Ya anae jajungog sija estesija, manmamatquilo, ya manamalag si Yuus, ilegñija: Magajet na janae locue si Yuus y Gentiles sinetsot para linâlâ. 	 Toen de anderen dit hoorden, waren zij gerustgesteld. Zij loofden God. "Het is dus ook voor andere volken", zeiden zij. "God laat ook onder hen mensen tot bekering komen, zodat zij eeuwig leven hebben."


ESTESIJA jusangane jamyo para chamiyo, fanmatotompo. 	 "Ik heb dit verteld omdat Ik niet wil dat u de nederlaag lijdt.


Jame intingo na si Yuus guinin jasangan pot si Moises; lao este na taotao ti intingo taotao mano güe. 	 Wij weten dat God door Mozes heeft gesproken, maar van die Jezus weten wij niet eens waar Hij vandaan komt!"


Ni y para yaguin munjayan maegsaminayo, manmalago na jumasotta, sa taya jafa finatinaso para jumapuno. 	 Die wilden mij na het verhoor vrijlaten, omdat ik niets had gedaan waarop de doodstraf staat.


Guefprocura mangejalom gui maiot na potta; sa jusangane jamyo na megae prumocucura mangejalom, lao ti mansiña. 	 "De deur naar de hemel is smal", antwoordde Jezus. "Doe uw uiterste best er binnen te komen. Want vele mensen zullen het tevergeefs proberen.


Si Nicodemo manope ya ilegña: Jafa muna siña este? 	 Nicodémus vroeg: "Hoe gebeurt dat dan?"


Tumalo ninamalofan ni anite gui un sabana na sentáquilo ya jafanue todo y raeno sija gui jilo y tano yan y minagofñija, 	 De duivel gaf het niet op en nam Hem mee naar een heel hoge berg. Hij liet Hem alle landen van de wereld zien, met al hun pracht en praal.


Jafa sen taeminapot masangan: Y isaomo unmaasie; pat masangan: Cajulo ya unfanmocat? 	 Wat is moeilijker: Hem zijn zonden vergeven of hem genezen?


Ada guaja palo y jumonggue güe gui magalaje sija pat y Fariseo sija? 	 "De leden van de Hoge Raad en de Farizeeërs geloven toch ook niet dat Hij de Christus is?


Ya y palo mamodong gui entalo tituca sija; ya mandoco y tituca sija, ya chiniguet, ya ti manogcha. 	 Ander zaad viel tussen de distels. De distels overwoekerden het, zodat er geen vrucht aan kwam.


Ya manaconseja entresija para ujacone si Jesus pot dinague, ya ujapuno. 	 Zij probeerden een listige manier te vinden om Jezus gevangen te nemen en te doden.


Jagasja juagang jao, sa jago unope yo, O Yuus: naegueng guiya guajo y talangamo, ya jungog y sinanganjo. 	 Maar nu roep ik naar U, juist naar U, mijn God, omdat ik weet dat U mij zult antwoorden. Luister alstublieft!


N 20 30 62120 ¶ Magajet, megae sija na señat palo na jafatinas si Jesus gui menan y disipuluña na ti matugue güine na leblo: 	 Veel van de wonderen die Jezus voor de ogen van Zijn discipelen heeft gedaan, staan niet in dit boek vermeld.


Mamatinas chalan para y linalaloña; ya ti jachoma y antiñija guinin y finatae, lao japolo y linâlâñija gui peste. 	 Zo ging Zijn toorn over heel Egypte. Hij beschermde hen niet tegen de dood, maar gaf hen prijs aan de pest.


Numae grasias ayo na tentago, sa jafatinas y matagoña? Jinasoco na aje. 	 Zijn heer bedankt hem niet, want de knecht heeft niet meer dan zijn plicht gedaan.


Ya anae mato y mina dos, ilegña: Señot, y minamo mangana sinco na mina. 	 De volgende man had ook veel winst gemaakt. Vijf keer het bedrag dat hij had gekregen.


N 3 21 43630 ¶ Ya susede, anae todo y taotao manmatagpange, si Jesus locue matagpange; ya anae manaetaegüe, mababa y langet; 	 In de tijd dat Johannes nog vrij was, mengde Jezus Zich tussen de mensen om gedoopt te worden. Na Zijn doop, terwijl Hij in gebed was,


Ya anae mato, y Judios ni y manmato guinin Jerusalem, manojgue gui oriyaña, ya megae finaaelañija contra si Pablo, ya ti siña manamagajet nu sija. 	 Meteen gingen de Jeruzalemse Joden om Paulus heen staan en brachten vele zware beschuldigingen tegen hem in. Maar zij konden niets bewijzen.


Lao sija manmalofan inanaco guinin Petga, manmato Antioquia guiya Pisidia; ya manjalom gui sinagoga gui sabado na jaane ya manmatachong. 	 Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge.


Ni uno, guiya sija na mangaegue gui lamasa, tumungo pot jafa na umasangane. 	 Niemand aan tafel begreep wat Hij daarmee bedoelde.


Anglo y minetgotto taegüije y pedason an mafag: ya y jilajo cheton gui paladatto: ya gui petbos finatae nae unpoloyo. 	 Ik voel mij als water, dat wegloopt; al mijn beenderen zijn ontwricht. Mijn hart lijkt op gesmolten was, ik voel het bijna niet meer kloppen.


Fanmanaetae, sa y jinanaonmiyo, munga gui tiempon manenggeng ni y sabado. 	 Het wordt een vreselijke tijd voor vrouwen die in verwachting zijn of een baby hebben.


Y güinaeyaco yan y amigujo unnafañago guiya guajo, yan y manatungojo gui jalom jomjom. 	 Ik kan er niet aan ontkomen; alles komt op mij af.


Ya manope y angjet, ilegña ni famalaoan sija: Chamiyo fanmaaañao jamyo; sa jutungoja na inaliligao si Jesus, ni guinin maatane gui quiluus. 	 De engel zei tegen de twee vrouwen: "U hoeft niet bang te zijn.


Y minalago y manumitde jago jumungog, O Jeova: jago dumespopone y corasonñija, ungueguesecungog ni y talangamo: 	 HERE, U kent het hart van de nederige mensen door en door. U kent hun wensen. Uw hart gaat naar hen uit. U leent hun een gewillig oor.


Jutungo esta jafa jufatinas, para yanguin manajanaoyo gui mayetdomujo, jumaresibeyo gui guimañija. 	 Ik weet al wat! Natuurlijk! Daardoor krijg ik veel vrienden. Die zullen voor me zorgen, als ik op straat word gezet.'


Say y Lajin taotao, parejoja yan un taotao ni y jumajanao chago ya jadingo y gumaña; ya janae y tentagoña ninasiñañija yan cada uno y chechoña, ya jatago y pottero na ufanbela. 	 Je kunt het vergelijken met iemand die naar een ander land gaat en zijn knechten op zijn huis laat passen. Ieder van hen krijgt een taak. De portier moet op de uitkijk blijven staan.


Jago munaanaco y jaanin y ray; y sacanña taegüije y megae na generasion sija. 	 O God, U hebt mijn geloften gehoord; al Uw volgelingen ontvangen Uw erfenis.


Pot causa y corason y minaaseña y Yuusta, anae y candit ogaan guinin taquilo, jabisitajit, 	 Want het hart van onze God loopt over van liefde en goedheid. Een hemels licht zal op ons schijnen,


Y pinagat Jeova sumaga para taejinecog: y jinason y corasonña para todo y generasion. 	 De wil van de HERE blijft voor eeuwig bestaan. Zijn gedachten worden van generatie op generatie overgedragen.


Y agapa na canae Jeova majatsa julo; y agapa na canae Jeova fumatitinas y minatatnga. 	 De rechterhand van de HERE helpt mensen overeind. De rechterhand van de HERE is sterk en doet grote dingen.


Para usiña matungo y chalanmo gui jilo y tano yan y satbasionmo gui nasion todos: 	 Ik bid dat God ons Zijn genade zal geven en ons zal zegenen. Dat Hij Zichzelf aan ons zal openbaren.


N 12 22 47980 ¶ Ya ilegña ni y disipoluña sija: Enaomina jusangane jamyo, Chamiyo madadaje pot y linâlânmiyo, jafa para incano; ni y tataotaonmiyo, jafa para innaminagago. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Maak je geen zorgen over je levensonderhoud, over wat je zult eten of aantrekken.


Asta ngaean nae jujaso y pinagat gui antijo, anae guaja pinite gui corasonjo todo y jaane? Asta ngaean nae ufangajulo y enimigujo guiya guajo? 	 HERE, bent U mij helemaal vergeten? Wanneer komt U mij weer tegemoet?


Ya si Pedro ilegña nu güiya: Sanganeyo cao inbende y tanomiyo pot un tanto. Ya güiya ilegña: Junggan pot ayo na tanto. 	 "Vertel eens", zei Petrus tegen haar, "is dit geld de hele opbrengst van uw land?" "Ja", antwoordde zij, "dat klopt."


Ya y mina tres na ora, anae maatane güe gui quiluus. 	 Dat was om negen uur 's morgens.


Ya dangculo na pagyo mato gui tase ya y sajyan tinatampe nu y napo sija; ya güiya mamaegoja. 	 Terwijl zij overvoeren, stak er plotseling een hevige storm op. De golven waren zo hoog dat ze over de boot sloegen. Jezus lag te slapen en werd er niet wakker van.


O, polo y nasion sija ya ufanmagof yan ufanganta ni y minagof: sa jago siempre jumusga y taotao gui tininas yan ungobietna y nasion sija gui jilo y tano. Sila. 	 Ik bid dat alle volken U zullen loven en prijzen, o God; dat zij werkelijk allemaal U zullen eren.


Ayo nae y Judio sija, ti majonggue y esta masangan na güiya, y guinin bachet, ya esta jarisibe y liniiña, asta que nae maagange y mañaena y bachet ni esta jarisibe liniiña. 	 De Joodse leiders wilden niet geloven dat hij vroeger blind was geweest. Daarom lieten zij zijn ouders roepen.


Ya enseguidas nae matogüe, jumajanaoja guato guiya güiya, ya ilegña: Maestro; ya jachico. 	 Hij liep direct op Jezus toe. "Dag, Meester", zei hij en hij kuste Hem.


Y rumesibe pot y naanjo uno ni manaegüine na famaguon, jaresibe yo, ya y rumesibe yo, ti guajo jaresibe, na y tumago yo. 	 "Wie uit liefde voor Mij zo'n kind ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt mijn Vader, Die Mij gestuurd heeft."


Lao ayo na jaane pat ayo na ora, taya ni un taotao tumungo; ni y angjet sija ni mangaegue gui langet, ni y Laje; na y Tata güiyaja. 	 Maar wanneer, op welke dag en welk uur deze dingen zullen gebeuren, weet niemand. De engelen niet en zelfs Ik niet. Dat weet alleen de Vader.


N 13 44 29000 ¶ Y raenon langet locue, parejoja yan un senguaguan na güinaja ni y mananana gui un fangualuan, ya un taotao, anae jasoda, janana, ya mapos yan pot y minagofña jabende todo y iyoña ya jafajan ayo na fangualuan. 	 Het Koninkrijk van de hemelen is net een schat die ergens in een stuk land ligt en door iemand wordt ontdekt. Die man stopt de schat vlug weer in de grond. Hij is zo blij dat hij alles wat hij heeft, verkoopt. Dan koopt hij het stuk land, met de schat erbij!


Ya podonggüe gui jilo oda, ya jajungog y inagang na ilegña nu güiya: Saulo, Saulo, sa jafa na unpetsisiguejayo? 	 Hij viel op de grond en hoorde een stem: "Saul, Saul, waarom vervolgt u Mij?"


Ayonae ilegña nu güiya: Magajet jusangane jao: Pago mismo na jaane utajita na dos guiya Paraiso. 	 Jezus antwoordde: "Vandaag zult u met Mij in het paradijs zijn. Daar kunt u zeker van zijn."


Lao si Maria jananana todo este sija na sinangan, jajasosoye gui corasonña. 	 Maria nam deze dingen stil in zich op en dacht er veel over na.


Pago y laje uentrega y cheluña laje, para umapuno; ya y tata y lajiña: ya y famaguon ufangajulo contra y mañaenanñija: ya uuafanmapuno. 	 Er zullen mensen zijn die hun broer de dood injagen door hem te verraden. Vaders zullen hetzelfde doen met hun kinderen. En kinderen zullen tegen hun ouders in opstand komen en hen vermoorden.


Sa jago O Yuus guinin jumungog y promesajo; jago guinin numaeyo ni y erensian ayo sija y manmaañao ni y naanmo. 	 Laat mij toch altijd in Uw huis mogen blijven. Laat mij bij U mogen schuilen, veilig onder Uw vleugels.


Ya anae atrasasao y nobio, manmatujog todo sija, ya manmaego. 	 Toen de bruidegom maar niet kwam opdagen, maakten de meisjes het zich gemakkelijk.


Taegüenaoja locue jamyo yanguin inlie esta sija na masusede, tingo na esta jijijot y raenon Yuus. 	 Wanneer je ziet gebeuren wat Ik zojuist heb gezegd, kun je er van opaan dat het Koninkrijk van God er bijna is.


Unguaeya todo y mannanataelaye na sinangan: O, dacon na jula. 	 U bedenkt allerlei kwaad; uw tong is zo scherp als een scheermes. U bent een bedrieger!


Janafangajujulo y asgon sija guinin y uttimon y tano; janalalamlam para uuchan; janachinile y manglo gui güinajaña. 	 Hij laat ver weg op aarde de damp opstijgen. Hij voegt de bliksem bij de regen en stuurt de wind er op uit vanuit Zijn schatkamers.


Ya y gaegue gui fangualuan, ti ufanalo tate ya ujachule y magagoña. 	 ga dan niet naar binnen om nog iets uit huis mee te nemen. En als je buiten in het veld bent,


Lao anae esta jijot y tiempon y promesa, ni y si Yuus manjula as Abraham, ya y taotao lumamegae, yan manlajyan guiya Egipto, 	 De tijd dat God Zijn belofte aan Abraham zou waarmaken, kwam steeds dichterbij. Het volk werd in Egypte groter en groter.


Ya megae na ategtog locue guaja guiya Israel gui tiempon y profeta Eliseo; lao taya guiya sija esta magasgas, na si Naaman taotao Siro. 	 Of denk eens aan de profeet Elisa. Hij genas de melaatse Naäman, een Syriër. Maar van de vele Joodse melaatsen, die ook hulp nodig hadden, werd niet één genezen."


Lao taesetbe y inadodorayo, manmamananagüe y finanagüenñija ni y sinangan taotao. 	 Hun godsdienst is waardeloos. Ze houden zich alleen maar bezig met menselijke wetten en niet met de wet van God." (a)


Si Jeova mumantiene todo ayo sija y mamodong, yan jajatsa todo ayo y manetecon. 	 De HERE ondersteunt ieder die dreigt te vallen. Ieder die gebukt gaat, helpt Hij overeind.


