthouden en Uw rechterhand zou mij stevig leiden.


Para upreso y prinsipeña ni y minagofña; yan ufanagüe y manamco ni y manpápagat. 	 Jozef mocht alle bezittingen beheren en ermee omgaan zoals hij het juist achtte. De leiders van Egypte leerden veel van zijn wijsheid.


Manope y tata ya, ilegñija: Yntingo na este patgonmame, ya bachet guinin y mafañagoña: 	 Zijn ouders antwoordden: "Dit is onze zoon en hij is blind geboren.


Lao este juconfesatñaejon guiya jago, na y jinanao ni y mafananaan un Secta, taegüenao nae jusesetbe si Yuus mañaenata; jujonggue todo y güinaja ni y manmatugue gui Lay yan y profeta sija. 	 Maar ik geef toe dat ik de God van onze voorouders dien, volgens de richting die zij een partij noemen. Ik geloof alles wat er in de wet van Mozes en de Boeken van de profeten geschreven staat.


Sa ayo na jaane sija y antes di y dilubio, estaba mañochocho yan manguiguimen, ya manasagua, yan manafanaasagua, asta ayo na jaane anae jumalom si Noe gui atca, 	 In die tijd voor de grote vloed ging alles gewoon door. Men at, dronk en trouwde tot het moment dat Noach de ark inging.


Enaomina adaje, ya injaso na pot tres años, ti pumaparayo jusangane cada uno parejoja jaane yan puenge cumacasaoyo. 	 Wees daarom op uw hoede. Vergeet niet dat ik, in de drie jaar dat ik bij u was, ieder van u voortdurend heb terechtgewezen, zowel 's nachts als overdag en vaak onder tranen.


Todo y chechomo uninalaba jao, O Jeova; ya y mañantosmo unmabendise jao. 	 Alles wat U hebt gemaakt, prijst U, HERE. Ook allen die U liefhebt, zullen U loven.


Ya manmalago sija y dos umetnon: ya y otro disipulo malago chadigña qui si Pedro, ya mato finenana gui naftan. 	 Johannes liep vlugger dan Petrus en was er het eerst.


Magajet jusangane jamyo: Manoja este na ebangelio nae mapredica, gui todo y tano, este locue y finatinasña umasangan, para memoriasña. 	 Ik wil u wel zeggen dat zij niet zal worden vergeten, want overal ter wereld waar over het goede nieuws van God wordt gesproken, zal ook verteld worden wat zij gedaan heeft."


N 23 50 53020 ¶ Ya estagüe, un taotao na y naanña si José, un taotao na pápagat, mauleg na taotao yan tunas: 	 Een zekere Jozef, die lid was van de Hoge Raad en uit de stad Arimathea kwam, ging naar Pilatus. Hij vroeg of hij het lichaam van Jezus mocht hebben. Deze Jozef was een goed en rechtvaardig man. Hij geloofde dan ook dat Jezus de lang verwachte Christus was. Hij was het helemaal niet eens geweest met de beslissing en het optreden van de andere Joodse leiders.


Achogja un taotao mato guiya guajo, ya ti jachatlie si tataña, yan si nanaña, yan y asaguaña, yan y famaguonña, yan mañeluña lalaje, yan y mañeluña famalaoan, yan y linâlâña locue, ti siñagüe disipulujo. 	 "Wie bij Mij wil horen, moet meer van Mij houden dan van zijn vader, moeder, vrouw, kinderen, broers en zusters. Ik moet hem zelfs meer waard zijn dan zijn eigen leven.


Y promesamo gaegue guiya guajo, O Yuus: ya juapasejao siempre ni y inefresen grasias. 	 Ik vertrouw op God en ken geen angst; wat zou een mens mij kunnen aandoen?


Ya ilegña todos: Ayonae Lajin Yuus jao? Ya ilegña nu sija: Jamyo umalog na guajo yo. 	 "U bent dus de Zoon van God?" vroeg de Hoge Raad. Hij antwoordde: "Nu u het zelf zegt: Ja, dat ben Ik."


Ya y canaeñija unquilile sa chamo matompo y adengmo gui acho. 	 Zij zullen U opvangen, zodat U niet te pletter slaat."


Jamyo infangajulo güine na gupot; guajo ti jucajulo güine na gupot; sa y tiempoco trabia ti macumple. 	 Gaan jullie maar naar het feest. Ik ga nog niet omdat mijn tijd nog niet is aangebroken."


Poloyo ya jufañule minetgot, antes de jujanao ya ti jutalo. 	 HERE, luister toch naar mijn bidden en hoor mijn smeken om hulp. Blijf niet zwijgen als ik moet huilen, want dan voel ik mij een vreemde bij U. Ver van U zoals mijn voorouders.


Ya ilegña nu sija todos: Yaguin guaja y malago tumatiyego, upunenaesa güe, ya uchule y quiluusña cada jaane ya udalalagyo. 	 Daarna zei Hij tegen allen die bij Hem waren: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf volledig onbelangrijk vinden. Hij moet iedere dag zijn kruis dragen en dicht bij Mij blijven. Want wie zijn leven opgeeft voor Mij, zal het redden. Maar wie zijn leven wil vasthouden, zal het verliezen.


Ya si Jesus manope ilegña nu sija: Unlie este sija na mandangculon guma? taya usobbla ni un acho gui jilo y otro, na ti umayute papa. 	 Jezus antwoordde: "Die grote gebouwen? Zij zullen met de grond gelijk worden gemaakt; er zal geen steen op de andere blijven."


Sija manmanbotlelea, yan jasasangan chiniguit gui tinaelaye: jasasangan y mansentaquilo. 	 Zij steken overal de spot mee en spreken kwaadaardig over het onderdrukken van andere mensen. Hun taal is gezwollen, trots en uit de hoogte.


Unlie este, O Jeova; chamo famatquiquilo: O Jeova, chamo chachago guiya guajo. 	 U ziet alles, HERE, wilt U optreden? Och Here, laat mij niet in de steek!


Ya ayo sija y manmasirconsida ni y manmanjonggue, ninafanmanman, ya megae manmato as Pedro, sa asta y Gentiles locue manmachudae ni y ninaen y Espiritu Santo. 	 De Joodse volgelingen van Jezus, die met Petrus waren meegekomen, waren verbaasd dat de Heilige Geest ook over mensen van een ander volk was uitgegoten.


Ya jumalom güine gui un batco ya y iyon Simon; ya jagagao na unafalag y tano didide. Ya matachong ya mamanagüe desde y batco ni linajyan taotao. 	 Jezus stapte in de boot van Simon en vroeg of hij Hem een stukje van de oever wilde afduwen. Daarna ging Hij zitten om de mensen meer over God te vertellen.


Janao ya inquetungo jafa este: Minaase malagojo, ya ti inefrese; sa ti mato yo para juaagang y manunas, lao y manisao para ufanmañotsot. 	 "Ga weg. Houd voortaan rekening met wat de profeet Hosea heeft gezegd: 'God wil uw offers en geschenken niet! Waar het Hem om gaat, is dat u met andere mensen meeleeft.' Ik ben naar de aarde gekomen om slechte mensen bij God terug te brengen en niet om Mij bezig te houden met mensen die het zo goed met zichzelf hebben getroffen."


Ya jacone juyong y taotaoña yan y minagof, yan y inayegña gui cantasion sija. 	 God was blij toen Hij Zijn volk uitleidde; alle mensen van Israël trouwens ook, zij zongen het uit.


Lao y taotaoña gui güije na tano machatlie güe, ya manmanago un compañia guato guiya güiya, ilegñija: Mungajam na ufangobietna este na taotao gui jilo mame. 	 Maar er waren mensen in zijn land die een hekel aan hem hadden. Die stuurden een delegatie achter hem aan met de mededeling dat ze in opstand waren gekomen. Ze zouden hem niet als koning erkennen.


