jishtä ka su̱le käi, ata su̱le bäi; yee sä duächa̱ rawa̱ käi, ata ñera sá dami ji̱a; bukle ta̱i, ata ka dulecha̱wa̱ kuna; 	 Jako nieznajomi, wszakże znajomi; jako umierający, a oto żyjemy; jako pokarani, ale nie zabici;


Jera je ñapaktäklä jui na ekla kolole wa̱ be wikblu ñá shtä wa̱ katke, je a̱na täkii, te isha: 	 A w bóżnicy był człowiek, który miał ducha dyjabła nieczystego, i zawołał głosem wielkim,


Jera ite isha yis ia̱: “Jí kte rä iyina si̱, ka wäshäkwa̱ ta. Säkekewa ale Säkeklä ji bata shäk wa je̱r ssëwa̱k ji shäk, je ne te iángel patka ikjanaklä wa ia̱ ji kiana o̱nak kukjuna kjashäkba rä.” 	 I rzekł mi: Te słowa wierne są i prawdziwe, a Pan, Bóg świętych proroków, posłał Anioła swego, aby ukazał sługom swoim, co się ma stać w rychle.


Ka irä jiye kuna ta, je patkeleté Säkeklä wa̱ je te rä Säkeklä ktä she. Je rä Säkeklä te iwikblu me̱ke̱ e̱e̱na si̱ ka mablenak kje ki̱ka. 	 Albowiem ten, którego Bóg posłał, słowo Boże mówi; boć mu nie pod miarą daje Bóg Ducha.


jishtä issërke̱ pjoo yis ia̱ käi, jishtä ibiketseke̱ yie käi, je rä ke ji a̱ni ska ji ki̱ yis äinowa̱pa. Ata yie ibiketse etkabä jira irä del irä Cristo oloi karmika̱ yis yaka ska, kseka iräle dulewa̱ iräle. 	 Według troskliwego oczekiwania i nadziei mojej, iż się w niczem nie zawstydzę; ale z wszelakiem bezpieczeństwem, jako zawsze, tak i teraz, uwielbionym będzie Chrystus w ciele mojem, lub przez żywot, lub przez śmierć.


Ata jiräni ijewa je̱rika rä te Jesús je̱r ku̱a. Jera ite isha: —¿Jiye bas te ji biketse yakei bas je̱r na rä na? 	 A widząc Jezus myśli ich, rzekł: Przeczże wy myślicie złe rzeczy w sercach waszych?


Je ne ki̱ka ije rä sa kablele ñaia̱ Säkeklä ra spa̱na ktei shäk a̱miki̱ jiki̱. Je rä sä kile wa wa̱ Säkeklä kablele däli ukä jekjeye ma̱k je kukäkläwa̱. Cristo duawa̱ wà ijewa bakanaksa̱ sa kablele ñaia̱ säkätä je ja̱mi ijewa dami ji̱a ra ishirile, je nui yika. 	 I dlatego jest nowego testamentu pośrednikiem, aby gdyby śmierć nastąpiła na odkupienie onych występków, które były pod pierwszym testamentem, ci którzy są powołani, wzięli obietnicę wiecznego dziedzictwa.


Jewa ne rä ale mikle ka kte ssäk kuna wa rä, je rä Noé bakle ke̱i ska Säkeklä ji katabläk te ike̱i ki̱ssa ji̱a ko̱no yör dami ji̱a dälei ja̱mi ra. Je ko̱no na elkje ocho ebä ne tsa̱tkenaksa̱ diklä oloi ja̱mi rä. 	 Którzy niekiedy nieposłuszni byli, gdy raz oczekiwała Boża cierpliwość za dni Noego, kiedy korab gotowano, w którym mało (to jest ośm) dusz zachowane są w wodzie.


Jekjepa ite je chu̱li̱i̱ wa jawa̱ta̱na, dewa̱ni ju naka. Jeska iwa̱ dulanak wa ñasikawa̱ iwä ja̱mi te isha: —Sá je̱r ku̱o, jile she cizaña tso̱ shka̱bläklä ska ja̱mi, je wà. 	 Tedy rozpuściwszy on lud, przyszedł Jezus do domu; i przystąpili do niego uczniowie jego, mówiąc: Wyłóż nam podobieństwo o kąkolu onej roli.


“Bäije sa̱ je̱r bäi shäk wa rä, jewa ia̱ je̱r bäi yirmi ki̱ka. 	 Błogosławieni miłosierni: albowiem oni miłosierdzia dostąpią.


Ñerä Pilato te isu̱a ra ka ije ia̱ ditsä wätker ji̱a, ata e̱e̱na si̱ iwätji̱r daka̱, jera ite diklä kukawa̱ wà ijula skua je chu̱li̱i̱ wa wänaka, te isha: —Ka yis dä nuita, jí wämo pi tkermi ukä ja̱mi, ata bas wakwa ne ki̱ je nui ja̱rmi rä. 	 A widząc Piłat, iż to nic nie pomagało, ale owszem się większy rozruch wszczynał, wziąwszy wodę, umył ręce przed ludem, mówiąc: Nie jestem ja winien krwi tego sprawiedliwego; wy ujrzycie.


Je itä ki̱ Jesús mineju̱mi Galilea tipei a̱mi kata, je tipä kie etkä rä Tiberias ni. 	 Potem odszedł Jezus za morze Galilejskie, które jest Tyberyjadzkie;


Jekäi yi je̱k jawa̱ jí yaba käi ra, je ne rä bakleka̱ bäi si̱ ka̱jöir gobierno ja̱mi wa sha̱na rä. 	 Kto się tedy uniży jako to dziecię, tenci jest największym w królestwie niebieskiem.


Ñerä Jesús wäkaka̱ ra, ite isu̱a chu̱li̱i̱wa̱ dar iwä ki̱. Jera ite ichaka Felipe ia̱: —¿Mai sa̱ ma pan tju̱ak jí ditsä wa̱ ñanak na? 	 Tedy podniósł Jezus oczy i ujrzawszy, iż wielki lud idzie do niego, rzekł do Filipa: Skąd kupimy chleba, aby ci jedli?


Tapanak eyaka eyaka Asia ska wa te bas chakami. Aquila irä Prisca irä jewa te bas chakami Säkekewa ja̱mi je̱r baa wà, ijewa ju ska tapanak wa ra ñara. 	 Pozdrawiają was zbory, które są w Azyi. Pozdrawiają was wielce w Panu Akwilas i Pryscylla, ze zborem, który jest w domu ich.


Blu wa, jekäi ñaebä bas ku̱ iwo̱ ijewa ia̱, ka ijewa wäsuawa̱k ji̱a kuna, je̱r ko̱le bas irä, ijewa irä Säkekewaí kaldu ka̱jöir ia̱. Jekäi ije rä ka ji wa̱k sa̱ ia̱ kju̱awa kju̱awa kuna. 	 A wy panowie! także się zachowujcie przeciwko nim, odpuszczając groźby, wiedząc, że i wy sami macie Pana w niebiesiech, a względu na osoby u niego nie masz.


Jera Jesús te isha iia̱: —Ka yis te ishe ba ia̱ siete vece ebä, ata setenta vece däka̱ siete. 	 I rzekł mu Jezus: Nie mówię ci aż do siedmiu kroć, ale aż do siedmdziesiąt siedmiu kroć.


¡Issö! Yie ije ja̱we̱miwa̱ ja̱ka̱ ki̱ ebä; ñakäi ka̱wakblewa̱k ije ra wa ki̱ yie weikane e̱e̱na si̱ ja̱we̱mika̱, ikuna ka ijewa ñamaneneksa̱ ji we̱ke̱ ije te yika ra. 	 Oto ja porzucę ją na łoże i tych, którzy z nią cudzołożą, w ucisk wielki, jeźliby nie pokutowali z uczynków swoich:


jewa te ijawa̱ ra, ka yi ia̱ ibäinak ñamanewa̱kksa̱ni. Ka irä jiye kuna ta, ijewa te Säkeklä yaba wätiaka̱ni cruz ja̱mi iwakwa je̱k ukä ja̱mi, ikaka̱ ja̱ñetsanak biköle wa̱. 	 Gdyby odpadli, aby się zaś odnowili ku pokucie, jako ci, którzy sobie znowu krzyżują Syna Bożego i jawnie go sromocą.


je rä saje wa Kekläí je̱r ja̱mi sä dälänawa̱ ki̱ka, jekäi wà ka̱ñir biter oloi te sä yulemi ka̱jöir skaté. 	 Przez wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, w których nawiedził nas Wschód z wysokości.


Kte si̱ wà yie ishe bas ia̱, sä ktei wabiketsanakläksa̱ ke̱i ska ra, je jukläyäkä wa buka̱nami rä e̱e̱na si̱ Sodoma irä Gomorra irä ke̱i ska wa buka̱nami tsa̱ta. 	 Zaprawdę wam powiadam: Lżej będzie ziemi Sodomskiej i Gomorskiej w dzień sądny, niżeli miastu onemu.


Jekäi bas se̱no bulee si̱, jishtä bas Ká se̱nak ka̱jöir je se̱r dä bulee si̱ käi. 	 Bądźcież wy tedy doskonałymi, jako i Ojciec wasz, który jest w niebiesiech, doskonały jest.


Ke bas je̱r iana ji a̱ni ki̱, ata ji biköle ska, ka̱kie wà, ji kie wà, wekte she wà, ji sherke̱ bas ki̱ ktei shöpa Säkeklä ia̱. 	 Nie troszczcie się o żadną rzecz, ale we wszystkiem przez modlitwę i prośbę z dziękowaniem żądności wasze niech będą znajome u Boga.


Jera je guardia wa tsa̱ku̱i te je dulaklei patkamine, je ia̱ ite isha: —Ka ba te ishe kuna yi a̱ni ia̱ ba te je bata sha yis ia̱ ni. 	 Tedy hetman odprawił onego młodzieńca, przykazawszy mu, aby tego przed nikim nie powiadał, iż mu to oznajmił.


Jera ite isha ijewa ia̱: —Yi wa̱ paiklä tso̱ botkä ra, je ku̱ etka momi yi wa̱ ka ikuna shtä wa ia̱; ñakäi yi wa̱ ñanak tso̱ ra, je ku̱ ikaku mo yi wa̱ ka ikuna shtä wa ia̱. 	 A on odpowiadając rzekł im: Kto ma dwie suknie, niechaj udzieli temu, co nie ma; a kto ma pokarm niech także uczyni.


Jera ite ijewa kúka: —Sa Ká ne wa̱ ibiketsale mane ke̱i wà ji we̱mi ite räle bikökje je räle jini iwakei te ibiketse käi, ata ka bas ia̱ ka̱ me̱ne je ju̱ñaklä. 	 Lecz on rzekł do nich: Nie wasza rzecz jest, znać czasy i chwile, które Ojciec w swojej mocy położył.


“El wa, Wikblu Sikina ktele ña̱la wätsa̱kba David kjäbata ja̱mi, je te Judas ale Jesús kukäkwa̱ wa kiäk jämi je ktei sha, je ktei yöle wa̱ iyile ja̱mi ikiana o̱nak. 	 Mężowie bracia! musiało się wypełnić ono pismo, które opowiedział Duch Święty przez usta Dawidowe o Judaszu, który był wodzem tych, co pojmali Jezusa;


Jekäi sä te ibiketse, sa̱ ia̱ issër ka sa̱ me se̱ná ji̱a sa yaka ja̱mi käi, ata däkmi se̱nak Säkekewa wäja̱mi. 	 Lecz ufamy i wolimy raczej wynijść z ciała, a iść na mieszkanie do Pana.


“Bäije bas dä mika̱ ditsä te bas dokoitsawa̱, bas tulaksa̱, bas sha yakei, bas ki̱yua yakei ditsä yäbei kju̱ei ki̱ka ra rä. 	 Błogosławieni będziecie, gdy was ludzie nienawidzieć będą, i gdy wyłączą, i będą was sromocić, i imię wasze wyrzucą jako złe, dla Syna człowieczego.


Jekäi je te sá je̱r pablani. Sá je̱r pablena, ata ki̱ta si̱ sá ssëna a̱naa, je rä Tito ssëna a̱naa te. Je rä ije je̱r täkinani bas oloi ja̱mi ki̱ka. 	 Dlategośmy się ucieszyli z pociechy waszej; aleśmy się więcej ucieszyli z wesela Tytusowego, i ochłodzony jest duch jego od was wszystkich.


