Pot causan y mañelujo yan y mangachongjo, jualog pago: Pas ugaegue gui sanjalommo. 	 Terwille van mijn broers en vrienden zeg ik tot de stad: Laat er vrede in u zijn.


Enseguidas si Jesus cumuentos, ilegña nu sija: Angoco jamyo; guajoyo; chamiyo fanmaaañao. 	 Hij stelde hen gerust. "Wees maar niet bang; Ik ben het."


Ya jamyo locue infanmannae testimonio, sa guinin manjijita desde y tutujonña. 	 Omdat u vanaf het begin bij Mij bent geweest, moet u ook van Mij getuigen."


Guajo magajet na jutagpange jamyo yan janom; lao güiya infantinagpange ni Espiritu Santo. 	 Ik heb u gedoopt in water, maar Hij zal u dopen in de Heilige Geest."


Si Simon Pedro ilegña nu güiya: Señot, para mano jao? Ynepe as Jesus: Mano yo guato, ti siña jao pago undalalag yo, lao ti apmam undalalag yo. 	 Simon Petrus vroeg: "Here, waar gaat U dan heen?" "Daarheen kun je Mij nu niet volgen", antwoordde Jezus, "maar later wel."


Si Jesus ilegña nu güiya: Janao agange y asaguamo, ya unmamaela güine mague. 	 Jezus zei: "Ga uw man eens halen."


Y naanña gagaegue para taejinecog: y naanña sisigueja taegüije y siniguen y atdao: yan todo y taotao ufandichoso guiya güiya; yan todo y nasion umafanaan güe dichoso. 	 De naam van de koning zal niet worden vergeten. Zolang de zon haar licht op aarde geeft, zal men zijn naam kennen. Laten alle volken elkaar het beste wensen met zijn naam en hem eren.


Ya ilegña nu sija gui mina tres biaje: Sa jafa? jafa na taelaye finatinasña este na taotao? Taya ni jafa na causa para umapuno jusoda guiya güiya. Pot este na rason bae jucastigaja ya jusotta. 	 "Maar waarom dan?" vroeg Pilatus voor de derde keer. "Wat voor kwaad heeft Hij gedaan? Ik zie niet in waarom Hij ter dood veroordeeld moet worden. Ik zal Hem zweepslagen laten geven en in vrijheid stellen."


Lao jatungoja si Jesus na manmalago na umafaesen güe, ya ilegña nu sija: Manafaesen entre jamyo jafa y ilelegco: Dididija na tiempo ya ti inlie yo; ya otro biaje, dididija na tiempo inlie yo? 	 Jezus wist wat zij Hem wilden vragen en zei: "U vraagt zich zeker af wat Ik bedoel met: 'Nog even en u ziet Mij niet meer. En niet lang daarna zult u Mij weer terugzien.'


N 9 49 46670 ¶ Ya manope si Juan ya ilegña: Maestro inlie uno na manyuyute juyong y manganite pot y naanmo; ya inchema sa ti jadadalalagjit. 	 Johannes, één van de discipelen, zei: "Meester, wij hebben iemand gezien die Uw naam gebruikte om boze geesten weg te jagen. Wij hebben het hem verboden. Hij hoort immers niet bij ons?"


N 15 8 49130 ¶ Pat, jaye na palaoan, y yanguin uguaja iyoña dies na pidason salape, ya ufinalingaeguan ni y uno; ada ti usonggue y candet ya ubale y jalom guma, ya uguesaligao asta qui usoda? 	 Of denk eens aan een vrouw die tien zilveren muntjes had en één ervan verloor. Zou ze niet een lamp aansteken en overal zoeken en het hele huis aanvegen tot ze de munt vond?


Y asaguamo utaegüije y trongcon ubas ni y bula tinegcha gui jalom guimamo: y famaguonmo manparejo yan y tinanom olibo gui oriyan y lamasamo. 	 Uw vrouw die bij u woont, zal vruchtbaar zijn; uw zonen zitten bij u aan tafel.


Ya anae jagasta todo esta: mato un dangculon ñinalang güije na tano, ya jatutujon taena. 	 Juist toen hij niets meer over had, werd het land getroffen door een vreselijke hongersnood.


N 8 21 57170 ¶ Ya ilegña talo nu sija si Jesus: Guajo bae janao, ya inaligao yo, ya y isaomiyo nae infanmatae; mano yo guato, jamyo ti siña manmamaela. 	 Hierna zei Jezus: "Ik ga weg en u zult Mij zoeken. Maar waar Ik heenga, kunt u niet komen. U zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn."


Ya estagüe un palaoan, taotao Cananea, na jumanao gui ayo sija na oriya, ya umaagang, ilegña: Señot, Lajin David, gaemaase nu guajo; y jagajo ninachatsaga fefman ni anite. 	 Een Kananese vrouw, die daar woonde, kwam naar Hem toe en zei smekend: "Here, Zoon van David, heb medelijden met mij. Mijn dochter is in de macht van een boze geest."


Unnafañuja todo ayo sija y manaelaye gui tano calang basula: enao mina juguaeya y testimoniomo sija. 	 Alle goddelozen op aarde worden eens door U weggevaagd. Ook dat is voor mij een reden Uw wet lief te hebben.


N 5 12 44360 ¶ Ya susede anae gaegue güe gui uno gui siuda sija, estagüe un taotao na bula ategtog: güiya anae jalie si Jesus, podong gui mataña gui menaña ya jagagao, ilegña: Señot, yaguin malagojao, siñajao unnagasgasyo? 	 In één van de stadjes waar zij kwamen, viel hun oog op een man die zwaar melaats was. Toen de man Jezus zag aankomen, viel hij voor Hem neer met zijn gezicht in het stof. "Here", smeekte hij, "als U wilt, kunt U mij genezen."


Ya taya jafa magajet na güinajaña para jutugue para y Señotjo. Enaomina jucone güe mona gui menanmiyo, yan y menamo, O Ray Agripa, para yaguin munjayan maegsamina, uguaja jafa para jutugue. 	 Ik weet nu niet wat ik de keizer moet schrijven. Daarom heb ik de man hier laten voorleiden, in het bijzonder om door u, koning Agrippa, te worden gehoord. Misschien komt daar iets uit wat ik kan schrijven.


Jago munafanjanao lachago y manatungojo guiya guajo; unpoloyo na jumachatlie nu sija: mapongleyo ya ti siñayo manajanao. 	 U hebt Zich tegen mij gekeerd en ik kan dat niet verdragen. Ik heb het gevoel alsof U mij tegen de grond hebt geslagen.


Ya machule guato y ilo gui un plato, ya manae y patgon palaoan, ya güiya chumule para si nanaña. 	 Johannes werd in de gevangenis onthoofd. Zijn hoofd werd op een schaal binnengebracht en aan het meisje gegeven. En het meisje gaf het aan haar moeder.


Ya gaegue gui guimayuus un taotao na guaja anite ináplacha; ya umagang dangculo na inagang. 	 Op een dag was Jezus weer in de synagoge. Een man die in de macht van een boze geest was, schreeuwde:


Ya este ilegña, janatungo jafa na finatae nae siña namalag si Yuus. Ya anae jasangan este, ilegña nu güiya: Dalalag yo. 	 Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen.


Ya todosija mananges ya matogtog y agâgâ Pablo ya machico. 	 Zij begonnen allemaal te huilen, vielen hem om de hals en kusten hem.


Estagüe, jamyo ni y manmañatlilie, yan infanmanman, yan infanmalingo. Sa machochochoyo ni y checho y jaanemniyo, ayo na chocho y ti injengue, ni jaye na taotao unaclaro guiya jamyo. 	 'Ja, kijk maar verbaasd, lelijke spotters. Verdwijn uit mijn ogen, want ik doe in uw dagen iets wat u nooit zult geloven, als men het u vertelt.' (D)


Ya juaregla un raeno para jamyo, taegüije y as Tata ni y jaaregla y raeno para guajo. 	 Daarom zullen jullie mogen eten en drinken aan mijn tafel in het koninkrijk, dat mijn Vader Mij heeft gegeven.


Ya y magas mamale yan y escriba sija maaliligao jaftaemano para umapuno güe; lao manmaañao ni y taotaosija. 	 De leidende priesters en godsdienstleraars probeerden nog steeds een listige manier te vinden om Jezus uit de weg te ruimen. Ze wilden Hem doden zonder het risico te lopen dat het volk zich tegen hen zou keren. Want daar waren ze toch wel erg bang voor.


Ya y manetejnan, palo gui jilo tabbla, yan palo gui pidason mayamag batco, ya taegüenao nae manmalofan, ya todo sija mansatbo ya manescapa seguro para y tano. 	 De rest zou volgen op planken of andere drijvende dingen. Iedereen kwam veilig aan land.


Sa si Jeova jafatinas y Sion, umanog güe gui jalom y minalagña. 	 Dan zullen alle volken ter wereld eerbied en ontzag hebben voor de naam van de HERE. Alle heersers zullen Uw grootheid erkennen.


Nita yulang y guinideña, ya nasuja guiya jita y godeña. 	 "Kom op", zeggen zij, "laten wij onze boeien verbreken en onszelf bevrijden uit deze slavernij van God."


N 7 10 56530 ¶ Lao anae y mañeluña sija mangajulo; ayo nae güiya locue cumajulo gui guipot; ti gui publico, lao calang gui secreto. 	 Maar toen Zijn broers naar het feest waren vertrokken, ging Hij toch, zo onopvallend mogelijk.


Y gaetalanga para ufanjungog, güiya ujungog. 	 Onthoud dit goed!"


N 12 37 59320 ¶ Lao achogja jafatinas megae na señat gui menanñija ti majonggue güe. 	 Ondanks de vele wonderen die Hij voor hun ogen had gedaan, geloofden de meeste mensen niet dat Hij de Christus was.


Y flechamo manacadedog; mamodong y taotao gui papamo; sija gaegue gui corason y enemigon y ray. 	 Trek op en strijd voor eervolle zaken als waarheid, recht en nederigheid. Wij verwachten grote daden van u!


Sa jayeja y mangagao uresibe; ya y manaligao usoda; ya y manayajo, umababaye. 	 Want ieder die bidt, ontvangt. Wie zoekt, vindt. En voor wie klopt, gaat de deur open.


Jusaga gui jalom y tabetnaculumo para taejinecog: ya jugogüeyo gui tinampen y papamo. Sila. 	 U hebt mij immers altijd beschermd; bij U schuilde ik altijd tegen de vijand.


Ya anae jasangan este, manfinanue ni y canaeña yan y adengña. 	 Terwijl Hij dit zei, liet Hij Zijn handen en voeten zien.


Enao mina jamyo locue fanlisto, sa y Lajin taotao ufato güije na ora gui anae ti injajaso. 	 Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer.


Taegüenao si Tata jaguaeya yo, guajo parejoja juguaeya jamyo locue; ya fañaga jamyo gui güinaeyaco. 	 Zoals de Vader van Mij houdt, houd Ik van u. Blijf u bewust van mijn liefde.


Lao güiya ilegña nu sija: Guajoyo; chamiyo fanmaañao! 	 maar Hij zei: "Ik ben het! Jullie hoeven niet bang te zijn."


Ya anae jajungog na si Jesus Nasareno, jatutujon umagang ilegña: Jesus, Lajin David, gaease nu guajo. 	 Langs de weg zat een blinde bedelaar, Bartimeüs. Zodra deze hoorde dat Jezus van Nazareth eraan kwam, begon hij te schreeuwen: "Jezus, Zoon van David, heb medelijden met mij!"


Ni y mañaenata locue gui tiempoñija a machule jalom yan si Josué anae jumalom gui erensian y Gentiles, ni y si Yuus yumute juyong gui menan y mañaenata, asta y jaanen David; 	 Later werd die tent door ons volk hier gebracht. Dat gebeurde toen het onder leiding van Jozua het land had ingenomen en alle inwoners eruit had verjaagd. Ons volk heeft de tent bij zich gehad tot in de dagen van David,


Ya anae munjayan jasangan este, guaja inaguaguat gui entalo y Fariseo yan y Saduseo: ya manmadibide y inetnon taotao. 	 Door die woorden ontstond er onenigheid tussen de Farizeeërs en de Sadduceeërs. Weg was hun eensgezindheid!


Ya manmapos jasetmon na y taotao sija ufanmañotsot. 	 De discipelen gingen erop uit. Aan allen die zij ontmoetten, vertelden zij dat zij de zonde de rug moesten toekeren.


N 2 23 54340 ¶ Ya, güiya gaegue guiya Jerusalem gui pascua, y jaane ni guipot, ya megae manmanjonggue ni naanña, anae malie sija y señatña sija ni jafatinas. 	 Door de wonderen die Jezus tijdens het Paasfeest in Jeruzalem deed, gingen veel mensen in Hem geloven.


Ya manoja nae quinene güe, japedadasos; ya bóboan, ya janachechegcheg y nifenña, ya ninayafae; ya jusangane y disipulumo sija, na ujayute juyong, lao ti manasiña. 	 Hij kan niet praten omdat er een boze geest in hem zit. Telkens als die geest hem de baas wordt, gooit hij hem op de grond. Dan staat het schuim hem op de mond, knarst hij met zijn tanden en wordt hij helemaal stijf. Toen ik U niet kon vinden, heb ik Uw discipelen gevraagd of zij de boze geest wilden verjagen, maar dat lukte hun niet."


Jafa mina ti mabende este na inggüente pot tres siento denario na salape, ya unumae y mamobble? 	 "Die olie is een kapitaal waard! Dat geld had beter besteed kunnen worden. U had het aan de armen kunnen geven."


Mato pues gui un siudan Samaria, na mafanaan Sicar, jijot gui fangualuan na si Jacob janae si José, lagiña. 	 en kwam in de stad Sichar in Samaria. Deze stad lag vlakbij het stuk land dat Jakob aan Jozef had gegeven


Y juramento ni manjula as Abraham ni tatata, 	 Hij heeft Zijn plechtige belofte aan Abraham niet vergeten.


Nagasgas sija pot y minagajetmo; y sinanganmo güiya minagajet. 	 Maak hen zuiver en heilig door hen te onderwijzen in Uw woord van waarheid.


O Señot y inetnon sendalo, dichoso y taotao ni y umangoco güe guiya jago. 	 God de HERE is het licht in mijn leven. Hij beschermt mij altijd. Hij schenkt vergeving en herstelt ons in ere. Mensen die volkomen naar Zijn wil leven, worden rijk door Hem gezegend.


Para jucantaye jao inenra ya ti jufamatquilo: O Jeova, Yuusso, junaejao grasias para taejinecog. 	 U veranderde mijn droevig gebed in een blij danklied. U nam mij mijn rouwkleding af en bekleedde mij met vreugde.


Y antijo tumatanga, magajet na asta ninamalango pot y sagan y Jeova: y corasonjo yan y catneco agagange y lâlâlâ na Yuus. 	 HERE van de hemelse legers, wat zijn Uw woningen prachtig!


