Asta y petbos ni jachetune y adengmame güine gui siudanmiyo, insacude contra jamyo; lao tingo este na y raenon Yuus mato jijot guiya jamyo. 	 'Kijk, dit is stof van jullie stad! Wij schudden het van onze voeten! Het is afgelopen met jullie! Vergeet nooit hoe dicht het Koninkrijk van God bij jullie is geweest!'


Pot y namaañao na güinaja nae unopejam gui tininas; O Yuus y satbasionmame; jago y ninangga gui uttimon puntan tano todo, yan asta todo ayo sija y manlachago, ni y mangaegue gui jilo y tase. 	 Gelukkig is de man die U uitkiest. U laat hem bij U komen en bij U wonen. Al het goede van Uw huis zal ons ten deel vallen, tot verzadiging toe; al het heilige in Uw tempel.


Si Jesus jatutujon ilegña nu sija: Adaje jamyo, ya chamiyo fanmafabababa. 	 "Ik waarschuw jullie", zei Jezus. "Laat je door niemand van de wijs brengen.


Taegüenaoja locue jamyo, yaguin inlie todo este sija na güinaja, intingoja na esta jijot gui petta sija. 	 Zo is het ook wanneer jullie al deze dingen zien gebeuren. Dat is het teken dat Ik bijna terugkom.


Yan janafanlibre sija guinin y canae ayo y chumatlie sija, yan jarescata sija guinin y canae y enimigo. 	 God verloste Zijn volk uit de macht van hun vijanden.


Ya anae cajulo talo, jaipe y pan ya mañocho, ya cumuentos asta qui manana; ya ayonae jumanao. 	 Paulus ging weer naar boven en brak het brood. Na te hebben gegeten, bleef hij nog een hele tijd spreken. Hij vertrok pas toen het al licht was.


SHIN sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Zonder aanleiding word ik achtervolgd door koningen, maar Uw woord is het enige dat ik vrees; daarvoor heb ik ontzag.


Sisigueja y güinaeyamo para y tumungo jao; ya y tininasmo para manunas na corason. 	 Want U bent de bron van al het leven; als wij in Uw licht staan, zien wij de dingen duidelijk.


Jagasja jualiligaojao contodo y corasonjo; chamoyo munaabag gui tinagomo sija. 	 Met mijn hele hart wil ik U volgen. Helpt U mij om niet van U af te dwalen.


Megaeña tiningojo qui todo y maestronomo sija: sa y testimoniomo sija, y jinasojo. 	 Ik heb meer verstand dan de mannen die mij eens lesgaven, omdat ik voortdurend Uw woorden overdenk.


Ya mato uno gui prinsipe sija gui sinagoga, y naanña si Jairo; ya anae linie güe, podong gui adengña; 	 Er kwam een man naar Hem toe die voor Hem op de knieën viel. Het was Jaïrus, de leider van een synagoge uit de buurt. Hij was radeloos omdat zijn dochtertje op sterven lag.


Ya anae guaja esta dose na años, sija mangajulo guiya Jerusalem taemanoja y costumbren y guipot. 	 Toen Jezus twaalf jaar oud was, mocht Hij voor het eerst mee.


Sa y sinangan Yuus, taya uno na taeninasiña. 	 Voor God is niets onmogelijk. Wat Hij zegt, gebeurt."


Y señot ayo na tentago, ufato güije na jaane gui anae ti jananangga, yan gui ora anae ti jatungo, ya uninasuja, ya uninafandaña y patteña yan y ti manmanjonggue. 	 Maar als dan onverwacht zijn heer terugkomt, zal die hem ontslaan en behandelen als een misdadiger.


Sa y entalo y yuus sija, taya taegüenao iya jago, O Jeova; ni jafa na chocho parejo yan y chechomo. 	 Geen van de afgoden kan zich met U meten, Here. Niemand kan Uw werk evenaren.


Lao güiya, malofan gui entaloñija, ya mapos. 	 Daar wilden zij Hem vanaf duwen. Maar Hij keerde Zich om, liep ongehinderd tussen hen door en ging Zijn eigen weg.


Ya si Jesus umagang goságang, ya jaentrega y espiritu. 	 Jezus gaf een schreeuw en stierf.


Asta qui jupolo y enemigumo sija para fañajangan y adengmo. 	 totdat Ik U de overwinning geef over al Uw vijanden!" (b)


Ya jatago y dos gui disipuluña, ya ilegña nu sija: Janao fanmalag y siuda, sa infanasoda güije yan un taotao na mangangatga un jarran janom: dalalag güe. 	 Hij stuurde twee van hen erop uit. "Ga naar de stad", zei Hij. "Onderweg zullen jullie een man tegenkomen die een waterkruik draagt.


Ya ilegñija nu güiya: Señot, guajaja güe dies na mina. 	 'Maar koning', antwoordden ze, 'die heeft toch al genoeg.'


Ya jayeja y munaquequemumojao ya jachule y magagomo, nae locue y capamo. 	 Als u voor het gerecht wordt gebracht en uw hemd moet afstaan, geef dan ook uw mantel.


ANAE y Señot jatungo, na Fariseo sija manmanjungog, na si Jesus jafatinas disipuluña ya jatagpange megaeña qui si Juan. 	 Jezus hoorde dat de Farizeeërs ervan op de hoogte waren dat Hij meer discipelen kreeg en meer mensen doopte dan Johannes.


Sa y tinago as Yuus, y fino Yuus jasangan; sa si Yuus ti mannanae güe ni y Espiritu pot medida. 	 Hij is door God gestuurd en geeft de woorden van God door. God geeft Hem Zijn Geest zonder beperking.


layña sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Want sinds jaar en dag zijn er in alle steden mensen, die de wet van Mozes bekendmaken. Elke sabbat wordt de wet in de synagoge voorgelezen."


YA mato y egaan, todo y prinsipen y mamale, yan y manamco na taotao sija, mandaña y manaconseja entre sija contra si Jesus, para umapuno güe. 	 Vroeg in de morgen kwam de hele Hoge Raad weer bijeen om te bespreken hoe de Romeinse overheid overgehaald kon worden Jezus ter dood te brengen.


Si Jeova tunas güe gui todo y chalanña; ya cariñoso gui todo y chechoña. 	 De HERE is rechtvaardig in alles wat Hij doet. Zijn goedheid en liefde stralen af van alles wat Hij maakt.


Sa pot y finomo na unmanatunas jao, yan pot y finomo na unmasentensia jao. 	 Uw lot hangt af van uw woorden. Of u wordt erdoor vrijgesproken of u wordt erdoor veroordeeld."


O Yuusso, iyajago nae juangocoyo: chamo yo munamamamajlao; chamo pumopolo y enimigujo na ugana gui jilojo. 	 Laat mij niet in de steek, HERE, want ik vertrouw helemaal op U. Zorg dat mijn vijanden mij geen kwaad kunnen doen. Laat hen niet de overhand over mij krijgen.


Desde y quinajulo y atdao asta y minachomña papa, y naan Jeova para umaalaba. 	 Over de hele aarde moet de naam van de HERE worden geprezen.


N 10 17 39220 ¶ Ya anae jumanao gui chalan, mato uno malalago ya dinimuye güe gui menaña ya finaesen güe: Mauleg na Maestro, jafa jufatinas para juereda y taejinecog na linâlâ? 	 Toen Hij weer verder ging, kwam er een man aanrennen. Hij viel voor Jezus op de knieën en zei: "Goede Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te krijgen?"


Ya jachule y pan, ya anae janae grasia, jaipe, ya janae sija, ilegña: Este y tataotaojo, ni y manmanae jamyo: fatitinas este para injajasoyo. 	 Daarna nam Hij een brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het Zijn discipelen. "Dit is mijn lichaam dat voor jullie wordt gegeven", zei Hij. "Eet het ter herinnering aan Mij."


Ayo y guinin minamagong güe, ti jatungo jaye; sa si Jesus esta mapos, sa gaegue güije na lugat, un linajyan taotao. 	 De man wist het niet, omdat Jezus ongemerkt was weggegaan toen de mensen van alle kanten kwamen aanlopen.


Ya manope si Pedro, yan y palo na apostoles, ilegñija: Nesesita na taosgueña si Yuus finena qui y taotao sija. 	 Petrus en de andere apostelen antwoordden: "Men moet God meer gehoorzamen dan de mensen.


Ti injaso na jufaaela jamyo gui as Tata: ya y fumaaela jamyo si y Moises, ayo nae gaegue ininangganmiyo. 	 Denk maar niet dat Ik u bij de Vader zal aanklagen. Dat doet Mozes, op wie u uw hoop gevestigd hebt.


Ya anae jumanao para iyasija, jasoda na y jagaña umaason gui jilo cama, ya y anite esta jumanao. 	 Toen zij thuiskwam, zag zij het meisje rustig in bed liggen en de boze geest was weg.


Jabira y corasonñija para ujachatlie y taotaoña sija, para ufanmatinas ni y finaye gui tentagoña sija. 	 Daardoor maakte Hij dat de tegenstanders het volk gingen haten en hen met list tegemoet traden.


Ada ti mas baliña un taotao qui un quinilo? Pot este, cabales na umafatinas mauleg gui jaanin sabado. 	 Is een mens niet veel meer waard dan een schaap? Het is dus toegestaan op de sabbat goed te doen."


Ni y fumatinas y manglo sija para tentagoña: y ministroña y mañila y guafe. 	 De windrichtingen zijn Zijn boodschappers en het vlammende vuur dient Hem.


Inlie na estesija ti siña macontra, nesesita na infanmamatquilo, ya chamiyo fumatitinas jafa. 	 Dat zal geen mens ontkennen. Blijf dus kalm en doe geen domme dingen.


Jaye gui profeta ti japetsigue y mañaenanmiyo? ya japuno ayo sija y manmañangangane antes ni y mamamaela Uno na Tunas; ya jamyo pago inentrega, yan inpino; 	 Welke profeet werd door hen niet vervolgd? Zij hebben de mannen gedood die de komst van de Christus aankondigden. En nu is de Christus door u verraden en vermoord;


Ya jaaggo y jechuraña gui menanñija; ya y mataña manina calang y atdao; ya y magaguña apaca calang y manana. 	 Zijn uiterlijk veranderde voor hun ogen. Zijn gezicht straalde als de zon en Zijn kleren werden verblindend wit.


Sa jago fumatinas y jinasoco yan y causaco: unfatachong gui trono, ya unjusga y tinas. 	 In Uw nabijheid zullen al mijn vijanden neervallen en omkomen.


Ya si Pedro dinalalag güe, lao chago, asta gui sanjalom, sanjalom y palasyon y magas na pale: ya matachong yan y tentago sija, ya janama maope güe gui guafe. 	 Petrus was Hem op een afstand gevolgd, tot op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar zat hij zich tussen het personeel te warmen bij een groot vuur.


Si ti jatungo jafa usangan, sa estaba mangosmaañao. 	 Hij wist niet wat hij zei, want hij en ook de anderen waren vreselijk geschrokken.


N 14 15 29290 ¶ Ya anae estaba pupnenge güije na jaane, manmato guiya güiya y disipuluña sija ya ilegñija; Este na lugat desierto ya y tiempo esta ufalofan; tago y linajyan taotao ya ufanjanao, ya ufanmalag y sengsong sija, ya ufanmamajan nañija. 	 Tegen de avond kwamen Zijn discipelen bij Hem en zeiden: "Het is al lang tijd om te eten en hier is niets te krijgen. Er woont hier niemand. U moet de mensen maar wegsturen. Dan kunnen zij naar de dorpen gaan en daar eten kopen."


Lao y magas na mamale sija, yan y escriba sija, ninafalalalo anae jalie y mannamanman sija ni y jafatitinas, yan y famaguon sija ni y manaagang gui guimayuus, ya ilegñija: Hosana y Lajin David; 	 De leidende priesters en de godsdienstleraars zagen deze geweldige wonderen en hoorden hoe zelfs kinderen in de tempel riepen: "God zegene de Zoon van David!"


N 4 27 54990 ¶ Ya pot este manmato y disipuluña ya ninafanmanman pot y umadingan yan y palaoan: ya ni uno siña umalog: Jafa finaesesenmo? pat, pot jafa uncuentutuse güe? 	 Op dat moment kwamen Zijn discipelen eraan. Zij vonden het vreemd dat Hij met een vrouw sprak, maar geen van hen zei er iets van.


Este na generasion y umaliligao güe: y umaliligao y matamo, O Yuus Jacob. Sila. 	 Zij mogen voor de HERE komen staan en Hem, de God van Jakob, hulde brengen.


Ayo nae ilegña nu sija: Y gae talanga para ufanjungog, güiya uecungog. 	 Onthoud dit goed!"


Ti y jumajalom gui pachot, muna natataelaye y taotao; na ayo y jumujuyong gui pachot, ayo muna natataelaye y taotao. 	 U wordt niet slecht door wat u eet en drinkt. U wordt slecht door wat u denkt en zegt."


Lao taya jale guiya güiya, ya gaegue un ratoja; sa anae mato y triniste yan minamajlao pot causan di y sinangan, ti apmam matompo gui isao. 	 Maar zij zijn oppervlakkig. Als zij moeilijkheden krijgen of om hun overtuiging worden vervolgd, moeten zij er ineens niets meer van hebben. Want het zaad had nauwelijks wortel geschoten. Dit soort mensen lijkt op de steenachtige grond.


N 2 41 63050 ¶ Ya ayo sija y manmagof rumesibe y finoña, manmatagpange: ya ayo na jaane, maaumenta guiya sija buente tres mit na taotao. 	 De mensen die aannamen wat hij zei, werden gedoopt. Op die ene dag waren dat ongeveer 3000 personen.


Sa estagüe, na anae mato y inagang y sinaludamo gui talangajo, y patgon, gui jalom tiyanjo, tumayog ni minagofña. 	 Want toen je binnenkwam en ik je stem hoorde, begon het kind in mijn buik te trappelen van blijdschap.


Janafanjomlo y manmayulang na corason, ya jabee y chetnotñija. 	 Mensen met een gebroken hart vinden bij Hem genezing; Hij heelt alle wonden.


Y Salmon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een psalm van David voor de koordirigent. HERE, U ziet alles van mij; U kent mij helemaal zoals ik ben.


Yaguin iyon y tano jamyo y tano uguaeya iyoña: lao ti iyon y tano jamyo, ya guajo jamyo umayig gui tano, ayo muna manchinatlie jamyo nu y tano. 	 De mensen zouden alleen van u houden als u bij de wereld hoorde. Maar nu dat niet zo is, haten zij u. Dat doen zij omdat Ik u van hen heb losgemaakt.


Magagagao finaborese contra si Pablo, na unajanao para Jerusalem; ya mananangga gui chalan para umapuno. 	 Zij vroegen hem dringend Paulus naar Jeruzalem te laten overbrengen. Zij waren namelijk van plan hem onderweg vanuit een hinderlaag te vermoorden.