Ata Säkeklä wikblu cha rä ñashka̱li̱ble käi, ssëne a̱naa käi, ssëne baa käi, ji katable je̱r baa wà käi, je̱r bäi she käi, ji rä bäi käi, ji biketse etkabä käi, 	 Ale owoc Ducha jest miłość, wesele, pokój, nieskwapliwość, dobrotliwość, dobroć, wiara, cichość, wstrzemięźliwość.


Jera je pokonami wa te kte baa bata shami mai imine rä käi. 	 A ci, którzy byli rozproszeni, chodzili opowiadając słowo Boże.


Sa̱ wa̱ iju̱ñer je ka̱wei rä wikblu iá. Ata yis dä yaka iá, wato̱le ju̱lemi ji yakei wakble ia̱ iwa̱ patkenak. 	 Bo wiemy, iż zakon jest duchowny, alem ja cielesny, zaprzedany pod grzech.


Judas Iscariote wa, ale Jesús ju̱akksa̱ irä. Jekäi ijewa dejuluni ju ska. 	 I Judasza Iszkaryjota, który go też wydał.


Ata yis te bas ia̱ Säkeklä ktei baa bata sha ka to̱le kuna, je wà yis je̱k jawa̱ bas oloi kanakläka̱, ¿je ki̱ yis dä nui ta na? 	 Izalim się grzechu dopuścił, żem samego siebie uniżył, abyście wy byli wywyższeni, a żem wam darmo Ewangieliję Bożą opowiadał?


Jera yie ángel ekla su̱a klä tkeleka̱ ka̱wä ki̱ka, je a̱naa täkii te du biköle junak ka̱sha̱ ki̱ wa ia̱ ishe: “Bas kute tapanakwa̱, Säkeklä te jile yula ta̱i kätäk. 	 I widziałem jednego Anioła stojącego w słoócu i wołającego głosem wielkim, mówiąc wszystkim ptakom latającym po pośrodku nieba: Chodźcie i zgromadźcie się na wieczerzę wielkiego Boga,


Ka irä jiye kuna ta, sä rä delewa̱ña Cristo ja̱mi, ikuna ji biketsanak sa̱ wa̱ säkätä kukawa̱ ji̱a sa te marä ibataje si̱ ra. 	 Albowiem staliśmy się uczestnikami Chrystusa, jeźliże tylko początek tego gruntu aż do końca stateczny zachowamy.


Ka̱ñinawa̱ ra Jesús deksa̱ju̱ mineju̱mi ka yi kuna shtä ska. Jera je chu̱li̱i̱ wa te iyulami, jewa demijulu ikatke ska ra, ijewa te Jesús kuka ji̱a ta̱i, ka iminakläju̱ ijewa yika. 	 A gdy był dzień, wyszedłszy, szedł na miejsce puste. A lud go szukał, i przyszli aż do niego, i zatrzymywali go, aby nie odchodził od nich.


Ata ekla kie Ananías te ka̱ tso̱ iwa̱ watju̱a ju̱ami ise̱naklä Safira ra ñara. 	 A mąż niektóry imieniem Ananijasz, z Safirą, żoną swoją, sprzedał majętność,


¿Bas sha̱na manele weikarke̱ na? Jera je ka̱kiö. ¿Bas manele ssëna a̱naa na? Jera je ksö salmo wà. 	 Jest kto utrapiony między wami, niechże się modli; jest kto dobrej myśli, niechajże śpiewa.


Manele ji biketsäk botkä wa, dälänopa bas je̱r ja̱mi. 	 A nad niektórymi zmiłujcie się, rozsądkiem się rządząc;


“Yi a̱ni ka deleka̱ ka̱jöir ska. Ata ale biteleju̱ ka̱jöir ska je ebä, je rä ditsä yäbei. 	 A nikt nie wstąpił do nieba, tylko ten, który zstąpił z nieba, Syn człowieczy, który jest w niebie.


Jera ite ikúka: —Ka yi kuna yis paktäk ra, ¿maikäi yis je̱r ko̱r je ia̱ na? Jera ite Felipe kiaka̱ je̱tkäkka̱ña ira. 	 A on rzekł: Jakoż mogę rozumieć, jeźliby mi kto nie wyłożył? I prosił Filipa, a wstąpił i siedział z nim.


Yis ianawa̱ yuletelewa̱ je ñak rä bas ne wa̱. Bäi si̱ ra, yis ne rä kjeiyinak bäi bas wa̱ rä. Ka irä jiye kuna ta, yis dä kje emana, ata ka yis dä ja̱lewa̱ kuna je Jesús ktei bata shäk bäi si̱ ye wa katäbäka kuna. 	 Stałem się głupim, chlubiąc się; wyście mię do tego przymusili. Bom ja od was miał być chwalony, ponieważem nie był podlejszym, niżeli oni bardzo wielcy Apostołowie, chociażem nic nie jest.


Jera yis mineju̱ ángel wäki̱, ishäk iia̱ iwa̱ äyë tsi̱ne cha̱kläté yis ia̱. Jekäi ite ishe yis ia̱: “Ikuköwa̱, kätöwa̱. Ma ñá na issërmi bächii, ata bä kjä na ra issërmi bloo bul ña diä käi.” 	 I szedłem do Anioła, i rzekłem mu: Daj mi te książeczki. I rzekł mi: Weźmij, a zjedz je, a uczynią gorzkość w brzuchu twoim; ale w ustach twoich słodkie będą jako miód.


Matat dä Leví yaba, Leví rä Simeón yaba, Simeón rä Judá yaba, Judá rä José yaba, José rä Jonán yaba, Jonán rä Eliaquim yaba, 	 Syna Symeonowego, syna Judowego, syna Józefowego, syna Jonanowego, syna Elijakimowego,


Jera je ukäki̱ Jesús shka jukläyäkä ta̱i ta̱i irä tsi̱dala irä shtä ska Säkeklä gobierno ktei baa wapaktäk, je bata shäk. Jera ale doce wa damiña ira. 	 I stało się potem, że on chodził po miastach i po miasteczkach każąc i opowiadając królestwo Boże, a oni dwunastu byli z nim,


Jeska tsi̱ni tso̱ wäkale chu̱li̱i̱ ju ja̱r yöle ka̱sha̱ ki̱ mai sá tapar kate ska. 	 A było wiele lamp na onej sali, gdzie byli zgromadzeni.


Jekäi je jukläyäkä wa biköle wätji̱naka̱. Jera jewa julunami etka ye ebä te Pablo tsa̱tkäk Gayo irä Aristarco irä sika jámi demi sa tapanaklä jui ska. Jewa rä Macedonia wa. 	 I było pełno po wszystkiem mieście zamieszania, i wpadli jednomyślnie na plac, porwawszy Gaja i Arystarcha, Macedończyki, podróżne towarzysze Pawłowe.


Jera Jesús te ichaka iia̱: —¿Jiräni ba kie rä? Jera ite ikúka: —Yis kie rä chu̱li̱i̱ ni. Je sha ite wà rä be chu̱li̱i̱ rä baklewa̱ ija̱rka ki̱ka. 	 I pytał go Jezus, mówiąc: Co masz za imię? A on rzekł: Wojsko; albowiem wiele dyjabłów wstąpiło było weó.


Je rä bas dä je̱rikä ta ta̱i ki̱ka, bas te yuletenak wa katableke̱ je̱r baa wà. 	 Bo radzi znosicie głupich, będąc sami mądrymi.


Jera ite je chu̱li̱i̱ wa paka ñajäkläkwa̱ i̱ski̱. Jera ite je pan siete kukawa̱, je ki̱ ite wekte sha Säkeklä ia̱, kjepa je bala butsa ma ite iwa̱ dulanak wa ia̱, jewa wa̱ wadenak. Jekäi ijewa te je chu̱li̱i̱ wa chewa̱ iwa. 	 I rozkazał ludowi, żeby usiadł na ziemi; a wziąwszy one siedm chlebów, podziękowawszy łamał, i dawał uczniom swoim, aby przed lud kładli; i kładli przed lud.


Jekäi Felipe mineju̱ Samaria jukläyäkäí ska. Jeska jewa ia̱ ite Säbäkäkksa̱ ktei wapakta. 	 Lecz Filip zaszedłszy do miasta Samaryjskiego, opowiadał im Chrystusa.


Jí ne käi sa te ibiketse ije te iwe̱mi sa̱ ia̱ rä: Je rä sä te ji kia iia̱ jishtä iwakei ki̱ ishena käi ra, ije te sä ktä ssë. 	 A toć jest ufanie, które mamy do niego, iż jeźlibyśmy o co prosili według woli jego, słyszy nas.


Ata ba rä pabale berber käi, ka balii kuna, ka tse̱e̱ kuna. Je ki̱ka yie ba tjueraksa̱ kja. 	 A tak, ponieważ jesteś letni, a ani zimny ani gorący, wyrzucę cię z ust moich.


Säkekewa, ¿yibä ka suanak ba yika, ñakäi ka iwa̱ ba kie kjeiyinak rä na? Ñera ba ebä ne rä sikii rä. Je ne ki̱ka ke̱i ta kju̱awa kju̱awa wa biköle dämi bä wäki̱, te ba oloitsemi. Ka irä jiye kuna ta, ba te ji we̱ wämo, kjayina e̱ná ki̱ka.” 	 Któż by się ciebie nie bał, Panie! i nie wielbił imienia twego? gdyżeś sam święty, gdyż wszystkie narody przyjdą i kłaniać się będą przed obliczem twojem, że się okazały sprawiedliwe sądy twoje.


Jekäi yis kolole rä je waje̱rku̱ak ye, je bata shäk ye, je wapaktäk ye. 	 Której jam jest postanowiony kaznodzieją i Apostołem, i nauczycielem pogan.


Jera Jesús ktei bata shäk wa irä, tapanak wa wäkiri wa irä ñatapawa̱wa̱ je ktei wabiketsäk. 	 Zgromadzili się tedy Apostołowie i starsi, aby wejrzeli w tę sprawę.


Jera ika̱kia ta̱i Jesús ia̱, ka iwa̱ ijewa patkäklämi kju̱awaka je ke̱i yika. 	 I prosił go bardzo, aby ich nie wyganiał z onej krainy.


Ke bas male̱te̱na je ktei yika. Ka irä jiye kuna ta, ike̱i dämiwa̱ jeska ra sa̱ tso̱ sä itäbiäklä ska biköle te ije ktä ssëmi. 	 Nie dziwujcież się temu; boć przyjdzie godzina, w którą wszyscy, co są w grobach, usłyszą głos jego;


Jekäi ideju̱ Roma ska ra, ite yis yula ta̱i, je ne kjepa ite yis ku̱a rä. 	 Ale będąc w Rzymie, bardzo mię pilno szukał i znalazł.


Jera Jesús wa̱ dulanak shka̱ta iwa̱ te isha Pedro ia̱: —¡Säkekewa ne irä! Simón Pedro te issa Säkekewa ne irä ni ra, jera ite ipaiklä jiani plaa, irä je̱k payeleju̱mi ki̱ka. Jekäi ije̱tka ja̱wa̱mi diklä ki̱ka. 	 I rzekł on uczeń, którego miłował Jezus Piotrowi: Pan jest. Szymon tedy Piotr, usłyszawszy iż Pan jest, przepasał się koszulą, (albowiem był nagi) i rzucił się w morze.


yis wetsanakläksa̱ Judea ska ka kte ssäk kuna wa yika, ñakäi Jerusalén ska ji tso̱ yis wa̱ me̱nak sä sikii wa ia̱ je kukäklä ijewa wa̱ je̱r baa wà, 	 Abym był wybawiony od tych, którzy są niewiernymi w ziemi Judzkiej, a iżby usługa moja, którą wykonywam przeciw Jeruzalemowi, przyjemna była świętym;


Jekäi ñakäi jira ijewa rä ka iktä ssäk kuna, je wà ije̱r bäi shäklä bas ia̱, kjepa ije̱r bäi shäklä ijewa ia̱. 	 Tak i oni teraz stali się nieposłusznymi, aby dla miłosierdzia wam okazanego i oni miłosierdzia dostąpili.


¡Ñekja blu wa! Bas ji̱o, bas kjoyino, ji bäline dämiwa̱ bas ki̱ka kju̱ei. 	 Nuż teraz, bogacze! płaczcie, narzekając nad nędzami waszemi, które przyjdą.


Jera ijewa te ikúka: —Ñera ka sá ji ta jiska, ata pan cinco irä nima botäbä irä je ebä. 	 Ale mu oni rzekli: Nie mamy tu, tylko pięć chlebów i dwie ryby.


