Sa guajayo sinco mañelujo lalaje; para usangane sija testimonio; ni noseaja ufanmamaela locue güine gui sinapet na lugat. 	 want ik heb vijf broers. Laat hij hen ernstig waarschuwen voor de pijn en ellende hier. Want ik zou het verschrikkelijk vinden als zij ook hier moesten komen.'


N 3 20 36250 ¶ Ya y linajyan taotao mandaña talo, ya pot este sija ti siña ni ufañochocho pan. 	 Jezus ging een huis binnen en weer stroomden de mensen van alle kanten toe. Het huis liep zo vol dat Hij en Zijn discipelen niet eens de kans kregen om te eten.


Enao mina manjanao gui menan y sinedrio, mansenmagof sa japolo na ujamerese pumadese y minamajlao pot y naan Jesus. 	 Blij verlieten de apostelen de rechtszaal. God had hun het voorrecht gegeven terwille van Jezus slecht behandeld te worden.


Ayonae japolo y canaeñija gui jiloñija, ya maresibe y Espiritu Santo. 	 legden hun handen op hen en zij ontvingen de Heilige Geest.


Pat ayo sija y diesiocho ni y podong y tore gui jiloñija guiya Siloe ya manpinino, jinasonmiyo na mas manisao ayo sija qui todo y taotao ni y mañasaga Jerusalem? 	 En de achttien mannen die verongelukten toen de toren van Siloam op hen viel? Waren die soms slechter dan de anderen in Jeruzalem?


N 4 21 36610 ¶ Ylegña nu sija locue: Esta machule y candet para umapolo gui papa medida, pat gui papa cama? Ya ti para umapolo gui jilo lamasa? 	 Daarna zei Jezus: "Als je een lamp aansteekt, zet je er toch geen pot overheen. Natuurlijk niet! En je verstopt hem ook niet onder een bed. Je zet hem ergens bovenop of houdt hem omhoog. Dan schijnt het licht alle kanten uit.


Ya mamjanao guato gui naftan palo gui mangachongmame ya masoda taemanoja y sinangan y famalaoan; lao ti malie güe. 	 Een paar van ons gingen er onmiddellijk heen om te kijken. En inderdaad, het lichaam was weg, zoals de vrouwen hadden gezegd. Maar Jezus zagen ze niet."


Ya anae sija jajungog este, manmañiente gui corasonñija, ya ilegñija as Pedro yan y palo na apostoles sija: Mañelujo lalaje, jafajam infatinas? 	 Toen de mensen dit hoorden, voelden zij zich heel erg aangesproken en vroegen aan Petrus en de andere apostelen: "Vrienden, wat moeten wij doen?"


Ynagang ni umaagang gui desierto: Fanmauleg y chalan y Señot: natunas y cayejonña. 	 In de woestijn zou een stem gehoord worden: "Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn." (b)


N 11 14 47360 ¶ Ya jayute juyong un anite na udo. Ya susede anae jumuyong este y anite, y ido cumuentos, ya y linajyan taotao sija ninafanmanman. 	 Op een keer joeg Jezus uit iemand een boze geest weg, die hem stom maakte. Zodra de geest weg was, begon de man te praten. De mensen stonden perplex.


Y manaelaye maplantayeyo laso; lao ti sumujayo gui finanagüemo. 	 Ongelovigen proberen mij te vangen, maar ik blijf bij wat U hebt gezegd.


N 14 15 48850 ¶ Ya anae jajungog este, uno gui mangachongña ni y manmatachong gui lamasa, ilegña nu güiya: Dichoso ayo y uchocho pan gui raenon Yuus. 	 Iemand bij Jezus aan tafel hoorde dit en zei: "Wat moet het heerlijk zijn in het Koninkrijk van God te komen!"


Enaomina y Fariseo sija ilegñija nu güiya: Jago guiya jagoja mananae testimonio lao ti magajet na testimoniomo. 	 "Daar zegt U nogal wat", merkten de Farizeeërs op. "Er is geen enkel bewijs dat U de waarheid spreekt."


ECUNGOG, O taotaojo, y tinagojo: na inecungog ni y talanganmo y sinangan y pachotto. 	 Een leerzaam gedicht van Asaf. Luister mijn volk, naar wat ik u leer. Luister goed naar wat mijn mond zegt.


Anae jumalom gui guimayuus, ya jachule ya jacano y pan ni y mafamamauleg, yan janae locue y mangachongña: ni y ti tunas na ucano na para y mamaleja? 	 Hij ging de tempel van God binnen, nam de offerbroden, die alleen voor de priesters bestemd waren en at die met zijn mannen op.


N 6 24 26230 ¶ Taya ni uno siña sumetbe dos amo; sa jachatlie y uno, ya jaguflie y otro; pat jadalalag y uno ya jadespresia y otro. Ti siña jamyo insetbe si Yuus yan y güinaja. 	 U kunt niet voor twee heren tegelijk werken. Want u krijgt een hekel aan de een en gaat van de ander houden of omgekeerd. Zo kunt u ook niet God dienen en tegelijk uw hart op het geld (a) zetten.


Sa si Jeova jaayeg si Jacob para güiya, ya Israel para y güinajañaja namaesa. 	 De HERE heeft Jakob uitgekozen en het volk Israël is van Hem.


Ya tumunog papa si Pablo ya dumimo gui jiloña, ya jatogtog ilegña: Chamiyo ninafañachatsaga, sa y linâlâña gaegueja gui sanjalomña. 	 Paulus rende de trappen af, liet zich op de jongen vallen en sloeg zijn armen om hem heen. "Huil niet", zei hij. "De jongen leeft nog."


Ya ayo sija y manmachochocho, ilegñija gui sumanjalomñija. Estagüe y eredero; nije tapuno, ya y fangualuan uiyota. 	 Maar de boeren zeiden tegen elkaar: 'Als zijn vader sterft, krijgt die jongen de hele boel. Kom, we slaan hem dood, dan is de wijngaard van ons!'


Manaejinaso jamyo, ada ayo y fumatinas gui sumanjiyong, ti güiya locue y fumatinas gui sumanjalom? 	 Dwazen! Heeft God niet de buiten èn de binnenkant gemaakt?


jasangan: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Deze slechte mensen (hooghartig en trots als zij zijn) denken dat er geen God is, Die rekenschap vraagt. In hun leven is geen plaats voor Hem.


Ya anae esta jijot y tiempon y tinegcha, jatago y tentagoña sija para ayo y manfafachocho, para ujaresibe y tinegcha sija. 	 In de oogsttijd stuurde hij enkele mannen naar de boeren toe om zijn deel van de oogst op te halen.


Ya si Jesus ilegña: Guajo; ya umamaela y tiempo anae inlie y Lajin taotao matatachong gui agapa y gaeninasiña na canae, ya umamaela gui jalom y mapagajes y langet. 	 "Ja", zei Jezus. "Dat ben Ik. En U zult Mij zien zitten aan de rechterhand van God en Mij zien komen in de wolken."


Ya ayo y güinaeyaco nae juangocoyo, güiya y cumano y najo pan, jajatsa y dedegoña contra guajo. 	 "Heb je het al gehoord? Hij heeft een dodelijke ziekte. Hij zal nooit meer van zijn ziekbed afkomen."


Enseguidas japolo y laguañija ya madalalag güe. 	 Zij lieten hun netten liggen en gingen onmiddellijk met Hem mee.


N 6 52 56240 ¶ Managuaguat entre sija y Judio sija, ilegñija: Jafa muna usiña este na taotao unaejit ni catneña para utacano? 	 De Joden kregen hierover ruzie onder elkaar. "Hoe kan Hij ons Zijn lichaam te eten geven?" zeiden zij.


Lao anae jusoda na taya finatinasñajafa na umerese y finatae, ya anae güiyaja locue malago jinisgaña gui as Augusto, jujaso na junajanao. 	 Zij hebben geroepen dat hij niet mag blijven leven. Mij is gebleken dat hij niets heeft gedaan, waarop de doodstraf staat. Maar omdat hij zich op de keizer beroepen heeft, moet ik hem wel naar Rome sturen.


Ya manope si Jesus, ya jacuentuse manmagas y lay, yan y Fariseo sija, ilegña: Tunas numajomlo gui sabado na jaane pat aje? 	 Jezus vroeg aan de Farizeeërs en godsdienstleraars in dat huis: "Mag men volgens de wet van Mozes iemand op de sabbat genezen of niet?"


Lao si Jesus jamantiene canaeña, ya jinatsa güe; ya cajulo. 	 Maar Jezus nam hem bij de hand, trok hem overeind en de jongen stond op.


Sa jago utestiguña todo gui taotao, jafa y liniemo yan y jiningogmo. 	 Want u zult Zijn getuige zijn en alle mensen vertellen wat u hebt gezien en gehoord.


N 7 18 45300 ¶ Ya y disipulon Juan masangane güe todo estesija. 	 De discipelen van Johannes de Doper hoorden wat Jezus allemaal deed en vertelden het aan Johannes.


Ya todo ayo y lâlâ ya jumonggue yo, ti umatae para todo y tiempo. Unjonggue este? 	 Wie leeft en in Mij gelooft, zal nooit sterven. Geloof je dat?"


Ya y binibon Yuus mato gui jiloñija, ya japuno y mas manyomog guiya sija, yan jayute papa y patgon na taotao sija guiya Israel. 	 Maar toen werd God heel boos op hen en richtte een ware slachting aan onder de jonge mannen van het volk.


Este parejo yan y mauleg na laña gui ilo, ni y mimilalag gui batbas, asta y batbas Aaron; ya jumajnanao papa asta y cueyon magaguña; 	 Dat is net zo kostbaar als de olie waarmee Aäron werd gezalfd en die van zijn baard af op zijn kleding vloeide.


Ya y manmejnalom manmanope ilegñija: Munga sa ti mannajongjit; lao janao fanmalag y manmanbebende ya infanmamajan para jamyo namaesa. 	 Maar de verstandige meisjes antwoordden: 'Wij hebben niet genoeg voor ons allemaal. Jullie kunnen beter naar de winkel gaan en zelf olie kopen.'


Y atadogjo bae janameton y manmanjonggue gui tano, para ufañaga sija guiya guajo: ya ayo y mamomocat gui cabales na jinanao, güiya siempre sumesetbeyo. 	 Ik ben op zoek naar eerlijke mensen; die mogen bij mij wonen. Wie zuiver leeft, mag mij dienen.


Ya juope sija, na ti costumbren y Romano na umaentrega un taotao na umapuno, antes di umanaafana yan y fumaaela, ya uguaja lisensiaña manope pot y mafaaelaña. 	 Ik wees hen erop dat het bij ons, Romeinen, niet de gewoonte is iemand te veroordelen omdat anderen dat vragen. Hij moet eerst de kans krijgen zich tegenover zijn aanklagers te verdedigen.


Sa taya pinite gui finataeñija: lao y minetgotñija fitme. 	 Zij lijken geen problemen te kennen; ook lichamelijk niet: zij zien er gezond en weldoorvoed uit.


Y tase iyoña yan güiya fumatinas: yan y canaeñaja fumatinas y anglo na tano. 	 De zee is van Hem, want Hij heeft haar gemaakt. Trouwens, het land ook, want Hij heeft het met Zijn eigen handen gemaakt.


Lao megae na manfinenana, ufanuttimo, ya y manuttimo, ufanfinenana. 	 En in de komende wereld krijgt hij het eeuwige leven. Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten."


N 2 8 42980 ¶ Ya guaja pastot sija güije na tano, na mañaga gui fangualuan, ya jaadadaje y manadan quinilo gui puenge. 	 Die nacht kwam een engel van God bij enkele herders, die buiten in het veld overnachtten en op wacht zaten bij hun kudde. Door de verschijning van de engel werd de omgeving in een helder licht gezet. De herders beefden van angst, maar de engel stelde hen gerust.


Ya y rumesibe y testimonioña, este sumeyo na si Yuus, güiya magajet. 	 Wie Hem wel gelooft, bevestigt daarmee dat God één en al waarheid is.


Ya maninepe as Jesus, ilegña: Magajet jusangane jamyo, na yaguin guaja jinengguenmiyo, ya ti buebuente jamyo, infatinas ti esteja ni y mafatinas gui y igos; lao yaguin insangane este na ogso ya ilegmiyo: Janao ya unyutejao gui tase, umafatinas. 	 Jezus antwoordde: "Luister. Wie geloof heeft en niet twijfelt, kan dit soort dingen ook doen. En nog veel meer. Dan kan men zelfs tegen deze berg zeggen: 'Ga hier vandaan en val in de zee.' En hij zal het doen.


Ni y pachotñija manguecuentos banida, ya y agapa na canaeñija, y dacon na canae agapa. 	 Liegen en bedriegen is voor hen zo gewoon.


Ya ilegña si Jesus nu güiya: Pago na jaane mato y satbasion güine na guma; sa güiya locue Lajin Abraham. 	 Jezus zei tegen hem: "Er is vandaag redding gekomen in uw huis.


Manjijita yan y Señot y inetnon sendalo. Y Yuus Jacob, güiya y guinegüeta. Sila. 	 Volken voeren oorlogen en koninkrijken wankelen, maar wanneer God Zijn stem verheft, krimpt zelfs de aarde ineen.


Ya jachule y sinco na pan yan y dos güijan, ya jaatan julo y langet ya jabendise ya jaipe; ya janae y disipoluña para upolo gui menan y linajyan taotao. 	 Jezus nam de vijf broden en de twee vissen, keek omhoog naar de hemel en dankte God ervoor. Daarna brak Hij er stukken af, gaf die aan Zijn discipelen en zij brachten ze naar de mensen.


Jafa jinasonmimiyo? Yaguin guaja un taotao na gaega siento na quinilo, ya finalingaeguan uno: Ada ti upolo y noventa y nueve gui jalomtano, ya ujanao ya ujaligao ayo y malingo? 	 Veronderstel dat iemand honderd schapen heeft. Wat zal hij doen als één ervan wegloopt en verdwaalt? Zal hij dan niet de 99 andere in de bergen achterlaten en op zoek gaan naar het ene dat verdwaald is?


Ylegña: Tata, yanguin malago jao, nasuja guiya guajo este y copa: lao munga mafatinas y malagojo, lao y malagomo. 	 "Vader", bad Hij, "neem deze beker alstublieft van Mij weg.


Ya todo y taotao anae majungog güe, yan y publicano sija, jajustifica si Yuus ya manmatagpange ni y tinagpangen Juan. 	 Allen die Johannes hoorden (zelfs de tolontvangers) hebben erkend dat Gods eisen juist waren en lieten zich dopen.


FANMANALABA jamyo as Jeova. Alaba si Yuus gui sinantos na sagaña: alaba gue gui feneda y ninasiñaña. 	 Prijs de HERE! Loof God in Zijn heilige hemel; prijs Hem om de machtige hemel die Hij maakte.