Pot causan guma Jeova Yuusso nae jualigao y minaulegmo. 	 En terwille van het huis van onze HERE God zal ik het goede zoeken voor de stad Jeruzalem.


Japanag y acho gue desierto, ya janae sija na ufanguinem taegüije na jumuyong guinin y dangculon tinadong. 	 Hij liet in de woestijn het water uit de rotsen komen, zodat zij meer dan voldoende te drinken hadden.


Ya jasoda güije y senturion un batcon Alejandria, na jumajanao para Italia; ya janafanjalomjam. 	 Daar vond de officier een Alexandrijns schip, dat naar Italië zou varen en bracht ons aan boord.


Güiya ilegña: Maela. Ya tumunog si Pedro gui batco, ya mamocat gui jilo janom para uguaguato gui as Jesus. 	 "Goed", riep Jezus. "Kom maar!"


Ya pago, Jeova, jafa junangga? y ninanggaco gaegue guiya jago. 	 Een mens gaat voorbij als een schaduw; als een zuchtje wind vliegt zijn leven weg. Mensen verzamelen van alles, maar beseffen niet dat anderen het na hun dood zullen nemen.


Si Pilato anae jajungog este na sinangan, guaja güe mas dangculo na minaañao; 	 Toen Pilatus dat hoorde, werd hij echt bang.


Entonses managang talo ya ilegñija: Ti este; lao si Barabas. Ya si Barabas güiya un saque. 	 "Nee!" schreeuwden zij. "Nee, niet Hem, maar Barabbas!" Barabbas was een misdadiger.


Mojon jusangan todo ni y telangjo: sija jaatanyo ya jaconsidedera. 	 Er staan honden om mij heen; misdadigers omringen mij. Zij doorsteken mijn handen en voeten.


Ufanmato ya ufanmasangan y tininasña ni y taotao na umafañago, na güiya fumatinas este. 	 Het nageslacht zal Hem dienen en ieder vertelt zijn kinderen over Hem.


Janadafe y minetgotto gui chalan; güiya munacadada y jaanijo. 	 Dan zullen alle volken en koninkrijken bij elkaar komen en de HERE dienen.


Si Felipe, yan si Bartolome; si Tomas, yan si Mateo y publicano; si Santiago, lajin Alfeo, yan si Lebeo, na y apiyiduña si Tadeo; 	 Filippus en Bartholomeüs, Thomas en Mattheüs (de tolontvanger), Jakobus (de zoon van Alfeüs) en Thaddeüs,


Magajet na jaofrese y lajeñija yan y jagañija gui anite, 	 Hun zonen en dochters offerden zij aan de boze geesten.


(Sa y ninálibre y antinñija, dangculo presiuña, ya para upolu para siempre.) 	 Het is onmogelijk om een ander, een broeder, vrij te kopen met geld; om God een losgeld voor hem te betalen.


Guajo yan si Tata, jame unoja. 	 De Vader en Ik zijn één."


Sija numae guimenñija y todo gâgâ sija gui fangualuan: y manmachaleg na asno sija manmagong y majoñija. 	 Alle dieren lessen hun dorst daaraan, ook de wilde ezels.


Achogja ujapolo un inetnon sendalo contra guajo ti maañao y corasonjo: achogja ucajulo y guera contra guajo, este nae juangocoyo. 	 Al komt een heel leger op mij af, ik word niet bang. Al wordt er oorlog tegen mij gevoerd, ik blijf toch vertrouwen!


Ya ilegñija entre y dos: Ada ti sinenggue y corasonta gui sumanjalomta mientras jacuentutusejit gui chalan, yan anae jababayejit ni y tinigue? 	 Ze zeiden tegen elkaar: "Weet je nog hoe diep we in ons hart geraakt werden, toen Hij met ons liep te praten en ons een glasheldere uitleg gaf over wat in de Boeken staat?


Bae jumagofyo ni y laymo sija: ti jumalefa ni y sinanganmo. 	 Uw gebod geeft mij de grootste vreugde. Ik zal Uw woord nooit vergeten.


Ya jayeja y umafuetsas jao na unjanao yan güiya un miya; unjanao yan güiya dos. 	 Als iemand u dwingt iets een kilometer te dragen, draag het dan twee kilometer.


Ya y egaan, mumegae ya manlacho julo; lao y pupuenge manmautut yan ufanmalayo. 	 's Morgens groeit en bloeit het nog en 's avonds verdort het alweer.


Lao y taotaojo ti jajungog y inagangjo; ya iya Israel ti malago ni guajo. 	 Ik ben de HERE, Ik ben uw God. Ik heb u uit Egypte weggevoerd. Alles wat u nodig hebt, geef Ik u.


Si Jesus, ilegña: Magajet jusanganejao: na pago na puenge, antes di ucanta y gayo, undagueyo tres biaje. 	 "Petrus", antwoordde Jezus. "De waarheid is dat jij voordat vannacht een haan kraait, drie keer zult beweren dat je Mij niet kent."


Ya y Señot ilegña: Jaye nae ayo y mauleg yan mejnalom na mayetdomo, ni y ninamagas ni y señotña gui güinajana, para uninanae naña gui tiempoña? 	 Jezus antwoordde: "Ik heb het over de betrouwbare en verstandige rentmeester die van zijn heer opdracht heeft gekregen voor de andere arbeiders te zorgen.


Ylegña si Jesus nu sija: Nafanbula este sija lauyan janom. Ya manafanbula asta y pachot. 	 Jezus zei tegen de bedienden: "Vul al die kruiken met water."


Ya janatunog gui quiluus, ya jabalutan gui un sabanas, ya japolo gui un naftan ni maguadog gui acho, ya taya ni uno mapolo güije antes. 	 Nadat hij het lichaam van Jezus van het kruis had afgenomen, wikkelde hij het in een lang stuk linnen. Daarna legde hij het in een nog niet eerder gebruikt graf, dat in de rotsen was uitgehakt.


Ya y tinigue y fumaaelagüe, matugue gui sanjilo. Y RAY JUDIOS. 	 Aan het kruis hing een bordje. "Koning van de Joden" stond er op. Dat was de beschuldiging.


Ada ti ualigaojam si Yuus? Sa jatungoja y secreton y corason. 	 Als wij Uw naam hadden vergeten en vreemde goden vereerd zouden hebben,


Ya umapuno; lao y mina tres na jaane, ucajulo. Ya sija ninafangostriste. 	 Ze zullen Mij vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." Deze woorden maakten de discipelen erg verdrietig.


O Israel nangga si Jeova, desde pago ya para taejinecog. 	 Laat het volk Israël al zijn vertrouwen op de HERE stellen; nu en voor altijd.


Lao si Jeova guinin y leca na torijo: yan Yuusso y achon y guinegüeco. 	 Maar ik vond mijn toevlucht bij de HERE; Hij was mij tot een burcht. Mijn God is mijn rots.


Si Jeova ufangobietna para taejinecog; y Yuusmo, O Sion, para todo y generasion. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 De HERE is Koning tot in eeuwigheid. Jeruzalem, uw God is er voor elke nieuwe generatie. Prijs de HERE!


N 13 10 48450 ¶ Ya estaba na mamananagüe gui un sinagoga, gui sabado na jaane. 	 Toen Jezus op een sabbat in een synagoge sprak, viel Zijn oog op een vrouw die helemaal krom liep. Zij had deze ziekte al achttien jaar en kon helemaal niet rechtop lopen.


Ylegña: Y escriba yan y Fariseo sija manmatatachong gui tachong Moises; 	 "De godsdienstleraars en de Farizeeërs moeten de wet van Mozes handhaven.


Ya macone y tentago, ya masaulag, ya manajanao taesinajguan. 	 Maar zij grepen hem, gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


Güiya manope ilegña: Maestro, todo este juadadaje desde nae patgonyo. 	 "Daar heb ik mij altijd aan gehouden", zei de man.


YA cajulo güije, mato qui oriyan Judea, gui otro bandan Jordan; ya manalo y linajyan taotao mandaña guiya güiya; ya jatalo fumanagüe, taegüije, y costumbreña. 	 Jezus verliet Kapernaüm en ging naar het bergland van Judea en het Overjordaanse. Er liepen veel mensen met Hem mee en Hij vertelde hun, net als altijd, over God.


Asta qui y otro ray cajulo, ya ti jatungo si José. 	 Maar toen er een nieuwe koning kwam, die Jozef niet gekend had, zag het er niet best voor hen uit.


Sa esta matungo jaye uje y umentrega güe; pot enao ilegña: Ti mangasgas jamyo todos. 	 Jullie zijn schoon en zuiver, maar niet allemaal." Hij zei dat omdat Hij wist wie Hem zou verraden.


Sa anae ñalangyo, innachocho yo; anae majoyo, innaguimen yo; anae taotaojuyong yo, innajalom yo; 	 Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven. Ik was een vreemdeling en u hebt Mij in uw huis uitgenodigd.


Malago, y satbasion Israel mato guinin Sion! Anae jatalo si Jeova quinautiba y taotaoña, ayo nae magof si Jacob yan magof Israel. 	 Als Israël nu eens werd gered vanuit Jeruzalem! Dat zal ook gebeuren: Wanneer eens de HERE de redding van het volk aandraagt, zal Jakob juichen en heel Israël van vreugde zingen.


Chamoyo yumuyute gui tiempo y inamcojo: yaguin minetgotto esta jocog chamoyo dumidingo. 	 Stuur mij niet weg nu ik ouder ben geworden. Zult U mij niet verlaten nu ik minder kracht over heb?


Manaejinaso jamyo, ada ayo y fumatinas gui sumanjiyong, ti güiya locue y fumatinas gui sumanjalom? 	 Dwazen! Heeft God niet de buiten èn de binnenkant gemaakt?


Gâgâ yan todo y guaca; mangucunanas na gâgâ, yan y mangugupo na pajaro. 	 Prijs Hem, wilde dieren en het vee, kruipende dieren en vogels!


Manotojgue y ray sija gui tano, ya y prinsipe sija manafaesen entalo sija contra si Jeova, yan contra y pinalaeña, ilegñija: 	 De machthebbers van deze wereld hebben hun hoofden bijeen gestoken en de leiders spannen samen tegen de HERE en Zijn Gezalfde. (A)


Taya siña mato guiya guajo yaguin si Tata, ni tumago yo, ti quinene güe; ya guajo junacajulo güe gui uttimo na jaane. 	 "Niemand kan bij Mij komen als de Vader hem niet zover brengt. En op de laatste dag zal Ik hem uit de dood terughalen.


Ni injaso na mauleg para jita sa un taotao matae pot y taotao sija, para munga na todo y nasion ufanmalingo. 	 Begrijpt u niet dat het in ons voordeel is als deze Man in plaats van het volk sterft? Anders raken wij dit hele volk nog kwijt."


Ayonae y magas y inetnon, minantiene canaeña ya sumuja y dos gui un banda, ya finaesen, ilegña: Jafa ayo y para unsanganeyo? 	 De commandant nam de jongeman bij de hand en toen zij alleen waren, vroeg hij: "Wat heb je me te vertellen?"


Guajo junae jao grasias: sa jago jagasja umopeyo, yan jago jumuyong y satbasionjo. 	 Ik prijs U, want U hebt mij gehoord en geantwoord. U hebt mij gered.


Taya pattemo ni suertemo güine, sa y corasonmo ti tunas gui menan Yuus. 	 U hebt hier part noch deel aan. U staat niet zuiver voor God. Vreselijk dat u met zo'n voorstel aankomt.


N 1 21 35530 ¶ Ya manjalom Capernaum; ya enseguidas, gui sábado na jaane, jumalom gui sinagoga ya mamanagüe. 	 Jezus en Zijn metgezellen kwamen in Kapernaüm aan. Op zaterdag (de plechtige rustdag die de Joden 'sabbat' noemen) ging Hij naar de synagoge en sprak de mensen toe.


N 6 27 44900 ¶ Lao jusangangane jamyo ni jumujungog: Güaeya y enemigonmiyo; fatinas mauleg ni y chumatlie jamyo, 	 Luister, allemaal! Heb uw vijanden lief. Als de mensen u haten, wees dan goed voor hen.


N 11 27 47490 ¶ Ya susede anae jasangan estesija, un palaoan gui linajyan taotao, umagang ilegña nu güiya: Dichoso ayo na tuyan y chumuchulejao, yan ayo na pecho y anae sumususo jao. 	 Terwijl Jezus nog aan het woord was, riep een vrouw: "Wat moet Uw moeder gelukkig zijn! U bent uit haar schoot geboren en hebt aan haar borsten gedronken!"


Bae juason ya maegoyo; ya magmatayo; sa si Jeova gumuguutyo. 	 Ik schreeuwde het uit van ellende naar de HERE en Hij hoorde mij in Zijn heiligdom.


Ayo nae y mangaegue guiya Judea, manmalago para y taquilo na jalomtano; 	 Als jullie het afschrikwekkende in de heilige plaats zien staan (a), waar de profeet Daniël het over had (lees dit nog maar eens aandachtig na)


Ya jachule y posuelo, ya anae munjayan janae grasia, janae sija: ya todos manguimen. 	 "Hier", zei Hij, "dit is mijn lichaam." Daarna nam Hij een beker wijn, dankte God ervoor en gaf hem aan Zijn discipelen. Zij dronken er allemaal uit.


Jamyo ayo sija y sumisigueja mangachongjo gui tentasionjo. 	 Jullie zijn Mij in deze vreselijk moeilijke dagen altijd trouw gebleven.


Jafadesierton asiga y mauleg na tano, pot y tinaelayen ayo sija y mañasaga gui sanjalom. 	 Of vruchtbare grond brak wordt, omdat de bewoners slecht zijn.


Ya chule y lansa ya patang y chalan contra ayo y pumetsisigueyo: alog ni antijo: Guajo y satbasionmo. 	 Ga in de aanval tegen mijn achtervolgers. Laat mij weten dat U mij zult verlossen!


Ya unagangyo gui jaanen y chinatsaga: junalibrejao, ya siempre unonrayo. 	 Roep Mij te hulp in moeilijke tijden; dan zal Ik u redden en u zult Mij loven en prijzen.


Lao anae majungog ni y apostoles, si Barnabé yan si Pablo, jatiteg y magagoñija, ya manmalago gui entalo y linajyan taotao ya manaagang, 	 Maar toen die dat hoorden, schrokken zij. Zij scheurden van ontzetting hun kleren en renden naar de mensen toe.


Jeova, nalibre: polo y Ray ya uopejam anae inagang. 	 Die anderen komen allemaal ten val, maar wij blijven overeind en kunnen standhouden.


Yan jajaso na si Yuus y achoñija, yan y Gueftaquilo na Yuus y Satbadotñija. 	 Dan dachten zij er pas weer aan dat God hun rots was en dat de Allerhoogste God hen bevrijdde.


Este na tutujon y señatña sija, jafatinas si Jesus, guiya Cana suidan Galilea, ya janamatungo y minalagña; ya y disipuluña sija majonggue güe. 	 Zo liet Jezus in Kana in Galilea voor het eerst zien wie Hij was. Daar toonde Hij Zijn grootheid en Zijn discipelen geloofden in Hem.