Bira y minamajlaojo ni y janamaaañaoyo; sa y juisiomo sija manmauleg. 	 Ik ben bang voor schande; neemt U die angst toch weg, want Uw geboden zijn zo goed.


jaencanta sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 In de stad woonde een zekere Simon, die zich al langer met toverij bezighield en daarmee alle Samaritanen tot verbazing bracht. Hij deed erg gewichtig en zei dat hij een groot man was.


Ya jatago para iyasija, ilegña: Chamo jumajalom gui sengsong (ni usangane jaye gui siuda). 	 Jezus stuurde hem naar huis en zei: "Ga het dorp niet in."


Bae juadajeyo ni y malate gui cabales na jinanao. O ngaean nae unfato jao guiya guajo? bae jufamocat gui jalom guimajo yan y cabales na corason. 	 Ik zorg ervoor dat ik zuiver leef. Komt U naar mij toe? Ik leef oprecht en eerlijk.


Yan locue palo famalaoan ni mangachongmame janamanman jam sa manmato gui naftan gui taftataf gui egaan; 	 Een paar vrouwen van onze groep kwamen vandaag met een wonderlijk verhaal. Ze vertelden dat ze vanmorgen vroeg bij Jezus' graf waren geweest en


Ya manmachule guato Siquem, ya manmapolo gui naftan, ni y finajan Abraham pot salape, gui famaguon Emmor guiya Siquem. 	 Hun lichamen werden naar Sichem overgebracht en in het graf gelegd dat Abraham voor veel geld van de familie van Hemor had gekocht.


Lao mato uno ya mansinangane sija, ilegña: Ayo sija na taotao y inpelo gui calaboso, mangaegue gui guimayuus na manmamananagüe ni y taotao sija. 	 Even later kwam iemand hun vertellen dat de mannen die zij gevangen hadden gezet, in de tempel waren en het volk onderwezen.


Ya anae munjayan mapredica y sinangan guiya Petga, manunog guiya Atalia; 	 Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus.


Ya ayo na lugat nae maatane gui quiluus, guaja un güetta, ya y güetta nae guaja un naftan nuebo, ya asta pago taya nae mapoluye. 	 Niet ver van de plaats waar Jezus gekruisigd was, lag een tuin. In die tuin was een nieuw graf, waarin nog nooit een dode had gelegen.


Bendito si Jeova: sa jafanueyo ninamanman gui minaaseña gui siudan manmetgot. 	 U verbergt de Uwen en beschermt hen tegen de aanvallen van de mensen. U verstopt hen in een hut en vrijwaart hen van roddels."


Manmaañao as Jeova todo y tano: manmaañao nu güiya todo mañasaga gui tano. 	 Laat de hele aarde ontzag hebben voor de HERE; alle bewoners van de aarde moeten met eerbied voor Hem buigen.


Ya sija si Maria Magdalena yan si Juana, yan si Maria nanan Santiago; yan y pumalo palaoan ni mangachongñija, sumangane y apostoles nu estesija. 	 Maar toen de vrouwen (het waren Maria van Magdala, Johanna, Maria (de moeder van Jakobus) en verschillende anderen


Ya jumanao si Jesus güije, malag y oriyan Tiro yan Sidon. 	 Jezus verliet dat deel van het land en ging op weg naar de streek van Tyrus en Sidon.


Ya si Yuus jasangan taegüine, Na y semiyaña utaotao juyong gui ti tanoña; yan manmacone ya manmancautiba, ya manmatrata taelaye cuatro sientes años. 	 God zei: 'Uw nakomelingen zullen tijdelijk in een vreemd land wonen. Zij zullen daar 400 jaar slaven zijn en slecht behandeld worden.


Todo y tano umadodorajao yan macantatayejao: yan macantataye y naanmo. Sila. 	 Laat de hele aarde U aanbidden. Laat zij psalmen zingen ter ere van U en Uw heilige naam.


Ya minamanman mato gui jilo todo sija, ya manadingan uno yan otro, ilegñija: Jafa na cuentos este? Sa nu y gobietnaña yan y ninasiñaña jatago y áplacha na anite sija ya unfanjuyong? 	 Vol verbazing zeiden de mensen tegen elkaar: "Nee, maar! De boze geesten doen wat Hij zegt!"


Y sinangan ni y janamanajanao si Yuus para y famaguon Israel, mapredica y pas pot si Jesucristo: (güiya y Señot para todo)-- 	 Hij heeft het volk van Israël de heerlijke boodschap van vrede gebracht, door Jezus Christus, de Here van allen.


Ya jasacude y gâgâ guato gui jalom guafe, ya ti ninalamen. 	 Paulus schudde echter het beest van zijn hand af, zodat het in het vuur viel. Hij had verder nergens last van.


Ya, estagüe, si Elisabet, parentesmo, locue güiya mapotgue un laje gui inamcoña; ya este y mina saes na mes nu güiya na mafanaan tifáfañago. 	 Ik heb nog meer nieuws. Het is over uw oude tante Elisabeth. U weet dat zij geen kinderen kon krijgen, maar nu verwacht zij een zoon. Zij is al in haar zesde maand.


Guiya jinatsa as Yuus gui agapa na canaeña, para u-Prinsipe yan u-Satbadot, para unae sinetsot iya Israel, yan inasiin y isao. 	 Hij heeft Hem aan Zijn rechterhand gezet; op de ereplaats! Jezus is verheven tot Leider en Redder. Hij zal Israël tot God laten terugkeren en de zonden van het volk vergeven.


Lao sija ti jatungo este na sinangan, ya manafaninatogüe para chañija tumutungo: ya manmaañao mafaesen güe ni ayo na sinangan. 	 Maar de discipelen begrepen niet wat Hij ermee bedoelde. Het was hun een raadsel. Toch durfden zij Hem er niet naar te vragen.


Sa este na Yuus, y Yuusta para taejinecog, yan taejinecog: güiya uesgaejonjit, asta y finataeta. 	 Kijk eens goed naar haar muren en loop door haar paleizen. Dan kunt u het aan uw nakomelingen vertellen:


N 14 22 29360 ¶ Enseguidas si Jesus janafanjalom y disipuluña sija gui un batco, ya manjanao manmofona, manmalag y otro bandan sadog, y tiempo nae güiya janafanjanao y linajyan taotao. 	 Hierna zei Hij tegen Zijn discipelen dat zij met de boot moesten overvaren naar de andere kant van het meer. Hij zou nog blijven om de mensen weg te sturen.


Cantaye si Jeova ni y tinina ni sumasaga gui Sion: namatungo gui entalo taotao sija y checoña. 	 Ieder die Uw liefde en genade kent, HERE, zal zich voor hulp tot U richten. Want U hebt nog nooit iemand die zijn vertrouwen op U stelde in de steek gelaten.


Ya guajo ti umaliligao inenrajo; guaja ayo na umaliligao ya jajujusga. 	 Ik ben er overigens niet op uit om Mijzelf te verdedigen; dat doet God wel. Hij veroordeelt ieder die kwaad van Mij spreekt.


Sa este lay guiya Israel: yan y tinago Yuus Jacob. 	 Blaas op de trompet wanneer het nieuwe maan is en ook bij volle maan, want God denkt aan u.


TZADE sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 HERE, U bent rechtvaardig en Uw leefregels zijn betrouwbaar.


Polo sija ya derepente ufanchinile ni y finatae: polosija ya ufansinetta papa manlalâlâ guiya sasalaguan; sa guaja y manaelaye gui sagañija yan y sanjalomñija. 	 Wij gingen zo vertrouwelijk met elkaar om; samen gingen we met alle feestgangers naar Gods huis.


Sa güiya utojgüe gui agapa na canae y nesesitao, para usinatba güe guinin ayo sija y jumusga y antiña. 	 Want God helpt de armen en verlost hen van hun onderdrukkers.


