Ylegña: Fanmañotsot sa y raenon langet jumijijot. 	 Hij riep iedereen toe: "Houd op met zondigen, want het Koninkrijk van de hemelen is vlakbij!"


Manlalalo y nasion sija, ya mangalamten y raeno sija; umagang, ya maderite y tano. 	 God woont in haar; zij zal niet snel ten onder gaan. Elke dag opnieuw helpt God haar.


Lao y Fariseo sija jajungog ya ilegñija: Este ti uyute juyong y anite, yaguin ti pot Beetsebub, magas y anite sija. 	 Maar de Farizeeërs die ook van dit wonder hoorden, reageerden: "Hij kan de boze geesten verjagen omdat de duivel hem die macht heeft gegeven."


Ya guaja uno cheluña palaoan na y naanña si Maria, na locue matatachongja gui adeng Jesus, ya jaecungogja y sinanganña. 	 De zuster van deze vrouw, Maria, ging meteen bij Jezus zitten om naar Hem te luisteren.


Si Yuus jagogode yo ni y minetgot: ya jafatitinas cabales y chalanjo? 	 Er is immers geen andere god dan de HERE? Wie is zo sterk en krachtig als Hij?


Lao pot y jusangane jamyo nu estesija y pinite esta bula y corasonmiyo. 	 Mijn woorden maken u verdrietig.


Ylegña nu guiya si Pedro: Achogaja junesesita matae yan jago, lao ti judaguejao. Yan todo y palo disipulo sija, taegüenaoja ilegñija locue. 	 "Ik zou liever sterven!" hield Petrus vol. Dat zeiden ook de andere discipelen.


Lao güiya jaapatta güe asta y jalomtano ya manaetae. 	 Maar Hij trok Zich terug. Hij wilde ergens alleen zijn om te bidden.


ALEPH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Gelukkig zijn de mensen die een zuiver leven leiden en zich houden aan de wet van de HERE.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Ik kijk omhoog naar de bergen. Waar vandaan kan ik hulp verwachten?


Lao y rumesibe y uno, jumuyong ya jaguadog y eda, ya janaatog y salape y senotña. 	 Hij verdiende er 2000 bij. Maar de man die 1000 geldstukken had gekregen, groef een gat en stopte het geld voor alle zekerheid in de grond.


N 5 27 25780 ¶ Injingogja y munjayan masangan: Munga umábale, 	 De wet van Mozes zegt: 'U mag geen overspel plegen.' Maar Ik zeg: Wie met begerige ogen naar een vrouw kijkt, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd.


Ya jaye guiya jamyo, yaguin manjaso, siña jataluye y linecaña un codo? 	 U bent Hem toch meer waard dan de vogels! Al die zorgen maken uw leven geen dag langer.


N 25 13 71240 ¶ Ya malofan palo jaane, mato si ray Agripa yan Bernise guiya Sesarea para umasaluda si Festo. 	 Kort daarop kwam koning Agrippa met zijn zuster Bernice in Caesarea aan voor een bezoek aan Festus.


Yan si Og ray Basán: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 En koning Og van Basan. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Polo ayo todo y umaliligaojao ya unfanmagof yan ufansenmagof ni jago: ya polo ya ayo y gumaeya y satbasionmo ya ilelegñija siésiempreja: Umanasendangculo si Yuus. 	 Laten zij die mij uitlachen, maar weglopen van schaamte.


SI Jeova jagobiebietna, polo ya y tano umagof; polo ya y minegae y isla ufansenmagof. 	 De HERE is de grote Koning. Laat de aarde daarom juichen en de landen aan de kust zich erover verblijden.


Ya jame injenggue, ya intingo na jago Ayo na Santos na guine as Yuus. 	 Wij geloven en zullen openlijk getuigen dat U de Zoon van God bent."


Aligao y tinigue sija sa y jinasonmiyo iya güiya nae inguaja y linâlâ na taejinecog; ya sija todo ufanmannae testimonio nu guajo, 	 U leest in de boeken van Mozes en de profeten omdat u denkt daarin eeuwig leven te vinden. Al die boeken getuigen over Mij.


Enaomina jucuentuse sija pot acomparasion; sa y manmanaatan, ya ti manmanlie, ya manecungog, ya ti manmanjujungog, ni ujatungo. 	 Daarom gebruik Ik gelijkenissen. De mensen horen en zien Mij wel, maar begrijpen Mij niet.


Ya estesija infanfinatinas, sa ti jatungo y Tata, ni guajo. 	 Zij zullen dat doen, omdat zij de Vader en Mij niet kennen.


O nae si Jeova grasias; sa güiya mauleg: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Prijs de HERE! Hij is een goede God. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Jungog, O Jeova, anae juagang ni inagangjo, gaease locue ni guajo ya unopeyo. 	 Luister HERE, hoe ik hardop naar U roep! Wees zo goed mij te antwoorden en geef mij genade.


Ya y senturion, yan y mangaegue yan güiya na maadadaje si Jesus, anae malie y linao yan todo ayo sija y manmafatinas, mangosmaañao ya ilegñija: Sumen magajet na Lajin Yuus este. 	 De commandant en zijn soldaten die bij het kruis waren, schrokken vreselijk van de aardbeving en alle andere dingen die er gebeurden. "Deze man was werkelijk de Zoon van God!" riepen ze uit.


Fanbela ya infanmanaetae, para chamiyo fanjajalom gui tentasion: y espiritu magajet na malago lao y catne echecho. 	 Wees toch op je hoede en bid. Anders zal de verleiding je te sterk worden. De geest is gewillig, maar het lichaam is zwak."


Ya pot y janamegae y tinaelaye, y güinaeyan y megae janamanenggeng. 	 Er zullen veel valse profeten komen. Ze zullen velen op het verkeerde spoor brengen.


Y jinagongña jumanao, ya güiya tumalo guato gui edaña: ayoja na jaane malingo y jinasoña. 	 Want als zulke mensen sterven, blazen zij de laatste adem uit en bestaan niet meer. Vanaf dat moment kunnen zij niets meer doen.


Y atadogco ninalachae pot y sinanganmo mientras ileleco: Ngaean nae unconsuelayo. 	 Mijn ogen kijken verlangend uit naar de vervulling van Uw belofte; wanneer komt U om mij te troosten?


Ya ilegña si Jesus nu sija: Magajet ya magajet jusangane jamyo, na ti si Moises numae jamyo ni pan guine y langet, si Tatajo janae jamyo ni magajet na pan guine y langet. 	 Jezus zei: "Dat brood uit de hemel hebben zij niet van Mozes gekregen, maar van mijn Vader.


Jago Jeova, Yuus y inetnon sendalo, si Yuus Israel; fagmata ya unbisita todo y nasion sija; chamo gagaease ni y manaelaye. Sila. 	 Zonder dat er aanleiding toe is, komen zij op mij af. Word toch wakker, kijk dan en kom mij te hulp.


Lao jamyo chamiyo fanmalalago manmafanaan. Rabi; sa unoja Maestronmiyo, ya todo jamyo mañelo. 	 Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers.


Ya ilegñija nu güiya: Taya gui manparientesmo mafanaan nu este na naan. 	 "Johannes? Er is toch niemand in de hele familie die zo heet!" zei men. Ze vroegen de vader wat hij ervan vond.


Sa y tentagomo ninafanmagof ni y achoña: yan ninafanmaase ni y petbosña. 	 Eens zult U Zich over Jeruzalem komen ontfermen. De tijd is aangebroken om Uw stad genade te geven.


Ya cumajulo y dos güije na ora, ya tumalo guato Jerusalem: ya masoda y onse mandadaña, yan y manestaba mangachongñiñija, 	 Ze stonden onmiddellijk op en liepen vlug terug naar Jeruzalem. Daar vonden ze de elf discipelen van Jezus en Zijn andere volgelingen allemaal bij elkaar.


Ya taya siña ni uno umope güe. Ya desde ayo na jaane taya umatrebe güe para umafaesesen güe ni jafa. 	 Ze hadden daar geen antwoord op. En van die dag af durfde niemand meer met zo'n vraag bij Hem te komen.


Ya palo ni y manmagas Asia ni y manamiguña, manmanago na umasangane na chaña jumalom güe gui teatro. 	 Enkele bevriende hoge ambtenaren van de provincie Asia lieten hem waarschuwen dat hij zijn leven niet in gevaar moest brengen door het theater binnen te gaan.


Estagüe, na junae jamyo ninasiña para ingacha y culebla, yan y alacran, yan y jilo todo y ninasiñan y enemigo, ya taya siña munafanlamen jamyo. 	 Ik heb jullie macht gegeven over al de krachten van de vijand. Jullie zullen slangen en schorpioenen vertrappen. Niets, werkelijk niets, zal jullie kwaad doen.


Ya anae ti siñayo manlie pot y minalag y candet, mapipetyo ni ayo sija y guinin mangachochongjo, ya maconeyo guato Damasco. 	 Omdat ik door dat felle licht blind geworden was, moesten mijn reisgenoten mij aan de hand Damascus binnenleiden.


Guaja atadogmiyo, lao ti manmanlilie jamyo? Guaja talanganmiyo, ya ti manmanjujungogja jamyo? Ya ti injajasoja? 	 Jullie hebben nu al zoveel gezien en zoveel gehoord! Het lijkt wel of het jullie niets heeft gedaan.


N 14 17 40880 ¶ Ya y pupuenge mato yan y dose. 	 's Avonds kwam Jezus met de andere discipelen. Onder het eten zei Hij: "Eén van jullie zal Mij verraden; één die samen met Mij eet."


Respeta y trato: sa y jemjom na sagayan sija gui tano manbula y sagan y manmalamaña. 	 Denk aan het verbond dat U met hen sloot, want overal steekt het geweld de kop op.


Sa jafa probechoña y taotao, yanguin jagana todo y tano, ya y linâlâña malingo? Pat jafa na apas ufannae y taotao pot y linâlâña. 	 Maar wie zijn leven voor Mij opgeeft, zal het terugkrijgen. Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen? En wat is u meer waard dan uw leven?


Uno gui tentagon magas na pale, parientes ayo y jautut si Pedro y talagaña, ya sinangane: Ti julie jao gui güetta yan güiya? 	 "Maar ik geloof dat ik u bij Hem in de tuin heb gezien", zei een knecht van de hogepriester. Deze was familie van de knecht van wie Petrus een oor had afgeslagen.


Sija ufanmalingo, lao jago ungagaegueja: magajet na todo sija ufanguesbijo taegüije y magago: taegüije y bestido untolaeca sija, ya sija manmatalaeca. 	 In het begin hebt U de aarde gemaakt en ook de hemel was Uw werk.


Yan janafanlibre sija guinin y canae ayo y chumatlie sija, yan jarescata sija guinin y canae y enimigo. 	 God verloste Zijn volk uit de macht van hun vijanden.


Jungogyo enseguidas, O Jeova: sa malayo y antijo: chamo na naaatog y matamo guiya guajo; sa noseaja juparejo yan ayo sija y mannunog gui jalom joyo. 	 Geef mij snel antwoord, HERE, want ik houd het niet meer uit. Verberg U niet voor mij, want dan kan ik beter sterven.


N 3 13 36180 ¶ Ya cajulo gui egso, ya jaagang guiya güiya ayo sija y malagoña, ya sija manmato guiya güiya. 	 Later koos Hij een aantal mannen uit. Hij wilde dat zij met Hem meegingen.


Jafa sen taeminapot masangan: Y isaomo unmaasie; pat masangan: Cajulo ya unfanmocat? 	 Wat is moeilijker: Hem zijn zonden vergeven of hem genezen?


Ayosija y chumatliiyo pot taya, megaeña qui y gapotulo gui ilujo: ayosija y manmalago umututyo nii enemigujo sin jafa na linache, mangaeninasiña: ayo nae guajo junatalo guato ayo y taya nae juchuleguan. 	 Ik ben moe van het roepen en mijn keel is schor. Mijn ogen zijn moe van het uitkijken naar mijn God.


Si Yuus gui langet tumalag pápapa y famaguon taotao sija; para ulie cao guaja gaetiningo, ni y umaliligao si Yuus. 	 Een dwaas mens denkt dat God niet bestaat. Dit soort mensen doet afschuwelijke zonden. Zelfs niet één ervan doet wat goed is.


Nadangculojao gui jilo y langet, O Yuus; polo y minalagmo todo gui sanjilo y tano. 	 Uw goedheid en liefde zijn onmetelijk; verder dan de hemel reiken zij. Uw trouw is niet te vatten; die gaat verder dan de wolken, waar wij niet bij kunnen.


Yanguin ti guinin manunas jamyo gui ti magajet na güinaja, jaye infaninangoco gui magajet na güinaja? 	 Als u niet eens eerlijk met geld omgaat, wie zal u dan de ware rijkdom toevertrouwen?


Ylegña: Guajo inagang yo nu y umaagang gui desierto; natunas y chalan señot, taegüije ilegña si Esaias profeta. 	 Hij zei: "Ik ben iemand die in de woestijn roept: 'Maak de weg vrij voor de Here!' De profeet Jesaja heeft dit voorspeld." (C)


Si Jeova umalaba y antijo: man manjungog y manmanso ya ninafanmagof. 	 Ik wil de HERE voortdurend prijzen; mijn mond moet steeds overlopen van Zijn eer.


Lao jago, O Jeova, chamo chachago: O jago, minetgotto, chadig yan unayudayo. 	 Zij verdelen mijn kleren onder elkaar en loten wie mijn mantel mag hebben.


N 9 23 65540 ¶ Ya anae manmalofan megae na jaane, mandaña y Judio sija para umapuno güe. 	 Een tijd later besloten de Joodse leiders hem te doden.


N 2 41 43310 ¶ Ya manjajanao sija tataña todo y sacan asta Jerusalem gui guipot y pascua. 	 Het was de gewoonte van Jezus' ouders elk jaar naar Jeruzalem te gaan voor de viering van het Paasfeest.


Ya chañija fanaegüigüije y tatañija; un generasion ni managuaguat yan ti manmalago manmanosgue: y generasion ni y ti japolo y corasonñija gui tinas, yan ayo na espirituñija y ti manfitme gui as Yuus. 	 Opdat zij niet als hun voorouders zouden worden, want dat waren opstandige en eigenwijze mensen. Onevenwichtig in hun optreden en ontrouw tegenover God.


Ya mandaña yan sija, ya jatago sija na chañija fanjajanao Jerusalem, lao ujanangga y promesan y Tata ni y, ilegña, injingog guiya guajo: 	 Tijdens één van deze ontmoetingen zei Hij dat zij Jeruzalem nog niet mochten verlaten: "Wacht eerst op wat de Vader beloofd heeft", zei Hij. "Ik heb al verteld wat er zal gebeuren.


Sa y taotao juyong sija mangajulo contra guajo, yan y taotao ni y fijon y minatatgañija maaliligao y antijo; sija jagasja ti japopolo si Yuus gui menanñija. Sila. 	 O God, bevrijd mij door Uw sterke naam. Laat Uw kracht mij recht verschaffen.