Ji biköle rä weikanakwa̱ jekäi ra, ¿ditsä mane shtä wa ye bas kiana rä? ¿Ka bas kiana rä se̱nak wämo, tsa̱na si̱ 	 Ponieważ się tedy to wszystko ma rozpłynąć, jakimiż wy macie być w świętych obcowaniach i pobożnościach?


Jera Jesús te ikúka: —Pedro, yie ishe ba ia̱, jir ebä ka oshkoro a̱rka̱ba yikaba, ba ka̱yuämiwa̱ mañatabä kicha ka ba wa̱ yis su̱le ni. 	 A on rzekł: Powiadam ci, Piotrze! nie zapieje dziś kur, aż się pierwej trzykroć zaprzesz, że mię nie znasz.


Jekäi ekla ekla sa wakwa je̱k su̱oksa̱ jishtä ji we̱ sä te rä käi. Jekäi ra sa̱ ia̱ je̱k ssërmi sa wakei ki̱ka, ata ka kju̱awa wà kuna. 	 Ale każdy niechaj własnego swego uczynku doświadcza, a tedy sam w sobie chwałę mieć będzie, a nie w drugim.


ñaebä kte yakei käi, ji she yuletene wà käi, kjäbite äina shtä käi, je rä ka bäi kuna, ata bäi si̱ rä wekte ne shäk Säkeklä ia̱. 	 Także sprośność i błazeńskie mowy, i żarty, które nie przystoją, ale raczej dziękowanie.


Ñerä je te Jesús palei ssa ra, ideju̱ je chu̱li̱i̱ wa sha̱na ishäbe kja̱ne te iwa̱ shönak je̱k ki̱ passawa̱. 	 Usłyszawszy o Jezusie, przyszła z tyłu między ludem, i dotknęła się szaty jego;


Ka̱wä oloi rä kju̱awa, tulu oloi rä kju̱awa, ñakäi bekwä oloi rä kju̱awa. Jekäi bekwä oloi ñir dä kju̱awa kju̱awa. 	 Insza chwała słońca, a insza chwała księżyca, i insza chwała gwiazd; albowiem gwiazda od gwiazdy różna jest w jasności.


Jekäi iianacha̱wa̱ ji biköle wakbläk, ji ka wämo kuna käi, ji shi̱ana käi, ji ki̱tker sa̱ ja̱mi käi, ji we̱ wäsi̱wa käi, je̱r ki̱ sa saka iane ijile ki̱ käi; ñakäi ñaktewa̱ wa̱, kju̱atke wa̱, ñawäyue wa̱, ñaweike wa̱, ñaki̱yue wa̱, je ebä wa̱ ijewa rä kololecha̱wa̱. 	 Napełnieni będąc wszelakiej nieprawości, wszeteczeństwa, przewrotności, łakomstwa, złości, pełni zazdrości, morderstwa, sporu, zdrady, złych obyczajów;


¿Yi rä tu̱nakka̱ ka̱jiska ji tso̱ ki̱ rä na? Je rä yi te ibiketsa Jesús dä Säkeklä yaba ni wa. 	 Któż jest, co zwycięża świat, tylko kto wierzy, iż Jezus jest Synem Bożym?


Jera eunuco te carreta sha wäkolonakwa̱. Ñerä Felipe irä eunuco irä minewa̱julu bolwe diklä na. Jekäi ite iwäukewa̱ ju̱ami. 	 I kazał stanąć wozowi; i zstąpili obadwaj w wodę, Filip i rzezaniec, i ochrzcił go.


Jekäi ijewa te bol kuka. Ekla rä José, kinak Barsabás ni. Je kie etkä rä Justo ni. Ekla rä Matías. 	 I postawili dwóch: Józefa, którego zwano Barsabaszem, którego też nazywano Justem, i Macieja.


Jera ñajäklelewa̱ Sanedrín ska wa biköle te Esteban su̱a jaree, ñerä ijewa te isu̱a ra iwäktä juer sa̱me̱ishärä ángel ne wäktä irä käi. 	 A patrząc na niego pilnie oni wszyscy, którzy siedzieli w radzie, widzieli oblicze jego jako oblicze anielskie.


Ka irä maikäi kuna ta, ka̱ däke̱ka̱ siete día ra, je rä yile iwa̱ maile: “Säkeklä te ishka̱ble biköle je̱retsawa̱, ka̱ deka̱ siete día ra.” 	 Albowiem tak powiedział na jednem miejscu o siódmym dniu: I odpoczął Bóg dnia siódmego od wszystkich spraw swoich.


Ijewa rä iwakei yaka, wäjielewa̱ kalabe ji biköle wäjiäkwa̱ kalabe wakei wa̱. 	 Który jest ciałem jego i pełnością tego, który wszystko we wszystkich napełnia.


Ijewa klä rä iminaklä plaa sä pi tkewa̱k ju̱mi. 	 Nogi ich prędkie są ku wylewaniu krwi;


Yie iyua ñatapawa̱k wa ia̱, ata Diótrefes wäbatsa däkwa̱ bakleka̱ ijewa tsa̱ta, ka je te sá ktä ssë. 	 Pisałem do zboru waszego; ale Dyjotrefes, który chce być przedniejszy między nimi, nie przyjmuje nas.


Andrés irä, Felipe irä, Bartolomé irä, Mateo irä, Tomás irä, Jacobo Alfeo yaba irä, Tadeo irä, Simón ale bakle kju̱atkäk gobierno ra irä, 	 I Andrzeja, i Filipa, i Bartłomieja, i Mateusza, i Tomasza, i Jakóba, syna Alfeuszowego, i Tadeusza, i Szymona Kananejczyka;


ñakäi palei ta ji bäi wa̱k: yabala kibile iwa̱ käi, sä kilewa̱ iwa̱ je̱r bäi wà käi, sä sikii wa klä pasukle iwa̱ käi, sä weikale wa tsa̱tkele iwa̱ käi, ji biköle bäi ebä o̱le iwa̱ käi. 	 Mająca świadectwo w dobrych uczynkach, jeźli dzieci wychowała, jeźli gości przyjmowała, jeźli świętych nogi umywała, jeźli utrapionych wspomagała, jeźli każdego uczynku dobrego naśladowała.


Ñerä alaklä ekla duäke̱ pi ju̱ne e̱e̱na te, bitewa̱ doce año kje, je je̱k sikawa̱ ishäbe kja̱ne, te iwa̱ shönak je̱k ki̱ bata passawa̱. 	 (A oto niewiasta, która płynienie krwi ode dwunastu lat cierpiała, przystąpiwszy z tyłu, dotknęła się podołka szat jego;


Ata Säkeklä je̱r bäi yile ka je rä jishtä je shirine rä käi kuna. Ka irä maikäi kuna ta, ikuna ekla shirinawa̱ bata ki̱ka chu̱li̱i̱ wa duacha̱wa̱ ra, je tsa̱ta si̱ Säkeklä je̱r bäi shä irä ji me̱nak irä deksa̱ chu̱li̱i̱ wa ia̱ rä, ale ditsä ekla Jesucristo je̱r bäi sha oloi ja̱mi. 	 Ale nie jako upadek, tak i dar z łaski; albowiem jeźli przez upadek jednego wiele ich pomarło, daleko więcej łaska Boża i dar z łaski onego jednego człowieka Jezusa Chrystusa na wiele ich opływała.


¿maikäi ka je tsa̱ta iwikblu cha wakja̱neiwe̱ rä bakleka̱ju̱ baa si̱ kuna rä na? 	 Jakoż daleko więcej usługiwanie Ducha nie ma być chwalebne?


Bas ku̱ biköle dälätsö, sa el wa shka̱li̱blö. Bas suano Säkeklä yika. Ñakäi ka̱ tsa̱ku̱i dälätsö. 	 Wszystkich czcijcie, braterstwo miłujcie, Boga się bójcie, króla w uczciwości miejcie.


Ñerä ijewa te je ssa ra, Jesús wa̱ dulanak wa chu̱li̱i̱ te isha: —Je kte rä därërë. ¿Yi ia̱ je kolor na? 	 Wiele ich tedy z uczniów jego słysząc to, mówili: Twardać to jest mowa, któż jej słuchać może?


Jewa je̱r bata ki̱tiäklä rä jishtä tabeli yaka yöle je̱r bata ki̱tiäklä käi. Jewa pik bular dä jishtä caballo chu̱li̱i̱ julur carreta wäkse ñakpe ska bular ssëta. 	 A miały pancerze jako pancerze żelazne, a szum skrzydeł ich, jako grzmot wozów, gdy wiele koni bieży do bitwy.


Jesús wäteleka̱ cruz ja̱mi ska kal yäkä wäbala tso̱. Je kal yäkä wäbala ska sa̱ nu̱l bläklä kate spa̱na, je na yi a̱ni ka nu̱l blerba. 	 A był na onem miejscu, gdzie był ukrzyżowany, ogród, a w ogrodzie grób nowy, w którym jeszcze nikt nie był położony.


Jekäi yie isu̱a, ñakäi yis te iktei she ije ne rä Säkeklä yaba rä. 	 A jam widział i świadczył, że ten jest Syn Boży.


—Yis ka̱kiäte Jope jukläyäkäí ska ra, yis je̱r na ka̱ shena itjä, jera yis ia̱ ji kjayina su̱a yis te. Jile sua iá ta̱i bitewa̱ ka̱jöir ska mo̱lecha̱wa̱ ibata däka̱ cuatro ska, je dewa̱ju̱ yis katke ska. 	 Byłem w mieście Joppie, modląc się; i widziałem w zachwyceniu widzenie, naczynie niejakie zstępujące jako prześcieradło wielkie, za cztery rogi uwiązane, i spuszczone z nieba, i przyszło aż do mnie.


Yis te jí yua bas Säkeklä yaba kie biketsäk wa ia̱, je rä bas je̱r ko̱naklä bas wa̱ se̱ne jekjeye tso̱ je ia̱. 	 Te rzeczy napisałem wam, którzy wierzycie w imię Syna Bożego, żebyście wiedzieli, iż macie żywot wieczny, i abyście wierzyli w imię Syna Bożego.


Ñakäi ji wämo juermi yis maju̱mi Sa Ká ska je ki̱ka, jekäi ka bas wa̱ yis su̱nak ji̱a. 	 Z sprawiedliwości zasię, iż do Ojca mego idę, a już mnie więcej nie ujrzycie;


Ka irä maikäi kuna ta, je caballo wa wa̱ täkili tso̱ rä ikjä ja̱r irä imale̱k irä ska, jewa male̱k rä tsa̱ku̱ ta tkäbe käi ki̱ka; je ne wà ite sa̱ shka̱we̱ke̱ rä. 	 Albowiem moc ich jest w gębach ich i w ogonach ich; bo ogony ich wężom są podobne, mając głowy, któremi szkodzą.


Ata ji biköle wà sá te ikjashe rami sá rä Säkeklä kja̱nei wa̱k wa, ji katable ta̱i wà, weikane wà, sá ki̱ ji sherke̱ wà, je̱r ia̱ne ssë wà, 	 Ale we wszystkiem zalecając samych siebie, jako słudzy Boży, w wielkiej cierpliwości, w uciskach, w niedostatkach, w utrapieniach,


Ba rikä, ke ba ku̱ ji yakei mabla, ata ji bäi ebä mablö. Yi te ji we̱ bäi ra, je datse̱ rä Säkeklä ja̱mi. Yi te ji yakei we̱ ra, je wa̱ ka Säkeklä su̱le. 	 Najmilszy! nie naśladuj złego, ale dobrego. Kto dobrze czyni, z Boga jest; ale kto źle czyni, nie widział Boga.


Jekäi Leví wa diezmo kukäk wa te sa̱me̱ishärä Melquisedec ia̱ diezmo ma̱ Abraham ra käi. 	 A iż tak rzekę i sam Lewi, który dziesięciny bierze, dał w Abrahamie dziesięcinę.


Jera Pablo je̱k duaka̱ ijewa sha̱na je Areópago ska te isha: —Bas Atenas wa, yie isu̱a ra ji biköle ska ra bas te rä jile oloitseke̱ bäi si̱wa̱. 	 Tedy Paweł stanąwszy w pośrodku Areopagu, rzekł: Mężowie Ateóscy! z każdej miary was widzę nader nabożnych.


Je ne ki̱ka Jesús te ji shka̱l ssa rä jukläyäkä kjäshtäklä ektaka, je wà iwa̱ ditsä siki tewa̱klä iwakei pi wà. 	 Dlatego i Jezus, aby poświęcił lud własną krwią swoją, za bramą ucierpiał.


Ata ijewa ia̱ iktä ssër ka wata käi, je ki̱ka ka iwa̱ iktä kolone kuna. 	 Ale się im zdały jako plotki słowa ich, i nie wierzyli im.


