Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨ'rɨ rɨ eseru kʉsaimenkatʉu iweyu rawɨrɨ rɨ; apʉne rɨ e'tɨ' Itepuru uyepʉ pona rɨ. Onansa' pe rɨ ewarupɨ yau te'sen enpoikanin a'kwa ya', mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' ewan yawon nɨ enpoika iya. Mɨrɨ a'tai, tʉkaisarɨ'nokon tapurɨpɨ'to' kon eporo to' uya Papa winɨ. 	 Ik zou graag willen dat u allemaal in vreemde talen sprak, maar nog liever dat u woorden van God doorgaf, want dat is veel belangrijker. Als u iets in een vreemde taal zegt, heeft de gemeente er alleen iets aan als u uitlegt wat het betekent.


“Ina uya rɨ ikupʉ,” ta'pʉ to' uya. Sises uya ta'pʉ to' pɨ', “I'napairɨ rɨ unensinʉ rɨ ensi auya'nokon, ɨyepa'taisima kon nɨ epa'taisimayai'ne' ke. 	 "Ja", zeiden zij. "Jullie zullen inderdaad uit dezelfde beker drinken als Ik", zei Hij, "en dezelfde vreselijke dingen meemaken.


“Utonpa ton, ɨsɨ yau kuru e'nɨ tukai' senyai'. A'setun uya kanau, apuru, urɨ'nokon nɨ nɨrɨ ma'tanʉkʉ poken iyesi,” ta'pʉ iya. 	 "Mannen", zei hij. "Ik voorzie een zware reis. Het schip en de lading lopen groot gevaar. En dat niet alleen: Er staan ook mensenlevens op het spel!"


Sises uya tanporon nɨ nonkasa' ikʉipʉnʉ uya tena' tukai' i'tu'pʉ; tʉuye'sa' Papa winɨ, mɨrɨpan enna'po Papa piya' tukai' rɨ. 	 Hij was Zich tenvolle bewust dat de Vader Hem de macht over alle dingen had gegeven. Hij wist dat Hij bij God vandaan kwam en weer naar God zou teruggaan.


Ɨnʉ' rɨ ɨyenku'tɨtɨ'nin itenpʉ'pʉ rɨ main ke, apʉne pʉra mɨrɨ warai'nan pona Papa uya kota'man nɨto' uyepʉ main awɨron kon pen pona. 	 Laat u niets wijsmaken door hen die proberen zulke zonden goed te praten, want God zal mensen die dat soort dingen doen, vreselijk straffen.


Mɨrɨpan utɨ'pʉ siya rɨ Kiyarari poro itekare ekama pɨ' Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' ton tau, mɨrɨ awonsi'kɨ makoi a'kwarʉ ton nɨ enno'pɨtʉ'pʉ iya. 	 Zo reisde Hij heel Galilea door en sprak overal in de synagogen. Uit vele mensen verjoeg Hij boze geesten.


Tanporon kon epori'ma'pʉ enno'sa' kon maimu pɨ', mɨrɨpan kon uya si Si'tipʉn anʉmʉ'pʉ Papa Maimu apurɨnin ye' kuru, Wakʉ A'kwarʉ yen; Piri' rɨ kanan to' tonpa pe; tʉron kon Pʉro'koras; Ni'kanorʉ; Timon; Parʉmenas; Ne'koras, Antiyo' winon, iyera'tɨsa' rʉ'pʉ Esuwerʉ amʉ' tonpa pe. 	 Zij vonden het allemaal een goed voorstel en kozen zeven mannen uit: Stefanus (een man vol van de Heilige Geest en met een groot geloof), Filippus, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas en Nicolaüs (iemand uit Antiochië die voordat hij christen werd al tot het Joodse geloof was overgegaan).


Iwɨto' ipɨkɨrɨ pʉra rɨ iyesi tukai' i'tu'pʉ uya e'tane, Sisa uya kuru tekama'popɨtʉ i'se iye'sa'. Mɨrɨpan Ron pona enno'to' pe uya e'kamasa'. 	 Zij hebben geroepen dat hij niet mag blijven leven. Mij is gebleken dat hij niets heeft gedaan, waarop de doodstraf staat. Maar omdat hij zich op de keizer beroepen heeft, moet ik hem wel naar Rome sturen.