Ya güiya manatan gui oriya para ulie y fumatinas este. 	 Maar Hij keek rond om te zien wie het geweest was. Geschrokken kwam de vrouw naar Hem toe. Zij beefde over haar hele lichaam, omdat zij zich realiseerde wat met haar was gebeurd. Zij viel op haar knieën en vertelde Hem precies wat er was gebeurd.


Ya sija todos ninafanlujan, yan ninafanmanman, ilegñija y uno ni y otro: Ada ti todo Galileo estesija y manguecuentos? 	 Zij begrepen er niets van. "Dat zijn toch mannen uit Galilea?" riepen zij verbaasd uit.


Moab y palanganajo anae jufagase adeng sija: y jilo Edom nae juyute y sapatoso: y jilo Filistia nae juagang. 	 Gilead is van mij en Manasse ook. Op Efraïm kan ik mijn hoofd neerleggen en met Juda heers ik.


Ya ilegco: O mojon yanguin gaepapayo, taegüije y paluma! ayo nae jugupo chago, ya judescansa. 	 Angst en beven zijn mijn deel en de schrik verlamt mij.


Ayo nae y amuña inagang güe, ya ilegña: Taelayejao na tentago. Juasiijao todo ni y dibimo, sa untayuyutyo: 	 De koning liet de man bij zich roepen en zei: 'Ondankbare hond! Ik heb u die enorme schuld kwijtgescholden, omdat u mij erom had gesmeekt.


Fangajulo na nije tafanjanao; estagüe esta mato y umentregayo. 	 Sta op. Kijk, daar is mijn verrader al."


Fanago para Joppe, ya umaagange si Simon, ni y apiyiduña Pedro: na sumasaga gui guima un Simon titumo, gui oriyan tase; 	 Stuur enkele mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen. Hij logeert bij Simon, de leerlooier die aan zee woont'.


Jaso jafa muna juguaeya y finanagüemo sija: nalâlâyo, O Jeova, jaftaemano y munamauleg güinaeyamo. 	 Ziet U wel hoeveel ik van Uw wet houd? HERE, laten Uw goedheid en liefde weer nieuw leven geven.


N 1 35 53960 ¶ Y siguiente na jaane tumalo manmatojgue si Juan yan dos gui disipuluña. 	 De volgende morgen was Johannes op dezelfde plaats met twee van zijn discipelen.


N 6 45 37690 ¶ Ya enseguidas jaapura y disipuluña sija na ufangajulo gui batco, ya ufanjanao gui menaña gui otro banda guiya Betsaida, mientras janajanao y linajyan taotao. 	 Hierna zei Jezus tegen Zijn discipelen dat zij vlug moesten overvaren naar Bethsaïda. Hij zou later komen, maar wilde eerst de mensen naar huis sturen.


Ya jayeja y cumuentos contra y Lajin taotao, umaasie; lao jayeja y cumuentos contra y Espiritu Santo, ti umaasie, ni este na tiempo, ni y ayo na mamamaela. 	 Maar voor één ding krijgt u nooit vergeving. In deze wereld niet en in de toekomstige wereld ook niet. Dat is voor het belasteren van de Heilige Geest.


Ya anae güiya tumutunog, y familiaña matagam güe ya masangane na ilegñija, Na y lajimo lâlâ! 	 Zijn bedienden kwamen hem tegemoet. "Uw zoon is al weer beter!" vertelden zij hem.


y atadogco yafae pot y satbasionmo, yan pot y tinas na sinanganmo. 	 Ik verlang ernaar U te zien en Uw rechtvaardig woord te horen.


Y atadogmo lumie y tataotaojo ya ti cabales: ya y lebblomo nae manmatugue todo y pedason tataotaojo, ya taya ufatta. 	 U zag mij al toen ogen mij nog niet konden zien. Elke dag van mijn leven stond toen al in Uw boek opgeschreven.


Ya jaftaemano ti maañao yo jusangane jamyo todo y mauleg para jamyo, lao jufanue jamyo yan jufanagüe jamyo, gui publico yan gui guima yan guma. 	 Niets van wat goed en belangrijk voor u was, heb ik achtergehouden. Ik heb u onderwezen, zowel in het openbaar als bij u thuis.


N 1 29 35610 ¶ Ya enseguidas anae jumuyong gui sinagoga, mato gui guima Simon yan si Andres, yan si Santiago yan si Juan. 	 Uit de synagoge ging Jezus met Simon en Andreas mee naar huis. Jakobus en Johannes waren er ook bij.


Ya ti intingo güe, lao guajo tumungo güe; yaguin ilegco na ti jutungo güe, dacon yo parejo yan jamyo mandacon: lao jutungo güe yan juadaje y sinanganña. 	 U hebt Hem nooit leren kennen. Ik ken Hem wel. Als Ik zou zeggen dat Ik Hem niet ken, zou Ik een leugenaar zijn, net als u. Maar Ik ken Hem en doe wat Hij zegt.


Lao jasatbaja sija pot y naanña, para usiña janamatungo y dangculon y ninasiñaña. 	 God verloste hen echter toch, terwille van Zijn eigen naam. Zo werd Zijn grote kracht kenbaar.


Ada ti juchatlie ayo sija, O Jeova, y chumatlie jao? yan ada ti unatristeyo pot ayo sija y mangajulo contra jago? 	 Ik moet immers wel de mensen haten, die U haten, HERE? Ik heb een diepe afkeer van mensen die tegen U in opstand komen.


Ya bae jupolo y canaeña locue gui jalom tase, yan y agapa na canaeña gui jalom sadog. 	 Maar al mijn trouw en goedheid en liefde zijn voor hem. Dank zij Mij bekleedt hij een hoge positie.


Ilegña: Janao fanmalag esta mona y sengsong; ya an manjalom jamyo güije, inseda un patgon bulico na magogode, na taya ni un taotao tumachojnge: pula ya inquene mague. 	 "Ga naar het dorp daar", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zullen jullie een ezel zien die vastgebonden langs de weg staat. Het is een veulen, waarop nog niemand heeft gereden.


Ya anae manana, jaagang y disipuluña sija; ya jaayig dose guiya sija, ni manmafanaan locue apostoles. 	 Tegen de morgen riep Hij Zijn volgelingen bij Zich en koos er twaalf uit die Zijn discipelen zouden worden. 'Apostelen' noemde Hij hen ook wel.


N 23 8 52600 ¶ Ya si Herodes anae jalie si Jesus, ninasenmagof: sa jagasja jadesea na ulie, sa jajujungog guinin güiya, megae na güinaja: ya jananangga na ufanlie guinin güiya y milagro. 	 Herodes was erg blij Jezus te zien. Hij had al veel over Hem gehoord en hoopte reeds lang dat Jezus eens een wonder zou doen waar hij zelf bij was.


Y isaojo junatungo jao ya y tinaelayeco ti junaatog; ya ileco: Guajo bae juconfesatñaejon y tinaelayen finatinasso as Jeova; ya jago unasie y taelayen y isaojo. Sila. 	 Toen heb ik U al mijn zonden beleden en niets voor U verborgen gehouden. Ik zei: "Ik zal de HERE alles opbiechten" en toen hebt U mijn schuld vergeven.


Ya y famaguonmame lalaje ufantaegüije y tinanom yanguin mandoco ya mangajulo gui pinatgonñija; ya y jaganmame ufantaegüije y mapopolo gui punta na acho, ni y malabla taegüije y palasyo. 	 Laat onze zonen opgroeien als sterke jonge mannen en onze jonge vrouwen worden als de fraaiste beeldhouwwerken.


Lao antes di todo este sija, ujapolo y canaeñija gui jilomiyo, ya infanmapetsigue, yan infanmaentrega gui sinagoga sija, yan y catset, yan infanmacone guato gui ray sija, yan y manmagas pot y naanjo. 	 Maar er zal eerst een tijd van bijzonder zware vervolging komen. Jullie zullen naar de synagogen en gevangenissen worden gesleurd. Jullie zullen voor koningen en andere hoge autoriteiten moeten verschijnen, terwille van mijn naam.


Ni y umasie todo tinaelayemo; ni y munamagong todo y chetnotmo; 	 Hij vergeeft mij al mijn zonden en geneest mij van elke ziekte.


Ya jananangga locue na uninae as Pablo salape para usinetta; enaomina jatago na ufafato cada rato, ya ujaatungo. 	 Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten.


Ya jatungo si Jesus na y Tata jagasja janae todo ni güinaja gui canaeña, ya mato güe guinin as Yuus, ya as Yuus guaguato; 	 Hij was Zich tenvolle bewust dat de Vader Hem de macht over alle dingen had gegeven. Hij wist dat Hij bij God vandaan kwam en weer naar God zou teruggaan.


Para uyute y semiyañija locue gui nasion sija, yan para uchalapon sija gui jalom y tano sija. 	 Ook hun nageslacht zou Hij uiteindelijk onder vreemde volken laten sterven; hen wegvoeren naar vreemde landen.


Ya mientras jajajaso si Pedro y vision, y Espiritu ilegña nu güiya: Estagüe tres taotao na maaliligao jao. 	 Terwijl Petrus nog over het visioen zat na te denken, zei de Geest tegen hem: "Petrus, er zijn enkele mannen voor u.


Polo ya todo y guima Israel ujatungo magajet, na si Yuus fumatinas güe y Señot yan Cristo; este uje y inatane gui quiluus. 	 Het hele volk van Israël moet weten dat God deze Jezus, Die u gekruisigd hebt, tot Here en Christus heeft gemaakt."


Ya todo ayo sija y ti rumesibe jamyo, ni ti maninecungog jamyo, fanjanao güije, sacude y petbos ni gaegue gui papa adengmiyo para testimonio contra sija. Magajet jusangane jamyo, na mas sungunon na castigon Sodoma, yan Gomora gui jaanin y sentensia, qui ayo na sidua. 	 Maar het kan zijn dat in sommige dorpen niemand je wil binnenlaten en niemand naar je luistert. Ga dan weg en schud het stof van je voeten als een getuigenis tegen hen. Dan moeten zij het zelf maar weten."


SI Jesus manope ya jacuentuse sija talo y acomparasion sija ilegña, 	 Jezus vertelde verscheidene gelijkenissen. Hij zei:


Y guafe manjanao gui menaña, yan mausinesenggue y enimiguña gui oriya. 	 Zijn macht en majesteit vernietigen Zijn vijanden.


Tingoja, na si Jeova japolo apatte y deboto para güiya namaesa: si Jeova jajungog yo, anae juagang güe. 	 De HERE God vraagt: "Mensenkinderen, wanneer houden jullie er mee op mijn eer te grabbel te gooien door dode afgoden te aanbidden? Hoelang blijven jullie nog ijdele dingen najagen? Het is allemaal bedrog!"


Guajo y pan y linâlâ. 	 Ik ben het brood, dat leven geeft.


Ya guiya ilegña: Esta manmannae jamyo para intingo y misterion y raenon Yuus lao y pumalo pot acomparasion; para ujaaatanja ya ti ujalie, yan ujaecungogja ya ti ujatungo. 	 Hij antwoordde: "Jullie hebben het voorrecht te weten waar het in Gods koninkrijk eigenlijk om gaat. De anderen mensen horen de gelijkenissen wel, maar begrijpen er niets van. Dat is trouwens ook de bedoeling.


AYO na tiempo, manmato y disipulo sija gui as Jesus, ya ilegñija: Jaye mas dangculo gui raenon langet? 	 In diezelfde tijd kwamen de discipelen bij Jezus met de vraag wie van hen de grootste in het Koninkrijk van de hemelen zou zijn.


Ayo nae jufanagüe y manaelaye ni y chalanmo: ya y maniisao ufanmañotsot guiya jago. 	 Wend U niet van mij af en laat Uw Heilige Geest niet van mij wijken.


Ayo nae y disipuluña sija mafaesen güe ya ilegñija: Jafa nae na ilegñija y escriba sija na si Elias ufato finena? 	 De discipelen vroegen: "Waarom zeggen de godsdienstleraars altijd dat de Christus pas kan komen nadat Elia is geweest?"


Jago nae ufanatog sija na ti umatungo gui menamo guinin y taelaye na contraton taotao; jago unadaje sija gui guima lumijing guinin y inaguaguat y jila sija. 	 Wat een geweldige rijkdom wacht degenen die ontzag voor U hebben, allen die bij U schuilen. Zelfs de ongelovigen zullen het zien.


Polo ya y famaguonña ufanlaong yan ufanmangagao: ya polo sija ya umaliligao y nañija güije gui chago gui sagañija na mayulang. 	 Laten zijn kinderen maar overal ronddwalen en bedelen voor de kost; zij zullen overal weggejaagd worden.


Lao anae jabira güe, ya jaatan y disipuluña sija, jalalatde si Pedro ilegña: Suja guiya guajo, Satanas; sa ti unadadaje y güinaja sija ni para si Yuus, na y güinajan taotao sija. 	 Jezus keerde Zich om. Met Zijn gezicht naar de andere discipelen vermaande Hij Petrus: "Satan, maak dat je wegkomt! Jij bekijkt de zaak van de menselijke kant en niet van Gods kant!"


Ada ti jatungo todo y fumatitinas y taelaye? ni y jacacano y taotaojo, taegüije y chumochocho pan? ya si Jeova ti jaaagang. 	 Weten zij het dan niet, al die zondaars, al die mensen die van anderen niets heel laten? Geen van hen zoekt de HERE.


Polo ya ufandaña mandoco sija na dos asta y quineco; an mato y tiempon quineco, bae jualog ni para ufanmangoco: Chile finena y taelaye na chaguan, ya inguede famanojo para umasonggue; ya y trigo polo gui jalom y camalinjo. 	 Laat ze maar samen opgroeien tot de oogst. Dan zal ik tegen de maaiers zeggen dat zij eerst het onkruid bijeen moeten halen en verbranden. Daarna kunnen zij het graan in de schuur brengen."


Ya umasusede na masquesea jaye ni y umagang y naan y Señot, ufansatbo. 	 Maar ieder die de naam van de Here aanroept, zal gered worden.' (A)


Y antijo sumaga apmam, yan ayo y chumatlie y pas. 	 Ik woon al veel te lang tussen deze mensen, die de vrede zelfs haten.


Jujaso gui jinanaojo sija, ya jubira y adengjo guato gui testimoniomo sija. 	 Ik denk na over mijn levensweg en haast mij om Uw woord te volgen.


Ya anae masoda gui otro bandan tase, ilegñija nu güiya: Rabi Ngaean nae mato jao güine? 	 Toen zij Hem daar vonden, vroegen zij: "Meester, wanneer bent U hier aangekomen?"


Lao ilegña nu güiya: Taotao, jaye pumoloyo gui jilomo para jues, pat para mamacae? 	 Jezus antwoordde: "Beste man, hoe komt u erbij dat Ik rechter over u wil zijn? Met erfeniskwesties houd Ik Mij niet bezig."


Sa ti juangocoyo ni y flechaco, ni y espadajo ti ulibreyo. 	 In Uw kracht vellen wij onze tegenstanders en in Uw naam lopen wij hen die tegen ons in opstand komen onder de voet.