YA jumalom si Jesus, ya malofan inanaco Jerico. 	 Jezus kwam in Jericho, maar bleef er niet. Hij trok meteen verder.


Ya anae jajungog este y disipulo sija, manpodong gui jilo matañija ya mangosmaañao. 	 Bij het horen hiervan werden de discipelen zo bang dat zij zich plat op de grond lieten vallen.


Yan juapase taelaye y sumaga guiya guajo yan pas, (magajet na junalibre y pumetsisigue yo pot taya causa:) 	 Het zou iets anders zijn, HERE, als ik zelf slechte dingen deed.


Yaguin un taotao ni matatnga, ya jafamauleg y atmasña, ya japulan y guimaña: todo güinajaña, manseguro. 	 Zolang iemand goed bewapend is en zijn terrein streng bewaakt, hoeft hij zich niet ongerust te maken.


N 12 38 28440 ¶ Ayo nae manmanope y escriba yan y Fariseo sija ilegñija: Maestro manmalagojam na inlie un señatmo. 	 Op een dag kwamen er enkele godsdienstleraars en Farizeeërs naar Jezus toe. Zij vroegen Hem een wonder te doen om te bewijzen dat Hij werkelijk de Christus was.


Lao y prisipen y mamale sija, yan y manamco sija jasoyo y taotao sija, na ujagagao si Barabas, ya si Jesus, umapuno. 	 Intussen hadden de mannen van de Hoge Raad de massa opgehitst om de vrijlating van Barabbas en de dood van Jezus te eisen.


Ya jatutujon manafaesen entre sija, jae guiya sija ufinatinas este. 	 De discipelen vroegen zich af wie van hen zoiets zou kunnen doen.


Yaguin un guma madibide contra güiyaja, ayo na guma ti siña sumaga. 	 Een gezin waar men elkaar niet kan verdragen, gaat stuk.


N 22 14 51950 ¶ Ya anae mato y ora, matachong papa mañija yan y dose na apostoles. 	 's Avonds kwam Jezus met de andere apostelen en ze gingen allemaal aan tafel.


Sa esta malefayo taegüije y matae ni ti manjaso: taegüijeyo y an mafag baso. 	 Voor hen die het mij moeilijk maken, ben ik een mikpunt van spot geworden; vooral voor mijn buren. Vrienden en bekenden schrikken als zij mij zien. Wie mij op straat tegenkomt, maakt rechtsomkeert.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Ik kijk omhoog naar mijn God, Die in de hemel woont.


N 23 29 32640 ¶ Ay ay para jamyo escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa infatinas naftan y profeta sija, ya inadotna y naftan y manunas, 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs, het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars! U bouwt monumenten voor de profeten, die door uw voorouders om het leven zijn gebracht. U legt bloemen op de graven van goede, onschuldige mensen en zegt:


Mandichoso jamyo ni y manñalang pago: sa ufanjaspog. Mandichoso y manatanges: sa ufañaleg. 	 Gelukkig zijn zij die nu honger hebben, want hun honger zal worden gestild. Gelukkig zijn zij die nu huilen, want eens zullen zij lachen.


N 8 19 45810 ¶ Ayonae manmato guiya güiya si nanaña yan y mañeluña, lao tisiña manlatguato guiya güiya pot y linajyan taotao. 	 Zijn moeder en Zijn broers kwamen Hem opzoeken, maar zij konden niet bij Hem komen omdat het huis overvol was.


Yanguin jualog: Magajet na utampeyo y jemjom: asta y puenge uinayo. 	 Stel dat ik zei dat de duisternis op mij kon vallen, dan zou het nog licht om mij heen zijn.


Nalibreyo gui liño ya chajo mamagño: polo ya ulibreyo güije sija nii chumatliiyo, yan gui y tinadong y janom sija. 	 Maar ik zal op de juiste tijd tot U bidden, HERE; o God, geef mij Uw trouwe hulp als een antwoord daarop in Uw goedheid en liefde.


Lao aya sija y enemigujo, ni y ti manmalago na jufangobietna gui jiloñija, cone mague, ya ufanmadegüeya gui menajo. 	 En breng nu mijn vijanden, die in opstand zijn gekomen, hier en dood hen voor mijn ogen!"


Jafa malagomo jufatinas guiya jago? Ya güiya ilegña: Señot, para jufanlie. 	 Hij vroeg hem: "Wat wilt u van Mij?" "Here", zei de man. "Ik wil zo graag weer zien."


N 6 15 55870 ¶ Ayo na tiempo jatungo si Jesus, na ufanmamaela para umacone pot minetgot, ya jafatinas y ray, tumalo guato gui un jalomtano güigüiyaja namaesa. 	 Omdat Jezus merkte dat de mensen Hem wilden dwingen hun koning te worden, ging Hij alleen de bergen in.


Ya managang ilegñija: Taotao Israel, fanmanayuda: Estagüe yuje na taotao y jafananagüe todo y taotao manoja guato contra y pueblo, yan y lay, yan este na lugat: yan janafanjalom y Gentiles gui templo, ya janataelaye este na lugat. 	 "Mannen van Israël, help! Dit is de man die overal ingaat tegen ons volk, onze wet en onze tempel. En nu heeft hij ook nog Grieken in de tempel gebracht en daarmee dit heilige gebouw ontwijd!"


Ya ninagoslalalo, ya ti malago jumalom: ayonae jumuyong si tataña, ya siniplica na ujalom. 	 De oudste broer werd kwaad en wilde niet naar binnen gaan. Zijn vader kwam naar buiten en probeerde hem mee te krijgen.


N 6 19 26180 ¶ Chamiyo fannanaetnon güinaja para jamyo gui tano, mano nae y poliya yan y lamas uyinamag, yan y saque sija uyulang yan uchule; 	 Verzamel op aarde geen kostbaarheden, want die vergaan of worden gestolen.


Ya ilegña nu güiya: Y isaomo maasie. 	 Jezus zei daarop tegen de vrouw: "U ontvangt vergeving voor al uw zonden."


Ya matutujon masaluda, ilegñija: Jafa tatatmanojao Ray Judios! 	 salueerden en riepen: "Lang leve de koning van de Joden!"


N 7 21 26540 ¶ Ti todo y umalog nu guajo: Señot! Señot! ujalom gui raenon langet; lao ayo y fumatinas y minalago y tatajo, ni y gaegue gui langet. 	 Niet alle mensen die 'Here' tegen Mij zeggen, komen in het hemelse Koninkrijk. Want daar komt u alleen als u doet wat mijn hemelse Vader wil.


Enaomina si Jesus ilegña: Trabia didide na tiempo gaegue yo guiya jamyo, ya despues bae falag ayo y tumago yo. 	 "Ik blijf nog een poosje bij u", zei Jezus, "maar daarna ga Ik terug naar God Die Mij gestuurd heeft.


Y antijo gaegue gui entalo y león sija: ya umaasonyo gui entalo ayo sija y minañila guafe, junggan, yan y lalajin taotao sija ni y nifenñija y lansa sija, yan flecha sija, ya y jilañija malagtos na espada. 	 Hij zal mij hulp sturen vanuit de hemel en mij verlossen. Hij zal de man die mij naar het leven staat, tot een mikpunt van spot maken. God zal de waarheid aan het licht brengen en Zijn goedheid en liefde tonen.


Taya guiya sija siña umapasiye y cheluña, ni unae si Yuus ni y rumescata güe; 	 Als mensen die hun vertrouwen op geld stellen en zich op hun rijkdom beroemen, mij naar het leven staan?


Enao mina jago nesesita unnae y banquero sija ni salapejo, ya yaguin matoyo, juresibe y iyoco yan ganansia. 	 Je had het geld in ieder geval op de bank kunnen zetten.


jinanaomiyo sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Bid dat het niet in de winter gebeurt.


Fatinas gui sumanjalomjo y gasgas na corason, O Yuus; ya unnanuebo y tinas na espiritu gui sumanjalomjo. 	 Wilt U mij weer blijdschap en echte vreugde geven? Mijn lichaam en mijn ziel zijn terneergeslagen, maar U kunt mij weer oprichten en U laten prijzen.


Jusga y mamoble yan y manaesaena: ya nafanunas y manpinite yan y mannesesitao. 	 Spreek Uw oordeel uit over armen en wezen; laat het recht zegevieren voor de armzaligen en hen die niets hebben.


Ayonae esta malie y tinadong y janom, ya janamababa y simiento y tano sija pot y linalatdemo, O Jeova, pot y güinaefen y jinagong gui güiingmo. 	 Hij richtte Zijn pijlen op mijn vijanden en joeg ze uiteen. Hij slingerde bliksemstralen en bracht verwarring onder hen.


N 6 41 56130 ¶ Enaomina y Judio sija mamofea güe anae jasangan: Guajo y pan ni tumunog guine y langet. 	 De Joden begonnen onrust te stoken, omdat Hij had gezegd: "Ik ben het brood dat uit de hemel is gekomen."


YA anae esta malofan y sabado, si Maria Magdalena, yan si Maria nanan Santiago, yan si Salome, manmamajan paopao, para ufato ya umapalalae güe. 	 De volgende avond, toen de sabbat voorbij was, kochten Maria van Magdala, Salomé en Maria, de moeder van Jakobus, kruiden om het lichaam van Jezus te balsemen.


Ya ayo na taotao, guaja cuatro jagaña na vitgen na manmanprofetisa. 	 Deze broeder had vier ongetrouwde dochters, die vaak woorden van God doorgaven en dus profetessen waren.


YA jumalom talo gui sinagoga; ya guaja güije un taotao na anglo un canaeña. 	 Op een andere sabbat kwam Jezus weer in een synagoge. Er zat een man met een lamme, verschrompelde hand.


Ya machalapon y sinangan Yuus todo güije na tano. 	 Het nieuws over Jezus Christus ging door heel de streek.


AYO nae si Pilato jachule si Jesus, ya jasaulag. 	 Pilatus nam Jezus mee en liet Hem geselen.


N 4 14 43940 ¶ Si Jesus tumato gui ninasiñan y Espiritu asta Galilea: ya jumanao y famaña guiya todo y tano gui oriyaña. 	 Jezus ging terug naar Galilea, vol van de kracht van de Heilige Geest.


Yaguin iyon y tano jamyo y tano uguaeya iyoña: lao ti iyon y tano jamyo, ya guajo jamyo umayig gui tano, ayo muna manchinatlie jamyo nu y tano. 	 De mensen zouden alleen van u houden als u bij de wereld hoorde. Maar nu dat niet zo is, haten zij u. Dat doen zij omdat Ik u van hen heb losgemaakt.


Sa manoja nae guaja dos pat tres, na mandadaña pot y naanjo, gaegue yo güije gui entaloñija. 	 Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen."


Y inefresen ninae ti yamo: y talangajo jagasja unbaba: inefresen sinenggue ya y ninae pot y isao, ti jagasja ungagao. 	 HERE, mijn God, Uw wonderen zijn ontelbaar, evenals Uw zorg voor ons. Niets is met U te vergelijken. Als ik over Uw wonderen en zorgen zou willen vertellen, zou ik niet weten waar ik moest beginnen.


AJE ti iyajame, O Jeova, aje ti iyajame, lao iya naanmo, nae uminalag pot y minaasemo, yan pot y minagajetmo. 	 HERE, wij verdienen geen eer. Alleen Uw naam komt alle eer toe wegens Uw goedheid, liefde en trouw.


Ayonae y pachotto bula chinaleg, ya y jilata canta: ya ayonae ujaalog gui entalo y nasion sija: si Jeova jafatinas dangculo na güinaja para sija. 	 Dan breken wij uit in gejuich en iedereen lacht van blijdschap. Dan zullen zelfs de ongelovige volken rondom ons zeggen dat de HERE wonderen bij ons doet.


Yan ufangaeninasiña para ujayute juyong y anite sija. 	 Zij zouden macht krijgen boze geesten weg te jagen.


Ya y este y dos, umana unoja na catne; ya esta ti udos mas, na unoja na catne. 	 Hij en zijn vrouw zijn dan niet langer twee, maar één. Wat God bij elkaar heeft gebracht, mag door geen mens worden gescheiden."


O Jeova, Yuusso, juagangjao ya unnajomloyo. 	 Ik geef U alle eer en lof, HERE, want U hebt mij uit de put gehaald. U zorgde ervoor dat mijn vijanden geen leedvermaak over mij konden hebben.


Ya sija ilegñija: Jenggue y Señot Jesus ya unsatbo yan y iya guimamo. 	 "Geloof in de Here Jezus", antwoordden zij. "Dan zult u gered worden en uw gezin ook."


Bendise si Jeova todo jamyo ni y inetnon sendaloña: jamyo ni y ministroña ni y fumatitinas y minalagoña. 	 Laten alle hemelse legers de HERE prijzen. Zij zijn de dienaren, die Zijn wil uitvoeren.


Liija, sa mannutugap juyong guinin y pachotñija: espada sija guaja gui jalom labiosñija; jaye, ilegñiñija, cao jajungog? 	 Elke avond komen zij terug en lopen als huilende honden door de stad.


Y menan y manaelaye ni y jumojoño yo: y gostaelaye y enimigujo ni majijujute yo. 	 Want de ongelovigen willen mij de baas worden en mijn aartsvijanden dreigen mij in te sluiten.


N 13 10 48450 ¶ Ya estaba na mamananagüe gui un sinagoga, gui sabado na jaane. 	 Toen Jezus op een sabbat in een synagoge sprak, viel Zijn oog op een vrouw die helemaal krom liep. Zij had deze ziekte al achttien jaar en kon helemaal niet rechtop lopen.


Ya anae manmato Jerusalem, manmaresibe gui iglesia yan y apostoles, yan y manamco; ya jadeclara todo y finatinas Yuus pot sija. 	 Toen zij in Jeruzalem kwamen, werden zij door de christengemeente, de apostelen en de leiders, met open armen ontvangen. Paulus en Barnabas vertelden wat God met hen had gedaan.


Polo ya umanina y candetmiyo gui menan y taotao sija, para ujalie y mauleg chechonmiyo, ya innamagof y tatanmiyo ni y gaegue gui langet. 	 Laat daarom ook uw licht voor alle mensen schijnen. Als zij dan de goede dingen zien die u doet, zullen zij uw hemelse Vader eren.


Lao jita, tabendise si Jeova, desde pago na tiempo mona yan para taejinecog. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Wij, de levende mensen, mogen echter de HERE loven en prijzen: Nu en tot in eeuwigheid.


Este uje y mamaela gui tateco, y mas dangculo qui guajo, ya guajo ti dignoyo na jupula ni y coreas y sapatosña. 	 Hij zal na mij prediken; Hij is zo belangrijk dat ik het zelfs niet waard ben om Zijn schoenen vast te maken."


Ya dichosogüe y jumonggue; sa uguaja y quinimple gui güinaja, ni esta masangane güe ni guinin y Señot. 	 Jij hebt geloofd dat God zou doen wat Hij zei. Wat een geluk!"