Ya todo manatborotao y siuda, yan todo y taotao manmalago, ya macone si Pablo, ya manajuyong gui templo; ya enseguidas manmajuchom y petta. 	 De hele stad was in rep en roer. Het was een complete rel. Paulus werd vastgegrepen en de tempel uitgesleurd. De poorten gingen meteen op slot.


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Als de HERE de ballingen laat terugkomen in Jeruzalem, zal het net zijn of wij dromen.


Lao sija enseguidas janadangculo inagangñija, ya magagao na umaatane gui quiluus. Ya y inagangñija mangana. 	 Maar zij bleven schreeuwen dat Jezus moest sterven. Zij hielden gewoon niet op.


Ayo nae janafanmachuchudajit y janom, yan y diquique na sadog malofan gui jilo y antita: 	 Wij hadden kunnen verdrinken in een woeste rivier.


Manmagof y langet sija, yan senmagof y tano; ya y tase palalangpang, yan y binilaña. 	 Er is blijdschap in de hemel en de aarde jubelt het uit. De zee bruist van vreugde, samen met alles wat er in is.


Ayo nae jatutujon mumatdise, yan manjula, ilegña: Ti jutungo ayo na taotao. Ya enseguidas cumanta y gayo. 	 Petrus begon te vloeken en te tieren. "U bent gek! Ik ken die man niet! Ik zweer het!"


Ya iya jago nae mamaela y alabansajo gui dangculon inetnon: ya y promesajo juapase gui menan y manmaañao güe. 	 Want de vernedering van de verachte heeft Hij gezien en Hij heeft Zich door hem laten kennen. Hij was niet te goed om te helpen. Hij hoorde het toen Hij te hulp werd geroepen.


Sa ti guinin juadingan namaesa; lao si Tata ni tumago yo, güiya numae yo tinago ni para jusangan yan y para jucuentos. 	 Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken, maar Ik heb gezegd wat Mij is opgedragen door mijn Vader, Die Mij heeft gestuurd.


Ya guajo ti umaliligao inenrajo; guaja ayo na umaliligao ya jajujusga. 	 Ik ben er overigens niet op uit om Mijzelf te verdedigen; dat doet God wel. Hij veroordeelt ieder die kwaad van Mij spreekt.


Entonses manaagang, ilegñija: Najanao! najanao! Atane gui quiluus! Ylegña nu sija si Pilato: Juatane y Raymiyo? Magas na mamale manmanope: Taya raymame na si Sesatja. 	 "Weg met die man! Weg met Hem!" schreeuwden zij. "Kruisig Hem!" "Moet ik uw koning kruisigen?" vroeg Pilatus. "Hij is onze koning niet!" schreeuwden de priesters. "We hebben maar één koning en dat is de keizer!"


Ya sija manjanao guinin y un nasion asta y otro nasion, guinin y un raeno asta otro taotao; 	 en als nomaden van land naar land trokken,


Lao yanguin injingog y guera sija, yan y atboroto, chamiyo faninespápanta: sa nesesita ufanmato este sija finena; lao y uttimo ti enseguidas. 	 Wanneer jullie horen over oorlogen en opstanden, raak dan niet in paniek. Die dingen moeten wel gebeuren, maar het einde komt dan nog niet.


Ayo nae ilegña nu sija: Y gae talanga para ufanjungog, güiya uecungog. 	 Onthoud dit goed!"


Güiya manope ilegña: Maestro, todo este juadadaje desde nae patgonyo. 	 "Daar heb ik mij altijd aan gehouden", zei de man.


N 16 19 49560 ¶ Guaja un taotao na rico, na minagagagoja putpura, yan y guesmauleg na magago apaca, ya cada jaane gumupupot. 	 Er was eens een rijke man die altijd de mooiste kleren droeg. Hij woonde in een groot, duur huis en leidde een luxe leven.


O Yuusso, juagang gui jaane ya ti unope: ya gui puenge lao jusoda y descanso. 	 O God, mijn God, waarom hebt U mij alleen gelaten? Ik schreeuw om uitkomst, maar die is ver van mij. Ik huil om hulp.


Desde pago na tiempo ti jucuentuse jamyo megae, sa y magalagen este na tano ufato, ya taya iyoña guiya guajo; 	 Ik heb niet veel tijd meer om met u te praten, want de overheerser van de wereld is in aantocht en heeft niets met Mij te maken.


Ya mangaegue güije megae na famalaoan na manmanaatan gui chago, ni jadalalag si Jesus guine Galilea ya jasesetbe. 	 Een groep vrouwen stond op een afstand te kijken. Zij waren met Jezus meegekomen en hadden voor Hem gezorgd.


Ya ilegñija nu güiya: Ti unjungog jafa este ilegñiñija? Si Jesus ilegña nu sija: Junggan. Taya nae untaetae: Guinin pachot y famaguon yan y mañususo, unnacabales y tinina? 	 Zij werden kwaad. "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroegen zij aan Jezus. "Jawel", was Zijn antwoord. "Maar hebt u nooit in de Psalmen gelezen: 'Zelfs kinderen en babies zullen Hem prijzen?" (b)


Ayonae jabira si Yuus, ya japolo na ujaadora y inetnon y langet; taegüije esta matugue gui leblon y profeta: O jamyo ni y guima Israel, inofreseyo pinino gâgâ sija yan inefrese sija gui cuarenta años gui jalomtano? 	 God keerde Zich van hen af en liet hen hun gang gaan. Zij begonnen de zon, de maan en de sterren te vereren. Later kwam God daar nog eens op terug en vroeg hun door de profeet Amos: 'Zeg eens, volk van Israël, hebt u tijdens die veertig jaar in de woestijn dieren voor Mij geslacht? Hebt u Mij offers gebracht?


Ya megae ni y manmanjonggue manmato, ya mangonfesat manmañangane ni y chechoñija. 	 Verscheidene christenen bekenden openlijk wat voor verkeerde dingen zij hadden gedaan.


Lao yanguin ayo na tentago y ilegña gui jalom corasonña: Y señotjo caeja mato; ya jatutujon pumanag y famalaoan na tentago, yan y lalaje; ya chumocho, yan gumimen, ya bumolacho; 	 Maar de rentmeester kan ook denken: 'Mijn heer komt voorlopig niet terug.' Hij kan de arbeiders en de werksters beginnen te slaan. Hij kan erop los leven en dronken worden.


Ya ilegñija nu güiya: Pot jafa na ninasiña na unfatitinas estesija? yan jayejao numae ni este na ninasiña, para unfatinas estesija? 	 Zij zeiden tegen Hem: "Over gisteren; waar haalt U de moed vandaan om hier zo tekeer te gaan? Wie geeft U het recht zo op te treden?"


Jago chumule sija taegüije y minilag y janom; manaegüije y minaego: ya y egaan manaeguije y chaguan ni y manlacho julo. 	 Jaren gaan aan U voorbij als een kort moment van insluimeren bij het ontwaken 's morgens. Als gras dat snel groeit.


Mauleg para guajo, na guinin ninatristeyo; para jueyag y laymo sija. 	 Het is goed dat ik grote moeilijkheden heb doorgemaakt, want daardoor heb ik U en Uw wet beter leren kennen.


Polo sija ya calang y paja gui menan y manglo: ya y angjet Jeova ufanchineneg sija. 	 Verstrooi hen als kaf in de wind, op het moment dat Uw Engel hen neerslaat.


Ya estagüe, na manmato güiya sija si Moises yan si Elias, na manguecuentos yan güiya. 	 Ineens zagen zij Mozes en Elia met Hem staan praten.


Yan locue palo famalaoan ni mangachongmame janamanman jam sa manmato gui naftan gui taftataf gui egaan; 	 Een paar vrouwen van onze groep kwamen vandaag met een wonderlijk verhaal. Ze vertelden dat ze vanmorgen vroeg bij Jezus' graf waren geweest en


Mato y Lajin taotao, ya chumocho yan gumimen, ya ilelegmiyo: Estagüe, un taotao na gachumocho yan gagumimen bino, yan amigon y publicano sija, yan y manisao. 	 Ik eet en drink heel gewoon en u zegt: 'Die Jezus is een veelvraat en een drinker! Mooie vrienden heeft Hij: Tollenaars en slechte mensen!'


Y guima Tatajo nae guaja megae na sagayan: yaguin ti utaegüine mojon jagas jusagane jamyo. Bae jujanao ya jufamauleg y saga para jamyo. 	 Waar mijn Vader woont, zijn vele huizen. Als dat niet zo was, zou Ik het u wel gezegd hebben. Ik ga er nu heen om alles voor u in orde te maken.


NAFAMAGPAG y canaemiyo todo jamya na taotao; agang si Yuus ni y inagang guinana. 	 Een psalm van de Korachieten voor de koordirigent.


Si Jeova jumajatsa Jerusalem: ja fandadaña y manmayute juyong guiya Israel. 	 De HERE bouwt Jeruzalem weer op en brengt de ballingen terug naar Israël.


Yya Salem nae gaegue y tabetnacoluña, ya y sagaña gaegue guiya Sion. 	 Iedereen in Juda kent God. Heel Israël eert en verheerlijkt Hem.


Ayo y umangongoco sija ni y güinajañija, yan jatunanmaesaja ni y minegae y riniconñija; 	 Waarom zou ik bang zijn als er dagen komen waarop het kwaad lijkt te overheersen? Als ik word belaagd door mijn vijanden die mij kwaad willen doen?


Y palo ilegñija: Este güiya si ayo na Cristo: Y palo despues ilegñija: Jafa? guinin Galilea umamaela si Cristo? 	 "Hij is de Christus!" meenden anderen. Maar er waren er ook die zeiden: "De Christus komt toch niet uit Galilea?


Ya ilegñija: Jago y yumute papa y templo, ya y mina tres na jaane unnacajulo; libre maesajao; yaguin jago Lajin Yuus, tunog papa güenao gui quiluus. 	 "U zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?" hoonden ze. "Als U de Zoon van God bent, red Uzelf dan! Kom van dat kruis af!"


Y Cantan Quinajulo. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied. Ik zit zo diep in de put, HERE, en ik roep naar U.


Ya güine na gaeninasiña guinin y magas mamale, para ugode todo ayo sija y umaagang y naanmo. 	 Hij heeft van de hoofdpriesters zelfs toestemming gekregen om al Uw volgelingen hier in de boeien te slaan!"


Ylegña nu güiya si Jesus: Guajo y chalan, yan y minagajet, yan y linâlâ; taya malag y Tata, yan ti pot guajo. 	 "Ik ben de weg, de waarheid en het leven", antwoordde Jezus, "Ik ben de enige weg tot de Vader.


Jutungo na si Jeova umantiene y causan y manpinite, yan y tininas y pebble. 	 De roddelaar heeft geen recht van leven in dit land en ik hoop dat het ongeluk de misdadiger inhaalt.


YA anae esta majasuye na para infanmaudae gui batco para Italia, maentrega si Pablo, yan otro manpreso gui uno na y naanña si Julio, senturion gui sendalon Augusto. 	 Toen besloten was dat wij naar Italië zouden varen, werden Paulus en enkele andere gevangenen aan een Romeins officier toevertrouwd. Hij heette Julius en was lid van het keurkorps van de keizer.


Ya ayo nae jusangane sija, ni y magajet ti jutungo jamyo, fanjanao guiya guajo, jamyo manmamatitinas inechong. 	 Maar Ik zal hun antwoorden: 'U hebt nooit bij Mij gehoord. Ga weg! U bent slecht en hebt alleen maar uw eigen zin gedaan.'


Ya y Señot ilegña: Yanguin mangaejinenggue jamyo taegüije y granon mostasa, ya mojon ilegmiyo nu este na sicómoro trongcon jayo: Chapag jao güenao, ya unplanta jao gui tase; ya mojon infaninesgueja. 	 "Als jullie geloof maar zo groot was als een mosterdzaadje", antwoordde Jezus, "zou het groot genoeg zijn om een boom met wortel en al uit de grond te rukken en naar de zee te sturen. Hij zou direct gehoorzamen.


Y tratujo ti juquebranta ni jutolaeca y sinanganjo ni jumuyong gui labiosso. 	 Maar mijn goedheid en liefde voor hem blijven onveranderd. Ik blijf hem trouw.


N 28 18 35300 ¶ Ya mato guiya sija si Jesus ya jasangane sija, ilegña: Todo y ninasiña manaeyo, gui langet yan y tano. 	 Jezus kwam dichterbij en zei tegen hen: "Ik heb alle macht in hemel en op aarde gekregen.


Manmalag na güinaja y manmasasangan guiya jago, O siuda Yuus. Sila. 	 Stad van God! Er zijn geweldige dingen over u te vertellen.


Anae y taotao sija manetnon ya mandaña, yan y raeno sija para ujasetbe si Jeova. 	 Daarom zal men in Jeruzalem over de HERE vertellen en Zijn naam groot maken.


Manmanope entonses y Judio sija, ya ilegñija nu guiya: Ti mauleg y sinanganmame, na jago taotao Samaria, ya gaeanite jao? 	 "Hebben wij niet gezegd dat U een Samaritaan bent?" zeiden de Joden. "U bent bezeten."


Sa güiya yumamag y trangcan bronse, yan janapedaso y rejas lulog. 	 Maar ook omdat Hij de koperen deuren heeft opengebroken en de metalen sloten ervan heeft vernietigd.


ALEPH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Gelukkig zijn de mensen die een zuiver leven leiden en zich houden aan de wet van de HERE.


Magajet na jabababa y pachotñija contra guajo; ilegñija: Ja, ja y atadogmameja lumie. 	 Zij bedreigen mij en zeggen: "Ha! Wij hebben het wel gezien!"


Ya y disipuluña sija manmapos, ya manmato gui siuda, ya jasoda jaftaemano y mansinangane sija: ya mafamauleg para y pascua. 	 De twee discipelen gingen naar de stad, vonden alles precies zoals Jezus gezegd had en begonnen een en ander voor de maaltijd in orde te maken.


Ya fanagüejam tumufong y jaaninmame, para mojon usiña guajajam un corason ni y malate. 	 O God, leer ons zc te leven dat wij ons uiteindelijk de wijsheid eigen maken.


Ya taya patgonñija; sa si Elisabet tifáfañago; yan y dos megae jaaniñija. 	 Zij hadden geen kinderen, omdat Elizabeth onvruchtbaar was. Op het moment dat dit verhaal begint, waren zij allebei al erg oud.


Enseguidas si Jesus cumuentos, ilegña nu sija: Angoco jamyo; guajoyo; chamiyo fanmaaañao. 	 Hij stelde hen gerust. "Wees maar niet bang; Ik ben het."