Tʉusewankamai' te'san i'nɨ'panʉ'pɨ'nin nan, usewankaman nɨto' yau pʉra te'pɨnsan uya ipoken e'nɨto' akʉ'pʉsa' anʉmʉ. 	 Vredestichters zaaien vrede en zij oogsten goedheid en rechtvaardigheid.


Mɨrɨ a'tai, to' uya ekama'po'pʉ, “Ti'sa, ɨ'rɨ a'tai serɨ ton e'ku'to' oton? Ɨ'rɨ kuru ken si esi ento' ipɨ' pe e'ku'ka'nɨ pɨ' iyesi ekamanin pe?” ta'pʉ to' uya. 	 "Wanneer gebeurt dat, Meester?" vroegen ze Hem. "En hoe kunnen we weten dat het zover is?"


“Mɨrɨ a'tai si, ta iya mɨrɨ tenwo'netʉ winɨ te'san pɨ', ‘Ɨsi'tɨ' ɨmɨrɨ'nokon ukʉipʉnʉ nʉpʉrema'san. Ananʉmʉnʉ kon anʉntɨ', serɨ si ɨyesa' kon pe e'nɨto' yau iyekonekasa' rʉ'pʉ pata e'kaa'pʉ si'kɨrɨ rɨ, 	 Dan zal Ik tegen de mensen aan mijn rechterhand zeggen: 'Kom, gezegende kinderen van mijn Vader. U mag het Koninkrijk binnengaan, dat van het begin van de wereld af voor u bestemd is.


Sises uya Isaan esi pariki'si tau tawon etasa' a'tai, iyenna'po'pʉ Kiyarari pona. 	 Toen Jezus hoorde dat Johannes de Doper was gevangen genomen, ging Hij terug naar Nazareth in Galilea.


I'napai rɨ, a'pai kon i'po' rɨ esi tanporo i'tusa' pe. Kenari'nʉntʉu, i'nʉnkena' ton ɨmɨrɨ'nokon tu'kan kon toron amʉ' entaino kon,” ta'pʉ Sises uya. 	 Hij weet zelfs hoeveel haren je op je hoofd hebt! Wees dus nooit bang. Je bent Hem veel meer waard dan een hele zwerm mussen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ esanon, ayapiyo' kon iku'tɨ' mɨrɨ kasa rɨ marɨ. To' kʉsenari'patʉu, i'tu auya'nokon ke kʉrɨ asa'rɨ rɨ ɨyepuru kon mɨrɨ awonsi'kɨ to' epuru esi Epʉn pon, tenu yawon kenan pen nɨ nin. 	 Slaveneigenaars, u moet op uw beurt uw slaven goed behandelen. Spreek hen niet dreigend toe. U moet niet vergeten dat u zelf slaven van Christus bent. U hebt dezelfde Meester als zij en voor Hem bent u elkaars gelijken.


“Ɨpiya' si utɨ serɨ, e'tane serɨ ton ekama uya serɨ non po rɨ marɨ esi koro'tau, pori' pe e'to' eponin pe to' e'to' pe tʉyau'nokon. 	 Nu kom Ik bij U. Ik zeg dit allemaal terwijl Ik nog in de wereld ben, omdat Ik wil dat zij vol zullen zijn van de blijdschap die Ik heb.


Serɨ tʉpo, asakɨrɨ'nan kon inserʉ amʉ' ene'pʉ uya. To' e'mʉ'sa'kapɨ'sa' asakɨrɨ'nan non ekun airɨ'ne, asakɨrɨ'nan a'setun amʉ' a'si'pɨ'sa' to' uya esi'pʉ, non, parau mɨrɨ awonsi'kɨ yʉi posi'ma iya namai'. 	 Daarna zag ik vier engelen op de vier hoeken van de aarde staan. Zij hielden de vier winden vast, zodat er nergens een zuchtje wind was. De zee was zo glad als een spiegel en er ritselde geen blad aan de bomen.