Sa güiya mauleg na taotao, ya bula ni y Espiritu Santo, yan jinenggue: ya megae na taotao manmafato gui Señot. 	 Barnabas was een goed man, vol van de Heilige Geest en met een sterk geloof. Daarna werden nog veel meer mensen volgelingen van Jezus.


Lao jago, O Jeova, chamo chachago: O jago, minetgotto, chadig yan unayudayo. 	 Zij verdelen mijn kleren onder elkaar en loten wie mijn mantel mag hebben.


Junae jao grasias: sa gosnamaañao yan gosnamanman y mafatinasso: mannamanman y chechomo; ya y antijo jagostungo este. 	 Ik prijs U, omdat U mij zo prachtig hebt gemaakt. Alles wat U doet, is wonderbaarlijk. Alles in mij getuigt daarvan.


Ya y semiyan este na taotao nae, unacajulo si Yuus guiya Israel y Satbadot Jesus jaftaemanoja y promesa: 	 Eén van Davids nakomelingen, Jezus, is de Redder, Die door God aan Israël beloofd was.


Ya jafaesen: Jaye naanmo? Ya inepe, ilegña: Linajyan naanjo: sa manmegaejam. 	 "Hoe heet je?" vroeg Jezus. "Legioen", antwoordde de boze geest, "want wij zijn hier met velen."


Jasoyo, O Jeova, nu y finaborese ni y unnae y taotaomo; O bisitayo nu y satbasionmo; 	 Denk toch aan mij, HERE. U houdt immers van Uw volk? Red mij!


Lao, yaguin ti jaecungogjao, fangone gachongmo uno, pat dos, sa para y pachot dos pat tres na testigo, ucabales todo y sinangan. 	 Doet hij dat niet, haal er dan één of twee anderen bij die getuigen kunnen zijn.


Sa y Gueftaquilo, ti sumasaga gui guima sija ni y finatinas canae; taegüije y sinangan y profeta. 	 maar de Allerhoogste God woont niet in een gebouw, dat door mensen gemaakt is. Door de profeet Jesaja zei Hij:


Sa bae jusangan y tinaelayeco; bae jutriste pot y isaojo. 	 Het lijkt er inderdaad op dat ik zal struikelen; voortdurend denk ik aan al mijn ellende.


Jusangane jamyo, na taegüenaoja locue uguaja gui langet, minagof yanguin un taotao na isao mañotsot, mas qui y nobentainuebe manunas na taotao ni y ti janesesita manmañotsot. 	 Zo is ook in de hemel meer blijdschap over één zondaar die bij God terugkomt dan over 99 anderen die niet verdwaald waren.


Lao si Marta esta inestotba pot megae sinetbeña, ya mato guiya güiya, ya ilegña: Señot, ada ti unlie y chelujo na upaloyo ya jufañeñetbeja na maesa? Tago ya uayudayo. 	 Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen."


Gui binilaña manmañulijit todo, yan y grasia pot y grasia. 	 Omdat Christus zo oneindig veel heeft, hebben wij zoveel gekregen. Hij heeft ons met het goede overladen.


N 11 5 47270 ¶ Ya ilegña nu sija: Jaye guiya jamyo y gaeamigo uno, ya ufinatoigüe gui tatalopuenge, ya ualog nu güiya: Amigo naayaoyo tres pan; 	 Jezus leerde hun nog meer over het gebed. "Stel dat je midden in de nacht naar een vriend gaat om drie broden te lenen.


Ya palo Judios na manaesagañija, taotao binanggelio, japrocura na jasangan nu ayo sija y manguaja taelaye na espiritu y naan y Señot Jesus, ilegñija: Innafanjula jao pot si Jesus, ni y japredidica si Pablo. 	 Enkele rondreizende Joodse geestenbezweerders probeerden mensen van boze geesten te bevrijden door ook de naam van de Here Jezus te gebruiken. Zij hadden daarvoor deze spreuk: "Ik bezweer u bij de Jezus over wie Paulus spreekt."


Ya manope si Jesus ilegña: Polo este esta. Ya japacha y talangaña, ya janamagong. 	 "Houd op!" zei Jezus. Hij raakte het gewonde oor aan en genas het.


Jumagof ya jusenmagof gui minaasemo: sa jagas unlie y pinitijo: ya jagas untungo y antijo gui chinatsaga. 	 Ik haat mensen die waarde hechten aan onbelangrijke en ijdele dingen. Zelf vertrouw ik alleen op de HERE.


Ya yaguin y adengmo ninaquepodong jao, utut: maulegña na unjalom gui linâlâ cojo, qui uguaja dos adengmo ya unyenite para sasalaguan; 	 Als je voet je op het slechte pad brengt, hak hem dan af. Je kunt beter mank het eeuwige leven binnengaan, dan met twee voeten in de hel worden gegooid.


Lao yaguin inseda jamyo jafa pot otro sija, umafatinas gui inetnon y magalalaje taemanoja y lay. 	 Volg de wettige weg. Als er bepaalde wensen of verlangens zijn, kunnen die in de officiële volksvergadering aan de orde komen.


Ufansennajong ni y minegae y guimamo: ya jago unnafanguimen ni y sadog y minagofmo. 	 Wat is het geweldig om Uw goedheid en liefde te mogen ervaren, HERE! Daarom komen talloze mensen bij U schuilen.


Ya ilegña uno: Estagüe, si nanamo, yan y mañelumo gui sumanjiyong, na manmalago na umacuentuse jao. 	 Toen iemand Hem vertelde dat zij er waren, vroeg Hij: "Wie is mijn moeder? En wie zijn mijn broers?"


Jago unaseguro y tentagomo para mauleg; chamo pumópolo y sobetbio na unachatsagayo. 	 Stelt U Zich garant voor mij en zorg ervoor dat ongelovigen mij niet achtervolgen.


Maope güe ni Judio sija ilegñija: Pot y mauleg na chechomo ti infagas jao; lao pot ayo y chatfino contra si Yuus; sa jago, taotaojao, mama Yuusjao. 	 "Wij willen U niet straffen om al het goede wat U gedaan hebt", antwoordden zij, "maar omdat U God beledigt. U bent een mens als wij en U maakt Uzelf tot God!"


Ya manmato chadeg, ya jasoda si Maria yan José, yan y diquique na patgon umaason gui cajon sacate. 	 Zij liepen snel naar het stadje, vonden Maria en Jozef en zagen het kind! Het lag in een voerbak.


Ayonae y iglesia sija nae mumemetgot y jinenggue, ya lumalamegae y numero cada jaane. 	 Daardoor werden de gemeenten in hun geloof versterkt en kwamen er dagelijks meer mensen bij.


Ya ilegña nu sija: Inresibe y Espiritu Santo desde qui manmanjonggue jamyo? Ya ilegñija: Taya nae injingog cao esta manae Espiritu Santo. 	 "Hebt u de Heilige Geest ontvangen, toen u ging geloven?" vroeg hij. "Nee", antwoordden zij. "Wij hebben daar nog nooit van gehoord. Wat is de Heilige Geest?"


Mandichoso ayo sija y umadadaje y testimonioña, yan y umaliligao güe contodo y corasonñija. 	 Gelukkig zijn de mensen die Hem dienen en Zijn woord bewaren in hun hart.


Ya cajulo, ya mapos; ya estagüe un taotao Etiopia na eunuco na gaeninasiña na dangculo gui papa Candase raynan taotao Etiopia sija, ya güiya encatgao todo ni y güinajan y ray na, ya mato Jerusalem para ufanadora. 	 Toen Filippus op die weg liep, zag hij een wagen voor zich uit rijden. In die wagen zat een voorname Ethiopiër. (A) Hij was minister van financiën in de regering van koningin Candace van Ethiopië. De man was in Jeruzalem geweest om God te aanbidden en


Nu y lajin Simeon, nu y lajin Juda, nu y lajin José, nu y lajin Jonan, nu y lajin Eliaquim, 	 de vader van Levi was Simeon; de vader van Simeon was Juda; de vader van Juda was Jozef; de vader van Jozef was Jonan;


Ayo nae y disipuluña sija mafaesen güe ya ilegñija: Jafa nae na ilegñija y escriba sija na si Elias ufato finena? 	 De discipelen vroegen: "Waarom zeggen de godsdienstleraars altijd dat de Christus pas kan komen nadat Elia is geweest?"


N 19 28 69280 ¶ Ya anae jajungog sija este na sinangan, ninafangosbubu, ya managang ilegñija: Dangculo y Dianan Efesios. 	 Bij het horen van die woorden werden de mannen woedend. "Groot is Artemis van Efeze!" schreeuwden zij.


Sa jusangane jamyo, na este y esta matugue, nesesita na umacumple guiya guajo: Ya matufong gui entalo y manaelaye sija: sa y güinaja sija pot guajo, umanafanfagpo. 	 Want het is bijna zover dat deze profetie zal uitkomen: 'Hij zal worden veroordeeld als een misdadiger.' (A) Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal uitkomen."


Ya si Juan finena prumedica, antes di y finatoña, y tinagpangen sinetsot para todo y taotao guiya Israel. 	 Voordat Jezus in het openbaar optrad, riep Johannes de Doper het volk van Israël op tot bekering, die door een doop in water gevolgd moest worden.


Ya ilegña: Mano nae unpolo güe? Ilegñija nu güiya: Señot, maela ya unlie. 	 "Waar hebben jullie hem neergelegd?" vroeg Hij ontroerd. "Wij zullen het U wijzen, Here", antwoordden zij.


Ya si José asaguaña, sa mauleg na taotao, ti malago pinelo güe gui ninamamajlao, lao malagoña upinelo güe gui secreto. 	 Jozef wilde de verloving verbreken. Maar omdat hij een goed man was, besloot hij het in stilte te doen om haar de schande te besparen.


Manope ya ilegña: Ayo na taotao, naanña si Jesus, güiya fumatinas y fachae ya palae y atadogco, ya ilegña nu guajo: Janao falag y estanque Siloe ya unfagase jao! Mapos yo ya jufagase yo ya juresibe y liniijo. 	 Hij antwoordde: "Er was een Man, die Jezus heette. Hij maakte wat modder, smeerde dat op mijn ogen en zei dat ik naar Siloam moest gaan om mij te wassen. Toen ik dat gedaan had, kon ik zien."


JUBENDISE si Jeova gui todo y tiempo: y alabansaña siésiempreja sumaga gui pachotto. 	 Een lied van David, gemaakt nadat hij zich bij Abimélech gedroeg als een krankzinnige, waardoor deze hem wegstuurde en hij ontkwam.


Ya y Judios locue, jaconsienteja este na güinaja na utaegüine. 	 De andere Joden vielen Tertullus bij en zeiden dat hij gelijk had.


Pago sija matungo na todosija y unnae yo, sija iyomo. 	 Zij weten dat alles wat Ik heb van U komt.


Y beca sija manayog taegüije y quinilo laje yan y mandiquique ogso sija taegüije y manpatgon na quinilo sija. 	 De bergen leken op springende schapen en de heuvels op dartelende lammetjes.


Ya sija ninafanmanman ni finanagüeña; sa jafananagüe sija calang uno ni gaeninasiña, ya ti calang y escriba sija. 	 Zij waren verbaasd, want Hij sprak als iemand die wist waarover Hij het had. Dit was iets heel anders dan zij gewend waren.


Mato yo gui jilo y tano parejoja y candet, para todo ayo y jumonggue yo, ti sumaga gui jemjom. 	 Ik ben als licht naar de wereld gekomen om ieder die op Mij vertrouwt uit het donker te halen.


Lao sija japolo na taetiningo, y sinanganñija ya ti majonggue. 	 het aan de mannen vertelden, wilden die hen niet geloven. Ze zeiden dat het onzin was.


Güiya yaña y tininas yan y juisio; ya cariño na güinaeya gui as Jeova, bula y tano. 	 God houdt van oprechtheid en eerlijkheid. De aarde loopt over van de goedheid en liefde van de HERE.


Sija pumuno y biuda yan taotao juyong, yan japuno y manaetata. 	 Zij plegen moord en doodslag onder de vreemdelingen, de weduwen en wezen.


Jafa unmannae jao, pat jafa mas unmafatinas guiya jago y dacon: na jula? 	 Leugenaars, wat denkt u van Hem te kunnen verwachten?


si Jesus, sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 De soldaten die Jezus moesten bewaken, begonnen een gemeen spel met Hem te spelen.


Ya jatutujon fumanagüe sija na y Lajin taotao janesesita upadese megae, ya umarechasa ni manamco sija, yan y prinsipen y mamale sija, yan y escriba sija, ya umapuno; ya ucajulo talo gui mina tres na jaane. 	 Hij begon hun te vertellen over de verschrikkelijke dingen die Hij zou moeten doormaken. Hij zei dat de Hoge Raad Hem zou veroordelen, dat men Hem zelfs zou doden en dat Hij na drie dagen weer levend zou worden.


Ya janafanfitme y anten y disipulo sija, ya jaaconseja na ujasigueja gui jinenggue; sa nesesita megae na pinite sija, ya ayonae siñajit manjalom gui raenon Yuus, 	 en bemoedigden de christenen daar. Zij spoorden hen aan in Jezus Christus te blijven geloven, ondanks de vervolgingen. "Want", zeiden zij, "voordat wij in het Koninkrijk van God komen, moeten wij nu eenmaal veel moeilijkheden doormaken."


Ya anae munjayan mapredica y sinangan guiya Petga, manunog guiya Atalia; 	 Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus.


Ya infanenentrega ni y mañaenanmiyo, yan y mañelunmiyo, yan y parientesmiyo, yan y amigonmiyo; yan guaja guiya jamyo umanamapuno. 	 Zelfs je ouders, broers, familie en vrienden zullen je verraden en laten arresteren. Sommigen van jullie zullen gedood worden.


Sa anae ñalangyo, ti innachocho yo; anae majoyo, ti innaguimen yo; 	 Want Ik had honger en u wilde Mij niet te eten geven. Ik had dorst en u wilde Mij niet te drinken geven.


Na jungogyo ni y cariñoso na güinaeyamo gui egaan; sa jagoja nae juangocoyo: natungoyo ni y chalan anae para jufamocat; sa jujatsa julo y antijo guiya jago. 	 Laat mij 's morgens vroeg al Uw goedheid en liefde ervaren. Ik vertrouw U volkomen. Laat mij weten welke weg ik moet inslaan. Alles in mij richt zich op U.


Ya ujuyong este guiya jamyo para testimonio. 	 Het zullen allemaal kansen zijn om over Mij te vertellen.


jasangan: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Deze slechte mensen (hooghartig en trots als zij zijn) denken dat er geen God is, Die rekenschap vraagt. In hun leven is geen plaats voor Hem.