N 7 24 38040 ¶ Ya cajulo güije, mapos para y oriyan Tiro yan Sidon; ya jumalom gui guima, malagoña na taya utiningo; lao ti siña unatog. 	 Hij vertrok naar het gebied van Tyrus. Daar ging Hij een huis binnen. Hoewel Hij niet wilde dat men te weten kwam dat Hij er was, werd het toch bekend.


Ya güiya ilegna: Jafa taotao guaja gui entalo miyo yaguin guaja un quinilo na podong gui joyo, gui jaanin sabalo, ada ti uestira y canaeña ya jochule? 	 Maar Jezus antwoordde: "Als u maar één schaap had en het zou op de sabbat in een put vallen, wat zou u dan doen? Het eruit halen natuurlijk!


N 7 11 45230 ¶ Ya susede un rato despues di este na, si Jesus jumanao asta un siuda ni mafanaan Nain; ya mañisija yan y disipuluña yan y dangculon manadan taotao. 	 De volgende dag ging Jezus met Zijn discipelen naar het dorp Naïn.


Y sena munjayan ya y anite esta jumalom gui corason Judas Iscariote, lajin Simon, ni umentrega güe; 	 Terwijl zij zaten te eten, wist Jezus dat de duivel Judas Iskariot had overgehaald Hem te verraden.


AIN sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Ik heb altijd eerlijk en oprecht geleefd; laten mijn vijanden mij niet in hun macht krijgen.


Lao anae mato otro na matatngaña qui güiya ya inañao, inamot ni atmasña anae jaangoco güe ya jafacae y güinajaña. 	 Maar als er iemand komt die sterker is en beter bewapend dan hij en die overwint hem, dan neemt hij hem zijn wapens af en geeft zijn buit aan anderen.


Estagüe, y umadadaje Israel ti umatujog ni ti umaego. 	 Werkelijk, de beschermer van het volk Israël slaapt nooit!


Asta pago taya ingagagao pot y naanjo: gagao ya inresibi, ya ubula y minagofmiyo. 	 Tot nu toe hebt u nog niet in mijn naam gebeden. Bid en u zult ontvangen. Dat zal u grote vreugde geven.


JAFA na tumojgue jao na chago, O Jeova? jafa na umatogjao gui tiempon chinatsaga. 	 Waarom blijft de afstand tussen U en mij zo groot, HERE? Het lijkt wel of U Zich juist voor mij verbergt wanneer ik U het meest nodig heb.


Jamyo y amigujo sija, yaguin infatinas jafa y jutago jamyo. 	 U bent mijn vrienden als u doet wat Ik zeg.


Ya anae jatungo na gaegue gui sisiñan Herodes, janamanajanao asta as Herodes, sa estaba güe locue guiya Jerusalem güije sija na jaane. 	 Toen Pilatus hoorde dat Jezus daar inderdaad vandaan kwam, stuurde hij Hem door naar Herodes, die juist in Jeruzalem was. Want als Galileeër viel Jezus onder het gezag van Herodes.


Ya jumanao todo inanco Siria yan Silisia, janafanfitme y inetnon mangilisyano sija. 	 Zij trokken door Syrië naar Cilicië. Onderweg sterkten zij de christengemeenten in hun geloof.


Ya jumanao este na famaña gui todo yya Judea yan todo oriya y tano. 	 Het nieuws over wat gebeurd was, ging door heel Judea en de omliggende streken.


Ya malofan este na fama todo güije na tano. 	 Het nieuws over dit geweldige wonder ging als een lopend vuurtje door heel de streek.


Ya ilegña: Guajo isaoyo, juentrega y taeisao na jâgâ. Lao sija ilegñija: Jafa ayo guiyajame? Jagoja adaje. 	 "Het is misdadig wat ik heb gedaan", schreeuwde hij. "Ik heb onschuldig bloed verraden." "Dat gaat ons niet aan", antwoordden ze. "Dat is uw zaak."


Guajo yan si Tata, jame unoja. 	 De Vader en Ik zijn één."


N 19 8 69080 ¶ Ya jumalom si Pablo gui sinagoga, ya cumuentos libre tres meses; jasangan yan y animo gui raenon Yuus. 	 Paulus ging elke sabbat naar de synagoge en sprak daar vrijmoedig over Jezus. Hij voerde veel gesprekken, waarbij hij probeerde de mensen te overtuigen.


N 13 28 40620 ¶ Tingo y acomparasion y trongcon igos; Anae mamaulegja trabia y ramasña, ya manjajagonja, intingoja na esta jijijot y tiempon maepe. 	 Leer van de vijgeboom deze les. Wanneer er knoppen en blaadjes aan komen, weet je dat het gauw zomer wordt.


Ya anae munjayan jalie y vision, enseguidas manmalagojam na manjanao para Masedonia, ya pinelonmame na y Señot umagangjam para inpredica y ibangelio guiya sija. 	 Nadat Paulus het visioen had gekregen, deden wij ons best zo snel mogelijk naar Macedonië te vertrekken, want wij maakten eruit op dat God ons opdroeg de mensen daar het goede nieuws van Jezus Christus te vertellen.


Estagüe na si Yuus umayuyudayo; si Jeova mañisija yan ayo y mumantietene y antijo. 	 O God, luister naar mijn gebed, hoor toch naar de woorden van mijn mond.


Ya anae malofan una ora, otro jagosasegura ilegña: Magajet na sumisija este yan ayo, sa taotao Galilea locue este. 	 Ongeveer een uur daarna begon er weer iemand over. "Die man is een discipel van Jezus. Absoluut! Hij komt ook uit Galilea."


Lao anae inlie y chinatlie y inginon na yinilang tumotojgue gui anae ti para utojgue, (y mananaetae utungo) ayo sija y mangaegue guiya Judea ufanmalago para y jalomtano: 	 Wanneer je 'de gruwel van de verwoesting' ziet staan waar hij niet hoort (lees dit aandachtig) en je bent in Judea, vlucht dan naar de grotten in de bergen.


Güiya mato gui as Pilato, ya jagagao y tataotao Jesus. Ayo nae si Pilato manago na umanae. 	 Hij vroeg hem om het lichaam van Jezus. Pilatus zei dat hij het mocht hebben.


Ayonae ilegñija: Jafa mas na testimonio tanesesita? sa tajungogja esta gui pachotña. 	 "Waarom zouden we er nu nog getuigen bij halen?" schreeuwden ze. "We hebben het uit Zijn eigen mond gehoord!"


Ya ilegña: Jafa na taelaye finatinasña? Lao sija managang mas duro, ilegñija: Umatane gui quiluus. 	 "Maar waarom toch?" vroeg hij. "Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?" Maar zij bleven roepen: "Hij moet sterven! Sla Hem aan het kruis!"


Ya ilegña talo ni y otro: Ya jago, cuanto dibimo? Ilegña: Siento na medidan trigo. Ylegña talo: Chule y cuentamo ya untugue ochenta. 	 'En wat bent u mijn heer schuldig?' vroeg hij aan de volgende. 'Honderd zakken tarwe', was het antwoord. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor tachtig zakken.'


Ya megae manmanjonggue güije nu güiya. 	 En velen kwamen tot geloof in Jezus.


Ya ayo na jaane sabado anae si Jesus jafatinas y fachae, ya jababa y atadogña sija. 	 want het was sabbat toen Jezus de ogen van de man genas.


Pot este na ilegña: Un taotao na magas, jumanao para y chago na tano para uresibe y raeno, yan para utaloja guato. 	 "Een edelman werd weggeroepen naar een ver land om tot koning te worden gekroond. Na de kroning zou hij weer terugkomen.


Jujajaso, si Yuus ya janaestotbayo: umuugongyo, sa y espiritujo lalalango. Sila. 	 Als ik het moeilijk heb, zoek ik de Here; de hele nacht strek ik mijn handen naar Hem uit en word het wachten niet moe. Alleen Hij kan mij troosten.


Ayo nae si Jesus ilegña nu sija: Intingo todo estesija? Sija ilegñija nu guiya: Junggan. 	 Begrijpen jullie dit?" "Ja", antwoordden zij.


Lao mandaña sija yan y nasion sija, yan jaeyag y chechoñija: 	 Daarentegen lieten zij zich in met die heidense volken en namen dingen van hen over.


Y matdision bula y pachotña yan dinague yan chiniguit: y papa y jilaña inacacha yan tinaelaye. 	 Bij het minste of geringste vloeken zij; altijd bedriegen en misleiden zij en altijd zijn zij van de partij als onrechtvaardige streken worden bedacht.


Yan y janom sija tumampe y contrarioñija: ya taya ni uno guiya sija sebla. 	 Even later kwam de Schelfzee over hen heen: Er bleef bij de vijand geen mens in leven.


Guaja yo megae na güinaja trabia para jusangane jamyo; lao ti siña jamyo insingon pago. 	 Ik zou u nog zoveel moeten zeggen, maar dat zou nu te zwaar zijn.


N 12 44 59390 ¶ Si Jesus umagang ilegña: Y jumonggue yo, guajoja, ti jajonggue lao ayo y tumago yo. 	 "Wie op Mij vertrouwt", riep Jezus uit, "vertrouwt eigenlijk op God Die Mij gestuurd heeft.


Guajo, yan y tininas julie y matamo: najong yo anae magmata yo gui pinarejumo. 	 Ik wil rechtvaardig blijven en U altijd kunnen aanzien. 's Morgens wil ik, denkend aan Uw goddelijke heerlijkheid, blij en dankbaar wakker worden.


Jusangane jamyo, na entre ayo sija y manmafañago gui famalaoan, taya dangculoña qui si Juan; lao y diquiqueja gui raenon Yuus dangculoña qui güiya. 	 Er is geen mens groter dan hij.


Bae jusaasgane y mañelujo y naanmo: ya gui entalo gui inetnon taotao bae jualalabajao. 	 Bevrijd mij uit de muil van de leeuw en bescherm mij tegen de horens van de buffels. U hebt mij antwoord gegeven!


Birajam talo, O Jeova, Yuus y inetnon sendalo, ya nafanina y matamo; ya infansatbo. 	 Dan zullen wij U niet meer verlaten; als U ons bevrijdt, zullen wij U zoeken, loven en prijzen.


Bendito y Señot, y Yuus y Israel; sa jabisita ya jafatinas y redension, para taotaoña, 	 "Prijs de Here, de God van Israël. Hij heeft Zijn volk bezocht en gered.


Jualog as Yuus, y achojo: Jafa na malefajao nu guajo? Jafa mina na tristeyo pot y chiniguit y enemigo? 	 Overdag zal de goedheid en liefde van de HERE bij mij zijn en 's nachts zal ik tot Hem zingen; bidden tot de God van mijn leven.


Guajo y petta: ya y jumalom guiya guajo, güiya umasatba, y ujalom yan ujuyong ya usoda y pasto. 	 Ik ben de deur en wie door Mij binnenkomt, zal veilig zijn. Hij zal in en uit kunnen gaan en voedsel vinden.


Mungayo pumolo y taelaye na güinaja gui menan atadogjo: juchatlie y chechoñija ayo y manabag sija: tiucheton guiya guajo. 	 Ik denk niet aan onzuivere dingen. Ik haat de levenswandel van de zondaars. Daar houd ik mij verre van.


Matátachongjao, ya cumuecuentosjao contra y chelumo; undesonra y lajin nanamo. 	 U keert zich zelfs tegen uw eigen broer; u roddelt over uw moeders andere zoon.


Ylegña nu güiya si Jesus: Guajoyo, ni umadingangane jao. 	 Jezus antwoordde haar: "Ik ben de Christus."


Mas guse malofan un cameyo gui matan un jaguja, qui y gaegüinaja ujalom gui raenon Yuus. 	 Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen, dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen."


Pot este na rason y laje udingo si tataña yan si nanaña, ya udaña yan y asaguaña. 	 Daarom moet een man zijn vader en moeder verlaten om te trouwen.


Pot güiya manmagof y corasonta, sa y sinantos naanña nae jagas taangocojit. 	 Ja, ons hele hart juicht van vreugde en wij vertrouwen alleen op Hem.


N 26 14 33850 ¶ Ayo nae y uno gui dose, y naanña si Judas Iscariote, mapos malag y prinsipen y mamale sija, 	 Toen ging Judas Iskariot, een van de twaalf discipelen, naar de leidende priesters.


Taya ni un taotao siña jumalom gui guima y matatnga na taotao, ya unataelaye y güinajaña sija, yaguin ti jagode finena y matatnga na taotao; ya ayo nae unataelaye y güinajaña. 	 Als u het huis van een sterke man wilt binnengaan om zijn spullen weg te halen, moet u hem eerst vastbinden. Dan pas kunt u zijn huis leeghalen.


Ni y jajasojit gui managpapata: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Toen wij werden vernederd, heeft Hij ons geholpen. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Ya un gosdangculo na linajyan taotao jajuto y magaguñija gui chalan; yan palo manmanutot ramas jayo, ya jajuto gui chalan; 	 Van de mensen die bij Jezus waren, spreidden velen hun mantels voor Hem uit op de weg. Anderen rukten takken van de bomen en legden die voor Hem neer.


Magajet ya magajet jusangane jamyo: Y jumungog y sinanganjo, ya jumonggue ayo y tumago yo, guaja linâlâfia taejinecog; ya ti ufato gui sinapet; lao esta malofan guine y finatae para y linâlâ. 	 Het is zoals Ik zeg: Wie naar mijn woorden luistert en gelooft in Hem Die Mij gestuurd heeft, heeft eeuwig leven. Zo iemand wordt niet veroordeeld, maar is overgeplaatst uit de dood in het leven.


Bae jucajulo gui tatalopuenge, ya junaejao grasias, sa pot y tinas na juisiomo. 	 Rond middernacht sta ik op om U te prijzen voor Uw rechtvaardige wetten en geboden.


Sa jago guinin y guinegüeco, yan y guiman lumijing guinin y enemigo. 	 Vanuit de verste uithoek van het land roep ik U; ik kan niet meer! Wilt U mij naar een plaats brengen waar ik zelf niet kan komen? Een plaats waar ik veilig ben?


Ya anae manmajatsa y angcla ya masotta gui tase, ya manmapula y tale y timon, ya jajatsa y layag para y manglo, ya jatutujon manjanao para y oriyan tase. 	 Zij kapten de ankertrossen, lieten de stuurriemen zakken en hesen het voorzeil. Toen het schip vaart begon te maken, stuurden ze aan op de kust,


Yegña nu güiya si Jesus: Yaguin malagojo na güiya ugagaegue asta qui mato yo, jafa y uguaja guiya jago? Dalalag yo. 	 Jezus antwoordde: "Als Ik wil dat hij blijft leven tot Ik terugkom, is dat niet jouw zaak. Het enige wat jij moet doen, is Mij volgen."