Ya todo y catne ulie y satbasion Yuus. 	 Dan zullen alle mensen de Redder zien, die door God gestuurd wordt."


Dos na taotao jumanao julo gui templo para ujafanaetae: Y un Fariseo, ya y otro publicano. 	 "Twee mannen gingen naar de tempel om te bidden. De ene was een Farizeeër die erg met zichzelf was ingenomen. De andere was een tolontvanger.


Ya güiya manope, ilegña: Guaeya y Señot Yuosmo contodo gui corasonmo, yan contodo y antimo, yan contodo y minetgotmo, yan contodo y tiningomo; yan y tiguangmo taegüije iya jago namaesa. 	 Hij antwoordde: "U moet van de Here, uw God houden met heel uw hart, heel uw ziel, heel uw kracht en heel uw verstand. En u moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf."


Ya anae matungo ni y mañelo, macone güe para Sesarea, ya matago para Tarso. 	 Toen zijn vrienden dat hoorden, brachten zij Saulus naar Caesarea en stuurden hem vandaar naar Tarsus.


Yanguin mojon unmatca y tinaelaye sija; Jeova, jaye utojgüe? 	 HERE, als U al onze zonden blijft onthouden, kunnen wij immers niet blijven leven?


Lao mannamaase ayo sija y manmapotgue yan y mannanasusu, güije sija na jaane! 	 Het zal een afschuwelijke tijd worden voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Güiya jumatsa julo y mamoble gui petbos, yan jajatsa y mananesitao gui monton estietcot. 	 Hij helpt kleine mensen opstaan uit het stof en armen tilt Hij op uit de modder.


Y mit ufanbasnag gui oriyamo, yan y dies mit gui agapa na canaemo: lao ti siña mato jijot guiya jago. 	 Al sneuvelen 1000 mensen aan uw linkerkant of 91:10.000 rechts van u, u wordt gered.


Ya enseguidas si Jesus jajuto mona y canaeña, ya guiniut güe, ya ilegña nu güiya: Taotao na didide jinengguemo! Sa jafa ti unjonggue? 	 Jezus stak hem Zijn hand toe en trok hem uit het water. "Och, twijfelaar", zei Hij, "waarom heb je zo weinig vertrouwen in Mij?"


Ya anae manjanao sija guiya Jerico, madalalague güe dangculo na linajyan taotao. 	 Toen Jezus en Zijn discipelen de stad Jericho verlieten, gingen heel veel mensen achter hen aan.


Jafa mas guse taalog y paralitico: Y isaomo unmaasie; pat taalog: Cajulo, chule y camamo, ya unjanao? 	 Mag Ik hem zijn zonden niet vergeven? Maar als Ik nu tegen deze verlamde man zeg dat hij moet gaan staan en naar huis lopen? Mag Ik dat ook niet zeggen?


Y Yuusmo tumago y minetgotmo; O Yuus, nametgot y chechomo para jame. 	 Ik zie daar de jongste stam, Benjamin, die een groot regeerder is. En de leiders van Juda, wat zijn het er veel! En daar de leiders van Zebulon en Naftali.


Guinin lalangoyo yaguin ti jujonggue na guaja nae julie y minauleg Jeova gui tano ni y manlâlâlâ. 	 Gelukkig wist ik zeker dat de goedheid van de HERE mij zou redden. Hij spaarde mijn leven!


Ayonae tumojgue si Pablo gui talo gui Areopago, ya ilegña; Jamyo ni y lalajen Atenas, julie na guefdeboto jamyo. 	 Paulus ging midden op de Areopagus staan en zei: "Mannen van Athene, aan alles in de stad zie ik dat u buitengewoon godsdienstig bent.


Ni y manmalofan na generasion sija, japolo todo y nasion na ufanjanao gui minalagoñija. 	 Tot nu toe heeft Hij alle volken hun gang laten gaan.


Ya ayo y mangachochongjo jalie magajet y candet, ya ninafanmaañao; lao ti jajungog y inagang ayo y cumuentuseyo. 	 De mannen die bij mij waren, zagen wel het licht, maar hoorden de stem niet.


Para ufanamatungo y satbasion gui taotaoña ni y maasiin y isaoñija, 	 Jij zult hun vertellen dat zij gered kunnen worden door de vergeving van hun zonden.


Junapara y adengjo guato gui todo chalan tinaelaye, para juadaje y sinangan. 	 Ik zorg ervoor dat ik niet op het verkeerde pad kom; zo kan ik mij houden aan Uw woord.


Ngaean nae jusoda y tiempo na mamatca, bae jujusga ni y tinas. 	 Wij loven en prijzen Uw naam, o God, want Uw naam is onder ons. Er wordt veel gesproken over alle wonderen die U doet.


Y labiosso sendangculo minagofña anae jucantayejao tinina; yan y antijo ni jago munalilibre. 	 Ik zal jubelen en psalmen voor U zingen. U hebt mij innerlijk bevrijd.


Jago fumamauleg y saga gui menaña, ya güiya y natadodong y jaleña, yan nabula y tano. 	 U hebt in Egypte ons volk als een wijnstok uitgegraven; daarna hebt U hier de volken verdreven en ons in dit land geplant.


Jusetbe y Señot contodo y inimitde na jinaso, yan y minegae lago, yan y tentasion sija ni y manmato guiya guajo pot y ninanggan y Judios. 	 de Here in alle nederigheid heb gediend. Door de aanslagen van de Joden had ik het zwaar te verduren en dat heeft mij veel tranen gekost.


Guajo magajet na jutagpange jamyo yan janom; lao güiya infantinagpange ni Espiritu Santo. 	 Ik heb u gedoopt in water, maar Hij zal u dopen in de Heilige Geest."


Ayonae manbinaba y jinasoñija para ujatungo y tinigue; 	 Hij legde hun uit wat in die boeken stond; zo duidelijk dat ze het ineens helemaal begrepen.


Ya jafa nae umafatinas? Magajet na ujajungog na mato jao. 	 Wat moeten wij daar nu mee? Want zij zullen vast horen dat u hier bent.


Ayonae jajaso si Pedro ya ilegña nu güiya: Rabi, estagüe y trongcon igos ni y unmatdise na anglo todo. 	 Petrus dacht aan wat Jezus de vorige dag tegen de boom had gezegd. "Kijk eens, Meester", riep hij uit, "dit is de boom die U gisteren hebt vervloekt. Hij is helemaal dor!"


Lao anae palo manmajetog, ya ti manmalago manmanjonggue, ya manguecuentos taelaye pot ayo na Chalan gui menan y linajyan taotao, sumuja si Pablo guiya sija, ya janafañuja y disipulo sija, ya manadingan cada jaane gui escuelan Tiranno. 	 Dat deed hij gedurende meer dan drie maanden. Maar toen sommigen van hen koppig weigerden hem te geloven en Jezus openlijk bespottelijk maakten, keerde Paulus zich van hen af en nam de christenen uit de synagoge mee. Van toen af sprak hij elke dag in de school van Tyrannus.


Ya sija ilegñija: Jenggue y Señot Jesus ya unsatbo yan y iya guimamo. 	 "Geloof in de Here Jezus", antwoordden zij. "Dan zult u gered worden en uw gezin ook."


N 21 25 51680 ¶ Ya uguaja señat sija gui atdao yan y pilan, yan y pution sija; yan chinatsagan nasion sija gui jilo tano pot y guinadon pangpang y tase yan y napo. 	 Er zullen vreemde verschijnselen in het heelal zijn: waarschuwingen en tekenen van de zon, maan en sterren. De volken op aarde zullen in paniek raken. Ze zullen helemaal overstuur raken door het gebulder van de zee en de branding.


Ya pot y janamegae y tinaelaye, y güinaeyan y megae janamanenggeng. 	 Er zullen veel valse profeten komen. Ze zullen velen op het verkeerde spoor brengen.