Bae jubendise dangculo y prebensionña: ya bae junafannajong y mamobleña ni y pan. 	 Het eten in deze stad zal Ik zegenen en de armen die er wonen, zal Ik volop te eten geven.


Estesija jusangane jamyo, para infangaepas guiya guajo. Infangaemasâpet gui tano; lao mantiene y minatatnganmiyo, sa guajo esta jugana y tano. 	 Dit heb Ik u verteld, omdat Ik wil dat u mijn vrede bewaart. In de wereld zult u het zwaar te verduren krijgen. Maar houd moed! Ik heb de wereld overwonnen."


Ayo nae jatago y linajyan taotao na ufanason gui jilo oda; ya jachule y siete na pan, ya janae Yuus maase ya jaipe, ya janae y disipuluña sija para ujaplanta gui menanñija; ya sija japlanta gui menan y linajyan taotao. 	 "Zeven", antwoordden zij. Hij zei dat iedereen op de grond moest gaan zitten. Daarna nam Hij de zeven broden, dankte God ervoor en brak ze in stukken. Zijn discipelen brachten het brood naar de mensen.


Ya ilegña y magalage nu güiya: Señot, tunog lasajyao, antes qui umatae y lajijo! 	 Maar de man bleef aandringen: "Here, kom toch mee! Anders sterft mijn kind nog!"


Y lay y Yuusña gaegue gui corasonña, pot enao na y adengña ti usulong. 	 In alles geldt voor hem de wet van God. Hij raakt nooit uit zijn evenwicht.


Sa cada trongco matungoja pot y tinegchaña. Sa ti ufanmanrecoje y taotao sija igos gui manituca ni ufanmanrecoje ubas gui jalom gadon. 	 Een boom is te herkennen aan zijn vruchten. Aan een doornstruik komen geen vijgen en aan een braamstruik geen druiven.


Fanmanalaba jamyo as Jeova desde y tano, jamyo ni y mandadao gui tinadong tase, yan todo y manadong. 	 Prijs de HERE op aarde! Prijs Hem, alle grote dieren in de zee en alle diepe zeebodems!


Lao jamyo infanmanresibe y ninasiña anae si Espiritu Santo ufato gui jilo miyo: yan jamyo utestigojo sija, iya Jerusalem yan todo iya Judea yan Samaria, yan asta y uttimon y tano. 	 Maar als de Heilige Geest op jullie neerkomt, zullen jullie kracht krijgen om de waarheid over Mij te vertellen aan de mensen in Jeruzalem en ook in Judea en Samaria. Zelfs tot in de verste uithoeken van de wereld."


Sa guaja capon sija na y mafañago capon guine y jalom tuyan nanañija; ya guaja capon na ninafancapon ni y taotao sija; ya guaja capon na jacapon maesaja sija pot rason di y raenon langet. Y siña rumesibe este, güiya uresibe. 	 Sommige mensen kunnen niet trouwen, omdat zij met een afwijking geboren zijn. Anderen kunnen niet trouwen, omdat zij door andere mensen verminkt zijn. Weer anderen trouwen niet, omdat zij daar terwille van het Koninkrijk van de hemelen van afzien. Laat ieder die het begrijpt, dit aannemen."


Ya anae manmato ayo y jumanao gui mina onse na ora, cada uno jaresibe un peseta. 	 De mannen die om vijf uur waren aangenomen, kregen allemaal een volledig dagloon.


Ya si Jesus, anae jatungo y jinasoñija, ilegña: Todo y raeno umadibide contra güiyaja uyulang; ya cada guma, pat siuda, umadibide contra güiyaja, ti usaga. 	 Jezus wist wat zij dachten. "Een verdeeld koninkrijk valt uiteen", zei Hij. "Een stad of huis waar verdeeldheid heerst, blijft niet bestaan.


Asta qui jusodayo y lugat para si Jeova, y tabetnaculo para y Gaesisiña gui as Jacob. 	 eer ik voor de HERE een plaats heb gevonden, waar Hij kan wonen. Een woonplaats voor de machtige God van Jakob.


Polo ya ufantaegüije y chaguan gui jilo guma, ni y anglo antes di udoco: 	 Zij lijken op gras, dat op de daken groeit en al is verdord voor het wordt uitgetrokken.


N 9 32 27280 ¶ Ya anae manmapos sija; estagüe, machule guiya güiya un taotao na udo, na gaeanite. 	 Hij stond op het punt weer te vertrekken, toen er een stomme man bij Hem werd gebracht. De man kon niet spreken, omdat er een boze geest in hem zat, die dat verhinderde.


Ya pot este japromete ya manjula na uninae todo y guinagaoña. 	 Herodes vond het zo mooi, dat hij beloofde haar te zullen geven wat zij verlangde. "Ik zweer het je", zei hij.


Ayo nae y manunas, ufanmanina calang y atdao, gui raenon y Tatanñija. Y gaetalanga para ufanjungog, güiya ujungog. 	 Maar de goede en gelovige mensen zullen in het Koninkrijk van hun Vader stralen als de zon. Onthoud dit goed!


Ya sumaga güije cuarenta na jaane, ya tinienta as Satanas; yan mañisija y manmachaleg na gâgâ sija; ya y angjet sija masetbe güe. 	 Daar probeerde de duivel Hem zover te krijgen dat Hij niet meer naar God zou luisteren. Veertig dagen lang was Jezus alleen bij de wilde dieren en de engelen zorgden voor Hem.


Si Jesus ilegña nu güiya: Jafa na ilegmo nu guajo mauleg? Taya mauleg, na unoja, si Yuus. 	 "Waarom noemt u Mij goed?" vroeg Jezus. "Alleen God is toch goed? U weet wat u te doen staat: U mag niet doden, geen overspel plegen en niet stelen; u mag niet liegen, niemand bedriegen en moet respect hebben voor uw vader en moeder."


Lao si Jesus ilegña nu sija: Taya nesesida na sija ufanjanao: jamyo innae nañija. 	 Jezus antwoordde: "Dat hoeft niet. Geven j-llie hun maar te eten."


Ya si Pedro, quinene güe ya tinitujon güe rineprende, ilegña: Señot, maase nu jago: este ti usiña jago. 	 Petrus nam Hem apart om Hem terecht te wijzen. "Dat mag niet, Here", zei hij. "God zal ervoor zorgen dat U zoiets niet overkomt."


Ya yaguin y agapa na canaemo uninapodong jao, utut ya yute guiya jago; sa maulegña, na ufalingo un pidaso guiya jago, qui todo y tataotaomo umayute guiya sasalagüan. 	 En als uw hand u tot verkeerde dingen brengt, hak hem dan maar af en gooi hem weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel terecht te komen.


Ya mapos y manmacone guiya Babilonia, si Jeconias jalilis si Salatiel; si Salatiel jalilis si Sorobabel; 	 Daarna werd Jechonia vader van een zoon, die Sealthiël heette.


Senmagajet na calang anineng jumajanao todo y taotao: senmagajet na taesetbe y atborotoñija: Sa manrecocoje y güinaja ya ti jatungo jaye y chinile. 	 Want voor U is mijn leven niet langer dan enkele decimeters. Mijn leven stelt in Uw ogen niets voor. Ieder mens is maar een ademtocht.


Janafanbachet y atadogñija, ya janamajetog y corasoñija: Sa ti manmalie ni y atadogñija, ni ujatungo ni y corasonñija, ya sigue mamañotsot, ya guajo juamte sija. 	 "God heeft hun ogen blind en hun hart ongevoelig gemaakt. Hij wilde niet dat zij inzicht en begrip zouden krijgen. Anders zouden ze naar Hem toekomen en zou Hij hen moeten genezen." (c)


Lao jago, O Jeova, gagaegue jao para taejinecog: yan y memoriasmo asta todo y generasion. 	 Mijn dagen zijn stil en duister en ik verga.


Ylegñija: Este na taotao jatutujon manjatsa, ya ti siña janafunjayan. 	 'Heb je dat gezien? Die man begon te bouwen en moest halverwege ophouden, omdat hij niet genoeg geld had!"


Jafa disipulomo na ti jaosgue y tradision y manbijo? sa ti jafagagase y canaeñija anae mañocho pan? 	 "Waarom houden Uw discipelen zich niet aan de oude tradities?" vroegen zij. "Zij wassen niet eens hun handen voor het eten!"


Para ufanmatugue gui padron yan si Maria, asaguaña umacamo yan güiya, anae estaba dangculo sa mapotgue, 	 Samen met Maria, zijn zwangere vrouw, verliet hij Nazareth in Galilea om zich te laten inschrijven.


Taya ni uno lumimendanñañaejon y nuebo na magago gui bijo na bestido; sa ayo y nuebo na limenda ujanao gui bijo, ya mas taelaye y matiteg. 	 Het een past niet bij het ander. Het oude niet bij het nieuwe en het nieuwe niet bij het oude. Op een scheur in een oude jas zet u toch geen nieuwe lap? Doet u dat wel, dan wordt het gat alleen maar groter. Want de nieuwe stof die nog niet gekrompen is, gaat krimpen en scheurt de oude stof stuk.


Bonito na sagayan, y minagof todo gui tano, y egso Sion gui sumanlago na banda, siuda y dangculo na ray. 	 De HERE is groot en alle lof komt Hem toe in de stad van God op Zijn heilige berg.


N 19 23 61630 ¶ Entonses y sendalo sija, anae munjayan maatane gui quiluus si Jesus, machule y magaguña, ya mafatinas cuatro patte, cada sendalo un patte; yan y tunico na magago locue; güiya taya malagseña, lao todo matufog desde y sanjilo asta y sanpapa. 	 De vier soldaten die Jezus aan het kruis hadden geslagen, verdeelden Zijn kleren onder elkaar. Zijn onderkleed was naadloos geweven en daarom zeiden zij tegen elkaar:


Estesija jutago jamyo, na infanaguaeya entre jamyo uno yan otro. 	 Ik draag u op van elkaar te houden.


Desde y sagaña na lugat jaatan; jaatitutuye todo y mañasaga gui jilo y tano. 	 Vanuit Zijn woning kijkt Hij naar alle bewoners op aarde.


Japrocura sija para macone güe, lao taya uno mato canaeña guiya güiya, sa y oraña trabia ti mafato. 	 Om deze uitspraak wilden zij Hem gevangen nemen. Toch raakte niemand Hem aan, want Zijn tijd was nog niet aangebroken.


Sa y yugojo mañana, ya y catgaco ñajlalang. 	 Wat Ik van u vraag is nooit te zwaar en de last die u voor Mij moet dragen, is licht."


Ya y mangachochongña manmatachong gui lamasa, jatutujon sumangan gui sumanjalomñija: Jaye este na ufanasie locue isao? 	 De andere mannen aan de tafel zeiden tegen elkaar: "Wie is Hij wel dat Hij denkt zonden te kunnen vergeven?"


Ya esta sija manmapos para y taejinecog na minasapet; lao y manunas para y taejinecog na linala. 	 Die mensen gaan naar de eeuwige straf. Maar de goede en eerlijke mensen gaan naar het eeuwige leven."


Ya ilegña nu sija: Jafa na manmamaego jamyo? fangajulo ya infanmanaetae, sa noseaja infanjalom gui tentasion. 	 "Hoe is het mogelijk?" zei Hij. "Slapen jullie? Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


Magajet na jaofrese y lajeñija yan y jagañija gui anite, 	 Hun zonen en dochters offerden zij aan de boze geesten.


Ya masangane güe, na si Jesus Nasareno malolofan. 	 "Jezus van Nazareth komt eraan", zei men. De man begon onmiddellijk te roepen: "Jezus! Zoon van David! Heb medelijden met mij!"


Ya, estagüe, güije un taotao na y naanña si Saqueo, magas y publicano, na rico güe. 	 Een zekere Zacheüs, een hoofdtolontvanger, die schatrijk was, probeerde Jezus te zien te krijgen. Maar hij kon niet over de mensen heenkijken, omdat hij klein was.


Ya ilegña si Pedro nu güiya: Eneas, si Jesucristo unninajomlo: cajulo ya unfamauleg y camamo. Ya enseguidas cajulo. 	 Petrus zei tegen hem: "Jezus Christus geneest u, Aeneas. Kom uit uw bed en maak het zelf op."


Lao jusangane jamyo jaye inmaañagüe: Fanmaañao jamyo ni ayo y yanguin munjayan japuno, guaja ninasiñaña na uyute asta sasalaguan: Junggan, jusangañe jamyo: Fanmaañao jamyo nu güiya. 	 Weet je voor wie je een heilige vrees moet hebben? Voor God, Die macht heeft te doden en daarna in de hel te gooien.


Para güiya ni y munalamen Egipto gui finenana na finañagoñija: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij doodde elke eerstgeborene in Egypte. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ya y quinajulo y manmatae, ada ti intaetae y esta masangan pot si Yuus nu jamyo na ilegña: 	 En wat het terugkomen uit de dood betreft, beseft u niet dat God tegen u sprak, toen Hij zei:


Este tingo na yanguin y tata gui guima mojon jatungo jafa na ora nae ufato y saque, upulan ya ti upolo na umayulang y guimaña. 	 Jullie begrijpen wel dat iemand niet in zijn huis zou laten inbreken als hij wist wanneer de dief zou komen.


Ya manunog yan sija ya tumojgue gui un lugat ni yano; yan y dangculon linajyan disipuluña sija, yan y dangculon linajyan taotao, guinin todo yya Judea, yan yya Jerusalem, yan y tano Tiro yan yya Sidon, ni manmato para umaecungog, yan para uninafanmagong y chetnotñija; 	 Zij daalden af naar een vlak gedeelte, waar vele volgelingen van Jezus hen omringden. Van alle kanten waren de mensen toegestroomd om naar Hem te luisteren en door Hem te worden genezen. Zij kwamen helemaal uit Judea, Jeruzalem en uit de streek van Tyrus en Sidon aan de Middellandse Zee. Uit vele mensen joeg Hij boze geesten weg.


Ya y Señot ilegña nu güiya: Pago jamyo ni Fariseo, y sumanjiyongja gui copa yan plato innagagasgas, lao y sumanjalommiyo bula inamot an tinaelaye. 	 Jezus zei tegen hem: "Jullie Farizeeërs wassen alleen de buitenkant. Maar van binnen zijn jullie nog vuil, vol hebzucht en boosaardigheid.


Ayo nae si Jesus ilegña nu güiya: Natalo guato y espadamo gui sagaña; sa todo y manmañuñule espada, nu y espadaja ufanpinino. 	 "Doe dat zwaard weg", zei Jezus tegen hem. "Wie geweld gebruikt, zal zelf door geweld omkomen.


Y langet sija ni y langet Jeova sija: lao y tano mannae para y famaguon y taotao sija. 	 De hemel is de woonplaats van de HERE en de aarde gaf Hij aan de mensen.