Ka irä maikäi kuna ta, jäiyi rä ka Jesús biketsäk kuna ra, je rä siki tele ise̱naklä oloi ja̱mi. Je su̱ta alaklä rä ka Jesús biketsäk kuna ra, je rä siki tele ise̱naklä oloi ja̱mi. Ata ka jekäi kuna ra, bas yabala rä ñá käi, ata jira irä sikina. 	 Albowiem poświęcony jest mąż niewierny przez żonę i żona niewierna poświęcona jest przez męża; bo inaczej dziatki wasze byłyby nieczystemi, lecz teraz świętemi są.


Yis Pablo te ishe bas ia̱, ikuna bas ñajawa̱ tene shkiri wa̱k ra, jera ka jiye bas ki̱ Cristo kiane ji̱a kuna. 	 Oto ja Paweł mówię wam, iż jeźli się obrzezywać będziecie, Chrystus wam nic nie pomoże.


Jera fariseo wa irä, ñayöle ka̱wei wà wa manele irä, datse̱ Jerusalén ska tapanawa̱ Jesús wäja̱mi. 	 Tedy się zgromadzili do niego Faryzeuszowie, i niektórzy z nauczonych w Piśmie, którzy byli przyszli z Jeruzalemu;


El wa, yis je̱r ska issërke̱, ñakäi yis ka̱ kiäke̱ Säkeklä ia̱ ijewa ki̱ka, je rä ijewa tsa̱tkenakläksa̱. 	 Bracia! przychylna wola serca mego i modlitwa, którą czynię do Boga za Izraelem, jestci ku zbawieniu.


E̱e̱na si̱ Säkeklä wa̱ ji baa si̱ irä, ka̱biketse irä, ji ju̱ñe irä tso̱ rä. Ji biketsaleksa̱ iwa̱, je ia̱ ka yi a̱ni je̱r ko̱nak. Ji we̱ ite käi, ka je däk sa̱ je̱r na. 	 O głębokości bogactwa i mądrości, i znajomości Bożej! Jako są niewybadane sądy jego i niedoścignione drogi jego!


Jekäi däyë te sä dulecha̱wa̱ wa tso̱ ina tulaksa̱ni, ñakäi duewa̱ irä, sä wikblu bläklä irä te sä dulecha̱wa̱ wa tso̱ ijewa ska tulaksa̱ni. Jekäi jewa ktei wabiketsanaksa̱ ekla ekla ji o̱le iwa̱ je ja̱mi. 	 I wydało morze umarłych, którzy w niem byli, także śmierć i piekło wydały umarłych, którzy w nich byli; i byli sądzeni każdy według uczynków swoich.


Jí ssëta ije äyë yöle biköle ska ije ktä rä, je sha̱ manele ia̱ sa̱ je̱r ko̱la rä därërë. Je ki̱ka ka yöle kuna wa, ka chatkelewa̱ bäi si̱ kuna wa, jewa te je kte wäshcha̱we̱ke̱ka̱. Je su̱ta ite iwe̱ke̱ äyë saka yöle ukä ja̱mi rä, je ki̱ iwakwa weikarcha̱miwa̱. 	 Jako i we wszystkich listach swoich mówiąc o tych rzeczach, między któremi są niektóre rzeczy trudne ku wyrozumieniu, które nieumiejętni i niestateczni wykręcają jako i inne pisma, ku swemu własnemu zatraceniu.


Jekäi ka̱kie biketsale etkabä wà ra, duë ta tsa̱tkermiksa̱. Jera Säkekewa te ije̱kewe̱mika̱ni. Ñakäi iwa̱ ji yakei rä wakblele ra, je rä janakwa̱ bitaba. 	 A modlitwa wiary uzdrowi chorego i podniesie go Pan; a jeźliby się grzechu dopuścił, będzie mu odpuszczone.


¿Mane guardia te ji kja̱nei we̱ iwakei inaklä wà rä na? ¿Mane uva yäkä je̱wa̱k wa̱ ka iwä kata̱ne rä na? ¿Mane oveja kjänanak wa̱ ka itsu yane rä na? 	 Któż kiedy służy żołnierkę swoim kosztem? Któż sadzi winnicę, a owocu jej nie pożywa? Albo któż trzodę pasie, a mleka trzody nie pożywa?


Ñakäi ije ja̱mi bas ia̱ tene shkiri o̱na, tene shkiri ka o̱le kuna jula wà, ata tene shkiri o̱le Cristo wakei wa̱, sa yaka ska sa patkäk ji wa̱k ju̱leksa̱. 	 W którym i obrzezani jesteście obrzezką nie ręką uczynioną, to jest, zewlekłszy ciało wszystkich grzechów ciała przez obrzezkę Chrystusową.


Saje wa wa̱ iju̱ñer, sa̱ wa̱ sa el wa shka̱l ki̱ka, sä rä deleksa̱ duewa̱ ska, kjawa̱ni se̱ne kseka ska. Ata yi wa̱ ka sa̱ shka̱l da, je tso̱ ji̱a rä duewa̱ ska. 	 My wiemy, żeśmy przeniesieni z śmierci do żywota, iż miłujemy braci; kto nie miłuje brata, zostaje w śmierci.


Jera, ¿jibä su̱ak bas dasta̱na rä na? ¿Ekla jile bata shäk na? Tsa̱na ra jekäi irä, ata yie ishe bas ia̱, ka ije rä jile bata shäk ebä kuna. 	 Ale coście wyszli widzieć? Izali proroka? zaiste powiadam wam, i więcej niż proroka.


Bas dikäla, ke bas ku̱ yi kukawa̱ nui ki̱, ata je jöwa̱ Säkeklä kju̱atkäklä ira. Ka irä jiye kuna ta, iyöle katke: “Yis ne rä sä kukäkwa̱ nui ki̱ rä; yis ne te je nui kpemi rä.” Jekäi Säkekewa te ishe rä. 	 Nie mścijcie się sami, najmilsi: ale dajcie miejsce gniewowi; albowiem napisano: Mnie pomsta, a Ja oddam, mówi Pan.


ji̱ak wa ssënopa ka iji̱ate kuna käi; ssënak a̱naa wa ssënopa ka issërte a̱naa kuna käi; ji tju̱ak wa ssënopa ka iwa̱ ji kuna käi, 	 A którzy płaczą, jakoby nie płakali; a którzy się radują, jakoby się nie radowali; a którzy kupują, jakoby nie trzymali;


Ijewa wa̱ iminetse̱ ka̱ kie Gólgota ni ska, (je wà rä “Tsa̱ku̱ Chichei Ke̱i”). 	 I przywiedli go na miejsce Golgota, co się wykłada: Miejsce trupich głów.


Mika̱ ijewa damijulu kja Jerusalén ska, Betfagé irä Betania irä ska, Olivo Yäkä Bata ñak ska ra, Jesús te iwa̱ dulanak wa patkami bol. 	 A gdy się przybliżyli do Jeruzalemu i do Betfagie i do Betanii ku górze oliwnej, posłał dwóch z uczniów swoich,


Ata ikabla iwa̱k ki̱ka, sa te ka̱jöir spa̱na, ishäkä spa̱na ki̱ssëke̱, jeska rä ji wämo ebä ne tso̱. 	 Lecz nowych niebios i nowej ziemi według obietnicy jego oczekujemy, w których sprawiedliwość mieszka.


Jera ije je̱r ssënawa̱ ime jile wä ñeke̱ köchi te ñawa̱ käi, ata ka yi a̱ni te ji me̱ iia̱. 	 I żądał napełnić brzuch swój młótem, które jadały świnie; ale mu nikt nie dawał.


Ñerä ideksa̱ju̱ ra, ite je chu̱li̱i̱wa̱ su̱a, jera ije̱r ja̱mi jewa dälänacha̱wa̱, jekäi ite ijewa sha̱ duë ta wa bäiwa̱ni. 	 Wyszedłszy tedy Jezus ujrzał wielki lud, i użalił się ich, a uzdrawiał chore ich.


Jera Jesús te ijewa kúka: —Kte si̱ wà yie ishe bas ia̱, sa̱ manerke̱ksa̱ni spa̱na ke̱i ska, mika̱ ditsä yäbei je̱tkärawa̱ ije̱tkäklä sa̱ tsa̱ku̱i ye baa si̱ ki̱ka ra, bas minele yis ja̱mi wa ñajäklämiwa̱ña sa̱ tsa̱ku̱i wa je̱tkäklä doce ki̱ka, Israel wa ditsei wä doce ktei wabiketsäkksa̱. 	 A Jezus rzekł im: Zaprawdę powiadam wam: Iż wy, którzyście mię naśladowali w odrodzeniu, gdy usiądzie Syn człowieczy na stolicy chwały swojej, usiądziecie i wy na dwunastu stolicach, sądząc dwanaście pokoleó Izraelskich.


“Ma cho̱ je ditsä wa ska, jekäi ishö: ‘Bas te issëmi ssële, ata a̱ni ka bas je̱r na idäk, bas te isu̱emi su̱le, ata a̱ni ka bas wäna ijuenak. 	 Mówiąc: Idź do tego ludu, a mów: Słuchem słuchać będziecie, ale nie zrozumiecie, a widząc widzieć będziecie, ale nic nie ujrzycie;


Ka irä maikäi kuna ta, bewak pi rä minakwa̱tse̱ chui tsa̱ku̱i wa̱, ija̱r dälätsalewa̱ e̱e̱na si̱ ska sa̱ nui ki̱ka, ata iyaka rä dälänakwa̱ ijewa ju ji̱atkele tso̱ ektaka. 	 Albowiem bydląt, których krew bywa wnoszona za grzech do świątnicy przez najwyższego kapłana, tych ciała palone bywają za obozem.


je rä bas te yis tsa̱tkaña kte baa bata she wà isäkätä raté bite rä jira kje ki̱ka. 	 Za społeczność waszę w Ewangielii, od pierwszego dnia aż dotąd;


Judío wa ekla chui wa tsa̱ku̱i kie Esceva ni, je yabala siete wa ne tso̱ je wa̱k rä. 	 A było ich siedm synów jednego Żyda, imieniem Scewas, najwyższego kapłana, którzy to czynili.


Bas te ishe bas wäsikäk wa biköle ia̱ irä, sä sikii wa biköle ia̱ irä yie ijewa chakami. Italia wa te bas chakami. 	 Pozdrówcie wszystkich wodzów waszych i wszystkich świętych. Pozdrawiają was bracia z Włoch.


Ka irä jiye kuna ta, sa̱ je̱k dulawa̱ yaka jälewa̱k ra, je kiar dä elkje bä. Ata ji wämo rä kianak ji biköle ska. Je wà ji dämiksa̱ sa̱ ia̱, jí sa̱ se̱r dami ska irä, sa̱ ke̱i däke̱wa̱ ji̱a ska irä. 	 Albowiem cielesne ćwiczenie mało jest pożyteczne; lecz pobożność do wszystkiego jest pożyteczna, mając obietnicę żywota teraźniejszego i przyszłego.


Je ktei sha Juan te täkii: “Jí ne rä ale ktei yile yis wa̱ ekla däkju̱ yis itä ki̱ka, je ne kjaka̱ni yis tsa̱ta, ije rä yis yikaba ki̱ka ni rä.” 	 Jan świadczył o nim, i wołał, mówiąc: Tenci był, o którymem powiadał: Który po mnie przyszedłszy, uprzedził mię; bo pierwej był niż ja.


Ka irä maikäi kuna ta, jishtä Adán ja̱mi biköle duächa̱ke̱wa̱, je su̱ta Cristo ja̱mi biköle ia̱ se̱ne kseka me̱rmini. 	 Albowiem jako w Adamie wszyscy umierają, tak i w Chrystusie wszyscy ożywieni będą.


Jera ijewa ia̱ paiklä suruu me̱na ekla ekla, ñakäi ijewa ia̱ iyina ije̱räklä ji̱a elkje bala ta, bilbä iel wa ikja̱nei wa̱kña wa kiana ko̱ta̱nakcha̱wa̱ jishtä ijewa käi kjepa. 	 I dane są każdemu z nich szaty białe, i powiedziano im, aby odpoczywali jeszcze na mały czas, ażby się dopełnił poczet spółsług ich i braci ich, którzy mają być pobici, jako i oni.


Sä dularke̱ mane a̱ni ia̱ ka sä ssënak a̱naa sä dularke̱ ra, ata je rä sa̱ je̱r iawa̱k. Ata je ukä ska sä dulale wa ia̱ idämiksa̱ issënaklä baa ji wämo kju̱ei. 	 A wszelkie karanie, gdy przytomne jest, nie zda się być wesołe, ale smutne; lecz potem owoc sprawiedliwości spokojny przynosi tym, którzy są przez nie wyćwiczeni.