Ya anae manmato as Jesus, guefmagagao ilegñija: Dignogüe na unfatinas este pot güiya: 	 Zij kwamen bij Jezus en vroegen Hem dringend of Hij wilde meegaan om de man te helpen. "Als er één is die verdient dat U hem helpt, is hij het wel!" zeiden ze.


Si Yuus, güiya Espiritu, ya y umadora güe, siempre jaadora güe y espiritu yan y minagajet. 	 God is Geest en wij kunnen Hem alleen aanbidden als onze aanbidding geestelijk en oprecht is."


N 4 23 63600 ¶ Ya anae masotta na ujanao, manjanao para y mangachongñija, ya jasangane todo ni y mansinangane sija ni y magas mamale yan y manamco. 	 Zodra zij vrij waren, gingen Petrus en Johannes naar hun vrienden en vertelden wat de Joodse leiders hadden gezegd.


Manope si Jesus: Guajo tae anite yo; lao juonra si Tata, ya jamyo indesonra yo. 	 "Ik ben niet bezeten", antwoordde Jezus. "Ik eer mijn Vader, maar u doet niets anders dan Mij beledigen.


Ya jasangane sija ni este na acomparasion, ilegña: 	 Om hun duidelijk te maken waarom Hij dat deed, zei Hij:


Jatago juyong y ramasña gui tase; yan y manlodo na siniso gui sadog. 	 Wij hebben ons genesteld op de bergen en in de schaduw van de bomen gezeten; de bomen die U hebt geplant.


Ya y jaane jatutujon pumuenge; ya mafatoigüe nu y dose ya ilegñija nu güiya: Nafanjanao, y linajyan taotao, para ufanjanao asta y sengsong yan y fangualuan gui oriya, ya ufañaga ya ufanmanaligao nañija; sa mangaeguejit güine gui desierto na lugat. 	 Tegen de avond kwamen de twaalf discipelen bij Hem staan en zeiden: "U moet de mensen nu toch laten gaan! Dan kunnen zij nog eten kopen en onderdak vinden in de dorpen en boerderijen in de omtrek. Want in deze verlaten streek is niets te krijgen."


Ya cajulo si Jesus, ya ilegña nu güiya: Palaoan, mano nae mangaegue sija? taya ni uno nientensia jao? 	 Hij stond op en vroeg: "Waar is iedereen? Heeft niemand u veroordeeld?"


Todo y nasion sija ni y finatinasmo, manmato y manmanadora gui menamo, O Jeova; yan ufanalaba y naanmo. 	 Eenmaal zullen alle volken (die allemaal door U zijn gemaakt) naar U toekomen en voor U neerknielen, Here. Dan zullen zij allemaal Uw naam eren.


Ayo nae manope ilegña nu sija: Uno gui dose ni y jumajame manotche gui tason. 	 "Ja", antwoordde Hij. "Eén van de twaalf. Eén die samen met Mij zijn brood in de kom doopt.


Yan manaetaejao chamo sumasangan un sinangan megae na biaje na taebale, taegüije y Gentiles; jinasoñija na ufanmajungog pot y megae sinanganñija. 	 Als u bidt, doe dat dan niet langdradig en met zinloze woorden, zoals de andere volken doen. Want die denken dat hun gebeden worden verhoord als zij veel woorden gebruiken.


Anae munjayan manmatae todosija, matae y palaoan locue. 	 Tenslotte stierf zij ook. Hoe is het nu als de doden weer levend worden? Wie zal dan haar man zijn? Want zij is toch met alle zeven broers getrouwd geweest."


Sa jagasja unnalibre y antijo gui finatae; ti siempre unnalibre y adengjo an podong? para jufamocat gui menan Yuus gui candet y manlálâlâ. 	 Ik heb U geloften gedaan, o God. Ik zal ze U terugbetalen met offers waarmee ik U zal loven en prijzen.


Y corasonjo, esta meton, O Yuus, y corasonjo esta meton; bae jucanta, magajetja, jucanta alabansa sija. 	 Zij hebben een val voor mij gezet om mij levend te vangen. Zij hebben een kuil voor mij gegraven, maar zijn er zelf in gevallen.


Ya manjame locue yan palo disipulon Sesarea, ya manmangongone un Mnason iya Chipre, y bijo na disipulo ya infanjame mañaga. 	 Enkele christenen uit Caesarea gingen met ons mee en brachten ons naar het huis van Mnason, een Cyprioot bij wie wij de nacht zouden doorbrengen. Hij was één van de eerste christenen.


Sa taya puerto nae siña para ufañaga y tiempon manenggeng, ya mas megae majaso na ufanmalofan güije gui tase locue, para ujaquelie jaftaemano nae siña manmato Fenix, ya ayo nae ufañaga güije y tiempon manenggeng, gui puerton Creta, ni y jadalalalaque y sanjaya gui sanlichan yan y sanlago gui sanlichan. 	 Nu was 'De Goede Rede' ook niet erg geschikt om te overwinteren. De haven van Phoenix, even verderop, was daarvoor veel beter. Daar kon een schip zowel uit het zuid als het noordwesten binnenlopen. Daarom waren de meeste mannen ervoor de zeilen te hijsen en te proberen naar Phoenix te varen en eventueel daar de winter door te brengen.


Jungog O jaga, jaso ya tecon y talangamo; ya unmalefa ni y mañataotaomo, yan y guima tatamo. 	 Prinsessen zijn uw geliefden; uw vrouw staat in het fijnste goud gehuld naast u.


Bendito si Jeova Yuus, ni si Yuus Israel, sa güiyaja na maesa fumatinas y mannamanman na güinaja. 	 Alle lof en eer is voor de HERE God, de God van Israël, tot in eeuwigheid. Alleen Hij doet wonderen.


Ya jacone sija guato gui guimaña ya japlantaye nañija gui menañija, ya ninasenmagof sa jajonggue si Yuus yan todo y iya guimaña. 	 Na afloop nam hij Paulus en Silas mee naar zijn huis en dekte de tafel voor hen. Hij en zijn gezin waren heel erg blij dat ze nu in God geloofden!


Sa esta güiya uje y guinin jasangan y profeta Isaias, na ilegña: Inagang ni umagang gui desierto: Famauleg y chalan y Señot, natunas y chalanña. 	 De profeet Jesaja doelde op deze man, toen hij honderden jaren eerder zei: "Luister! Ik hoor de stem van iemand die luidkeels roept: 'Baan voor de Here een weg in de wildernis; maak een rechte en vlakke weg door de woestijn'."


Ya todo y taotao lumie güi na mamomocat, yan jaalalaba si Yuus; 	 Alle mensen zagen hem lopen en hoorden hoe hij God prees.


Yaguin inguaeya yo, inadaje y tinagojo. 	 Wie van Mij houdt, zal altijd volgens mijn geboden leven.


Y taquilo na ogso sija para y manmachaleg na chiba: yan y acho sija guinegüe para y conejo. 	 Hoog in de bergen leven de steenbokken en de klipdassen kunnen veilig wonen op de rotsen.


N 8 5 26670 ¶ Ya anae jumalom si Jesus guiya Capernaum, mato guiya güiya un senturion guinagao güe, 	 Toen Jezus in Kapernaüm kwam, liep een officier van het Romeinse leger op Hem toe.


N 9 14 27100 ¶ Ayo nae y disipulon Juan manmato guiya güiya ya ilegñija: Jafa jame yan y Fariseo sija na manayuyunat megae; ya y disipulumo ti manayuyunat? 	 Op een dag kwamen de discipelen van Johannes de Doper naar Jezus toe. Zij vroegen Hem: "Waarom vasten Uw discipelen niet, zoals wij en de Farizeeërs?"


Ayo nae si Pedro ilegña: Achogja todos maninefende; lao guajo aje. 	 Petrus zei tegen Hem: "Zelfs al zouden alle mensen zich voor U schamen, ik nooit!"


Güiya jaope ya ilegña: Ada ti intaetae na y fumatinas desde y tutujon, laje yan palaoan jafatinas sija; 	 "Leest u de boeken van Mozes dan niet?" antwoordde Hij. "Daar staat toch in dat God de mens heeft gemaakt als man en vrouw.


Ya mansinagane ni ayo sija y lumie; jafa taemano matoña ayo y guinin guaja anite, yan y babue sija. 	 Zij werden bang. De mensen die het hadden gezien, vertelden hoe de boze geesten uit de man in de varkens waren gegaan.


Lao si Jesus ilegña: Pologüe namaesa. Jafaja na inatbororota güe? Mauleg finatinasña nu guajo. 	 Jezus zei tegen hen: "Laat haar toch begaan! Waarom doet u zo lelijk tegen haar? Het was goed wat zij voor Mij deed.


Namangag guato y corasonjo gui testimoniomo, ya munga gui linatga. 	 Ik wil zo graag dat mijn hart uitgaat naar alles wat U gezegd hebt en niet naar geld verdienen.


Ya malofan este na fama todo güije na tano. 	 Het nieuws over dit geweldige wonder ging als een lopend vuurtje door heel de streek.


Ya güiya ninámanman ni ti manmanjongguenñija; ya malilicue gui y sengsong sija mananagüe. 	 Hij verbaasde Zich erover dat de meeste mensen Hem niet geloofden. Hij trok de omliggende dorpen langs en sprak daar over God.


Sa gosjanasiña macontra y Judios, y publico nae jafanunue ni y Tinigue sija, na si Jesus y Cristo. 	 Krachtig weerlegde hij de Joden in het openbaar. Daarbij bewees hij aan de hand van de Boeken dat Jezus de Christus was.


Ya sija mansénbubo, ya manguecuentos uno yan otro, jafa mojon ujafatinas gui as Jesus. 	 De tegenstanders van Jezus waren woedend. Zij staken de koppen bij elkaar om uit te vinden hoe zij met Hem konden afrekenen.


Ya güiya ilegña nu sija: Cuanto na pan guaja jamyo? Janao, ya inlie. Ya anae jatungo sija, ilegñija: Sinco, yan dos na güijan. 	 "Hoeveel brood hebben jullie?" vroeg Hij. "Ga eens kijken."


Ya jatomba güe papa gui fion adeng si Jesus, ya janae grasias: este na taotao, Samaritano. 	 Hij viel uit eerbied languit voor Jezus neer, met zijn gezicht in het stof. En hij dankte Hem voor wat Hij had gedaan. Deze man was een Samaritaan.


Tomalo jafaesen sija: Jaye inaliligao? Ya ilegñija: Si Jesus Nasareno. 	 "Wie zoekt u?" vroeg Jezus nog eens. "Jezus van Nazareth", was het antwoord.


Ya si Josias jalilis si Joaquim; si Joaquim jalilis si Jeconias, yan y mañeluña anae manmacone guiya Babilonia. 	 Josia was de vader van Jechonia en zijn broers, die geboren werden in de tijd van de verbanning naar Babel.


Y linâlâ gaegue guiya güiya, ya y linâlâ, güiya y candet y taotao sija. 	 In Hem is eeuwig leven en dat leven is het licht voor de mensen.


Ya güiya tumayog julo, ya tumojgue, ya jatutujon mamocat; ya jumalom yan sija gui jalom y guimayuus, mamomocat yan tumatayog, yan jaalalaba si Yuus; 	 Hij sprong op, stond even stil en begon toen te lopen. Daarna ging hij lopend met hen de tempel binnen en danste van blijdschap en loofde God.


Ya ilegco: Señot, jatungoja sija na manpresoyo yan mañaulag gui cada sinagoga ni ayo sija y jumonggue jao; 	 'Ja, Here', antwoordde ik. 'Zij weten maar al te goed dat ik de synagogen ben langsgegaan en de mensen die in U geloofden, heb gevangengezet en geslagen. Toen Uw getuige Stefanus werd vermoord, stond ik erbij.


Manope güe, ilegña nu sija: O generasion ni ti manjonggue! asta ngaean nae utafanjijitaja? asta ngaean nae jususungonja jamyo? maelayofan mague. 	 Jezus zei: "O, wat een ongeloof! Hoelang moet Ik nog bij u blijven? Hoelang moet Ik nog geduld met u hebben?


Y atdao umatolaeca mafajomjom, ya y pilan mafajâgâ; antes di ufato y jaanin y Señot, ayo na jaane dangculo yan magas. 	 Voordat de grote en ontzagwekkende dag van de Here komt, zal de zon donker worden en de maan zo rood als bloed.


N 19 3 30820 ¶ Ayo nae manmato guiya güiya y Fariseo sija, ya matienta güe ya ilegñija nu güiya: Siña y laje jayute y asaguaña pot jafa na rason? 	 Er kwamen enkele Farizeeërs naar Hem toe. Zij wilden proberen Hem op Zijn woorden te vangen. "Mag een man zomaar van zijn vrouw scheiden?" vroegen zij.


Se Jesus ilegña nu sija: Taya nae intaetae y Tinigue sija: Y acho ni y jarechasa y manmamatitinas y guima, esteja mapolo cuentan ulo gui esquina: este finatinas y Señot ya janafanmanman y atadogta? 	 Jezus zei: "U hebt toch wel eens in de Psalmen gelezen: 'De steen die door de bouwers was afgekeurd, is juist de hoeksteen geworden. Zo heeft God het gewild. Is dat niet wonderlijk?' (c)


Sa manpinagat ni y dinague consejo contra y taotaomo, yan manafaesen entre sija contra y ninafanatogmo. 	 Uw tegenstanders gaan tekeer. De mensen die U haten, krijgen de overhand.


Yan todo na siuda, pat songsong na manjalom jamyo, guesaligao jaye mumerese, ya fañaga güije asta qui para infanjanao. 	 Wanneer jullie in een stad of dorp komen, zoek dan iemand bij wie je kunt logeren. Blijf daar tot je weer verder gaat.


Ya matancho dos, si José ni y mafanaan Barsabas ni y apiyiduña Justo, yan si Matias. 	 Zij stelden twee mannen voor: Jozef (die ook wel Barsabbas of Justus werd genoemd) en Matthias.


Chamiyo jumajaso y para agupa, sa y para agupa güiyaja güe ujaso. Basta para y cada y jaane y inalulaye. 	 Maak u geen zorgen voor de dag van morgen. Ook morgen zal God u weer geven wat u nodig hebt. Leef dus gewoon bij de dag."


Janamachuda yo taegüije y janom, todo y telangjo manápula: y corasonjo taegüije y danges; esta madirite gui talo gui sanjalomjo. 	 Zij brullen tegen mij, met wijd geopende bekken. Het lijken verscheurende, brullende leeuwen.


Ya este na sinapit, na y inina malag y tano, ya y taotao sija gaonñija y jemjom qui y inina, sa y finatinasñija taelaye. 	 Het oordeel komt tot stand doordat het licht in de wereld is gekomen; maar de mensen hebben de voorkeur gegeven aan de duisternis. Dat komt omdat zij slechte dingen hebben gedaan.


Estagüe na manmapoluye jamyo ni y guimanmiyo taetaotao; ya jusangane jamyo: Ti inliiyo, asta qui mato ayo na tiempo anae inalog: Dichoso ayo y mamamaela ni y naan y Señot. 	 Maar u wilde niet. Daarom wordt u nu aan uw lot overgelaten. En Mij zult u niet meer zien. U zult Mij pas weer zien op de dag dat u zegt: 'Alle eer is voor Hem Die komt in de naam van de Here."