E'tane Ita'kwarʉ esi pe iyesi yau ayanin kon pe, main o'no ɨwesi kon pen mɨrɨ. 	 Als u zich voortdurend door de Heilige Geest laat leiden, valt u niet meer onder de wet.


Mɨrɨ pɨ' Esuwerʉ amʉ' uya, “Serɨ si ina uya i'tu ɨri a'kwarʉ yen pe ɨwesi tukai'! Epʉra'an erikʉ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' rɨ nɨrɨ erikʉ'pʉ, mɨrɨ e'tane si ɨnʉ' rɨ esi yau umaimu awɨrɨ iyeri'to' oton pen nɨ ta auya. 	 "Nu weten wij zeker dat U bezeten bent", zeiden de Joden. "Abraham en de profeten zijn allemaal gestorven en U beweert dat ieder die doet wat U zegt, niet zal sterven.


Kʉrai pɨkɨrɨ sapeman nɨto' esi epe'kena' pe Isi' pon mamin entai tukai' i'tu tʉuya ke, apʉne pʉra tepe'pʉ ɨnepopai tesi pɨ'. 	 Hij vond het lijden voor Christus meer waard dan al de rijkdom van Egypte, want hij verwachtte dat God hem daarvoor zou belonen.


Serɨ e'kupʉ'pʉ 450 kaisa rɨ wʉipiya yau iwa'ne rɨ. “Mɨrɨ tʉpo, Papa uya to' usewa'noma epuru pe te'ton kon anʉnpɨtʉ'pʉ, Sanwerʉ, pu'kena' pe te'sen ena to' epuru pe pona rɨ. 	 Daarna gaf Hij hun telkens weer nieuwe leiders, 450 jaar lang, tot de profeet Samuël.


Iyeri'sa' rʉ'pʉ epa'ka'pʉ, auronpɨ'sa' pe itemiyatʉ ton i'ta ton, pon saai'pɨ'sa' kusan ton pe epe'kena' pon renen tato' atʉ ke, mɨrɨ awonsi'kɨ pon atʉ itemʉ' woi. Sises uya, “Iponkatɨ' uruwai' pon apai, tɨwɨ itɨto' pe,” ta'pʉ to' pɨ'. 	 De gestorven man kwam uit het graf. Zijn handen en voeten waren met linnen windsels omwikkeld en er was een doek over zijn gezicht gebonden. "Haal die doek en die windsels eraf", zei Jezus, "en laat hem naar huis gaan."


Usi'nʉnkan nɨto' esi ɨsɨ pe tʉtonpa ku'nin pen nɨ. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', usi'nʉnkan nɨto' esi main awɨrɨ e'nɨ ekamanin pe. 	 Wie van zijn medemens houdt, doet hem geen kwaad. Als er werkelijk liefde is, worden de andere voorschriften overbodig.


Epuru ton, ayapiyo' kon amʉ' irepatɨ' ipokena' ke mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ ke, apʉne pʉra i'tu auya'nokon ɨyepuru kon kanan esi Epʉn po. 	 Meesters, behandel uw slaven goed en eerlijk. Denk eraan dat ook u een Heer in de hemel hebt.


Wʉi kaisarɨ rɨ tanporon kon use'man nɨto' tʉrawasomanin nan e'soto'kasa' uya tʉtʉrawasooi kon kupʉ; mɨrɨ rɨ marɨ akonomapɨtʉ pɨ', makoi mo'kanin pen nɨ. 	 De gewone priesters waren dag in, dag uit in de tempel bezig en brachten telkens dezelfde soort offers, die de zonden niet konden wegnemen.


Ka'pon, Papa winon utɨto' oton tʉpɨ' imenukasa' na'ne' kasa rɨ, e'tane ɨsɨ yau rɨ kʉrɨ rɨ ka'pon esi Ka'pon, Papa winon eparankanin. Wakʉ pe nesii'no iyentusa' pʉra iyesi yau,” ta'pʉ iya. 	 Ik moet wel sterven zoals door de profeten is gezegd. Maar wat ziet het er slecht uit voor de man, die Mij verraadt. Het zou beter voor hem zijn als hij nooit geboren was."