Jewa rä male̱k ta sul ta bächi käi. Je imale̱k ska itäkili tso̱ iwa̱ ditsä weikäklä cinco mes bala na. 	 A ogony miały podobne niedźwiadkom, a żądła były w ogonach ich, a moc ich była szkodzić ludziom przez pięć miesięcy;


Jera ije te isha ijewa ia̱: —Ka biköle ia̱ jekäi io̱nak, ata yi ia̱ irä me̱le jekäi ra, jewa ebä ia̱ je o̱rmi rä. 	 A on im rzekł: Nie wszyscy pojmują tej rzeczy, ale tylko ci, którym to dano.


Jekäi ite guardia wa cien wäsikäk paka Pablo kjänanak, ata ka̱ ma̱k iia̱ ju na ikäruäklä kjermita, ñakäi isaka wa däke̱wa̱ ji ma̱k iia̱ ka wätkewa̱k kuna. 	 I rozkazał setnikowi, aby strzegł Pawła i pofolgował mu, i aby nie bronił żadnemu z przyjaciół jego posługiwać mu albo go nawiedzać.


Mika̱ ite ikjä bale idäkläka̱ cinco kjäyaksa̱ ra, yie jile däläwa̱klä niki̱ka sä ko̱tälecha̱wa̱ Säkeklä ktä bata ki̱ka, ñakäi ijewa wa̱ ktei yinak ki̱ka, jewa wikblu su̱a. 	 A gdy otworzył piątą pieczęć, widziałem pod ołtarzem dusze pobitych dla słowa Bożego i dla świadectwa, które wydawali;


Je itä ki̱ José Arimatea wa te Pilato ia̱ ka̱kia iwa̱ Jesús nu̱l tsa̱klämi. Je José rä je̱k patkele Jesús ja̱mi jakika, isuarke̱ Judío wa yika ki̱ka. Jekäi Pilato te ka̱ ma̱ iia̱, jera imineju̱ te inu̱l tsa̱mi. 	 A potem prosił Piłata Józef z Arymatyi, (który był uczniem Jezusowym, ale tajemnym dla bojaźni żydowskiej), aby zdjął ciało Jezusowe. I pozwolił Piłat. Szedł tedy i zdjął ciało Jezusowe.


Je bala na etäbä kicha chu̱li̱i̱wa̱ tapanani, ata ka ji a̱ni kuna ijewa wa̱ ñanak. Je ki̱ka Jesús te iwa̱ dulanak wa kia jaté, jewa ia̱ ite isha: 	 A w oneż dni, gdy nader wielki lud był, a nie mieli, co by jedli, zwoławszy Jezus uczniów swoich, rzekł im:


Jera iblui te isha iia̱: ‘Kjanaklä bäi, chatkelewa̱; baa ba te iwá̱ rä. Ba te ji elkje wawá̱ rä bäi, je ki̱ka yie ba ia̱ ji me̱mi ta̱i ma wa̱ ju̱ñenak. Ba ssënoña a̱naa bä blui ra. 	 Rzekł mu pan jego: To dobrze, sługo dobry i wierny! gdyżeś był wierny nad małem, nad wielem cię postanowię; wnijdź do radości pana twego.


Mika̱ mil año deka̱ju̱ ra, Satanás wäyermiksa̱ni ikate wätele ska. 	 A gdy się skończy tysiąc lat, będzie rozwiązany szatan z ciemnicy swojej,


Jekäi je bol demi Jesús ska ra, ijewa te isha iia̱: —Juan säwäukewa̱k te sá patkaté ba ia̱ ichakäk: ¿Ba ne rä ale däke̱ju̱ rä na, ata sa kiana isaka ki̱ssäk ji̱a na? 	 A gdy przyszli do niego mężowie oni, rzekli: Jan Chrzciciel posłał nas do ciebie, mówiąc: Tyżeś jest ten, który ma przyjść, czyli inszego czekać mamy?


Kjepa ite copa kukawa̱, je ki̱ ite wekte sha Säkeklä ia̱; kjepa ite ima̱ ijewa ia̱, te isha: —Jí yö bas biköle ku̱. 	 A wziąwszy kielich i podziękowawszy, dał im, mówiąc: Pijcie z tego wszyscy;


Saje wa shkö tsa̱na, jishtä ka̱piana shke käi, ka se̱nak kuna diyëë käi, ka̱wakbläk di kabika käi, ka se̱nak kuna ka̱wakblewa̱k käi, ji äina tker sa̱ ja̱mi ka wätkelewa̱ ta käi, ka se̱nak kuna kju̱atkäk käi, je̱r ki̱ ñaianak käi. 	 Chodźmy uczciwie jako we dnie, nie w biesiadach i w pijaóstwach, nie we wszeteczeństwach i rozpustach, nie w poswarkach ani w zazdrości;


Iwa rä Macedonia wa irä Acaya wa irä je̱r ssëna inaklä patkäkmi Jerusalén ska sä sikii wa sha̱na ka jita wa tso̱ ia̱. 	 Albowiem się upodobało Macedonii i Achai, nieco spólnie złożyć na ubogich świętych, którzy są w Jeruzalemie.


María te je ssa ra, ije̱kaka̱ plaa mineju̱mi iwäki̱. 	 Ona skoro usłyszała, wnet wstała i szła do niego.


Sá deka̱julu Jerusalénka ra, sä el wa te sá kiawa̱ je̱r ssële a̱naa. 	 A gdyśmy przyszli do Jeruzalemu, wdzięcznie nas bracia przyjęli.


Jesús demiju̱ ra, ite iju̱ña Lázaro itäbinawa̱ kja cuatro día. 	 Przyszedłszy tedy Jezus, znalazł go już cztery dni w grobie leżącego.


¡Säli ijewa rä! Ka irä jiye kuna ta, ijewa minemi Caín itäri wà; ijewa ñatulaksa̱ sa̱ je̱r ma̱k Balaam käi, to̱ne bata ki̱ka; ijewa weikanacha̱wa̱ Coré je̱kaka̱ kju̱atkäk ra, sä weikalecha̱wa̱ käi. 	 Biada im! bo się drogą Kainową udali, a za błędem Baalamowej zapłaty puścili się i przeciwieństwem Korego poginęli.


Ata ka jekäi kuna ra, ite iñak wäkukäklä tkawa̱, kjepa ka itäki ta ie̱newa̱kwa̱ kalabe ra, tsi je su̱ak wa biköle te ija̱ñetsemi, 	 Aby snać, gdyby założył fundament, a dokończyć nie mógł, wszyscy którzy by to widzieli, nie poczęli się naśmiewać z niego,


Pablo, Jesucristo ktei bata shäk Säkeklä ki̱ ishena jekäi ki̱ka, je te sä el Timoteo ra ñara, 	 Paweł, Apostoł Jezusa Chrystusa przez wolę Bożą, i Tymoteusz brat,


Je̱r ianewa̱ jishtä Säkeklä ki̱ ishena käi, je te sä wäsikewe̱ je̱k manewa̱ksa̱ je wà sa̱ tsa̱tkenakläksa̱. Je rä ka sä tsulewa̱kwa̱ kuna. Ata je̱r ianewa̱ jishtä ka̱jiska wa je̱r iarke̱ käi, je te sä wäsikewe̱ duäkwa̱. 	 Albowiem smutek, który jest według Boga, pokutę sprawuje ku zbawieniu, której nikt nie żałuje; ale smutek według świata sprawuje śmierć.


Ka̱jiska ji te sa yakei tewe̱ke̱, je cha̱k jolowa̱k wa, saje wa Säkekewaí Sa̱tsa̱tkäkksa̱ Jesucristo ju̱ñe wà, jewa wäbuta̱nacha̱wa̱ni, ñakäi ikolonacha̱wa̱ni ra, ijewa iarmiwa̱ rä e̱e̱na si̱ isäkätä tsa̱ta. 	 Bo ponieważ oni uszli plugastw świata przez poznanie Pana i zbawiciela, Jezusa Chrystusa, a znowu się zaś niemi uwikławszy, zwyciężeni bywają; stały się ich ostateczne rzeczy gorsze niż pierwsze.


Ka irä jiye kuna ta, shka̱ble Cristo ia̱ kju̱ei, elkje ra iduawa̱ kia. Ije̱k ju̱akksa̱ duäkwa̱ yis tsa̱tkäklä, ka bas wakwa ia̱ je o̱nak ki̱ka. 	 Boć dla dzieła Chrystusowego bliskim był śmierci, odważywszy zdrowie swoje, aby dopełnił tego, czego nie dostawało w usłudze waszej przeciwko mnie.


Jekjepa Judas ale iju̱akksa̱ te isu̱a Jesús dä ktei wabiketsaleksa̱ e̱ná ko̱ta̱nakwa̱ ra, ije̱r ianawa̱ ta̱i, ki̱ka ije te je inaklä wäka treinta cha̱mi ni chui tsa̱ku̱i wa irä sä wäkiri wa irä jewa ia̱, 	 Tedy Judasz, który go był wydał, widząc, iż był osądzony, żałując tego, wrócił trzydzieści srebrników, przedniejszym kapłanom i starszym ludu.


Ata yis te isu̱a ra, ka ije wa̱ ji a̱ni o̱ne nui ta käi iktäkläwa̱, ata ije ka̱kia ktei wabiketsanakksa̱ Augusto wakei wa̱. Je ne ki̱ yie ibiketsa patkenakmi je wäki̱. 	 A ja zrozumiawszy, że nie uczynił nic śmierci godnego, a iż i on sam apelował do Augusta, uczyniłem dekret, aby był posłany.


Jekäi ije te isäkätä ja̱mi tso̱ wa su̱a, yi te iwa̱ räí̱ ki̱ka. 	 I spojrzał w koło, aby ujrzał tę, która to uczyniła:


Ijewa deksa̱julu diklä na ra, Säkekewa wikblu te Felipe tsa̱mi. Jekäi je eunuco wa̱ ka isu̱ne ji̱a, ata imineju̱mi ssële a̱naa. 	 A gdy wystąpili z wody, porwał Filipa Duch Pański i nie widział go więcej rzezaniec, ale jechał drogą swoją, radując się.


Jekäi “wekte” idäkläka̱ botäbä kicha wa kjaju̱mi. Ata ¡issö! “Wekte” idäkläka̱ mañatäbä kicha wadämi ji̱a kukjuna. 	 Biada wtóra przeszła, a oto biada trzecia przyjdzie rychło.


Judío wa te Säkekewa Jesús irä jile bata shäk wa irä ktacha̱wa̱, ñakäi ijewa te sá tulaksa̱. Ka ijewa te Säkeklä ssëwe̱ bäi, ata ijewa kju̱atkäke̱ biköle ra. 	 Którzy i Pana Jezusa zabili, i swoich własnych proroków, i nas wygnali, a Bogu się nie podobają, i wszystkim ludziom są przeciwni,


Jera Jesús te ikúka: —¿Bas ia̱ ra julakolone diei ye ska tso̱ wa je̱r iarmiwa̱ jula kolonak kaldu ji̱a ijewa ra bala na ra na? Ata ike̱i dämiwa̱ ji̱a je jula kolonak minaklätse̱ ijewa yika, je ne kjepa ijewa bätsämi rä. 	 I rzekł im Jezus: Izali się mogą synowie łożnicy małżeńskiej smęcić, póki z nimi jest oblubieniec? Ale przyjdą dni, gdy od nich będzie oblubieniec odjęty, a tedy pościć będą.


Ata ka irä jekäi kuna ra, ¿ji su̱ak bas dasta̱na rä na? ¿Ekla je̱k pajiele yëë su̱ak na? Ñera, je̱k pajiele yëë wa tso̱ rä sa̱ tsa̱ku̱i wa ju na. 	 Ale coście wyszli widzieć? Izali człowieka w miękkie szaty obleczonego? oto którzy miękkie szaty noszą, w domach królewskich są.


¿Ka bas je̱r na ji däba na? ¿Ka bas je̱r ja̱ne ji̱a pan cinco wà cinco mil dele ska, ñakäi canasta bitkä na bas te ishtani rä ska na? 	 Jeszczeż nie rozumiecie, ani pamiętacie onych pięciu chlebów, a onych pięciu tysięcy ludzi, i jakoście wiele koszów zebrali?