N 4 42 44220 ¶ Ya anae esta taftaf y jaane, jumanao para un jalomtano: ya y linajyan taotao sija maaliligao güe ya manmafato guiya güiya ya manmalago sija ufanmantiene güe para munga mapos guiya sija. 	 De volgende morgen vroeg ging Jezus naar een stille plek. De mensen zochten Hem overal. Toen zij Hem eindelijk hadden gevonden, smeekten zij Hem niet weg te gaan. Zij wilden zo graag dat Hij bij hen bleef.


Lao pago, mañelujo, nae jutungo na pot y taya tiningomiyo na infatinas ayo, taegüije y finatinas y magalajenmiyo locue. 	 Broeders, ik weet dat u indertijd niet besefte wat u deed en uw leiders ook niet.


Magajet jusagane jamyo, na todo estesija ufanmato gui jilo este na generasion. 	 Het oordeel over al het kwaad van vroeger zal op het hoofd van deze generatie neerkomen.


Lao si Jesus ilegña: Guajayo pumacha; sa guajo jutungo na guaja ninasiña jumuyong guiya guajo. 	 Maar Jezus hield vol: "Er is iemand die Mij opzettelijk heeft aangeraakt, want Ik voelde dat er kracht uit Mij ging."


Ayonae si Felipe mapos papa gui siuda Samaria, ya japredica guiya sija si Cristo. 	 Filippus bijvoorbeeld, ging naar de stad Samaria en vertelde dat Jezus de Christus is.


Ya janasajnge güe gui linajyan taotao, ya japolo y calolotña gui talangan y tanga, ya tumola ya japacha y jilaña; 	 Jezus nam hem apart. Hij stak Zijn vingers in de oren van de man, spuugde en raakte zijn tong aan.


Magajet na si Jeova numae ni y minauleg: ya y tanota manae minegaeña. 	 Uit de aarde komt trouw voort en vanuit de hemel komt de rechtvaardigheid.


Bae juadaje y laymo; chamoyo sumesendingo. 	 Ik zal mij houden aan Uw voorschriften. Laat mij niet in de steek.


Jaye si Yuus yaguin ti si Jeova güe? ya jaye y acho, jaguin ti si Yuusta? 	 De weg van God is een volmaakte weg; het woord van de HERE is zuiver als goud. God beschermt ieder, die zijn heil bij Hem zoekt.


Jago tumungo y malalatdeco, yan y minamajlaojo yan y madesonraco: y contrariojo mangaegue todo gui menamo. 	 Kom naar mij toe en bevrijd mij. Verlos mij, zodat mijn tegenstanders beschaamd staan.


Entonses si Tomas manope ya ilegña nu güiya: Señotjo yan Yuusjo. 	 "Mijn Here en mijn God", stamelde Thomas.


Ya susede anae jumalom si Pedro, na tinagam as Cornelio, ya dumimo papa ya inadora güe. 	 Toen Petrus binnenkwam, liep Cornelius naar hem toe en viel op zijn knieën.


Ya ilegña nu sija: Jafa na cuentosmimiyo uno yan otro, anae manajanao jamyo, ya mañaga ya ninafantriste? 	 "Waarover loopt u zo druk te praten?" vroeg Hij.


Ya jaestira y canaeña ya japacha ya ilegña: malagoyo, gasgasjao! Ya enseguidas y ategtog gasgas. 	 Jezus raakte de man aan. "Ik wil het", zei Hij. "Word weer gezond." Hij had het nog maar net gezegd of de melaatsheid was verdwenen.


N 4 10 36500 ¶ Ya anae estaba güe güiyaja, y manestaba gue oriyaña yan y dose, mafaesen güi ni y acomparasion sija. 	 Later waren Zijn twaalf discipelen en enkele anderen met Hem alleen. Zij vroegen wat Hij nu eigenlijk met die gelijkenis bedoelde.


Jaye ucajulo gui egso Jeova? ya jaye ugaegue gui sagan y sinantosña. 	 Wie kan de berg van de HERE beklimmen en binnengaan in de plaats waar Hij woont? Wie kan voor de HERE staan?


Sa jagasja majasuye y taelaye contra jago: jagasja majaso y dinague ni y ti siña mafatinas. 	 Zelfs hun kinderen zult U wegdoen van deze aarde en hun nageslacht zal niet bestaan.


YA antes di y guipot pascua, jatungo si Jesus na y oraña esta mato para ujanao güine na tano para y Tata, esta jaguaeya y iyoña sija ni mangaegue güine gui tano, ya jaguaeya sija asta y jinecog. 	 Voordat het Paasfeest begon, wist Jezus dat de tijd was aangebroken dat Hij deze wereld zou verlaten om naar Zijn Vader te gaan. Juist toen liet Hij tot het einde toe zien hoe groot Zijn liefde was voor hen die in deze wereld bij Hem hoorden.


Ada uyute y Señot para taejinecog? ya ti utalo y finaboresiña? 	 Ik herinner mij mijn blijde musiceren van toen; ik pieker over het verschil tussen toen en nu.


N 26 26 33970 ¶ Ya mientras mañochocho, jachule si Jesus y pan, ya jabendise, ya jaipe, ya janae y disipoluña sija, ya ilegña: Chule, ya cano; este y tataotaojo. 	 Tijdens het eten nam Jezus een brood, dankte God ervoor, brak het en gaf het aan Zijn discipelen. "Neem dit", zei Hij, "en eet het op, want dit is mijn lichaam."


Lao jafa injanagüe jamyo para inlie? un taotao na puru suabe magaguña? Estagüe, ayo sija y manminagagago ni y malagno magago yan manlalâlâ gui guinatbo, gui palasyon y ray nae mañasaga. 	 Had hij dure kleren aan? Nee! Mensen met dure kleren en een luxe leven moet u in een paleis zoeken, niet in de woestijn.


Ya si Maria anae mato gui lugat anae estaba si Jesus ya jalie, japodong gui adengña, ya ilegña: Señot yaguin gaeguejao güine ti umatae y chelujo. 	 Toen Maria bij Jezus kwam, viel zij voor Hem op de knieën en zei: "Here, als U hier geweest was, zou mijn broer niet gestorven zijn!"


Sa manembeste contra y fino Yuus, yan jachatlie y pinagat y Gueftaquilo: 	 Dat kwam doordat zij niet wilden luisteren naar wat God zei. Zij wisten het zelf beter! Zij sloegen de raadgevingen van de Allerhoogste God in de wind.


Yan umentrega güe, mannae esta señat, ilegña: Y juchico, güiya; guesguot. 	 Judas, de verrader, had tegen de mannen gezegd: "De Man, die ik een kus zal geven, moeten jullie gevangen nemen."


Y mapagajes yan y jemjom sija mangaegue gui oriyaña: tininas yan juisio y plinantan y tronuña. 	 Om Hem heen zijn wolken en duisternis. Recht en rechtvaardigheid vormen de basis waarop Hij regeert.


Ya manope y taelaye na espiritu, ilegña: Si Jesus jutungo, yan si Pablo jutungo; lao jaye jamyo? 	 "Jezus ken ik en van Paulus heb ik ook gehoord. Maar wie bent u?"


Ayonae sija jasangane nu este sija y masusede gui chalan; yan jafa taemano, tungoñija anae jaipe y pan. 	 De twee mannen uit Emmaüs vertelden dat zij Jezus ook hadden gezien. Dat Hij met hen was meegelopen en dat ze Hem pas hadden herkend toen Hij het brood brak.


N 16 35 68330 ¶ Ya anae egaan na jaane, manmanago y manmagas sargento sija ilegñija: Setta ayo sija na taotao ya ufanjanao. 	 's Morgens vroeg stuurden de rechters hun dienaars met een boodschap naar de cipier.


Sa y atadogmoja umatan, yan lumie y apas y manaelaye. 	 U zult het zelf zien; de straf treft alleen de ongelovigen.


Lao anae si Jacob jajungog na guaja trigo guiya Egipto, jatago y mañaenata finenana na biaje. 	 Jakob hoorde dat er in Egypte nog wel voedsel was te krijgen en stuurde zijn zonen er naar toe. Later stuurde hij hen nog eens.


Lao anae malie ni y manmachóchocho, manasangane ilegñija: Estagüe y heredero; nije tapuno, ya usaga y inereda guiya jita. 	 Maar toen de boeren zijn zoon zagen aankomen, zeiden ze tegen elkaar: 'Dit is onze kans! Die jongen erft al het land als zijn vader sterft. We zullen hem vermoorden,


Todo y lumiiyo manatchatgue pot guajo mamuyuyueyo ya jayeyengyong y ilonñija. 	 Maar ik lijk meer op een worm dan op een man; de massa bespot mij en het volk kijkt verachtelijk op mij neer.


Jago munamajungog y sentensia guinin y langet; ya y tano manmaañao, ya manmamatquilo. 	 U bent groot en beroemd; niemand kan in leven blijven als Uw toorn ontbrandt.


Ya si Jesus jaumugong talo guiya güiya, ya mato gui naftan. Güiya un liyang ya mapoluye un acho gui sanjiloña. 	 Bij het graf kwam de ontroering weer in Jezus op. Het graf was een grot en er lag een zware steen voor de opening.


Ylegña si Jesus nu güiya: Yaguin malagojao na uncabales, janao, ya unbende todo y güinajamo, ya unnae y mamobble, ya uguaja güinajamo gui langet; ya maela dalalagyo. 	 "Als u volmaakt wilt zijn, ga dan naar huis en verkoop alles wat u hebt. Geef uw geld aan de armen en u zult rijk zijn in de hemel. Kom dan terug om met Mij mee te gaan."


Lao si Pilato manope sija, ilegña: Manmalago jamyo na jusottaye jamyo y Ray Judios? 	 "Moet ik de koning van de Joden loslaten?" zei hij, want hij begreep wel dat dit geen eerlijke zaak was.


Lao y tata ilegña ni y tentagoña sija: Chule y mas mauleg na magago ya umanaminagago; ya umapolo y aniyu gui calolotña, yan y sapatos gui adengña: 	 Maar de vader liet hem niet eens uitspreken en zei tegen de knechten: 'Vlug! Haal de mooiste kleren die we in huis hebben en geef hem die om aan te trekken. Geef hem een ring voor zijn vinger en een paar schoenen.


Ya anae mato un jaane na si Herodes gumupot ni mafañaguña, ya mamatinas sena para y prinsipeña sija yan y capitan sija, yan y manmagas sija guiya Galilea; 	 Op een dag zag Herodias haar kans schoon. Het was op de verjaardag van Herodes en hij had mensen van zijn hofhouding, legerofficieren en allerlei voorname burgers uit Galilea uitgenodigd voor het feest.


Si Juan, ilegña nu güiya: Maestro, inlie uno na manyute juyong anite sija pot y naanmo, ya inchema, sa ti jadadalalagjit. 	 Johannes zei: "Meester, wij hebben iemand gezien die Uw naam gebruikte om boze geesten te verjagen. Wij hebben hem gezegd dat dat niet mocht, omdat hij niet bij ons hoort."


Ya jamyo, intingo este sija na canae y sumesetbeyo gui nesesidajo, yan ayo sija y mangachochongjo. 	 U weet dat ik met mijn eigen handen de kost heb verdiend voor mijzelf en mijn medewerkers.


Ya jaayuda si Israel tentagoña, para ufanjaso y miñaase, 	 Hij heeft Zijn knecht Israël geholpen.


Ya güiya jaecungog sija, yan jananangga na uresibe jafa na güinaja guiya sija. 	 De man keek hen aan in de verwachting iets van hen te krijgen.


N 12 37 59320 ¶ Lao achogja jafatinas megae na señat gui menanñija ti majonggue güe. 	 Ondanks de vele wonderen die Hij voor hun ogen had gedaan, geloofden de meeste mensen niet dat Hij de Christus was.


Birajam, O Yuus, gui satbasionmame, yan nabasta y binibumo guiya jame. 	 U hebt Uw verontwaardiging laten varen en U afgekeerd van Uw grote toorn.


Si Jesus ilegña nu sija: Pot diquique na jinengguenmiyo: sa magajet jusangane jamyo, na yanguin mangaejinenggue jamyo, calang y pepitas mostasa, injaalog ni este na jalom tano: Janao güine; ya ujanao, ya taya ti siña para jamyo. 	 "Omdat jullie zo weinig geloof hebben", antwoordde Jezus. "Als jullie geloof maar zo klein is als een mosterdzaadje en je zegt tegen deze berg: 'Ga weg,' dan gaat hij weg. Dan is niets onmogelijk voor je.


Parejo yan un granon mostasa, ni y anae matanme gui tano, achogja güiya mas diquique gui entalo todo y semiya sija ni y guaja gui jilo y tano. 	 Het lijkt op een mosterdzaadje. Hoewel dat een heel klein zaadje is, wordt het toch een erg grote struik. Er komen zulke grote takken aan dat de vogels eronder schuilen en erin kunnen nestelen."


Fanmannae grasias indandane si Jeova ni atpa: cantaye güe ni alabansa nu y guitala ni y gaecuetdas dies. 	 Zing een loflied voor de HERE met de citer; zing een psalm met de harp.


Manmapos si Pedro yan y otro disipulo, ya manmato gui naftan. 	 Petrus en Johannes renden onmiddellijk naar het graf.


Jasangan y numeron y pution sija; jafanaan todo sija ni y naanñija. 	 Hij weet precies hoeveel sterren aan de hemel staan; Hij kent ze zelfs bij hun naam.


ilegña: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 De stem kwam opnieuw: "Als God zegt dat u iets mag eten, dan mag u het eten!"


Y Fariseo tumojgue, ya taegüine tinaetaeña gui sumanjalomña: Junae jao grasias Yuus, sa ti parejoyo yan y pumalo na taotao, ni y manáplacha, yan manábale, ni y este publicano. 	 De Farizeeër stond rechtop en zei dit gebed: 'Dank u, God, dat ik niet zo ben als alle zondaars. En zeker niet zoals die tolontvanger daar! Ik bedrieg niemand. Ik pleeg geen overspel.


Y pilan yan y pution sija para ufanmangobietna gui puenge: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 En maan en sterren als heersers in de nacht. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Jago pumolo y uttimonñija ya ti siña manmalofan guato; para ti siña jabira sija talo para utampe y tano. 	 U hebt aan het water grenzen gesteld, die niet worden overschreden. De aarde heeft niets meer te vrezen.


Manope si Jesus ya ilegña: Un chocho guajo fumatinas, ya todo jamyo ninafanmanman. 	 Jezus antwoordde: "Over één ding dat Ik doe, bent u al verbaasd.


Nafanmetgot jamyo, ya inafanmatatnga y corasonmiyo, todo y numanangga si Jeova. 	 Dit zeg ik tegen allen die God volgen: "Heb Hem van harte lief, want de HERE zorgt voor hen die Hem trouw volgen; maar Hij rekent grondig af met de hoogmoedigen.