Polo y manisao ya ufanlinachae gui tano, polo y manaelaye ya utaya. Bendise si Jeova, O antijo. Alaba si Jeova. 	 Eens zullen alle zondaren en ongelovigen niet meer bestaan op deze aarde. Met hart en ziel prijs ik de HERE. Hallelujah!


Y binenoñija, parejo yan y binenon y culebbla: sija parejo yan y tangan y serpiente, ni y jajuchum talangaña; 	 De ongelovigen willen al vanaf hun geboorte Gods wegen niet volgen. De leugenaars liegen al sinds zij hun moeders lichaam verlieten.


Ya y rumechasa yo ya ti rumesibe y sinanganjo, guaja ujinisga güe: Y sinangan ni jusangan, güiya ufanjusga güije uttimo na jaane. 	 Wie Mij afwijst en niet luistert naar wat Ik zeg, zal op de laatste dag veroordeeld worden; en wel door het woord dat Ik gesproken heb.


Masquesea güiya ti jadingo güe sin testigo, sa mauleg finatinasña, ya janaejit uchan guinin y langet, yan megae na tinegcha, janafanbula y corasonta nengcano yan minagof. 	 Maar toch heeft Hij Zich nooit onbetuigd gelaten. Altijd waren er bewijzen van Zijn goedheid: Regen en goede oogsten, zodat wij naar hartelust konden eten en genieten."


Magajet jusangane jamyo: Ti ufapos este na generasion, asta qui todo sija manmacumple. 	 Luister goed: Als deze dingen gebeuren, is het einde van deze tijd in aantocht.


Ya manago señat sija yan mannamanman gui talo guiya jago, O Egipto: gui as Faraon yan todo y tentagoña. 	 Hij deed al die tekenen en wonderen in Egypte voor Farao en zijn dienaren.


Lao güiya umagang sija, ya ilegña nu sija pot acomparasion: Jafataemano siña si Satanas jayute juyong si Satanas? 	 Jezus riep hen bij Zich. Om hun duidelijk te maken hoe onzinnig hun opmerking was, zei Hij:


N 8 28 26900 ¶ Ya anae mato gui otro banda gui tano y taotao Gadara sija, umasoda yan dos na gaemanganite na manguine y naftan, yan mangosnamaañao y jechurañija; ya taya siña malofan güije na chalan. 	 Toen Jezus aan de andere kant van het meer kwam, in de streek van de Gadarenen, kwamen er twee mannen op Hem af, die beheerst werden door boze geesten. De mannen woonden in graven die in de rotsen waren uitgehouwen en waren zo gevaarlijk, dat niemand bij hen in de buurt durfde te komen.


Sa güiyaja si Herodes manago na umamantiene si Juan, ya umapreso gui catset pot si Herodias, asaguan y cheluña as Felipe, sa jacone para asaguaña. 	 Hij had Johannes namelijk gevangen laten nemen omdat deze had gezegd dat het niet goed was dat hij met Herodias (de vrouw van zijn broer Filippus) samenleefde.


Ya anae jaaligao si Herodes si Pedro ya ti jasoda, janafanmaegsamina y manmanmamumulan ya manago na ufanmapuno. Ya jumanao papa guinin Judea para Sesarea, ya sumaga güije. 	 Herodes liet hem overal zoeken. Toen hij niet gevonden werd, liet Herodes de zestien soldaten voor de krijgsraad komen en veroordeelde hen ter dood. Daarna verliet Herodes de provincie Judea en ging voor een poos naar Caesarea.


Ya anae mamodongjam todo gui jilo oda, jujungog y inagang na jacuentuseyo gui fino Hebreo, ilegña: Saulo, Saulo, jafa na unpetsisigueyo? mapot para jago y unfamateg contra y títuca. 	 Wij vielen allemaal op de grond en ik hoorde iemand in het Hebreeuws tegen mij zeggen: 'Saul, Saul! Waarom vervolgt u Mij? Het heeft geen zin u tegen Mij te verzetten. Daarmee doet u uzelf alleen maar kwaad.'


Jusoda si David na tentagojo; ya jupalae güe nu y santos na lañajo. 	 In het verleden hebt U tegen Uw volgelingen gezegd: "Ik heb mijn hulp toegezegd aan een dapper man; één man uit uw volk koos Ik speciaal uit.


Sa y Saduseo ilegñija na taya quinajulo guinin manmatae, ni angjet, ni espiritu; lao y Fariseo jasasanganja todo. 	 Want de Sadduceeërs zeggen dat de mens na zijn dood niet meer levend kan worden en ook dat er geen engelen en geesten bestaan. Maar de Farizeeërs zijn het daar niet mee eens en leren het tegenovergestelde.


Lao sija ti matungo na güiya y jacuentuse sija ni pot Tata. 	 Maar zij begrepen niet dat Hij het over de Vader had.


Ya cumuecuentos y dos mona pot todo estesija y masusede. 	 Ze spraken met elkaar over alle gebeurtenissen.


Jujajaso ni y minalag na minagas y inenramo, yan y mannamanman y chechomo. 	 Ik wil vertellen over Uw geweldige heerlijkheid en Uw machtige wonderen.


Ya ilegña locue otro; judalalagja jao Señot; lao sottayo naya ya judespideyo ni y mangaegue guiya jame. 	 Weer iemand anders zei: "Here, ik zal U volgen. Maar mag ik eerst naar huis gaan om afscheid te nemen van mijn familie?"


Unpolo pot taya todo ayo sija y manaba gui laymo: sa y finababañija taebale. 	 Ieder die zich niet aan Uw wet houdt, doet U ver van U weg. Wat zij zeggen en doen, is zinloos.


Ya sumaga güije un año yan saes meses, jafananagüe sija ni y sinangan Yuus. 	 Daarom bleef Paulus nog anderhalf jaar in Corinthe en sprak er over God.


Güiya jaope uno guiya sija, ilegña: Amigo, taya ti tunas jufatinas nu jago. Ada ti matungo jit pot un peseta? 	 Hij antwoordde: 'Vriend, ik heb u toch niets tekort gedaan! Hadden we niet afgesproken dat u voor een dagloon bij mij zou komen werken?


Ya infanenentrega ni y mañaenanmiyo, yan y mañelunmiyo, yan y parientesmiyo, yan y amigonmiyo; yan guaja guiya jamyo umanamapuno. 	 Zelfs je ouders, broers, familie en vrienden zullen je verraden en laten arresteren. Sommigen van jullie zullen gedood worden.


Ayo nae manope si Pedro, ilegña as Jesus: Maestro mauleg utafañagajit güine, ya tafanmamatinas tres tabetnáculo; para jago y uno, para si Moises y otro, yan para si Elias y otro. 	 "Meester", zei Petrus, "geweldig dat wij hier zijn. Wij zullen drie tenten maken. Eén voor U, één voor Mozes en één voor Elia!"


Lao si Pedro, dinalalag güe chago asta qui mato gui colat y magas na pale; ya jumalom ya manmatachong yan y tentago sija, para ulie y uttimo. 	 Petrus volgde op een afstand. Hij ging naar de binnenplaats van het paleis van de hogepriester. Daar bleef hij bij de soldaten zitten om te zien hoe het met Jezus zou aflopen.


Ya madingo, ya manmalago todos. 	 Alle discipelen lieten Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Sa estagüe y ray sija na mandaña, manmalofan ya mandadañaja. 	 In de paleizen van Jeruzalem maakt God Zich kenbaar; Hij beschermt ons.


Ya guaja locue un pobble na umógagao limosna, y naanña si Lasaro, na bula chetnot, ni y estaba mapolo gui pettan y rico. 	 Op een dag werd een bedelaar, Lazarus, bij de poort van zijn grote villa neergelegd. Zijn lichaam zat onder de zweren.


Ya maninepe as Jesus, ilegña nu sija: Guajo locue jufaesen jamyo un sinangan; yaguin insangane yo, guajo locue jusangane jamyo jafa na ninasiña muna jufatitinas este. 	 "Dat zal Ik u vertellen", antwoordde Jezus, "als u Mij eerst antwoord geeft op deze vraag:


Si Jesus ilegña nu sija: Pot diquique na jinengguenmiyo: sa magajet jusangane jamyo, na yanguin mangaejinenggue jamyo, calang y pepitas mostasa, injaalog ni este na jalom tano: Janao güine; ya ujanao, ya taya ti siña para jamyo. 	 "Omdat jullie zo weinig geloof hebben", antwoordde Jezus. "Als jullie geloof maar zo klein is als een mosterdzaadje en je zegt tegen deze berg: 'Ga weg,' dan gaat hij weg. Dan is niets onmogelijk voor je.


Guajo manae testimomio pot guajoja, yan manae yo testimonio si Tata ni tumago yo. 	 Ik ben Zelf de ene Getuige. De ander die voor Mij getuigt, is mijn Vader Die Mij gestuurd heeft."


Ya manmapolo canae gui jiloñija, ya manmapreso asta y inagpaña, sa estaba esta pupuenge. 	 Zij namen Petrus en Johannes gevangen tot de volgende morgen.


Ya manmato locue y famalaoan ni y tumatitiye desde Galilea, ya malie y naftan yan jaftaemano mapoloña y tataotaoña. 	 De vrouwen die met Jezus uit Galilea waren meegekomen, gingen mee naar het graf en zagen hoe het lichaam erin werd gelegd.


Lao yaguin y canaemo ninaquepodong jao, utut; maulegña na unjalom gui linâlâ mangco, qui uguaja dos canaemo, ya unjanao para sasalaguan, y guafe ni ti siña mapuno. 	 Als je hand slechte dingen doet, hak hem dan af. Je kunt beter met één hand het eeuwige leven binnengaan, dan met twee handen in de hel terechtkomen, in het vuur dat nooit uitgaat.


N 19 17 61570 ¶ Ya güiya chumuchuchule y quiluusña, jumanao para ayo na lugat na mafanaan y sagan calabera, cumequeilegña gui Hebreo na finijo, Golgota; 	 Zij namen Jezus mee en brachten Hem naar een plaats buiten de stad. Die plaats heette 'de Schedelplaats' of in het Hebreeuws 'Golgotha'. Jezus droeg Zelf Zijn kruis.


Y taelaye yan adulterio na rasa jagueguefaliligao un señat, lao taya ufanmanae atgun señat, na y señat Jonas profeta. Ya jadingo sija, ya mapos. 	 Dit slechte en onbetrouwbare volk wil dus een teken uit de hemel hebben. Het zal geen enkel teken krijgen dan het teken van Jona." Jezus keerde hun de rug toe en ging weg. Hij stak met Zijn discipelen het meer over.


Si Yuus ubendisejit: yan todo y uttimon y tano umaañao nu güiya. 	 Wij mochten een rijke oogst binnenhalen omdat God, Die onze God is, ons zo rijk zegent.


Jaftaemano si Yuus cumunple guiya jita, ni y famaguonñija, sa ayonae janacajulo si Jesus talo; taegüije locue y esta matugue gui mina dos gui Salmos: Jago y Lajijo ya pago na jaane nae julilis jao. 	 Dat komt overeen met wat in de tweede psalm staat: 'U bent mijn Zoon. Ik heb U vandaag het leven gegeven.' (A)


Ya sija, jajaso gui sumanjalomñija, ilegñija: Yanguin ilegmame: Guinin y langet; ualog, jafa nae na ti injenggue güe? 	 Ze bespraken deze vraag onderling en zeiden tegen elkaar: "Als we zeggen dat God hem die bevoegdheid had gegeven, zetten we onszelf klem. Want dan zal Hij vragen: 'Waarom hebt u hem dan niet geloofd?'


Ya anae manmato ya mandaña iglesia gui guimayuus, masangan todo sija y finatinas Yuus pot sija; yan jaftaemano jababaye y Gentiles ni y pettan y jinenggue. 	 Toen ze in Antiochië aankwamen, riepen zij de christenen bijeen en vertelden hun wat God allemaal had gedaan. God had nu ook niet-Joden de mogelijkheid gegeven in Jezus Christus te geloven.


(Ay ay para jamyo, escriba yan Fariseo sija, hipocrita! sa inticho y guima y biuda sija yan inagó y tinaetae; pot este inresibe dangculo na sentensia.) 	 U doet wel heel vroom door in het openbaar lange gebeden uit te spreken. Maar intussen berooft u de weduwen en de wezen! U zult daarvoor uw straf wel krijgen!


Ya ilegñija entre sija: Jaye uninagalileg y acho gui pettan y naftan? 	 Onderweg vroegen zij zich af hoe zij ooit die zware steen voor de opening konden wegrollen.


Nafañuja guiya guajo y minamajlao, yan y dinespresia; sa jagasja juadaje y testimoniomo. 	 Wilt U elke vorm van spot en schande bij mij weghouden, want ik ben trouw aan alles wat U zegt.


Y canaemo nae gaegue y tiempoco: nalibre yo gui canae y enimigujo yan y pumetsisigueyo. 	 Toch is mijn vertrouwen op U gevestigd, HERE; ik spreek het ook tegen U uit: "U bent mijn God.


Y tanoñija janae manadan ranas, ya megae gui jalom y aposenton y rayñija sija. 	 Het land werd overspoeld door kikvorsen, zelfs tot in het koninklijk paleis.


N 8 49 46110 ¶ Ya mientras cumuecuentos, mato uno ni taotao y magas y sinagoga ya ilegña: Y jagamo matae, chamo umestototba y Maestro. 	 Iemand uit het huis van Jaïrus kwam vertellen dat het zieke kind al gestorven was. "Het heeft geen zin de Meester nog langer lastig te vallen." zei hij.


Tatan y manaetata ya y jues para y manbiuda, si Yuus gui sinantos na sagaña. 	 Zing voor God, zing psalmen ter ere van Zijn naam. Maak een effen weg voor Hem die door de vlakten nadert. Zijn naam is HERE, jubel het uit voor Hem.


Entonses japolo ya canaeña talo gui atadogña ya jaguefatan; ya jomlo, ya manlie claro todo. 	 Jezus legde Zijn handen nog eens op de ogen van de man. Hierna kon hij weer normaal zien. Hij was genezen en zag alles duidelijk.


Gaegue guiya jago y canae ni y matatnga: sa y canaemo metgot, ya taquilo y agapa na canaemo. 	 Van noord tot zuid hebt U alles gemaakt. De bergen juichen U toe.


Mientras lalâlâyo, bae jualaba si Jeova: jucantaye alabansa sija gui Yuusso mientras guajayo sustansiaco. 	 Ik wil de HERE eren zolang ik leef. Ik wil psalmen zingen voor mijn God, zolang ik daarvoor de adem heb.


Lao si Yuus janafanlamen y ilon y enimiguña yan y cácagong y manmipe ayo y sisigueja gui isaoña. 	 Die God is een God Die altijd voor uitkomst zorgt. De Oppermachtige HERE bewaart ons voor de ondergang.