Y naanmo O Jeova, gagaegue para taejinecog; y majasomo, O Jeova, para todo y generasion sija. 	 HERE, Uw naam blijft tot in eeuwigheid bestaan en alle generaties zullen aan U denken.


Ya mamjanao guato gui naftan palo gui mangachongmame ya masoda taemanoja y sinangan y famalaoan; lao ti malie güe. 	 Een paar van ons gingen er onmiddellijk heen om te kijken. En inderdaad, het lichaam was weg, zoals de vrouwen hadden gezegd. Maar Jezus zagen ze niet."


Ya anae jasangan estesija, todo y enemiguña ninafan mamajlao; ya todo y taotao sija ninafanmagof, pot todo y sennamagof na güinaja ni y machogüe pot güiya. 	 Zijn tegenstanders schaamden zich. Maar de andere mensen waren heel blij over de geweldige dingen die Hij deed.


Ya y inimitdeña nae y juisioña munajanao; ya jaye usinangan claro y generasionña? sa y linâlâfia machule gui tano. 	 Hij werd vernederd en zijn recht werd hem ontnomen. Wie zal over zijn nageslacht vertellen? Zijn leven is immers van de aarde weggenomen." (B)


Y inagang Jeova gaegue gui jilo y janomsija: ya y Yuus langet janajujulo: junggan, si Jeova, gui jilo y megae na janom. 	 De stem van de HERE klinkt over de zee. De Almachtige God laat de donder weergalmen. De HERE beheerst de geweldige wateren.


Ya manjaso gui sumanjalomña, ilegña: Jafa jufatinas, sa taya mano nae jupolo y quinecojo. 	 De man vroeg zich af waar hij alles moest laten. Ineens wist hij het. 'Ik breek mijn schuren af en zet er grotere voor in de plaats', zei hij.


N 15 11 49160 ¶ Ya ilegña: Un taotao guaja dos lajiña: 	 Jezus vertelde nog een gelijkenis. "Een man had twee zonen.


Jusgayo taemanoja y tininasmo, O Jeova, Yuusso, ya chamo pumopolo na ufanmamagof guiya guajo. 	 Laat Uw recht over mij beslissen, HERE, mijn God; zodat zij geen leedvermaak over mij kunnen hebben.


Jago ucajulo, yan umaase ni iya Sion: sa y tiempo para unmaase nu güiya, magajet na mato y tiempo ni y matancho. 	 HERE, U heerst echter tot in eeuwigheid. Uw naam zal nooit worden uitgewist en blijft altijd bestaan.


N 1 14 35460 ¶ Anae munjayan si Juan mapreso, mato si Jesus guiya Galilea, jasesetmon y ibangelion Yuus. 	 Later, toen Johannes de Doper door koning Herodes gevangen was genomen, ging Jezus terug naar Galilea om de mensen het goede nieuws van God te vertellen.


Ya si Moises, maeyag ni y todo y tiningo y taotao Egipto, ya mangaeninasiñaña y finoña yan y chechoña sija. 	 Hij kreeg een grondige opleiding in de Egyptische wetenschap en was krachtig in zijn handel en wandel.


Ya manope uno gui linajyan taotao, ilegña: Maestro juconie jao mague na lajijo, na guaja un espiritun udo; 	 "Meester", antwoordde een man, "ik wilde mijn zoon bij U brengen.


Enao mina y nasion sija ufanmaañao ni y naan Jeova, yan todo y ray sija gui tano ni y minalagmo. 	 Uw dienaren houden van deze stad en hebben medelijden met de puinhopen die er liggen.


Lao ti taegüine y manaelaye; lao parejo yan y paja ni y güinaefe ni y manglo. 	 Bij de zondaars ligt het echter anders! Die waaien uiteen als het kaf in de wind.


Ya jaagang si Jesus un patgon, ya japolo gui entaloñija, 	 Jezus riep een kind bij Zich en zette het midden in de kring. "Als u niet verandert en net zo wordt als de kinderen", zei Hij, "zult u nooit in het Koninkrijk van de hemelen komen.


N 12 22 28280 ¶ Ya machuliegüe guato un inanite, na bachet yan udo, ya janajomlo; ayo nae cumuentos y udo yan manlie. 	 Er werd iemand bij Jezus gebracht die een boze geest had en blind en doof was. Jezus genas hem zodat hij weer kon zien en spreken.


Sa y Tata yaña y Lajiña ya jafanue nu güiya todo ni jafatitinas; ya jafanue nu güiya y checho ni mandangculo, ya jamyo unfanmanman. 	 De Vader houdt van de Zoon en laat Hem steeds zien wat Hij doet. De Vader zal Hem nog grotere dingen laten doen. U zult uw ogen nauwelijks kunnen geloven.


Ya malagogüe na umanachocho ni ayo y andesmoronan ni y mamopodong gui lamasan y rico; ya asta y galago manmato ya manmanjójoflag y chetnotña. 	 Hij hoopte zijn honger te stillen met wat bij de rijke man van tafel afviel. Hij was er zelfs zo erg aan toe dat de honden zijn zweren kwamen likken.


CHAMO umestotban mamaesa jao ni y chumogüe daño, ni unguaja embidia, ni y fumatitinas y taelaye. 	 Een lied van David. Wees niet jaloers op de zondaars, op de mensen die slechte dingen doen.


Sa japolo y güinaeyaña guiya guajo, enao mina junalibre güe: guajo pumolo güe gui taquilo, sa güiya guinin tumungo y naanjo. 	 De HERE zegt: Ik zal hem verlossen, omdat hij zoveel van Mij houdt. Ik zal hem beschermen, omdat hij Mij kent en mijn naam eert.


Ya manmato y Fariseo sija guiya güiya, ya mafaesen güe cao tunas y laje uyute y asaguaña? matietienta güe. 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Om Hem uit Zijn tent te lokken, vroegen zij: "Mag een man van zijn vrouw scheiden?"


Lao jaatan sija ya ilegña: Jafa nae este y esta matugue: Y acho ni y jarechasa y manmamatitinas y guima, esteja mapolo cuentan ulo gui esquina? 	 Jezus keek hen aan en vroeg: "Wat betekent deze zin uit de Psalmen dan: 'De steen die door de bouwers is weggegooid, blijkt onmisbaar te zijn'?" (A)


Ya umasusede na todo y ante ni y ti malago umecungog ayo na profeta, umaguefyulang gui entalo y taotao sija. 	 Maar wie niet naar Hem luistert, zal gedood worden!" (C)


Juabagyo, parejo yan y malingo na quinilo: aligao y tentagomo; sa ti malelefayo ni y tiningomo sija. 	 Soms dwaal ik rond als een schaap dat de herder niet meer kan vinden. Zoekt U mij dan op; ik zal Uw geboden nooit vergeten.


Güiya uguaja minagasña locue guinin y tase asta y tase, yan guinin y sadog asta y uttimon y tano. 	 Laat hem heersen van oost tot west en van noord tot zuid.


Y resumen sinanganmo minagajet; ya cada uno tunas na juisiomo sija gagaegue para taejinecog. 	 Nergens in Uw woord is iets onwaars; alles is de waarheid. Al Uw rechtvaardige geboden zijn eeuwig.


Ya y sumasaga gui langet uchumachaleg: ya y Señot jamofefea sija. 	 Maar God in de hemel lacht wanneer Hij hen hoort. De Here bespot hun dwaze plannen.


Taegüenao y manfinenana ufanuttimo, ya y manuttimo, ufanfinenana. 	 Nu begrijpt u zeker wel dat de laatsten de eersten zullen zijn en de eersten de laatsten."


Ya uguaja jao minagof yan alegria; ya y megae umagof nu y mafañaguña. 	 Hij zal u en vele andere mensen heel erg blij maken.


Ya y lumie sija na manjanao megae, ya matungo güe; ya manmalalago para ayo megae manmamomocat gui siuda sija, ya manmato antes qui sija, ya mandaña guiya güiya. 	 De mensen die hen zagen wegvaren, konden wel raden waar zij naar toe gingen en liepen er ook heen.


Ya y pedong gui jalom tituca, este sija y jumungog; ya mientras jumanao gui chalanñija, manchiniguit ni inadajeñiñija, yan y güinaja, yan y minagof tano gui este linâlâ, ya ti jumuyong tinegchañija cabales. 	 Dan de grond met de distels erop: Dat zijn de mensen die de woorden van God horen en geloven. Maar door de zorgen, de overvloed en allerlei genoegens van het leven krijgen die woorden niet de kans in hen iets goeds te bewerken.


Lao y nuebo bino na nasesita y nuebo na boteyan cuero nae umapolo. 	 Zowel de oude zakken als de jonge wijn zouden verloren gaan. Nee, jonge wijn hoort in nieuwe zakken.


Sa estagüe y ray sija na mandaña, manmalofan ya mandadañaja. 	 In de paleizen van Jeruzalem maakt God Zich kenbaar; Hij beschermt ons.


Ya gosmegae manmatunanmame; ya anae majanaojam, manmacatgayejam ni ayo sija y innesesita, 	 Zij brachten ons vele geschenken en gaven bij ons vertrek allerlei dingen mee die wij nodig hadden.


Ya anae malie nu y linajyan taotao, ninafanmanman, ya manamalag si Yuus, sa mannae nu ayo na ninasiña gui taotao sija. 	 Er ging een huivering van ontzag door de omstanders, die dit vlak voor hun ogen zagen gebeuren. Zij prezen God dat Hij deze macht aan een mens had gegeven.


Ya anae jumalom gui guima, jadingo y linajyan taotao, y disipuluña sija mafaesen güe ni acomparasion. 	 Daarna liet Jezus de mensen alleen en ging naar huis. Zijn discipelen vroegen Hem: "Wat bedoelt U met dat 'slecht worden'?"


Ayo nae elegñija as Pilato y manmagas na mamale yan y Judio sija: Chamo titigue: Ray y Judio sija: lao güiya umalog: Guajo y Ray y Judio sija. 	 De priesters zeiden tegen Pilatus: "U had niet moeten schrijven: 'De koning van de Joden', maar: 'Hij heeft gezegd dat Hij de koning van de Joden is."


Ayo y cumano y catneco, y jaguimen y jâgâjo, sumaga guiya guajo, ya guajo guiya güiya. 	 Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik blijf in hem.


Polo ya taya ni jaye umaase ni güiya; yan ni uno ufinaborese y manaetata na famaguonña. 	 Ik hoop dat er niemand is die hem nog enige liefde bewijst; dat niemand zich bekommert om zijn tot wees geworden kinderen.


Anae manana gui egaan si Jesus sumaga tomotojgue gui oriyan tase; ya y disipulo ti matungo cao güiya si Jesus. 	 Toen het licht begon te worden, stond Jezus aan de oever van het meer. Maar Zijn discipelen herkenden Hem niet.


Yaguin ayo na jaane sija ti manafangadada, ni un catne usiña ninalibre; lao pot y manmaayig, ayo sija na jaane umanafangadada. 	 Als die tijd niet wordt ingekort, zal iedereen omkomen. Maar die tijd zal worden ingekort terwille van hen die bij God horen.


Ayonae ilegña si Pablo: Si Juan, magajet na managpapange ni y tinagpangen sinetsot, ya jasangane y taotao sija, na ujajonggue ayo y ufato despues di güiya, ayo y as Cristo Jesus. 	 "Zoals Johannes heeft gezegd", was het antwoord. Paulus zei: "Johannes doopte mensen die tot bekering waren gekomen en hij zei dat zij moesten geloven in de Man, Die na hem zou komen; dat is Jezus!"


Ya pot sija, juconsagra yo namaesa, para sija locue ufangasgas pot y minagajet. 	 Ik geef Mijzelf voor hen over om hen door de waarheid aan U te verbinden.


Lao pago jusangane jamyo: Insetta este sija na taotao, ya inpelo sijaja; sa este na pinagat, pat este na chocho, yaguin guinin y taotao, ufanmayute, 	 Daarom raad ik u aan u niet met deze mannen te bemoeien. Laat hen met rust. Want als hun ideeën en aktiviteiten mensenwerk zijn, komt er vanzelf een einde aan.


Ya manjalom gui naftan, malie un patgon na taotao, na matatachong gui agapa na banda, minagagon apaca na anaco; ya ninafangosmaañao. 	 Zij stapten het graf binnen en zagen rechts een jongeman zitten, met witte kleren aan. Ze stonden als aan de grond genageld.


Anae jasasangan este sija na güinaja megae jumongguegüe. 	 Toen Hij dit zei, geloofden velen dat Hij de Christus was.


Ya mayute juyong gui siuda, ya mafagas ni y acho: ya y testigo sija, japolo papa y magagoñija gui adeng un patgon na taotao na y naanña si Saulo. 	 Zij sleurden hem de stad uit en gingen om hem heen staan. De getuigen begonnen hem met grote stenen te bekogelen. Zij trokken hun mantels uit en legden die neer bij een toeschouwer, een jonge man, die Saulus heette.


Ya ayonae utago y angjetña sija na ujarecoje y inayigña sija, guinen y cuatro na manglo, guinen y uttimon y tano asta y uttimon y langet. 	 Ik zal de engelen erop uitsturen om de mensen die Ik heb uitgekozen, bij elkaar te halen. Van het oosten, het westen, het noorden en het zuiden; ja, vanuit de verste uithoeken van de wereld.


Ya y patgon ilegña as tataña: Tata, umisaoyo contra y langet, yan contra jago; ti dignoyo mas na jumafanaan lajimo. 	 'Vader', zei de zoon, 'ik heb gezondigd tegen God en tegen u. Ik ben het niet langer waard uw zoon genoemd te worden...'


Gui atadogña ninadespresiao ni y taotao áplacha, lao y maañao as Jeova jaonra: y manjula para dañoña namaesa ya ti jatolaeca. 	 Degene die alles wat zonde is, afwijst en respect heeft voor wie God zoeken en ontzag voor Hem hebben. Als zo iemand in zijn eigen nadeel een belofte heeft gedaan, zal hij die toch nakomen.


Lao sija enseguidas janadangculo inagangñija, ya magagao na umaatane gui quiluus. Ya y inagangñija mangana. 	 Maar zij bleven schreeuwen dat Jezus moest sterven. Zij hielden gewoon niet op.


Despues di apmam na tiempo, mato y señot ayo sija na tentago, ya manacuentas yan sija. 	 Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan.


Lao jago y mismojajao, yan y sacanmo sija ti ufanjocog. 	 Dit alles zal eenmaal verdwijnen, maar U blijft altijd aanwezig. Alles slijt weg als oude kleren,


Ya anae jaatan, ninamaañao, ya ilegña: Jafa Señot? Ya ilegña nu güiya: Y tinayuyutmo yan y limosnamo, manmato julo para umajaso gui menan Yuus. 	 Cornelius keek hem met grote ogen aan en begon bang te worden. "Ja, heer", stamelde hij. "Wat is er?" De engel zei: "God heeft uw gebeden gehoord en Hij heeft gezien wat u voor de armen hebt gedaan.