Sa maañaoyo nu jago, sa recto jao na taotao: unchuchule y ti unpolo, ya uncococo y ti untanom. 	 'Ik was bang dat ik mijn winst aan u zou moeten afdragen. U bent immers een hard man. U neemt wat u niet hebt verdiend. U laat anderen voor u werken.'


Yan guaja locue palo mandiquique na güijan sija; ya anae jabendise, jatago na ujaplanta locue gui menanñija. 	 Er waren ook nog een paar visjes. Hij dankte God ervoor en zei tegen Zijn discipelen dat ze die ook aan de mensen moesten geven.


Y Fariseo sija locue mafaesen güe talo: Jafa muna manlie güe. Ya ilegña nu sija: Janaye ni fachae y sanjilo gui atadogco, ya jufagase yo, ya manlie yo. 	 De Farizeeërs vroegen de man ook hoe het kwam dat hij kon zien. Hij antwoordde: "Hij deed wat modder op mijn ogen. Daarna heb ik mij gewassen en nu kan ik zien."


Sa esta matugue gui leblon y Salmos: Polo ya y sagaña umayulang ya taya taotao sumagaye: ya y ofisioña otro chumule. 	 Dit klopt precies met wat er in de Psalmen van David staat: 'Laat zijn huis leegstaan; laat er nooit meer iemand in wonen' (A) en 'Laat een ander zijn taak overnemen!' (B)


Dichoso y taotao ni jaangoco gui as Jeova: ya ti jaaatan y mansobetbio ni y manabag manmalag y mandague. 	 Hij leerde mij een nieuw lied, een lofzang voor onze God. Ik hoop dat velen mij zullen zien en ook ontzag voor de HERE zullen krijgen. Dat zij ook op Hem gaan vertrouwen.


Ya anae jatungo si Jesus y jinasoñija, ilegña: Jafa na manmanjajaso jamyo taelaye gui corasonmiyo? 	 Jezus wist wel wat er in hen omging en zei: "Waarom bent u kwaad op Mij?


Sa taya mauleg na trongco, ni y fanogcha taelaye, ni y taelaye na trongco ni y fanogcha mauleg. 	 Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede.


Para ufanamatungo y satbasion gui taotaoña ni y maasiin y isaoñija, 	 Jij zult hun vertellen dat zij gered kunnen worden door de vergeving van hun zonden.


Ya junaejao ni y yaben y raenon langet; ya todoja y ungode gui tano, umagodeja locue gui langet; ya todoja y unpula gui tano, umapula locue gui langet. 	 Ik zal je de sleutels geven van het Koninkrijk van de hemelen. De deuren die jij op aarde sluit, zullen in de hemel gesloten zijn. En de deuren die jij op aarde opent, zullen in de hemel geopend zijn."


Ya y gasgas unfanue na gasgasjao: ya y camten unfanue na camtenjao. 	 U bent trouw tegenover wie U trouw is en iemand die zuiver leeft, wordt door U op dezelfde manier tegemoet getreden.


Lao güiya manope, ilegna; Magajet jusangane jamyo na ti jutungo jamyo. 	 De bruidegom riep terug: 'Ga weg! Ik ken jullie niet!'


Cone sija, ya unnagasgas jao yan sija, ya unfangata pot sija ya ufanmadasae ilunñija; ya todo utiningo na ayo sija y matungo pot jago taya guaja; lao jago locue dalalag jaftaemano y tinago, ya unadaje y lay. 	 Ga met hen mee en neem, net als zij, deel aan de reinigingsplechtigheid. Laat op uw kosten hun haar knippen. Dan zullen alle mensen in de stad weten dat het niet waar is wat over u wordt gezegd, maar dat u zelf trouw leeft volgens de wet van Mozes.


Mayute esta gui entalo y manmatae, taegüije y manmapuno ni y manaason jalom y naftan; ni y ti unjajaso mas: ni y manmautut guinin y canaemo. 	 Men beschouwt mij als iemand die de dood nabij is; alle kracht is uit mij geweken.


N 23 31 70800 ¶ Ayonae y sendalo sija ni y tinagoña, macone si Pablo gui puenge ya macone guato Antipatris. 	 De soldaten deden wat hun was opgedragen en brachten Paulus die nacht naar Antipatris.


Lao guajo sumangane jamyo; na y mas songunon tano Sodoma, qui para jago gui jaanin y sentensia. 	 De dag van het grote oordeel zal voor Sodom zeker niet zo erg zijn als voor Kapernaüm."


Ya sumaga güije tres na jaane, ni manatan, yan ni chumocho, yan ni gumimen. 	 Drie dagen lang kon hij niets zien. Al die tijd at en dronk hij niets.


Y uno gui disipuluña na guiniflie as Jesus, estaba umaason gui pechon Jesus. 	 Rechts van Jezus zat Johannes, Zijn beste vriend.


Ayo sija y manmaañao nu jago ujalieyo ya ufanmagof; sa jagasja junangga y sinanganmo. 	 Andere mensen, die ook diep ontzag voor U hebben, zijn blij als zij mij zien en meemaken, omdat ik op Uw woord vertrouw.


Cantaye si Yuus jamyo nii raenon tano; O canta tinina para y Señot. Sila. 	 Er komen hooggeplaatsten uit Egypte aan en de mensen uit Ethiopië wenden zich tot God en roepen Hem aan.


Sa, estagüe, un espiritu na quinene, ya enseguidas umagang; ya ninalaolao güe ya numanajuyong buo, ya aapmam na pinadese na sumuja guiya güiya, na ninalalamenja, 	 Hij heeft zo'n last van een boze geest. Als die hem de baas wordt, begint hij ineens te krijsen, krijgt hij stuiptrekkingen en staat het schuim hem op de mond. Die geest laat hem bijna niet los en doet hem veel kwaad.


Y anteñija jachatlie todo y clasen nengcano; yan manjijot gui trangcan y finatae. 	 Zij walgden bij het zien van eten en stonden al met één been in het graf.


Ya malie megae na jaane ni ayo sija y mangachochongña mangajulo guinin Galilea para Jerusalem, ni y pago testiguña sija gui taotao. 	 In de dagen daarna is Hij vele malen gezien door de mannen en vrouwen, die met Hem uit Galilea naar Jeruzalem waren gekomen. Die zijn nu Zijn getuigen. Zij vertellen iedereen wat zij van Hem weten.


Ya malefa si Yuus na uyóase? ya pot y linalaloña na jajuchom y güinaeyaña? Sila. 	 Zijn Zijn goedheid en trouw voor altijd opgehouden? Geldt Zijn belofte niet meer voor de komende generaties?


Sa janaegueng y talangaña guiya guajo, enao mina na juaagangja güe mientras lâlâlâyo. 	 Hij wil ook graag naar mij luisteren; daarom zal ik nooit nalaten Hem aan te roepen.


Ya y prinsipen y mamale sija, jachule y salape ya ilegñija: Ti tunas na tapolo gui tesoro sa baliña y jâgâ. 	 De leidende priesters raapten het geld op en zeiden: "Dit geld mogen wij niet in de collectekist doen, want het is moordenaarsgeld."


Polo Israel ya umagof ni y fumatinas güe: polo y famaguon Sion ya ufanmagof ni y Rayñija. 	 Laat Israël blij zijn als het aan zijn maker denkt. Laten alle inwoners van Jeruzalem jubelen over hun Koning.


Lao jayeja y chumatfino contra y Espiritu Santo, taemaasie ni ngaean; ya peligroña y taejinecog na isao: 	 Maar wie de Heilige Geest belastert, zal nooit vergeving krijgen. Die zonde blijft eeuwig bestaan."


Jaftaemanoja y jiningogmame, taegüijeja liniimame gui siuda y Señot y inetnon sendalo; gui siuda y Yuusmame: si Yuus plumanta para taejinecog. Sila. 	 U laat de schepen van Tarsis door de oostenwind vergaan.


Y quinilo yan y nobiyo todo ayo: taegüenaoja y gâgâ ni gaegue gui fangualuan. 	 U gaf hem zelfs macht over alles wat U had gemaakt; alles staat onder zijn gezag:


Ya y palaoan uttimo matae locue. 	 Tenslotte stierf de vrouw ook. Nu is onze vraag: Wie zal bij de opstanding uit de dood haar man zijn? Want ze is met alle zeven getrouwd geweest."


Estesija lumie y checho Jeova, yan y ninamanmanña gui jalom y tinadong. 	 Zij zagen het machtige scheppingswerk van de HERE en wat Hij in de zeeën had gemaakt.


Ya manmato guiya güiya manbachet yan mancojo, gui guimayuus, ya janafanjomlo. 	 Er kwamen allemaal blinde en lamme mensen naar Hem toe en Hij genas hen.


Ya anae munjayan cumuentos, ilegña as Simon: Juyong gui tadong na tase ya innatunog y laguanmiyo para un quinene. 	 Toen Hij was uitgesproken, zei Hij tegen Simon: "Vaar het meer eens op naar diep water en gooi daar uw netten uit."


Linâlâ na guinagaoña unnae: y anaco na jaane, para siempre taejinecog. 	 U komt hem tegemoet met overvloed en geeft hem een prachtige gouden kroon.


Sa, jafa uaprobecha y taotao, yaguin jagana todo y tano, ya finalingaeguan ni linâlâña? 	 Wat hebt u eraan de hele wereld te winnen en uw leven te verspelen?


Lao jita magajet na tunas; sa utafanresibe pot y finatinasta: lao este na taotao, taya taelaye finatinasña. 	 Wij krijgen ons verdiende loon, maar deze Man heeft niets verkeerds gedaan."


Y ofisiat sija manmanope: Taya na taotao umadingan taegüine. 	 "Het is zo bijzonder wat die Man zegt", antwoordden de tempeldienaars. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord."


Ya ilegña: Aje, tata Abraham; sa yanguin uno ni y guinin manmatae jumanao para iya sija, ufanmañotsot. 	 Maar de rijke man bleef aanhouden. 'Nee, vader Abraham. Die lezen ze toch niet. Maar als iemand uit de dood terugkomt en hen waarschuwt, zullen ze hun leven zeker beteren.'


Ya manope si Jesus, ilegña: O generasion na ti manjonggue yan manchatpayon! asta ngaean nae utafanjijitaja? asta ngaean nae jususungonja jamyo? Chulie yo fan mague. 	 "Och", zuchtte Jezus. "Wat zijn jullie toch ongelovig en verdorven!


Basta y binibo, ya polo y linalalo; chamo umestotban mamaesa jao para unfatinas y dano. 	 Word niet boos en laat elke vorm van kwaadheid schieten; wees ook nooit jaloers, want dat brengt u van kwaad tot erger.


Entonses manmanjaso y disipuluña ni estaba matugue: Ynigo y guimamo cumano yo. 	 Dit herinnerde de discipelen aan wat er geschreven is: "Ik wil alles doen voor de eer van Uw huis." (A)


Utago y para uinayudajao guinin y santuario, ya guinin y Sion unninametgotjao. 	 Ik bid dat de HERE u in moeilijke tijden zal antwoorden; dat de naam van de God van Jakob u sterk zal maken.


Ya mamaudaejam gui batco manlayagjam papa jijot Chipre, desde ayo, sa y manglo contra. 	 Toen wij de haven van Sidon uitvoeren, hadden we de wind tegen. Daarom zetten wij koers naar het noorden en zeilden om Cyprus heen,


Magajet jusangane jamyo: Ti ufapos este na generasion, asta qui todo sija manmacumple. 	 Luister goed: Als deze dingen gebeuren, is het einde van deze tijd in aantocht.


Ayo nae si Pilato ilegña nu güiya: Ti unjujungog cuanto na güinaja nae manmadeclara contra jago? 	 "Hoort U niet wat zij zeggen?" vroeg Pilatus. Tot zijn grote verbazing gaf Jezus geen antwoord.


Enao mina fatinas este y insangane jao: Guajajam cuatro na taotao na manmanpromesa; 	 Wij hebben een voorstel. Er zijn in ons midden vier mannen die een plechtige belofte hadden afgelegd.


Mato guiya guajo, ya tumojgue, ya ilegña nu guajo: Chelujo Saulo, resibe y liniemo. Ya ayoja na ora nae juatan güe. 	 'Saul, broeder', zei hij, terwijl hij bij me stond, 'kijk eens omhoog.' Ik keek op en kon weer zien! Mijn ogen waren weer goed.


Sa parejoja chechoñiñija, ya sumaga yan sija, ya machochoeho: sa y chechoñiñija manmamatitinas y guima tienda. 	 Paulus bleef bij hen en werkte met hen samen, omdat zij (net als hij) tentenmakers waren.


Ya jumanao talo ya manaetae ya ayoja mismo na sinangan. 	 Hij ging weer weg en bad nog eens, met dezelfde woorden. Maar de discipelen konden hun ogen niet openhouden en vielen weer in slaap. Zij wisten niet wat zij moesten zeggen, toen Hij bij hen terugkwam.


O nafannajong jam taftaf ni y minaasemo: ya insiña manmagof yan infansenmagof todo gui jaaninmame. 	 Laat ons 's morgens vroeg al Uw goedheid en liefde mogen ervaren; dan zullen wij juichen en elke dag met blijdschap beleven.


Ya y Señot jacuentuse si Pablo gui puenge gui vision, ilegña: Chamo maaañao, lao cuentos, ya chamo famatquiquilo: 	 Op een nacht zei de Here in een visioen tegen Paulus: "Wees niet bang! Spreek vrijuit. Laat u niet het zwijgen opleggen,


Y jumonggue y Lajiña guaja taejinecog na linâlâ; ya ayo y ti manjonggue y Lajiña, ti ulie linâlâ, lao y binibon Yuus gaegue gui jiloña. 	 Wie zich aan de Zoon toevertrouwt, heeft eeuwig leven. Wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het eeuwige leven niet ontvangen. Integendeel, de straf van God blijft op hem."


Y magas inetnon jatago na umacone güe guato gui jalom castiyo, ya manago na umasaulag para umaegsamina, para utungo pot jafa causa na manaagang contra güiya. 	 De commandant liet Paulus het fort binnenbrengen en gaf zijn soldaten bevel hem met zweepslagen tot een bekentenis te dwingen. Want hij wilde precies weten waarom het volk zo woedend was op Paulus.


Sa y linalalomo nae lumachaejam, yan y binibumo nae munafañatsagajam. 	 Precies zo vergaat het ons als Uw toorn over ons komt. Deze vernietigt ons.


Ti julalatde jao pot y inefresimo, ya y inefresimo sinenggue, para todo y jaane gui menajo. 	 Ik wijs u niet terecht omdat u verzuimd zou hebben Mij offers te brengen. Want Ik heb al uw brandoffers gezien.


Bae juofrese jao ni y inefresen grasias, yan juaagang y naan Jeova. 	 Ik zal U lofoffers brengen en Uw naam aanroepen.