Ata je iyöle wa̱ ije ia̱ ideksa̱ to̱ne käi ka je ebä yine kuna, 	 A nie napisano tego dla niego samego, iż mu to przyczytano,


Jera Jesús kjawa̱ju̱ Templo ska, te jile watju̱ak wa, jile tju̱ak wa tso̱ je Templo ska biköle patka tulaksa̱ je ektaka, ñakäi ite inaklä manewa̱k wa mesa irä, namala watju̱ak wa kalwá irä, je manewa̱ tulami. 	 Tedy wszedł Jezus do kościoła Bożego, i wygnał wszystkie sprzedawające i kupujące w kościele, a stoły tych, co pieniędzmi handlowali, i stołki sprzedawających gołębie poprzewracał,


—¡Jikäi issö! Däli tkäk ekla mineju̱ ituläk. 	 Oto wyszedł rozsiewca, aby rozsiewał.


Jera je wä wajuele te ijewa kúka: —¿Je rä maikäi na? Ije te yis wäbala wajuewa̱, ata ka bas wa̱ iju̱ñer maka idatse̱ rä. 	 Odpowiedział on człowiek i rzekł im: Toć zaprawdę rzecz dziwna, że wy nie wiecie, skąd jest, a otworzył oczy moje.


Jera Jesús te ikúka te isha: —¡Bas tso̱ jira wa ka ji biketsäk etkabä si̱ kuna, shirilecha̱wa̱ ebä! ¿Bikö räka̱ yis kiana ji̱a se̱nak bas da rä na, bas katabläk rä na? Ba yaba tso̱té jika. 	 Tedy Jezus odpowiadając rzekł: O rodzaju niewierny i przewrotny! dokądże z wami będę, i dokądże was cierpieć będę? Przywiedź tu syna twego.


Ka irä maikäi kuna ta, sá weikarke̱ kje berbena, je te sá ia̱ ji baa jekjeye ka pakanak kje, je ki̱talawe̱ke̱ kala ta e̱e̱na ki̱ta ki̱tami. 	 Albowiem ten króciuchny i lekki ucisk nasz nader zacnej chwały wieczną wagę nam sprawuje;


Jera, ¿ji we̱ yis te na? Ñera yis ka̱kiämi yis wikblu wà, ata ñaebä yis ka̱kiämi yis je̱rike wà. Yis ksämi yis wikblu wà, ata ñaebä yis ksämi yis je̱rike wà. 	 Cóż tedy jest? Będę się modlił duchem, będę się też modlił i wyrozumieniem; będę śpiewał duchem, będę też śpiewał i wyrozumieniem.


Yis patkäkté ki̱ isherke̱ rä jikäi: Yi me̱le ije wa̱ yis ia̱, ka jewa mane a̱ni weikanakläwa̱ kuna yis ukä ja̱mi, ata sa̱ ke̱i bata jekje ra yis wa̱ ijewa shki̱wa̱kläka̱ni kseka. 	 A tać jest wola onego, który mię posłał, Ojca, abym z tego wszystkiego, co mi dał, nic nie stracił, ale abym to wzbudził w on ostateczny dzień.


Därërë si̱ yilé duäwa̱ sä wämo ki̱ka rä. Bäräle sä bäi ki̱ka ra, tsile sa̱ je̱k ma̱ksa̱ duäkwa̱. 	 Choć ledwie by kto umarł za sprawiedliwego; wszakże za dobrego snaćby się kto umrzeć ważył.


Bas ñachakö ñawäjalassë wämo wà. 	 Pozdrawiają was wszyscy święci.


Ka irä jiye kuna ta Juan dasta̱na bas wäki̱ shke ji wämo ja̱mi shäk, ata ka bas wa̱ iktä kolone kuna. Ata inaklä bäkäk wa irä alaklä wa pato̱nak shtä wa irä jewa te iktä kuka. Bas te je su̱a, jeiräta jeska ra ka bas ñamaneneksa̱, bas wa̱ je ktä kukäklä. 	 Albowiem przyszedł do was Jan drogą sprawiedliwości, a nie uwierzyliście mu, ale celnicy i wszetecznice uwierzyli mu: a wy widząc to, przecież się nie obaczyliście, abyście mu uwierzyli.


Jekäi chui wa bakle rä chu̱li̱i̱, je rä ka ijewa ia̱ ikja̱nei wa̱klei ji̱a ijewa duächa̱ke̱wa̱ ki̱ka. 	 Więc też onych wiele bywało kapłanów dlatego, iż im śmierć nie dopuściła zawsze trwać.


Ba ssërmi baa a̱naa, ñakäi chu̱li̱i̱ ssërmi a̱naa iko̱na ra. 	 Z którego będziesz miał radość i wesele, i wiele ich radować się będą z narodzenia jego.


Jera fariseo wa te isha Jesús ia̱: —Isu̱o. ¿Jiye ijewa te ji rä ka o̱nak kuna sábado wà, je weke̱ rä na? 	 Ale Faryzeuszowie mówili do niego: Oto czemu ci czynią w sabat, czego się nie godzi czynić?


Ba ká irä ma a̱mi irä dälätsö. Ba saka shka̱li̱blö jishtä ba wakei je̱k shka̱l käi.’ 	 Czcij ojca twego i matkę, i miłować będziesz bliźniego swego, jako siebie samego.


El wa, bas manele ko̱nawa̱ jile ska ishirir kate käi ra, jera bas ji rä wikblu iá ja̱mi wa ku̱ iparuöpa je̱r bäi wà. Ata tsa̱na si̱, iö ba wakei je̱r ki̱we̱ ite ñaebä. 	 Bracia! jeźliby też człowiek zachwycony był w jakim upadku, wy duchowni: naprawiajcie takiego w duchu cichości, upatrując każdy samego siebie, abyś i ty nie był kuszony.


Jera ije̱k sikawa̱ plaa Jesús wäja̱mi, te isha: —¡Rabí! ¿Bäi ebä na? Jera ite iwä jalassawa̱. 	 A wnet przystąpiwszy do Jezusa, rzekł: Bądź pozdrowiony, Mistrzu! i pocałował go.


Jeska jak yöle diklä bläklä jui ye kajali seis. Je diklei rä Judío wa ñasikitewa̱klä iwädular käi. Je diklä jui na diklä kjäwa̱ rä cincuenta litro käi, setenta litro käi ekla ekla. 	 I było tam sześć stągwi kamiennych, postawionych według oczyszczenia żydowskiego, biorących w się każda dwie albo trzy wiadra.


Isaí te sa̱ tsa̱ku̱i David wätsikiwa̱. David te Salomón wätsikiwa̱, Urías alaklä ra. 	 A Jesse spłodził Dawida króla, a Dawid król spłodził Salomona z tej, która była żoną Uryjaszową.


te isha: —Yis te ji wakbla, ka nuita kuna ju̱akksa̱ pi kjäkju̱. Ata ijewa te ikúka: —¿Je wa̱ ji tso̱ sá ia̱ na? Ba wakei ne wa̱ je ju̱ñer dä. 	 Mówiąc: Zgrzeszyłem, wydawszy krew niewinną! A oni rzekli: Cóż nam do tego? ty ujrzysz!


Jera ñawäsaka ibäinani. Jekäi ite ije̱katashuäklä kukawa̱, shkami. Ata je o̱na rä sábado wà. 	 A zarazem stał się zdrowym on człowiek, i wziął łoże swoje, i chodził. A był sabat onego dnia.


Ata wekte Säkeklä ra. Ka irä jiye kuna ta, bas bakle rä kololewa̱ ji yakei we̱ wa̱ ikjanaklä ye. Jeiräta jira mane shtä pauta̱ne ia̱ bas tulunata̱na je ne kuka bas te je̱r baa wà rä. 	 Ale chwała Bogu, że bywszy sługami grzechu, usłuchaliście z serca sposobu onej nauki, którejście się poddali.


Jekäi jí mañatkä rä ka e̱nakwa̱ kuna, je rä ji biketse etkabä irä, ji bäi däke̱ ji̱a ki̱ssë irä, ñashka̱li̱ble irä. Ata ibäi si̱ rä ñashka̱li̱ble. 	 A teraz zostaje wiara, nadzieja, miłość, te trzy rzeczy; lecz z nich największa jest miłość.


Mika̱ ijewa majulu kja ra, jera jeska wa te ikiani pjoo je ktei pakäkni ijewa ia̱ je sábado etkä wà. 	 A gdy oni wychodzili z bóżnicy żydowskiej, prosili ich poganie, aby i w drugi sabat mówili do nich też słowa.


Yi kaldu shka̱bläklä ska ra, ke ibitani shäbeka iwa̱ shönak je̱k ki̱ tsa̱k. 	 A kto będzie na roli, niech się nie wraca nazad, aby wziął szatę swoję.


Jekjepa ángel te iu̱ í pshiwa̱ yökö wäkata tso̱ jile däläwa̱klä ki̱ka wà, ju̱ami ite ka̱jiska. Jera tala bulanaka̱, ka̱ bulanaka̱, ka̱wä ju̱naka̱, ka̱ wäbuka̱naka̱. 	 I wziął Anioł kadzielnicę i napełnił ją ogniem z ołtarza, i zrzucił ją na ziemię, i stały się głosy i gromy, i błyskawice, i trzęsienie ziemi.


Bas ibiketsäk, sa wabiketsarmiksa̱ wämo ye ka̱wei wawe̱ ki̱ka wa, bas dä butsäle tulämi Cristo yika. Ñakäi bas dä weikalewa̱ Säkeklä je̱r bäi shäke̱ yika. 	 Pozbawiliście się Chrystusa, którzykolwiek się przez zakon usprawiedliwiacie; wypadliście z łaski.


Je yika ma se̱no je̱r ki̱i̱, je te ta̱i saje wa ktä wätkewa̱ ki̱ka. 	 Którego i ty się strzeż; albowiem się bardzo sprzeciwił słowom naszym.


Jera Pedro deka̱ni Jerusalén ska ra, sa pakäk tene shkiri wa̱k wa kju̱atkaka̱ ira, 	 A gdy Piotr przyszedł do Jeruzalemu, spierali się z nim ci, którzy byli z obrzezania,


Jera ka maikäi iwa̱ ikúkäklei ji̱a. 	 I nie mogli mu na to odpowiedzieć.


Pedro kalme je̱tkelewa̱ ju shäbeka juitä ki̱. Ñerä alaklä ekla jeska wa kjanaklä je̱k sikawa̱ iwäja̱mi te isha iia̱: —Ba ñaebä kalduña je Jesús Galilea wa ra. 	 Ale Piotr siedział przed domem na podwórzu. Tedy przystąpiła do niego jedna dziewka, mówiąc: I tyś był z tym Jezusem Galilejskim.


Jekäi Pilato te iwabiketsaksa̱ iwa̱k maikäi ijewa te ikia iia̱ käi. 	 A tak Piłat przysądził, aby się dosyć stało żądności ich.


Ka irä maikäi kuna ta, ka sá rä jishtä chu̱li̱i̱ te Säkeklä ktä watju̱e rami käi kuna. Ata sá te ji sheke̱ rä iyina si̱ wà Säkeklä säkei ye, iwakei wäkata ska Cristo ja̱mi. 	 Bo nie jesteśmy jako wiele ich, którzy fałszują słowo Boże; ale jako z szczerości, ale jako z Boga, przed oblicznością Bożą o Chrystusie mówimy.


Saje wa rä jile däläwa̱klä ta kju̱awa, ata ju wäjienak wakja̱neiwa̱k wa ia̱ ka ka̱ kuna je wame̱leka̱ kätäk. 	 Mamy ołtarz, z którego nie mają wolności jeść ci, którzy przybytkowi służą.


Jera fariseo wa sha̱ te Jesús sha ñaia̱: —Ka je rä patkele kuna Säkeklä wa̱, ka ite sábado dälätse ki̱ka. Ata ijewa sha̱ te isha: —Ikuna ije rä ji yakei wakbläk ra, ¿maikäi ije ia̱ ji o̱r jekäi ijuenaklä ye na? Jekäi ijewa te ibiketsa kju̱awa kju̱awa. 	 Tedy niektóry z Faryzeuszów rzekł: Człowiek ten nie jest z Boga; bo nie strzeże sabatu. Drudzy zasię mówili: Jakoż może człowiek grzeszny takowe cuda czynić? I było rozerwanie między nimi.


Jera ite isha: —Yi rä kukä ta wassënak ra, ¡je ku̱ issö! 	 I mówił im: Kto ma uszy ku słuchaniu, niechaj słucha.