Y munafañochocho y babue manmalago ya manmalag y siuda, ya jasangan todo y guaja, ya jafa susede yan y mangaemanganite. 	 De varkenshoeders vluchtten naar een nabijgelegen stad en vertelden wat er allemaal was gebeurd. Het verhaal over de twee bezetenen bracht grote opschudding teweeg.


GUAJA dos na jaane antes di guipot y pascua yan y taelibadura na pan: ya y magas mamale sija, yan y escriba sija, maaliligao jaftaemano para umafababa, ya umacone, ya umapuno. 	 Het was twee dagen voor Pasen. De Joden eten dan geen gewoon brood, maar brood dat zonder gist gebakken is. De leidende priesters en de godsdienstleraars zochten nog steeds een goede gelegenheid om Jezus gevangen te nemen en te doden.


Yaguin un raeno madibide contra güiyaja, ayo na raeno ti siña sumaga. 	 "Hoe kan de duivel zichzelf nu wegjagen? Een land waar burgeroorlog is, heeft geen macht.


O Jamyo, ni y semiyan Abraham tentagoña, jamyo ni y famaguon Jacob inayegña sija. 	 U bent het nageslacht van Zijn dienaar Abraham en kinderen van Jakob. Hij heeft u uitgekozen.


Y inagang Jeova y ninasiña: y inagang Jeova bula y minagas. 	 De stem van de HERE is krachtig. De stem van de HERE is glorieus.


Ya ufanmato manguinen y sancatan yan y sanlichan, yan y sanlago yan y sanjaya; ya ufanmatachong gui raenon Yuus. 	 Uit alle delen van de wereld zullen mensen plaatsnemen in het Koninkrijk van God.


Ya güiya y lumie mannae testimonio, ya y testimonioña, güiya magajet: ya güiya tumungo na jafa, ilegña magajet, para jamyo locue injenggue. 	 Johannes heeft dit met eigen ogen gezien.


Bae juagang si Yuus Gueftaquilo; si Yuus ni y jafatinas todo y güinaja para guajo. 	 Wees mij nabij, o God, en geef mij Uw genade; mijn ziel vindt alleen maar bescherming bij U. Ik schuil in de schaduw onder Uw vleugels, tot het gevaar is geweken.


Nafanjomlo y manmalango, nafan gasgas y manategtog, nafangajulo y manmatae, nafanjanao y anite sija: pot grasia na inresibe, fanmannae pot grasia. 	 Maak zieken gezond. Laat doden weer levend worden. Genees melaatsen. Verdrijf boze geesten. Jullie mogen er niets voor vragen, omdat je het zelf ook voor niets hebt gekregen.


Pues mañocho, ya manjaspog; ya majatsa y pidaso sija ni sebbla, siete canastra. 	 Iedereen at tot hij genoeg had. Er bleef zelfs nog over. Zeven manden vol.


Lao jago, yaguin unfatitinas y limosnamo, chamo natutungo y canaemo acagüe jafa checho y canaemo agapa. 	 Daarmee hebben zij hun beloning al. Als u goed voor iemand bent, houd het dan geheim. Laat uw linkerhand niet weten wat uw rechterhand doet.


Ya maaliligao para umagote lao manmaañao ni y linajyan taotao; sa matungo na jasasangan y acomparasion contra sija: ya madingo, ya manmapos gui jinanaoñija. 	 De mannen van de Hoge Raad begrepen wel dat dit verhaal op hen sloeg. Zij zouden Hem het liefst meteen gevangen nemen. Maar zij durfden niet, omdat zij bang waren dat het volk het niet zou nemen. Dus lieten zij Hem met rust en gingen weg.


Lao y Fariseo sija ilegñija: Pot y ninasiña y prinsipen anite, janajanao y anite sija. 	 Maar de Farizeeërs zeiden: "Geen wonder dat Hij de boze geesten kan wegsturen. De duivel zelf helpt Hem daarbij!"


N 22 22 70410 ¶ Ya majungog güe asta este na sinangan, ya entonses jajatsa y inagangñija, ya ilegñija: Najanao ayo na taotao gui jilo tano, sa ti combiene na ulâlâ. 	 Toen Paulus dat zei, begonnen de mensen die hem tot zover hadden aangehoord, luid te protesteren. "Weg met die man!" schreeuwden zij.


Ylegña nu sija locue: Adaje jafa y jiningogmiyo. Y medida anae inmediye sija, ayoja nae infanmamidiye jamyo; ya infanmanae jamyo mas. 	 Het hangt er helemaal vanaf hoe je luistert. God zal je geven naar de maat waarmee je zelf meet.


Ya jafanagüe sija megae pot acomparasion, ya ilegña nu sija gui finanagüeña. 	 Om duidelijk te maken wat Hij bedoelde, vertelde Jezus gewoonlijk een gelijkenis. Dat deed Hij nu ook.


Chago y satbasion gui manaelaye, sa ti maaliligao y laymo sija. 	 De ongelovigen zullen niet worden gered, want zij willen zich niet aan Uw voorschriften houden.


Ya y mangoco uresibe y apasña, ya uchule y tinegcha para taejinecog na linâlâ; para ayo y mangoco, ya ayo y manananom mandaña gui minagof. 	 De maaier krijgt zijn loon al en brengt mensen in Gods koninkrijk. Nu zijn de zaaier èn de maaier blij. Want de één zaait en de ander maait.


Ya y candet gui jalom jomjom maniina, ya y jemjom ti matungo. 	 Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in zijn macht kunnen krijgen.


Ya umayute papa gui jilo oda yan y famaguonmo ni y mangaegue gui sumanjalommo; ya ti unmapoluye un acho gui jilo y otro; sa ti untungo y tiempon y mabisitamo. 	 Ze zullen u en uw inwoners vertrappen. Zij zullen geen steen op de andere laten. Want God heeft u de kans gegeven, maar u hebt die laten voorbijgaan."


Ya y prinsipen y mamale sija, jachule y salape ya ilegñija: Ti tunas na tapolo gui tesoro sa baliña y jâgâ. 	 De leidende priesters raapten het geld op en zeiden: "Dit geld mogen wij niet in de collectekist doen, want het is moordenaarsgeld."


N 14 15 29290 ¶ Ya anae estaba pupnenge güije na jaane, manmato guiya güiya y disipuluña sija ya ilegñija; Este na lugat desierto ya y tiempo esta ufalofan; tago y linajyan taotao ya ufanjanao, ya ufanmalag y sengsong sija, ya ufanmamajan nañija. 	 Tegen de avond kwamen Zijn discipelen bij Hem en zeiden: "Het is al lang tijd om te eten en hier is niets te krijgen. Er woont hier niemand. U moet de mensen maar wegsturen. Dan kunnen zij naar de dorpen gaan en daar eten kopen."


YA ayoja na tiempo, y ray Herodes jaestira y canaeña para unafanlamen palo gui taotao iglesia. 	 Ongeveer in dezelfde tijd pakte koning Herodes enkele christenen op met de bedoeling hen te mishandelen.


Ayonae ilegña si Agripa as Festo: Este na taotao, umanalibre, yaguin ti jagagao jinisgaña gui as Sesat. 	 En de koning zei nog tegen Festus: "Als hij zich niet op de keizer beroepen had, zou hij nu vrij man zijn."


Ya cajulo si Jesus ya dinalalag güe, yan y disipuluña locue. 	 Jezus stond op en ging met de man mee en Zijn discipelen ook.


Polo y tinayuyutto ya umaplanta gui menamo taegüije y insensio; ya y jinatsaco julo ni y canaejo utaegüije y inefresen pupuenge. 	 Laat mijn gebed U als een reukoffer bereiken. Laten mijn opgeheven handen voor U als een avondoffer zijn.


Ya sija mannalalalo güe locue gui janom guiya Meriba: ya jumuyong daño para si Moises pot causañija. 	 Bij het water van Mériba maakten de Israëlieten Hem opnieuw toornig. Door hun schuld ging Mozes ook zondigen.


Yanguin y magas y guima jayasja cajulo ya jajuchom y petta, ya intitujon jamyo manmanojgue gui sumanjiyong ya inyajo y petta, ya ilegmi miyo: Señot, babayejam: ya ufanope ya ualog nu jamyo: Ti jutungo manguinemano jamyo: 	 Nadat de huiseigenaar de deur gesloten heeft, zal het te laat zijn. Dan zult u buiten blijven staan. En als u aanklopt en smeekt: 'Here, doe de deur voor ons open', zal Hij zeggen: 'Ik ken u niet.'


Ya y palo disipulo ilegñija entre sija uno yan otro: Jafa muna ilegña este nu jita? Dididija na tiempo ti inlie yo; ya y otro biaje, dididija na tiempo inlie yo: sa bae jujanao para as Tata? 	 Enkele discipelen zeiden tegen elkaar: "Wat zou Hij bedoelen met 'nog even' en 'Ik ga naar de Vader'? Wij begrijpen er niets van!"


Jasangan estesija, ya despues di este ilegña nu sija: Lasaro, amigonmame maego: ya bae janao para uyayajo gui maegoña. 	 Even later zei Hij: "Onze vriend Lazarus is in slaap gevallen, maar Ik ga hem wakker maken."


Promete ya inapase si Jeova ni y Yuusmiyo: todo ayo y mangaegue gui oriyaña manmañuñule ninae para güiya ni y namaañao. 	 Werkelijk, zelfs Uw tegenstanders moeten U eer brengen. U houdt ze in toom.


Yaguin si Satanas cajulo contra güiyaja, ya madibide ti siña sumaga: lao gae jinecog. 	 Als de duivel tegen zichzelf vecht, blijft er niets van hem over.


Taya siña mato guiya guajo yaguin si Tata, ni tumago yo, ti quinene güe; ya guajo junacajulo güe gui uttimo na jaane. 	 "Niemand kan bij Mij komen als de Vader hem niet zover brengt. En op de laatste dag zal Ik hem uit de dood terughalen.


Y Cantan Quinajulo; iyon David. sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Een bedevaartslied van David. Laat Israël het volgende zeggen: Was de HERE niet steeds bij ons?


Este y tinagojo, na infanguaeya entre jamyo uno yan otro, calang y juguaeya jamyo. 	 Ik zeg dat u net zoveel van elkaar moet houden als Ik van u gehouden heb.


Ya cuatquiera na guma nae manjalom jamyo, fañaga güije asta que manjanao jamyo. 	 Word je in een huis uitgenodigd, blijf daar dan logeren tot je verder gaat naar de volgende plaats.


Estayo matufong yan ayo sija y manjajanao papa gui joyo: sa taegüije yo y taotao ni y taya ayudaña. 	 Nog meer ziekten en tegenslagen kan ik niet verdragen. Ik heb het gevoel dat ik ga sterven.


Y juisio sa y magas este y tano esta jajusga. 	 En het oordeel houdt in dat de overheerser van deze wereld al geoordeeld is.


Manope y palaoan ya ilegña nu güiya: Taya asaguajo. Ylegña nu güiya si Jesus: Mauleg sinanganmo na ilegmo. Taya asaguajo. 	 "Ik heb geen man", antwoordde de vrouw. "Dat is waar", zei Jezus.


Sa y jinatsa ni y ufato ni y guinin y sancatan, ni y guinin y sanlichan, ni y guinin y sajaya. 	 gedraag u niet weerbarstig tegenover mij en wees niet trots."


Güiya fumatinas y corasonñija todos: yan jaatitutuye todo y chechoñija. 	 Hij, die hen zelf heeft gemaakt, weet precies waarom zij doen wat zij doen.


Y timoco mandafe pot y inayunat; yan y catneco manmasogsog, sa ti jataca y iinemog. 	 Doordat ik niet eet, trillen mijn knieën en ik ben mager geworden.


Ayonae unsangan gui guinigüife gui mañantosmo, ya ilegmo: guajo jupolo y inayuda gui jilo y uno ni y matatnga: yan junacajulo y uno na y maayeg gui taotao. 	 De HERE beschermt ons en de Heilige God van Israël is onze koning.


Mandichoso y manmapetsigue pot causa y tininas; sa uiyonñija y raenon langet. 	 Gelukkig zijn de mensen die vervolgd worden omdat zij Gods wil doen, want het Koninkrijk van de hemelen is voor hen.


Ni pot y tano, sa sagan y adengña; ni pot Jerusalem, sa siuda y dangculo na Ray; 	 Of: 'Ik zweer bij de aarde', want de aarde is Gods voetenbank. Of: 'Ik zweer bij Jeruzalem', want dat is de stad van de grote koning.


Ni y estaba yan y magalajen y tano, si Sergio Paulo, gaetiningo na taotao; ya jaaagang si Barnabé yan Saulo, sa malago na ujungog y sinangan Yuus. 	 Hij heette Bar-Jezus (in het Grieks Elymas) en was bevriend met Sergius Paulus, de gouverneur van het eiland, een wijs man. De gouverneur riep Barnabas en Saulus bij zich omdat hij wilde horen wat zij over Jezus Christus te zeggen hadden.


Lao pago juencatga jamyo na namauleg y inangoconmiyo; sa taya ni un taotao gui entre jamyo ufalingo y linâlâña, na y batcoja. 	 Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen.


Manope si Jesus: Yaguin junamalagyo maesa, y minalagjo taya guaja; güiya si Tata y numanamalag yo: ya ilegmiyo na güiya si Yuusmiyo. 	 "Als Ik Mijzelf zou verheerlijken", antwoordde Jezus, "zou dat niets betekenen. Maar mijn Vader verheerlijkt Mij. En u zegt dat Hij uw God is.


Sa iyon Jeova y patangta: yan y rayta iyon Ayo na Santos guiya Israel. 	 Want U bent het kenmerk van hun kracht; door Uw liefde en goedkeuring ontvangen wij een hoge positie.


Jatago y jemjom, ya ninajomjom; yan sija ti ninafanaguaguat contra y finoña. 	 God stuurde de donkere duisternis en er was geen hand voor de ogen te zien. Maar zij sloegen er geen acht op.


N 11 5 47270 ¶ Ya ilegña nu sija: Jaye guiya jamyo y gaeamigo uno, ya ufinatoigüe gui tatalopuenge, ya ualog nu güiya: Amigo naayaoyo tres pan; 	 Jezus leerde hun nog meer over het gebed. "Stel dat je midden in de nacht naar een vriend gaat om drie broden te lenen.


Lao si Pablo ilegña: Guajo Judioyo, taotao Tarso, siuda Silisia--taotao un siuda ti diquique: ya jutayuyut jao na unpoloyo ya jucuentuse y taotao sija. 	 "Nee", zei Paulus. "Ik ben een Joods burger uit Tarsus, een bekende stad in Cilicië. Ik verzoek u dringend mij toe te staan iets tot het volk te zeggen."


Sija umoriyayayeyo locue ni y finijo chinatlie; yan manmumo contra guajo sin jafa. 	 De haat druipt van hun woorden af en zij zijn opstandig tegen mij, zonder enige reden.


(Sa guinin malie güe antes yan si Trófimo, un taotao Efeso, gui siuda, ya jinasoñija na si Pablo cumone jalom gui templo.) 	 Zij hadden hem namelijk kort tevoren met Trofimus uit Efeze (die geen Jood was) in de stad gezien en dachten dat hij hem in de tempel had meegenomen.