Jafa guaja guiya jago, O tase, na malagojao? Jago Jordan ni y masugon tate? 	 Waarom week de Schelfzee uiteen? Waarom bood de Jordaan een doorgang?


Sa antes di este sija na jaane cajulo si Teudas, janabanidoso güi taegüije y jaye na taotao; ya iya guiya nae manguaguato un manadan lalaje, guaja buente cuatro sientos mandaña sijaja; ni y mapuno; yan todo ayo sija y umosgue güe manmachalapon ya manjuyong sin jafa. 	 Een hele tijd geleden kwam Theudas in het nieuws, die zich uitgaf voor een groot man. Hij kreeg zo'n 400 mensen achter zich, maar toen hij gedood werd, viel heel zijn aanhang uiteen. Er bleef niets van over.


Enao muna ilegñija nu güiya? Jago, jayejao? Si Jesus ilegña nu sija: Nae matutujon jusangane jamyo locue. 	 "Maar wie bent U dan?" vroegen zij. "Dat heb Ik vanaf het begin al verteld.


Magñoyo gui tadong na luño; anae ti siñayo tumojgue: guajo mato y jalom tadong na janom anae y milag malofan gui jilojo. 	 Bevrijd mij, o God, want het water stijgt mij naar de lippen.


Trabia dididija na tiempo, ti inlie yo talo; ya y otro biaje dididija na tiempo inlie yo. 	 Nog even en u zult Mij niet meer zien. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien."


Asta qui jusodayo y lugat para si Jeova, y tabetnaculo para y Gaesisiña gui as Jacob. 	 eer ik voor de HERE een plaats heb gevonden, waar Hij kan wonen. Een woonplaats voor de machtige God van Jakob.


Ya esta mafanue güe nu y Espiritu Santo, na ti ulie finatae, antes na ulie Cristo, y Señot. 	 Want de Heilige Geest had hem duidelijk gemaakt dat hij pas zou sterven als hij de Christus had gezien.


Ya si Esequias jalilis si Manases; si Manases jalilis si Amon; ya si Amon jalilis si Josias; 	 Hizkia was de vader van Manasse; Manasse de vader van Amon; Amon de vader van Josia;


Ya anae malie manmajngan ya ilegña nu güiya si nanaña: Patgon, jafa na unfatinasjam taeguenao? Estagüe si tatamo yan guajo na inaliligao jao yan y pinitinmame! 	 Zijn ouders wisten niet wat zij moesten denken toen zij Hem daar zo zagen zitten. "Jongen toch", zei Zijn moeder. "Waarom heb je ons dit aangedaan? Vader en ik hebben je overal gezocht. Wij wisten ons gewoon geen raad."


Lao anae malie ni y manmachóchocho, manasangane ilegñija: Estagüe y heredero; nije tapuno, ya usaga y inereda guiya jita. 	 Maar toen de boeren zijn zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Dit is onze kans! Die jongen erft al het land als zijn vader sterft. We zullen hem vermoorden,


Ya si Jesus namaesa anae jatutujon sumetnon, güiya treinta años, ya güiya lajin José (calang jinason taotao), nu y lajin Eli, 	 Jezus begon in het openbaar op te treden toen Hij ongeveer dertig jaar oud was. Men dacht dat Jozef Zijn vader was.


Gaegue guiya jago y canae ni y matatnga: sa y canaemo metgot, ya taquilo y agapa na canaemo. 	 Van noord tot zuid hebt U alles gemaakt. De bergen juichen U toe.


Si Yuus, gosnamaañao gui pinagat y mañantos, yan umamaanaogüe güe mas qui todo ni ayo sija y mangaegue gui oriyaña. 	 Kan in de hemel iemand zich meten met de HERE? Is er op aarde een god als onze HERE?


Enao mina, jaftaemano y malagomiyo na y taotao ufatitinas nu jamyo, taegüijija infatitinas locue nu sija; sa este y lay yan y profeta sija. 	 Doe voor anderen wat u graag voor uzelf gedaan wilt hebben. Dat is in het kort wat Mozes en de profeten hebben gezegd.


N 2 13 54240 ¶ Y estaba güije jijot y pascuan y Judios, ya si Jesus cajulo guiya Jerusalem. 	 Weldra zou het Joodse Paasfeest beginnen. Daarom vertrok Jezus naar Jeruzalem.


Sa guajo sumangane jamyo: na y tininasmiyo yaguin ti mudongña qui y tininas y escriba yan y Fariseo sija, ti siña jamyo manjalom gui raenon langet. 	 Want Ik waarschuw u. Als uw oprechtheid niet groter is dan die van de godsdienstleraars en de Farizeeërs, komt u het Koninkrijk van de hemelen niet eens binnen.


Ya guaja presoñija uno na afamao, na y naanña si Barabas. 	 Op dat moment zat er een beruchte misdadiger in de gevangenis. Barabbas heette hij.


Sija manmalilis ti guinin y jâgâ, ya ti guinin y minagof y catne, ya ti guinin minagof y taotao, lao guinin as Yuus. 	 Door geloof in Zijn naam worden zij opnieuw geboren, natuurlijk niet als mens, maar geestelijk uit God.


Chamiyo injisga taemanoja y liniinmiyo, lao injisga taemanoja y cabales na juisio. 	 Laat u niet leiden door uw vooroordelen, maar wees eerlijk en rechtvaardig."


Ya jamyo sija y famaguon y profeta sija, yan y trato ni y si Yuus jafatinas gui mañaenata, ilegña as Abraham: Ya y semiyamo nae todo y familia sija gui tano ufanbendise. 	 U bent nakomelingen van de profeten. En wat God uw voorouders heeft beloofd, geldt ook voor u. God heeft immers tegen Abraham gezegd dat zijn nageslacht alle volken van de wereld tot zegen zal zijn? (D)


Ya mafaesen güe, ilegñija: Y escriba sija ilegñija, si Elias nesesita ufato finenana. 	 Zij vroegen Jezus: "Waarom zeggen onze leraars eigenlijk dat Elia eerst moet komen om alles voor de Christus in orde te maken?"


Anae munjayan jasangan: Guajo yo; manalo guato ya mamodong gui tano. 	 Bij het horen van de woorden "dat ben Ik" gingen zij achteruit en vielen op de grond.


Ya mansinangane un parabola, ilegña: y fangualuan un taotao na rico, jumujuyong megae na quineco. 	 Hij maakte dit duidelijk met een gelijkenis. "Een rijk man had heel vruchtbaar land en de oogst was zo groot dat die niet in de schuren kon.


Sa, estagüe, na ufato sija jaane nae umaalog: Mandichoso sa y manmachora, yan y tiyan sija ni ti manmamañago, yan y pecho sija ni ti manmamómogsae. 	 Huil om uzelf en om uw kinderen. Er komt een tijd dat de vrouwen die geen kinderen hebben gehad, benijd zullen worden.


Si Jesus, ilegña: Magajet jusanganejao: na pago na puenge, antes di ucanta y gayo, undagueyo tres biaje. 	 "Petrus", antwoordde Jezus. "De waarheid is dat jij voordat vannacht een haan kraait, drie keer zult beweren dat je Mij niet kent."


N 5 13 25640 ¶ Jamyo y asigan y tano; ya yaguin y asiga malingo y maaseña, jafa taemano manasne? taya baliña, na umayute juyong ya umagacha ni y taotao. 	 U bent het zout dat de wereld leefbaar moet houden. Maar als u uw invloed verliest, wat moet er dan van de wereld worden? Weet u waar u dan nog goed voor bent? Om weggegooid en vertrapt te worden.


Para güiya ni y japatten dos y Tasen Agaga: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij maakte een droog pad dwars door de Schelfzee. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Esta güiya y mina tres na biaje na si Jesus jafanue güe y disipuluña desde tiempo nae cajulo güe guine entalo manmatae. 	 Na Zijn terugkeer uit de dood was dit de derde keer dat Jezus bij Zijn discipelen kwam.


Ya unasiijam ni isaomame; sa jame locue inasisie todo ayo y dumidibe jam. Ya chamojam pumopolo gui tentasion. 	 Vergeef ons de zonden die wij hebben gedaan. Want wij vergeven ook de mensen die ons iets hebben aangedaan. Laat niet toe dat wij in verleiding komen."


Ya anae jalie, ilegña nu sija: Janao ya infanue y mamale nu jamyo. Ya susede anae manjajanao, manjuyong mangasgas. 	 Hij keek hen aan en zei: "Ga naar de priester om te laten zien dat u genezen bent." Terwijl ze gingen, verdween hun melaatsheid.


YA si Jesus jumuyong gui templo ya mapos; manmato y disipuluña sija, para umafanue ni y mafatinas y templo. 	 Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken.


N 6 66 56380 ¶ Ayo nae, megae gui disipoluña sija manalo tate, ya ti mañija talo manjanao yan güiya. 	 Vanaf dat moment gingen veel van Zijn volgelingen niet meer met Jezus mee. Zij wilden niets meer met Hem te maken hebben.


Sa jananajong y malago na ante, yan janabula y ñalang na ante ni y minauleg. 	 Maar ook omdat Hij de dorstige mensen te drinken heeft gegeven en de hongerigen heeft voorzien van voedsel.


Sa y apas y güinaeyaco, sija contrariujo: lao guajo siempre manayuyutyo. 	 Ik heb hen liefgehad, maar als dank keren zij zich tegen mij. Ik wend mij echter tot U; alleen door gebed wil ik dit oplossen.


Ya megae innafanmatompo; ya ufanaentrega unos y otros, ya ufanachatlie unos y otros. 	 Velen van jullie moeten dan ineens niets meer van Mij hebben.


N 6 5 26040 ¶ Ya yaguin manaetaejao, munga taegüije y hipocrita, sa sija yanñija manmanaetae gui sinagoga yan y esquinan chalan manotojgue para ufanmalie nu y taotao sija. Magajet na esta guaja premioñija. 	 Nu iets over het bidden. Wees niet zoals de huichelaars; die bidden zo dat iedereen het kan horen en zien, op de hoek van de straat en in de synagoge.


N 4 26 36660 ¶ Ya ilegña: Taegüine y raenon Yuus, yaguin un taotao manyute semiya gui jalom oda; 	 Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide.


Para umacumple y esta munjayan masangan pot y profeta Isaias, ilegña: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


N 9 33 38880 ¶ Ya mato guiya Capernaum; ya anae mato gui guima, jafaesen sija: Jafa jamyo na manafaesen entalomiyoja gui chalan? 	 Toen zij in Kapernaüm waren gekomen, vroeg Hij aan Zijn discipelen: "Waar hebben jullie het onderweg over gehad?"


Sa si Jeova ti janasuja y taotaoña, ni ti udingo y erensiaña. 	 De HERE laat Zijn volk niet in de steek; Hij blijft naar hen omzien.


Ya manmapos, ya masoda nu patgon bulico gui caye na magogode gui jiyong potta ya mapula güe. 	 Zij gingen naar het dorp en zagen het veulen meteen. Het stond op straat, vastgebonden bij de deur van een huis. Zij maakten het los.


Ayo nae y disipuluña sija ilegñija nu güiya: Amano nae uguaja megae na pan güine gui desierto para utanafanjaspog este y dangculo na linajyan taotao. 	 "Waar moeten we hier brood vandaan halen om al die mensen te eten te geven?" vroegen de discipelen verwonderd. "Hier woont immers niemand."


Jabendise sija locue, para ufangosmegae; yan ti upolo y gañija gâgâ na udidide. 	 God zegent hen en laat hen uitgroeien tot een groot volk. Ook het vee neemt aanzienlijk toe.


Ya guajo y gâgâ ilo ya ti taotao: namamajlao gui lalaje ya madespresia gui taotao. 	 Zij riepen naar U en U hielp hen. U hebt hun vertrouwen niet beschaamd.


Sa seguro julie, y manmasapet y taotaojo guiya Egipto, yan jujungog y inigongñiñija, ya tumunogyo para junafanlibre sija. Ya pago maela jao, sa jutago jao guato Egipto. 	 Ik heb gezien en gehoord hoe mijn volk in Egypte wordt onderdrukt en mishandeld, hoe het zucht van ellende. Ik ben gekomen om het te bevrijden. Daarom wil Ik u naar Egypte sturen.'


Ya jatago si Pedro yan Juan, ilegña: Janao ya innalisto y pascua para jita, para utafañocho. 	 Toen die dag aanbrak, stuurde Jezus Petrus en Johannes erop uit om het Paasmaal klaar te maken.


Güiya y lámpara ni masonggue ya maniina; ya jamyo infanmalago manmagof didide na tiempo gui candetña. 	 Johannes was een helder schijnende lamp en u hebt een korte tijd van dat licht genoten.


YA enseguidas y egaan güije, y magas mamale yan y manamco, yan y escriba sija, yan todo y inetnon ofisiat manaconseja entaloñija, ya magode si Jesus, ya macone, ya maentrega si Pilato. 	 Vroeg in de morgen kwamen de leden van de Hoge Raad bijeen om te overleggen wat hun te doen stond. Zij besloten Jezus naar Pilatus, de Romeinse gouverneur, te brengen. Enkele soldaten boeiden Hem en namen Hem mee.


Ya y Señot magmata taegüije y uno ni y guinin mamaego, yan taegüije y matatñga na taotao ni y ninaaagang pot rason di y bino. 	 Toen werd de Here wakker, net als een soldaat die van de wijn in slaap gevallen was.


Parejoja locue yan este sija y manmatanme gui jilo acho; anae majungog y finijo, enseguidas maresibe todo ni y minagofñija; 	 De steenachtige grond zijn de mensen die het woord van God horen en meteen erg enthousiast zijn.


ANAE juagangjao, opeyo, O Yuus y tininasso: anae chatsagayo jago munadangculoyo: maase nu guajo ya jungog y tinaetaejo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Te begeleiden met snarenspel;


CHAMO famatquiquilo, O Yuus, gui alabansajo; 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Ik loof U, mijn God; zwijgt U niet tegen mij.


Ya ilegña: Jafa taemano siñayo yaguin taya fumanagüeyo? ya jagaogao na ucajulo ya ujasija matachong. 	 "Begrijpt u wat u leest?" vroeg hij aan de man in de wagen. "Eerlijk gezegd, begrijp ik er niet veel van", antwoordde de man. "Er staat ook geen uitleg bij!" En hij vroeg Filippus bij hem in de wagen te komen zitten.


Fanmanbendise ni y Yuusta jamyo ni y taotao ya namajungog y inagang y tininaña: 	 Volken, prijs onze God; zing luid Uw lofliederen tot Zijn eer.


Gui entalo ayo sija si Maria Magdalena, yan si Maria nanan Santiago yan José, yan y nanan y famaguon Sebedeo. 	 Onder hen waren Maria van Magdala, Maria de moeder van Jakobus en Jozef, en de moeder van Jakobus en Johannes (de zonen van Zebedeüs).