Ya sija matungoja na güiya ayo y matatachong, ni y umogagao limosna gui Bonita na Petta gui guimayuus: ya sija manbula ni y namanman, yan minaañao, ni ayo y jumuyong guiya güiya. 	 Vol verbazing herkenden zij hem als de verlamde man, die altijd bij de Mooie Poort zat te bedelen. Wat met hem gebeurd was, ging hun verstand te boven.


Bae jubendise dangculo y prebensionña: ya bae junafannajong y mamobleña ni y pan. 	 Het eten in deze stad zal Ik zegenen en de armen die er wonen, zal Ik volop te eten geven.


Ya manmapos jasetmon na y taotao sija ufanmañotsot. 	 De discipelen gingen erop uit. Aan allen die zij ontmoetten, vertelden zij dat zij de zonde de rug moesten toekeren.


O guma Israel, bendise si Jeova: O guma Aaron, bendise si Jeova. 	 Laat het hele volk Israël de HERE prijzen. Laat het nageslacht van Aäron de HERE prijzen.


Ayo na taotao mapos, ya jasangane Judio sija na si Jesus ninamagong y chetnotña. 	 De man verliet de tempel en vertelde de Joden dat Jezus hem had genezen.


FANMANALABA jamyo as Jeova. Fanmanalaba jamyo y naan Jeova: fanmanalaba güe, O jamyo, ni y tentago Jeova sija. 	 Prijs de HERE! Dienaren van de HERE, loof Zijn naam!


Palo ya umafunas sija gui leblon linâlâ: ya munga manmatugue sija yan y manunas. 	 Laat hun schuld maar hand over hand toenemen, zodat zij geen aanspraak kunnen maken op Uw gerechtigheid.


Sa si David mismo ilegña gui Espiritu Santo: Y Señot ilegña ni y Señotto: Fatachong gui agapa na canaejo, asta qui jupolo y enemigumo sija gui papa y fañajangan adengmo. 	 David heeft immers zelf gezegd: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten aan mijn rechterhand, dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (c) De Heilige Geest gaf hem dit in.


Jamyo inadora ti intingo. Jame inadora y tiningomame, sa y satbasion y Judio sija güiya. 	 U aanbidt blindelings, want u kent God niet. Wij weten wie wij aanbidden. Wij kennen God. De Redder van de wereld komt uit het Joodse volk.


Ya estagüe, un taotao na y naanña si Jairo, ya güiya locue magas y sinagoga; mato ya jatombagüe papa gui adeng Jesus, ya jagagao na ujalom gui guimaña. 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem neerviel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge. Hij smeekte of Jezus wilde meegaan naar zijn huis.


Lao para mungajit fumatinas y tinempo para sija, Janao falag y tase, ya unyute y jagüet, ya y finenana na güijan na mato, cone; ya an unbaba y pachotña, unsoda y un siclo; chule este ya nae para guajo yan para jago. 	 "De burgers zijn dus vrijgesteld", zei Jezus. "Maar wij zullen die belastingontvangers niet kwaad maken. Ga naar het meer en gooi een lijn uit. In de bek van de eerste vis die je vangt, zul je een geldstuk vinden. Dat is genoeg om de tempelbelasting te betalen, voor jou en voor Mij."


Lao ilegña si Yuus ni y manaelaye; Jafa unfatinas para undeclara y tina. gojo, pat jagas unchule y tratujo gui pachotmo? 	 Maar tegen de ongelovige zegt God: Waarom bemoeit u zich met mijn wetten? Waarom spreekt u over mijn verbond?


Unguaeya todo y mannanataelaye na sinangan: O, dacon na jula. 	 U bedenkt allerlei kwaad; uw tong is zo scherp als een scheermes. U bent een bedrieger!


Ylegña nu sija: Janao fanmalag y sengsong sa gaegüenao gui menanmiyo, sa enseguidas inseda un bulico na magogode, sumisija yan un poyino: pula ya unchulieyo mague. 	 "Als jullie het dorp binnenkomen, zie je een ezelin en haar veulen vastgebonden staan. Maak die los en breng ze hier.


Y lagojo guinin nengcanojo, jaane yan puenge, ya todo y jaane ilegñiñijaja nu guajo: Manggue y Yuusmo? 	 Mijn hele innerlijk verlangt naar de levende God; wanneer zou ik voor Hem mogen verschijnen?


SAMECH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik heb een hekel aan aarzelende mensen, maar houd zielsveel van Uw wet.


Ya jaestira y canaeña ya japacha ya ilegña: malagoyo, gasgasjao! Ya enseguidas y ategtog gasgas. 	 Jezus raakte de man aan. "Ik wil het", zei Hij. "Word weer gezond." Hij had het nog maar net gezegd of de melaatsheid was verdwenen.


Ya jacone un patgon, ya japolo gui entaloñija; ya jajogüe gui canaeña, ya ilegña nu sija: 	 Hij riep een kind bij Zich. Toen het tussen hen in stond, sloeg Hij Zijn arm om het kind heen en zei:


Ya esta mafanue güe nu y Espiritu Santo, na ti ulie finatae, antes na ulie Cristo, y Señot. 	 Want de Heilige Geest had hem duidelijk gemaakt dat hij pas zou sterven als hij de Christus had gezien.


Ya yaguin guajo jamyo fumaesen, ti inepeyo. 	 U wilt zelfs geen antwoord geven op mijn vragen.


Ayonae jajaso si Pedro ya ilegña nu güiya: Rabi, estagüe y trongcon igos ni y unmatdise na anglo todo. 	 Petrus dacht aan wat Jezus de vorige dag tegen de boom had gezegd. "Kijk eens, Meester", riep hij uit, "dit is de boom die U gisteren hebt vervloekt. Hij is helemaal dor!"


N 18 21 30650 ¶ Ayo nae si Pedro mato guiya güiya ya ilegña: Señot, cuanto biaje juasie y chelujo yaguin jaisagüeyo? asta siete biaje? 	 Petrus vroeg: "Here, als één van mijn broeders mij telkens kwaad doet, hoe vaak moet ik hem dan vergeven? Zeven keer?"


Lao güiya ilegña nu sija: Guajoyo; chamiyo fanmaañao! 	 maar Hij zei: "Ik ben het! Jullie hoeven niet bang te zijn."


Lao si Yuus flumecha sija, ya enseguidas ninafanlamen nu y flecha. 	 Zij zijn op slechte dingen uit en zeggen: 'Nu is het zover, het plan is goed doordacht.' Ja, het hart van ieder mens is ondoorgrondelijk.


N 24 42 33160 ¶ Fanbela sa ti intingo jafa na jaane nae ufato y Señotmiyo. 	 Wees er dus altijd klaar voor, want je weet niet wanneer Ik kom.


N 10 21 47010 ¶ Ya ayoja na ora magof si Jesus gui Espiritu Santo ya ilegña: Junae jao grasia, O Tata, Señot y langet yan y tano, sa unana este sija na güinaja gui manmejnalom yan manmanungo, ya unfanue gui mandiquique; junggan Tata, sa taegüine nae senmagof gui menamo. 	 Op dat moment bracht de Heilige Geest in Jezus een geweldige blijdschap teweeg. Hij sprak: "Vader! Heer van hemel en aarde! Wat geweldig dat U deze dingen hebt verborgen voor intellectuelen en geleerden. Maar U hebt ze bekend gemaakt aan kleine kinderen.


Ayonae manope si Pablo ilegña: Jafa na manatanges jamyo, ya inyamag y corasonjo? sa esta listoyo ti para jumagodeja, lao asta jumatae guiya Jerusalem, pot y naan Jesucristo. 	 Maar hij antwoordde: "Waarom al die tranen? Waarom maken jullie het mij moeilijk? Ik ben niet alleen bereid me in Jeruzalem te laten binden, maar ook voor de Here Jezus te sterven."


Ya anae mangaegue gui Salamina, japredica y sinangan Yuus gui sinagogan y Judiosija: ya mañisijaja locue yan si Juan ni y sumesetbe sija. 	 In het havenstadje Salamis spraken zij in verschillende synagogen over Jezus Christus. Johannes Markus was met hen meegegaan om te helpen.


Pot este y tiguangña sija yan ayo y guinin manmalie antes, ya matungo na ampmam na mangagagao limosña, ilegñija: Ada ti este güiya ayo y matatachong ya gagao? 	 Zijn buren en de mensen die hem vroeger als bedelaar hadden gekend, waren verbaasd. "Dat is toch de blinde man die altijd zat te bedelen?" vroegen zij.


Yan ilegña: Y jumujuyong gui taotao, ayo munatataelaye y taotao. 	 Hij ging verder: "Je wordt slecht door wat je denkt. Uit je innerlijk, je hart, komen slechte gedachten voort.


Jafatinas pas gui jalom uttimomo, ya ninabula jao ni y guesmauleg na trigo. 	 Hij geeft vrede in het land en zorgt voor rijke oogsten.


JUNGOG y inagangjo, O Yuus, gui quejaco: adaje y linâlâjo ni y minaañaoña ni y enemigo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent.


Ya masquesea mano na siuda nae manjalom jamyo, ya manmaresibe jamyo, cano jafa y manmasajyane jamyo. 	 Als jullie in een stad gastvrij worden ontvangen, moet je dit doen: Eet zonder bezwaar wat je wordt voorgezet.


Estesija gui caretasija, ya ayosija gui cabayosija nae jaangocosija: lao jita y naan Jeova, ni y Yuusta, utajajasoja. 	 Ik weet nu zeker dat de HERE de koning, die Hij heeft gezalfd, zal laten overwinnen. Vanuit de hemel geeft Hij hem altijd antwoord. Dat blijkt uit de machtige daden die Hij doet.


N 4 32 63690 ¶ Ya y inetnon güije sija ni y manmanjonggue, manunoja na corason yan unoja na ante: ni uno guiya sija ualog iyoña ayo y jasagagaye; lao todo y güinaja manparejo iyonñija. 	 Alle mensen die in Jezus geloofden, waren van harte eensgezind. Niemand zei dat zijn bezittingen van hem alleen waren; alles was gemeenschappelijk.


Chamo maañao, jago jagan Sion! estagüe y Raymo na mato, matatachong gui jilo un patgon bulico. 	 "Wees niet bang, volk van Jeruzalem! Uw koning komt op de rug van een jonge ezel." (A)


Jugagao y finaboresemo contodo y corasonjo: magaease nu guajo jaftaemano y sinanganmo. 	 Ik verlang er met mijn hele hart naar dat U mij goed gezind bent; geef mij Uw genade zoals U hebt beloofd.


Magajet na guajo calang un taotao ni ti manjujungog: ya taya linalatde gui pachotña. 	 Het lijkt wel of ik doof ben, ik hoor niets; dat ik niet kan spreken, ik krijg mijn mond niet open.


Ya, estagüe, todo y siuda manjanao para ufanasoda yan si Jesus, ya anae maliigüe, matayuyutgüe na ujanao gui tanoñija. 	 De hele stad liep uit, naar Jezus toe. Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij Hem dringend weg te gaan.


Ayo nae si Pedro ilegña nu sija: Fanmañotsot, ya infanmatagpange cada uno guiya jamyo, ni y naan Jesucristo, para inasiin y isaomiyo, yan inresibe y ninaen y Espiritu Santo. 	 Petrus antwoordde: "U moet zich bekeren tot God en u laten dopen in de naam van Jezus Christus, want dan worden uw zonden vergeven. Dan komt ook de Heilige Geest in u wonen.


Ayo guato gaegue y tase, dangculo yan ancho, anae y sanjalomña sija y güinaja na mangucunanaf ni ti siña matufong, todoja mandangculo yan mandiquique sija na gâgâ. 	 De zee bijvoorbeeld. Groot en uitgestrekt ligt zij daar vol kleine en grote dieren; ontelbaar zijn ze.


Jatsa julo y ilonmiyo, O jamyo trangco sija ya umajatsa julo y taejinecog na potta sija, ya y Ray langet ujalom. 	 Ga toch open, eeuwenoude poorten, en laat de geëerde Koning binnen!


Para umasangan claro y naan Jeova guiya Sion, yan y alabansaña guiya Jerusalem; 	 Hij hoorde het klagen en huilen van de gevangenen en bevrijdde hen die ten dode waren opgeschreven.


Ya majungog ni dos na disipuluña comequentosña yan madalalag si Jesus. 	 Toen zijn twee discipelen dat hoorden, gingen zij Jezus achterna.


Sa noseaja yanguin esta japolo y simiento, ya ti siña janafunjayan; todo y lumie jatutujon manmanbotlea nu güiya, 	 Anders komt hij misschien niet verder dan de fundering. Iedereen zou lachen en zeggen:


Ayo nae y tiempo para ufamauleg y pascua: jijot y ora gui las saes. Entonses ilegña ni y Judio sija: Estagüe y Raymiyo! 	 Het was twaalf uur 's middags. Die avond zou de sabbat van de Paasweek beginnen. "Hier is jullie koning", zei Pilatus tegen de Joden.


Lao ayo sija y ufanmanmerese güije na tiempo, yan y quinajulon manmatae, ni ufanasagua, ni umanafanasagua: 	 Maar de mensen die het waard zijn in Gods nieuwe wereld te komen, zullen opstaan uit de dood. In die nieuwe wereld zullen zij niet meer trouwen.


Lao jago, O Yuus, ufansinetta sija papa gui joyon finatae; sa y manmejgá, yan manfáfababa na taotao sija, ti ufanlâlâ ni lamita gui jaaniñija; lao guajo juangocoyo nu jago. 	 Breng al uw moeilijkheden bij de HERE. Hij zorgt altijd voor u. Hij zal nooit toelaten dat een volgeling van Hem struikelt of valt.


N 8 12 57080 ¶ Mansinangane as Jesus talo ilegña nu sija: Guajo candet y tano: y dumalalag yo ti ufamocat gui jemjon; ya guajaja candet y linâlâ. 	 Jezus richtte Zich weer tot de mensen en zei: "Ik ben het licht van de wereld. Wie Mij volgt, zal nooit in het donker rondtasten, maar leven in het licht."


Yaguin guaja güije patgon y pas, y pasmiyo usaga guiya güiya; yaguin taya, utalo guato guiya jamyo. 	 Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug.


Jago yumamag iya Rahab ya unfapidaso taegüije y uno ni y mapuno; jago chumalapon y enimigumo ni y canae y minetgotmo. 	 U beheerst de woede van de zee; als de golven hoog oprijzen, brengt U ze tot rust.


Nafanmamajlao todo ayo sija y sumesetbe y imagen sija ni tinaga, ni y tunanmaesaja sija y ídolo sija: Adora güe todo jamyo ni y yuus. 	 Iedere afgodendienaar zal beschaamd staan; zij zullen zich op hun zogenaamde goden niet kunnen beroemen. Zelfs die moeten eenmaal voor Hem buigen.