Ya si Jesus jaumugong talo guiya güiya, ya mato gui naftan. Güiya un liyang ya mapoluye un acho gui sanjiloña. 	 Bij het graf kwam de ontroering weer in Jezus op. Het graf was een grot en er lag een zware steen voor de opening.


Parejaja unnae güe ninasiñaña para todo y catne; ya para todosija y unnae güe, güiya numae sija taejinecog na linâlâ. 	 U hebt Hem macht gegeven over alle mensen, om aan ieder die U Hem hebt toevertrouwd, eeuwig leven te geven.


N 13 6 48410 ¶ Ya jasangan este na acomparasion: Un taotao guaja y trongcon igos na matanme gui fangualuanña; ya anae mato para uegaga cao guaja tinegchaña, ti mañoda. 	 Om een en ander duidelijk te maken, vertelde Hij hun een gelijkenis. "Iemand had een vijgeboom in zijn tuin geplant en ging regelmatig kijken of er al vijgen aankwamen. Maar, nee, er was geen vijg te zien.


Sa manoja nae mañaga y tataotao y matae, ayo locue nae ufandaña y aguila sija. 	 Want zoals de bliksem van oost naar west langs de hemel schiet, zo zal het zijn als Ik terugkom. Waar het lijk ligt, daar komen de gieren.


Ya anae jasoda, jaapagaye ya jamagogofgüe. 	 Als u het verdwaalde schaap dan vond, zou u uw vrienden en buren bij elkaar roepen en zeggen: 'Luister. Mijn schaap was verdwaald en ik heb het teruggevonden. Zijn jullie ook niet blij?'


Enaomina ilegñija nu güiya: Jaye jao? para siñajam infanmanope ni y tumago jam. Jafa ilelegmo nu jago namaesa? 	 "Maar wie bent u dan? Zeg het alstublieft, anders kunnen wij niet eens antwoord geven aan de mensen die ons gestuurd hebben."


Ylegña nu güiya si Jesus: Palaoan, jafa na tumatanges jao? Jaye unaliligao? Pineloña na ayo na taotao y taotao y güetta, ilegña nu guiya: Señot, yaguin jago chumule, sangane yo mano nae unpolo, ya juchule güe. 	 "Waarom huilt u?" vroeg Jezus. "Wie zoekt u?" "Och, heer, als u Hem ergens anders hebt neergelegd, zeg het alstublieft. Dan neem ik Hem mee", zei zij.


Ya y tentago ti usago gui guima para todo tiempo; lao y lajiña sumaga para todo y tiempo. 	 Een slaaf heeft geen enkel recht, maar een zoon heeft alle rechten.


Ya y taotao ni y guaja taelaye na espiritu, tumayog gui jiloñija; ya jagana sija, sa mas gaeninasiñaña qui sija; ya esta manmalago sija güije na guma, manerido yan taya magaguñija. 	 De man besprong hen en gaf hun er vreselijk van langs. Zij konden niets tegen hem beginnen en vluchtten naakt en gewond het huis uit.


Sa, estagüe, y enimigumo, O Jeova, sa, estagüe, y enimigumo na ufanmalingo; yan todo y chumochogüe y tinaelaye ufanmachalapon. 	 Alleen U, HERE, neemt de hoogste positie in. Voor eeuwig.


N 4 46 55180 ¶ Mato, otro biaje, si Jesus, guiya Cana siuda guiya Galilea, nae y jafatinas bino y janom: ya guaja güije un magalaje na y lajiña malango guiya Capernaum. 	 Op Zijn reis door Galilea kwam Hij ook weer in Kana, waar Hij water in wijn had veranderd.


Este finatinas y Señot, ya janafanmanman gui menan atadogta. 	 De Here heeft daarvoor gezorgd en wij zien het als een groot wonder." (a)


Ada ti güiya este y lajin y catpintero? Ada si nanaña ti mafanaan si Maria? yan y mañeluña, ti sija si Santiago, si José, si Simon, yan si Judas? 	 "Hoe is dit mogelijk?" zeiden zij daar. "Hij is toch de zoon van onze timmerman! En we kennen allemaal Zijn moeder Maria en Zijn broers Jakobus, Jozef, Simon en Judas. Zijn zusters wonen hier ook.


Jasangan y numeron y pution sija; jafanaan todo sija ni y naanñija. 	 Hij weet precies hoeveel sterren aan de hemel staan; Hij kent ze zelfs bij hun naam.


Jafa jinasonmimiyo? Yaguin guaja un taotao na gaega siento na quinilo, ya finalingaeguan uno: Ada ti upolo y noventa y nueve gui jalomtano, ya ujanao ya ujaligao ayo y malingo? 	 Veronderstel dat iemand honderd schapen heeft. Wat zal hij doen als één ervan wegloopt en verdwaalt? Zal hij dan niet de 99 andere in de bergen achterlaten en op zoek gaan naar het ene dat verdwaald is?


Janafangaease locue ni ayo y cumone sija preso. 	 Steeds vonden zij Hem en warmden zich aan Zijn liefde en vergeving. Hun ontvoerders stuurden hen zelfs weer terug naar hun land.


N 4 12 25380 ¶ Anae jajungog si Jesus na si Juan esta mapongle, tumalo guato Galilea. 	 Toen Jezus hoorde dat Johannes de Doper was gevangen genomen, ging Hij terug naar Nazareth in Galilea.


N 24 50 53580 ¶ Ya manquinene juyong asta Betania; ya jajatsa y canaeña ya manbinendise sija. 	 Toen nam Jezus hen mee naar Bethanië. Hij hief Zijn handen op en zegende hen.


Fatinas y magasñija ya parejo yan Oreb yan Seeb; magajet na todo y prinsipeñija parejo yan Sebah yan Salmuna: 	 Zij werden bij Endor verslagen en gedood; hun lijken dienden als mest voor het land.


Ynepe as Jesus ya ilegña nu güiya: Jago un maestro guiya Israel ya ti untungo este? 	 Jezus antwoordde: "U leert de Joden hoe zij met God en hun medemensen moeten leven. Begrijpt u niet wat Ik zeg?


Anae maatane gui quiluus; yan y gachongña otro dos, gui dos banda Jesus ya si Jesus gui talo. 	 Daar aangekomen sloegen zij Hem aan het kruis, samen met twee anderen, de één links en de ander rechts van Hem.


Sa y ray jaangongoco si Jeova: ya pot y minaase y Gueftaquilo ti calamten. 	 U zegent hem rijk en geeft hem een hart vol blijdschap.


Ya anae estaba si Jesus guiya Betania, gui guima Simon y ategtog, 	 Jezus ging naar Bethanië, naar het huis van Simon de melaatse.


Pat, ada ti untaetae gui lay, na y jaanin y sabado, gui templo y mamale sija japrofana y sabado, ya taya isaoñija? 	 En hebt u niet in de wet van Mozes gelezen dat de priesters op de sabbat in de tempel mogen werken?


Ada ti este y catpintero, lajin Maria, chelun Santiago, yan si Joses, yan si Juda, yan si Simon? Ada ti manjijita yan y mañeluña famalaoan güine? Ya maninefefende nu güiya. 	 "Dit is toch de timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Jozef en van Judas en Simon? En Zijn zusters wonen ook hier in Nazareth. Wat verbeeldt Hij Zich wel?" Het was duidelijk dat zij niets van Hem moesten hebben.


Nabula y matañija ni y dinesonra: para sija ujaaligao y naanmo, O Jeova. 	 achtervolg hen zo met Uw storm; jaag hun schrik aan met Uw wervelwind.


Jasangan si Simeon jaftaemano si Yuus ni y jabisita finena y Gentiles, para ufangone guiya sija taotao para y naanña. 	 Petrus heeft ons verteld hoe God voor het eerst mensen van een ander volk benaderde om hen tot Zijn volk te maken.


O Jeova, Yuus y inetnon sendalo, jungog y tinayuyutto: ecungog, O Yuus Jacob. Sila. 	 Zij leven door Uw kracht en worden altijd door U beschermd. Zij ontmoeten God in Sion, waar Hij woont.


Ya anae jajungog si Jesus este, ninamanman nu güiya, ya jabiragüe ilegña ni y linajyan taotao ni y dumalalag güe: Jusangane jamyo na ti jusoda taegüije na dinangculon jinenggue ni iya Israel. 	 Jezus was verbaasd. "Hebt u dat gehoord?" zei Hij tegen de mensen die met Hem waren meegekomen. "Nergens in Israël heb Ik iemand ontdekt die zoveel vertrouwen in Mij heeft!"


Sa y Gueftaquilo, ti sumasaga gui guima sija ni y finatinas canae; taegüije y sinangan y profeta. 	 maar de Allerhoogste God woont niet in een gebouw, dat door mensen gemaakt is. Door de profeet Jesaja zei Hij:


Ilegñija: Señot sija, jafa na infatinas este sija? Jame locue manaotaojam, manparejojajit, ya insangane jamyo na inbira jamyo güine gui este sija manaesetbe, ya infanmalag y lalâlâ na Yuus, ni y jafatinas y langet, yan y tano, yan y tase, yan todo y sinajguanña: 	 "Mannen!" schreeuwden zij. "Wat bent u nu van plan? Wij zijn maar gewone mensen, net als u! Wij hebben goed nieuws voor u. De goden die u aanbidt, zijn geen echte goden. U moet de levende God vereren! Hij heeft de hemel, de aarde en de zee gemaakt en alles wat daarin is.


O jago ni y jumungog y utinaetae, todo y catne ufanmato guiya jago. 	 U komt toe dat wij in stille verwondering naar U opzien, o God. Wij willen U in Jeruzalem lofliederen zingen. Geloften willen wij U betalen.


Si nanaña ilegña ni manmañeñetbe: Fatinas todo y tinagoña. 	 Zijn moeder zei tegen de bedienden: "Doe wat Hij u zegt."


Chague ya unlie na mauleg si Jeova: dichoso y taotao ni umangocogüe guiya güiya. 	 De Engel van de HERE staat hen, die ontzag voor Hem hebben, altijd bij en verlost hen.


Ngaean nae inliijao taotaojuyong, ya innajalom jao? pat anae taya magagomo, ya innaminagago jao? 	 Of dat U een vreemdeling was en hebben wij U geholpen? Of dat U niets had om aan te trekken en hebben wij U kleren gegeven?


Ayonae matutujon maalog ni egso sija: Famodong gui jilonmame; ya y sabana sija: Tampe jam. 	 In die dagen zullen de mensen erom smeken dat de bergen op hen vallen en dat de heuvels hen bedekken.


TAEGÜIJE y benabo ni y guija, ni y malago ni y minilalag y janom: taegüijeja locue y antijo sumospípiros pot jago, O Yuus. 	 Een leerzaam gezang van de Korachieten voor de koordirigent.


Ya jatago un taotao gui menañija, si José ni y mabende para tentago. 	 liet God een man voor het volk uitgaan: Jozef werd verkocht als slaaf.


Satbasion gui y enemiguta yan gui canae todo y chumatliijit; 	 Hij heeft ons iemand gestuurd die ons zal redden uit de handen van onze vijanden, van allen die ons haten.


Taya ni un taotao lumimendanñaejon y nuebo na magago gui mamagagonñañajeon ni y bijo; sa ayo na lemenda usuja gui magago, ya y minatitegña sentaelaye. 	 Wie verstelt nu een oude jas met een lap nieuwe stof? Die lap zou immers krimpen en de jas stuktrekken. De scheur zou er alleen maar groter door worden!


Este sija ilegñija si mañaenaña, sa manmaañao ni y Judio sija: sa unoja na jinaso gui entalo y Judio sija, na yaguin guaja sumangan na güiya si Cristo, umayute güe gui sanjiyong y sinagoga. 	 Zij zeiden dit omdat zij bang waren voor de Joodse leiders. Want die hadden besloten dat ieder die erkende dat Jezus de Christus was, niet meer in de synagoge mocht komen.


Lao güiya, malago na unatunas maesa güe, ilegña as Jesus: Ya jaye tiguangjo? 	 De man voelde zich aangesproken. Om zich te rechtvaardigen, vroeg hij: "Wie is eigenlijk mijn medemens?"


Ayo nae jadingo y linajyan taotao ya mapos, ya jumalon gui guima; ya manmato guiya güiya y disipuluña sija, ya ilegñija: Naclaruyejam ni y acomparasion y taelaye na chaguan gui fangualuan. 	 Jezus stuurde de mensen weg en ging naar huis. Zijn discipelen kwamen bij Hem zitten en vroegen wat Hij bedoelde met de gelijkenis over het onkruid tussen het graan.


Estagüe, ayo nae jujanao chago, ya jusaga gui jalomtano. Sila. 	 Ik zeg nu zelfs: Och, kon ik maar vliegen als een duif, dan ging ik weg en zocht elders een plek om te wonen.


Ya tumalo guato sija, ya manmamamauleg paopao yan inggüente sija: ya mandescansa gui sabado na jaane jaftaemanoja y tinago. 	 Daarna gingen ze naar huis en maakten speciale kruiden en olie klaar om Hem te balsemen. Op de sabbat (A) namen ze rust. Dat is volgens de Joodse wet verplicht.


Ya jumalofan ya estagüe, na taegüe: magajet na jualigao ya tisiña masoda. 	 maar toen er iemand langskwam, was hij opeens weg. Ik zocht nog naar hem, maar kon hem niet vinden.


Jutungo esta jafa jufatinas, para yanguin manajanaoyo gui mayetdomujo, jumaresibeyo gui guimañija. 	 Ik weet al wat! Natuurlijk! Daardoor krijg ik veel vrienden. Die zullen voor me zorgen, als ik op straat word gezet.'


Entonses si Maria ilegña: Estagüe y tentagon Señot; ufatinas guiya guajo taemanoja y sinanganmo. Ya y angjet mapos guiya güiya. 	 "Goed", zei Maria, "de Here mag met mij doen wat Hij wil. Ik hoop dat het zo zal gaan als u mij hebt gezegd." Daarop ging de engel weg.


Ya y minalag nu y unnae yo, junae sija: para ufanunoja parejo yan jita unoja. 	 Ik heb hun dezelfde eer gegeven als U Mij gegeven hebt, om hen zo één te laten zijn als U en Ik.


Ya y mina dos parejoja yan este: Guaeya y tiguangmo parejo yan jago. 	 Het tweede, even belangrijke gebod is: 'Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.'


Manñalang yan minajo sija, y anteñija manlalango gui sanjalomñija. 	 Door honger en dorst waren zij aan het eind van hun krachten.


Sa estagüe ya sija y manaelaye; ya sija manmegae gui tano, sa taya chinatsagañija todo y jaane. 	 Kijk, zo leven nu de ongelovigen. Zonder zorgen worden zij alleen maar rijker en rijker.


Ya y mina tres na jaane, inyite juyong ni y canaemameja y güinajan y batco. 	 En toen het de dag daarna nog niet beter werd, ging er allerlei scheepstuig overboord.