¿Jera maikäi irä na? Ka sa̱ kuna kololewa̱ ka̱wei wa̱, ata je̱r bäi she ne wa̱, jera ¿sa te ji yakei wakblemi ji̱a na? ¡Ka irä jekäi kuna! 	 Cóż tedy? Będziemyż grzeszyli, żeśmy nie pod zakonem, ale pod łaską? Nie daj tego Boże!


Jishtä Abraham te Säkeklä biketsa, je wà iwabiketsanaksa̱ wämo ye to̱ne käi, 	 Tak jako "Abraham uwierzył Bogu i przyczytano mu to ku sprawiedliwości".


ñakäi ña̱la paruöksa̱ bulee bas klä tkäklä, je rä klä ialewa̱ wa ka tena ja̱naklä, ata ibäinakläni. 	 A czyńcie koleje proste nogami waszemi, iżby to, co jest chromego, z drogi nie ustąpiło, ale raczej uzdrowione było.


Ñakäi ikuna ijula manele klashäleksa̱ jewa itäri ska ba rä Olivo ka̱niki̱ka tkenawa̱, banawa̱ña je ñak kicha ja̱mi, idiä baa ja̱mi ra, 	 A jeźli niektóre z gałęzi odłamane są, a ty, któryś był płonną oliwą, jesteś wszczepiony zamiast nich i stałeś się uczestnikiem korzenia i tłustości oliwnego drzewa:


Ata je ma wa̱ ji tso̱ yakei manewo̱ksa̱. Ma ka̱kiö Säkekewa ia̱, jekäirale ba jarmiwa̱ bitaba ba te ibiketsa jekäi ma je̱r ska ki̱ka. 	 Przetoż pokutuj z tej twojej złości, a proś Boga; ować snać będzie odpuszczony ten zamysł serca twego.


Je o̱na itäki̱ Atenas ska Pablo mineju̱ demiju̱ Corinto ska. 	 Potem Paweł odszedłszy z Aten, przyszedł do Koryntu;


Ata sá te ibiketsa ije ne te sá Israel wa wetsemiksa̱ rä. Ka je ebä kuna, ata jira je o̱na wa̱ ka̱ tso̱ kja tres día. 	 A myśmy się spodziewali, iż on miał odkupić Izraela; ale teraz temu wszystkiemu dziś jest trzeci dzień, jako się to stało.


ekla ia̱ ite ima̱ cinco talento, iel ia̱ dos talento, iel ia̱ un talento, iwakwa ia̱ iwao̱r ja̱mi ekla ekla. Jekäi imineju̱ ka̱mii. 	 I dał jednemu pięć talentów, a drugiemu dwa, a drugiemu jeden, każdemu według przemożenia jego, i zaraz precz odjechał.


Ñakäi ji sikina Wikbluí oloi ja̱mi ije kjayina ji täkii wà ije rä Säkeklä yaba ni, je rä ishki̱naka̱ni dulecha̱wa̱ wa sha̱na je wà. Je rä saje wa Säkekewaí Jesucristo. 	 A pokazał się Synem Bożym możnie, według Ducha poświęcenia, przez zmartwychwstanie, to jest o Jezusie Chrystusie, Panu naszym.


Jera Jesús te ijewa kúka te isha: —Yis ka̱ju̱ñe ka je rä yis wakei cha kuna, ata je me̱le rä yis patkäkté ne wa̱. 	 Odpowiedział im Jezus i rzekł: Nauka moja nie jestci moja, ale tego, który mię posłał.


Bas ktäke̱ kiana rä del bäi ebä, däyë ta bäi käi, je wà bas je̱r ko̱naklä maikäi sä kúke ekla ekla rä käi. 	 Mowa wasza niech zawsze będzie przyjemna, solą okraszona, abyście wiedzieli, jakobyście każdemu z osobna odpowiedzieć mieli.


Ka irä jiye kuna ta, Säkeklä rä ka ji wa̱k shi̱ana kuna, je̱r shenakwa̱ bas shka̱ble ska, bas wa̱ ji o̱le ikie shka̱l ki̱ka jeska käi kuna, je rä bas te sä sikii wa kja̱nei wá̱, ñakäi bas te je we̱rami ji̱a ki̱ka. 	 Albowiem nie jest Bóg niesprawiedliwy, aby zapamiętał pracy waszej i pracowitej miłości, którąście okazali ku imieniu jego, gdyście służyli świętym i jeszcze służycie.


Je ki̱ka ka̱tuil na kte kukäk wa te jukläyäkä kjätkeleksa̱ ekta wa ija̱wa̱mi ksá ja̱mi jaba ja̱rka. 	 Lecz uczniowie wziąwszy go w nocy, spuścili go po powrozie przez mur w koszu.


¡Jikäi issö! Yis chakaka̱ ba te je ssa yis te ra, je wäsaka yis yaba dälinaka̱ täkii, yis sha̱ wà issëna a̱naa ki̱ka. 	 Albowiem jako doszedł głos pozdrowienia twego do uszów moich, podskoczyło od radości niemowlątko w żywocie moim.


Ata yie ishe bas ia̱, jí maju̱ jöiwäta ka yis wa̱ jí uva diä yanakni, ma rä ike̱i dewa̱ yis wa̱ iyäkläni spa̱na bas da yis Ká gobiernoí ska kjepa. 	 Ale powiadam wam, iż nie będę pił odtąd z tego rodzaju winnej macicy, aż do dnia onego, gdy go będę pił z wami nowy w królestwie Ojca mego.


Jekäi “wekte” säkätä wakjaju̱mi, ata ¡issö! “Wekte” botkä washer ji̱a jí ukä ska. 	 Biada jedno przeszło, a oto jeszcze idą dwa biada potem.


Je bewak su̱a yis te, pa juer dä nama kitäle su̱ta, iklä ijula rä urí käi, ikjä ja̱r dä nama kjä ja̱r käi. Je ia̱ tsuitkäbi te itäkili irä, ije̱tkäklä ka̱ tsa̱ku̱i ye irä ma̱, ñakäi ite ka̱wei iwa̱ sa patkäklä ma̱ iia̱ ta̱i. 	 A ta bestyja, którąm widział, podobna była rysiowi, a nogi jej jako niedźwiedzie, a gęba jej jako gęba lwia; i dał jej smok moc swoję i stolicę swoję, i moc wielką.


Jera María je̱r kalme del je biköle ska, je biketseke̱ ite maitjä. 	 Lecz Maryja zachowywała wszystkie te słowa, uważając je w sercu swojem.


Jera Pablo bitewa̱ju̱ i̱ski̱. Je je̱k ma̱ka̱ je dulaklei ki̱ka te ikuka yitawa̱. Jera ite isha: —Ke bas je̱r iana kseka irä. 	 A Paweł zstąpiwszy na dół, przypadł nań, a ujrzawszy go, rzekł: Nie trwożcie się; boć w nim jest dusza jego.


Yis da tso̱ wa biköle te ba chakami. Sa̱ shka̱li̱bläk ijewa rä ji biketsäk etkabä ki̱ka, jewa chakami yie. Je̱r bäi yinopa bas biköle ia̱. 	 Pozdrawiają cię, którzy są ze mną wszyscy. Pozdrów tych, którzy nas miłują w wierze. Łaska Boża niech będzie ze wszystkimi wami. Amen.


“Mika̱ ideka̱ cuarenta año ra, jera ije̱r ska issëna ime miju̱ isaka wa Israel batala su̱ak. 	 A gdy mu było czterdzieści lat, przyszło mu na myśl, aby nawiedził braci swych, syny Izraelskie.


Jekäi iyaba säkätä su̱a ite jäiyi, je pabutrawa̱ ite sua wà, jiacha̱ ite vaca chewa̱klä ja̱rka, ka sä kjäwa̱ ji̱a käpäklä jui na ki̱ka. 	 I porodziła syna swego pierworodnego; a uwinęła go w pieluszki, i położyła go w żłobie, przeto iż miejsca nie mieli w gospodzie.


Ka irä maikäi kuna ta, biköle te rä iwa̱ ji tso̱ ta̱i wäukäla ne jia rä, ata je ka jita te rä ji tso̱ iwa̱ kalabe, ije̱k se̱newa̱klä kalabe ne jia rä. 	 Albowiem ci wszyscy z tego, co im zbywało, rzucali; ale ta z ubóstwa swego wszystko, co miała, wrzuciła, wszystkę żywność swoję.


Ata ji däke̱ka̱ sä kjä ki̱ka, datse̱ rä sa̱ je̱r ska, je ne te sa iawe̱ ñá ye rä. 	 Ale co z ust pochodzi, z serca wychodzi, a toć pokala człowieka.


Jera iwa̱ dulanak wa sha̱ te ichaka ñaia̱: —Je ite isha: ‘Jirä berbena ra ka bas wa̱ yis su̱nak ji̱a, ata je itä ska berbena ra bas te yis su̱emini’, ¿jiräni je wà rä na? Ñakäi ite isha: ‘Yis maju̱mi Sa Ká ska,’ ¿jiräni je wà rä na? 	 Mówili tedy niektórzy z uczniów jego między sobą: Cóż to jest, co nam mówi: Maluczko, a nie ujrzycie mię, i zasię maluczko, a ujrzycie mię, a iż ja idę do Ojca?


“Ata ¿jibä ja̱mi yis te jira sa̱ tso̱ wa pakemi na? Ijewa rä jishtä yabala käjäklä sa tapanaklä däli watju̱ak shtä ska, jewa a̱r isaka tsa̱ka käi, 	 Ale komuż przypodobam ten naród? podobny jest dziatkom, które siedzą na rynkach, i wołają na towarzysze swoje,


Je ki̱ jeska ka iwa̱ ji we̱ täkili ta wa̱klei a̱ni, ata dueta wa elkje ebä bäiwa̱ni ite jula me̱leka̱ ijewa ki̱ka. 	 I nie mógł tam uczynić żadnego cudu, oprócz iż niektóre chore, wkładając na nie ręce, uzdrowił.


Jewa sha̱na itso̱ rä María Magdala wa, María ale Jacobo irä José irä jewa a̱mi, ñakäi Zebedeo yabala a̱mi. 	 Między któremi była Maryja Magdalena, i Maryja, matka Jakóbowa i Jozesowa, i matka synów Zebedeuszowych.


Jera yie kte saka ssani ka̱jöir ska, je te ishe: “Bas yis cha wa ñatso̱ksa̱ ije ska, ije te ji yakei wakbleke̱ ka wa̱kläña kuna bas wa̱, ñakäi ije ki̱ka sa tuawa̱kläwa̱ ja̱rke̱ka̱, je sha̱ ka ja̱nakläka̱ kuna bas ki̱ka. 	 I słyszałem inszy głos z nieba mówiący: Wynijdźcie z niego, ludu mój! abyście nie byli uczestnikami grzechów jego, a iżbyście nie wzięli z plag jego.


Ñerä ka̱jöir ska jile saka juena ijuenaklä ye, je rä tsuitkäbi ta̱i bätsëë, tsa̱ku̱ ta siete, dula ta diez, je itsa̱ku̱ käi iwa̱ wätsa̱ ki̱ tkenakka̱ tso̱ siete. 	 I ukazał się drugi cud na niebie, a oto smok wielki rydzy, mając siedm głów i rogów dziesięć, a na głowach jego siedm koron;


Ka irä maikäi kuna ta, ka yis äinak kte baa ki̱ka. Je rä Säkeklä täkili je oloi ja̱mi je biketsäk wa biköle tsa̱tkermiksa̱ ki̱ka, säkätä Judío wa irä, ñaebä Griego wa irä. 	 Albowiem nie wstydzę się za Ewangieliję Chrystusową, ponieważ jest mocą Bożą ku zbawieniu każdemu wierzącemu, Żydowi najprzód, potem i Greczynowi.


je te yis yaba Onésimo ale yis wa̱ wätsikile yis wätelewa̱ ska, je ktei she mar ba ia̱. 	 Proszę cię tedy za synem moim Onezymem, któregom urodził w więzieniu mojem;


Je ke̱i wà Jesús wa̱ dulanak wa ñasikawa̱ iwä ja̱mi te isha: —¿Yi bä rä bakleka̱ bäi si̱ ka̱jöir gobierno ja̱mi wa sha̱na rä na? 	 Onej godziny przystąpili uczniowie do Jezusa, mówiąc: Któż wżdy największy jest w królestwie niebieskiem?


Jekäi bas dä Cristo yaka. Ekla ekla bas dä iyaka wäjiele käi. 	 Lecz wy jesteście ciałem Chrystusowym i członkami, każdy z osobna.