Ya nafanjomlo y manmalango ni guaja güije, ya inalog nu sija: y raenon Yuus esta mato guiya jamyo. 	 Genees de zieken. En zeg tegen de mensen dat het Koninkrijk van God heel dichtbij is gekomen.


Sa güiya umalog ya jumuyong: güiya manago ya sumaga fitme. 	 Want God sprak en toen was het er. Op Zijn gebod stond alles er.


Ya japolo ayo sija na ufanbasnag gui entalo y campoñija, ya gui oriyan y sagañija. 	 Zij vielen in het tentenkamp op de grond, rond hun woningen.


Jagasja jajaso y minaaseña yan y minagajetña para y guima Israel: ya todo sija y uttimon y tano, guinin malie y satbasion y Yuusta. 	 Hij heeft Zijn goedheid, liefde en trouw getoond aan het volk van Israël. Alle volken ter wereld hebben kunnen zien hoe God redding biedt.


Polo ya utaegüije y acaleja ni y madirite ya umalofan: taegüije y taetiempo na mañagon palaoan, ni y ti guinin lumilie y atdao. 	 Laat niets van hen overblijven, zoals ook niets overblijft van water dat in de grond wegzakt. Laat hun wapens onbruikbaar zijn.


Sa ti undingo y antijo gui naftan: ni unnae y santosmo para ulie y minitong. 	 U laat mij niet liggen tussen de doden. U zult het lichaam van Uw beminde niet laten vergaan.


Ya ayo sija y manmasirconsida ni y manmanjonggue, ninafanmanman, ya megae manmato as Pedro, sa asta y Gentiles locue manmachudae ni y ninaen y Espiritu Santo. 	 De Joodse volgelingen van Jezus, die met Petrus waren meegekomen, waren verbaasd dat de Heilige Geest ook over mensen van een ander volk was uitgegoten.


CHAMIYO fanmanjusga para ti infanmajusga. 	 "Spreek geen oordeel uit over andere mensen; dan zullen die ook over u geen oordeel uitspreken.


Sa unalibre y antijo guinin y finatae, y atadogco guinen y lagosija, yan y adengjo guinin y pinedong. 	 U hebt mij voor de kaken van de dood weggerukt, mijn tranen gedroogd en elke steen waarover ik kon struikelen voor mij weggenomen.


Ya yaguin y adengmo ninaquepodong jao, utut: maulegña na unjalom gui linâlâ cojo, qui uguaja dos adengmo ya unyenite para sasalaguan; 	 Als je voet je op het slechte pad brengt, hak hem dan af. Je kunt beter mank het eeuwige leven binnengaan, dan met twee voeten in de hel worden gegooid.


Sa julie na gaegue jao gui lalaet y minalaet, yan y guineden y tinaelaye. 	 Ik zie dat u vergiftigd bent door jaloezie, dat u gevangen zit in uw eigen zonde."


Nalibreyo gui chiniguet y taotao, ayo nae juadaje y finanagüemo. 	 Bevrijd mij uit de onderdrukking van mijn vijanden; dan zal ik voortaan alles doen wat U hebt bevolen.


Si Tata ni unaeyo, dangculoña qui todo; ya taya gaesisiña para uamot sija gui canae y Tatajo. 	 Mijn Vader Die hen aan Mij gegeven heeft, is groter dan wie ook. Niemand kan hen uit de hand van mijn Vader wegroven.


Ya jatalo tumago y mina tres na tentago: ya manaerida, ya mayute juyong. 	 Daarna stuurde de eigenaar een derde man en die werd nog slechter behandeld. De boeren joegen hem zwaar gewond het erf af.


Adaje jamyo nu y taotao sija; sa infaninentrega gui inetnon ofisiat, ya infanmasaolag gui sinagogañija; 	 Maar pas op! Men zal jullie voor de rechtbanken brengen en afranselen in de synagogen.


Fatinas guiya sija taegüije unfatinas iya Madian yan taegüije iya Sisara taegüije iya Jabin jijot gui sadog Sison: 	 Ook Assur kwam erbij; het helpt de nakomelingen van Lot.


Ayonae juguleg sija taegüije y petbos gui menan y manglo; taegüije y fache gui chalan ni y manmachalapon. 	 Toen zij om hulp riepen, kwam er niemand om hen te redden. Zelfs de HERE riepen zij aan, maar Hij hielp hen niet.


Jayute y aesña calang andesmorona sija: jaye siña tumojgue gui menan y manengjengña? 	 De ijzel valt in stukken op de grond. Als Hij de kou stuurt, kan niemand zich redden.


Unnafanmafa y sinanganjam gui entalo y nasion, pot y yinengyong y ilonñija gui entalo y taotao sija. 	 Onze buren roddelen over ons; U hebt ons bespottelijk gemaakt voor hen die rondom ons wonen.


Ya si Ananias jumanao, ya jumalom gui guima; ya japolo y canaeña guiya güiya, ilegña: Chelujo Saulo, y Señot as Jesus ni y mato guiya jago gui chalan anae mamamaela jao, jatagoyo para usiña unlie, yan unbula ni y Espiritu Santo. 	 Ananias deed wat de Here hem had opgedragen en begaf zich naar het huis waar Saulus was. Hij legde zijn handen op hem en zei: "Saul, broeder, ik ben gestuurd door Jezus, Die u onderweg hebt ontmoet. U zult weer kunnen zien en vol worden van de Heilige Geest."


Yan manae güe ni y traton sirconsision: ya si Abraham jalilis si Ysaac, ya masirconsida güe gui mina ocho na jaane; ya si Ysaac jalilis si Jacob; ya si Jacob jalilis y dose na patriarcasija. 	 God zei tegen Abraham dat hij en al zijn nakomelingen besneden moesten worden. Dat zou het teken zijn van Gods verbond met hem. Later werd zijn zoon Isaäk geboren. Toen die acht dagen oud was, werd hij besneden. Hetzelfde deed Isaäk later bij zijn zoon Jakob. En Jakob deed het ook weer bij zijn twaalf zonen, die de stamvaders van ons volk zijn.


Ya un palaoan na numanajuyong jâgâ esta dose años. 	 Onder hen was een vrouw die al twaalf jaar bloed verloor. Zij had veel geleden omdat er veel aan haar was gedokterd. Al haar geld had zij eraan uitgegeven, maar het had niets geholpen. Ze was eerder achteruitgegaan.


Fanmagof as Jeova, ya infansenmagof, O jamyo manunas; ya fanagang ni y minagof, todo y manunas na corason. 	 Wees blij in de HERE en zing een loflied, alle gelovigen! Laten allen die oprecht tegenover God staan het uitjubelen.


N 5 43 25940 ¶ Injingogja y munjayan masangan: Guaeya y tiguangmo ya chatlie y enemigomo. 	 Er wordt gezegd: 'Houd van uw vrienden en haat uw vijanden.'


Para infañocho yan infanguimen, gui lamasajo gui raenoco; ya infanmatachong gui trono sija ya injisga y dose na tribo guiya Israel. 	 Jullie zullen op tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


O Jeova, jagasja junangga y satbasionmo, ya esta juchogüe y tinagomo sija. 	 HERE, ik verwacht alleen uitredding van U en houd mij aan Uw geboden.


Lao para intingoja na y Lajin taotao guaja ninasiñaña gui tano para umasie isao (ilegña nu y paralitico), jusanganejao: Cajulo, chule y camamo ya unjanao para iyajamyo. 	 Ik zal u laten zien dat de Mensenzoon macht heeft om zonden te vergeven." Hij zei tegen de verlamde: "Sta op, neem uw draagbaar en ga naar huis."


Para usaouao güine na sinetbe, yan y chechon apostoles anae si Judas ni y podong pot y tinaelayeña, ya güiya ujanao para y sagaña. 	 Laat hij apostel worden in de plaats van Judas, die afgeweken is van zijn taak."


Ya anae manmacone guato gui manmagas y lay, ilegña: Este sija na taotao. Judios ya jaatbororota y siudata, 	 Zij brachten hen voor de Romeinse rechters en zeiden: "Deze twee Joden brengen de hele stad in rep en roer.


Ya guajo y gâgâ ilo ya ti taotao: namamajlao gui lalaje ya madespresia gui taotao. 	 Zij riepen naar U en U hielp hen. U hebt hun vertrouwen niet beschaamd.


Ayonae y magas y inetnon, janajanao y patgon na taotao, ya jaencatga, na chaña sumangangane ni jaye na taotao na ninatungo güe ni este na güinaja. 	 De commandant zei dat de jongeman kon gaan en voegde er streng aan toe: "Laat niemand weten dat je me dit hebt verteld."


Lao guajo anae manmalango sija, magagojo y luto: junatriste y antijo yan umayunat: y tinaetaejo tumalo jalom gui pechoco. 	 Zelf heb ik mij direct in rouwkleding gestoken toen zij ziek waren. Ik vernederde mij voor U met vasten en gebed.


Ayo na trato ni y jafatinas gui as Abraham, yan y jinilaña gui as Ysaac. 	 Evenmin vergeet Hij ooit Zijn verbond met Abraham en de belofte aan Isaäk.


Anae taotaojuyong yo, ti innajalom yo; anae taya magagojo, ti innaminagago yo; malangoyo, yan gaegue yo gui calaboso, lao ti inbesita yo. 	 Ik was een vreemdeling en u wilde Mij niet in huis opnemen. Ik had niets om aan te trekken en u wilde Mij geen kleren geven. Ik was ziek en u wilde Mij niet opzoeken. Ik zat in de gevangenis en u hebt Mij aan mijn lot overgelaten.'


Bae jufamocat gui menan Jeova gui tano y manlalala. 	 Ik leef dicht bij de HERE en ik mag leven!


Ya, estagüe, sija na manmangongone güe un malango, umaason gui cama sa paralitico; ya anae jalie si Jesus y jinenggueñija, ilegña nu y paralitico: Angoco lajijo; y isaomo unmaasie. 	 Daar brachten enkele mannen een verlamde op een draagbaar bij Hem. Jezus zag dat zij er niet aan twijfelden of Hij hun vriend zou kunnen genezen. "Geef de moed niet op", zei Hij tegen de verlamde. "Uw zonden zijn vergeven."


guafen y sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Laat hen vergaan als een smeltende slak, die zijn weg niet kan vervolgen of als een miskraam, die nooit het daglicht heeft kunnen zien.


Ya mamofea güe. Lao güiya janafanjuyong todo, ya jacone y tata yan y nanan y patgon na palaoan, yan y mangachochongña, ya manjalom anae gaegue y patgon na palaoan. 	 Het kind is niet gestorven, het slaapt." Zij lachten Hem in Zijn gezicht uit. Maar Jezus stuurde ze allemaal de deur uit en ging samen met de ouders en Zijn drie discipelen naar de kamer van het kind.


Guajo jutayuyute sija; ti y tano jutayuyute, lao sija y unnaeyo, sa sija iyomo. 	 Ik bid voor hen. Niet voor de wereld, maar voor hen die U Mij hebt toevertrouwd.


Antijo siempre gaegue güi canaejo; lao ti malelefayo ni y laymo. 	 Ik zal nooit Uw wet vergeten, ook al is mijn leven voortdurend in gevaar.


Ya si Simon manjonggue locue; ya anae matagpange, sumisijaja yan Felipe, ya ninamanman anae jalie y milagro yan y señat sija ni y manmafatinas. 	 Zelfs Simon geloofde wat Filippus zei en liet zich dopen. Hij liep steeds achter Filippus aan en viel van de ene verbazing in de andere, door de wonderlijke dingen die hij voor zijn ogen zag gebeuren.


Ya y suegran Simon estaba na umaason sa malango yan calentura: ya masangane güe enseguidas nu y palaoan. 	 Simons schoonmoeder was ziek en lag met koorts op bed. De mannen vertelden het aan Jezus.


Angoco gue todo y tiempo, jamyo ni y taotao sija; chuda y corasonmiyo gui menaña: si Yuus y guinegüe para jita. Sila. 	 God zorgt voor mijn redding en redt ook mijn eer. Hij is mijn sterke rots. Alleen bij God kan ik altijd schuilen. Hij beschermt mij.


Ayo nae manmato guiya güiya manmangongone un paralitico, na macocone ni cuatro. 	 Vier mannen kwamen met een verlamde op een draagbaar. Zij wilden naar Jezus toe,


Enaomina ilegña si Jesus: Ngaean nae infangajulo jamyo y Lajin taotao, ayo nae intingo na guajo yo, ya taya jufatitinas pot guajoja; lao jaftaemano si Tata fumanagüe yo taegüine jusangan. 	 Jezus zei: "Wanneer u Mij gedood hebt (A), zult u weten wie Ik ben. Dan zal het u duidelijk zijn dat Ik niet mijn eigen wil heb gedaan, maar alleen heb gezegd wat de Vader Mij geleerd heeft.


Entonses jabira güe si Pedro ya jalie ayo na disipulo na güinaeya as Jesus dinalalag güe; ya locue umason gui pichon gui sena, ya sinangane, Señot jaye uje y umentregao? 	 Petrus keek achterom en zag dat ze door Johannes gevolgd werden. Johannes had zich tijdens de maaltijd naar Jezus toe gebogen en Hem gevraagd wie de verrader was.


Maope güe ni y Judio sija: Jame guaja laymame, ya segun y laymame, debe umatae, sa jafa na güiya jafatinas maesa güe Lajin Yuus. 	 De Joden antwoordden: "Volgens onze wetten moet Hij sterven, want Hij heeft Zichzelf de Zoon van God genoemd!"


Anae mamatquiloyo, y telangjo ninafanbijo, ni y inigongjo todotdia. 	 Zolang ik mijn zonde niet beleed, kwijnde ik weg. Ik was de hele dag tot tranen toe bewogen.


Ylegña nu güiya: Jafa? Si Jesus ilegña: Munga mamuno; munga umabale; munga mañaque; munga masangan y ti magajet na testimonio; 	 "Welke geboden?" vroeg hij. Jezus antwoordde: "U mag niet moorden. U mag geen overspel plegen. U mag niet stelen.


N 23 6 70550 ¶ Lao anae jatungo si Pablo na y un patte Saduseo, ya y otro Fariseo, umagang juyong gui inetnon: Mañelo, Guajo Fariseo, lajin un Fariseo: gui ninangga yan y quinajulo guinen manmatae na mafafaesenyo. 	 Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!"


N 8 27 38440 ¶ Ya mapos si Jesus yan y disipuluña sija gui sensong sija y Cesarean Felipe: ya y chalan jafaesen y disipuluña sija, ilegña nu sija: Jaye ilegñija y taotao sija nu guajo? 	 Later gingen Jezus en Zijn discipelen naar de dorpen rondom de stad Caesarea Filippi. Onderweg vroeg Hij: "Wat zeggen de mensen eigenlijk van Mij? Wie ben Ik volgens hen?"