Ya cajulo güe, ya jalalatde y manglo, ya ilegña ni tase: Pacaca famatquilo. Ya bumasta y manglo, ya guaja dangculo na catma. 	 Hij stond op en riep tegen de wind dat hij stil moest zijn. Tegen de golven zei Hij: "Kalm, wees rustig." De wind ging liggen en de golven bedaarden. Even later was op het water zelfs geen rimpeltje meer te zien.


Ya y mandeboto na taotao, macatga si Esteban para umajafot, ya dangculo inigungñija pot güiya. 	 Enkele gelovige mannen begroeven Stefanus en rouwden over hem.


Ya este yuje sija y manmatanme gui entalo tituca sija; y jumungog y finijo; 	 De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven.


Entonses y Judio sija ilegñija nu güiya. Pago nae intingo na gaeanite jao. Si Abraham matae yan y profeta sija; ya jago sumangan: Yanguin y taotao jaadaje y sinanganjo, ti ulie finatae para taejinecog. 	 "Nu weten wij zeker dat U bezeten bent", zeiden de Joden. "Abraham en de profeten zijn allemaal gestorven en U beweert dat ieder die doet wat U zegt, niet zal sterven.


Ya jatojgue gui jijutña, ya jalalatde y calentura ya y calentura pinelo; ya güiya cajulo ensiguidas ya jasetbe. 	 Hij kwam bij haar bed staan en zei dat de koorts moest verdwijnen. Haar temperatuur werd onmiddellijk normaal. Zij stond op en maakte eten voor Jezus en de anderen klaar.


Ya cajulo, ya mapos para as tataña. Lao chagoja trabia, si tataña linie güe, ya ninamaase, ya finalagüe, ya tinegtog, ya chinicogüe. 	 Wilt u mij aannemen als knecht?' Zo ging hij op weg naar het huis van zijn vader. Die zag hem al in de verte aankomen en had erg met hem te doen. De man holde hem tegemoet, viel hem om de hals en kuste hem.


Ya ilegña nu sija: Jagasja juguefdesea na utafañocho guine na pascua antes di jufamadese: 	 Hij zei: "Ik heb er geweldig naar verlangd dit Paasmaal met jullie te eten. Nog even en dan breekt voor Mij een tijd van groot lijden aan.


liânâlña sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Wie zijn leven niet wil loslaten, zal het verliezen. Wie zijn leven loslaat, zal het mogen behouden.


Ya y espiritujo ninamagof gui as Yuus y Satbadotto. 	 Ik kan mijn blijdschap niet op!


Ya mato guato guiya güiya jabee y chetnot sija ya janaye laña yan bino; ya janamaudae gui gaña gâgâ, ya jacone asta y guima publico ya jaadaje. 	 De Samaritaan knielde naast hem neer, verzorgde zijn wonden met olie en wijn en legde er verband om. Daarna tilde hij hem op zijn ezel en ging er zelf naast lopen. Zij kwamen bij een herberg, waar hij hem verder verzorgde.


Ya anae cajulo guinin manaetae, ya mato gui disipuluña, jasoda na manmamaego sa mantriste, 	 Tenslotte stond Hij op en ging terug naar Zijn discipelen. Hij zag dat ze in slaap waren gevallen, uitgeput van verdriet.


Ya anae jalie na ninafanmagof y Judios, jasigue para ucone si Pedro locue. Ya ayo y jaanen y pan sin lebadura? 	 Toen Herodes merkte dat de Joodse leiders daarmee van harte instemden, ging hij verder en liet ook Petrus gevangen nemen. Maar omdat het juist Pasen was, zette hij hem voorlopig in de gevangenis.


Sa manjajamyoja yan y mamobble siempre; ya ngaeanja nae manmalago jamyo, infatinasja mauleg guiya sija: lao guajo ti tafanjijitaja siempre. 	 Arme mensen zijn er altijd. Als u vindt dat zij geholpen moeten worden, kunt u dat doen. Maar Ik zal niet lang meer bij u blijven.


Fanmagof as Jeova jamyo ni y manunas; nae grasias y santos na naaña. 	 Als u bij God hoort, verheug u dan in Hem. Wees blij en prijs Zijn grote en heilige naam.


Sa sija chumoma y espirituña; sa jasangan sin jinaso pot labiosña. 	 Zij waren opstandig tegen de Geest van God en zonder nadenken sprak hij toen.


Luego mandague talo si Pedro. Y enseguidas y gayo umoo. 	 Petrus ontkende het opnieuw. Direct daarna kraaide er een haan.


Cuanto sija y jaanen y tentagomo? Asta ngaean nae unjusga ayo sija y pumetsisigueyo? 	 Hoe lang laat U mij nog in leven? Wanneer gaat U nu eens wraak nemen op mijn vijanden?


Ya jajajaso gui sumanjalomñija, ilegñija: Yanguin ilegmame, Guinen y langet; ualog: Jafanae na ti injenggue güe? 	 Zij wisten geen raad met deze vraag en zeiden tegen elkaar: "Als we ja zeggen, zal Hij vragen: 'Waarom hebben jullie hem dan niet geloofd?'


Jatsa julo y canaemiyo gui sinantos na sagayan, ya fanmanbendise jamyo as Jeova. 	 Hef uw handen omhoog naar het heilige huis en loof de HERE.


Todo y güinaja sija manmafatinas pot güiya; yaguin ti pot güiya, taya ni esta mafatinas, nu y gaegue gui finatinas sija. 	 Alles ontstond door Zijn Woord. Zonder Hem is niets ontstaan; al het bestaande heeft Hij gemaakt.


Sa y tinago sija pot si Moises esta manae, lao y grasia yan y minagajet, pot si Jesucristo namanmato. 	 In de wet van Mozes is ons al verteld wat wij wel en niet moeten doen. Maar Jezus Christus bracht ons genade en waarheid.


Ayonae si Felipe mapos papa gui siuda Samaria, ya japredica guiya sija si Cristo. 	 Filippus bijvoorbeeld, ging naar de stad Samaria en vertelde dat Jezus de Christus is.


N 12 22 47980 ¶ Ya ilegña ni y disipoluña sija: Enaomina jusangane jamyo, Chamiyo madadaje pot y linâlânmiyo, jafa para incano; ni y tataotaonmiyo, jafa para innaminagago. 	 Jezus zei tegen Zijn discipelen: "Maak je geen zorgen over je levensonderhoud, over wat je zult eten of aantrekken.


N 16 35 68330 ¶ Ya anae egaan na jaane, manmanago y manmagas sargento sija ilegñija: Setta ayo sija na taotao ya ufanjanao. 	 's Morgens vroeg stuurden de rechters hun dienaars met een boodschap naar de cipier.


Ya sumajyao papa, ya jaresibe güe yan y minagofña. 	 Zacheüs liet zich snel uit de boom zakken en ontving Jezus gastvrij in zijn huis. Wat was hij blij!


Y ray matago ya pinila güe, ayo y magas taotao sija yan pinelo güe na ujanao libre. 	 De koning van Egypte stuurde een boodschap naar de gevangenis dat hij moest worden vrijgelaten. De machtige Farao haalde hem eruit.


N 3 22 54580 ¶ Despues di estesija, mato si Jesus yan y disipuluña sija, gui un tano Judea ya gaegue güije yan sija managpange. 	 Later ging Jezus met Zijn discipelen naar Judea. Hij trok daar een tijd rond en doopte.


Ya chañija fanaegüigüije y tatañija; un generasion ni managuaguat yan ti manmalago manmanosgue: y generasion ni y ti japolo y corasonñija gui tinas, yan ayo na espirituñija y ti manfitme gui as Yuus. 	 Opdat zij niet als hun voorouders zouden worden, want dat waren opstandige en eigenwijze mensen. Onevenwichtig in hun optreden en ontrouw tegenover God.


Ti manninae jamyo as Moises y tinago sija, ya taya uno guiya jamyo cumumple ya tinago sija? Sajafa na inprocucura para inpino yo? 	 Mozes heeft u de wet gegeven. Maar niemand van u houdt zich eraan. Waarom probeert u Mij dan te doden?"


Sa jajaso y santos na sinanganña, yan Abraham ni y tentagoña. 	 En dat deed Hij allemaal omdat Hij Zijn dienaar Abraham een belofte had gedaan.


Yaguin guaja güije patgon y pas, y pasmiyo usaga guiya güiya; yaguin taya, utalo guato guiya jamyo. 	 Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug.


N 16 11 68090 ¶ Ya anae mangagamajam guinin Troas, manmatojam gui tunas na chalan para Samotrasia, ya y inagpaña na jaane manmatojam Neapolis; 	 Wij gingen in Troas aan boord van een schip en zeilden in één ruk naar Samotrace. De volgende dag legden wij in Neapolis aan en gingen van boord.


POT y guaja megae y umapolo y canaeñija para ufannaregla y cuentos nu y ayo na güinaja na esta guefmaasegura gui entalo jame, 	 Beste Theofilus, er zijn al verscheidene boeken over het leven van Jezus Christus geschreven.


Inlie na estesija ti siña macontra, nesesita na infanmamatquilo, ya chamiyo fumatitinas jafa. 	 Dat zal geen mens ontkennen. Blijf dus kalm en doe geen domme dingen.


Lao güiya jaope ilegña nu sija: Yanguin esta pupnenge y jaane, ilegmiyo: Mauleg na tiempo pago, sa y langet agaga. 	 Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in!


Ya jagagao catta, para Damasco gui sinagoga, para yaguin jasoda jaye güine na Jinanaoña, masqueseaja, laje pat palaoan, siña ucone preso para Jerusalem. 	 vroeg om aanbevelingsbrieven voor de synagogen in Damascus, een stad waar veel Joden woonden. Hij wilde daar mannen en vrouwen opsporen die in Jezus geloofden, hen in de boeien slaan en naar Jeruzalem brengen. Hij kreeg die brieven en ging op weg.


Lao yaguin inseda jamyo jafa pot otro sija, umafatinas gui inetnon y magalalaje taemanoja y lay. 	 Volg de wettige weg. Als er bepaalde wensen of verlangens zijn, kunnen die in de officiële volksvergadering aan de orde komen.


YA si Jesus jumuyong gui templo ya mapos; manmato y disipuluña sija, para umafanue ni y mafatinas y templo. 	 Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken.


Ya anae inquimple todo esta ayo sija na jaane, manjanaojam ya insigue y jinanaomame, ya manmaosgaejonjam ni y asaguanñija yan y famaguonñija, asta qui manjuyongjam gui siuda: ya mandimojam gui oriyan tase ya manmanayuyutjam. 	 Toen wij terug moesten naar het schip, deed de hele gemeente, vrouwen en kinderen inbegrepen, ons uitgeleide op het strand. Daar knielden wij neer en baden met elkaar. Nadat we afscheid hadden genomen,


Para todo ufanmanonra ni Lajiña jaf taemanoja jaonra y Tata. Ya y ti umonra y Lajiña, ti jaonra si Tata ni tumago güe. 	 Daarom moet iedereen even veel eer geven aan de Zoon als aan de Vader. Wie de Zoon niet eert, eert ook de Vader niet, Die Hem gestuurd heeft.


Ya pot guiya güiya y magas y petta; ya y quinilo sija jajungog y inagangña: ya y gaña quinilo sija jaagang pot y naana, ya jacone sija gui san jiyong. 	 De wacht doet de deur voor hem open en de schapen spitsen hun oren als de stem van de herder klinkt. Hij roept zijn schapen bij hun naam en brengt ze naar buiten.


N 2 16 25020 ¶ Si Herodes, anae jalie na mamofea güe ni manfaye, gueflalalo ya manago na ufanmapuno todo y famaguon ni guaja guiya Betlehem yan gui todo oriyaña ni dos años sacanñija para papa, jaftaemanoja y tiempo anae ninatungo ni y manfaye. 	 Herodes was woedend toen hij ontdekte dat de sterrenkundigen stiekem het land hadden verlaten. Hij stuurde een afdeling soldaten naar Bethlehem en liet daar alle jongetjes, jonger dan twee jaar, doden. Niet alleen in de stad zelf, maar ook in de omgeving. De sterrenkundigen hadden namelijk gezegd dat het ongeveer twee jaar geleden was dat zij de ster voor het eerst hadden gezien.


Magajet jusagane jamyo, na todo estesija ufanmato gui jilo este na generasion. 	 Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen.


Ya jatagojit na tapredica gui taotao sija, yan tanamatungo na güiya tinancho as Yuus para ujuyong Jues y manlalâlâ yan y manmatae. 	 Hij heeft ons opdracht gegeven dit nieuws bekend te maken en de mensen te verzekeren dat Jezus door God is aangesteld om recht te spreken over de levenden en de doden.


Ya enseguidas qui manana, ti didide na atboroto gui sendalo sija, manggue si Pedro. 	 Bij het aanbreken van de dag was er grote opschudding onder de soldaten. Wat kon er met Petrus gebeurd zijn?


N 22 35 52160 ¶ Ya ilegña nu sija: Anae jutago jamyo sin botsa, yan sin maleta, yan sin sapatos, guaja fattanmiyo? Ya ilegñija: Taya. 	 Daarna vroeg Jezus Zijn discipelen: "Ik heb jullie er eens zonder geld, tas of extra kleren op uit gestuurd om de mensen het goede nieuws te brengen. Kwamen jullie toen iets tekort?" "Nee, niets", antwoordden ze.


Polo y ninafanlibre as Jeova ya ujasangan, anae janafanlibre guinin y canae y contrario; 	 Laat ieder die door de HERE is bevrijd, dit blijven zeggen. Hij heeft hen immers bevrijd uit de macht van de vijand?


Ya ilegña nu güiya y anite: Yaguin jago Lajin Yuus, tago este y acho ya ufamapan. 	 De duivel zei: "Als U de Zoon van God bent, zeg dan tegen deze steen dat hij een brood moet worden."


Sa jagüaeya y nasionmame ya japlantaye jam sinagoganmame. 	 "Hij houdt van ons volk en heeft zelfs op eigen kosten een synagoge voor ons laten bouwen."


Juabagyo, parejo yan y malingo na quinilo: aligao y tentagomo; sa ti malelefayo ni y tiningomo sija. 	 Soms dwaal ik rond als een schaap dat de herder niet meer kan vinden. Zoekt U mij dan op; ik zal Uw geboden nooit vergeten.


Ya y tataotao y manmatae na tentagomo manmanae nañija y pajaro gui langet: ya y catnen y mañantosmo y gâgâ gui tano. 	 De dode lichamen van Uw dienaren hebben zij als voedsel aan de vogels gegeven. De wilde dieren hebben de lijken van Uw volgelingen te eten gekregen.


Ya jaatborota todo y taotao yan y manmagas y siuda anae majungog este sija. 	 Toen het stadsbestuur en de te hoop gelopen mensen dat hoorden, raakten zij in de war.


N 9 20 65510 ¶ Ya enseguidas japredica gui sinagoga na si Jesus güiya y Lajin Yuus. 	 Hij ging zelfs naar de verschillende synagogen en vertelde daar openlijk dat Jezus Gods Zoon is.