Si nanaña ilegña ni manmañeñetbe: Fatinas todo y tinagoña. 	 Zijn moeder zei tegen de bedienden: "Doe wat Hij u zegt."


O Israel nangga si Jeova; sa gui as Jeova guaja minaase, ya iya guiya nae megae na inalibre. 	 Laten de Israëlieten al hun vertrouwen op de HERE stellen, want de HERE is rijk aan goedheid en liefde. Hij zorgt voor de bevrijding.


N 22 41 32300 ¶ Ya enae estaba y Fariseo sija mandadaña, si Jesus manfinaesen sija; 	 Er stonden verschillende Farizeeërs om Jezus heen. Hij vroeg hun:


Sa y taotao juyong sija mangajulo contra guajo, yan y taotao ni y fijon y minatatgañija maaliligao y antijo; sija jagasja ti japopolo si Yuus gui menanñija. Sila. 	 O God, bevrijd mij door Uw sterke naam. Laat Uw kracht mij recht verschaffen.


Patseno, sotta este y mangaegue güine ya ujasangan, yaguin manmañoda taelaye na finatinas guiya guajo, mientras tumotojgueyo gui menan y inetnon, 	 Maar wat deze mensen hier betreft: Laten zij eens vertellen wat voor schuld zij in mij hebben gevonden, toen ik voor de Hoge Raad terechtstond, behalve dan dat ik daar heb geroepen:


Lao cajulo ya janao falag y siuda, ya ayonae unmasangane jafa unfatinas. 	 Sta op en ga de stad in. Daar zal u gezegd worden wat u moet doen."


Pot este mina ti siña sija majonggue, sa tomalo jasangan si Isaias: 	 Jesaja heeft geschreven dat zij niet konden geloven.


Ylegña nu güiya y palaoan: Señot, naeyo nu este na janom para ti siñayo majo, ni jutalo mague para jufanlupog. 	 De vrouw zei: "Here, geef mij van dat water, dan zal ik nooit meer dorst krijgen en hier geen water meer hoeven te putten."


N 4 43 55150 ¶ Ya depues di dos na jaane, jumanao güije ya malag Galilea. 	 Na die twee dagen ging Jezus weer op weg naar Galilea.


Y cheloja uinentrega y cheluña para umapuno, ya y tata y lajiña: ya y famaguon ufangajulo contra tatañija, ujanamapuno. 	 De ene broer zal de andere ter dood laten brengen. Vaders zullen dat zelfs doen met hun eigen kinderen. Kinderen zullen de hand tegen hun ouders opheffen en hen vermoorden.


Sa yaguin taelaye na finatinaso, pat guinin jufatinas jafa na jumerese y finatae, ti jureusayo na jumatae: lao yaguin taya jafa pot este y finaaelañija; taya ni un taotao uentregayo guiya sija. Jugagao jinisgajo gui as Sesat. 	 Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!"


Taemanoja y egso sija gui oriyan Jerusalem, taegüijeja si Jeova gui oriyan y taotaoña sija, desde pago para taejinecog. 	 Zoals rondom Jeruzalem bergen liggen, zo is de HERE om Zijn volk. Niet alleen nu, maar altijd en tot in de eeuwigheid.


Fanmanalaba jamyo nu güiya, todo y angjetña: fanmanalaba jamyo nu güiya todo y inetnon sendaluña. 	 Prijs Hem, engelen! Prijs Hem, hemelse legers!


Partos, yan Medos, yan Elamitas, yan sija y mañasaga guiya Mesopotamia, yan Judea, yan Capadosia, yan Ponto, yan Asia, 	 uit Parthië, Medië, Elam en Mesopotamië, uit Judea, Capadocië, Pontus, Asia, Frygië en Pamfylië, uit Egypte en de streek van Cyrene in Libië. Er zijn hier Joden en Joodse bekeerlingen uit Rome, Kreta en Arabië. Hoe bestaat het dat ieder van ons in zijn eigen taal hoort spreken over de geweldige dingen, die God gedaan heeft!"


Guajo y mauleg na pastot: ya y mauleg na pastot y linâlâña japolo pot y quinilo sija. 	 Ik ben de goede herder. De goede herder geeft Zijn leven voor zijn schapen.


manaagange sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 U zorgde ervoor dat mijn vijanden voor mij op de vlucht sloegen; ik heb hen gedood.


Sija ninafangostriste, ya sigue di ilegñija cada uno nu güiya: Buente guajo, Señot? 	 Dat sneed hen diep door de ziel. En een voor een vroegen zij: "Ik ben het toch niet?"


Jago unadaje y atadogjo ni taemaego: sa taegüije chatsagayo na ti siñayo cumuentos. 	 Als ik aan God denk, moet ik kreunen. Ik word overmeesterd door het verlangen naar Zijn hulp.


Lao jago, O Jeova, siempre unchatgue sija; siempre unmofea todo y nasion. 	 Zij bespotten U en mij; hun woorden zijn een aanval op wat heilig is. Zij denken dat niemand dat hoort.


Si Marta ilegña nu güiya: Guajo jutungo na ucajulo gui quinajulon manmatae gui uttimo na jaane. 	 "Ja, dat weet ik", antwoordde zij. "Hij zal weer levend worden als hij op de laatste dag uit de dood terugkomt."


Polo todo y güinaja ni y mangaejinagong ya ujaalaba si Jeova. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Laat alles wat adem heeft, de HERE prijzen! Prijs de HERE!


Ya todo ayo sija y manmanjonggue, mandadañaja, yan manguaja todo güinaja para uiyon todo; 	 De gelovigen deelden ook alles met elkaar.


YA susede anae mananaetae güe gui un lugat, ya magpo, uno gui disipuluña ilegña nu güiya: Señot, fanagüejam manmanaetae, taegüije locue as Juan ni jafanagüe y disipuluña! 	 Op een keer was Jezus ergens aan het bidden. Toen Hij daarmee ophield, kwam één van Zijn discipelen bij Hem en vroeg: "Here, wilt U ons leren bidden? Johannes de Doper heeft het zijn discipelen ook geleerd."


Sa jago y chumule yo gui tiyan: ya unnafanangoco anae gaegue yo gui jaof nanajo. 	 "Breng het toch bij de HERE, laat Hij u verlossen. Hij zal u vast wel redden, Hij houdt immers van u?"


Ya maatane dos na saque yan güiya: y uno gui agapaña, ya y otro gui acagüeña. 	 Tegelijk met Hem werden twee misdadigers gekruisigd, de een links en de ander rechts van Hem.


Ya ilegña nu sija: Hipocrita jamyo; mauleg sinanganña si Isaias, ni y esta matugue: Este sija na taotao y labiosñija nae maonrayo, lao y corasonñija chago guiya guajo. 	 Hij antwoordde: "Huichelaars! De profeet Jesaja had gelijk toen hij zei: 'Deze mensen kunnen heel mooi over God praten, maar in hun hart moeten zij niets van Hem hebben.


O Jeova, Yuusso, yaguin jufatinas este: yaguin guaja gui canaejo taelaye; 	 Laten zij mij niet bespringen, zoals een leeuw zou doen, en mij verscheuren en wegslepen zonder dat iemand mij redt.


Chamo munaaatog y matamo guiya guajo; chamo munasusuja yan y binibumo y tentagomo: jago guinin ayudajo; chamoyo yumuyute ya chamoyo dumidingo, O Yuus gui satbasionjo. 	 Verberg U niet voor mij en stuur mij niet toornig weg. U bent altijd mijn hulp. Laat mij niet in de steek en stoot mij niet van U af, God van mijn heil.


Sa calang y lamlam ni y jumuyong gui sancatan, ya manina gui sanlichan, taegüijija locue y minamaela y Lajin taotao. 	 Als iemand zegt dat de Christus zich ergens verborgen houdt, geloof hem niet.