Je bol te isha ijewa ia̱: —Bas galilea wa, ¿jiye bas ñaduatulaka̱ iweibläk ji̱a ka̱jöir ska rä na? Je Jesús minetse̱ bas yika ka̱jöir ska, je wakei dämiju̱ni jishtä imineju̱ ka̱jöir ska su̱a bas te su̱ta. 	 I rzekli: Mężowie Galilejscy! przecz stoicie, patrząc w niebo? Ten Jezus, który w górę wzięty jest od was do nieba, tak przyjdzie, jakoście go widzieli idącego do nieba.


Iwa rä Säkeklä ia̱ ra, sá rä Cristo jalar ja̱ma̱a̱ käi, sa̱ tsa̱tkenakksa̱ wa sha̱na irä, sä weikanakcha̱wa̱ wa sha̱na irä. 	 Bośmy dobrą wonnością Chrystusową Bogu w tych, którzy zbawieni bywają i w tych, którzy giną;


Ka je kuna ji̱a jiska; je shki̱naka̱ni, jiräni iwa̱ iyile käi. Bas kutewa̱ isu̱ak, jí ne ska ijewa te ima̱ka̱ rä. 	 Nie maszci go tu; albowiem powstał, jako powiedział; chodźcie, oglądajcie miejsce, gdzie leżał Pan.


Jekäi je chu̱li̱i̱ wa patkami ni ite ra, ije̱k jiaka̱ ko̱no ja̱rka, dateksa̱ni Magdala ke̱i ki̱. 	 Tedy rozpuściwszy lud, wstąpił w łódź, i przyszedł na granice Magdalańskie.


Cristo tso̱ ji̱a yaka ja̱mi ra, ije te Säkeklä payula, ika̱kia a̱le täkii wa, ji̱eleksa̱ wa, ale täki ta ije wetsäkksa̱ duewa̱ yika je ia̱. Jekäi je te iktä ssa ite idälätsawa̱ ki̱ka. 	 Który za dni ciała swego modlitwy i uniżone prośby do tego, który go mógł zachować od śmierci, z wołaniem wielkiem i ze łzami ofiarował, i wysłuchany jest dla uczciwości.


Jera Jesús te isha: —Yis wa̱ bas doce kolole yis wa̱ dulanak wa ye, ata bas sha̱ ekla rä be. 	 Odpowiedział im Jezus: Izalim ja nie dwunastu was obrał? a jeden z was jest dyjabeł.


Yi wa̱ ka yis shka̱l da, ije wa̱ ka yis ktä wao̱nak. Jí kte ssënak bas wa̱ je rä ka yis ktä kuna, ata je rä Sa Ká yis patkäkté je ne ktä. 	 Kto mię nie miłuje, słów moich nie zachowywuje; a słowo, które słyszycie, nie jest moje, ale onego, który mię posłał, Ojca.


Ka je rä ji yöleksa̱ ebä te kuna. Ata ñakäi saje wa Säkeklä wikblu ta me̱le sa̱ ia̱ jile wä säkätä käi, jewa u̱rte sa wakwa je̱r ska, sa te iki̱ssëte pjoo sä kolonakläwa̱ Säkeklä yabala ye, sa yaka bakanakläksa̱ je bala na. 	 A nie tylko ono stworzenie, ale i my, którzy mamy pierwiastki Ducha, i my sami w sobie wzdychamy, oczekując przysposobienia synowskiego, odkupienia ciała naszego.


Del yis ka̱ kiäke̱, maikäi si̱ ra yis däklämi ba ska Säkeklä ki̱ ishena ra. 	 Zawsze w modlitwach moich prosząc, iżby mi się wżdy kiedykolwiek droga zdarzyła za wolą Bożą przyjść do was.


Jera ite isaka pakani ijewa ia̱ jile she ja̱mi te isha: “Ka̱jöir gobiernoí rä jishtä ekla te däli wä bäi tula ishka̱bläklä ska käi. 	 Drugie podobieństwo przełożył im, mówiąc: Podobne jest królestwo niebieskie człowiekowi, rozsiewającemu dobre nasienie na roli swojej.


Ata yis ssëna a̱naa ka yis katke kuna jeska ki̱ka. Ka irä jiye kuna ta, je rä kianak bas ia̱, bas wa̱ yis biketsäklä. Jeiräta sä shkä iwäki̱. 	 I raduję się dla was, (abyście wierzyli), żem tam nie był; ale pójdziemy do niego.


Ata sa ia̱ ikja̱nei wa̱klä me̱na ekla ekla iwa ja̱mi jishtä Cristo te imabla me̱nak sa̱ ia̱ käi. 	 Lecz każdemu z nas dana jest łaska według miary daru Chrystusowego.


“Ka̱jiska tso̱ wa je̱r ki̱ bas iana ra, bas ku̱ iju̱ñopa säkätä ra yis ne iana ijewa je̱r ki̱ rä. 	 Jeźli was świat nienawidzi, wiedzcie, żeć mię pierwej, niżeli was, miał w nienawiści.


“Jera ekla kie Ananías ni je rä se̱nak tsa̱na ka̱wei wa̱ iyile ja̱mi. Je rä yinak bäi Judío wa se̱nak jeska wa biköle wa̱. 	 Tam niejaki Ananijasz, mąż pobożny według zakonu, mając świadectwo od wszystkich Żydów tam mieszkających,


Jekäi buliri buliri Templo ska, ju etkä ju etkä ska, ijewa te Jesús dä Säbäkäkksa̱ ktei baa bata she rami wapakte rami ka jalewa̱ta kuna. 	 I nie przestawali na każdy dzień w kościele i po domach nauczać i opowiadać Jezusa Chrystusa.


Jekäi bas cho̱ je ke̱i kjewa̱k. Ata ka yis mi kuna jí kje ra je ke̱i kjewa̱k, ka yis ke̱i däwa̱ba ki̱ka. 	 Idźcież wy na to święto, jać jeszcze nie pójdę na to święto; bo mój czas jeszcze się nie wypełnił.


Ikuna ba te je wà sä el wa pakta ra, ba rä Jesucristo kja̱nei wa̱k bäi, kibileka̱ ji biketse etkabä ktei ja̱mi, ba pautäle bäi kolole ma wa̱ je ktei ja̱mi. 	 To przekładając braciom, będziesz dobrym sługą Chrystusa Jezusa, wychowanym w słowach wiary i nauki dobrej, którejś naśladował.


Jera je ju wakei ia̱ ishö: ‘Sapaktäk te ishaté yinak ma ia̱: ¿Mai ju ja̱r tso̱ yis wa̱ Säktäkwa̱ Bakleju̱ ke̱i kjewa̱klä ñaklä yis wa̱ dulanak wa ra rä na? 	 A rzeczcie gospodarzowi domu onego: Kazał ci powiedzieć nauczyciel: Gdzie jest gospoda, kędy bym jadł baranka z uczniami moimi?


Je ne ki̱ka Jesús dewa̱ rä sä kablele bäi si̱ ñaia̱, je shäk iyina si̱ je o̱rmi ni. 	 Tak dalece lepszego przymierza rękojmią stał się Jezus.


Ñakäi bas wakwa ebä sha̱ manele ñajämika̱ ji shi̱ana shtä pakäk, je wà iwa̱ kte kukäk wa sikä jäklämipa minak ijewa ja̱mi. 	 A z was samych powstaną mężowie, mówiący rzeczy przewrotne, aby za sobą pociągnęli uczniów.


Sa bakle mikle wa ke̱i ska ditsä tso̱ wa rä ka je̱r ko̱le je wà, jishtä jira je wà Jesús ktei bata shäk sikii wa irä jile bata shäk wa irä wäji̱atkerke̱ Säkeklä wikblu oloi ja̱mi käi. 	 Która inszych wieków nie była znajoma synom ludzkim, jako teraz objawiona jest świętym Apostołom jego i prorokom przez Ducha;


Jeska cuarenta día bala na ije̱r ki̱wa̱ su̱a Satanás te. Je bala na ka iyakane. Jekäi je ke̱i kjaju̱ ra, iktawa̱ bäli te. 	 I był przez czterdzieści dni kuszony od dyjabła, a nie jadł nic przez one dni; ale gdy się te skończyły, potem łaknął.


Kökö bularmi etka täkiiwa̱ si̱ ra, ije te iángel wa patkemi, jewa te iwa̱ kolole wa tapawe̱miwa̱ etka yebä si̱wa̱ ju̱nak cuatro, jöi wà dia wà a̱mi wà jí wà skaté, ka̱jöir wätkerke̱wa̱ ska ma rä iwätkerke̱wa̱ etkä ska kje. 	 I pośle Anioły swoje z trąbą głosu wielkiego, i zgromadzą wybrane jego od czterech wiatrów, od krajów niebios aż do krajów ich.


Ata el wa, ka bas tso̱ rä ka̱tuil na kuna, je díaí wa̱ bas kukäkläwa̱ jishtä jakbläk wa käi kuna. 	 Lecz wy, bracia! nie jesteście w ciemności, aby was on dzień jako złodziej zachwycił.


iräle: ‘¿Yibä minawa̱ju̱ ka̱ ja̱r ka̱mii ska na?’ ” —je rä iwa̱ Cristo tsa̱klätéka̱ sä dulewa̱ wa ska. 	 Albo kto zstąpi do przepaści? to jest Chrystusa od umarłych wyprowadzić.


Biköle yi wätsikile Säkeklä wa̱ wa rä ka ji yakei wa̱k kuna. Ka irä jiye kuna ta, ije del tso̱ ijewa ja̱mi ki̱ka. Je ki̱ka ka jewa ia̱ ji wakblenak yakei, ijewa rä wätsikile Säkeklä wa̱ ki̱ka. 	 Wszelki, co się narodził z Boga, grzechu nie czyni, iż nasienie jego w nim zostaje, i nie może grzeszyć, iż z Boga narodzony jest.


Ba rikä, yis ka̱ kiäke̱ ba kjäkläpa bäi ji biköle ska, ñakäi ma se̱naklä ka dueta, jishtä ma je̱rike dami bäi käi. 	 Najmilszy! najprzód żądam, aby ci się dobrze powodziło i abyś był zdrów, tak jako się dobrze powodzi duszy twojej.


Ije te je she kaldu ji̱a kjela bä ra, Judas ale doce wa sha̱ ekla je deju̱té chu̱li̱i̱ wa ra espada ta kal wälbe ta, patkele chui tsa̱ku̱i wa wa̱, ñayöle ka̱wei wà wa wa̱, sä wäkiri wa wa̱. 	 A wnetże, gdy on jeszcze mówił, przyszedł Judasz, który był jeden ze dwunastu, a z nim wielka zgraja z mieczami i z kijami od przedniejszych kapłanów, i od nauczonych w Piśmie i od starszych.


Jekäi Säkeklä oloi juena ta̱i je te biköle male̱cha̱cha̱wa̱. Bena male̱te̱r dami ji we̱ke̱ Jesús te ki̱ka ra, ite isha iwa̱ dulanak wa ia̱: 	 I zdumieli się wszyscy nad wielmożnością Bożą. A gdy się wszyscy dziwowali wszystkim rzeczom, które czynił Jezus, rzekł do uczniów swoich:


“Yis dä Judío wa ko̱le Tarso Cilicia ska, ata yis kibina rä jí jukläyäkä ska, dulale Gamaliel wa̱, sa kalí wa ia̱ ka̱wei me̱leta̱na je dälätsäk tsa̱na si̱. Ñakäi yis dä Säkeklä ki̱ ji sherke̱ wetsäk, jishtä jira bas biköle rä käi. 	 Jamci jest mąż Żyd, urodzony w Tarsie Cylicyjskim, lecz wychowany w mieście tem u nóg Gamalijelowych, wyćwiczony dostatecznie w zakonie ojczystym, gorliwym będąc miłośnikiem Bożym, jako wy wszyscy dziś jesteście.


Biköle yaká, jekäi issënacha̱wa̱. 	 I jedli wszyscy, i nasyceni byli.


Jí ne ye Cristo duawa̱ shki̱naka̱ni kseka rä: je rä ije däkläwa̱ sä dulecha̱wa̱ wa irä sä kseka wa irä jewa Säkekewaí ye. 	 Gdyż na to Chrystus i umarł i powstał i ożył, aby i nad umarłymi i nad żywymi panował.


Ata ikuna ba te Säkeklä kjeishe wikblu ebä wà ra, ¿maikäi sa saka tso̱ ba te wekte sheke̱ ssäk je ia̱ ikúkarmi “Amén”, ka ijewa je̱r ko̱ne iia̱ ra na? 	 Bo jeźlibyś błogosławił duchem, jakoż ten, który jest z pocztu prostaków, na twoje dziękowanie rzecze Amen, ponieważ nie wie, co mówisz?