Lao ayo sija na Judios y ti manmanosgue, jasuug y anten y Gentil sija, para ufanmanjaso taelaye contra y mañelo. 	 Maar ook daar waren weer Joden die niets van hen wilden weten. Die zaaiden onrust onder de mensen en zetten hen op tegen Paulus en Barnabas.


Ada unnamalie y ninamanman gui manmatae? Siña y manmatae mangajulo ya unmaalaba? Sila. 	 Ik weet niet meer waar ik het zoeken moet. Dag in, dag uit bid ik tot U, HERE. Mijn handen strek ik naar U uit.


Ya utago y angetña sija yan y dangculo na catin y trompeta ya ujanadaña y inayigñija guine y cuatro manglo, desde y un punta gui langet asta y otro. 	 Ik zal mijn engelen er met luid trompetgeschal op uitsturen. Ze zullen de mensen die bij Mij horen, verzamelen van de verste uithoeken van de hemel en de aarde.


Ya guinin jalie gui vision un taotao na y naanña si Ananias, na mato ya japolo y canaeña guiya güiya para uninafanlie. 	 In een visioen heeft hij u zien binnenkomen. En in dat visioen legde u uw handen op hem, waardoor hij weer kon zien."


Ya manjanao guiya güiya guato todo y tano Judea, yan todo sija guiya Jerusalem; ya todo sija mantinagpange gui sadog Jordan, ya jaconfesatñaejon y isaoñija. 	 Uit Jeruzalem en de provincie Judea kwamen vele mensen naar Johannes toe. Zij beleden hun zonden en lieten zich door hem dopen in de rivier de Jordaan.


Pago gaegue y juisio nu este na tano. Pago y magas este na tano umayute juyong. 	 "Nu wordt het oordeel over de wereld uitgesproken. Het is zover dat de overheerser van deze wereld wordt weggejaagd.


Ayo anae si Jesus mapos juyong, jachuchule y coronan tituca yan y magagon agaga. Ya ilegña nu sija si Pilato: Estagüe y taotao! 	 Jezus kwam achter hem aan naar buiten, met de doornenkroon op Zijn hoofd en de rode mantel om. "Kijk nu eens naar deze Man", zei Pilatus.


Jaso y inetnonmo ni y unfajan gui ampmam na tiempo; y tribon y erensiamo, ni y jago sumatba; yan y egso Sion, anae sumasagajao. 	 Denk eraan dat wij van U zijn; U hebt ons volk uitgekozen als Uw eigen volk. En in Jeruzalem hebt U Uw woning gekozen.


Ya unfamgacha gui jilo y leon yan y culebla: y patgon leon yan y serpiente ungagacha gui papa adeng sija. 	 Zelfs als u een leeuw tegenkomt of op een adder trapt, gebeurt er niets.


Sija jalie y jinanaomo, O Yuus; magajet y jinanao y Yuusso, Rayjo gui sinantos na sagaña. 	 Opdat Israël de overwinning heeft en zelfs de honden hun deel krijgen van de vijand.


Injaso y güinaeyamo, O Yuus, gui talo gui templomo. 	 Eerst hadden wij ervan gehoord, maar later zagen wij het zelf in de stad van de Almachtige HERE, in de stad van onze God.


Manmapos si Pedro yan y otro disipulo, ya manmato gui naftan. 	 Petrus en Johannes renden onmiddellijk naar het graf.


Aligao si Jeova yan y minetgotña: Aligao y mataña para taejinecog. 	 Vraag alles aan de HERE en laat Zijn kracht u tot steun zijn; blijf voortdurend in contact met Hem.


Ya susede anae jumalom si Pedro, na tinagam as Cornelio, ya dumimo papa ya inadora güe. 	 Toen Petrus binnenkwam, liep Cornelius naar hem toe en viel op zijn knieën.


Yayasyo ni y inagangjo: y agagajo ninaanglo: y atadogco linálachae mientras junanangga si Yuusso. 	 Ik zak weg in het moeras en kan er niet staan. Ik sta in water waar ik de bodem niet kan voelen en het stroomt over mijn hoofd.


Ya anae munjayan mamofefea, mapula y magagon anaco, ya manaminagago ni magaguña, ya macone para umaatane gui quiluus. 	 Na afloop van al dit gespot deden zij Hem de rode mantel af, trokken Hem Zijn eigen kleren weer aan en namen Hem mee om gekruisigd te worden.


Ya y taotao sija manotojgue ya maaatanja. Ya mabotlelea ni y magas sija locue, ya ilelegñija: Ufañatba otrosija: palo ya usatban maesagüe, yaguin este si Cristo, ni guine as Yuus. 	 De mensen stonden toe te kijken. En de Joodse leiders deden niets dan Hem bespotten en uitlachen. "Hij heeft anderen gered", hoonden ze. "Laten we nu eens kijken of Hij Zichzelf kan redden; of Hij werkelijk de Christus is."


Lao y pumalo matietientagüe, magagagao un señat gui langet. 	 Anderen zeiden dat Hij maar eens moest bewijzen dat Hij de Christus was en zij probeerden Hem over te halen een teken uit de hemel te doen.


Y sanlago yan y sanjaya, jago fumatinas sija: Tabor yan Hermon manmagof ni y naanmo. 	 De hemel is van U en ook de aarde behoort U toe. U hebt de wereld en alles wat erop leeft, geschapen.


Y tronon tinaelaye uguaja comunion yan jago, ni y fumatinas daño pot y tinago? 	 Zou U iets te maken hebben met de plaats waar de zonde zetelt? Waar men zogenaamd uit eerlijkheid het grootste onheil aanricht?


Jaftaemano esta matugue gui profeta Isaias: Estagüe, guajo tumago y tentagojo gui menan matamo, para ufamauleg y chalanmo gui menamo. 	 Het is precies zoals beschreven staat in het boek van de profeet Jesaja: "Luister, Ik stuur mijn bode voor Mij uit om de weg gereed te maken." (a)


Ayo nae uanog señat y Lajin taotao gui langet; yan ayo nae ufanugung todo y tribu sija gui tano; ya ujalie y Lajin taotao na mamamaela gui jilo y mapagajes sija gui langet, yan y ninasiñaña yan y dangculon minalagña. 	 Daarna zal het laatste teken van mijn komst aan de hemel te zien zijn. Heel de wereld zal jammeren en klagen. Iedereen zal Mij zien komen in de wolken aan de hemel, met grote macht en majesteit.


Ya anae numalo y jinasoña, ilegña: Cuanto na jotnaleron tata, mangaena pan, ya manmañoñobblaja, ya guajo güine jumatae ñalang! 	 Eindelijk kwam hij tot bezinning en dacht bij zichzelf: 'Bij mijn vader thuis hebben zelfs de knechts meer dan genoeg te eten. En kijk mij hier nu eens zitten! Ik sterf bijna van de honger.


O, polo y nasion sija ya ufanmagof yan ufanganta ni y minagof: sa jago siempre jumusga y taotao gui tininas yan ungobietna y nasion sija gui jilo y tano. Sila. 	 Ik bid dat alle volken U zullen loven en prijzen, o God; dat zij werkelijk allemaal U zullen eren.


Ti jamyo umayig yo, lao guajo jamyo umayig ya jutago jamyo, na infanjanao ya infanmanogcha, ya y tinegchanmiyo usaga; sa todosija y ingagao si Tata pot y naanjo, güiya infanninae. 	 U hebt niet Mij uitgekozen, maar Ik heb u uitgekozen. Ik heb u aangewezen om erop uit te gaan en blijvende vrucht voort te brengen, zodat mijn Vader u alles zal geven wat u Hem vraagt in mijn naam.


Ya si Jesus manopegüe ya ilegña: Jafa malagomo jufatinas guiya jago? Y bachet ilegña nu güiya: Raboni, nafanliiyo. 	 "Wat kan Ik voor u doen?" vroeg Jezus. "Och, Here", antwoordde de blinde man, "ik wil zo graag kunnen zien!"


Guinin untagojamja ni y finanagüemo para inguesadaje sija. 	 U hebt ons Uw bevelen gegeven met de bedoeling dat wij ons daaraan houden.


Sa sija manafaesen entre sija ni y unoja corason; ya managogüe contra jago. 	 Zij zeggen tegen elkaar: "We gaan dat hele volk uitroeien. Niemand kent dan nog het volk van Israël."


Jatago y tutujon y janom gui jalom y bayesija; ni y manmalalago gui entalo y egso sija. 	 God laat de bronnen ontspringen en als kleine beekjes langs de berghellingen naar beneden klateren.


Chamo na fandadaña yan y maniisao y antijo, ni y jaanijo yan y taotao cájaga. 	 Laat mij niet met de zondaars en moordenaars verloren gaan.


Ni y mañaenata locue gui tiempoñija a machule jalom yan si Josué anae jumalom gui erensian y Gentiles, ni y si Yuus yumute juyong gui menan y mañaenata, asta y jaanen David; 	 Later werd die tent door ons volk hier gebracht. Dat gebeurde toen het onder leiding van Jozua het land had ingenomen en alle inwoners eruit had verjaagd. Ons volk heeft de tent bij zich gehad tot in de dagen van David,


Ya mamofea güe. Lao güiya janafanjuyong todo, ya jacone y tata yan y nanan y patgon na palaoan, yan y mangachochongña, ya manjalom anae gaegue y patgon na palaoan. 	 Het kind is niet gestorven, het slaapt." Zij lachten Hem in Zijn gezicht uit. Maar Jezus stuurde ze allemaal de deur uit en ging samen met de ouders en Zijn drie discipelen naar de kamer van het kind.


Unnafanmafondo y nasion gui joyo ni y finatinasñija: ya y casiyas nae ni janaaatog, y patasñija esta mangodon. 	 Red mij toch! Dan kan ik weer openlijk Uw lof zingen. Ik wil mij erover verheugen dat U mij hebt gered en ervan getuigen tegenover de mensen in Jeruzalem.


Yan si Santiago, lajin Sebedeo, yan si Juan chelun Santiago; ni japolo sobrenaañija si Boanerges ni comoqueilegña lalajin julo. 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs (Jezus gaf hun de bijnaam Boanerges, 'zonen van de donder');


Para untungo sija y magajet ayosija mano nae unresibe y finanagüe. 	 U zult zien dat het volledig overeenstemt met wat u is geleerd.


TAU sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 HERE, ik bid dat U mij zult horen. Wees trouw aan wat U hebt gezegd en maakt U mij verstandig.


Ya guaja locue güije na siuda un biuda ni y mato guiya güiya ya ilelegña: Areglajam yan y enemigujo. 	 Een weduwe uit die stad kwam telkens bij hem. Zij eiste dat hij uitspraak zou doen in een conflict tussen haar en iemand die haar had benadeeld.


Ayo sija y manmananom yan lago: ufanmangoco yan minagof. 	 Wie met verdriet in het hart huilend hun akkers inzaaien, ervaren tegen de oogsttijd vaak grote vreugde.


Sa unchatlie y traton y tentagomo; ya unnaale y coronaña asta papa gui jilo oda. 	 Maar toch hebt U Uw uitverkorene van U weggedaan en hem verworpen. U bent boos op hem geworden.


NALIBREYO, O Yuus; sa y janom manjalom asta y antijo. 	 Een lied van David voor de koordirigent. Te zingen op de wijs van: 'De Lelies'.


Sa y tentagomo ninafanmagof ni y achoña: yan ninafanmaase ni y petbosña. 	 Eens zult U Zich over Jeruzalem komen ontfermen. De tijd is aangebroken om Uw stad genade te geven.


Nalibreyo, O Jeova, gui enemigujo sija: jufalagüe jao, ya unnaatogyo. 	 HERE, bevrijd mij van mijn tegenstanders; ik vlucht naar U.


Ylegñija: Maestro, si Moises ilegña, Yaguin jaye na taotao matae ya taya patgonña, y cheluña uasagua yan y asaguaña, ya unacajulo semiya gui cheluña. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.


Sa y mit años gui menamo taegüijeja y nigapja anae malofan esta, yan taegüijeja y ora gui bumebela gui puenge. 	 Duizend jaar betekenen niets voor U, zij zijn als een ademtocht voor ons mensen, voor U als een oogwenk.


Infanjalom gui tabetnaculuña: inadora gui menan y fañajangan adengña. 	 Laten wij Zijn huis binnengaan en ons diep voor Hem buigen.


Polo ya sija ufanalaba y dinagculon yan y namaañao na naanmo; sa santos güe. 	 Laten zij daarom ook Uw grote en heilige naam prijzen. God is een heilige God.


Ya jacone gachongña si Pedro, yan si Santiago, yan si Juan, ya jatutujon manmajalang, yan mangostriste, 	 "Ga hier zitten", zei Jezus tegen Zijn discipelen. "Ik ga iets verderop bidden." Hij nam alleen Petrus, Jakobus en Johannes mee.


Ya jusangane jamyo talo, na mas guse un cameyo malofan gui matan jaguja, qui un rico ujalom gui raenon Yuus. 	 Je kunt zeggen dat het voor een kameel gemakkelijker is om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om in het Koninkrijk van God te komen!"


Lao ayo y Consoladat y Espiritu Santo; nu si Tata utinago pot y naanjo, güiya infanfinanagüe todosija, ya inninafanjajasoja todo y jusangane jamyo. 	 Maar de Vader zal de Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, Die u in mijn naam alles zal leren en u steeds weer zal herinneren aan wat Ik gezegd heb.


Sa y entalo y yuus sija, taya taegüenao iya jago, O Jeova; ni jafa na chocho parejo yan y chechomo. 	 Geen van de afgoden kan zich met U meten, Here. Niemand kan Uw werk evenaren.


Y linajyan taotao na estaba mañisija, anae jaagang juyong si Lasaro gui naftan, ya janacajulo gui entalo manmatae, janae testimonio nu güiya. 	 De mensen die erbij waren geweest, hadden iedereen verteld dat Jezus Lazarus uit het graf had geroepen en weer levend had gemaakt.


Jago bumaba y matan janom yan y minilalag: jago munafananglo y manmetgot na sadog sija. 	 U laat bronnen en beken ontspringen en stromen; U laat ook de altijd stromende rivieren opdrogen.


Jafa guaja guiya jago, O tase, na malagojao? Jago Jordan ni y masugon tate? 	 Waarom week de Schelfzee uiteen? Waarom bood de Jordaan een doorgang?


Y atadogjo esta magasta nu y pinite: ninafanbijo pot todo ayo y munachachatsaga yo. 	 Het verdriet put mij uit; elke nacht wordt mijn kussen nat van de vele tranen.


Ya todo y taotao sija ufanmaañao; ya ujasangan y checho Yuus: sa ujaguesjaso y finatinasña. 	 Zij struikelen over hun eigen woorden. Wie hen ziet, schudt misprijzend het hoofd.