Sa si Yuus manago, ilegña: Onra si tatamo, yan si nanamo; ya y mumatdise si tataña, pat si nanaña, magajet na umatae. 	 Waarom zet u tradities ervoor in de plaats? Gods wet zegt bijvoorbeeld: 'Heb eerbied voor uw vader en moeder en wees goed voor hen.


Y ti fafajiyunge ni jilaña, ni ti jafatitinas taelaye gui amiguña, ni usigue sumangan y minamajlao contra y tiguangña. 	 Die niet kwaadspreekt, zijn naaste geen kwaad doet en voorkomt dat een ander wordt belasterd.


Guajo mato yo pot y naan Tatajo, ya ti inresibe yo; yaguin otro mato pot y naanña namaesa, ayo inresibe. 	 Ik ben gekomen om mijn Vader te vertegenwoordigen en u ontvangt Mij niet. Maar wie uit zichzelf komt, zult u wel ontvangen.


Ya estagüe, un angjet y Señot tumotojgue gui oriyaña, ya y candet manina gui jalom y cuatton calaboso: ya japanag si Pedro gui calaguagña ya yinajo, ilegña: Cajulo laguse, ya y cadenaña manbasnag guinin y canaeña. 	 Ineens was er een licht in de cel. Er stond een engel van God en hij stootte Petrus in de zij. "Sta op, Petrus", zei hij. "Maak voort!" Op hetzelfde ogenblik vielen de kettingen van zijn polsen.


Ya anae manjanaojam gui tasen jijot Silisia yan Pamfilia, manmatojam Mira, gui siudad Lisia. 	 langs Cilicië en Pamfylië, naar Myra in de provincie Lycië.


Güiya ilegña: Junggan. Ya anae jumalom güe gui jalom guma, si Jesus, cuenentuse güe antes, ilegña: Jafa jinasosomo Simon? Y ray y tano sija, jaye jacocobbla tributo pat senso? y famaguonñija, pat y taotaojuyong? 	 "Natuurlijk", antwoordde Petrus. Hij ging naar huis om er met Jezus over te praten. Maar Deze was hem voor. "Petrus, van wie eisen de koningen belasting of schatting? Van hun eigen burgers of van volken die ze hebben onderworpen?"


N 4 17 25430 ¶ Desde ayo jatutujon si Jesus sumetmon ya ilegña: Fanmañotsot, sa y raenon langet jijijot. 	 Van toen af begon Jezus de mensen in het openbaar toe te spreken. "U moet zich bekeren", zei Hij, "want het Koninkrijk van de hemelen is dichtbij."


(Anae y iloñija ti ufanmatae, ya y guafe taejinecog na umapuno.) 	 Daar blijven de wormen vreten en gaat het vuur nooit uit.


Ya güiya mumagago güe ni y matdision taegüije y bestiduña, ya ayo na jumalom gui jalom y tiyanña taegüije y janom, yan taegüije y laña gui jalom tolangña. 	 De vloek was als een mantel om hem heen: laat die hem nu helemaal vervullen, tot hij er ziek van wordt.


Na infañuja gui nengcano ni y manmaofrese y idolos, yan y jâgâ, yan y neñicot na gâgâ, yan y inábale; ya yaguin inadaje jamyo estesija, infatinas mauleg. Adios jamyo todos. 	 eet niets van wat aan afgoden geofferd is; eet of drink geen bloed; eet geen vlees van dieren die door verstikking ter dood gebracht zijn en pleeg geen hoererij. Als u zich daaraan houdt, is het goed. Wij wensen u het allerbeste."


Lao ti infanaegüenao: sa jaye y mas dangculo guiya jamyo, ufamataegüije y mas diquique; ya y magas, ufamataegüije y mañeñetbe. 	 Maar onder jullie mag dat niet zo zijn.


Yanguin ti guinin manunas jamyo gui ti magajet na güinaja, jaye infaninangoco gui magajet na güinaja? 	 Als u niet eens eerlijk met geld omgaat, wie zal u dan de ware rijkdom toevertrouwen?


Ya ilegñija: Jago y yumute papa y templo, ya y mina tres na jaane unnacajulo; libre maesajao; yaguin jago Lajin Yuus, tunog papa güenao gui quiluus. 	 "U zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?" hoonden ze. "Als U de Zoon van God bent, red Uzelf dan! Kom van dat kruis af!"


N 16 19 68170 ¶ Ya anae jalie y amuña na mapos y ninanggaña para ufangana, maguut si Pablo yan Silas, ya macone guato gui plasa gui menan manmagas, 	 Toen haar eigenaars zagen dat hun kans om winst te maken, verkeken was, grepen zij Paulus en Silas en sleurden hen naar het marktplein, waar het gerecht was.


Ya japrocucura talo para umaconegüe: lao güiya mapos gui canaeñija. 	 Zij stonden weer op het punt Hem gevangen te nemen, maar Hij ontkwam.


Ya despues, anae munjayan janajanao sija, mapos malag y egso para ufanaetae. 	 Toen iedereen weg was, ging Jezus de berg op om te bidden. Alleen.


Si Jeova jaadadaje y taeisao: guajo estaba macone tagpapa, yan güiya sumatbayo. 	 De HERE zorgt voor eenvoudige mensen; hoe zwak ik ook was, toch heeft Hij mij bevrijd.


Ya infanfinanue ni y dangculo na aposento gui sanjilo todo cabales: ayonae innalisto. 	 Hij zal jullie meenemen naar boven, naar een grote, compleet ingerichte kamer. Maak daar het Paasmaal klaar."


Maela ya inlie y checho Yuus: na ninámaañao y chechoña gui jilo y famaguon y taotao. 	 Kom maar en kijk naar wat God allemaal doet; groot is Zijn reputatie om wat Hij voor de mensen doet.


Ya estaba güije un patgon na taotao na y naanña si Eutico, na matatachong sanjilo gui un bentana, ya guesmaego; ya y inanaco y prinedican Pablo, matomba gui maegoña, ya podong desde y mina tres na piso, ya anae majatsa matae. 	 Eutychus, een jonge man die in de vensterbank zat, viel in slaap. Toen Paulus maar bleef doorspreken, viel hij vanaf de derde verdieping naar beneden. Toen ze hem optilden, bleek hij dood te zijn.


N 3 22 54580 ¶ Despues di estesija, mato si Jesus yan y disipuluña sija, gui un tano Judea ya gaegue güije yan sija managpange. 	 Later ging Jezus met Zijn discipelen naar Judea. Hij trok daar een tijd rond en doopte.


N 4 38 44180 ¶ Ya jacajulo jumanao juyong gui guimayuus ya jumalom gui guiman Simon; ya y suegran Simon esta umaason, malingo nu y dangculo na calenturaña; ya matayuyutgüe pot güiya. 	 Uit de synagoge ging Hij naar het huis van Simon. Simons schoonmoeder lag met hoge koorts in bed. Haar huisgenoten vroegen Jezus of Hij haar wilde genezen.


Lao anae esta jacumple todo sija, taemanoja y gaegue gui lay y Señot, manalo guato Galilea gui siudañija guiya Nasaret. 	 Nadat Jezus' ouders alles hadden gedaan wat zij volgens de wet van God moesten doen, gingen zij terug naar huis, naar Nazareth in Galilea.


Ya anae managang, yan jayute y magagonñija, ya manmanyute oda gui aire, 	 "Hoe eerder hij dood is, hoe beter!" Ze zwaaiden met hun mantels en gooiden handenvol stof de lucht in.


Ya mañangangane gui sinagoga cada sabado, ya japrocucura para usuug y Judio yan y Griego sija. 	 Elke sabbat was hij in de synagoge te vinden, waar hij met Joden en gelovige Grieken discussieerde en probeerde hen te overtuigen.