SI Yuus tumotojgue gui inetnon Yuus; ya jajusga gui entalo yuus sija. 	 Een psalm van Asaf. God staat temidden van de bijeenkomst van de machtigen. Hij treedt als rechter op voor hen die zich goden noemen.


Güiya jasoda finena y cheluña as Simon, ya ilegña nu güiya: Tasoda y Mesias (ni y cumequeilegña: güiya si Cristo). 	 Een van deze twee mannen was Andreas, de broer van Simon Petrus.


Janajanao y tinagoña gui jilo tano: y sinanganña malalago goschadig. 	 Hij stuurt Zijn bevelen de aarde rond en Zijn woord gaat met grote snelheid.


Ya anae mandoco y trigo ya manmanogcha, y taelaye na chaguan mandoco locue. 	 Toen het graan begon te groeien, schoot ook het onkruid op.


O Jeova, namandinangculo sija y chechomo! yan jinasomo mansentadong: 	 Er is grote blijdschap in mijn hart, HERE, als ik denk aan alles wat U doet. Ik juich over alles wat U hebt gemaakt.


Jagasja jajatsa julo locue y canggelon taotaoña; y tininan todo y mañantosña sija; magajet na sija y famaguon Israel, y taotao sija ni y manjijot guiya güiya. Fanmanalaba jamyo as Jeova. 	 Want Hij heeft Zijn volk een hoge positie gegeven: Ieder die Hem liefheeft, kan Hem prijzen. Alle Israëlieten, het volk dat Hij dicht nabij blijft. Prijs de HERE!


Sa ti para siempre umamalefanñaejon y nesesitao: ni y ninanggan y mamoble ufanmalingo para siempre. 	 De goddeloze zal eenmaal de godverlatenheid ervaren. Zo vergaat het ook de volken die de HERE vergeten.


Ya y uno guiya sija, anae jalie na jomlo güe, jabira güe tate, ya janaagagang mannae si Yuus minalag. 	 Een van hen kwam bij Jezus terug en juichte: "Wat is God goed! Ik ben genezen!"


Magajet ya magajet y jusangane jamyo: infananges yan infanugungñaejon, lao y tano umagof; ya jamyo infantriste, lao y tristenmiyo umabira para minagof. 	 Luister goed! De mensen zullen blij zijn over wat er met Mij gebeurt, maar u zult door verdriet overmand worden. Maar uw verdriet zal omslaan in blijdschap.


Lao y inadajen este y tano, yan y dinaguen y güinaja sija, yan y minalago ni guaja gui palo güinaja sija, manjalom ya machiguet y finijo ya jumuyong ti manogcha. 	 Maar de zorgen van het leven, de zinloze jacht naar rijkdom en het verlangen naar allerlei andere dingen krijgen de overhand. Het gevolg is dat deze mensen niets doen met wat zij hebben gehoord.


Polo ya ufamodong y manaelaye gui jalom y laguañija, mientras umescacapayo. 	 Ik hoop dat de ongelovigen zelf in die kuilen terechtkomen; allemaal, terwijl ik eraan voorbij ga.


Sa güiya utojgüe gui agapa na canae y nesesitao, para usinatba güe guinin ayo sija y jumusga y antiña. 	 Want God helpt de armen en verlost hen van hun onderdrukkers.


Polo ya ayo guiya güiya, taegüije y magago ni y jatatampegüe, yan para sinturon ni y jadudog güe siempre. 	 Laat die vloek nu maar helemaal om hem heen zijn; als een riem die hij dag en nacht draagt.


Chamiyo fannanaetnon oro ni salape ni coble gui betsanmiyo; 	 Neem geen geld mee, geen reistas met extra kleren en schoenen. Zelfs geen wandelstok. Want je zult krijgen wat je nodig hebt.


Güiya guinin plumanta sija locue para taejinecog yan taejinecog: jafatinas y tinago na tu ufalofan. 	 Hij heeft alles vastgesteld voor altijd. Hij gaf aan alles een wetmatigheid, die geen ervan overtreedt.


Jaye uconeyo asta y jalom y fitme na siuda? Jaye uinesgaejonyo asta y jalom Idumea? 	 Moab is een wasbak voor mij en mijn schoenen gooi ik in Edom neer. Ik jubel over het land van de Filistijnen.


N 23 37 32720 ¶ Jerusalem! Jerusalem! ni y pumuno y profeta sija, ni infagas ni acho todo y manmatago para jago, cuanto biaje malagoyo na jurecoje y famaguonmo, calang y ponedera yan jarecoje y poyitasña sija gui papa papaña, lao ti manmalago jamyo! 	 Jeruzalem, Jeruzalem! Stad die de profeten vermoordt en de mannen die naar haar zijn toegestuurd, dood gooit met stenen! Hoe vaak heb Ik uw kinderen bij elkaar willen brengen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels bijeenbrengt. Maar u hebt het niet gewild!


Ya si Jesus ti jumajanao gui publico gui entalo Judio sija; lao mapos güije para y tano na jijot gui jalomtano, guiya un siuda na mafananaan Efraim; ya sumaga güe güije yan y disipuluña. 	 Daarom bewoog Jezus Zich niet langer vrij onder de mensen, maar ging naar Efraïm, een rustig plaatsje aan de rand van de woestijn. Daar bleef Hij enige tijd met Zijn discipelen.


Entonses si Pilato ilegña nu güiya: Jago pues un ray jao? Ynepe as Jesus: Jago umalog na guajo un ray. Guajo minamafañago yo, pot este, yan minamamaela yo gui tano pot este, para umanae testimonio ni minagajet. Todo ayo y iyon minagajet, jajungog y inagangjo. 	 "Bent U dan toch een koning?" vroeg Pilatus. "U gebruikt zelf het woord koning", was Jezus' antwoord. "Inderdaad, Ik ben een koning. Ik ben geboren en in de wereld gekomen om de waarheid bekend te maken. Ieder die de waarheid liefheeft, luistert naar wat Ik zeg."


Ilegñija: Señot sija, jafa na infatinas este sija? Jame locue manaotaojam, manparejojajit, ya insangane jamyo na inbira jamyo güine gui este sija manaesetbe, ya infanmalag y lalâlâ na Yuus, ni y jafatinas y langet, yan y tano, yan y tase, yan todo y sinajguanña: 	 "Mannen!" schreeuwden zij. "Wat bent u nu van plan? Wij zijn maar gewone mensen, net als u! Wij hebben goed nieuws voor u. De goden die u aanbidt, zijn geen echte goden. U moet de levende God vereren! Hij heeft de hemel, de aarde en de zee gemaakt en alles wat daarin is.


Pago jaso este, jamyo ni y manmalefa as Yuus; na noseaja jusisi jamyo ya jufapidasos, ya taya unalibre. 	 Ongelovige, die God vergeet, laat het bovenstaande maar eens goed tot u doordringen, opdat Ik u niet vernietig want niemand kan u dan nog redden.


Seguro todo y taotao sija ni y umitde condisioñija manjinaja; ya y managquilo condisioñija, un dinague; yanguin manmapolo gui balansa, todos manñajlalangña qui y jinaja. 	 Volk, stel altijd uw vertrouwen alleen op Hem. Vertel Hem alles en houd niets voor Hem verborgen. Bij God kunnen wij altijd schuilen. Hij beschermt ons.


Ya mandaña sija gui Baal-peor; ya jacano y inefresen y manmatae. 	 Toen zij Baäl-Peor gingen aanbidden en zelfs de offers van doden aten;


Y jaane iyomo, y puenge locue iyomo: jago fumamauleg y inina yan y atdao. 	 De dag is van U en ook de nacht is Uw bezit. U hebt het licht en de zon geschapen.


Ya todo y mañasaga guiya Lyyda yan. Saron, malie güe; ya jabira sija para y Señot. 	 De man stond onmiddellijk op. Toen de bewoners van Lydda en Saron hem gezond en wel zagen rondlopen, bekeerden zij zich ook tot de Here Jezus.


Ya mientras sija sumesetbe y Señot, yan manayuyunat, y Espiritu Santo ilegña: Abatta guiya guajo Barnabé yan Saulo para y checho anae guinin juagange sija. 	 Op een dag, toen deze mannen vastten en bij elkaar waren om de Here te aanbidden, zei de Heilige Geest tegen hen: "Geef Mij Barnabas en Saulus, want Ik heb een speciale taak voor hen."


Enaomina fanmañotsot, ya inbira talo jamyo, ya y isaomiyo ufanmafunas, para siña ufato y tiempon y refresco guinen menan Yuus; 	 Heb er dus berouw over en bekeer u tot God; dan zal Hij uw zonden wegdoen, zodat een tijd van verfrissing aanbreekt als u met de Here leeft.


Taegüijeja locue un Lebita, anae mato jijot güije na lugat, ya jaatanja, ya malofanja gui otro banda. 	 Een tempeldienaar die voorbijkwam, deed hetzelfde en liet de man gewoon liggen.


Ayo nae ilegña nu sija: Pot jafa yo na inaliligao? Ti intingo na y checho y tatajo nesesita yo na fatinas? 	 "Dat hoefde toch niet?" antwoordde Hij. "Wist u niet dat Ik bezig moet zijn met de dingen van mijn Vader?"


Ya macacase todo ni y manmalolofan, ya jayeyengyong y ilonñija, ya ilegñija: Ay! jago ni y unyulang y templo, ya unjatsa talo gui mina tres na jaane; 	 De mensen die voorbijkwamen, scholden Hem uit en schudden hun hoofd. "Moet je Hem zien", jouwden zij. "Hij zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?


Ya ujaalog nu jamyo: Estagüe, pat ayogüe; chamiyo tumatitiye, ni indalalaque sija. 	 Jullie zullen wel geruchten horen dat Ik hier of daar ben.


Si Simon Selote, yan si Judas Iscariote, ni y umintrega güe locue. 	 Simon de Zeloot (a) en Judas Iskariot (door wie Jezus is verraden).


Ylegña nu güiya, uno gui disipuluña sija, Andres, chelun Simon Pedro: 	 Andreas mengde zich in het gesprek.


Ya anae sigue di cumuentosyo, podong y Espiritu Santo gui jiloñija, taegüijeja gui jilota gui tutujonña. 	 Ik had nauwelijks iets gezegd of de Heilige Geest viel op hen, net als in het begin op ons.


Sa si Pablo malagoña umaudae gui batco para Efeso, sa ti malago jagasta y tiempo guiya Asia; sa inalulula, na mano y ninasiñaña, na ufato Jerusalem gui jaanen y Pentecostes. 	 Paulus had namelijk besloten Efeze niet aan te doen om in Asia geen tijd te verliezen. Hij had haast omdat hij, als het even kon, met Pinksteren weer in Jeruzalem wilde zijn.


Sa sinco jagas asaguamo; ya pago y gaegue guiya jago, ti güiya y asaguamo: este unsangan pot minagajet. 	 "U bent vijf keer getrouwd geweest en de man met wie u nu samenleeft, is uw man niet."


Si Jeova para guajo gui entalo güije sija y umayuyudayo: enao mina julie y dineseajo güije sija ni y chumatliiyo. 	 De HERE is dicht bij mij en mijn vrienden; daarom kan ik neerzien op mijn tegenstanders.


Lao güiya umadingan ni guima tataotaoña. 	 Maar Jezus sprak niet over de tempel! Hij bedoelde Zijn eigen lichaam.


Y jaanen y sacanmame setenta años, ya y pot y minetgot siña gagaegue asta ochenta años; lao y sobetbiañija y checho yan y trineste; sa munaguse manmapos: yan jame mangupo. 	 Onze gemiddelde leeftijd is zeventig jaar. Alleen de zeer sterke mensen worden tachtig jaar. Alles waarop wij trots waren, blijkt toch alleen maar moeite en verdriet met zich mee te brengen. Het leven vliegt voorbij en voor we het weten zijn we gestorven.


Ya y magas mamale yan y magas y Judios manatungo güe contra si Pablo, ya matayuyut, 	 Daar kwamen de hoofdpriesters en leidende Joden bij hem met hun verhalen over Paulus.


Y tinagpangen Juan, guine mano? Guine y langet, pat y taotao sija? Ayo nae sija jajajaso gui sumanjalomñija ilegñija: Yaguin ilegmame, guine y langet; ualog nu jame: jafa nae na ti injenggue? 	 'Was Johannes de Doper door God gestuurd of niet?" Ze keken elkaar eens aan en probeerden een antwoord te vinden. "Als we zeggen dat Johannes door God gestuurd was, zal Hij vragen:


Ya jatago y ñinalang gui jilo y tano: ya jayulang todo y minetgot y agon. 	 Voordat Hij een hongersnood over het land liet komen, zodat er geen brood meer was,


O, para y taotao sija mojon ufanmanalaba si Jeova pot y minaulegña, yan pot y ninamanman na chechoña gui famaguon taotao sija. 	 Laten zij de goedheid en liefde van de HERE prijzen en Hem ook eren om alle wonderen die Hij voor de mensen heeft gedaan.


Anae taotaojuyong yo, ti innajalom yo; anae taya magagojo, ti innaminagago yo; malangoyo, yan gaegue yo gui calaboso, lao ti inbesita yo. 	 Ik was een vreemdeling en u wilde Mij niet in huis opnemen. Ik had niets om aan te trekken en u wilde Mij geen kleren geven. Ik was ziek en u wilde Mij niet opzoeken. Ik zat in de gevangenis en u hebt Mij aan mijn lot overgelaten.'


Ya jachule y sinco na pan yan y dos na güijan, ya manatan julo gui langet, ya jabendise, ya jaipe y pan sija; ya janae y disipuluña sija para ujaplanta gui sanmenañija; ya y dos na güiyan manmapatte todos. 	 Hij nam de vijf broden en de twee vissen, keek op naar de hemel en dankte God voor dit eten. Daarna brak Hij de broden in stukken. Zijn discipelen moesten die uitdelen onder de mensen. Ook de vissen verdeelde Hij.


Yan manaetaejao chamo sumasangan un sinangan megae na biaje na taebale, taegüije y Gentiles; jinasoñija na ufanmajungog pot y megae sinanganñija. 	 Als u bidt, doe dat dan niet langdradig en met zinloze woorden, zoals de andere volken doen. Want die denken dat hun gebeden worden verhoord als zij veel woorden gebruiken.


Y candit para ufanmatungo y nasion sija, yan y minalag para y taotaomo, Israel. 	 Hij is een licht voor alle volken; de roem en eer voor Uw volk Israël."


N 6 19 26180 ¶ Chamiyo fannanaetnon güinaja para jamyo gui tano, mano nae y poliya yan y lamas uyinamag, yan y saque sija uyulang yan uchule; 	 Verzamel op aarde geen kostbaarheden, want die vergaan of worden gestolen.


Ya y taotao nii maapapase, ya ti pastot; ya ti gaña y quinilo sija, an jalie y lobo ni y mamaela, japolo y quinilo sija ya malago guato; ya y lobo maquinene ya manchinalapon sija quinilo: 	 Een herdersknecht laat de schapen in de steek zodra hij een wolf ziet aankomen. Want hij is de herder niet. De schapen zijn niet van hem. De wolf pakt er één en jaagt de andere uiteen.