Sa taya ni uno, mamatitinas jafa na güinaja gui secreto, ya güiyaja mismo ualigao na umatungo gui publico. Yaguin unfatitinas este sija na güinaja, fanuejao gui tano. 	 Wie bekend wil worden, kan niet achter de schermen blijven. Als U werkelijk zo groot bent, laat het dan aan de wereld zien."


Y jaga sija y ray, mangaegue gui entalo y manonrada na famalaoanmo; ya y rayna matátachong gui agapamo yan y magaguña y oron Ofir. 	 U bent gekleed in pracht en praal; U verheugt zich in lieflijke muziek uit prachtige paleizen.


Ya güiya ilegña su sija: Maela jamyo apatte gui un lugat desierto, ya infandescansa didide; sa megae sija manjajanao, yan manmafato, ya manaelugat mañocho. 	 Hij zei tegen hen: "Kom, we gaan naar een stille plaats, dan kunnen we een beetje uitrusten." Want er liepen zoveel mensen heen en weer, dat ze niet eens de kans kregen rustig te eten.


Jaye guiya jamyo ucombense yo ni y isao? Yaguin jusangan y magajet, pot jafa muna jamyo ti injenggue yo? 	 Wie van u kan Mij beschuldigen van iets slechts? Niemand! Ik spreek de waarheid. Waarom gelooft u Mij dan niet?


Ya enseguidas mangone sendalo sija yan capitan, ya manmalago guato guiya sija; ya anae malie y magas y inetnon yan y sendalo sija, manbasta masaulag si Pablo. 	 Hij rukte meteen uit met zijn soldaten en officieren. Zodra de oproerkraaiers de commandant en zijn soldaten zagen aankomen, hielden zij op met slaan.


Lao yanguin gumupot jao, agange y mamoble, yan y manmanco yan y mancojo, yan y manbachet; 	 Nodig in plaats daarvan de armen, kreupelen, lammen en blinden uit.


Maninepe as Jesus: Magajet ya magajet jusangane jamyo, na todo ayo y fumatinas y isao, güiya tentago y isao. 	 "Vergis u niet", antwoordde Jezus. "Ieder die zondigt, is een slaaf van de zonde.


Ya jatatanga na unabula tiyanña ni y lasas frijoles ni y jacacano y babue sija; ya taya ni un taotao numanaegüe. 	 Hij had zo'n honger dat hij graag wat van het varkensvoer had gegeten, maar dat mocht niet.


Sa jumuyongyo calang y boteya gui jalom aso; lao trabia ti malelefayo ni y laymo sija. 	 Ik ben oud en onaantrekkelijk geworden, maar toch heb ik Uw wet niet vergeten.


Ujasangan y majason dinangculon y minaulegmo, ya ufanganta ni y tininasmo. 	 Laat Uw grote goedheid geroemd worden en juichende liederen worden gezongen over Uw rechtvaardigheid.


ASTA ngaean, O Jeova, nae, umalefa jao guajo para taejinecog? asta ngaean nae unnaatog y matamo guiya guajo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent.


Yaguin guajo Señotmiyo yan Maestronmiyo, guinin jufagase y adengmiyo, debe jamyo locue infanafagase y adengmiyo uno yan otro. 	 Als Ik nu jullie voeten heb gewassen, moeten jullie dat ook bij elkaar doen.


Ya anae ti masoda y tataotaoña, manmato guiya jame ilegñija na manmanlie sija y liniin angjet sija, ni y jasnangane na lâlâgüe. 	 dat Zijn lichaam weg was. Ze hadden ook engelen gezien die zeiden dat Hij leeft.


Megae na güinaja yo, para jusangane jamyo ya injisga jamyo: ya y tumago yo, güiya magajet; ya jafa y jiningogco guiya güiya, ayo sija jusangan gui tano. 	 Ik zou veel over u kunnen zeggen en u veroordelen. Maar dat zal Ik niet doen. Ik vertel de wereld alleen wat Ik gehoord heb van Hem, Die Mij gestuurd heeft. Hij spreekt de waarheid."


O Yuus, y mansobetbio mangajulo contra guajo, yan y inetnon y managuaguat na taotao jagasja maaliligao y antijo: yan ti mapolo jao gui menañija. 	 Help mij, God, want mijn tegenstanders keren zich tegen mij. Misdadigers willen mij doden. Aan U denken zij niet.


Polo y labiosso ya umasangan alabansa sija; sa unfanagüeyo ni y laymo sija. 	 Overal waar ik kom, zal ik U steeds prijzen, want U leert mij alles wat U goed vindt.


Sa udangculo güe gui menan Señot; ya ti uguimen bino ni metgot na guinem ya ubulagüe Espiritu Santo, guinin y tiyan nanaña. 	 Uw zoon wordt één van Gods grote mannen. Hij mag geen druppel wijn of sterke drank drinken en al voor zijn geboorte zal hij vol zijn van de Heilige Geest.


Y lay, yan y profeta sija, mangaegue asta as Juan: ya desde ayo na tiempo y raenon Yuus mapredicañaejon, ya todoja jumalom nu y finijon. 	 Voordat Johannes de Doper kwam, moest u zich houden aan wat Mozes en de profeten hadden gezegd. Johannes kwam met het goede nieuws dat het Koninkrijk van God dichterbij was gekomen. En iedereen probeert uit alle macht er een plaatsje te krijgen.


Lao si Jesus sumuja para y tase yan y disipuluña sija; ya madalalag un dangculon linajyan taotao guine Galilea, yan guine Judea, 	 Jezus ging met Zijn discipelen naar het meer. Er liepen heel veel mensen achter hen aan. Die kwamen uit Galilea, Judea, Jeruzalem, Idumea, van de andere kant van de Jordaan, en ook uit de omgeving van Tyrus en Sidon. De dingen die Hij deed, waren wijd en zijd bekend geworden. Een grote menigte mensen kwam naar Hem toe om Hem met eigen ogen te zien.


Ya anae munjayan cumuentos, janajanao y dinaña. 	 Daarmee maakte hij een einde aan de oploop en ging ieder zijns weegs.


Asta y tiempo anae macumple y finoña: ya y fino Jeova chumague güe, 	 Dat duurde totdat God Zijn woord liet uitkomen. De HERE zorgde dat hem recht werd gedaan.


YA susede mientras estataba si Apolos guiya Corinto, si Pablo malofan gui managquilo na costa ya mato Efeso: ya mañoda palo disipulo sija güije. 	 Terwijl Apollos in Corinthe was, reisde Paulus door het bergland naar Efeze. Toen hij daar aankwam, vond hij enkele discipelen van Johannes de Doper.


Este na taotao sija, nu y labiosñija jaonrayo; lao y corasonñija chago guiya guajo. 	 'Deze mensen eren God met de mond, maar in hun hart moeten ze niets van Hem hebben.


Ya jayeja guiya jamyo, yaguin uguinagao nu y lajiña pan, ada unnae acho? 	 Als uw zoon u om een brood vraagt, geeft u hem dan een steen?


Sajafa na unjedo y canaemo, junggan y agapa na canaemo? jala juyong gui pechomo ya unyulang. 	 Waarom doet U niets? Waarom slaat U hen niet neer? Uw hand is toch machtig? Vernietig hen toch!


Ayo nae si Pedro ilegña: Salape yan oro, tayayo; lao jafa y güinajajo junae jao. Pot y naan Jesucristo Nasareno, cajulo ya unfamocat. 	 "Geld heb ik niet", zei Petrus, "maar wat ik heb, krijgt u van mij. In de naam van Jezus Christus uit Nazareth: loop!"


Ya madalalag güe ni y dangculo na linajyan taotao, ya janafanjomlo güije. 	 Talloze mensen volgden Hem en velen werden door Hem genezen.


Ya ti uresibe mas megae pago na tiempo, lao y mamamaela na tiempo, taejinecog na linâlâ. 	 zal nu al vele malen meer terugkrijgen. En in de toekomst krijgt hij het eeuwige leven."


Manafaesenja gui entaloñija na umayute papa gui ninasiñaña: manmagof ni y dinague sija: manmanbendidise ni y pachotñija, lao manmanmatdidise qui sumanjalomñija. 	 Hoe lang blijft de vijand nog aanvallen? Zij zullen allemaal omvergelopen worden, als een muur die omvalt en neerstort.


Ya sija locue jafatinas, janamaela para y manamco pot y canae Barnabé yan Saulo. 	 Ieder van hen gaf zoveel als hij kon missen. En zij stuurden Barnabas en Saulus naar de leiders van de christenen in Jeruzalem om de gift te overhandigen.


Si Yuus mangobiebietna gui jilo y nasion sija; si Yuus matatachong gui tronon y sinantosña. 	 God is immers Koning over de hele aarde! Zing voor Hem een psalm, een prachtig lied.


Taya candet umasonggue ya umapolo gui papa un medida; lao umapolo gui candelero, ya umanainina todo y mangaegue gui jalom guma. 	 Men steekt immers geen lamp aan om er vervolgens een emmer overheen te zetten? Die lamp moet toch op een kandelaar staan en licht geven voor iedereen in huis?


Sa este sija y jaanin inemog, sa para umacumple todo y güinaja ni y esta manmatugue. 	 Want in die dagen zal God Zijn oordeel voltrekken. De woorden van de profeten zullen dan in vervulling gaan.


Jago guinin umasie y tinaelayen y taotaomo: yan untampe todo y isaoñija. Sila. 	 U bent altijd goed geweest voor Uw land, HERE. U hebt het volk van Jakob uit de ellende gered.


Y lamlamña maninina y tano: ya y tano malie ya ninalaolao. 	 De hele wereld wordt door Hem verlicht als door bliksemschichten; de aarde beeft voor Hem.


Lao si Felipe esta masoda guiya Asoto; ya malofan inanaco todo manpredidica ebangelio gui siuda todos, asta qui mato güe guiya Sesarea. 	 Filippus ontdekte dat hij in Asdod was. Vandaar ging hij naar het noorden en kwam tenslotte in Caesarea. Onderweg sprak hij in alle plaatsen over Jezus Christus.


Ya madalalag güe ni y dangculo na linajyan taotao sa jalie sija y megaegae na señat ni jafatinas gui manmalango. 	 Een menigte mensen volgde Hem, omdat zij zagen dat Hij de zieken genas.


Ya estaba jijot y guipot y Judio sija, na mafanaan gupot tabetnaculo. 	 Het liep tegen de tijd van het Loofhuttenfeest.


Ya y langet sija ufanmanalaba ni y ninamanmanmo, O Jeova: y minagajetmo locue gui inetnon y mañantos. 	 Ik zei tegen hem: Ik zal uw nageslacht blijven zegenen; van generatie op generatie zullen uw kinderen op de troon blijven.


Ya anae esta megae na sinaulag ni y manmasaulagñija, manmapolo gui jalom calaboso, ya maencatga y atcaede na uguesadje sija. 	 Na vreselijk te zijn geslagen, werden zij in de gevangenis gegooid. De cipier kreeg orders hen streng te bewaken.


Chamo umangongoco jao gui inamot, yan chamo na gagaebale y sinaque: yanguin y güinaja manlalamegae; chamo pumópolo y corasonmo guiya sija. 	 Mensen stellen in Gods ogen zo weinig voor: armen zijn als een ademtocht en rijken vaak onwaarachtig. Als Hij hen weegt, gaat de weegschaal omhoog; zo gering is de mens vergeleken bij Hem.


N 14 25 48950 ¶ Ya mañisija mangaegue yan un dangculon manadan taotao; ya jabira güe, ya ilegña nu sija: 	 Er kwamen heel veel mensen naar Jezus toe. Op een gegeven ogenblik draaide Hij Zich om en zei:


Lao jayeja y munamatompo uno güine gui estesija mandiquique ni y jumonggue yo, mas mauleg umagode gui agagaña y dangculo na molinon acho, ya umayute gui anae tadodong y tase. 	 Maar als iemand één van deze kleine kinderen die in Mij geloven, op het slechte pad brengt, zou het beter voor hem zijn dat hij met een zware steen om zijn nek in de zee werd gegooid.


Estesija mandimo ya mamodong: lao jita tafangajulo ya tafanogue tunas. 	 Sommige mensen verwachten alles van hun strijdwagens; anderen snoeven over hun paarden, maar wij stellen onze verwachting op de naam van de HERE, Die onze God is.


Si Jesus ilegña nu sija: Cuanto na pan guajata? Ya sija ilegñija: Siete, yan didide güijan diquique. 	 "Hoeveel brood hebben jullie bij je?" vroeg Jezus. "Zeven broden en een paar visjes."


Yan jalachae y guima y biuda sija, yan manmamanunue ni y anaco tinaetaeñija pot taya; estesija ujaresibe mandangculo na sinentensia. 	 Terwijl ze voor de schijn lange gebeden opzeggen, beramen ze allerlei plannen om weduwen geld af te troggelen. Dit soort mannen zal de zwaarste straf van God krijgen."


Fanueyo ni y señat para y mauleg: para ujalie ayo sija y chumatliiyo ya ufanmamajlao: sa jago, Jeova, y umayudayo yan cumonsuelayo. 	 Laten mijn vijanden zien dat U mij helpt en redt. Dan zullen zij zich schamen omdat U, HERE, mij hebt geholpen en getroost.


Enao muna y Judio sija manamanman ya ilegñija: Jafa muna jatungo este letra na ti umeeyag? 	 De Joodse leiders stonden verstomd en zeiden: "Waar haalt Hij die kennis vandaan? Hij heeft niet eens gestudeerd!"


N 24 12 53200 ¶ Ayonae cajulo si Pedro, ya malago asta y naftan: ya anae ñumejon ya jaatan jalom, jalilie y sabanasja gui un lugat, ya mapos güe iyasija ya ninamanman nu este y manmalofan. 	 Petrus liep toch vlug naar het graf om eens te kijken. Hij bukte zich voorover, keek naar binnen en zag alleen de lege windsels liggen. Op weg terug vroeg hij zich verwonderd af wat er gebeurd kon zijn.


Ya jumanao, ya jatituye gui un taotao güije na tano: ya tinago para y fangualuanña, para unachocho babue sija. 	 Het zag er heel slecht voor hem uit. Hij wist een baantje te krijgen bij een boer en moest naar het land om op de varkens te passen.


Ylegña: Munga, sa no sea yaguin inchile y taelaye na chaguan, innabineog locue y trigo. 	 'Nee,' antwoordde de boer. 'Want dan trekken jullie het jonge graan ook mee.


Najuyong y antijo gui calaboso, ya junae grasias y naanmo: ujaoriyayeyo y manunas; sa unfatinas pot guajo gosmegae. 	 Luister naar mijn smeekgebed; ik ben zo verzwakt. Bevrijd mij van de vijanden die mij achtervolgen; zij zijn veel sterker dan ik.