Sa jajungog na manguecuentos ni y jilañija, ya manadangculo si Yuus. Ayonae manope si Pedro, ilegña: 	 Maar er was geen twijfel mogelijk, want zij hoorden hen in vreemde talen spreken en God verheerlijken.


Yan y janom sija tumampe y contrarioñija: ya taya ni uno guiya sija sebla. 	 Even later kwam de Schelfzee over hen heen: Er bleef bij de vijand geen mens in leven.


Ya ilegña nui guiya: Bae jufato ya junajomlo. 	 "Ja", zei Jezus, "zal Ik meegaan om hem te genezen?"


Y Yuusmo tumago y minetgotmo; O Yuus, nametgot y chechomo para jame. 	 Ik zie daar de jongste stam, Benjamin, die een groot regeerder is. En de leiders van Juda, wat zijn het er veel! En daar de leiders van Zebulon en Naftali.


Ya ilegñija nu güiya: Ti unjungog jafa este ilegñiñija? Si Jesus ilegña nu sija: Junggan. Taya nae untaetae: Guinin pachot y famaguon yan y mañususo, unnacabales y tinina? 	 Zij werden kwaad. "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroegen zij aan Jezus. "Jawel", was Zijn antwoord. "Maar hebt u nooit in de Psalmen gelezen: 'Zelfs kinderen en babies zullen Hem prijzen?" (b)


Estagüiya y pan ni tumunog guine y langet; ti parejo yan y tatanmiyo ni cumano y mana ya manmatae: y cumano este na pan ulâlâ para taejinecog. 	 Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen. Wie het eet, zal altijd blijven leven. Het is heel ander brood dan uw voorouders vroeger hebben gekregen, want die zijn tenslotte toch gestorven."


Maope güe ni y Judio sija: Jame guaja laymame, ya segun y laymame, debe umatae, sa jafa na güiya jafatinas maesa güe Lajin Yuus. 	 De Joden antwoordden: "Volgens onze wetten moet Hij sterven, want Hij heeft Zichzelf de Zoon van God genoemd!"


Ya anae malofan ayo na inagang, esta masoda si Jesucristo güigüiyaja namaesa; ya sija manmamatquiloja, ya güije sija na jaane, taya jasangane ni jaye pot y liniiñija. 	 Ineens was Jezus weer alleen met Zijn discipelen. Tot lang na die tijd vertelden zij niemand wat ze gezien hadden.


N 22 35 52160 ¶ Ya ilegña nu sija: Anae jutago jamyo sin botsa, yan sin maleta, yan sin sapatos, guaja fattanmiyo? Ya ilegñija: Taya. 	 Daarna vroeg Jezus Zijn discipelen: "Ik heb jullie er eens zonder geld, tas of extra kleren op uit gestuurd om de mensen het goede nieuws te brengen. Kwamen jullie toen iets tekort?" "Nee, niets", antwoordden ze.


Unnae ayo sija ni y manmaañao nu jago, un bandera para ujatsa pot y minagajet. Sila. 	 U hebt het land laten trillen en scheuren. Het staat te wankelen.


Ya anae esta pupuenge, maconie güe megae na maninanite, ya janajanao guiya sija todo y anite pot y sinanganña, yan janafanjomlo todo y manmalango. 	 's Avonds werden verscheidene mensen bij Jezus gebracht, die boze geesten hadden. Hij hoefde maar één woord te spreken en de boze geesten gingen uit de mensen weg. Ieder die ziek was, werd genezen.


LAO y finenana na jaane gui semana, gui taftataf gui egaan, manmato gui naftan, mapmañuñule guato paopao ni y finamaulegñija. 	 Op zondagmorgen vroeg gingen ze meteen naar het graf. Ze hadden de speciale kruiden bij zich.


Cantan David anae Gagaegue gue gui Liyang; un Tinayuyut. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een leerzaam gedicht van David. Hij schreef dit gebed toen hij zich in de grot verborg


Jafasadog y desierto, yan jafaanglo na oda y tutujon janom; 	 Hij bepaalt of een waterrijk gebied een woestijn wordt en bronnen opdrogen en tot droog land worden.


Lao manope, ilegña nu sija: Nae sija mañija. Ya sija ilegñija nu güiya: Infanjanao ya infanmamajan pan pot dosientos na denario, para innae sija nañija? 	 Maar Jezus antwoordde: "Geven jullie hun maar te eten." "Moeten wij dan brood gaan kopen?" vroegen ze. "Het kost een kapitaal om al die mensen te eten te geven!"


Ya y disipuluña sija, maope güe: Guine mano nae siña manafanjaspog este taotao sija pan, güine gui desierto? 	 "Waar halen we hier ooit brood vandaan?" vroegen Zijn discipelen. "Voor al die mensen! Hier in de woestijn!"


Ya uyute gui jetnon guafe; ya ayo nae uguaja tumanges, yan chegcheg nifen. 	 en in de oven gooien. Daar zal het één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Asta ngaean, O Yuus, nae y contrario ulalatde? ya y enimigo ufañatfino contra y naanmo para taejinecog? 	 Hoelang zal de vijand nog de spot met ons drijven, o God? Zal hij U altijd blijven bespotten?


Ya desde ayo na jaane manafaesen entre para sija umapuno. 	 Vanaf die dag zochten de Joodse leiders naar een gelegenheid om Hem te doden.


Ya si Jesus tumojgüe ya ilegña: Agang güe. Ya maagang y bachet ilegñija nu güiya: Magofjao; cajulo sa inaagangjao. 	 Jezus bleef staan: "Roep hem eens hier", zei Hij. Zij riepen de blinde man. "Je boft", zeiden ze. "Kom, Hij roept je!"


Jaftaemano si Yuus cumunple guiya jita, ni y famaguonñija, sa ayonae janacajulo si Jesus talo; taegüije locue y esta matugue gui mina dos gui Salmos: Jago y Lajijo ya pago na jaane nae julilis jao. 	 Dat komt overeen met wat in de tweede psalm staat: 'U bent mijn Zoon. Ik heb U vandaag het leven gegeven.' (A)


Polo ya ufamodog y pinigan guafe gui jiloñija: polo ya ufanmayute sija guato gui jalom guafe; y jalom y tadong na joyo ya chañija fangajujulo talo. 	 Het kwaad van de mensen om mij heen en de slechte dingen die zij zeggen, zullen hun zelf overkomen.


DESPUES di y saes na jaane, si Jesus jacone si Pedro, yan si Santiago, yan si Juan cheluña, ya jacone julo gui un taquilo na finabeca, na sumajnge. 	 Zes dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee en ging met hen alleen een hoge berg op.


Todo y tinagomo sija manunas: ayudayo sa sija mapetsisigueyo ni y dinague. 	 U bent toch trouw aan alles wat U hebt beloofd? Help mij toch! Zij achtervolgen mij terwijl ik niets heb gedaan.


YA jaagang ya mandaña y dose disipuluña ya janae ninasiña gui jilo y manganite todo, yan para ufanmanamte nu y chetnot sija. 	 Op een dag riep Jezus Zijn twaalf discipelen bij elkaar. Hij gaf hun macht en gezag om boze geesten weg te jagen en ziekten te genezen.


Sa manoja nae guaja dos pat tres, na mandadaña pot y naanjo, gaegue yo güije gui entaloñija. 	 Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen."


Ya janalamen y mandangculo na nasion, yan japuno y manmatatñga na ray sija. 	 Hij versloeg grote menigten tegenstanders en doodde machtige koningen,


Ya y ray ninagostriste; lao pot y juramentoña, yan ayo sija y mangachongña gui lamasa, ti malago japune. 	 Dat vond Herodes verschrikkelijk, maar hij durfde niet te weigeren, omdat zijn gasten hadden gehoord wat hij het meisje had beloofd.