N 21 7 69860 ¶ Ya anae inquimple y jinanaomame desde Tiro, manmatojam Tolemaida, ya insaluda y mañelo, ya mañagajam güije yan sija un jaane. 	 De volgende haven die we aandeden, was Ptolemaïs. Daar brachten we de christenen een bezoek, maar bleven slechts een dag.


Polo ya fitme y corasonjo gui laymo, ya chajo mamamajlao. 	 Ik wil met volledige toewijding Uw wet naleven, zodat ik mij nooit hoef te schamen.


Sa si Herodes maañao as Juan, jatungo na tunas yan Santos na taotao ya jaguefadaje. Ya anae jajungog, gosbumuebuente gui corasonña; ya jaecungogjao ni minagofña. 	 Maar dat ging niet zomaar, want Herodes had diep ontzag voor hem. Hij wist dat Johannes een eerlijke man was en heel dicht bij God leefde. Daarom nam hij hem in bescherming. Hij vond het ook fijn om met hem te praten, maar kreeg altijd last van zijn geweten, omdat Johannes hem zei waar het op stond. Toch luisterde Herodes graag naar hem.


Ya y magas inetnon manope ilegña: Pot y minegae salape na juchule este na linebre. Ya si Pablo ilegña: Lao guajo Romanoyo na finañago. 	 "Ik heb het Romeinse burgerschap voor veel geld gekocht", zei de commandant. "Maar ik ben Romein van geboorte", antwoordde Paulus.


Enaomina ayo sija y manmachalapon, manjanao para todo y lugat, ya japredidica y sinangan. 	 De volgelingen die uiteengejaagd waren, spraken overal over Jezus en vertelden wat Hij had gedaan.


Ti dignoyo mas na jumafanaan lajimo: naparejoyo yan y jotnalerumo sija. 	 Ik ben het niet waard nog langer uw zoon genoemd te worden.


Ni y munanajong y pachotmo ni y manmauleg na güinaja: ya y pinatgonmo jananuebo taegüije y aguila. 	 Hij overstelpt mij met zegeningen en ik voel mij weer jong als vroeger.


Nabula y matañija ni y dinesonra: para sija ujaaligao y naanmo, O Jeova. 	 achtervolg hen zo met Uw storm; jaag hun schrik aan met Uw wervelwind.


Ay jamyo ni esta manjaspog pago! sa infanñalang. Ay jamyo ni mañachaleg pago! sa jamyo infanugong yan infananges. 	 Pas op als u in overvloed leeft, want er komt een tijd dat u honger zult hebben. Pas op als u nu plezier hebt, want eens zult u huilen van ellende.


Ya manaminagago púrpura, ya matufog un coronan tituca. 	 Zij deden Hem een rode mantel om, zetten Hem een kroon van doornige twijgen op,


Si Jeova munataesetbe y pinagat y nasion; ya güiya munataebale y jinaso y taotao. 	 De HERE doorbreekt de plannen van de volken en voorkomt hun slechte voornemens.


Ya y senturion, yan y mangaegue yan güiya na maadadaje si Jesus, anae malie y linao yan todo ayo sija y manmafatinas, mangosmaañao ya ilegñija: Sumen magajet na Lajin Yuus este. 	 De commandant en zijn soldaten die bij het kruis waren, schrokken vreselijk van de aardbeving en alle andere dingen die er gebeurden. "Deze man was werkelijk de Zoon van God!" riepen ze uit.


Ya manmamatinas tatnero guiya Horeb, yan maadora y diniriten y imagen. 	 Toen maakten zij bij de berg Horeb een gouden kalf; zij knielden ervoor neer alsof het een god was.


Magajet, na y jalom corason nae manmachochocho jamyo tinaelaye; intajlang gui canaenmiyo y tinaelaye gui tano. 	 Zouden de afgoden recht kunnen spreken? Leiden zij de mensen op de juiste weg?


Jafa na ti unpolo y salapejo gui banco; sa para yanguin matoyo jugagao yan y ganansia? 	 Als je zo goed weet hoe ik ben, waarom heb je het geld dan niet op de bank gezet? Dan zou ik het nog met rente hebben teruggekregen.'


Sa güiya jagasja jaatan papa gui y tinaquilo y santos na sagaña; guinin y langet nae si Jeova jaatan y tano. 	 Laten we dit opschrijven voor de komende generaties. Het volk, dat dan leeft, zal de HERE prijzen.


N 10 22 58180 ¶ Ya anae mafatitnas y guipot y inefresengumayuus, guiya Jerusalem, ya ayo na tiempo manenggeng. 	 In Jeruzalem werd het jaarlijkse feest van de tempelvernieuwing gevierd.


Ayo nae jaseñat y mangachongñija ni mangaegue gui otro batco, para ufanmato ya ufaninayuda. Ya manmato, ya janabulaja y dos batco, ya jatutujon manmañoñogñog. 	 Zij wenkten de mannen in de andere boot om hen te komen helpen. Even later was in beide boten zoveel vis, dat die bijna zonken.


O nae grasias si Jeova; sa güiya mauleg: sa y minaaseña gagaegueja para taejinecog. Amen. 	 Prijs de HERE, Hij is een goede God! Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Mandaña ya manatog maesasija; ya magueguesatituye y pinecatjo, anae jagas mananangga sija y antijo. 	 Zij verdraaien voortdurend mijn woorden; zij beramen kwade plannen tegen mij.


Ya janafanayog sija locue taegüije y tatnero: y Líbano yan y Sirion taegüije y patgon y dadao na nubiyo. 	 De bomen van de Libanon springen op als kalveren en de bomen van de Hermon als woudossen.


Ya y lajiña ni y mas amco estaba gui fangualuan; ya anae guaguato ya esta jijot gui guima, jajungog y dandan yan y manbabaila: 	 Ondertussen was de oudste zoon op het land aan het werk. Toen hij thuiskwam, hoorde hij dansmuziek.


N 1 21 35530 ¶ Ya manjalom Capernaum; ya enseguidas, gui sábado na jaane, jumalom gui sinagoga ya mamanagüe. 	 Jezus en Zijn metgezellen kwamen in Kapernaüm aan. Op zaterdag (de plechtige rustdag die de Joden 'sabbat' noemen) ging Hij naar de synagoge en sprak de mensen toe.


Ya pago estagüiya y canae y Señot gui jilomo, ya unbachet ya ti unlie y atdao pot un tiempo. Ya enseguidas podong gui jiloña y nublado ya jomjom, ya jumanao manaligao jaye uminantiene y canaeña para uinesgaejongüe. 	 Nu geeft God u uw verdiende loon. U zult blind worden en het zal lang duren voordat u de zon weer kunt zien." Op hetzelfde moment kwam er een waas voor de ogen van Elymas en even later zag hij niets meer. Hij liep tastend rond, op zoek naar iemand die hem kon leiden.


Ya anae inlie Jerusalem, na esta ineriyaye ni y sendalo sija, intingoja na esta jijijot y mayulangña. 	 En als je ziet dat Jeruzalem wordt belegerd, is dat het teken dat de verwoesting van de stad nadert.


Ya ayo na Finijo mamacatne ya sumaga guiya jita (ya talie y minalagña, ayo na minalag taegüije y linilisja gui tata), bula y grasia yan y minagajet. 	 En Christus (A) kreeg een menselijk lichaam en leefde bij ons hier op aarde. Hij was vol vergevende liefde en waarheid. Wij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is, de enige Zoon van de hemelse Vader.


Ya y siete, ti mapolo semiyañijo; despues di todos, matae y palaoan locue. 	 Met de derde ging het net zo. Geen van de zeven broers kreeg kinderen bij de vrouw en zij stierven allemaal. Tenslotte stierf ook de vrouw.


N 10 34 27680 ¶ Chamiyo jumajaso na mato yo para jupolo pas gui tano: ti matoyo para jupolo pas, lao espada. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard.


Jafanagüe y canaejo para y guera: ya enaomina y canaejo judobla y atcas bronse. 	 Hij maakt mij lichtvoetig als een hert, zodat ik overal kan gaan en geen weg onbegaanbaar voor mij is.


Ya ilegña nu guajo: Janao; sa guajo tumagojao chago desde este para y Gentiles. 	 De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken."


Ya inepe as Jesus ya ilegña: Un taotao tumunog guinin Jerusalem asta Jerico, ya podong gui entalo y manaque; y machule y magaguña ya manachetnudan güe, ya manjanao ya mapolo cana matae. 	 Als antwoord gaf Jezus hem dit voorbeeld: "Een man reisde van Jeruzalem naar Jericho. Onderweg werd hij door rovers overvallen. Zij rukten hem de kleren van het lijf, sloegen hem bont en blauw en lieten hem halfdood langs de weg liggen.


Jungogyo enseguidas, O Jeova: sa malayo y antijo: chamo na naaatog y matamo guiya guajo; sa noseaja juparejo yan ayo sija y mannunog gui jalom joyo. 	 Geef mij snel antwoord, HERE, want ik houd het niet meer uit. Verberg U niet voor mij, want dan kan ik beter sterven.


Enaomina anae mandaña guine, sinjufannangga, y inagpaña matachongyo gui tribunal, ya managoyo na jumaconie. 	 Die Joden kwamen met mij mee hier naartoe en ik heb de zaak de volgende dag meteen in behandeling genomen. Maar toen ik Paulus liet voorleiden, beschuldigden zij hem van iets heel anders dan ik had verwacht.


Ya undichoso; sa ti siña maapase jao; lao unmaapase gui quinajulo y manunas. 	 Die mensen kunnen u niets teruggeven. Daarom zal God u belonen als de rechtvaardigen weer levend worden."


Y antiña usaga gui mauleg: ya y semiyaña uereda y tano. 	 Hij mag leven binnen het bereik van Gods zegen en zijn kinderen zullen het land in bezit nemen.


Sa y finijo Jeova, gasgas na finijo: calang salape na managasgas gui jotno gui jilo y tano: managasgas siete biaje. 	 De HERE zegt: "Terwille van de onderdrukten en het hulpgeroep van de armen ga Ik nu optreden. Ieder die naar Mij uitziet, zal Ik in veiligheid brengen."


Nalibre, O Yuus, y iya Israel gui todo y chinatsagaña. 	 O God, wilt U Israël bevrijden uit alle moeilijkheden?


Sa y jaane yan y puenge y canaemo macat guiya guajo; ya y finetgonjo mabira para y inanglo gui tiempon maepe. Sila. 	 Dag en nacht voelde ik hoe U tot mijn geweten sprak. Ik schrompelde in elkaar als bij grote hitte.


Fatinas mauleg na trongcon jayo, yan y tinegchaña mauleg; pat fatinas taelaye na trongcon jayo, yan taelaye y tinegchaña; sa pot y tinegchaña, y jayo esta matungo. 	 Een boom kent men aan zijn vruchten. Aan een goede boom komen goede vruchten en aan een slechte boom slechte.


Jafatinas pas gui jalom uttimomo, ya ninabula jao ni y guesmauleg na trigo. 	 Hij geeft vrede in het land en zorgt voor rijke oogsten.


Sa jajaso na sija catneja; y manglo na malofan ya mapos ya ti mamaela talo. 	 Hij dacht eraan dat zij maar mensen waren, vluchtige ademtochten die niet meer terugkomen.


jacone sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Hij hoefde geen schapen meer te weiden, maar nu een volk. Het volk van Jakob, Israël, werd zijn nieuwe kudde.


Ya sija jacano todo y tinanom gui jalom y tanoñija, yan jalachae sija y tinegcha gui tanoñija. 	 Al het groene gewas en alle andere gewassen op het land werden weggevreten.


Para untungo na taya trabia mas di dose años, desde qui cajuloyo Jerusalem para jufanadora. 	 Zoals u zult kunnen nagaan, kwam ik pas twaalf dagen geleden in Jeruzalem aan om onze God te aanbidden.


Mangajulo testigon mandague: ya jafaesenyo ni y ti jutungo. 	 Leugenachtige getuigen nemen het woord en vragen mij dingen die ik helemaal niet weet.


Sa jaftaemanoja y jaanin Noe, taegüijeja locue y jaanin y Lajin taotao. 	 Tegen de tijd dat Ik terugkom, zal men net zo onverschillig tegenover God staan als de mensen in de tijd van Noach.


Yamag y nifenñija gui jalom pachotñija, O Yuus: yamag juyong y dangculo na nifen y patgon leon, O Jeova. 	 Zij luisteren naar niemand, wijs of onverstandig.


Ya janajanao y tininasmo taegüije y manana: ya y juisiomo taegüije y taloane. 	 Hij zal u openlijk recht verschaffen en uw oprechtheid aan het licht brengen.


Mato si Felipe ya jasangane si Andres; ya mamaela si Andres yan si Felipe masangane si Jesus. 	 Filippus vertelde het aan Andreas en samen gingen zij naar Jezus om het Hem te vragen.


Sa y yugojo mañana, ya y catgaco ñajlalang. 	 Wat Ik van u vraag is nooit te zwaar en de last die u voor Mij moet dragen, is licht."


Ya guaja siete na lalaje, famaguon un Judio ni naaña si Sceva, ya magas mamale, na jafatinas este sija. 	 Het waren de zeven zonen van Sceva, een Joodse hoofdpriester. Toen die dit zeiden tegen een man die een boze geest had, antwoordde de geest:


N 1 6 62440 ¶ Enao mina, ayo sija y mandaña, finaesen güe, ilegñija: Señot, malago jao unnatalo guato y raeno guiya Israel? 	 Terwijl zij zo bij elkaar waren, vroegen zij Hem: "Here, gaat U nu van Israël weer een vrij land maken, met een eigen koning?"


Lao guajo tayuyute jao, para chaña fafatta y jinengguemo: ya yanguin umabira jao, nafanfitme y mañelumo. 	 Maar Ik heb gebeden dat je geloof je niet in de steek zal laten. Wanneer je van je verkeerde weg bent teruggekomen, sterk dan je broeders in hun geloof."


Polo ya ufanagang ni minagof ya ufanmagof y gumaeya y tinas na causaco: junggan, polo ya ujaalog siempre: innadangculo si Jeova, ni y yaña na memegae y tentagoña. 	 Maar ik wil dat alle mensen die verlangen naar mijn vrijspraak, zullen juichen en zich verheugen. Dat zij voortdurend de HERE zullen grootmaken en zeggen: "De HERE trekt Zich het lot van Zijn geliefde dienaar aan."


Mandichoso y manñalang yan manmajo ni tininas, sa sija umanafanjaspog. 	 Gelukkig zijn de mensen die ernaar hunkeren dat Gods wil wordt uitgevoerd, want zij zullen volkomen tevreden worden gesteld.


Yya Egipto manmagof anae sija manjanao: pot minaañaoñija guinin podong guiya sija. 	 In Egypte was men blij dat zij gingen, want het volk Israël had daar grote angst aangejaagd.