Lao yaguin y canaemo ninaquepodong jao, utut; maulegña na unjalom gui linâlâ mangco, qui uguaja dos canaemo, ya unjanao para sasalaguan, y guafe ni ti siña mapuno. 	 Als je hand slechte dingen doet, hak hem dan af. Je kunt beter met één hand het eeuwige leven binnengaan, dan met twee handen in de hel terechtkomen, in het vuur dat nooit uitgaat.


Yan janauchan papa y mana gui jiloñija para ujacano, yan janae sija ni y maies y langet. 	 Hij liet het manna als voedsel op hen neerdalen: koren uit de hemel.


Ya jaagang dos na senturion, ya ilegña: Nalisto dosientos na sendalo para ufanjanao para Sesarea, yan setenta ni y manquinababayo, yan dosientos ni y manmanlalansa, para y mina tres na ora gui puenge; 	 Hij riep twee van zijn officieren en zei tegen hen: "Vanavond om negen uur moeten 200 soldaten klaarstaan om naar Caesarea te gaan en ook nog 200 speerdragers en 70 ruiters.


Y linajyan taotao na mangaegue ya injingog ilegñija: guinin julo este. Palo ilegñija: Un angjet sumangane güe. 	 De mensen om Hem heen hoorden het ook. De meesten beweerden dat het een donderslag was geweest. Anderen zeiden dat een engel iets tegen Hem had gezegd.


Bae jucajulo ya jujanao para as tata, ya jualog nu güiya: Tata, umisaoyo contra y langet, yan contra jago, 	 Ik weet wat! Ik ga naar mijn vader en zal hem zeggen: 'Vader, ik heb gezondigd tegen God en tegen u.


O tago y mananamo, yan y minagajetmo; ya uesgaejonyo: ya uchuleyo asta y santos na egsomo, yan y tabetnaculumo. 	 Stuur Uw licht en Uw waarheid om mij te begeleiden. Laten zij mij naar Uw heiligdom en naar Uw woningen brengen.


N 22 23 32120 ¶ Ayo na jaane, manmato guiya güiya y Saduseo sija, ni y ilegñija na taya quinajulo y manmatae, ya mafaesen güe, 	 Nog diezelfde dag kwamen er enkele Sadduceeërs naar Hem toe. De Sadduceeërs beweerden dat de doden niet meer levend worden.


Cantaye si Jeova, O jamyo mañantosña: ya innae grasias y santos na naaña. 	 U gaf mij het leven terug en redde mij van de dood. Ik hoefde nog niet te sterven.


Ya ninafangosmanman, ilegñija: Mauleg finatinasña todo: janafanmanjungog y mananga, ya y manudo janafanguentos. 	 Zij konden er gewoon niet over zwijgen. "Het is geweldig wat Hij doet", zeiden ze. "Hij geneest zelfs dove mensen. En wie niet kunnen praten, geneest Hij ook!"


Fanmanalaba jamyo nu güiya, atdao an pulan: fanmanalaba jamyo nu güiya todo y pution ni y maniina. 	 Prijs Hem, zon en maan! Prijs Hem, alle sterren, die zoveel licht geven!


Ya anae munjayan jadespide y linajyan taotao, cajulo gui un ogso na sumajnge, ya manaetae. Ya estaba gui puenge, ya sumasaga güigüiyaja namaesa. 	 Toen iedereen weg was, ging Hij alleen de berg op om te bidden. Het werd donker en de discipelen waren al ver op het meer. Zij kwamen niet erg vooruit door de harde tegenwind en de hoge golven.


Lao guajo, calang tanga, ti jujungog: ya guajo calang udo ni ti ubaba y pachotña. 	 Er worden vallen voor mij gezet door de mensen die mij liever dood dan levend zien. Zij die mij in het ongeluk willen storten, spreken kwaad van mij en liegen voortdurend.


Ya ilegña nu sija: Lao jamyo, jaye ilegmimiyo nu guajo? Ya manope si Simon Pedro ya ilegña: Si Cristo, gui as Yuus. 	 "En jullie?" vroeg Hij. "Wie ben Ik volgens jullie?" "U bent de Christus, Die door God gestuurd is", antwoordde Petrus.


Maulegñaja y didide gui manunas, qui y minegae gui megae na manaelaye. 	 Het is beter met een eerlijk hart weinig te bezitten dan veel rijkdom te hebben en God niet te kennen.


Ya ilegña: Aje, tata Abraham; sa yanguin uno ni y guinin manmatae jumanao para iya sija, ufanmañotsot. 	 Maar de rijke man bleef aanhouden. 'Nee, vader Abraham. Die lezen ze toch niet. Maar als iemand uit de dood terugkomt en hen waarschuwt, zullen ze hun leven zeker beteren.'


Ya jatago talo y otro tentagoña; ya mapoca y iluña, ya manataelaye güe gosdangculo. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht, maar die kreeg er nog meer van langs. De boeren sloegen hem een gat in zijn hoofd.


Desde y quinajulo y atdao asta y minachomña papa, y naan Jeova para umaalaba. 	 Over de hele aarde moet de naam van de HERE worden geprezen.


Bendito y naan Jeova, desde este na tiempo yan para taejinecog. 	 Laat de naam van de HERE worden geprezen en geëerd, nu en tot in eeuwigheid.


N 8 34 65250 ¶ Ya y eunuco jaope si Felipe ilegña: Jutayuyut jao, jaye jasangangane y profeta ni este? güiyaja, pat otro taotao? 	 De Ethiopiër vroeg aan Filippus: "Heeft Jesaja het hier over zichzelf of over iemand anders?"


Y gaetalanga para unfanjungog, güiya ujungog. 	 Onthoud dit goed!


Ya y tiempon mangoco, jatago un tentago para y manmachóchocho, para umanae ni y tinegcha y gualo; lao masaulag ni y manmachóchocho, ya manajanao taesinajguan. 	 Daarna ging hij voor lange tijd naar het buitenland. In de oogsttijd stuurde hij een knecht naar de boerderij om zijn deel van de oogst op te halen. Maar de boeren gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


N 23 23 32580 ¶ Ay ay para jamyo, escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa manmanapase jamyo diesmo y yetba buena, yan anis yan comino, ya inpelo y mas dangculo gui lay; y juisio, y minaase, yan y jinenggue. Este nesesita umafatinas, ya munga mapolo na ti infatinas y otro sija. 	 Godsdienstleraars en Farizeeërs! Het ziet er voor u slecht uit! Huichelaars, u geeft akelig precies tien procent van uw inkomen aan God. Maar waar het op aankomt (goedheid, medelijden en trouw) daar houdt u zich niet mee bezig. U moet het ene doen en het andere niet nalaten.


Güiya si Jesus Nasareno; jaftaemano si Yuus japalae ni y Espiritu Santo yan y ninasiña: ya jumajanao ya jafatitinas y mauleg, yan janafanjomlo todo ayo sija y manchinichiguet ni y anite; sa sumisija yan Yuus. 	 U hebt vast wel gehoord van Jezus van Nazareth, de Man aan wie God de Heilige Geest en grote kracht gaf. Hij trok het land door en deed heel veel goeds. Hij genas alle mensen die in de macht van de duivel leefden, want God was met Hem.


Sa taegüenaoja si Jonas sumaga tres na jaane yan tres na puenge gui jalom y tiyan y bayena, ayo locue mina y Lajin taotao, usaga tres na jaane yan tres na puenge gui jalom corason y tano. 	 Jona zat immers drie dagen en drie nachten in de buik van het zeemonster. Zo zal Ik drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn.


Anae jufatinas y luto para magagujo, jumuyongyo un cuentos nu sija. 	 Ik huilde terwijl mijn hele hart zich op U richtte, maar het werd mij als schande aangerekend.


Managpapange locue si Juan, guiya Enon, jijot guiya Salim, sa gaegue güije megae na janom: ya sija manmamaela, ya manmatagpange. 	 Johannes de Doper zat toen nog niet in de gevangenis. Hij doopte in Aenon bij Salim; daar was veel water. Er kwamen daar veel mensen om zich te laten dopen.


Chamo pumarérejo yan y cabayo, pat y mula ni taya tiningoñija: na nesesita y modasa yan y freno para umantiene; yaguin taya estesija ti malago guaguato guiya jago. 	 Gedraag u dus niet als een paard of een muildier, dat met bit en teugels in bedwang moet worden gehouden. Dat wil Ik niet.


Ya manope y angjet ya ilegña nu güiya: Guajo si Gabriel, na gaegue yo tumotojgue gui menan Yuus; ya guajo esta matago na jucuentusejao, ya junaejao ni este mauleg na sinangan. 	 Toen zei de engel: "Ik ben Gabriël en leef heel dicht bij God. Hij heeft mij naar u toegestuurd om u dit te vertellen, maar u wilt mij niet geloven.


Lao anae y senturion jajungog na masasangan si Jesus, jatago y manamco na Judios, para umagagao na ufato ya unajomlo y tentagoña. 	 Toen de kapitein over Jezus hoorde, stuurde hij enkele voorname Joodse burgers naar Hem toe met de vraag of Hij wilde komen om zijn knecht te genezen.


Sa jusangane jamyo: Ti juchocho mas, asta qui macumple gui raenon Yuus. 	 Ik zeg jullie dat Ik het Paasmaal beslist niet meer zal eten tot het Koninkrijk van God volle werkelijkheid is geworden."


Mandichoso y manmanso, sa sija ufanmaereda ni y tano. 	 Gelukkig zijn de zachtmoedigen, want de aarde is voor hen.


N 11 42 47640 ¶ Lao ay, ay jamyo Fariseo! ni infanmannae diesmos nu y yetba buena yan laruda yan todo golae; ya innafapos y tininas yan y güinaeyan Yuus. Estesija nesesita infatinas, sin pelo y pumalo. 	 U geeft tien procent van al uw inkomsten aan de tempel. Maar u denkt er niet aan rechtvaardig te zijn en God lief te hebben. En daar komt het nu juist op aan. Natuurlijk is het geven van die tien procent heel goed, maar u mag de andere dingen niet verwaarlozen.


Ya palo ni y mangaegue güije ilegñija nu sija: Jafa na inpila enao y patgon bulico? 	 "Wat moet dat daar?" riepen een paar mensen die het zagen. "Is dat veulen soms van u?"


Ynepe as Jesus ya ilegña nu güiya: Magajet ya magajet y jusangane jao, na y ti mafañago talo, ti siña jalie y raenon Yuus. 	 Jezus antwoordde: "Luister goed, wie niet opnieuw geboren wordt, kan het Koninkrijk van God niet ontdekken."


Polo ya y minalag Jeova ugagaegue para taejinecog: Polo ya si Jeova umagof gui chechona: 	 De macht en majesteit van de HERE blijven tot in eeuwigheid. De HERE is blij met alles wat Hij heeft gemaakt.


TETH sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 U hebt mij, Uw dienaar, het goede gegeven. Precies, HERE, zoals Uw woord dat aangeeft.


Ni y ilegñija locue: Jamyo taotao Galilea, jafa na manotojgue jamyo ya inaatan julo y langet? este mismo si Jesus ni y maresibe gui sanjilo guinen iya jamyo para y langet, umamaela talo taegüijeja anae inlie güe jumanao para y langet. 	 "Mannen uit Galilea", zeiden zij, "wat staat u toch naar de lucht te kijken? Jezus is in de hemel opgenomen. Maar Hij zal net zo terugkomen als u Hem hebt zien weggaan."


Ya megae na Judio sija manmato gui as Marta ya si Maria para uconsuela pot y cheluñija. 	 Er waren verscheidene Joden gekomen om Martha en Maria te troosten over het verlies van hun broer.


Ya cuatquiera na guma nae manjalom jamyo, fañaga güije asta que manjanao jamyo. 	 Word je in een huis uitgenodigd, blijf daar dan logeren tot je verder gaat naar de volgende plaats.


Manbachet jamyo! Jafa mas dangculo, y ninae pat y attat ni munasantos y ninae? 	 Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt?


Lao anae jatago sija na ufanjuyong gui dinaña, manasangane entre sija, 	 Zij stuurden Petrus en Johannes de raadzaal uit en overlegden met elkaar:


Ya ilegña nu sija: Chamiyo gumagagao mas ni y esta jamyo manmatago. 	 "Wees voortaan eerlijk", antwoordde Johannes, "en vraag niet meer tol dan voorgeschreven is."


Mientras lalâlâyo, bae jualaba si Jeova: jucantaye alabansa sija gui Yuusso mientras guajayo sustansiaco. 	 Ik wil de HERE eren zolang ik leef. Ik wil psalmen zingen voor mijn God, zolang ik daarvoor de adem heb.


Manparejo yan y famaguon ni manmatatachong gui plasa ya manaagang uno yan otro ya ilegñija: Indadane jamyo flauta, y ti manbaela jamyo, manuugonge jamyo, ya ti manatanges jamyo. 	 Zij zijn net kinderen die op straat spelen en tegen de andere kinderen zeggen: 'Wij hebben muziek gemaakt en jullie wilden niet dansen. Wij hebben begrafenisje gespeeld en jullie wilden niet treuren!'


Bae junaejao sinenggue na inefrese ni y yemog yan paopao na tatneron quinilo: bae junaejao nobiyo yan chiba sija. Sila. 	 Ik breng U brandoffers van jonge, vetgemeste kalveren; de geur van rammen stijgt naar U omhoog. Ik offer U runderen en geiten tegelijk.


Magajet ya magajet jusangane jamyo: Y ora mamamaela, ya pago esta; na y manmatae sija ujajungog y inagang Lajin Yuus; ya ayo sija y jumungog, ufanlâlâ. 	 Geloof Mij: Er komt een tijd dat de doden de stem van de Zoon van God zullen horen. Die tijd is er nu al. Wie naar de Zoon van God luisteren, zullen leven.


Sa uncano y finachocho y canaemo: siempre unmagof yan umauleg para jago. 	 Uw werk zal u voldoende opleveren om van te leven. Het gaat goed met u en u bent heel gelukkig.


Sa manguentos taelaye contra jago, ya y enimigumo sija machule y naanmo pot taya. 	 Zij zeggen boosaardige dingen tegen U en gebruiken Uw naam voor hun leugens. Zij zijn Uw vijanden.


Estagüeja, y atadog Jeova gui jilo y manmaañagüe güe: gui jiloñija y numanangga y minaaseña. 	 Let maar op, de HERE kijkt naar hen die ontzag voor Hem hebben; Hij ziet de mensen die Zijn goedheid en liefde verwachten.


Ayo nae y mansobetbio na janom manmalofan gui jilo y antita. 	 Het kolkende water had zich dan boven ons gesloten.


Ayo nae, y umaason gui jilo pechon Jesus ilegña nu güiya: Señot jaye uje? 	 Johannes boog zich naar Jezus toe en vroeg: "Here, wie doet dat dan?"


Sija jasisigueja asta pago na jaane jaftaemano y otdenmo; sa todos sija tentagomo. 	 Vandaag de dag staat alles vast volgens Uw voorschriften. Alles is aan U onderworpen.