Ya maentrega, gui magas mamale yan y magalajenmame para umasentensia ni y finatae, ya maatane gui quiluus. 	 Maar de hogepriesters en leiders van ons volk hebben Hem gevangen genomen en uitgeleverd aan de Romeinen. En die hebben Hem gekruisigd.


N 12 38 40280 ¶ Ya ilegña gui finanagüeña: Adaje jamyo ni y escriba sija, sa yanñija manjanao yan y anaco magagoñija, yan yanñija manmasaluda gui metcado, 	 Hij waarschuwde hen voor de godsdienstleraars. "Zij houden ervan in deftige kleren rond te lopen om op te vallen", zei Hij. "Zij vinden het heerlijk om op straat eerbiedig gegroet te worden.


Ya janana palo gui baliña, ya y asaguaña jatungo ja locue ayo, ya jachule un patteja ya japolo gui adeng y apostoles. 	 De rest bracht hij naar de apostelen, maar hij deed net alsof het de hele opbrengst was.


Ya y inanaco y linâlâña junanajong güe, yan jufanue güe ni y satbasionjo. 	 Ik zal hem een lang leven geven en hem mijn grootheid tonen.


Ya gosmauleg y famaña gui mañelo ni y mangaegue Lystra yan Iconio. 	 Timotheüs stond bij de christenen van Lystra en Iconium goed bekend.


Ya manope y taelaye na espiritu, ilegña: Si Jesus jutungo, yan si Pablo jutungo; lao jaye jamyo? 	 "Jezus ken ik en van Paulus heb ik ook gehoord. Maar wie bent u?"


Lao si Jesus anae jaliija y jinason y corasonñija, jacone un patgon ya japolo gui bandaña, 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en liet een kind bij Zich komen.


Untutungoja y finatachongjo yan y quinajulojo; untutungoja y jinasoco desde y chagogo. 	 U weet het als ik zit en als ik weer opsta; vanuit de hemel weet U wat ik denk.


Lao y angjet y Señot anae esta puenge, jababa y pettan y calaboso ya manquinene sija, ya ilegña: 	 Maar diezelfde nacht maakte een engel van de Here de gevangenisdeuren open en bracht de apostelen naar buiten.


Ya anae esta bula, majala guato gui oriyan unae; ya manmatachong, ya majoca y manmauleg ya masajguane gui sajguanñija, ya y manaelaye mayute juyong. 	 Wanneer zijn net vol is, trekt hij het op de kant en gaat de vissen sorteren. De eetbare doet hij in de manden. De oneetbare gooit hij weg.


Ya güiya ilegña: Y Judios esta manatungo na unmagagao ya uncone agupa papa si Pablo gui inetnon, taegüije y malagoñija, na umaquetungo y magajet guiya güiya. 	 "De Joden hebben een afspraak gemaakt", zei Paulus' neef. "Zij zullen u morgen vragen Paulus nog eens voor de Raad te brengen, zogenaamd om hem nader te ondervragen.


Guaja pachotñija lao ti manguecuentos: guaja atadogñija lao ti manmanlilie; 	 Die beelden kun je zien: Zij hebben een mond, maar zeggen geen woord.


Jaye uchinileyo guato gui fitme na siuda? jaye uesgaejonyo guato Edom? 	 Gilead en Manasse zijn van mij en Efraïm is mijn helm. Juda is de staf waarmee ik regeer.


Jamyo ni y gaetongjo tiso, yan ti manmasirconsida y corason yan y talanga, sa siempre incontra y Espiritu Santo; taegüije y checho y mañaenanmiyo inchechegüe. 	 Dwarskoppen! Heidenen! U verzet zich altijd tegen de Heilige Geest. U bent geen haar beter dan uw voorouders.


Junalibre jao gui pueblo yan y Gentiles, ya pago junajanao jao para iya sija, 	 Ik zal u bevrijden uit de handen van uw eigen volk en van de vreemde volken waar Ik u heen zal sturen.


Ya ilegña: Jafa malagomiyo innaeyo, ya juentrega jamyo nu güiya? Ya manmapesa para güiya treinta pidason salape. 	 Hij vroeg: "Hoeveel krijg ik als ik u Jezus in handen speel?"


Y tininas sa bae jujanao para y Tata, ya jocog nae inliiyo; 	 Van rechtvaardigheid, omdat Ik naar de Vader ga en u Mij niet meer zult zien.


Taegüe güine, lao esta cajulo: jaso y mansinangane jamyo, anae estataba Galilea, 	 Hij is hier niet. Hij leeft weer! Herinnert u zich niet wat Hij heeft gezegd toen u nog met Hem in Galilea was?


Ya y pumalo ilegñija: Si Elias jumuyong talo; ya otros umalog; na uno gui manamco na profeta lâlâ talo. 	 Anderen zeiden: "Het is Elia of in ieder geval één van de oude profeten die is teruggekomen uit de dood." Er deden allerlei geruchten de ronde.


Güiya jaconfesatñaejon ya ti japune, lao jaconfesatñaejon, ilegña: Guajo ti Jesucristo yo. 	 "Ik ben de Christus niet", vertelde hij hun.


YA sigue di jacuentuse sija acomparasion sija. Un taotao mananom gui fangualuan ubas, ya jacolat nu trongcon tituca, ya manguadog un joyo para un lagat ya jafatinas un tore, ya jaatquila y manfafachocho, ya mapos güe malag otro tano. 	 Jezus vertelde een gelijkenis: "Iemand legde een wijngaard aan en zette er een muur omheen. Hij maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde ook nog een uitkijktoren. Hij verhuurde de wijngaard aan enkele boeren en ging het land uit.


Ngaean nae inliijao taotaojuyong, ya innajalom jao? pat anae taya magagomo, ya innaminagago jao? 	 Of dat U een vreemdeling was en hebben wij U geholpen? Of dat U niets had om aan te trekken en hebben wij U kleren gegeven?


Ya y linajyan taotao manmato jijot, ya jatutujon manmangaogao na ufatinas taegüije y guinen jafatinas guiya sija, 	 Een grote groep mensen drong op Pilatus aan en vroeg hem een gevangene vrij te laten.


Ya finatoigüe güije un angjet guinin y langet, ya ninametgot. 	 Maar wat U wilt zal gebeuren en niet wat Ik wil." Op dat moment kwam een engel uit de hemel om Hem kracht te geven.


Ya y tentago ti usago gui guima para todo tiempo; lao y lajiña sumaga para todo y tiempo. 	 Een slaaf heeft geen enkel recht, maar een zoon heeft alle rechten.


Jamyo ni y manmaañao as Jeova, angoco si Jeova: sa güiya y ayudañija yan y patangñija. 	 Als u ontzag hebt voor de HERE, stel dan ook uw vertrouwen op Hem. Hij is voor u een Helper en stelt Zich beschermend voor u op.


Si Yuus esta matungo gui jalom y palasyoña, na para y guinegüe. 	 De berg Sion is zo mooi doordat zij zo hoog gelegen is, een vreugde voor ieder die haar ziet. En in het noorden ligt de stad van onze grote Koning.


Ya enseguidas y chetnot y ategtog mapos guiya güiya ya gasgas güe. 	 Hij raakte hem aan en zei: "Dat wil Ik, word gezond!" De melaatsheid verdween onmiddellijk en de man was helemaal genezen!


Jeova, y menamo nae gaegue todo y tinangajo: ya y inigongjo tiunaatog guiya jago. 	 Ook ben ik helemaal uitgeput en gebroken; mijn hart gaat als een wildeman tekeer; ik schreeuw het uit!


Ya enseguidas y ray manago uno gui guatdia, jatago na ujanao ya uchinilie ni iluña. Ya mapos, ya jadegüeya gui jalom catset. 	 Met tegenzin stuurde hij één van zijn lijfwachten naar de gevangenis om het hoofd van Johannes te halen. De man ging weg en onthoofdde Johannes.


Mauleg para guajo, na guinin ninatristeyo; para jueyag y laymo sija. 	 Het is goed dat ik grote moeilijkheden heb doorgemaakt, want daardoor heb ik U en Uw wet beter leren kennen.


Lao güiya jaope ilegña nu sija: Yanguin esta pupnenge y jaane, ilegmiyo: Mauleg na tiempo pago, sa y langet agaga. 	 Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in!


Ayo nae manmapos y Fariseo sija, ya manaconseja yan y taotao Herodes sija, contra güiya, para umapuno. 	 De Farizeeërs liepen meteen de synagoge uit en gingen naar de leden van de partij van Herodes om met hen te overleggen hoe zij Jezus uit de weg konden ruimen.


Ya pot y manmatae ni umanafangajulo, asta si Moises mamanue gui finajalomtano, anae jafanaan y Señot, Yuus Abraham yan Yuus Ysaac yan Yuus Jacob. 	 Dat de doden weer levend worden, staat overigens duidelijk in de boeken van Mozes. Als hij vertelt hoe hij God in die brandende braamstruik zag, spreekt hij over 'de God van Abraham, de God van Isaäk en de God van Jakob'.


Pot este mina ti siña sija majonggue, sa tomalo jasangan si Isaias: 	 Jesaja heeft geschreven dat zij niet konden geloven.


Ya desde este didide ti utaegüe y taelaye: magajet na jaguefjajaso y sagaña ya utaegüe güe. 	 Nog een klein poosje en dan zal de zondaar zijn verdwenen; dan kijkt u naar hem en plotseling ziet u hem niet meer.


Fanmagof as Jeova, ya infansenmagof, O jamyo manunas; ya fanagang ni y minagof, todo y manunas na corason. 	 Wees blij in de HERE en zing een loflied, alle gelovigen! Laten allen die oprecht tegenover God staan het uitjubelen.


Ayo nae ilegña ni y tentagoña sija: Y guipot umasagua esta listo; lao ayo sija y manmaconbida ti mandigno. 	 Daarna zei hij tegen zijn knechten: 'Het feestmaal is klaar. Maar de mensen die ik had uitgenodigd, waren het niet waard.


Lao si Jesus ilegña: Guajayo pumacha; sa guajo jutungo na guaja ninasiña jumuyong guiya guajo. 	 Maar Jezus hield vol: "Er is iemand die Mij opzettelijk heeft aangeraakt, want Ik voelde dat er kracht uit Mij ging."


Ya ilegña: Jusangane jamyo ni y magajet. Este y pebble na biuda, manyute jalom mas qui todo sija: 	 "Kijk", zei Hij, "die arme weduwe heeft meer gegeven dan al de anderen bij elkaar.


Manope si Jesus ya ilegña nu güiya: Y jufatitinas ti untungo pago; lao ti ampmam untungo. 	 Jezus antwoordde: "Nu begrijp je nog niet waarom Ik dit doe, maar dat komt later wel."


Lao chalane juyong y taotaoña taegüije y quinilo sija, yan jaesgagaejon sija gui desierto taegüije y manadan, gâgâ. 	 Hij verzamelde Zijn volk, zoals men schapen verzamelt. Als een kudde leidde Hij hen het land Egypte uit, de woestijn in.


Say y Lajin taotao, parejoja yan un taotao ni y jumajanao chago ya jadingo y gumaña; ya janae y tentagoña ninasiñañija yan cada uno y chechoña, ya jatago y pottero na ufanbela. 	 Je kunt het vergelijken met iemand die naar een ander land gaat en zijn knechten op zijn huis laat passen. Ieder van hen krijgt een taak. De portier moet op de uitkijk blijven staan.


Ylegña nu güiya si Nataniel: Guine manu na untungo yo? Manope si Jesus ya ilegña nu güiya: Antes di si Felipe uninagang, na gaegue jao gui papa y ygos, guajo julie jao. 	 Toen Jezus Nathanaël zag aankomen, zei Hij: "Kijk, een eerlijke, oprechte man, een echte Israëliet!"


Ya malagoyo na jutungo pot jafa na mafaaela güe, ya jucone guato gui inetnonñija: 	 Omdat ik precies wilde weten waarvan ze hem beschuldigden, bracht ik hem voor hun Hoge Raad.


Fañaga güije na guma, fañocho yan infanguimen todo y manmanaenmiyo; sa y machochoeho ufanmerese nu y apasña. Chamiyo fanjajanao guma pot guma. 	 Wanneer je in een dorp komt, ga dan niet van het ene adres naar het andere. Blijf logeren in hetzelfde huis en eet en drink wat je wordt voorgezet. Geniet gerust van de gastvrijheid. Een arbeider moet zijn loon hebben.


Sa mangaeguejit gui peligro, na utafanmafaesen pot este sija na atboroto, ya taya jafa siña urasonta pot este. 	 Maar maak een eind aan deze rel, anders krijgen wij moeilijkheden met de regering in Rome. Als die ons ter verantwoording roept, zullen wij ons niet kunnen verdedigen, want al deze drukte is voor niets."


Lao guajo pobleyo yan tristeyo: polo y satbasionmo, O Yuus, ya upoloyo guiya jululo. 	 Verwijder hun namen uit Uw boek, waarin ieder vermeld staat die bij U hoort. Zorg dat hun naam niet naast die van een gelovige staat.


Lao sija ti jatungo ayo na sinangan y mansinangane. 	 Maar zij begrepen niet wat Hij bedoelde.


Ya ilegña: Taya uno Señot. Ya ilegña si Jesus: Guajo locue ti jusentensia jao: janao ya chamo unisao talo. 	 "Nee, Here", antwoordde zij. "Wel", zei Jezus, "Ik veroordeel u ook niet. Ga maar en doe vanaf nu geen slechte dingen meer."


Ya si Jesus, ilegña nu güiya: Amigo, jafajao na mato? Ayo nae manmato sija ya maguot si Jesus, ya macone. 	 Jezus zei: "Vriend, wat kom je doen?" De mannen kwamen dichterbij en grepen Jezus vast.


N 9 9 27050 ¶ Ya anae malofan si Jesus güije, jalie un taotao na matatachong gui bancon y tributo, na y naanña si Mateo, ya ilegña nu güiya, Dalalagyo. Ya cajulo ya dinalalag güe. 	 Jezus liep verder. Onderweg kwam Hij langs een tolhuis en zag daar een man zitten. Het was Mattheüs. "Kom", zei Jezus tegen hem. "Ga met mij mee." Mattheüs stond op en ging met Hem mee.


Dichosojao O Jeova; fanagüeyo ni y laymo sija. 	 HERE, U bent het zo waard te worden geprezen! Leer mij alles over Uw wet.


Enao mina ilegña güiya, na uyunilang sija, yaguin ti si Moises ni y inayegña ti tumogue gui menaña gui finapetta, para ubira y binibuña para chaña yumuyulang sija. 	 Op dat moment nam de HERE Zich voor hen te vernietigen. Maar Mozes, Zijn vriend, kwam voor hen tussenbeide en voorkwam het.


Lao ya yaguin y finaesen finijoja, yan naan sija, yan y laymiyo, adaje maesa jamyo; sa guajo ti malagoyo ujues ni enao na güinaja. 	 Maar nu het een kwestie is van woorden en namen en uw eigen Joodse wet, zoekt u het zelf maar uit. Ik ben niet van plan mij daarmee te bemoeien."