Sa güiya munalibreyo todo gui chinatsaga: sa y atadogjo jagasja jalie y minalagojo contra y enemigujo. 	 God zal mij wreken tegenover de mensen die mij naar het leven staan. Vernietig hen maar in Uw trouw voor mij.


Ayonae si Jesus ilegña: Jayeyo pumacha? Lao anae todos japune ilegña si Pedro yan y mangachongña: Maestro, y linajyan taotao umanoriya jao yan machichiguit jao, 	 "Wie heeft Mij aangeraakt?" vroeg Jezus. De mensen zeiden allemaal dat ze Hem niet hadden aangeraakt. "Maar Meester", protesteerde Petrus, "De mensen dringen immers van alle kanten tegen U op!"


Ayo nae y ray ualog ni mangaegue gui agapaña: Maela jamyo mandichoso gui Tatajo, ya inereda y raeno ni esta listo para jamyo desde y mafatinas y tano; 	 Dan zal Ik tegen de mensen aan mijn rechterhand zeggen: 'Kom, gezegende kinderen van mijn Vader. U mag het Koninkrijk binnengaan, dat van het begin van de wereld af voor u bestemd is.


Ya y mamaleñija manmodong gui espada; ya y manbiuda sija ti ninafantriste. 	 De priesters werden gedood en de weduwen konden niet meer huilen.


Ya jualog ni y antijo: Ante, megae güinajamo, para megae na sacan; descansa, ya unchocho, yan unguimen, yan unmagof. 	 'Dan heb ik ruimte genoeg om alles op te slaan. Als het klaar is, zal ik tegen mezelf zeggen: Jongen, je hebt voor jaren genoeg. Neem het er eens van: Eet, drink en geniet.'


Si Yuus nanggajao, O antijo; sa guinin güiya y ninanggaco. 	 Ja, zij overleggen met elkaar hoe zij hem kunnen neervellen. Zij houden van de leugen; met hun mond spreken zij vriendelijke taal, maar in hun binnenste vervloeken zij mij.


Guajo iyomoyo, satbayo; sa jualiligao y finanagüemo sija. 	 Ik ben Uw eigendom, bevrijd mij. Ik verlang naar Uw opdrachten.


Ni y pot Espiritu Santo ni y pachot y tentagomo as David ilegmo: Sa jafa y Gentiles na manlalalo, ya y taotao sija manmanjaso ni y taebale na güinaja? 	 Door de Heilige Geest hebt U Uw dienaar, onze voorvader David, laten zeggen: 'Wat zijn de ongelovige volken toch dwaas om tegen de Here op te staan! Het is onbegrijpelijk dat deze mensen proberen God te slim af te zijn!


Ya anae munjayan cumuentos, janajanao y dinaña. 	 Daarmee maakte hij een einde aan de oploop en ging ieder zijns weegs.


Juagang si Jeova gui chinatsagaco: ya si Jeova umopeyo, yan japoloyo güi dangculo na sagayan. 	 Toen ik het heel erg moeilijk had, heb ik de HERE aangeroepen. Hij heeft mij antwoord gegeven en mij bevrijd. Ik kon het allemaal weer aan.


Si Pilato ilegña nu güiya: Jafa na güinaja y minagajet? Anae munjayan jasangan este, tumalo guato gui Judio sija ya ilegña nu sija: Guajo ti mañoda yo guiya güiya jafa na isao. 	 "Waarheid?" vroeg Pilatus. "Wat is waarheid?" Hij ging weer naar buiten en zei tegen de Joden: "Volgens mij heeft Hij geen misdaad begaan.


Mato guiya guajo, ya tumojgue, ya ilegña nu guajo: Chelujo Saulo, resibe y liniemo. Ya ayoja na ora nae juatan güe. 	 'Saul, broeder', zei hij, terwijl hij bij me stond, 'kijk eens omhoog.' Ik keek op en kon weer zien! Mijn ogen waren weer goed.


Sa anae jacocobla y jâgâ jajaso sija: ya ti malefa ni inagang y mamoble. 	 Prijs de HERE Die in Jeruzalem woont. Laat de hele wereld horen over Zijn onvergetelijke daden.


N 7 14 37940 ¶ Ya jaagang talo guiya güiya todo y linajyan taotao ya ilegña: Ecungog jamyo todos, ya intingo. 	 Jezus riep de mensen bij Zich en zei tegen hen: "Luister! Dit is iets wat u beslist moet weten.


Enao mina todo y generasion desde as Abraham asta as David, catotse sija na generasion; ya desde as David asta manmacone guiya Babilonia, catotse na generasion; ya desde qui manmacone guiya Babilonia asta as Cristo, catotse na generasion. 	 Van Abraham tot David zijn dus veertien generaties, van David tot de verbanning naar Babel ook veertien generaties, en van de verbanning tot de geboorte van Christus nog eens veertien generaties.


Manjijita yan y Señot y inetnon sendalo. Y Yuus Jacob, güiya y guinegüeta. Sila. 	 Word rustig en wees u ervan bewust dat Ik God ben. Ik ben de Hoogste onder alle volken, de Grootste op de hele aarde.


Sa jatancho un jaane, ni y anae para ujusga ni y tininas, y tano, ni ayo na taotao y jatago; ni y mannae testimonio todo y taotao, sa janacajulo guinin y manmatae. 	 Want Hij heeft een dag vastgesteld, waarop Hij rechtvaardig over de mensheid zal oordelen, door een Man die Hij daartoe heeft aangewezen. Om iedereen te garanderen dat Hij Zijn woord zal houden, heeft Hij die Man uit de dood laten terugkomen.


Ya ilegña nu sija: Chamiyo fanmañuñule ni jafa para y chalan, ni baston, ni botsa, ni pan, ni salape; ni infangaemagago dos. 	 "Maar jullie mogen niets meenemen voor onderweg", zei Hij. "Geen wandelstok, geen tas, geen eten, geen geld, zelfs geen extra mantel.


Ya si Yuus jasangan taegüine, Na y semiyaña utaotao juyong gui ti tanoña; yan manmacone ya manmancautiba, ya manmatrata taelaye cuatro sientes años. 	 God zei: 'Uw nakomelingen zullen tijdelijk in een vreemd land wonen. Zij zullen daar 400 jaar slaven zijn en slecht behandeld worden.


N 4 20 44000 ¶ Ya jajuchom y leblo ya anae janatalo y ministro, matachong; ya todo y mangaegue gui guimayuus, güiyaja manatan. 	 Hij deed het boek dicht, gaf het aan de dienaar en ging zitten. Alle ogen waren op Hem gericht.


Lao si Juan ti malago, ilegña: Nesesita yo matagpange pot jago, enaojao na mamaela guiya guajo? 	 Maar Johannes wilde dat niet doen. "Ik moet door U worden gedoopt", protesteerde hij, "in plaats van U door mij."


Ya julie güe, ya ilegña nu guajo: Laguse, ya unjanao juyong Jerusalem; sa ti manmalago maresibe y testemoniumo pot guajo. 	 'Vlug', zei Hij, 'maak dat u uit Jeruzalem wegkomt! Want de mensen in deze stad zullen niets willen weten van wat u over Mij vertelt.'


Lao yaguin manmapetsigue jamyo gui un suida, fanmalag y otro: sa magajet jusangane jamyo, na ti infanmunjayan manjanao todo gui siudan Israel, asta qui mato y Lajin taotao. 	 Wanneer je in de ene stad wordt vervolgd, vlucht dan naar de andere. Want Ik zal terugkomen voordat jullie ze allemaal hebben bereikt.


Ylegña nu sija si Jesus: Fanmamaela ya infañocho. Ya ni uno gui disipulo sija fumaesen güe: Jago, jaye jao? matungo na güiya y Señot. 	 "Kom", zei Jezus. "Laten wij gaan eten." Geen van de discipelen durfde te vragen wie Hij was, want zij wisten dat Hij de Here was.


Y langet tronujo, ya y tano fañajangan y papa adengjo; jafa na guma injatsayeyo? ilegña y Señot; pat jafa na sagayan nae jusaga? 	 'De hemel is mijn troon en de aarde is mijn voetenbank. Wat voor huis zult u dan bouwen? In wat voor gebouw kan Ik wonen?


Y abanicoña gaegue gui canaeña, ya unagasgas y tablaña, ya unaetnon y triguña jalom gui jalom camalin, ya usonggue y pajan trigo gui taejinecog na guafe. 	 Hij staat klaar om het kaf van het koren te scheiden. Het koren zal Hij opslaan in de schuur. Maar het kaf zal Hij verbranden in een vuur dat nooit uitgaat."


Todo y nasion umoriyayeyo: lao pot y naan Jeova juutut sija. 	 Toen ik van alle kanten werd aangevallen, heb ik de vijand neergeslagen in de naam van de HERE.


Para ualog y taotao: Magajet na guaja apasñija y manunas: magajet guaja si Yuus ni y manjujusga gui tano. 	 Zijn volgeling is blij als hij ziet hoe alles wordt gewroken; hij wast zijn voeten in het bloed van de goddelozen.


Ya macone y tentago, ya masaulag, ya manajanao taesinajguan. 	 Maar zij grepen hem, gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


Ya jago, Capernaum, ni y jagas manataquito jao asta y langet; unmayute jao papa sasalaguan; sa yaguin iya Sodoma nae mojon mafatinas todo ayo y mannamanman ni jagas mafatinas guiya jago, mangagaegueja mojon asta pago na jaane. 	 En Kapernaüm? Zal het hemelhoog verheven worden? Nee, het zal dodelijk vernederd worden! Want als de geweldige wonderen die Ik in Kapernaüm heb gedaan, in de zondige stad Sodom waren gebeurd, zou ze er nu nog zijn.


Ayo nae jatago y disipuluña sija, na chañija fanmañangangane ni jaye na güiya si Jesus y Cristo. 	 Hij verbood Zijn discipelen ten strengste iemand te vertellen dat Hij de Christus was.


Canaja malalachaeyo gui jilo y tano; lao ti judingo y finanagüemo sija. 	 Het is hun bijna gelukt mij te doden, maar ik heb mij vastgehouden aan Uw bevelen.


N 4 33 36730 ¶ Yan megae sija na acomparasion parejo yan este sija, jasangane sija finijo, jaftaemano y siña jajungog. 	 Hij vertelde hun veel van zulke gelijkenissen. Anders zouden zij Hem niet begrijpen.


Ya mamaudaejam gui batco manlayagjam papa jijot Chipre, desde ayo, sa y manglo contra. 	 Toen wij de haven van Sidon uitvoeren, hadden we de wind tegen. Daarom zetten wij koers naar het noorden en zeilden om Cyprus heen,


Jagasja jao cajulo iya jululo, jagas uncone y mamacautiba na megae: jagas unresibe ninae sija entre taotao sija: magajet entre y managuaguat locue, para si Jeova Yuus usiña sumaga gui entaloñija. 	 God bezit vele duizenden strijdwagens. Vanaf de Sinaï is de Here Zijn huis binnengegaan.


Ada ti y canaejo fumatinas todo este sija na güinaja? 	 Ik heb de hele wereld gemaakt!' (C)


Y salapeña ti mannanae para ufangana, ni uchule y apas contra y taeisao: ya y fumatinas estesija ti siña cumalamten. 	 Hij zal zijn geld niet misbruiken voor woekerpraktijken en ook niets aannemen dat onschuldigen kan belasten. Wie zo door het leven gaat, kan op Gods bescherming rekenen.


Ya mientras mananaetae güe, y jechuran mataña tolaeca; ya y magaguña jumuyong apaca ya malag. 	 Terwijl Hij aan het bidden was, begon Zijn gezicht te glanzen.


Nalibreyo gui chiniguet y taotao, ayo nae juadaje y finanagüemo. 	 Bevrijd mij uit de onderdrukking van mijn vijanden; dan zal ik voortaan alles doen wat U hebt bevolen.


Sija ilegñija nu güiya: Iyon Sesat. Ayo nae ilegña nu sija: Nae si Sesat ni iyon Sesat, ya si Yuus ni iyon Yuus. 	 "Van de keizer", antwoordden zij. "Wel", zei Hij, "geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is."


Si Jesus jatutujon ilegña nu sija: Adaje jamyo, ya chamiyo fanmafabababa. 	 "Ik waarschuw jullie", zei Jezus. "Laat je door niemand van de wijs brengen.


O nae grasias si Jeova, sa güiya mauleg: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Prijs de HERE! Hij is een goede God. Want Zijn goedheid en liefde blijven eeuwig bestaan.


Ayo nae manjajanao y batco sija: ayo nae gaegue y lebiatan ni y finatinasmo para y jumugando gui sanjalomña. 	 Er varen schepen op. De grote zeedraak, Leviathan, leeft in de zee; die is als speelgoed voor U.


Sija manmanope ilegñija nu güiya: Jago mafañago jao gui isao sija! Ada jago fumanagüe jam? Ya mayute juyong. 	 De leiders werden kwaad en zeiden: "U bent zelf een zondaar! U moet niet denken dat u ons de les kunt lezen!" En zij joegen hem weg.


AYO nae si Pilato jachule si Jesus, ya jasaulag. 	 Pilatus nam Jezus mee en liet Hem geselen.


Anae tumangesyo ya junamajalang y antijo pot ti chumocho, este y para malalatdeco. 	 Van mijzelf blijft niets over, omdat ik alles geef voor Uw zaak. De spot en hoon van hen die U haten, kwamen op mij terecht.


Y gumagao jao, nae; ya y mumalago umayao jao, chamo jao rumiuusa. 	 Als iemand u iets vraagt, geef het hem. En als iemand iets van u wil lenen, weiger het dan niet.


Ya machoma ni y manmofona para ufamatquilo: lao mas umagang megae: Jago ni y Lajin David, gaease nu guajo. 	 De mensen die voor Jezus uit liepen, zeiden tegen hem dat hij zijn mond moest houden. Maar hij trok zich er niets van aan en begon nog harder te schreeuwen: "Zoon van David! Heb medelijden met mij!"


Ya jatungo si Jesus, ilegña nu sija: Jafa jinasonmimiyo gui sanjalommiyo, taotao na didide jinengguenmiyo, pot y ti manmañule jamyo pan? 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en zei: "Wat hebben jullie toch weinig vertrouwen in Mij! Waarom maken jullie je zorgen over brood?


Ya anae manmato güije na lugat ni mafanaan Calabera, maatane gui quiluus güije yan ayo y dos ni y taelaye finatinasñija, uno gui agapa ya y otro gui acagüe. 	 'Schedel' of 'Golgotha' heette die plaats. Daar werden ze alle drie gekruisigd. Jezus in het midden en de twee misdadigers aan weerszijden van Hem.


Jajulo locue si Jeova gui langet, ya y Gueftaquilo jasangan ni y inagangña: graniso yan pinigan guafe. 	 De wolken verdwenen toen Zijn glans naderde. Het regende hagel en vurige kolen.