O maela nije taadora ya tafanecon papa, nije tafandimo gui menan Jeova ni y fumatinasjit. 	 Kom, laten wij op de grond neervallen, ons buigen en knielen voor de HERE, Die ons heeft gemaakt.


Ni y jafatinas y langet yan y tano, yan y tase, yan todo y mangaegue gui sumanjalomñija, ni y jaadaje y minagajet para taejinecog. 	 Want God heeft de hemelen en de aarde gemaakt en de zeeën met alles wat daarin zwemt. Hij is trouw tot over de grenzen van de dood heen.


Ni un tentago siña jasetbe dos na señot: sa uchatlie y uno, ya uguaeya y otro; pat atituye gui uno, ya udespresia y otro. Ti siña jamyo insetbe si Yuus, yan y güinaja. 	 U kunt niet twee heren dienen. Dat is onmogelijk. Want u zult de ene haten en de andere liefhebben. Of omgekeerd: De ene van harte dienen en van de ander niets willen weten. U kunt niet God dienen en tegelijk achter het geld aanzitten."


Ya y magas mamale, yan todo y inetnon ofisiat, manmanaliligao testimonio contra si Jesus para umapuno; lao taya masoda. 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad probeerden Jezus te veroordelen voor iets waarop de doodstraf stond.


Lao jago, yaguin umayunat jao, palalae y ilumo, ya unfagase y matamo; 	 Maar als u vast, zorg dan dat u er verzorgd uitziet.


Y cuetdas y finatae umoriyayeyo, yan y piniten y naftan sumoda yo: ya jusoda chinatsaga yan triniste. 	 Toen de dood mij omknelde en de angst voor de dood mij aangreep, was ik wanhopig en vreselijk benauwd.


Ni y jatucho y guima y biuda sija, ya janafananaco tinaetaeñija ni y dinague: este sija ujaresibe dangculo na sentensia. 	 Maar houd ze in de gaten! Zij persen de weduwen alles af, zelfs hun huis. En voor de vrome schijn zeggen zij lange gebeden op. De straf die zij krijgen, zal er alleen maar zwaarder door worden."


Güiya yuje na acho y innataebale jamyo ni y manmanjatsa, na jumuyong cabesan esquina. 	 Nu blijkt hoe de steen die door de bouwvakkers werd weggegooid, een echte hoeksteen is geworden. (A)


Ya magajet na y Lajin taotao ujanao, ni y esta manfagpo, lao ay ay ayo na taotao uinentrega! 	 Het is duidelijk dat Ik moet sterven. Het is een onderdeel van Gods plan. Maar het lot van de man die Mij verraadt, is afschuwelijk."


Y chetnotto manmutung yan manpotlilo, pot causa y binabajo. 	 Mijn zonden zijn mij te veel geworden; zij vormen een grote last in mijn leven.


Ylegña: Parajafa jam nu jago, Jesus taotao Nasaret? Matojao para unnafanaelayejam? Jutungoja jayejao, jago y Santos guine as Yuus. 	 "Wat komt U doen, Jezus van Nazareth? Waar bemoeit U Zich mee? Bent U van plan ons kapot te maken? Denkt U dat ik niet weet wie U bent? U bent de Zoon van God!"


Si Jeova y patten ni y ineredajo, yan y basujo: jago mumantietiene y fottunajo. 	 HERE, U bent alles wat ik bezit en ooit begeer. U leidt mijn hele leven.


Bae junafanminagago y enemiguña sija ni y minamajlao; lao y jiloña nae unamagas y coronaña. 	 Zijn vijanden zullen te schande worden, maar hij zelf zal een stralende kroon dragen.


Sa jaye gui langet sija siña parejuña si Jeova? Jaye gui lajin y gaeninasiña uparejuña si Jeova? 	 HERE, daarom wordt Uw grote macht tot in de hemel geprezen. Alle gelovigen loven U om Uw trouw.


Nu y lajin Serug, nu y lajin Ragau, nu y lajin Peleg, nu y lajin Heber, nu y lajin Sela, 	 de vader van Nahor was Seruch; de vader van Seruch was Rehu; de vader van Rehu was Peleg; de vader van Peleg was Heber; de vader van Heber was Sala;


Magajet na umanae grasia y naanmo, ni y manunas: y manunas ufañaga gui menamo. 	 Ik ben ervan overtuigd dat de HERE als pleiter optreedt voor hen die arm zijn en het moeilijk hebben.


JUNGOG, O Jeova, y taotao tunas: atituye y casaojo; guefecungog y tinaetaejo, na ti jumajanao gui labios dinagüe. 	 Een gebed van David. Luister toch, HERE, want ik vraag Uw oordeel over een eerlijke zaak. Schenk mij Uw aandacht en luister naar mijn smeekgebed. Ik kom bij U met een volkomen eerlijk hart en spreek oprecht tot U.


Sa contra jago, jagoja, juisagüe, ya jufatinas y daño gui menan matamo: para utunas yanguin cumuentosjao, ya utaefatta yanguin manjusgajao. 	 Reinig mij toch van deze zonde, die een smet op mij werpt.


Ya anae mañaga güije megae na jaane, si Festo jadeclaraye si ray ni y causan Pablo, ilegña: Un taotao maprereso pot si Felix, 	 Tijdens hun verblijf van enkele dagen sprak Festus met de koning over de zaak van Paulus. "Felix heeft hier een man in gevangenschap achtergelaten tegen wie de Joden een aanklacht hebben ingediend.


N 14 3 40740 ¶ Ya anae estaba guiya Betania, gui guima Simon y ategtog, ya matachong gui lamasa para uchocho; mato un palaoan mañuñule un alabastro na boteyan inggüenten puro nardo, na gosguaguan; ya mafag y boteya, ya jachuda gui jilo y ilon Jesus. 	 Jezus was in Bethanië, in het huis van Simon de melaatse. Tijdens het eten kwam er een vrouw binnen. Ze had een flesje echte, dure nardusolie bij zich. Zij brak de hals eraf en goot de olie over het hoofd van Jezus uit.


Junatungo jao ya jufanagüe jao ni y chalan anae jumajanao: jupagat jao nu y atadogco. 	 Ik laat u zien welke weg u moet gaan. Ik geef u raad en houd mijn oog op u gericht.


Ya janafangoschatsagajam y pinagyo, ya y inagpaña na jaane, jayute gui tase y catga, manachadeg y batco, 	 Omdat het schip vreselijk van de storm te lijden had, gooide de bemanning de volgende dag een deel van de lading overboord.


Ya manmamatinas tatnero guiya Horeb, yan maadora y diniriten y imagen. 	 Toen maakten zij bij de berg Horeb een gouden kalf; zij knielden ervoor neer alsof het een god was.


Gui atadogña ninadespresiao ni y taotao áplacha, lao y maañao as Jeova jaonra: y manjula para dañoña namaesa ya ti jatolaeca. 	 Degene die alles wat zonde is, afwijst en respect heeft voor wie God zoeken en ontzag voor Hem hebben. Als zo iemand in zijn eigen nadeel een belofte heeft gedaan, zal hij die toch nakomen.


Jeova, asta ngaean y manaelaye, asta ngaean y manaelaye nae ufanmagana? 	 Hoelang mogen de ongelovigen nog dat zij het wel alleen kunnen, HERE?


Si Jesus ilegña nu güiya: Jago guinin sumangan. Ya jusangane jamyo na desde pago inlie y Lajin taotao na matatachong gui agapa y ugaeninasiña na canae, ya umamaela gui jalom y mapagajes sija gui langet. 	 "U zegt het", antwoordde Jezus. "Straks zult u de Mensenzoon zien zitten aan de rechterhand van God. U zult Hem ook zien terugkomen op de wolken aan de hemel."


Ya ilegña nu sija gui mina tres biaje: Sa jafa? jafa na taelaye finatinasña este na taotao? Taya ni jafa na causa para umapuno jusoda guiya güiya. Pot este na rason bae jucastigaja ya jusotta. 	 "Maar waarom dan?" vroeg Pilatus voor de derde keer. "Wat voor kwaad heeft Hij gedaan? Ik zie niet in waarom Hij ter dood veroordeeld moet worden. Ik zal Hem zweepslagen laten geven en in vrijheid stellen."


Ayonae jumanao y capitan yan y manmagas sija, ya manmacone sija, ti manmaafuetsas, sa manmaañao ni y taotao sija, sa noseaja ufanmadago ni acho. 	 De leider ging er met zijn mannen op af en nam de apostelen zonder geweld gevangen; zij waren bang dat het volk hen anders met stenen zou bekogelen.


Guefpaguñajao qui y famaguon y taotao sija: y grasia machúchuda jalom gui labiosmo; enaomina binendisejao as Yuus, para taejinecog. 	 Mijn hart trilt van vreugde. Ik lees mijn gedicht voor aan een koning. Mijn stem klinkt als de pen van een begaafde dichter.


Ya jacone gachongña si Pedro yan y dos lajin Sebedeo, ya jatutujon mantriste yan manmajalang. 	 Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Ayo nae manope si Pedro, ilegña nu güiya: Estagüejamja, na inpelo todo, ya indadalalagjao; jafa nae uguajanmame? 	 Petrus merkte op: "Wij hebben alles verlaten om U te volgen. Hoe staat het dan met ons?"


Ylegña nu güiya si Jesus: Palaoan, jonggue yo sa ufato y ora, na ti este na jalomtano, ni iya Jerusalem, inadora jamyo si Yuus Tata. 	 Jezus antwoordde: "Geloof Mij, er komt een tijd dat de mensen de Vader niet zullen aanbidden op de Gerizim en ook niet in Jeruzalem.


Ya y jaanin y guipot, costumbreña y magalaje na usotta pot y taotao sija un preso, jaye y malagoñija. 	 Nu had de gouverneur de gewoonte ieder jaar met Pasen een gevangene vrij te laten en de mensen mochten altijd kiezen wie dat zou zijn.


Ya jaencatga sija, na chañija sumangangane ni jaye; lao mientras mas jaencatga, mas manamamto; 	 Jezus verbood de mensen het verder te vertellen. Maar hoe meer Hij dat zei, hoe meer de mensen het rondbazuinden.


Ya y palo, managang un inagang: ya y palo, otro inagang; sa manatborotao y dinana; ya megaeña ti tumungo jafa na mandaña sija. 	 In het theater schreeuwden de mensen allemaal door elkaar. De meesten wisten niet eens wat er aan de hand was; zij waren zomaar meegelopen.


Natungo yo, Jeova, ni uttimoco, yan y medidan y jaanijo cuanto guaja; natungoyo jafa na checayo. 	 Het verteerde mij van binnen; als ik zuchtte, laaide alles weer op. Toen sprak ik wel.


Munjayan jasangan este, tumola gui tano, ya jafatinas fache nu y tela, ya y fache japalae y atadog y bachet, 	 Daarna spuugde Hij op de grond en maakte wat modder van stof en speeksel. Dat deed Hij op de ogen van de blinde man en zei:


Lao si Jesus jamantiene canaeña, ya jinatsa güe; ya cajulo. 	 Maar Jezus nam hem bij de hand, trok hem overeind en de jongen stond op.


Aligao y tinigue sija sa y jinasonmiyo iya güiya nae inguaja y linâlâ na taejinecog; ya sija todo ufanmannae testimonio nu guajo, 	 U leest in de boeken van Mozes en de profeten omdat u denkt daarin eeuwig leven te vinden. Al die boeken getuigen over Mij.


Taegüenao locue jamyo y sumanjiyong magajet na manunas malie jamyo ni taotao sija; lao y sumanjalom bula hipocresia yan inechong. 	 U doet u heel vroom en oprecht voor, maar in uw hart bent u huichelachtig en slecht.


Ayo nae ileco: Estagüe na matoyo: gui finalulon y leblo nae esta matugue pot guajo. 	 Het gaat U niet om slacht of spijsoffers; U vraagt niet om brand en zondoffer. Voor U telt mijn gehoorzaamheid.


Jeova, jafa y taotao na unatituye y tiningoña? pat y lajin taotao na uncuecuenta güe? 	 HERE, hoe is het mogelijk dat U zelfs naar kleine mensen omziet? Waarom zijn zij U zoveel waard?


Jago pumolo sija taegüije y jetnon guafe gui tiempon binibumo: si Jeova yumulang sija anae lalalo, ya y guafe ufanlinachae. 	 HERE, U weet Uw vijanden te vinden; wie U haten, zullen niet aan U ontkomen.


Y corasonña fitme ya güiya ti umaañao, asta qui jalie y diniseaña gui jilo y contrariuña sija. 	 Zijn hele houding is onwankelbaar en angst kent hij niet. Zijn tegenstanders bekijkt hij met blijdschap.


Ya derepente guaja güije un dangculon linao, ya asta y simienton y calaboso yinengyong: ya enseguidas manmababa todo y petta, ya todo y preso manmapula y guedenñija. 	 Ineens was er een geweldige aardbeving. De gevangenis stond op haar grondvesten te trillen. Op hetzelfde moment sprongen alle deuren open en gingen de boeien van de gevangenen los.


Manope y taotao ya ilegña nu sija: Jafa na namanman este, ya ti intingo jamyo taotao mano; ya güiya bumaba y atadogco! 	 De man zei: "Ik vind het maar vreemd dat u niet weet waar Hij vandaan komt. Hij heeft nog wel mijn ogen genezen!


Gui as Jeova nae gaegue y satbasion: ya y taotaomo nae gaegue y bendisonmo. Sila. 	 Ik roep dan: "Verhef U, HERE! Mijn God, red mij!" En Hij zal hen dan in het gezicht slaan. Hij slaat hun de tanden uit de mond.


Ya anae munjayan jasangan este na güinaja, mientras maaatan güe, machule güe gui sanjilo; ya y mapagajes rinesibe güe, guinen liniiñija. 	 Nadat Hij dit gezegd had, zagen zij hoe Hij omhoog ging in de lucht tot een wolk hem aan het gezicht onttrok.


Ya, jago, patgon, unmafanaan profetan y Gueftaquilo; sa unjanao gui menan y Señot para unfamauleg y chalanña; 	 En jij, kind, jij zult een profeet van de Allerhoogste God worden genoemd. Jij zult voor de Redder uitgaan om Zijn volk voor te bereiden op Zijn komst.


Todo y finacañada umanafanbula, yan todo y tano boca yan y manloca na ogso umanafanagpapa; yan y manechong umanafanunas, yan y chalan farangca unamafanyano. 	 Ruim baan voor Hem! Maak alle bergen en heuvels met de grond gelijk! Gooi alle ravijnen dicht! Snijd de bochten af! Haal de oneffenheden weg!


Ayo sija y manmatanme gui guima Jeova, manlâlâ gui jalom y sagan y Yuusta. 	 Gods volgelingen zullen groeien en bloeien als palmbomen; hoog opgroeien als de cypressen in de bossen van de Libanon.