Ya ti maresibe güe, sa y mataña meton para ujananao para Jerusalem. 	 Maar de mensen daar wilden niets te maken hebben met iemand die naar Jeruzalem ging.


Sa magajet jusangane jamyo, na megae na profeta, yan manunas na taotao jagasja manmalago na ujalie y liniinmiyo, ya ti jalie; yan ujajungog y jiningogmiyo, ya ti jajungog. 	 Vele profeten en gelovigen hebben ernaar verlangd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen. Maar zij konden het niet.


N 11 14 47360 ¶ Ya jayute juyong un anite na udo. Ya susede anae jumuyong este y anite, y ido cumuentos, ya y linajyan taotao sija ninafanmanman. 	 Op een keer joeg Jezus uit iemand een boze geest weg, die hem stom maakte. Zodra de geest weg was, begon de man te praten. De mensen stonden perplex.


Ya yaguin y tinegcha dumangculo, enseguidas mapolo y sese para mangoco, sa mato y cosecha. 	 Zodra het graan rijp was, nam de boer zijn sikkel en haalde de oogst binnen.


N 21 10 51530 ¶ Ayo nae ilegña nu sija: Y nasion sija ufangajulo contra y nasion, ya y raeno contra raeno: 	 Het ene volk zal tegen het andere worden opgehitst. En het ene koninkrijk tegen het andere.


Lao sija ti jatungo este na sinangan, ya manmaañao na ujafaesen güe. 	 De discipelen begrepen niet wat Hij daarmee bedoelde en durfden Hem er ook niet naar te vragen.


N 14 34 29480 ¶ Ya anae manmalofan gui tase, manmato gui tano Genesaret. 	 Zij legden aan in Gennésareth. Het nieuws dat Jezus er was, ging als een lopend vuurtje door het hele gebied, want Hij was herkend door enkele mannen die op de oever stonden. Van alle kanten werden er zieken bij Hem gebracht.


Lao magajet na si Yuus jajungog: güiya umadaje y inagang y tinaetaejo. 	 Maar God heeft mij wel degelijk gehoord; Hij heeft mijn luide smeekbeden gehoord.


Pot jafa muna manmalago sija y inenra y taotao, qui y inenra guine as Yuus. 	 Zij vonden het belangrijker wat de mensen van hen zeiden, dan wat God van hen dacht.


ANAE si Jesus munjayan jasangan este sija na sinangan, mapos yan y disipuluña para otro banda y sadog Sidron, anae guaja un güetta, ya jumalom güe yan y disipuluña. 	 Na deze woorden ging Jezus met Zijn discipelen naar een tuin aan de overkant van het Kidrondal.


Ya janacajulo para jita un canggelon y satbasion, gui guima y tentagoña as David, 	 Hij heeft ons een machtige Redder gestuurd uit het geslacht van Zijn dienaar David,


Fanganta tinina sija para si Yuus; fanganta tinina sija; fanganta tinina sija para y rayta, fanganta tinina sija. 	 God stijgt ten hemel onder juichende klanken. De HERE stijgt ten hemel bij het geluid van schallende trompetten.


Chamo dumidingoyo, O Jeova: O Yuusso, chamo chachago guiya guajo. 	 Zij vergelden mij goed met kwaad en bestrijden mij omdat ik het goede wil doen.


Ya palo gui Fariseo sija ilegñija: Este na taotao ti güiya guinin as Yuus, sa ti jaadaje y sabado. Lao palo sija ilegñija: Jafa muna siña un taotao ni gaeisao, jafatitinas taemanoja y señat sija? Ya guaja dibision gui entaloñija. 	 Enkele Farizeeërs zeiden: "Die Jezus is niet door God gestuurd. Anders zou Hij niet op de sabbat werken." "Maar", brachten anderen er tegenin, "een slecht mens zou zulke goede dingen toch niet doen?" De meningen waren verdeeld.


Sa y malago sumatba y linâlâña, ufinalingaeguan; lao y finalingaeguan ni linâlâña pot guajo, yan y ibangelio, este usatba y linâlâña. 	 Wie voor zichzelf wil leven, zal zijn leven verliezen. Maar wie zijn leven opgeeft voor Mij en voor Gods plan, behoudt het.


Ylegña nu guiya si Felipe: Señot, fanue jam nu y Tata ya basta para jame. 	 Maar Filippus zei: "Here, laat ons de Vader zien; dat is genoeg."


Y ninasiñan y ray locue jaguaeya y juisio: jago pumolo y tininas; jago fumatinas y juisio yan y tininas gui as Jacob. 	 De koning, door U aangesteld, houdt van eerlijke rechtspraak. U hebt het volk een zuivere wet gegeven. U hebt het een rechtvaardige wetgeving geschonken.


Ya anae estaba pupuenge güije na jaane, y magas ni y gaiyo ayo y fangualuan ubas, ilegña nu y magas na tentagoña: Agang todo y manfafachocho, ya unapase ni y chechoñija, tutujon desde y uttimo asta y finenana. 	 's Avonds zei hij tegen zijn bedrijfsleider: 'Roep alle arbeiders bijeen en betaal hun loon uit. Begin bij de mannen die het laatst zijn gekomen en eindig bij hen die hier het eerst waren.'


N 1 12 62500 ¶ Ayo nae sija manalo guato Jerusalem guinen y egso Olibo, ni y jijot Jerusalem, gui sabado na jaana na jinanao. 	 Daarop gingen zij van de Olijfberg (waar ze op dat moment waren) terug naar Jeruzalem. Dat was nog geen kwartier lopen.


Ya yañija y finenana na saga gui guipot, yan y finenana na tachong gui sinagoga; 	 Zij vinden het heerlijk om bij de maaltijden aan het hoofd van de tafel te zitten. Zij genieten ervan als zij in de synagoge de voornaamste plaatsen krijgen


(Sa y Lajin taotao mato para usatba y manmalingo.) 	 Want Ik ben gekomen om hen die verloren gaan, te redden. (a)


Juchatlie y inetnon y chumogüe taelaye: ya ti jufatachong yan y manaelaye. 	 Ik wil niet omgaan met misdadigers en zal mij nooit bemoeien met de goddelozen.


Atanyo, ya gaease ni guajo: sa guajo taeconsueloyo yan piniteyo. 	 Kom toch, HERE en toon mij Uw genade, want ik ben eenzaam en diep wanhopig.


Ya y magas na pale as Ananias, jatago ayo sija y manotojgue gui fionña na umapatmada pachotña. 	 "Sla hem op zijn mond", zei de hogepriester Ananias tegen de mannen die vlak bij Paulus stonden.


Parejo locue yan y rumesibe dos, mangana talo dos. 	 De man die 2000 geldstukken had gekregen, deed hetzelfde.


Ya mato un mapagajes y manjineme sija, ya un inagang gui mapagajes, ilegña: Este y güinaeyaco na Lajijo, jingog güe. 	 Op dat moment kwam er een wolk boven hen en een stem uit die wolk zei: "Dit is mijn Zoon. Hem heb Ik lief; luister naar Hem."


Anae unnatunas y taotao nu y linalatde, pot y tinaelaye, ninalachae y bonituña taegüije y puliya: senmagajet na todo y taotao taebale. 	 Neem al dit lijden van mij af; ik zal sterven als U Zich tegen mij verzet.


Ya manaconseja entre sija, ya mafajan y fangualuan oyero, para y naftan y taotaojuyong. 	 Ze kwamen tot het besluit er het land van de pottenbakker voor te kopen. Het zou worden gebruikt als begraafplaats voor vreemdelingen, die in Jeruzalem stierven.


Ya anae majungog esta na boruca, mandaña y linajyan taotao, ya sija manyinalaca, sa cada taotao jajungog sija na manguecuentos ni y finoñijaja. 	 Toen zij het geluid hoorden, liepen ze allemaal te hoop. Zij raakten in verwarring, omdat ieder van hen de apostelen in zijn eigen taal hoorde spreken.


Ya anae chumocho ninametgot. Ya si Saulo güije sija na jaane dumisipulo guiya Damasco. 	 Daarna liet hij zich dopen en ging wat eten om op krachten te komen. Saulus bleef een paar dagen bij de volgelingen van Jezus in Damascus.


N 13 9 40430 ¶ Lao adaje jamyo: sa infanmaentrega gui tribunal sija; ya infanmasaulag gui sinagoga: yan infanojgue gui menan y manmagas sija yan y ray sija, pot causa de guajo para un testimonio contra sija. 	 En wat jullie zelf betreft, wees op je hoede! Omdat jullie bij Mij horen, zul je voor het gerecht worden gesleept. In de synagogen zul je harde klappen krijgen. Jullie zullen zelfs voor koningen en presidenten moeten verschijnen. Dat zijn allemaal kansen om over Mij te vertellen.


Enaomina mañelo, aligao entre jamyo siete na taotao ni y manmauleg, ni y manbula Espiritu, yan minejnalom, ya tapolo para este na chocho. 	 Dat lijkt ons niet goed. Daarom willen wij enkele geschikte mannen aanstellen, die deze taak van ons kunnen overnemen. Kies er zeven uit, die goed bekend staan: Wijze, verstandige mannen, vol van de Heilige Geest.


Polo y tininas ya unalamenyo, este y minauleg; ya ureprendeyo, ya utaegüije y laña gui jilo y ilujo: chamo na ilujo urechasa: sa asta anae manaelaye sija, y tinayuyutto ugagaegueja. 	 Als ik word geslagen door iemand die oprecht is, weet ik dat hij het uit liefde doet. Als hij mij terechtwijst, doet mij dat goed. Ik zal er acht op slaan. Ik zal blijven bidden, ook als men mij kwaad doet.


Y janom malie jao, O Yuus, y janom malie jao, ya sija ninafanmaañao: ya y tinadong locue ninafanmayengyong. 	 U hebt Uw volk op een machtige manier bevrijd. Alle zonen van Jakob en Jozef en hun nageslacht.


Pago jamyo locue magajet na infantriste; lao yaguin manaliijit talo, ufanmagof corasonmiyo, ya taya siña munajanao y minagofmiyo guiya jamyo. 	 U hebt nu wel verdriet omdat Ik wegga, maar Ik zal u terugzien. Dan zult u grote blijdschap ervaren en die kan niemand u meer afnemen.


Sa pot jago na jufalagüe y inetnon sendalo: ya pot y Yuusso jugope y quelat. 	 U zorgt ervoor dat mijn lamp blijft branden; U, HERE, mijn God, bent het Licht in de duisternis.


Ayo anae cajulo si Simon Pedro ya jajala y lagua para y tano, bula dangculon güijan sija, siento y sincuenta y tres; ya achogja taegüenao y minegaeña, y lagua ti matitig. 	 Simon Petrus ging al en trok het volle net op de oever. Er zaten 153 vissen in en toch was het net niet gescheurd.


Taemanoja chinagoña desde y sancatan, yan asta y sanlichan, taegüijeja chinagoña nae janajanao guiya jita y isaota. 	 Hij neemt onze zonden van ons af en doet ze zo ver weg dat wij het niet kunnen peilen. Eigenlijk net zo ver als het oosten van het westen verwijderd is.


O guma Aaron, angoco si Jeova: sa güiya y ayudañija yan y patangñija. 	 Nageslacht van Aäron, stel uw vertrouwen op de HERE. Hij is voor hen een Helper en stelt Zich beschermend voor hen op.


Yaguin maquebranta y layjo yan ti maadaje y tinagojo; 	 Als zijn zonen mijn wetten negeren en niet meer leven volgens mijn leefregels,


YA ayo na tiempo, anae mandaña megae na mit na linajyan taotao, asta managacha uno yan otro; ya jatutujon sumangane y disipuluña sija finenana: Adaje jamyo ni y libaduran y Fariseo sija ni y hipocresia. 	 Ondertussen verdrongen zich duizenden mensen om Hem heen. Jezus had eerst Zijn discipelen iets te zeggen. "Ik waarschuw jullie voor de Farizeeërs. Het zijn huichelaars! Maar het zal vanzelf blijken hoe ze werkelijk zijn.


Lao ufanchenancleta; ya munga manminagago dos na magago. 	 Geen brood, geen tas en geen geld. Zelfs niet een extra paar schoenen of schone kleren.


Ya sumaga güije cuarenta na jaane ya tinienta nu y anite. Ya ti chumocho ni jafa, güije sija na jaane; ya anae esta macumple, ñalang güe. 	 De Geest leidde Hem naar de woestijn van Judea waar Hij veertig dagen bleef. Daar probeerde de duivel voortdurend Hem te verleiden om naar hem te luisteren. Al die tijd at Jezus niets en op het laatst kreeg Hij veel honger.


O Yuusso, fatinas sija ya ufanparejo yan y petbos ni y remolílino; parejo yan y ngasan trigo gui menan y manglo; 	 Want zij wilden Uw land in bezit nemen.


Ti siña y mauleg na trongcon jayo manogcha taelaye; ni y taelaye na trongcon jayo manogcha mauleg. 	 Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede.


Seguro na unpuno y taelaye, O Yuus: enaomina mañuja guiya guajo y manmejga na taotao sija. 	 Mijn God, wilt U Uw tegenstanders doden? Moordenaars, blijf uit mijn buurt!


Ray sija y inetnon sendalo falago chadig: ya güiya palaoan ni y sumasaga iya sija mafacae y inamot na güinaja. 	 Het machtige woord van de Here werd over ons uitgesproken en het goede nieuws werd ons door velen gebracht.


Ayo nae jatago y linajyan taotao na ufanason gui jilo oda; ya jachule y siete na pan, ya janae Yuus maase ya jaipe, ya janae y disipuluña sija para ujaplanta gui menanñija; ya sija japlanta gui menan y linajyan taotao. 	 "Zeven", antwoordden zij. Hij zei dat iedereen op de grond moest gaan zitten. Daarna nam Hij de zeven broden, dankte God ervoor en brak ze in stukken. Zijn discipelen brachten het brood naar de mensen.


Japanag y acho gue desierto, ya janae sija na ufanguinem taegüije na jumuyong guinin y dangculon tinadong. 	 Hij liet in de woestijn het water uit de rotsen komen, zodat zij meer dan voldoende te drinken hadden.


Ya ilegña nu sija: Taegüine esta matugue, na si Cristo ufamadese ya ucajulo talo guinin y manmatae gui mina tres na jaane; 	 "Dus", zei Hij, "het was al lang voorzegd dat de Christus zou lijden en sterven. En op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Sa jayeja y mangagao uresibe; ya y manaligao usoda; ya y manayajo, umababaye. 	 Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open.


Y idolos y nasion sija, salape yan oro, y checho y canae y taotao sija. 	 De andere volken maakten eigenhandig hun gouden en zilveren afgodsbeelden.