Mato guiya güiya un palaoan, na guaja un boteya alabastron ungüento na dangculo baliña, ya jachuda gui jilo iluña, anae estaba gui lamasa na matatachong: 	 Terwijl Hij zat te eten, kwam er een vrouw naar Hem toe. Zij had een kruikje kostbare zalfolie bij zich. Dat goot ze leeg over Zijn hoofd.


O minetgotto, junanangga jao; sa si Yuus y guimajo lumijing. 	 U, HERE, lacht hen uit! U bespot al die ongelovigen.


Ya anae jumalom, ilegña nu sija: Jafa na manatborotao jamyo, yan manatanges jamyo? Y patgon na palaoan ti matae, na mamaego. 	 Jezus ging naar binnen en vroeg: "Waarom maakt u zo'n lawaai? Waar is dat gehuil voor nodig?


Ya si Jacob jumanao papa Egipto, ya matae güije yan y mañaenata sija. 	 Jakob bleef in Egypte wonen en is daar ook gestorven. Ook zijn zonen hebben er tot hun dood gewoond.


Juchatlie ayo sija y numanangga y taebale na dinague: lao guajo si Jeova juangongoco. 	 Mijn hele wezen leg ik in Uw handen, want U zult mij zeker bevrijden, HERE, mijn trouwe God.


Lao anae ti masoda güe, manalo guato Jerusalem maaliligao güe. 	 Hij was echter nergens te vinden. Daarom liepen ze terug naar Jeruzalem.


Antijo siempre gaegue güi canaejo; lao ti malelefayo ni y laymo. 	 Ik zal nooit Uw wet vergeten, ook al is mijn leven voortdurend in gevaar.


Sa mato yo para jupolo inaguaguat y laje contra y tataña, ya y jaga contra y nanaña, ya y yetna contra y suegraña. 	 Ik ben gekomen om verdeeldheid te brengen tussen vader en zoon, tussen moeder en dochter, tussen schoonmoeder en schoondochter.


umalog: sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 "Sommigen zeggen dat U Johannes de Doper bent", antwoordden zij. "Anderen Elia of één van de oude profeten die uit de dood is teruggekomen."


Lao anae esta jacumple todo sija, taemanoja y gaegue gui lay y Señot, manalo guato Galilea gui siudañija guiya Nasaret. 	 Nadat Jezus' ouders alles hadden gedaan wat zij volgens de wet van God moesten doen, gingen zij terug naar huis, naar Nazareth in Galilea.


Ya anae mabendas y atadogña, mafaesen ilelegñija: Sangan; jaye jao munalamen? 	 Zij blinddoekten Hem, sloegen Hem met hun vuisten en zeiden spottend: "Wel, profeet, zeg eens: Wie heeft U geslagen?"


Ya y pas nae umason yo ya taegüijeja maegoyo: sa jagoja Jeova, unnasagayo seguro. 	 Ja, de blijdschap die U mij hebt gegeven, gaat dieper dan hun vreugde, wanneer zij in de oogsttijd hun rijke opbrengst overzien.


Ya y manáplacha sija na espiritu locue, anae malie güe, manpodong papa gui menaña, ya managang, ilegñija: Jago y Lajin Yuus. 	 Wanneer mensen met boze geesten Hem zagen, vielen zij voor Hem op de grond en schreeuwden: "U bent de Zoon van God!"


Guajo y lalâlâ na pan ni tumunog guine y langet: yaguin guaja cumano este na pan, ulâlâ para todo y tiempo; junggan ya y pan ni guajo mannae, guiya mismo catneco, na junae para linâlâ y tano. 	 Ik ben het levende brood dat uit de hemel is gekomen. Wie van dit brood eet, zal altijd blijven leven. Het brood dat Ik voor het leven van de wereld zal geven, is mijn lichaam."


N 16 25 60660 ¶ Estesija guinin jusangane jamyo gui acomparasion sija; lao ufato y ora na ti jusangane jamyo gui acomparasion sija, lao jusangane jamyo claro y güinajan Tata. 	 Ik heb tot nu toe veel beeldspraak gebruikt, maar er komt een moment dat dat niet meer nodig is. Dan kan Ik u zonder beperking over de Vader vertellen.


Y timoco mandafe pot y inayunat; yan y catneco manmasogsog, sa ti jataca y iinemog. 	 Doordat ik niet eet, trillen mijn knieën en ik ben mager geworden.


Lao y manunas ufansénmagof: ufansenalegre gui menan Yuus: magajet ya usendangculo y minagofñija. 	 U verdrijft hen. Zoals rook uit elkaar drijft en was in de warmte smelt, zo blijft van de ongelovigen niets over als God eraan komt.


N 13 53 29090 ¶ Ya anae janafonjayan si Jesus todo este sija na acomparasion, mapos güije. 	 Na het vertellen van al deze gelijkenissen ging Jezus naar Nazareth, de stad waar Hij was opgegroeid.


Junadangculo si Jeova guiya guajo: ya nita tanataquilo y naanña gui un vos. 	 Mijn hele wezen beroemt zich op Hem; laten allen die bij Hem horen, zich met mij verheugen.


Ya enseguidas manbasnag guinin y mataña taegüije y guenaf sija: ya manlie, ya cajulo ya matagpange. 	 Het was net of er een vlies van Saulus' ogen viel. Ineens kon hij weer zien.


Yan pot y jutungo na jago untungo todo y costumbre yan y finaesen gui entre y Judios; pot enaomina jutayuyut jao na con pasensiamo umaecungogyo. 	 U bent zeer goed op de hoogte van de gebruiken en geschilpunten onder hen. Wilt u daarom zo vriendelijk zijn mij geduldig aan te horen?


Gosdangculo y balotña y güinaeyamo, O Yuus! ya y famaguon taotao ufanmagogue gui papa y anineng y papamo. 	 Uw rechtsgevoel is als de bergen die U Zelf hebt gemaakt. Uw oordeel is als een grote overstroming. U bevrijdt mensen zowel als dieren, HERE.


Ya anae jajungog sija, maalaba y Señot, ya ilegñija nu güiya: Unlie chelujo cuantos miles na Judios y manmanjonggue, yan maneggo ni y tinago: 	 Toen zij dat hoorden, prezen zij God. Daarna zeiden zij tegen Paulus: "U ziet, broeder, dat hier vele duizenden Joden in Jezus zijn gaan geloven. Ieder van hen hecht grote waarde aan de wet van Mozes.


Ya ayonae mapos si Pablo gui entaloñija. 	 En daarmee verliet Paulus hen.


Yuus si Jeova, guinin fumanuejit ny y inina: funot y inefresen ni y cuetdas asta gui canggelon y attat. 	 De HERE is onze God. Hij zorgt ervoor dat wij in het licht kunnen leven. Zet de lofoffers maar vast klaar naast het altaar. Bind ze eraan vast.


JUNANGGA nu y siningon as Jeova; ya janaegueng maesa güe guiya guajo, ya jajungog y inagangjo. 	 Een psalm van David voor de koordirigent.


Sa taya manaatog ya ti umafatanñaejon; ni gae gui secreto ya ti umatungo, ujuyong gui manana. 	 Zo zal ook alles wat geheim of verborgen is, aan het licht komen.


Gaease nu jame, O Jeova, gaease nu jame: sa guesmanbulajam ni y iningen. 	 Geeft U ons genade, HERE, en helpt U ons. Want wij hebben al te veel minachting ontmoet.


Ya masoda y acho na esta managalileg gui pettan y naftan. 	 Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold.


Ya sija ninafanmanman nu y finanagüeña; sa y sinanganña gaeninasiña. 	 Zij waren diep onder de indruk, want Hij zei de dingen zo zeker. Hij wist waar Hij over sprak en hoefde Zijn woorden geen kracht bij te zetten door aan te halen wat anderen hadden gezegd.


Ya si Caefas manae consejo ni y Judio sija, na janesisita un taotao para umatae pot y taotao sija. 	 Kajafas had indertijd tegen de Hoge Raad gezegd dat het beter voor hen was als één man voor het hele volk stierf. Annas stuurde Jezus, Die nog steeds geboeid was, door naar de hogepriester Kajafas. (a)


Y lay y pachotmo, maulegña para guajo, qui ni mit na oro yan salape. 	 Uw woorden gaan voor mij ver boven grote rijkdommen aan goud en zilver.


Polo ya ufanmamajlao, ya ufanquinenfunde y umaliligao y antijo: polo ya ufanalo tate ya ufanmamajlao y jumajaso y taelayejo. 	 Laat hen, die mij willen doden, maar voor schut staan. Laat hen, die slechte plannen tegen mij beramen, maar beschaamd afdruipen.


N 24 13 53210 ¶ Ya, estagüe, dos guiya sija na jumajanao, güijeja na jaane, para un songsong ni naanña Emmaus, sesenta estadios desde Jerusalem. 	 Diezelfde dag waren twee van Jezus' discipelen op weg naar het dorp Emmaüs, tien kilometer buiten Jeruzalem.


Sa ti güiya Yuus manmatae, na manlâlâ: sa todosija manlala guiya güiya. 	 De Here is niet de God van mensen die dood zijn, maar van mensen die leven. God beschouwt ze allemaal als levend."


Angocojao as Jeova, ya fatinas y mauleg: saga gui tano ya unchogüe minauleg. 	 Stel heel uw vertrouwen op de HERE en doe wat Hij goed vindt. Woon rustig in uw woonplaats en zorg dat u in alles trouw bent.


N 9 14 38690 ¶ Ya anae mato gui disipuluña sija, jalie un dangculon linajyan taotao gui oriyañija, yan y escriba sija ni manafaesen yan sija. 	 Zij kwamen aan de voet van de berg en zagen dat de andere discipelen met enkele godsdienstleraars in discussie waren. Er stonden veel mensen om hen heen.


Y mañaque locue, ni y manmaatane yan güiya gui quiluus, manajuyonge güe locue. 	 Zelfs de rovers die met Hem waren gekruisigd, bespotten Hem.


Sa jalie na y manmalate na taotao sija manmamataeja, y manaejinaso yan y manbababa, manmalingo, ya japolo y güinajañija para y palo. 	 Het is onmogelijk dat iemand altijd blijft leven en nooit zou sterven.


Ayo anae si Jesus mapos juyong, jachuchule y coronan tituca yan y magagon agaga. Ya ilegña nu sija si Pilato: Estagüe y taotao! 	 Jezus kwam achter hem aan naar buiten, met de doornenkroon op Zijn hoofd en de rode mantel om. "Kijk nu eens naar deze Man", zei Pilatus.


Jaftaemanoja y flecha gui canae y matatnga na taotao; taegüijeja locue y famaguon y manpatgon. 	 Zoals de pijl in zijn hand de soldaat zekerheid geeft, beloven ook uw kinderen veel voor de toekomst.


Ylegñija: Maestro, si Moises ilegña, Yaguin jaye na taotao matae ya taya patgonña, y cheluña uasagua yan y asaguaña, ya unacajulo semiya gui cheluña. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.


Ti julalatde jao pot y inefresimo, ya y inefresimo sinenggue, para todo y jaane gui menajo. 	 Ik wijs u niet terecht omdat u verzuimd zou hebben Mij offers te brengen. Want Ik heb al uw brandoffers gezien.


Magajet jusangane jamyo, na todo y inguede gui tano, ufanmagode locue gui langet: ya todo y inpila gui tano, ufanmapula locue gui langet. 	 Want dit zeg Ik u: Alles wat u op aarde bindt, zal in de hemel gebonden zijn. En alles wat u op aarde losmaakt, zal in de hemel losgemaakt zijn.


Si Jeova manjula ya timañotsot, jago y pale para taejinecog segun y otden Melquisedec. 	 De HERE heeft een eed afgelegd waarvan Hij nimmer spijt krijgt: U bent de eeuwige priester, zoals ook Melchizédek mijn priester was.


Jago y fanatugco; ya gui chinatsaga jago unadajeyo: ya nu y cantan linibre, jago unoriyayeyo. 	 U verbergt mij. U spaart mij voor moeilijke omstandigheden. U vult mijn hart met lofliederen over mijn bevrijding.


Atan y agapa na canaejo ya lie; lao taya ni un taotao tumungoyo: y guine güeco esta malingo; taya ni un taotao umadaje y antijo. 	 Als alles mij te veel wordt, weet U hoe ik verder moet. Men zet vallen voor mij op het pad dat ik moet gaan.


Ya y fijom na binibumo malofan guiya guajo: ya y minamaañaomo umututyo. 	 Van jongs af aan heb ik het moeilijk en ben ik vaak ernstig ziek. Het is aan mij te zien hoe U mij beproeft; ik weet mij geen raad meer.


Ya y nasion ni y manmancautiba, bae jujusga, ilegña si Yuus; na despues di ayo, ufanmamaela juyong ya guajo jumasetbe güine na lugat. 	 Maar het volk dat hen onderdrukt, zal Ik zwaar straffen. Daarna zal uw volk uit dat vreemde land wegtrekken en in dit land komen, waar zij Mij zullen dienen en eren.'


Ya y mañocho sija, cuatro mit, ti matufong y famalaoan yan y famaguon. 	 Er bleef zelfs nog veel over: Zeven manden vol. En toch had een geweldig aantal mensen te eten gekregen: 4000 mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend!


Ni umasetbe ni y canae taotao sija, taegüije y guaja janesesita; sa güiya mannae todo linâlâ, yan jinagong, yan todo y güinaja; 	 Hij hoeft ook niet door mensen verzorgd te worden, omdat Hij niets nodig heeft. Hij geeft ons leven en adem en alles wat wij nodig hebben.


Si Jeova bumababa y atadogñija y bachet: si Jeova jumajatsa ayo sija y manetecon; si Jeova jaguaeguaeya y manunas. 	 De HERE laat blinden weer zien en beurt mensen op die gebukt gaan onder zorgen. Hij houdt van oprechte mensen.


Y guaja y tinagojo ya jaadadaje, ayo yo gumaeya; ya y gumaeya yo, ugüinaeya as Tata, ya juguaeya güe; ya jufanuegüe nu guajo mamaesa. 	 Als iemand Mij gehoorzaamt, blijkt daaruit dat hij van Mij houdt. Wie van Mij houdt, zal ervaren dat mijn Vader ook van hèm houdt. Ik zal van hem houden en hem duidelijk laten zien wie Ik ben."


Taegüenaoja y manaetnon y güinaja para güiyaja, ya ti urico para si Yuus. 	 Zo gaat het met iemand die altijd maar meer wil hebben, maar in Gods ogen een armoedzaaier is."


Ya este finatinasña y palaoan megae na jaane. Lao si Pablo gosninaestotba ya jabira güe ya ilegña ni y espiritu: Jutago jao pot y naan Jesucristo na unjuyong guiya güiya. Ya jumuyong güijeja na ora. 	 Zij deed dat niet één keer, maar voortdurend, dag in, dag uit. Op een gegeven moment kon Paulus het niet meer aanhoren. Hij zei tegen de geest: "Ik gebied u in de naam van Jezus Christus dit meisje te verlaten!" Op hetzelfde moment verliet de geest haar.