Gui menan Jeova: sa güiya umamamaela para ujusga y tano: ujusga y tano, gui tininas yan y taotao sija gui minagajet. 	 Eens zal Hij komen en recht spreken over de hele aarde. Hij zal een rechtvaardig oordeel over de wereld uitspreken en elk volk eerlijk beoordelen.


BAE jucanta y minaase yan y juisio: iyajago nae O Jeova, bae jucanta. 	 Een psalm van David. Ik wil een lied zingen over goedheid, liefde en rechtvaardigheid. Voor U, HERE, wil ik een psalm zingen.


Ya jalie y langet na mababa, yan un nayan na tumunog para iya güiya, taegüije y dangculon sabanas na magogode y cuatro punta ya mapolo papa, gui jilo tano; 	 Hij zag de hemel open en er kwam iets naar beneden wat op een groot kleed leek. Het werd aan de vier hoeken vastgehouden en op de aarde neergelaten.


Lao güiya japolo y sábanas, ya malago sin magago. 	 De mannen grepen hem, maar hij rukte zich los, liet het kleed achter en vluchtte naakt weg.


Magajet y gorrión mañoda gumaña, yan y golondrina chenchonña para güiya, anae siña mapolo y famaguonña, esta y jalom y attatmo, O Señot y inetnon sendalo, Rayjo yan Yuusso. 	 Ik smacht van verlangen om bij U te komen. Mijn ziel en mijn lichaam zingen Uw lof, de lof van de God Die leeft.


Ya jatagoyo na judalalag sija ya chajo fumatitinas dinesparejo. Ya manjame yan este sija y saes na mañelo, ya manjalomjam gui guima y taotao: 	 Zij waren door iemand uit Caesarea gestuurd om mij te halen. De Geest zei dat ik zonder aarzelen met hen moest meegaan. En deze zes broeders besloten met mij mee te reizen.


Ya mangogonggong y Fariseo sija, yan y escriba ilelegñija: Este na taotao, jaresisibeja y manisao, ya mañisijaja mañocho. 	 Dat lokte de kritiek van de Farizeeërs en de godsdienstleraars uit. Zij vonden het een schande dat Hij Zich met zulk soort mensen bemoeide. Hij ging zelfs met hen eten!


N 7 15 26480 ¶ Adaje jamyo nu y ti manmagajet na profeta, ni ufanmato guiya jamyo maninagagon quininilo, lao y sanjalomñija mangaegue lobo na mañaque. 	 Pas op voor valse profeten. Zij komen naar u toe en doen zich voor als onschuldige schapen. Maar in werkelijkheid zijn het verscheurende wolven.


Yan ufangaeninasiña para ujayute juyong y anite sija. 	 Zij zouden macht krijgen boze geesten weg te jagen.


Y mansobetbio manmanguadog joyo para guajo, ni y ti taegüije laymo. 	 Ongelovigen, die zich niet interesseren voor Uw wet, hebben een kuil voor mij gegraven.


Masqueseaja gagaegueyo siempre guiya jago; jago mumantiene y agapa na canaejo. 	 Toch zal ik altijd bij U blijven; U houdt mij stevig vast.


Ya ayo y umadadaje si Pablo, macone asta Atenas; ya manresibe tinago para si Silas yan Timoteo, na ujalaguse guato guiya güiya, ya manmapos. 	 De mannen die bij Paulus waren, brachten hem helemaal naar Athene. Toen zij weer teruggingen, kregen ze van hem het bericht mee dat Silas en Timotheüs hem zo vlug mogelijk moesten nareizen.


Ya ilegñija: Jaftaemano tungoña si Yuus? Ada guaja tiningo gui Gueftaquilo? 	 Zij zeggen: "God kan niet alles weten. De Allerhoogste heeft wel iets anders te doen dan Zich met ons te bemoeien."


Ya anae linie as Jesus, ilegña: Namanminapot ayo sija y mangaegüinaja manjalom gui raenon Yuus! 	 Jezus keek hem na en zei: "Wat is het voor rijke mensen moeilijk om in het Koninkrijk van God te komen!


Ya chamo jumajalom gui juisio yan y tentagomo: sa taya taotao lalâlâ umajustifica gui menamo. 	 Oordeel Uw dienaar niet, want geen mens is in Uw ogen rechtvaardig.


Taegüine na majatsa gui agapa na canae Yuus, ya guinen jaresibe guine y Tata y promesan Espiritu Santo, güiya chumuda este y inlie pago yan y injingog. 	 Hij heeft Hem toen de ereplaats aan Zijn rechterhand gegeven. Zoals beloofd gaf God Hem ook de Heilige Geest en Jezus heeft de Heilige Geest uitgestort; en dat ziet en hoort u nu.


Jujajaso ni y minalag na minagas y inenramo, yan y mannamanman y chechomo. 	 Ik wil vertellen over Uw geweldige heerlijkheid en Uw machtige wonderen.


Lao y tano ujatungo na juguaeya si Tata, ya jaftaemanoja si Tata jasangane yo, ayo muna jufatinas. Fangajulo ya nije tafanjanao. 	 De wereld moet echter weten dat Ik van de Vader houd en uitsluitend doe wat Hij Mij opdraagt. Kom, laten wij hier vandaan gaan."


Ada jinasomo na ti siñayo jutayuyut si Tata pago, ya güiya unaeyo enseguidas mas di dose legion na angjet sija? 	 Besef je niet dat Ik mijn Vader zou kunnen vragen duizenden engelen te sturen om ons te verdedigen? En Hij zou ze sturen.


Manaabag gui jalomtano gui chalan desierto; ya ti manmañoda siuda para ufañaga. 	 Er waren mensen die ronddwaalden in de woestijn, op eenzame plaatsen. Zij hadden geen plek om te wonen.


Chamo jumajaso contra jame y tinaelayen y tatamname: Polo y minauleg minaasemo ya uchadig insedajam; sa manafangostagpapjamam. 	 Laat de zonden van onze voorouders niet op onze hoofden neerkomen; kom naar ons toe met Uw vergeving en liefde; wij zijn zo zwak geworden.


Jinasonmame na mandañajam unoja, para innafanjanao y manmaayeg na taotao para jamyo, yan y güinaeyanmame as Pablo yan Barnabé, 	 Daarom leek het ons goed twee mannen uit te kiezen en naar u toe te sturen, samen met onze vrienden Barnabas en Paulus,


Si Maria sumaga yan güiya calang tres meses ya despues jumanao asto iyasija. 	 Maria bleef ongeveer drie maanden bij Elisabeth. Toen ging zij terug naar huis.


O Israel nangga si Jeova; sa gui as Jeova guaja minaase, ya iya guiya nae megae na inalibre. 	 Laten de Israëlieten al hun vertrouwen op de HERE stellen, want de HERE is rijk aan goedheid en liefde. Hij zorgt voor de bevrijding.


SI Jeova ilegña ni y señotto, fatachong gui agapa na canaejo, asta qui jupolo y enimigo para fañajangan adengmo. 	 Een psalm van David. Dit sprak de HERE tot mijn Heer: Kom naast Mij zitten, aan mijn rechterhand, dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.


Siete maje gui un jaane jualabajao, sa pot y tinas na juisiomo. 	 Zeven keer per dag prijs ik U, omdat U ons een rechtvaardige wet hebt gegeven.


Fanjalom gui trangcaña yan y inefresen grasias, ya y jalom y sagaña yan y alabansa: nae güe grasias, yan bendise y naanña. 	 Zing een loflied wanneer u de tempelpoort ingaat. Laat het in Zijn voorhof klinken en prijs Zijn naam.


Sa ti juangocoyo ni y flechaco, ni y espadajo ti ulibreyo. 	 In Uw kracht vellen wij onze tegenstanders en in Uw naam lopen wij hen die tegen ons in opstand komen onder de voet.


Ya ilegña nu sija: Taegüine esta matugue, na si Cristo ufamadese ya ucajulo talo guinin y manmatae gui mina tres na jaane; 	 "Dus", zei Hij, "het was al lang voorzegd dat de Christus zou lijden en sterven. En op de derde dag zou Hij weer levend worden.


Ya janae locue ninasiñaña para ufatinas juisio, sa güiya y Lajin taotao. 	 Ook gaf Hij Hem de macht om recht te spreken over de mensen omdat Hij de Mensenzoon geworden is.


Juchule erensiaco para siempre y testimoniomo sija; sa sija y minagof y corasonjo. 	 Alles wat U hebt gezegd, heb ik als een blijvend erfdeel gekregen. Ik ben er heel erg blij mee.


Ya y semiya locue gui tentagoña uereda ni ayo: ya ayo sija y gumaeya y naanña unafañaga güije. 	 Want God zal Jeruzalem bevrijden en de steden van Juda weer opbouwen. Dan zullen zij weer daarin wonen en het land opnieuw bezitten.


Ya maninepe as Jesus iligña: Taya nae intaetae este y finatinas David anae ñalang yan y mangachongña? 	 Jezus antwoordde: "Hebt u nooit gelezen wat David deed toen hij en zijn mannen honger hadden?


Jago umaagan gui chinatsaga, ya guajo munalibrejao: guajo umopejao gui umatog na sagayan julo: ya juchaguejao gui oriyan janom guiya Meriba. Sila. 	 Ik heb de last van hun schouders genomen; zij hoefden geen manden meer te sjouwen.


N 25 14 33390 ¶ Sa uguaja parejo yan un taotao ni jumanao chago na tano, ya jaagang antes y tentagoña sija, ya jaentrega sija ni güinajaña. 	 Het Koninkrijk van de hemelen is als iemand die naar het buitenland ging en zijn geld toevertrouwde aan zijn knechten.


Todos sija manalo tate; ya manjuyong potlilo sija; taya ni uno ni fumatitinas y mauleg, aje, taya ni uno. 	 God kijkt vanuit de hemel op alle mensen neer. Hij zoekt of er misschien één bij is die verstandig is, wellicht één die God zoekt.


Ya mafaesen ni Fariseo sija yan y escriba sija: Jafa y disipulumo sija na ti manmamómocat taemano y tradision manamco sija; mañochochoja pan yan aplacha y canaeñija? 	 De Farizeeërs en godsdienstleraars vroegen aan Jezus: "Waarom trekken Uw discipelen zich niets aan van de oude traditie? Zij hebben voor het eten niet eens hun handen gewassen."


Yaguin y taotao ti jabira güe, güiya janamalagtos y espadaña: janaregla y atcosña ya janalisto. 	 God is een rechter, die altijd eerlijk vonnist. Dag in, dag uit wordt Zijn toorn opgewekt door slechte mensen.


Ya anae intutujon lumie Chipre inpelo gui acagüe, ya manjanaojam asta Siria, ya manmatojam Tiro: sa para umadescatga güije y batco. 	 en zeilden langs Cyprus, dat in de verte aan bakboord lag, en kwamen in Syrië, waar wij de haven van Tyrus binnenliepen. Daar moest het schip worden gelost.


Ya güiya ilegña nu sija: Pot este todo escriba ni mafatinas disipulo gui raenon langet, parejoja yan y tatan un familia, ni y jachuchule gui güinajaña bijo sija, yan nuebo sija. 	 Hij ging verder en zei: "Iedere leraar van de Joodse godsdienst die een discipel van Mij wordt, heeft een dubbele schat: De oude schat van Mozes en de profeten èn de nieuwe schat van Mij."


Ya güiya mamananagüe gui guimayuusñija, ya ninafanonra nu y todo. 	 Het duurde niet lang of Hij was daar overal bekend. Hij sprak in de verschillende synagogen en stond bij iedereen hoog in aanzien.


Lao taebale jaadorayo, manmamananagüe ni finanagüe ni tinago taotao sija. 	 Zij eren Hem voor de schijn. De wetten en regels die ze de mensen opleggen, komen niet van God.' (a)


Entonses si Jesus ilegña nu y senturion: Janao, parejoja y unjonggue, umafatinas guiya jago; ya y tentagoña jumonlo güije na ora. 	 Jezus zei tegen de Romeinse officier: "Ga naar huis. Het gebeurt zoals u gelooft." Op datzelfde moment werd de knecht genezen.


Ya y gaegue gui jilo atof, ti ufanunog ya ujachule jafa gui guimaña; 	 en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen. Zit je op dat moment op het platte dak van je huis,


Ya para güiya umatago ayo Cristo, ni y esta matancho antes para jamyo; güiya si Jesus. 	 Hij zal dan Jezus weer naar u toe sturen, van Wie al tevoren vaststond dat Hij uw Messias (A) zou zijn.


Magajet na ti jujalom gui tabetnaculon y guimajo, ni jufalag gui camajo: 	 Hij zei: Ik meen het, ik zal mijn huis niet meer binnengaan en niet meer naar bed gaan,


Y jaanen y sacanmame setenta años, ya y pot y minetgot siña gagaegue asta ochenta años; lao y sobetbiañija y checho yan y trineste; sa munaguse manmapos: yan jame mangupo. 	 Onze gemiddelde leeftijd is zeventig jaar. Alleen de zeer sterke mensen worden tachtig jaar. Alles waarop wij trots waren, blijkt toch alleen maar moeite en verdriet met zich mee te brengen. Het leven vliegt voorbij en voor we het weten zijn we gestorven.


N 21 15 69940 ¶ Ya despues di ayo sija na jaane, inchile y güinajanmame ya manjanaojam papa Jerusalem. 	 Niet lang daarna maakten wij ons klaar en vertrokken naar Jeruzalem.


Enao mina si Jesus elegña as Pedro: Na jalom y espadamo gui baena; y copa ni janaeyo si tata, ada taya para juguimen? 	 Jezus zei: "Doe dat zwaard weg! Zou Ik de beproeving die de Vader Mij stuurt, uit de weg gaan?"


Ya este yuje sija y manmatanme gui entalo tituca sija; y jumungog y finijo; 	 De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven.


Setbe si Jeova ni y minaañao, yan fanmagof ni minayengyong. 	 Dien de HERE met eerbiedig ontzag; verheug u in Hem met een bevend hart.


Yaguin y taotao resibe gui sabado y circunsision, para ti umapoca y tinagon Moises; manbubo jamyo nu guajo, sa junasenguefjomlo un taotao gui sabado na jaane? 	 Het op tijd besnijden van de jongetjes is dus belangrijker dan het strikt houden van de sabbat. Waarom wordt u dan boos als Ik op de sabbat iemand gezond maak?


Lao utatuguie sija, ya ujafañuja gui pinetlilon y idolos, yan y inábale, yan y neñicot na gâgâ, yan y jâgâ. 	 Het enige wat wij hun zullen schrijven, is dat zij niets mogen eten van wat aan afgoden geofferd is; dat zij geen hoererij mogen plegen; dat zij geen vlees mogen eten van dieren die door verstikking zijn gedood en dat zij geen bloed mogen eten of drinken.


Ya anae estaba umagoninias, mas fejman manaetae: ya y masajalomña taegüije y mandangculo na gotan jâgâ, mamopodong papa gui eda. 	 En Hij begon vuriger te bidden. Hij was zo verschrikkelijk bang geworden, dat het zweet Hem uitbrak en als grote druppels bloed op de grond viel.