Ya jumuyong dangculon minaguaguat, ya manadisapatta; ya si Barnabé jacone si Marcos, ya mangama gui batco para Chipre; 	 Het geschil liep zo hoog op dat Paulus en Barnabas uit elkaar gingen. Barnabas ging naar Cyprus en nam Johannes Markus mee.


Ya ilegña si Jesus ni sija; chamiyo chumochoma, sa ayo ni ti contra jamyo, guiya para jamyo. 	 Jezus antwoordde: "Dat hadden jullie niet mogen doen. Want wie niet tegen ons is, is voor ons."


Sa jafanagüe y disipuluña sija ya ilegña nu sija: Y Lajin taotao umaentrega gui canae taotao sija, ya umapuno; lao yaguin este matae, ucajulo talo despues di tres na jaane. 	 Jezus wilde met Zijn discipelen alleen zijn om hun bepaalde dingen uit te leggen. "Ik zal verraden worden en in handen van de mensen vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij vermoorden, maar na drie dagen zal Ik uit de dood terugkomen."


Ylegñija entonses y Judio sija; Upuno maesa güe? sa ilegña mano yo guato, jamyo ti siña manmamaela. 	 "Waar Ik heenga, daar kunt u niet komen?" vroegen de Joden verwonderd. "Zou Hij soms zelfmoord willen plegen?"


Ya güiya manope, ilegña: Guaeya y Señot Yuosmo contodo gui corasonmo, yan contodo y antimo, yan contodo y minetgotmo, yan contodo y tiningomo; yan y tiguangmo taegüije iya jago namaesa. 	 Hij antwoordde: "U moet van de Here, uw God houden met heel uw hart, heel uw ziel, heel uw kracht en heel uw verstand. En u moet net zoveel van uw medemens houden als van uzelf."


Ya y manmaañao as Jeova, fanmanalaba nu güiya: todo y semiyan Jacob fanmanonra nu güiya: ya fanmaañao nu güiya todo y semiyan Israel. 	 Aan ieder die ik ken, zal ik over Uw naam spreken; temidden van de gelovigen zal ik een lied zingen tot Uw eer!


Jaftaemano jumalom gui guimayuus, ya jacano y pan proposision sija, na ti cabales güiya ucano, ni y mangachongña; lao para y mamaleja? 	 Hij ging Gods tempel binnen, haalde het heilige brood en at het samen met zijn vrienden op. Dat mocht ook niet, want dat brood is alleen voor de priesters bestemd.


Lao guajoja, y tinaetaejo guiya jago, O Jeova, gui tiempon y finaboresemo: O Yuus, pot y minegae y minaasemo opeyo gui minagajet y satbasionmo. 	 De leiders van de stad praten met elkaar over mij en tijdens drinkgelagen drijven zij de spot met mij.


N 9 30 38850 ¶ Ya manmapos güije, manmalofan inanaco Galilea; ya ti malago na guaja utiningo güe. 	 Vandaar reisden zij Galilea door langs allerlei binnenwegen om onopgemerkt te blijven.


Ylegñija talo ni bachet: Jago, jafa ilegmo nu güiya, ya esta mababa pot güiya y atadogmo sija? Ya ilegña: Profetagüe. 	 Zij vroegen de man die vroeger blind was: "En u? Wat zegt u van Hem? Per slot van rekening waren het uw ogen die Hij genas." "Hij is een profeet", antwoordde de man.


Lao guaja mangajulo güije gui sinagoga ni y manmafanaan sinagogan Libertinos, yan Sireneo sija, yan Alejandrino sija, yan ayo sija iya Silisia, yan Asia, managuaguat yan si Esteban. 	 Maar er waren mensen die vonden dat hij daarmee niet mocht doorgaan. Zij hoorden bij de synagoge van de zogenaamde Libertijnen uit Cyrene, Alexandrië, Cilicië en Asia.


Megae pumetsisigueyo yan contrariujo; lao ti sumususujayo gui testimoniomo sija. 	 Het aantal vijanden dat mij achtervolgt, is groot; toch zal ik niet van Uw woorden afwijken.


Y Fariseo sija jumungog na y linajyan taotao manafaesen pot estesija, ya y manmagas mamale yan y Fariseo sija manmanago ni ofisiatñija para umacone. 	 De Farizeeërs hoorden wat er onder de mensen over Hem gefluisterd werd. Daarom stuurden zij, in overleg met de leidende priesters, enkele tempeldienaars om Hem gevangen te nemen.


Y palo ilegñija: Polo ya talie cao ufato si Elias ya uninalibre. 	 Maar de anderen zeiden: "Wacht! Laten we eens zien of Elia Hem komt redden."


Ya ilegña nu güiya: Y chelumo mato; ya si tatamo japuno y tatnero ni y mas yomog, sa jaresibe gae seguro yan sano. 	 'Uw broer is terug', antwoordde de knecht, 'en uw vader heeft het mestkalf laten slachten. Hij is zo blij dat uw broer weer gezond en wel thuis gekomen is.'


Ylegña si Jesus nu güiya: Ucajulo talo y chelumo. 	 "Je broer wordt weer levend, Martha", zei Jezus.


Ya guesinestotba, sa sija jafananagüe y taotao sija, ya japredidica y quinajulo guinin y manmatae, pot si Jesus. 	 Zij waren woedend dat de apostelen het volk vertelden dat Jezus niet meer dood was en daarmee leerden dat er opstanding uit de dood bestaat.


Ya si Osias jalilis si Joatam; ya si Joatam jalilis si Acas; ya si Acas jalilis si Esequias; 	 Joram was de vader van Uzzia; Uzzia de vader van Jotham; Jotham de vader van Achaz; Achaz de vader van Hizkia;


Ya jatalo tumago y otro, ya mapuno; yan otro megae ya palo manmasaulag yan palo manmapuno. 	 De eigenaar stuurde nog een knecht en die moest het met zijn leven bekopen. Daarna stuurde hij nog vele anderen, maar ze werden stuk voor stuk mishandeld of vermoord.


Lao ufato jaane na y nobio umana suja; ayo nae ufanayunat güije na jaane sija. 	 Maar er komt een dag dat de bruidegom gedood zal worden. Dan zullen ze niet willen eten."


YA si Saulo, sisigueja di jumagong juyong y amenaso yan matadura contra y disipulon y Señot, ya mapos para y magas mamale, 	 Saulus bleef de discipelen van Jezus fanatiek achtervolgen en dreigde hen met dood en gevangenis. Hij ging naar de hogepriester en


Ya anae jalie si Jesus si nanaña, yan y disipuluña ni jaguaeya na tomotojgue jijot, ilegña as nanaña: Palaoan, enaogüe y lajimo! 	 Jezus zag Zijn moeder staan bij Johannes, Zijn beste vriend.


Magajet jusangane jamyo; na uninamagas gui jilo y güinajaña, todo. 	 zal hij hem belonen en hem zijn hele bezit toevertrouwen.


Y tinagpangen Juan, guinen y langet, pat guinen y taotao sija? epeyo. 	 Zeg eens: Doopte Johannes in opdracht van God of niet?"


Ya jayeja y cumuentos contra y Lajin taotao, umaasie; lao jayeja y cumuentos contra y Espiritu Santo, ti umaasie, ni este na tiempo, ni y ayo na mamamaela. 	 Maar voor één ding krijgt u nooit vergeving. In deze wereld niet en in de toekomstige wereld ook niet. Dat is voor het belasteren van de Heilige Geest.


Y semiyaña gagaegue para taejinecog, yan y tronuña taegüijeja y atdao gui menajo. 	 Ik heb het immers eens bij Mij Zelf gezworen! Ik kan David niet in de steek laten.


Ya intingo y minagajet ya y minagajet inninafanlibre jamyo. 	 Dan zult u de waarheid kennen en door de waarheid bevrijd worden."