Ya y ilun ayo sija y umoriyayeyo, polo ya utinampe sija ni y taelayen labiosñija. 	 HERE, voorkom dat mijn vijanden hun zin krijgen. En laat, als zij mij aanvallen, hun aanslag mislukken.


Bae juecungog y parabola; ya jubaba y jemjom sinanganjo gui atpa. 	 Uit mijn mond hoort u wijsheid; wat uit mijn hart voortkomt, is puur inzicht.


Ya anae malie ni y linajyan taotao sija y finatinas Pablo, jajatsa y inagangñija ilegñija gui cuentos Licaonia: Y yuus sija ni manparejo yan taotao, manunog guiya jita. 	 Er steeg een luid gejuich op onder de mensen die erbij stonden. "De goden!" riepen zij in hun eigen taal. "De goden zijn in mensengedaante naar ons toegekomen!"


Polo ya ujomjom y atadogñija para chañija fanmalilie; yan janayeyengyong nii sinturanñija para todo y tiempo. 	 Laat hun tafel een valstrik voor hen worden en hun tafelgenoten hen verraden.


Lao güiya jadague gui menan todos, ilegña: Ti jutungo jafa ilelegmo. 	 Maar Petrus ontkende heftig: "Welnee, hoe komt u daarbij?"


Mangaegue mandadaña si Simon Pedro yan si Tomas, na mafananaan si Didimo, yan si Nataniel, taotao Cana guiya Galilea, yan y famaguon Sebedeo, yan otro dos disipuluña. 	 Simon Petrus, Thomas, Nathanaël uit Kana in Galilea, Jakobus en Johannes en nog twee andere discipelen waren daar bij elkaar.


Ya anae tumayog gui tano Sesarea, cumajulo, ya jasaluda y iglesia, ya mapos papa Antioquia. 	 Na aankomst in Caesarea ging hij naar Jeruzalem en bezocht daar de christengemeente. Daarna reisde hij verder naar Antiochië.


Para güiya ni y pot y tiningo jafatinas y langet: sa y minaaseña gagaegue para taejinecog. 	 Hij maakte met kennis en inzicht de hemelen. Want Zijn goedheid en liefde zijn eeuwig.


Sa inefresijo ni y minalagojo bae junaejao; bae jualaba y naanmo, O Jeova, sa mauleg. 	 Luister, God is mijn helper. De Here geeft mij kracht en steunt mij.


Ya anae munjayan macanta un himno, manmapos manmalag y finabeca Olibo. 	 Tot slot zongen zij een lied tot eer van God en gingen daarna naar de Olijfberg.


FANMANALABA jamyo as Jeova. Cantaye si Jeova ni y nuebo na canta, ya y tininaña gui inetnon y mañantos. 	 Prijs de HERE! Zing een nieuw lied voor de HERE; prijs Hem in uw samenkomsten.


Ya anae magode güe ni y coreas, ilegña si Pablo ni y senturion ni y tumotojgue gui oriya: Tunas para jago na unsaulag un taotao na Romano sin umacondena? 	 Terwijl zij Paulus voorover bogen en vastbonden, vroeg hij aan de officier die erbij stond: "Mag u zonder enige vorm van proces zomaar een Romein zweepslagen geven?"


Ayo nae mato si Jesus yan sija gui güetta na mafanaan Gethsemane, ya ilegña ni disipuluña sija: Fanmatachong güine, ya jumanaoyo ya j ufanaetae güije guato. 	 Diezelfde avond ging Jezus met hen naar Gethsémané, een tuin op de Olijfberg. "Blijf hier zitten", zei Hij tegen hen. "Ik ga wat verderop om te bidden."


Yan mangaegue y magas y mamale yan y escribas na manmatatachong ya mafaaela güe fijom. 	 Ondertussen stonden de leidende priester s en de godsdie nstleraars fanatiek allerlei beschuldigingen te schreeuwen.


Sa ti inchile y tano pot espadanñija para iyonñija, ni ti unnafanlibre pot y canaeñija; lao y agapa na canaemo yan y canaemo, yan y minalag y matamo, sa unguaeya sija. 	 Eigenhandig hebt U de volken weggejaagd en hen in het land gezet. U hebt andere volken verdrukt en hen alleen maar groter laten worden.


Ya si Jesus tumojgüe ya ilegña: Agang güe. Ya maagang y bachet ilegñija nu güiya: Magofjao; cajulo sa inaagangjao. 	 Jezus bleef staan: "Roep hem eens hier", zei Hij. Zij riepen de blinde man. "Je boft", zeiden ze. "Kom, Hij roept je!"


Ya güiya manatan gui oriya para ulie y fumatinas este. 	 Maar Hij keek rond om te zien wie het geweest was. Geschrokken kwam de vrouw naar Hem toe. Zij beefde over haar hele lichaam, omdat zij zich realiseerde wat met haar was gebeurd. Zij viel op haar knieën en vertelde Hem precies wat er was gebeurd.


Tata, namalag y naanmo! Pot enao mato guine y langet un inagang, ilegña: Estaba junamalag, ya bae junamalag otro biaje. 	 Vader, Uw naam krijgt alle eer." Er kwam een stem uit de hemel: "Ik heb Hem alle eer gegeven en Ik zal Hem nog eens alle eer geven!"


N 13 6 48410 ¶ Ya jasangan este na acomparasion: Un taotao guaja y trongcon igos na matanme gui fangualuanña; ya anae mato para uegaga cao guaja tinegchaña, ti mañoda. 	 Om een en ander duidelijk te maken, vertelde Hij hun een gelijkenis. "Iemand had een vijgeboom in zijn tuin geplant en ging regelmatig kijken of er al vijgen aankwamen. Maar, nee, er was geen vijg te zien.


Ya anae y siete na pan sija entalo y cuatro mit, cuanto na canastra injatsa bula ni pidaso sija ni sebbla? Ylegñija: Siete. 	 "En toen Ik zeven broden aan die 4000 mensen gaf? Hoeveel bleef er toen over?"


N 13 18 28740 ¶ Ecungog jamyo y acomparision y tátanom. 	 Met het voorbeeld van de boer die ging zaaien, bedoel Ik dit: Er zijn mensen die wel over het Koninkrijk horen vertellen, maar er niets van begrijpen. Wat in hun hart is gezaaid, wordt er meteen door de duivel weer uitgeroofd. Dit soort mensen lijkt op de harde grond langs de weg.


N 16 19 42090 ¶ Enao y Señot, despues di mansinangane sija, rinisibe ni y langet, ya matachong gui agapa Yuus. 	 Nadat Hij met hen gesproken had, werd Jezus opgenomen in de hemel en ging aan de rechterhand van God zitten.


N 24 15 32890 ¶ Enaomina an inlie y chinatlie y inginon na yinilang, ni y jasangan si Daniel profeta ni tumotojgue gui santos na lugat; (y tumataetae güiya utungo). 	 En dan zal het einde komen.


Ya dos años di mafatinas este: para todo ayo y mañasaga Asia ujajungog y sinangan y Señot Jesus, parejoja y Judio yan y Griego sija. 	 Dit deed hij meer dan twee jaar, zodat alle inwoners van de provincie Asia, zowel Joden als Grieken, over Jezus hoorden.


Sa sija ti jatungo y milagron y pan sija; sa y corasonñija estaba mangosmajetog. 	 Want ze begrepen nog steeds niet wie Hij was. Zelfs niet na het wonder met de broden dat ze 's avonds hadden gezien.


Sa yaguin inasie y umisagüe jamyo: maninasiija locue jamyo as tatanmiyo ni gaegue gui langet. 	 Als u de mensen vergeeft wat zij verkeerd hebben gedaan, zal uw hemelse Vader ook u vergeven wat u verkeerd hebt gedaan.


Nije taufanmato gui menaña yan y grasias, ya tafatinas y minagof na inagang nu y salmos. 	 Laten wij met lofliederen naar Hem toegaan. Met snaarinstrumenten Hem prijzen.


Sija inatangüe ya infaninina: ya y matañija ti ufanmamajlao. 	 Toen ik de HERE zocht, heeft Hij mij geantwoord. Hij heeft mij uit mijn vreselijke kwelling gered.


Cada jaane jubendise jao; ya bae jualaba y naanmo para taejinecog yan taejinecog. 	 Elke dag zal ik U eren en Uw naam prijzen zolang ik leef.


(Sa todo iya Atenas, yan y manaotao juyong ni y mañasaga güije, taya chechoñiñija na para ufanguentosja, yan para ufanecungog ni y nuebo na güinaja.) 	 De Atheners en de vreemdelingen in de stad hadden alle tijd om naar de nieuwste ideeën te luisteren en daarover verder te praten.


Janao fanojgue gui jalom y guimayuus, ya insangane y taotao todo y sinangan este na Linâlâ. 	 "Ga naar de tempel", zei hij, "en vertel de mensen over het nieuwe leven."


Sa y atayojo bula sinenggue: ya taya jinemlo gui catneco. 	 Ik ben een gebroken man en ga gebukt onder mijn lasten. Ik draag alleen nog zwarte kleding.


Lao manope si Festo, na si Pablo umanasagaja Sesarea, ya güiyaja ujanao enseguidas. 	 Festus antwoordde dat Paulus in Caesarea bleef en dat hij zelf binnenkort daar weer heen wilde gaan.


Ya güiya manope ilegña nu sija: y generasion manaelaye yan manábale manmanaliligao y señat, lao taya señat ufanmanae, na y señat Jonas profeta. 	 Jezus antwoordde: "Alleen een slecht en ongelovig volk vraagt om nog meer bewijzen. Het enige bewijs dat u krijgt, is dat van Jona.


Anae esta munjayan todo y tentasionña y anite mapos guiya güiya un rato. 	 Zo probeerde de duivel op alle mogelijke manieren Jezus om te praten. Maar zonder succes. Daarom liet hij Hem voorlopig met rust.


Ya manmanae sija, para ujafajan y fangualuan y oyero taegüenao, na jatagoyo y Señot. 	 Daarvoor kochten ze het land van de pottenbakker. Dit moest ik van de Here zeggen." (a)


Jubasia y quejaco gui menaña, jufanue gui menaña ni y chinatsagaco. 	 Hardop roep ik naar de HERE en ik smeek Hem naar mij te luisteren.


JUSGAYO, O Yuus, ya unsangan y mumujo contra y nasion ni y ti manjonggue: O coneyo gui manmandadague, yan y manaelaye na taotao. 	 Zorgt U voor mijn recht, God, en voert U mijn verdediging tegen een goddeloos volk; laat mij niet in de handen van oneerlijke mensen vallen.


N 8 43 46050 ¶ Ya un palaoan na numanajuyong jâgâ esta dose años, esta jalachae gumasta todo y güinajaña ni jaapaseñaejon medico, lao taya siña munamagong, 	 Onderweg slaagde een vrouw erin bij Hem te komen en Hem van achteren aan te raken. Twaalf jaar lang had zij voortdurend bloed verloren. Niemand had haar kunnen genezen. Maar zodra zij de kwast van Jezus' mantel aanraakte, hield het bloeden op.


Enaomina matoyo guiya jamyo, sin jafa na sinangan, enseguidas qui matagoyo. Ya jufaesen jamyo jafa malagonmiyo na innamaagangeyo? 	 Daarom ben ik zonder aarzelen meegegaan toen u mij liet vragen bij u te komen. Maar ik ben wel benieuwd waarom u dat hebt gedaan."


Lao jafa injanagüe jamyo para inlie? un taotao na puru suabe magaguña? Estagüe, ayo sija y manminagagago ni y malagno magago yan manlalâlâ gui guinatbo, gui palasyon y ray nae mañasaga. 	 Had hij dure kleren aan? Nee! Mensen met dure kleren en een luxe leven moet u in een paleis zoeken, niet in de woestijn.


Ya palo ni y manmalate gui finanagüe y Epicureo yan Estoicosija, managuaguat yan güiya, ya palo ilegñija: Jafa cumequeilegña este na caducon cuicuentos? Otro palo ilegñija: Buente mannae notisia y nuebo na yuus; sa jasangane sija as Jesus, yan y quinajulo talo. 	 Hij raakte ook in discussie met enkele Epicureïsche en Stoïcijnse wijsgeren. Sommigen van hen merkten schamper op: "Wat wil die praatjesmaker eigenlijk?" Omdat Paulus over Jezus en Zijn opstanding sprak, zeiden anderen: "Het lijkt wel of hij ons in andere goden wil laten geloven."


Sa jago guinin y guinegüeco, yan y guiman lumijing guinin y enemigo. 	 Vanuit de verste uithoek van het land roep ik U; ik kan niet meer! Wilt U mij naar een plaats brengen waar ik zelf niet kan komen? Een plaats waar ik veilig ben?


Ya taegüenao mumegagaeña y ninasiñan y sinangan Yuus. 	 Zo werd de invloed van de woorden van de Here steeds groter en sterker.


Sa ti inchile y tano pot espadanñija para iyonñija, ni ti unnafanlibre pot y canaeñija; lao y agapa na canaemo yan y canaemo, yan y minalag y matamo, sa unguaeya sija. 	 Eigenhandig hebt U de volken weggejaagd en hen in het land gezet. U hebt andere volken verdrukt en hen alleen maar groter laten worden.


Ti unjonggue na guajo gaegue gui as Tata, ya y Tata gaegue guiya guajo? Sa y finijo nu y jusasangan, ti jusasangan pot guajoja; lao y Tata nu y sumasasaga guiya guajo, ayo fumatinas y chechoña sija. 	 Gelooft u niet dat Ik in de Vader ben en dat de Vader in Mij is? Wat Ik tegen u zeg, komt niet van Mijzelf, maar van mijn Vader. Hij leeft in Mij en doet in Mij Zijn werk.


Ya anae jalie mona un trongcon igos na gagaejagonja, malag ayo jinasoña na ufañoda jafa; lao anae mato guato, taya sinedaña na jagonja; sa ti tiempopoña y igos trabia. 	 In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen.


Ylegña nu güiya si Jesus: Chamo yo pumapacha; sa asta pago ti cajulo yo gui as Tata; lao janao para y mañelujo ya unsangane sija, na jucajulo gui Tatajo ya yan Tatamiyo, y Yuusjo yan y Yuusmiyo. 	 "Raak Mij niet aan", zei Jezus. "Want Ik ben nog niet teruggekeerd naar mijn Vader. Ga naar mijn broeders en vertel hun dat Ik terugga naar mijn Vader, Die ook jullie Vader is. Naar mijn God, Die ook jullie God is."


N 23 37 32720 ¶ Jerusalem! Jerusalem! ni y pumuno y profeta sija, ni infagas ni acho todo y manmatago para jago, cuanto biaje malagoyo na jurecoje y famaguonmo, calang y ponedera yan jarecoje y poyitasña sija gui papa papaña, lao ti manmalago jamyo! 	 Jeruzalem, Jeruzalem! Stad die de profeten vermoordt en de mannen die naar haar zijn toegestuurd, dood gooit met stenen! Hoe vaak heb Ik uw kinderen bij elkaar willen brengen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels bijeenbrengt. Maar u hebt het niet gewild!