Ni y jafatinas y langet yan y tano, yan y tase, yan todo y mangaegue gui sumanjalomñija, ni y jaadaje y minagajet para taejinecog. 	 Want God heeft de hemelen en de aarde gemaakt en de zeeën met alles wat daarin zwemt. Hij is trouw tot over de grenzen van de dood heen.


YUUSSO, Yuusso, sa jafa na undingo yo? sa jafa chago jao gui inayudajo yan y finijo gui inigongjo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van 'De hinde in de morgenstond'.


Ayonae si Pablo jacone y taotao sija, ya y inagpaña na jaane janagasgas güe yan sija, jumalom gui templo para usangan y macumplen y jaanen y managasgas, asta qui ufanmaofrese y inefrese cada uno guiya sija. 	 Paulus nam de vier mannen mee en liet zich de volgende dag samen met hen reinigen. Daarna ging hij naar de tempel om bekend te maken op welke dag hun reinigingsweek voorbij zou zijn. Dan zou voor ieder van hen het offer worden gebracht, dat aan hun plechtige belofte een einde maakte.


Ya y jalom guma, y disipulo sija mafaesen güe talo ni ayoja. 	 Later, toen Hij met Zijn discipelen weer thuis was, begonnen die er ook over.


Y manaelaye mañuñule inayao ya ti jaapapasetalo: ya y manunas guaja minaaseñija ya mannae. 	 De goddeloze leent wel, maar geeft nooit terug. Maar de oprechte mens bekommert zich om een ander en geeft wat nodig is.


Ya si Jesus ilegña: Chamiyo chumochoma; sa ni uno ni fumatinas milagro pot y naanjo, siña gusisija jasangan taelaye guiya guajo. 	 Maar Jezus zei: "Houd hem niet tegen, want iemand die in mijn naam wonderen doet, zal niet vlug kwaad van Mij spreken.


Ya matutujon mafaaela ilegñija: Inseda este na taotao na janaquequelache y nasionta, yan mañoñoma na umanae tributo si Sesat, ya ilelegña na güiya si Cristo un ray. 	 Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning."


Ayo nae ilegña ni palaoan: Pot este na sinangan, janao y anite jumanao gui jagamo. 	 "Goed", zei Hij, "omdat u dit antwoord hebt gegeven, kunt u naar huis gaan. Uw dochtertje is genezen, de boze geest is uit haar weggegaan."


Sija numae guimenñija y todo gâgâ sija gui fangualuan: y manmachaleg na asno sija manmagong y majoñija. 	 Alle dieren lessen hun dorst daaraan, ook de wilde ezels.


Si Jeova y achojo, y castiyujo, yan y nanalibrijo: Yuusso, metgot y achojo, juangoco yo guiya güiya; patangjo yan y cánggilon y satbasionjo, y leca na torijo. 	 David zei toen: Ik heb U lief, HERE, U bent mijn kracht.


Ya abanicuña gaegueja gui canaeña para unagasgas y guinecoña, ya janafandaña y trigo gui camalenña; lao usonggue y ngasan gui guafe ni ti siña upuno. 	 Hij zal het kaf van het koren scheiden. Het koren zal Hij in Zijn schuur brengen, maar het kaf zal Hij verbranden in een vuur dat nooit uitgaat."


Janamannae y linibre para y taotaoña; ya jatago y tratuña para taejinecog: sinantos yan inenra y naanña. 	 Hij heeft Zijn volk bevrijd; Zijn verbond ligt voor eeuwig vast. Zijn naam is heilig en alle ontzag waard.


Ya gui todo estesija; esta mapolo fitme gui entalota un dangculon joyo na chojfe, para todo y manmalago manmalofan güine asta iya jamyo ti ufansiña; ni ufanmalofan y manmalago güenao manmalag iya jamyo. 	 Bovendien is tussen u en ons een enorme kloof. Wie van hier naar u toe wil, komt er niet overheen.'


Ayo nae matan güe as Jesus, güinaeya güe, ya ilegña nu güiya: Fatta jao uno: Janao ya ufajan todo y güinajamo, ya unnae y mamobble sija, ya uguaja güinajamo gui langet: ya maela, ya undalalag yo. 	 Het was duidelijk zichtbaar dat Jezus genegenheid had voor deze man. Hij keek hem aan en zei: "Er is één ding dat u niet hebt gedaan. Ga naar huis, verkoop alles wat u hebt en geef het geld aan de armen. Kom dan terug en volg Mij. Dan zult u rijk zijn in de hemel."


Lao anae manmapos sija, manafamta y famaña todo güije na tano. 	 Jezus zei dat zij er beslist met niemand over mochten praten. Maar zij konden het niet voor zich houden en vertelden overal in de omgeving wat Jezus voor hen had gedaan.


Ayonae ilegña si Jesus nu sija: Ni guajo locue ti jusangane jamyo, jafa na ninasiña na jufatitinas este sija na güinaja. 	 Jezus antwoordde daarop: "Dan geef Ik ook geen antwoord op uw vraag."


N 3 13 36180 ¶ Ya cajulo gui egso, ya jaagang guiya güiya ayo sija y malagoña, ya sija manmato guiya güiya. 	 Later koos Hij een aantal mannen uit. Hij wilde dat zij met Hem meegingen.


Ya si Jesus ilegña nu sija: Siña innaayunat y mangaegue gui guipot uma sagua anae mañisijaja yan y nobio? 	 Jezus vroeg: "Moeten gelukkige mensen vasten? Wilt u dat de bruiloftsgasten het heerlijke eten weigeren, terwijl de bruidegom nog bij hen is?


Ya mamanagüe, ilegña nu sija: Ada ti matugue na y guimajo umafanaan guma manaetae ni y todo nasion sija? lao jamyo fumatinas y liyang mañañaque. 	 "Luister goed, allemaal", zei Hij. "Heeft de profeet Jesaja niet geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn voor alle volken? Maar wat hebben jullie ervan gemaakt? Een rovershol!"


O Jeova, magajet na guajo tentagomo; guajo y tentagomo, yan y lajin y tentagomo palaoan: jago pumula y magodeco. 	 Werkelijk, HERE, ik ben Uw dienaar, de zoon van Uw dienares. U hebt mij vrij gemaakt.


Ya güiya jumusga y tano ni tininas, ujajusga y taotao sija yan y minagajet. 	 Maar de HERE zal eeuwig leven en op Zijn rechterstoel de volken van deze aarde rechtvaardig oordelen.


Yan si Yuus, ni y tumungo y corason, janafantestigo sija, yan janae ni y Espiritu Santo, jaftaemanoja y jafatinas guiya jita; 	 God heeft dat bevestigd door hun, net als ons, de Heilige Geest te geven.


Ya y famaguonmame lalaje ufantaegüije y tinanom yanguin mandoco ya mangajulo gui pinatgonñija; ya y jaganmame ufantaegüije y mapopolo gui punta na acho, ni y malabla taegüije y palasyo. 	 Laat onze zonen opgroeien als sterke jonge mannen en onze jonge vrouwen worden als de fraaiste beeldhouwwerken.


N 15 10 29600 ¶ Ya jaagang y linajyan taotao, ya ilegña nu sija: Ecungog ya intingo. 	 Hierna riep Jezus de mensen bij Zich. "Luister! Probeer te begrijpen wat Ik bedoel.


Fariseo bachet jao! fagase finena y sumanjalom gui posuelo yan y plato, ya despues y sumanjiyong ugasgas locue. 	 Blinde Farizeeërs! Maak eerst de binnenkant van de beker schoon. Dan zal ook de buitenkant schoon worden.


Jago jumatsa julo y agapa na canae y contrariuña sija; yan jago munafanmagof todo y enimiguña. 	 Mensen die langs kwamen, hebben zijn bezittingen geplunderd. Zijn buren dreven de spot met hem.


Lao si Salomon fumatinase güe un guma. 	 Zijn zoon Salomo bouwde een huis voor God,


Manaeyo ni taelaye pot y mauleg, ya manataelaye y antijo. 	 Zij vergelden goed met kwaad. Mijn ziel is eenzaam geworden.


Ya manunog yan sija ya tumojgue gui un lugat ni yano; yan y dangculon linajyan disipuluña sija, yan y dangculon linajyan taotao, guinin todo yya Judea, yan yya Jerusalem, yan y tano Tiro yan yya Sidon, ni manmato para umaecungog, yan para uninafanmagong y chetnotñija; 	 Zij daalden af naar een vlak gedeelte, waar vele volgelingen van Jezus hen omringden. Van alle kanten waren de mensen toegestroomd om naar Hem te luisteren en door Hem te worden genezen. Zij kwamen helemaal uit Judea, Jeruzalem en uit de streek van Tyrus en Sidon aan de Middellandse Zee. Uit vele mensen joeg Hij boze geesten weg.


Todo y finacañada umanafanbula, yan todo y tano boca yan y manloca na ogso umanafanagpapa; yan y manechong umanafanunas, yan y chalan farangca unamafanyano. 	 Ruim baan voor Hem! Maak alle bergen en heuvels met de grond gelijk! Gooi alle ravijnen dicht! Snijd de bochten af! Haal de oneffenheden weg!


Anae jumalomgüe guiya Jerusalem, todo y siuda manatborotao, ya ilegñija: Jaye este? 	 Zo reed Hij Jeruzalem binnen. De hele stad was in rep en roer. "Wie is dit toch?" werd er gevraagd.


Tatan y manaetata ya y jues para y manbiuda, si Yuus gui sinantos na sagaña. 	 Zing voor God, zing psalmen ter ere van Zijn naam. Maak een effen weg voor Hem die door de vlakten nadert. Zijn naam is HERE, jubel het uit voor Hem.


Ya udangculo güe, ya umafanaan Lajin Gueftaquilo: ya y Señot Yuus ufannae güe y tronon David tataña. 	 Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven.


Y testimoniomo y minagofjo sija yan y taotaojo na pápagat sija. 	 Alles wat U hebt gezegd en wat in Uw woord staat, is voor mij een grote vreugde en ik laat mij door Uw woorden raad geven.


Minaañao yan linaolao, manmato guiya guajo; y linijan ñumoñoyo. 	 Mijn hart begeeft het bijna; doodsangst overvalt mij.


Ya anae mato si Pedro Jerusalem, managuaguat yan ayo sija y manmansirconsisida, 	 Toen Petrus weer in Jeruzalem kwam, maakten zij hem het verwijt dat hij met mensen van een ander volk was omgegaan en zelfs met hen had gegeten.


Ya jaagang cada uno gui manmadidibe ni y señotña, ya ilegña ni y finenana: Cuanto undidibe y señotjo? 	 Hij liet de mensen die bij zijn heer in de schuld stonden een voor een bij zich komen. 'Wat bent u mijn heer nog schuldig?' vroeg hij aan de eerste.


N 26 69 34400 ¶ Ya ayo na tiempo si Pedro estaba matatachong gui sumanjiyong gui guelat; ya mato guija güiya un palaoan tentago, ya ilegña: Manjajamjo locue yan si Jesus y Galileo. 	 Ondertussen zat Petrus nog steeds op de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Een dienstmeisje kwam naar hem toe en zei: "U was ook bij die Jezus uit Galilea."


JUNGOG y tinaetaejo, O Yuus: ya chamo umaatog maesa jao gui guinagaojo. 	 Een leerzaam gedicht van David voor de koordirigent. Te begeleiden door een snaarinstrument.


Anae si Jesus jaguinem y binagle, elegña: Jocog esta: ya janaeguen y iluña ya jaentrega y espiritu. 	 Toen Jezus wat van de wijn gedronken had, zei Hij: "Mijn taak is vervuld!" Hij boog Zijn hoofd en gaf Zijn geest over.


N 7 14 37940 ¶ Ya jaagang talo guiya güiya todo y linajyan taotao ya ilegña: Ecungog jamyo todos, ya intingo. 	 Jezus riep de mensen bij Zich en zei tegen hen: "Luister! Dit is iets wat u beslist moet weten.


Guinin pachot y mandiquique yan y mañususo nae unpolo y minetgot? Pot y enimigumo sija: sa para unnasuja y enimigo yan y umeemog. 	 HERE, onze God, de majesteit en glorie van uw naam vullen de gehele aarde en de hemelen vloeien ervan over.


Ya sumaga güije cuarenta na jaane, ya tinienta as Satanas; yan mañisija y manmachaleg na gâgâ sija; ya y angjet sija masetbe güe. 	 Daar probeerde de duivel Hem zover te krijgen dat Hij niet meer naar God zou luisteren. Veertig dagen lang was Jezus alleen bij de wilde dieren en de engelen zorgden voor Hem.


N 6 30 37540 ¶ Ya y apostoles mandaña gui as Jesus, ya masangane güe todo ni chechoñija, yan y finanagüenñija. 	 De twaalf discipelen die er door Jezus op uitgestuurd waren, kwamen terug. Zij vertelden Hem wat zij allemaal hadden gezegd en gedaan.


Ya y pinagat y pebble innamamajlao, sa si Jeova guinegüeña. 	 Uiteindelijk kunnen zij tegen de arme mensen toch niet op, omdat de HERE hen beschermt.


Güiya y chaguan munafanlâlâ para y guaca sija, yan y tinanom para usinetbe y taotao: para ufañule nengcano gui tano; 	 God laat het gras groeien als voedsel voor het vee. Ook andere gewassen voor de mensen, zodat zij brood kunnen eten.


Lao jaayeg tribon Juda, ayo ogso Sion ni y güinaeyaña. 	 Hij koos de stam van Juda; de berg Sion, waarvan Hij zoveel houdt.


Sa y flechamo cheton guiya guajo: ya y canaemo macat gui jilojo. 	 Och, HERE, straf mij niet in het vuur van Uw toorn!


Manfitme sija para taejinecog yan taejinecog, yan mamafatinas gui minagajet yan y tininas. 	 Wat Hij zegt, staat voor eeuwig vast. Hij doet het ook en het is altijd getrouw aan de waarheid en volkomen oprecht.


Guaefe y trompeta gui tiempo y nuebo na pulan, gui tiempon gualafon na pulan, gui jaanen y guipot magas. 	 Zing een lied met de tamboerijn. Laat harp en citer meeklinken.


Ylegña: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 "Ik zal daar in de handen van de leidende priesters en godsdienstleraars vallen", zei Hij. "Zij zullen Mij ter dood veroordelen en uitleveren aan de Romeinen.


Y tano yan todo y mañasaga mamalachae: guajo chumuchule julo y jaliguiña. Sila. 	 Wanneer ik de tijd daarvoor gekomen acht, zal ik volmaakt rechtspreken.


Si Jeova ubinendisejao gui Sion; ya unlie y minauleg guiya Jerusalem todo y jaanin y linâlâmo. 	 Ik bid dat de HERE u vanuit Jeruzalem zal zegenen, dan zult u zien hoe goed het met de stad is, zolang u leeft.