Anae jajungog, cajulo gusisija ya jumanao asta guiya güiya. 	 Maria stond onmiddellijk op en ging naar Jezus toe.


Ya malago mona, ya umeculo gui trongcon sicomoro para ulie: sa nesesita na ufapos güije. 	 Daarom liep hij hard vooruit en klom in een wilde vijgeboom om Hem toch te kunnen zien.


Anae jajungog este si Yuus, ninabubo, yan jagoschatlie iya Israel. 	 God hoorde alles en ontstak in toorn. Hij steunde het volk niet langer.


Guaeya si Jeova todo jamyo mañantos; ya y manmauleg adaje si Jeova, ya apase megagae y fumatitinas ni y sobetbia. 	 Terwijl ik in mijn angst dacht dat U mij vergeten was, hebt U juist mijn luide smeekbeden gehoord. U hoorde mij om hulp roepen.


Ya todosija y iyomo, iyoco; ya y iyoco, iyomo; ya guajayo minalag guiya sija. 	 Zij zijn van U. Alles wat van Mij is, is van U. En wat van U is, is van Mij. In hen wordt weerspiegeld wie Ik ben.


Ya jatago y ñinalang gui jilo y tano: ya jayulang todo y minetgot y agon. 	 Voordat Hij een hongersnood over het land liet komen, zodat er geen brood meer was,


N 2 18 54290 ¶ Y Judio sija manmanope ya ilegñija; Jafa na señat unfanuejam taegüije ayo, sa jago unfatinas este sija na güinaja? 	 De Joden namen dit niet. "Hoe durft U! Bewijs maar eens dat U dit mag doen!"


Ya y suegran Simon estaba na umaason sa malango yan calentura: ya masangane güe enseguidas nu y palaoan. 	 Simons schoonmoeder was ziek en lag met koorts op bed. De mannen vertelden het aan Jezus.


O Yuus, jago y Yuusso; taftaf jualigao jao; y antijo majo pot jago, y catneco majalang nu jago, gui anglo an majo na tano, anae taya janom; 	 Een psalm van David, die hij schreef in de woestijn van Juda.


Ya ayonae y mangaegue guiya Judea, ufanmalago para y egso sija; ya ayo sija y mangaegue gui entaloña ufanjuyong; ya y mangaegue gui fangualuan, chañija fanjajalom güije. 	 Laten de mensen die dan in Judea zijn, naar de bergen vluchten. En wie op het platteland zijn, moeten niet naar de stad gaan.


Sa guaja unoja jagaña na esta guaja dose años, ya estaba jijot na umatae. Ya anae jumanao maapupura güe ni linajyan taotao sija. 	 Zijn enige kind, een meisje van twaalf jaar, lag op sterven. Jezus ging met hem mee en baande Zich een weg door de opdringende mensenmenigte.


Ya y sendalo sija jadufog tituca para un corona, ya japolo gui iluña ya manaminagago güe ni magagon agaga. 	 De soldaten maakten een krans van doornige takken en zetten die op Zijn hoofd. Daarna deden zij Hem een rode mantel om en zeiden spottend:


Yan palo mamodong gui jilo acho; ya anae lachog, ninamalayo sa ti fofotgon. 	 Er viel ook zaad op ondiepe grond met harde rotsbodem eronder. Het kwam wel op, maar verdorde ook weer vlug omdat het te weinig vocht kreeg.


Sa güiya yumamag y trangcan bronse, yan janapedaso y rejas lulog. 	 Maar ook omdat Hij de koperen deuren heeft opengebroken en de metalen sloten ervan heeft vernietigd.


O Jeova, manminegae sija y chechomo! y minenajlom, jago fumatinas sija todo: y tano senbula ni y rinicumo. 	 U hebt zo geweldig veel gemaakt, HERE. U hebt alles met wijsheid gemaakt. De hele aarde is vol van Uw schepping.


Y antijo ujaspog taegüije y ujaspog ni y titanos an montica; ya y pachotjo ualabajao yan y minagof y labiosso. 	 Mijn leven lang wil ik U prijzen; mijn handen naar U opheffen wanneer ik bid.


O guma Levi, bendise si Jeova: jamyo ni y manmaañao as Jeova, bendise si Jeova. 	 Laat het nageslacht van Levi de HERE prijzen. Laat ieder die ontzag heeft voor de HERE, Hem prijzen.


Ya si Juan minagagon pulon cameyo, yan sinturon cuero gui senturaña; ya y naña, apacha yan miet monte. 	 Johannes droeg kleren van kameelhaar en had een leren riem om. Hij at sprinkhanen en honing van wilde bijen.


Pago jagas jusangane jamyo antes qui umasusede, para yanguin jasusede, jamyo injenggue. 	 Ik zeg het nu alvast. Als Ik straks weg ben, zult u in Mij geloven.


Tunas na infanmanaejam si Sesat tributo, pat aje? 	 Is het juist om de Romeinse keizer belasting te betalen of niet?"


Ya si Jesus ti jumajanao gui publico gui entalo Judio sija; lao mapos güije para y tano na jijot gui jalomtano, guiya un siuda na mafananaan Efraim; ya sumaga güe güije yan y disipuluña. 	 Daarom bewoog Jezus Zich niet langer vrij onder de mensen, maar ging naar Efraïm, een rustig plaatsje aan de rand van de woestijn. Daar bleef Hij enige tijd met Zijn discipelen.


YA anae manguecuentos yan y taotao sija, y magas na mamale yan y magas y templo, yan y Saduseosija, manmato guiya sija, 	 Terwijl zij nog tegen de mensen spraken, kwam de leider van de tempel samen met de priesters en Sadduceeërs naar hen toe.


Ayonae enseguidas podong papa gui adengña ya matae; ya y manfamaguon na lalaje manjalom ya masoda güe na matae, ya machule ya majafot gui oriyan y asaguaña. 	 Op hetzelfde moment zakte zij voor hem in elkaar en stierf. De jonge mannen kwamen binnen. Toen zij zagen dat zij ook dood was, droegen zij haar naar buiten en begroeven haar bij haar man.


Ya todosija y jumujungog jaadaje gui corasonñija ya ilegñija: Jafa jumuyong este na patgon? Sa y canae Yuus gaegue guiya güiya. 	 Ieder die het nieuws hoorde, nam het ter harte en zei: "Wat zal er van dat kind worden?" Want het was duidelijk dat de Here iets bijzonders met hem voorhad.


Ilegña y Señot ni y janamatungo estesija desde y tutujon y tano. 	 Dat heb Ik Mij vanaf het begin al voorgenomen.' (A)


Suja gui taelaye, ya fatinas y mauleg; ya sumasasaga jao para taejinecog. 	 Houd u ver van het kwaad en doe wat goed is, want dan zult u altijd veilig kunnen leven.


Jaguadog y tipo, ya janatadong: ya esta podong gui joyo na y finatinasñaja. 	 De zondaar beraamt een slecht plan, werkt het uit tot in alle duistere details en zo ontstaan leugen en bedrog.


Ya manjalom gui un sajyan, ya manchinichile ni tase para Capernaum. Ya pago jomjom, ya si Jesus ti manfinatotoe sija. 	 Toen het al donker was en Jezus nog steeds wegbleef, gingen zij in een boot en staken over naar Kapernaüm.


Ylegña nu sija: Janao fanmalag y sengsong sa gaegüenao gui menanmiyo, sa enseguidas inseda un bulico na magogode, sumisija yan un poyino: pula ya unchulieyo mague. 	 "Als jullie het dorp binnenkomen, zie je een ezelin en haar veulen vastgebonden staan. Maak die los en breng ze hier.


Sa, estagüe, y manaelaye na jaaregla y atcos: jafamauleg y flecha gui taliña para uflecha gui jinemjom y manunas na corason. 	 Kijk zelf maar, de goddelozen leggen hun boog al aan de schouder en spannen de pijlen om de rechtvaardigen te treffen.


Enaomina na sobetbia y cadena nii lisayon y cueyoñija; y finijom tumampe sija taegüije y magago. 	 Daarom dragen zij hun trots als een halsketting en gaan zij gekleed in geweld.


Sa güiya ti umanacalamten para taejinecog: y manunas para taejinecog: ufanmajajasoja. 	 Hij zal sterk in het leven staan. De Here zal aan hem denken.


Ni y pineloña na señatña guiya Egipto: yan y ninamanmanña gui fangualuan Soan: 	 Hoe Hij in Egypte, in de stad Zoan, Zijn wonderen en tekenen had gedaan.


Lao y magas mamale jatago y taotao sija, na ujagagao na si Barabas umasotta. 	 Zij stookten de mensen op om de vrijlating van Barabbas te eisen.


Munga yo na jusangan sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Niet dat ooit iemand de Vader heeft gezien. Alleen Ik heb Hem gezien, want Ik kom bij Hem vandaan.


Ya anae jasangan este, manfinanue ni y canaeña yan y adengña. 	 Terwijl Hij dit zei, liet Hij Zijn handen en voeten zien.


Chule y iyomo ya unjanao: guajo malagoyo na junae este y uttimo, parejo yan jago. 	 Nu, neem uw geld en ga naar huis. Ik wil u allemaal hetzelfde betalen.


Ya manope ilegña: Jusangane jamyo, na yanguin manmamatquilo este sija, y acho enseguidas ufanagang. 	 "Als zij hun mond houden", antwoordde Jezus, "zullen de stenen gaan roepen!"


N 21 5 51480 ¶ Yan pot y manguecuentos palo pot y templo, ni y maadotna manbonito na acho sija yan ninae sija, ilegña: 	 Enkele van Zijn discipelen wezen op de mooie, grote stenen van de tempel en de prachtige versieringen op de muren.


N 22 47 52280 ¶ Ya mientras cumuecuentos, estagüe un manadan taotao, yan ayo y mafanaan si Judas, uno gui dose, na mafona gui menanñija, ya jumijijot gui as Jesus para uchico. 	 Hij was nog niet uitgesproken of er kwam een troep mannen aan. Judas, één van de twaalf discipelen, ging voor hen uit. Hij liep op Jezus toe en groette Hem met een kus.


Ya ujayute gui jetnon guafe; ya ayo nae uguaja güije tumanges, yan chegcheg nifen. 	 En de slechten zullen in het vuur worden gegooid. Daar zal één en al wroeging, tranen en verdriet zijn.


Magajet ya magajet jusangane jamyo: Ayo y jumonggue yo guaja linâlâña na taejinecog, 	 Luister goed: Wie in Mij gelooft, heeft eeuwig leven.


Ya anae manmamatquilo, manope si Santiago ilegña: Mañelo lalaje, ecungogyo. 	 Nadat zij waren uitgesproken, nam Jakobus het woord. "Luister, mannen broeders.


Ti jaadaje y traton Yuus, ya ti manmalago na ufanmamocat gui tinagoña. 	 Zij hielden Gods geboden niet en weigerden Zijn wet te gehoorzamen.


YA anae mato y jaanen y Pentecostes, estaba todos na mandadaña gui un sagayan. 	 Op de Pinksterdag waren zij allemaal bij elkaar gekomen.


Y taelaye na taotao jalie ayo yan ninapinite: yan janachechegcheg y nifenña, yan maderite ya mapos: ya y diniseaña y taelaye umalingo. 	 De ongelovige ergert zich aan hem als hij dat alles ziet. Hij knarst met zijn tanden, machteloos. Wat de goddelozen willen, wordt altijd tenietgedaan.


Sa cada trongco matungoja pot y tinegchaña. Sa ti ufanmanrecoje y taotao sija igos gui manituca ni ufanmanrecoje ubas gui jalom gadon. 	 Een boom is te herkennen aan zijn vruchten. Aan een doornstruik komen geen vijgen en aan een braamstruik geen druiven.


Manñalang yan minajo sija, y anteñija manlalango gui sanjalomñija. 	 Door honger en dorst waren zij aan het eind van hun krachten.


Ada ti intitingo, ni ti injajaso y sinco na pan, gui sinco mit, ya cuanto na canastra injeca. 	 Begrijpen jullie het dan nog niet? Zijn jullie vergeten dat Ik 5000 mensen van maar vijf broden te eten heb gegeven?


Sa ilegñija, güiya guaja áplacha na espiritu. 	 Dit zei Hij omdat zij hadden gezegd dat de duivel en niet de Heilige Geest Hem die wonderen liet doen.


Enaomina mas sungunon Tiro yan Sidon qui para jamyo gui jaanin y sentensia. 	 Nee, voor Tyrus en Sidon zal het op de dag van het grote oordeel niet zo zwaar zijn als voor u.


Ya jumalom gui guima Sacharias ya jasaluda si Elisabet. 	 Zij ging het huis van Zacha rias binnen en groette Elisabeth.


Ni y jaresibe si Jason; ya todo este sija cumocontra y tinago Sesat; ilegñija na guaja otro ray, si Jesus. 	 Jason heeft ze in huis genomen! Weet u wat ze allemaal beweren? Dat een zekere Jezus koning is in plaats van de keizer! Zij zijn vijanden van de staat!"


Matungojayo desde y tutujonña, yaguin manmalago masangan, na taemanoja y mas tunas na secta y religionta, jumajanaoyo taegüije y Fariseo. 	 Het is hun bekend dat ik van mijn jeugd af heb geleefd volgens de regels van de Farizeese partij, de strengste richting van onze godsdienst. Als zij dat nu maar wilden toegeven.


N 25 13 71240 ¶ Ya malofan palo jaane, mato si ray Agripa yan Bernise guiya Sesarea para umasaluda si Festo. 	 Kort daarop kwam koning Agrippa met zijn zuster Bernice in Caesarea aan voor een bezoek aan Festus.


Estagüe na madingo guiya jamyo y guimanmiyo na ti mataotagüe. 	 Let op: Uw huis wordt aan zijn lot overgelaten. Want u zult Mij van nu af aan niet meer zien, tot de dag dat u zult zeggen: "Gelukkig is Hij die namens de Here komt." (b)


Gaease nu guajo, O Jeova: sa juaagang jao todot dia. 	 Mijn God, geef mij Uw genade. De hele dag door roep ik naar U.


Y tininasmo taegüije y egso Yuus; y juisiomo sija dangculoña tinadong: y taotao yan y gâgâ, jago umadadaje, O Jeova. 	 HERE, Uw goedheid en liefde zijn zc groot; Uw trouw is oneindig, niet te meten.


Ya anae matungo ni y mañelo, macone güe para Sesarea, ya matago para Tarso. 	 Toen zijn vrienden dat hoorden, brachten zij Saulus naar Caesarea en stuurden hem vandaar naar Tarsus.


Mauleg yan tunas si Jeova: pot enao na jafanagüe y maniisao ni y chalan. 	 De HERE is goed en graag bereid hun, die dreigen te verdwalen, de juiste weg te tonen.


Ayo nae manmapos sija, ya maadaje y naftan para umaasegura, ya maseyo y acho. 	 Zij verzegelden de steen voor de opening van het graf en zetten er een aantal mannen bij op wacht.