N 18 5 68770 ¶ Lao anae mato si Silas yan Timoteo guinin Masedonia, si Pablo chineneg ni sinangan na unamatungo gui Judios na si Jesus y Cristo. 	 Nadat Silas en Timotheüs uit Macedonië waren aangekomen, voelde Paulus zich gedrongen al zijn tijd aan zijn eigenlijke opdracht te geven. Bij elke gelegenheid wees hij de Joden er met grote nadruk op dat Jezus de Christus is.


Jingog, O taotaojo, ya jusangan; O Israel, ya bae jusangan testimonio contra jago: guajo si Yuus, ni si Yuusmo. 	 Luister, mijn volk! Israël, Ik zal nu spreken en tegen u getuigen. Ik ben God, uw God.


Lao sija manmalofan inanaco guinin Petga, manmato Antioquia guiya Pisidia; ya manjalom gui sinagoga gui sabado na jaane ya manmatachong. 	 Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge.


Chamo pumupuno sija, sa trabia ti manmalelefa y taotaojo; chalapon sija pot y ninasiñamo; ya unchule sija papa, O Jeova, patangmame. 	 Mijn God van liefde en trouw zal mij tegemoetkomen. God, laat mij met blijdschap neerzien op al die mensen die het mij moeilijk maakten.


Gaegue locue güije, si Ana y profeta palaoan, jagan Fanuel gui tribun Aser (na güiya guaja megae na jaaniña, yan sumaga yan y asaguaña siete años desde y binitgenña; 	 Er was in de tempel ook een profetes, Anna, een dochter van Fanuël. Ze hoorde bij de stam van Aser en was84 jaar oud. Zeven jaar na haar huwelijk was haar man gestorven. En nu kwam ze nooit buiten de tempel. Dag en nacht bleef zij daar om God te dienen met vasten en bidden.


janafanbasta sumaga dos años gui inatquilaña na guma; ya jaresibe todo ayo sija y manmato guiya güiya, 	 Met Uw kracht hebt U de bergen stevig geplant; vastgezet door Uw sterkte.


Sa ti jumajalom gui corasonña na y tiyanña ya malolofan gui secreto; taegüenao janagasgas todo y nengcano. 	 "Het voedsel gaat immers niet naar het hart, maar naar de buik en tenslotte komt het in het riool terecht." Jezus maakte hiermee duidelijk dat men alle voedsel zonder gewetensbezwaar mag eten.


Mandichoso y fumatitinas y pas, sa sija ufanmafanaan famaguon Yuus. 	 Gelukkig zijn de mensen die vrede brengen, want zij zullen zonen van God worden genoemd.


Magajet jusangane jamyo, na y ti rumesibe y raenon Yuus taegüije y diquique na patgon, ti ujalom güije. 	 Het is zelfs zo dat wie niet het eenvoudige geloof van een kind heeft, niet eens in het Koninkrijk van God kan komen."


Ya anae munjayan jasangan este, manguaefe gui jiloñija ya ilegña nu sija: Resibe jamyo y Espirito Santo. 	 Toen blies Hij Zijn adem over hen heen en zei: "Ontvang de Heilige Geest.


Unguaeya y tininas, ya unchatlie y tinaelaye; enaomina si Yuus ni y Yuusmo, pinalaejao ni y lañan minagof, mas qui y mangachongmo. 	 God, Uw troon staat tot in eeuwigheid vast. Uw bewind is een rechtvaardig bewind.


Ya pot y Gentiles ni y manmanjonggue, esta intigue na innafagpo, na chañija umadadaje ni uno güine; solo ujaadajeja sija güije na güinaja y manmaofrese y idolos, yan y jâgâ, y mamuno, yan y inábale. 	 Wat de christenen uit de andere volken betreft: Wij hebben hun in een gezamenlijke brief geschreven dat zij niet mogen eten of drinken wat aan afgoden is geofferd. Zij mogen geen vlees van dieren eten die door verstikking zijn gedood en ook geen bloed drinken. Ook mogen zij geen hoererij plegen."


Sija numaeyo locue lalaet para nengcanojo: yan anae majoyo, sija numaeyo binagle para juguimen. 	 De spot breekt mijn hart en ik ben nog maar heel zwak. Ik verwachtte medelijden te ontmoeten, maar vond het niet. Tevergeefs wachtte ik op iemand die mij troostte.


Lao si Jesus jaagang sija, ya ilegña: Polo y diquique na famaguon ya ufanmamaela guiya guajo, ya chamiyo chumochoma; sa iyon este sija y raenon Yuus. 	 Maar Jezus riep de kinderen bij Zich en zei tegen Zijn discipelen: "Laat die kinderen toch bij Mij komen! Houd ze niet tegen. Want voor zulke kleintjes is het Koninkrijk van God.


Ya anae jalie y Fariseo sija, ilegñija: Estagüe y disipulumo na jafatitinas y ti mauleg para umafatinas gui sabalo na jaane. 	 Enkele Farizeeërs zagen het en zeiden verontwaardigd: "Kijk eens, Uw discipelen doen iets wat niet mag. Zij oogsten op de sabbat."


Ya y linajyan taotao sija, manunoja, ya maatituye ayo sija y sinangan Felipe, anae malie yan majungog y señat ni y finatinasña. 	 De mensen die naar hem luisterden en zagen welke buitengewone dingen hij deed, hielden zich aan wat hij zei.


Para ujungog y inigong y manmaprereso: yan para upula ayo sija y manmatancho para ufanmapuno. 	 Want de HERE heeft hoog vanuit Zijn heilige hemel neergezien op de aarde.


Lao yaguin intingo jafa este ilelegña, Minaase malagojo, ti inefrese, ti insangan mojon contra y manaeisao. 	 Er is geschreven: 'Het gaat God niet om uw offers en geschenken. Hij wil dat u met andere mensen meeleeft en hen helpt.' Als u begreep wat daarmee wordt bedoeld, zou u geen onschuldige mensen hebben veroordeeld.


Ya umatungo guiya jamyo mañelo lalaje, na pot este na taotao na mapredidica guiya jamyo y inasiin y isao: 	 Broeders, luister! Deze Jezus laat u weten dat uw zonden kunnen worden vergeven.


Yan jajaso na si Yuus y achoñija, yan y Gueftaquilo na Yuus y Satbadotñija. 	 Dan dachten zij er pas weer aan dat God hun rots was en dat de Allerhoogste God hen bevrijdde.


Bae junae si Jeova gracias taemanoja y tininasña: ya jucantaye ni y tinina y naan Jeova Gueftaquilo. 	 Het geweld dat hij tegen anderen beraamde, zal als een boemerang op hem terugslaan; zijn boosheid komt op zijn eigen hoofd neer.


Ya juope sija, na ti costumbren y Romano na umaentrega un taotao na umapuno, antes di umanaafana yan y fumaaela, ya uguaja lisensiaña manope pot y mafaaelaña. 	 Ik wees hen erop dat het bij ons, Romeinen, niet de gewoonte is iemand te veroordelen omdat anderen dat vragen. Hij moet eerst de kans krijgen zich tegenover zijn aanklagers te verdedigen.


Ya jabira güe guato gui palaoan, ya ilegña as Simon: Unlilie este na palaoan? Jumalomyo gui guimamo, ti unnaeyo janom para y adengjo; lao este janafotgon y adengjo ni lagoña, ya jasaosao ni y gapuniluña. 	 Daarna keek Hij naar de vrouw en zei tegen Simon: "Ziet u deze vrouw? Toen Ik uw huis binnenkwam, hebt u niet de moeite genomen het stof van mijn voeten af te wassen. Maar deze vrouw heeft mijn voeten gewassen met haar tranen en afgedroogd met haar haren.


Ya ti ilegmiyo: Guaja trabia cuatro na meses nae ufato y quineco? Estagüe na jusangane jamyo: Fanalagquilo y matanmiyo ya inatan y fangualuan sija, sa esta manapaca para quineco. 	 Zegt men niet dat er pas vier maanden na de zaaitijd geoogst kan worden? Maar kijk eens rond! Overal liggen de velden rijp om te oogsten.


Y tatanmame manmanadodora güine gui jalomtano, ya jamyo ilegmiyo, na iya Jerusalem, ayo na lugat, siempre nae umafatinas y adorasion. 	 Op welke plaats moeten wij God eigenlijk aanbidden? Hier op de berg Gerizim zoals onze voorouders altijd deden of in Jeruzalem zoals de Joden zeggen?"


Lao y senturion malago na unasatbo si Pablo, ya jaadaje sija gui jinasoñija; ya manago na y siña numango uyute sija finena gui tase, ya ujafanjanao para y tano. 	 Maar de officier verbood het omdat hij Paulus wilde sparen. Hij gaf bevel dat iedereen aan land moest zien te komen. Wie konden zwemmen, moesten het eerst overboord springen.


Ya umapuno; lao y mina tres na jaane, ucajulo. Ya sija ninafangostriste. 	 Ze zullen Mij vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." Deze woorden maakten de discipelen erg verdrietig.


Polo y taotao ya umatuna jao, O Yuus: polo y taotao todo ya umatuna. 	 Dan zullen de mensen op aarde weten wat Uw wil is en alle volken zullen door U worden bevrijd.


Señot, gaease ni lajijo; sa malango baba, ya gogosjapadese; sa megae nae podong gui guafe, yan megae nae podong gui janom. 	 "Here", zei hij smekend en viel voor Hem op de knieën. "Heb medelijden met mijn zoon. Hij lijdt aan vallende ziekte. Het is heel erg met hem. Hij valt vaak in het vuur en in het water.


Lao anae jalie na dangculo na manglo, ninamaañao; ya anae jatutujon dimafondo, jaagang, ilegña: Señot, nalibreyo. 	 Petrus stapte uit de boot en liep over het water naar Jezus toe. Maar hij besefte ineens dat er een heel harde wind stond. De golven waren erg hoog! De schrik sloeg hem om het hart en hij begon te zinken. "Here, help mij!" schreeuwde hij.


Y fangualuan, y tano; y manmauleg na semiya, y famaguon y raeno, ya y taelaye na chaguan y famaguon y Maligno. 	 Het goede zaad zijn de mensen die bij het Koninkrijk horen. En het onkruid zijn de mensen die bij de duivel horen.


Sa y quinajulo y manmatae, ni manasagua ni umanafanasagua, sa manparejoja yan y angjet sija gui langet. 	 Want als de doden weer levend worden, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn de mensen als engelen in de hemel.


Ya desde ayo manoriyajam, ya manmatojam guiya Regio; ya anae malofan un jaane na manguaefe y manglo sanjaya, manmatojam guiya Puteoli gui inagpaña. 	 Daarna zeilden wij om het eiland Sicilië heen en kwamen in Rhegium. Na daar een dag in de haven te hebben gelegen, gingen we weer verder. Er was een zuidenwind opgestoken, zodat wij binnen twee dagen in Puteoli waren.


Ya anae estaba si Jesus guiya Betania, gui guima Simon y ategtog, 	 Jezus ging naar Bethanië, naar het huis van Simon de melaatse.


Este na finijo jasangan si Jesus gui tesoro mamanagüe gui templo; ya taya cumone güe; sa asta pago ti mafato y oraño. 	 Dit zei Jezus terwijl Hij de mensen toesprak in het gedeelte van de tempel waar de collectekisten stonden. Hij werd niet gevangen genomen, omdat het Zijn tijd nog niet was.


Ya todo y jaane sija, ti mandescacansa manmamanagüe yan manmañangane as Jesus ni y Cristogüe, gui guimayuus, yan y iyasija. 	 Zij trokken zich niets aan van de Hoge Raad en bleven gewoon over Jezus spreken, in de tempel en bij de mensen thuis. Elke dag vertelden zij dat Jezus de Christus is.


Ya todo y siuda mandaña gui petta. 	 Veel nieuwsgierigen waren te hoop gelopen en voor het huis was het een drukte van belang.


Ya ilegñija nu güiya y palo disipulo: Y Señot guinin talie. Lao ilegña nu sija: Yaguin ti julie gui canaeña y señat y lilog sija, ya junajalom y calalotjo gui señat y lilog, yan ti junajalom y canaejo gui calaguagña, ti jujonggue. 	 Toen de andere discipelen hem vertelden dat zij de Here hadden gezien, wilde hij het niet geloven. "Ik kan het pas geloven", zei hij, "als ik de wonden van de spijkers in Zijn handen zie en met mijn eigen hand voel dat Hij een wond in Zijn zij heeft!"


Ya anae esta jijot gui pettan y siuda, estagüe na macocone un matae, güiyaja lajin nanaña, ya biuda locue, ya linajyan taotao siuda mangachongchongña. 	 Zoals gewoonlijk liepen er drommen mensen achter Hem aan. Bij de poort van het dorp zag Hij een lange begrafenisstoet aankomen. De dode was de enige zoon van een vrouw, die ook haar man al had verloren.


(Ya macumple y tinigue ni y ilegña: Güiya, usaouao matufong yan y manisao.) 	 Daarmee kwam uit wat geschreven staat: "Hij hoorde bij de misdadigers." (a)


Lao ilegco: Aje, Señot: sa taya comun, pat áplacha guinin jumalom gui jalom pachotjo. 	 'Nee, Here, ik heb nog nooit iets gegeten wat mij als Jood verboden is.'


Yan janae sija ni y tano y nasion sija: yan sija jachule para iyoñija ni y checho y taotao sija: 	 Hij gaf Zijn volk het land van de volken, die eerst in Kanaän woonden. Zij konden er zo van oogsten.


Chamo na fandadaña yan y maniisao y antijo, ni y jaanijo yan y taotao cájaga. 	 Laat mij niet met de zondaars en moordenaars verloren gaan.


Masqueseaja mano na guma nae manjalom jamyo, finenana in alog: Pas para este na guma. 	 Breng vrede in elk huis dat je binnengaat.


Ya jumanao juyong; y fumatinas mauleg, ufanjuyong gui quinajulo para linâlâ; ya ayo sija y fumatinas taelaye, y quinajulo para sinapit. 	 Dan zullen zij uit hun graf opstaan en wie het goede hebben gedaan, zullen leven. Maar wie het slechte hebben gedaan, zullen veroordeeld worden.


Sa guajo junae jamyo pachot yan tiningo, ni todo y enimigunmiyo ti siña macontra ni umachaba. 	 Ik zal jullie een wijsheid geven waar je tegenstanders niet van terug hebben.


N 7 36 45480 ¶ Ya malago uno gui Fariseo sija na ufañija mañocho. Ya jumalom gui guima y Fariseo ya matachong gui lamasa. 	 Een van de Farizeeërs nodigde Jezus uit bij hem thuis te komen eten. Jezus nam die uitnodiging aan en ging aan tafel.


Ya unnaeyo locue ni y patang gui satbasionmo: ya y agapa na canaemo mumantietieneyo; ya y minansomo munamegaeyo. 	 Hij oefent mijn handen, zodat ik in oorlogstijd kundig de wapens kan hanteren.