Ya manope y angjet, ya ilegña nu güiya: Y Espiritu Santo umamaela guiya jago, ya y ninasiña y Gueftaquilo jafatinas y anineng gui jilomo; enaomina ayo na Santos na umafañago, umafanaan Lajin Yuus. 	 De engel antwoordde: "De Heilige Geest zal over u komen. U zult zwanger worden door de kracht van God. Daarom zal uw Kind heilig zijn en de Zoon van God worden genoemd.


Jumagof ya jusenmagof gui minaasemo: sa jagas unlie y pinitijo: ya jagas untungo y antijo gui chinatsaga. 	 Ik haat mensen die waarde hechten aan onbelangrijke en ijdele dingen. Zelf vertrouw ik alleen op de HERE.


Y enemigo, ni y tumanme, y anitegüe; ya y quineco, y jinecog y siglo; ya y para ufanmangone, y angjet sija. 	 De vijand die het onkruid heeft gezaaid, is de duivel. De oogst is het einde van deze tijd en de maaiers zijn de engelen.


Ya ilegña si Jesus nu güiya: Fanlie: y jinengguemo unsinatba. 	 En Jezus zei: "Goed. Nu kunt u weer zien. Door uw geloof bent u genezen."


Jafayo probechoco gui jâgâjo, anae tumunog yo gui naftan? Ada uinalabajao ni y petbos? Ada usangan y minagajetmo? 	 Ik riep U, HERE, en ik smeekte U om genade:


Yaguin guaja jamyo sumangane jafa, alog: Y Señot janesesita; ya infanmanae enseguidas. 	 Als iemand vraagt waarom jullie dat doen, zeg dan: 'De Here heeft ze nodig en zal ze zo vlug mogelijk laten terugbrengen."


Anae juguaja y manadan jinasoco gui sanjalomjo, y quinensuelamo sija ninasenmagof y antijo. 	 Terwijl allerlei gedachten in mij omgingen, waren het juist Uw troostwoorden die mij opbeurden.


Ya malie palo gui disipuluña na mañochocho pan yan áplacha na canae, ni comequeilegña na pot ti jafagase. 	 Zij zagen dat sommige van Zijn discipelen voor het eten hun handen niet wasten.


Sa ufangajulo sija ti manmagajet na Cristo sija, yan ti manmagajet na profeta sija, ya ufanmamanue sija señat yan mannamanman, para ufanmamababa, yanguin janasiña, asta y manmaayig. 	 Want er zullen zogenaamde christussen en zogenaamde profeten komen. Zij zullen grote, wonderlijke dingen doen om daarmee de mensen die bij God horen, weg te trekken als dat mogelijk was.


Ya ilegña uno nu güiya: Señot, didide manmasatba? si Jesus ilegña nu sija, 	 Iemand zei tegen Hem: "Here, er komen zeker niet veel mensen in Gods koninkrijk?"


Lao pago sija yumute papa y binetda na chocho un biajeja, ni y gachae yan y mattiyo sija. 	 Met allerlei werktuigen hebben zij het houtsnijwerk in Uw tempel vernield.


Ya mangosmanmaañao, ya ilegñija entre sija: Jaye este, na asta y manglo yan y tase maosgue güe? 	 Vol ontzag zeiden zij tegen elkaar: "Wie is Hij eigenlijk? Zelfs de wind en de golven doen wat Hij zegt."


Y taotao ni y maoonra, ya ti matungo; parejoja yan y gâgâ ni y umatae. 	 toch is het einde die plaats waar God niet is.


Ya malago asta y papa un isla na mafanaan Clauda, ya megae y chechomame pot y bote. 	 Op een zeker moment kwamen we in de luwte van het eilandje Clauda en daar lukte het met veel moeite de sloep aan boord te hijsen.


Ya anae timalago manamañaña, manbastajam ilegmame: Y minalago y Señot umafatinas. 	 Toen wij begrepen dat hij zich niet liet ompraten, gaven wij het op en zeiden: "Wat God wil, moet gebeuren."


N 11 15 39720 ¶ Ya manmato Jerusalem; ya jumalom y templo, ya sigue di jayute juyong todo ayo sija y manmanbebende, yan y manmamamajan gui templo, yan janafanalinquin y lamasan salape y manmanulalaeca, yan y tachong y man manbebende paluma: 	 Zij kwamen in Jeruzalem en Jezus ging meteen naar de tempel. Hij begon de handelaars en hun klanten van het tempelplein te jagen, gooide de tafels van de geldwisselaars en de kraampjes van de duivenhandelaars omver en


FANMANALABA jamyo as Jeova. Cantaye si Jeova ni y nuebo na canta, ya y tininaña gui inetnon y mañantos. 	 Prijs de HERE! Zing een nieuw lied voor de HERE; prijs Hem in uw samenkomsten.


Mientras sumasaga, ada ti iyomo? ya anae munjayan mabende, ada taegüe gui ninasiñamo? sa jafa na unjaso este gui corasonmo? ti y taotao undague, na si Yuus. 	 U had het land niet hoeven te verkopen. Het was uw eigendom en nadat het verkocht was, mocht u zelf weten wat u met het geld deed. Hoe kon u zover komen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God!"


Lao ayo y minalalamen y tiguangña, jachonegñaejon, ilegña: Jaye munamagas jao gui jilo mame? 	 Maar de man die begonnen was, zei tegen Mozes: 'Waar bemoeit u zich mee? Denkt u dat u onze leider en rechter bent?


Ya güiya chumule gui jiloñija y isaoñija, yan ujautut sija gui dañoñijaja; ya si Jeova, ni y Yuusta, umutut sija. 	 Hij heeft hun het kwaad vergolden. Hij vernietigde hen in hun zonde. Hij is de HERE, onze God.


O Israel, angoco si Jeova: sa güiya y ayudañija yan y patangñija. 	 Israëlieten, stel uw vertrouwen op de HERE. Hij is voor hen een helper en stelt Zich beschermend voor hen op.


N 12 23 59180 ¶ Ya si Jesus maninepe ilegña: Y ora mato na y Lajin taotao uresibe y minalagña. 	 "Het is nu zover dat Ik de hoogste eer en heerlijkheid zal ontvangen", antwoordde Jezus.


Ya anae masanganeyo jafa y Judios ninangganñiñija pot y taotao, enseguidas jutago para iya jago, ya fanago para ayo sija y fumaaela y ujasangan gui menamo jafa guaja guiya sija contra güiya. Adios. 	 Nu is mij verteld dat er een aanslag op deze man wordt beraamd. Daarom heb ik hem meteen naar u gezonden; ik heb zijn aanklagers gezegd hun beschuldigingen tegen de man bij u te brengen. U groetend met de meeste hoogachting, Claudius Lysias."


Y secreton Jeova gaegue guiya sija y mumaañaogüe güe; ya güiya ufanagüe sija ni y tratuña. 	 De vriendschap met God is uitsluitend voor hen, die Hem eerbied bewijzen. Alleen zij zullen de geheimen, verborgen in Zijn beloften, leren kennen.


Ya jatago na ujapredica y raenon Yuus, yan unafanjomlo y manmalango. 	 Daarna stuurde Hij hen erop uit om iedereen over het Koninkrijk van God te vertellen en zieken te genezen.


Ayo nae y manunas manmanope güe ilegñija: Señot, ngaean nae inliijao ñalang, ya innachocho jao? pat majo, ya innaguimen jao? 	 Deze goede mensen zullen vragen: 'Here, wanneer hebben wij gezien dat U honger had en hebben wij U te eten gegeven? Of dat U dorst had en hebben wij U te drinken gegeven?


Para ujafatinas gui jiloñija y matugue na juisio: este na inenra para todo y mañantosña. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Zo wordt het vonnis dat God voorheen voorspelde, aan hen voltrokken. Dat is de eer voor hen die God trouw bleven. Prijs de HERE!


SAMECH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik heb een hekel aan aarzelende mensen, maar houd zielsveel van Uw wet.