N 10 9 65830 ¶ Ya y inagpaña anae manjajanao gui jinanaoñija, ya manjijot gui siuda, cajulo si Pedro gui jilo guma para ufanaetae, gui mina saes na ora. 	 De volgende dag, terwijl de mannen Joppe naderden, ging Petrus het platte dak van het huis op om te bidden. Het was omstreeks het middaguur en


Cantayo si Jeova y alabansa sija, nu y atpa; y atpa yan y inagang y guinatbon musica. 	 Gebruik bij uw zang ook de citer om de HERE te loven. Laat de citer maar klinken en zing er krachtig bij.


Manoyo guato taegüe y espiritumo? pat manoyo jufalagüe taegüe yo gui menamo? 	 Hoe zou ik mij kunnen verbergen voor Uw Geest; waar zou ik naar toe moeten om U te ontvluchten?


O Jeova, y egaan unjungog y vosso; y egaan juguaguato y tinaetaejo guiya jago, ya jubébela. 	 God, U bent mijn Koning en ik zal tot niemand anders bidden dan alleen tot U.


Lao anae jalie y Judios y linajyan taotao, manbula linatga, ya manguentos contra ayo y sinangan Pablo ya jachatfino contra si Yuus. 	 De Joodse leiders werden kwaad, omdat Paulus en Barnabas zo in de belangstelling stonden. Zij waren erg jaloers en spraken Paulus fel tegen, in een taal die verre van netjes was.


YA susede anae y linajyan taotao manoriya yan machichiguet güe ya jaecungog y sinangan Yuus, na güiya gaegue tumotojgue gui oriyan jagoe Genesaret. 	 Op een dag was Hij bij het meer van Galilea. De mensen drongen van alle kanten tegen Hem op, want zij wilden horen wat Hij over God zou vertellen.


Jamyo todo mandaña, y managpapa, y managquilo, y manrico, yan y mamoble. 	 Luister, alle volken der aarde! Neem het goed in u op, alle wereldburgers,


Ya mannae para erensia ni y tanoñija: para erensian y taotao na guiya Israel. 	 Hun land gaf God aan Zijn volk Israël.


Sa y finijo sija ni y unnae yo, jusangane sija; ya jaresibe, yan jatungo magajet na mamaela yo guinin jago; ya jajonggue na jagoyo tumago. 	 Want wat U Mij hebt verteld, heb Ik aan hen doorgegeven. En zij hebben het aanvaard. Zij zijn tot het geloof en de overtuiging gekomen dat U Mij hebt gestuurd.


Magajet jusangane jamyo, na y ti rumesibe y raenon Yuus taegüije y diquique na patgon, ti ujalom güije. 	 Het is zelfs zo dat wie niet het eenvoudige geloof van een kind heeft, niet eens in het Koninkrijk van God kan komen."


Ada ti cabales na jufatinas jafa y malagojo ni y iyoco? Pat ada taelaye y atadogmo, sa guajo mauleg? 	 Mag ik mijn geld niet weggeven als ik dat wil? Of neemt u mij kwalijk dat ik goed ben?'


Lao guajo palo guiya jamyo na ti manmanjonggue. Sa si Jesus desde y finenana jatungoja jaye sija y ti ufanmanjonggue, yan jaye y uinentrega güe. 	 Maar sommigen van u geloven Mij niet." Want Jezus wist allang wie Hem niet vertrouwden en wie Hem zou verraden.


Ya anae maaatan fitme y langet, anae mapos güe, estagüe dos taotao na minagagon ápaca, manotojgue jijot guiya sija. 	 Terwijl zij nog naar de lucht tuurden, stonden er plotseling twee mannen bij hen, met witte kleren aan.


Guajo junae jao grasias: sa jago jagasja umopeyo, yan jago jumuyong y satbasionjo. 	 Ik prijs U, want U hebt mij gehoord en geantwoord. U hebt mij gered.


N 20 30 31390 ¶ Ya estagüe dos bachet na matatachong gui oriyan chalan, ya anae jajungog na para ufalofan si Jesus, managang, ilegñija: Señot, Lajin David, gaease nu jame. 	 Langs de weg zaten twee blinde mannen. Zodra zij hoorden dat Jezus voorbijging, begonnen zij te roepen: "Here! Zoon van David! Heb medelijden met ons!"


Ya anae esta megae na sinaulag ni y manmasaulagñija, manmapolo gui jalom calaboso, ya maencatga y atcaede na uguesadje sija. 	 Na vreselijk te zijn geslagen, werden zij in de gevangenis gegooid. De cipier kreeg orders hen streng te bewaken.


si Jesus sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Toen Jezus zag hoe erg die man eraan toe was, kreeg Hij medelijden met hem.


Manope si Jesus ya ilegña nu güiya: Y jufatitinas ti untungo pago; lao ti ampmam untungo. 	 Jezus antwoordde: "Nu begrijp je nog niet waarom Ik dit doe, maar dat komt later wel."


Lao este ususede, sa para umacumple y sinangan nu y matugue gui tinagoñija: sija chumatlie yo, sin jafa. 	 Daardoor wordt werkelijkheid wat in hun wet staat: "Zij hebben mij zonder reden gehaat.' (A)


Ya manmalag y magas mamale, yan y manamco, ya ilegñija: Esta manmanjulajam gui papa y matdision, na ti infañocho ni jafa astaqui inpino si Pablo. 	 Zij gingen naar de hoofdpriesters en de andere leden van de Hoge Raad en zeiden: "Wij hebben een vloek op ons genomen: Wij zullen niets eten of drinken, zolang wij Paulus niet hebben gedood.


Ada unnamalie y ninamanman gui manmatae? Siña y manmatae mangajulo ya unmaalaba? Sila. 	 Ik weet niet meer waar ik het zoeken moet. Dag in, dag uit bid ik tot U, HERE. Mijn handen strek ik naar U uit.


Ya achogja ti jasoda sija jafa na causa guiya güiya na umapuno, lao magagao si Pilatos na umapuno. 	 Hoewel zij geen geldige reden konden vinden om Hem ter dood te veroordelen, hebben zij Pilatus toch gevraagd Hem om te brengen.


Fanmanalaba jamyo nu güiya, langet sija y langet sija, yan y janom sija ni y mangaegue gui jilo y langet. 	 Prijs Hem, alle hemelen en al het water dat de hemel omspant!


Ya anae linie ni y Señot ninamaase nu güiya, ya ilegña nu güiya: Chamo cumacasao. 	 Toen Jezus de vrouw zag, kreeg Hij diep medelijden met haar. "Huil maar niet", zei Hij.


Ya anae jatungo gui senturion; janae si José ni y tataotao. 	 Die zei dat Jezus inderdaad al was gestorven. Toen kreeg Jozef toestemming het lichaam mee te nemen.


N 19 31 61710 ¶ Entonses y Judio sija, sa ayo na jaane y jaanen Preparasion; para y tataotao sija taya usaga gui quiluus gui sabado na jaane (sa dangculo ayo na jaane y sabado), manmangagao as Pilato na ufanmajulog y adengñija ya umanafanjanao güije. 	 Die avond zou de sabbat beginnen. Daarom wilden de Joden niet dat de mannen nog langer aan de kruisen zouden blijven hangen. Zij vroegen Pilatus hun benen te laten breken. Dan zouden zij eerder sterven en konden de lichamen vccr de sabbat van het kruis worden afgenomen, want dat was erg belangrijk.


Ya japuno y enimiguña sija ni y mañasaga gui santate: yan japolo sija güi taejinecog na minamajlao. 	 Hij sloeg Zijn tegenstanders van achteren neer en versloeg hen smadelijk.


Ayonae jumanao y capitan yan y manmagas sija, ya manmacone sija, ti manmaafuetsas, sa manmaañao ni y taotao sija, sa noseaja ufanmadago ni acho. 	 De leider ging er met zijn mannen op af en nam de apostelen zonder geweld gevangen; zij waren bang dat het volk hen anders met stenen zou bekogelen.


Anae jujaso estesija, machuda juyong y antijo guiya guajo, anae manmalofan y linajyan taotao, maposyo, ya jucone sija asta y guimayuus; yan y minagof, yan y tinina; un linajyan na umadadaje y guipot na jaane. 	 Dag en nacht huil ik; ik proef alleen maar tranen, omdat men voortdurend aan mij vraagt waar mijn God is.


Ya y naanña, pot y jinenggue y naanña, janametgot este na taotao ni y liniimiyo, yan y tiningomiyo; junggan, y jinenggue, ni y pot güiya, mannae güe ni este na cabales na jinemlo gui menan miyo todos. 	 Jezus heeft deze lamme man genezen. Door ons geloof in Jezus is hij volkomen gezond geworden. U ziet het zelf!


Ylegñija: Dichoso y Ray ni y mato pot y naan y Señot: pas gui langet, yan minalag guiya jululo. 	 "God heeft ons een koning gegeven!" juichten ze. "Lang leve de koning! Vrede in de hemel! Alle eer is voor God in de hoogste hemelen!"


Naye mas taelaye y tinaelayeñija, ya chamo munafanjajalom gui tininasmo. 	 Want wie door U wordt geslagen, wordt door hen achtervolgd. Zij sturen verhalen de wereld in over het verdriet van hen die door U werden getroffen.


Ya ilegña: Jusangane jao Pedro, na ti uoo y gayo pago na jaane, antes di undagueyo tres biaje na guinin untungoyo. 	 Maar Jezus antwoordde: "Ik wil je één ding zeggen, Petrus: Voordat de haan kraait, zul je drie keer hebben gezegd dat je Mij niet kent."


Ya ilegña nu sija: Atan, ya inguesadaje jamyo ni y linagga: sa y linâlâ y taotao, ti guinin y manadan güinaja sija ni y jasagagaye. 	 "Dat is nou iets waarvoor u moet oppassen", zei Hij tegen de mensen. "Verlang niet steeds naar dingen die u niet hebt. Want het leven bestaat niet uit het hebben van veel spullen."


Ya y Fariseo sija, ilegñija: Atanja, jafa na jafatitinas gui sabado na jaane y ti mauleg para umafatinas? 	 Een paar Farizeeërs zeiden tegen Jezus: "Waarom zegt U daar niets van? U weet toch dat het vandaag sabbat is? Het is een rustdag. Wat zij doen, is verboden."


N 1 35 35670 ¶ Ya y egaan güije, cajulo gostaftaf, jojomjomja trabia, ya jumuyong, ya malag y un lugat desierto, ya manaetae güije. 	 Op een morgen stond Hij voor dag en dauw op en ging alleen naar een stil plekje om te bidden.


Polo y tinayuyutto ya ufato gui menamo: nalibreyo jaftaemano y sinanganmo. 	 Laat mijn aanhoudend bidden U bereiken. Bevrijd mij zoals U hebt beloofd.


Lao guajo pobleyo yan nesesitaoyo: nachadig jao guiya guajo, O Yuus: sa jago umayuyudayo, yan y munalibreyo; O Jeova, chamo umatrasasao. 	 Laat allen die U zoeken, juichen en jubelen, zich in U verblijden. Laten zij, die U en Uw redding liefhebben, voortdurend U loven en grootmaken.


Ya y manjula pot y templo, manjula pot ayo yan pot güiya y sumaga gui jinalomña. 	 Wie zweert bij de tempel, zweert bij de tempel èn bij Hem, Die erin woont.


Ya manmanjungog y ayo na Fariseo sija ni y mangaegue guiya güiya ya ilegñija nu güiya: Jame locue, manbachet jam? 	 Enkele Farizeeërs die erbij stonden, vroegen: "Zijn wij soms ook blind?"


Naatogyo gui secreto na pinagat y manaelaye; yan y inatborota ni y chumogüe y taelaye. 	 Luister naar mij, o God, als ik met mijn zorgen bij U kom. Bescherm mijn leven tegen de aanvallen van de vijand.


Este munamamagofyo gui trinisteco; sa y sinanganmo jagasja munalâlâyo. 	 Dat troost mij in alle ellende die ik meemaak. Uw beloften geven mij weer leven.


Ya jayeja y umafuetsas jao na unjanao yan güiya un miya; unjanao yan güiya dos. 	 Als iemand u dwingt iets een kilometer te dragen, draag het dan twee kilometer.


Ya parejoja y magas mamale locue numaeyo testimonio, yan todo y manada y manamco: guinin iya sija locue nae manresibeyo catta para y mañelo, ya jumanaoyo para Damasco, para jucone ayo sija ni y sinedajo güije ya jugode guato Jerusalem para ufanmasapet. 	 De hogepriester en de gehele Hoge Raad zijn mijn getuigen. Zij hebben mij zelfs brieven meegegeven voor de Joodse leiders in Damascus. Ik ben daarheen gereisd om christenen op te sporen en geboeid naar Jeruzalem te brengen, zodat zij gestraft konden worden.


Un tinago nuebo junae jamyo, na infanguaeya uno yan otro entre jamyo; taegüije yan guajo juguaeya jamyo, ya jamyo locue infanguaeya uno yan otro entre jamyo. 	 Dit is een nieuwe opdracht die Ik u geef: heb liefde voor elkaar. Heb voor elkaar net zoveel liefde als Ik voor u heb.


Estagüe na injingog masangangüe guiya Efrata ya inseda gui fangualuan qui jalomtano. 	 Weet u, wij hoorden in Efratha al over Zijn woning spreken en vonden haar in de velden van Jaär.


N 9 46 46640 ¶ Ya jumuyong manafaesen entre sija, jaye guiya sija udangculoña. 	 Zij begonnen zich af te vragen wie van hen de belangrijkste was.


Lao manalo tate, yan manmafatinas dinague taegüije y tatañija: ya manmabira sija gui un banda taegüije y dacon na atco. 	 Zij gingen afgoden dienen en werden ontrouw, zoals eens hun voorouders. Zij beantwoordden niet aan Zijn eisen.


Ya umatungo guiya jamyo mañelo lalaje, na pot este na taotao na mapredidica guiya jamyo y inasiin y isao: 	 Broeders, luister! Deze Jezus laat u weten dat uw zonden kunnen worden vergeven.


Ya jayeja y pumuneyo gui menan taotao sija, guajo locue jupune güe gui menan y tatajo ni y gaegue gui langet. 	 Maar als je voor de mensen net doet of je Mij niet kent, zal Ik ook tegen mijn hemelse Vader net doen of Ik jou niet ken.


Jame intingo na si Yuus ti jajungog y manisao; yaguin guaja maañao as Yuus ya jaosgue y minalagoña, este jiningog. 	 Wij weten allemaal dat God niet naar slechte mensen luistert. Maar als iemand eerbied voor Hem heeft en doet wat Hij wil, luistert God wel.


Jajuto y mapagajes para ufantinampe; yan y guafe janae para ufaninina gui puenge. 	 God gaf daarop een wolk die het volk leidde en 's nachts had het een vuurzuil als lichtbaken.


Ay, ay jamyo! sa infatinas y naftan, y profeta sija, ya y tatanmiyo pumuno. 	 U bouwt wel heel mooie graven voor de profeten. Maar u bent net als uw voorouders, die hen hebben gedood.