Pinelo güe magas gui guimaña yan gobietnon todo y güinajaña: 	 Hij gaf hem zijn vertrouwen en een hoge positie; hij werd zelfs onderkoning.


Ya ayo sija y manmachochocho, ilegñija gui sumanjalomñija. Estagüe y eredero; nije tapuno, ya y fangualuan uiyota. 	 Maar de boeren zeiden tegen elkaar: 'Als zijn vader sterft, krijgt die jongen de hele boel. Kom, we slaan hem dood, dan is de wijngaard van ons!'


Para y manlilie, jalie ya ti jasiente; ya y manecungog, manmanjungog, lao ti jatungo; sa no sea ufanmabra talo, ya ufanmmaasie ni isaoñija. 	 Er staat immers geschreven: 'Hun oren zijn doof en hun ogen zitten dicht. Daarom zullen zij niets zien, horen of begrijpen. Daarom kunnen zij niet naar God terugkeren, want dan zou Hij hen vergeven.' (a)


Nadangculojao gui jilo y langet, O Yuus; polo y minalagmo todo gui sanjilo y tano. 	 Uw goedheid en liefde zijn onmetelijk; verder dan de hemel reiken zij. Uw trouw is niet te vatten; die gaat verder dan de wolken, waar wij niet bij kunnen.


Lao ayo y matanme gui mauleg na oda; este yuje y jumungog y sinangan ya jatungo, ya manogcha locue; ya y tinegchaña y uno siento, ya y otro sesenta, ya y otro treinta. 	 Tenslotte zijn er mensen die het goede nieuws horen en begrijpen. Bij hen draagt het zaad vrucht, soms honderd, soms zestig en soms dertigvoudig. Dit soort mensen lijkt op de goede grond, waar het zaad mooi kon opkomen en vruchtdragen."


Maninepe as Jesus: Guajo jagas jusangane jamyo ya ti injenggue: y checho ni y jufatinas gui naan Tata, estesija manmannanae testimonio nu guajo. 	 "Dat heb Ik al gezegd", antwoordde Jezus, "maar u gelooft Mij niet. De wonderen die Ik in de naam van mijn Vader doe, zijn het overtuigende bewijs dat Ik de Christus ben.


Janafangajujulo y asgon sija guinin y uttimon y tano; janalalamlam para uuchan; janachinile y manglo gui güinajaña. 	 Hij laat ver weg op aarde de damp opstijgen. Hij voegt de bliksem bij de regen en stuurt de wind er op uit vanuit Zijn schatkamers.


Ya susede na estaba güe matachong para uchocho gui lamasa gui guima ayo, ya megae sija na publicano yan manisao sija manmatatachong mañisija locue yan si Jesus, yan y disipoluña sija; sa guaja megae dumadalalag güe. 	 Die avond aten Jezus en Zijn discipelen bij Levi thuis. Er waren ook veel collega's van Levi uitgenodigd en nog anderen met een slechte naam. Want van dat soort mensen gingen er nogal wat achter Jezus aan.


Si Sehón ray y Amorreo: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Koning Sihon bijvoorbeeld van de Amorieten. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Lao nesesita jufamocat pago yan agupa yan y inagpaña, sa ti siña na ufalingo y profeta gui Jerusalem. 	 Het duurt niet lang meer tot Ik klaar ben. Hoe dan ook, Ik moet nog een paar dagen verder reizen. Want het is niet mogelijk dat een profeet van God ergens anders wordt gedood dan in de stad Jeruzalem.


Sigueja di manmanogcha asta que manbijo: manmesgo yan manbetde. 	 Als zij eenmaal zijn geplant in het huis van de HERE, groeien zij dichtbij Hem op.


Sa ti guinin jadespresia ni jachatlie y pinadesen y pebble; ni unaatog y mataña guiya güiya: ya anae jaagang guiya güiya, jajungog. 	 U, die ontzag voor de HERE hebt, prijs Zijn naam. Verhoog Hem, volk van Israël; heb diep ontzag voor de HERE, volk van Israël!


Sa todos lumie güe, ya ninafañatsaga. Lao enseguidas jacuentuse sija, ya ilegña nu sija: Angoco jamyo, guajoyo; chamiyo fanmaaañao. 	 Jezus kalmeerde hen meteen. "Ik ben het", zei Hij, "wees maar niet bang."


Si Jeova fumatinas y tinas na chocho sija, yan y juisio sija para todo ayo sija y manmachiguet. 	 De HERE helpt allen die verdrukt worden; Hij laat het recht voor hen zegevieren.


Guajo jagas jusangan y tininas gui jalom y dangculo na inetnon taotao: estagüe, na ti junaquiequeto y labiosso, O Jeova, jago tumungo. 	 Mijn hele hart verlangt ernaar Uw wil te doen, mijn God. Uw wet is mijn leven."


N 20 19 62010 ¶ Ya anae esta pupuenge, güije mismo na jaane, y finenana gui semana, ya y petta manmajujuchom, güije nae mangaegue y disipulo sija manetnon sa manmaañao ni Judio sija, mato si Jesus, ya tumojgue güe gui talo ya ilegña nu sija: Pas ugaegue guiya jamyo. 	 's Avonds zaten de discipelen bij elkaar. Zij hadden de deur op slot gedaan, omdat zij bang waren voor de Joden. Ineens was Jezus bij hen. "Vrede", zei Hij.


Si Pilato anae jajungog este na sinangan, guaja güe mas dangculo na minaañao; 	 Toen Pilatus dat hoorde, werd hij echt bang.


Ya ti siña jafatinas güije jafa na námanman, na japolo y canaeña gui jilo palo manmalango sija, ya janajomlo. 	 Omdat zij erg wantrouwig waren, kon Hij bij hen geen grote wonderen doen. Wel genas Hij een paar zieken door hun de handen op te leggen.


Y famaguon Efraim, guaja atmas yan manmañule y atcos sija, manalo tate gui jaanen y guera. 	 De zonen van Efraïm, die zo goed waren in het boogschieten, kwamen niet in het veld toen er moest worden gevochten.


Guajo guiya sija, ya jago guiya guajo, para ufancabales gui unoja; ya para utungo y tano, na jago tumago yo, ya ungüaeya sija, parejoja yan güinaeyamo nu guajo. 	 Doordat Ik in hen ben en U in Mij bent, zullen zij een volmaakte eenheid zijn. Dan zal de wereld erkennen dat U Mij gestuurd hebt en dat U net zoveel van hen houdt als van Mij.


Lao si Yuusmame gaegue gui langet: guinin jafatinas jafaja y minalagoña. 	 Onze God woont in de hemel en doet wat Hem goeddunkt.


Ya manope si Jesus, ilegña: Ada ti dies y mangasgas? ya manmangue y nuebe? 	 Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen?


Jusangane jamyo, na ayo na puenge uguaja dos na taotao gui un catre; y uno umacone ya y otro umapolo. 	 Die nacht zullen twee mensen in één bed slapen. De een zal worden meegenomen om bij Mij te zijn. De ander zal achterblijven.


Y antijo umescapa taegüije y pajaro yan umescapa güe gui lason y tiradot: magtos y laso, ya manescapajam. 	 Wij ontkwamen, zoals een vogel wegglipt uit het net van de vogelvanger. De valstrik is kapot en wij zijn ontsnapt.


Ya guaja inaguguat gui entalo linajyan taotao pot güiya. 	 De meningen over Hem waren verdeeld.


Enao muna si David finanaan güe Señot, ya jaftaemano mina ulajiña? 	 Hoe kan de Christus nu Davids zoon zijn en tegelijk zijn Here?"


Lao guaja inasie guiya jago, para unmamaañagüe. 	 Maar ik weet dat U vergeeft, zodat iedereen ontzag voor U zal hebben.


N 13 31 48660 ¶ Ya ayo na ora, manmato Fariseo sija ya ilegñija nu güiya: Janao ya unsuja güine; sa malago si Herodes na unpinino. 	 Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!"


Ya manmato y tentago y tatan familia ya ilegñija nu güiya: Señot, ada ti mauleg na semiya tinanommo gui fangualuanmo? Jafa mina guaja taelaye na chaguan? 	 De knechten gingen naar de boer toe en zeiden: 'Het veld waar u dat goede graan hebt gezaaid, staat vol onkruid!'


Si Yuus ni y fumatinas y tano yan todo y güinaja ni y mangaegue gui sumanjalomña; güiya Señot gui langet yan y tano, ti sumasaga gui templo ni y finatinas canae; 	 De God Die de hele wereld heeft gemaakt, de Here van hemel en aarde, woont niet in tempels die door mensen zijn gebouwd.


Ya manjalom gui naftan, malie un patgon na taotao, na matatachong gui agapa na banda, minagagon apaca na anaco; ya ninafangosmaañao. 	 Zij stapten het graf binnen en zagen rechts een jongeman zitten, met witte kleren aan. Ze stonden als aan de grond genageld.


Ya ilegña nu sija: Inresibe y Espiritu Santo desde qui manmanjonggue jamyo? Ya ilegñija: Taya nae injingog cao esta manae Espiritu Santo. 	 "Hebt u de Heilige Geest ontvangen, toen u ging geloven?" vroeg hij. "Nee", antwoordden zij. "Wij hebben daar nog nooit van gehoord. Wat is de Heilige Geest?"


Enao mina y taotaoña manalo mague: yan y binilan y janom gui posuelo umafugo nu sija. 	 Het volk houdt rekening met hen en zij profiteren ervan.


YA malofan anae si Jesus munjayan este sija na finanagüeña, jumanao guiya Galilea, ya mato gui oriyan Judea, gui otro bandan Jordan. 	 Hierna vertrok Jezus uit Galilea. Hij stak de Jordaan over en kwam in Judea.


Sa y manglo manmalofan gui jiloña, yan güiya mapos: yan y sagayan ti siña jatungo mas. 	 maar als de wind erover blaast, is er niets meer over.


Si Jesus ilegña nu sija: Ada ti manlache jamyo, sa ti intingo y tinigue, ni y ninasiñan Yuus? 	 Jezus antwoordde: "Weet u wat uw probleem is? U kent noch de boeken van Mozes noch de kracht van God.


Taegüijija todo y mauleg na trongcon jayo, siempre mauleg tinegchaña; lao y taelaye na trongcon jayo, siempre taelaye tinegchaña. 	 Als u wilt weten of een boom goed of slecht is, kijk dan naar zijn vruchten.


Jagas mamatinas laso, para y pinecatto; y antijo tumecon papa; jagas manmaguadog joyo gui menajo; ya sija mamodong maesaja gui taloloja. Sila. 	 Laat Uw grootheid zien tot boven de hemelen, o God; toon de hele aarde Uw geweldige majesteit.


N 12 13 40030 ¶ Ya manmatago guato guiya güiya palo gui Fariseo sija yan taotao Herodes; para umaquegacha gui sinanganña. 	 Zij stuurden wel enkele Farizeeërs en een paar aanhangers van Herodes op Hem af. Die moesten proberen Hem op een woord te vangen.


N 13 44 67210 ¶ Ya y siguiente sabado canaja todo y taotao y siuda mandaña para ujajungog y sinangan Yuus. 	 De volgende sabbat liep bijna de hele stad te hoop om te horen wat er over Jezus Christus zou worden gezegd.


Polo sija ya ujaalaba y naan Jeova: sa y naanñaja guefmanataquilo: y minalagña gui jilo tano yan y langet. 	 Laat iedereen de naam van de HERE prijzen! Want alleen Zijn naam is waard geprezen te worden. Zijn macht en heerlijkheid strekken zich uit over hemel en aarde.


Ayonae y magas y inetnon jumijot, ya quinene güe, ya manago na umagode dos na cadena: ya mamaesen jaye güe, yan jafa finatinasña. 	 De commandant stapte op Paulus toe, greep hem en liet hem met twee kettingen boeien. Daarna vroeg hij de mensen wie die man was en wat hij had gedaan.


Guinin as Yuus nae infatinas y minatatnga; sa güiyaja ni ugacha papa y contrarionmame. 	 U bent het, o God, U Die ons eerst had verstoten. Wilt U, o God, optrekken met onze legers?


N 9 18 46360 ¶ Ya susede, anae mananaetae güiyaja namaesa, estabaja mangaegue guiya güiya y disipuluña, ya jafaesensija, ilegña: Jaye ilegñiñija y taotao nu guajo? 	 Jezus was ergens alleen geweest om te bidden. Toen Hij bij Zijn discipelen terugkwam, vroeg Hij: "Wie ben Ik volgens de mensen?"


Sa jusangane jamyo, na masqueseaja jaye y guaja iyoña, umanae; lao y taya iyoña, achogja y guajaña umanasuja guiya guiya. 	 'Ja', zei de koning, 'zo is het nu eenmaal. Wie veel heeft, krijgt er meer bij. Wie weinig heeft, raakt ook dat beetje nog kwijt.


Ya si Pablo ilegña ni y senturion yan y sendalo sija: Yaguin ti mañaga estesija gui batco, ti siña jamyo mansatbo. 	 Maar Paulus waarschuwde de officier en de soldaten: "Als de bemanning niet aan boord blijft, zal niemand dit overleven."


Polo y guatdia O Jeova gui menan pachotjo; adaje y pettan y labiosso. 	 HERE, help mij niet te snel te spreken; zorgt U ervoor dat geen verkeerd woord over mijn lippen komt.


Y siguiente na jaane, malago si Jesus malag Galilea, ya jasoda si Felipe, taotao Betsaida, gui siudan Andres yan Pedro. 	 En hij bracht Simon bij Jezus. Jezus keek Simon aan en zei: "Jij bent Simon, de zoon van Johannes. Jij krijgt een andere naam. Ik noem je voortaan Petrus."


Pot este ilegñija sija mañaenaña: Gauja sacaña; faesen güe. 	 Daarom zeiden zij: "Hij is oud en wijs genoeg. Vraag het hem zelf."


Lao jamyo inpine Ayo y Santos yan Tunas, yan ingagagao na infanmanae un taotao ni y pegno; 	 U hebt Hem afgewezen, zelfs toen Pilatus vond dat Hij vrijgelaten moest worden.


Ayo nae japacha y atadogñija ya ilegña: Parejoja y jinengguenmiyo umafatinas. 	 Hij raakte hun ogen aan en zei: "Wat u gelooft, zal gebeuren." En zij konden zien!


Si Felipe jasoda si Nataniel ya ilegña nu güiya: Esta tasoda ayo y jatugue si Moises gui tinago yan y profeta, Jesus, taotao Nasaret y patgon José. 	 Filippus kwam, net als Andreas en Petrus, uit Bethsaïda.


Manmanope ya ilegñija nu güiya: Yaguin ti taelaye finatinasña, ti inentregao. 	 "Van iets heel ernstigs", antwoordden zij. "Anders zouden we Hem niet bij u hebben gebracht."