Inke pʉra rɨ mɨrɨ pata'pʉ pe, Sises utɨ'pʉ Nen itese' pata pona. Ipoitorʉ ton mɨrɨ awonsi'kɨ anpisin ton ka'pon amʉ' utɨ'pʉ iya'kɨrɨ. 	 De volgende dag ging Jezus met Zijn discipelen naar het dorp Naïn.


Mɨrɨ entai, tanporon to'ka'nʉkʉ uya teposen pe pʉra rɨ, i'tu tanporo eke pe te'sen entai Kʉrai Sises uyepuru i'tuto' esi, kʉrɨ rɨ uriya' tanporon nɨ nonka'pʉ uya serɨ. Eno'masa' pe rɨ ene uya, Kʉrai epoto' pe uya 	 Echt, ik beschouw zelfs alles als waardeloos, omdat niets meer waarde heeft dan het kennen van Christus Jezus. Ik heb alles als vuilnis weggegooid om Christus te kunnen ontvangen en één met Hem te zijn.


Ɨ'rɨ kuru ken ense'na ɨutɨ'pʉ kon? Pu'kena' katɨ? Ewai' apana'tɨ uya 'nokon, pu'kena' entaino rɨ. 	 Of een profeet van God? Ja, een profeet! En méér dan een profeet!


Tu'kan kon peiruku amʉ' esi'pʉ enta'nan pɨ' i'kʉrʉ po a'ko pe rɨ. Makoi a'kwarʉ ton uya Sises pawana'tɨ'pʉ tenno'to' kon pe iya peiruku amʉ' ya'. “Ewai',” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 Niet ver daar vandaan liep op een berghelling een kudde varkens eten te zoeken. De boze geesten smeekten Jezus of ze in die varkens mochten gaan en Hij vond dat goed.


“Tanporon nɨ to' nʉkupʉ'pʉ pe na'ne' esi mɨrɨ ka'pon amʉ' uya tento' kon ipɨ' pe: tʉwɨpʉremato' kon yen konepɨtʉ to' uya eke ton pe ika'ta, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpon kon sousowʉ pe te'sen kanan ɨnkapɨtʉ to' uya kusan ton pe. 	 Alles wat zij doen, is om op te vallen. Ze binden hun gebedsriemen, met wetteksten erin, op hun linkerarm en hun voorhoofd. (a) Om heilig te lijken, maken ze die extra breed. En de kwasten aan hun kleren, die aan Gods geboden herinneren, (a) maken ze extra lang.


Serɨ warai'nan si apiyontɨn nɨto' ton esi ka'pon uya rɨ nin enupan nɨto' ton ike pe itʉsa' ton pe na'ne' apurɨka'sa' pɨ'. 	 Zulke regels zijn door mensen bedacht. In de loop der tijd veranderen die steeds weer.


E'pa'pʉras, ɨtonpa kon apata kon apaino, Kʉrai Sises poitorʉ miyarɨ ta pɨ' man. Inke kuru ɨpʉreman pɨ' e'suran man pɨ' man ɨiwano' kon pe, pana' pe ɨye'mʉ'sa'ka kon pa Papa e'to' i'se yau, iyakʉ'pʉsa' pe mɨrɨ awonsi'kɨ ipana'tɨsa' pe. 	 Epafras laat u ook groeten. Hij hoort bij u en is een goed dienaar van Christus Jezus. Hij spant zich echt voor u in door altijd vurig te bidden dat u sterke en volwassen gelovigen mag worden, die uitsluitend willen doen wat God van hen verlangt.


Use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton eke ton kuru mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon nɨ Esuwerʉ amʉ' Konsʉrʉʉi ton esi'pʉ Sises ewa'nomato' tʉuya'nokon ipɨkɨrɨ eporo i'se itʉto' pe tʉuya'nokon ima'tato' ya', e'tane to' uya ɨ'rɨ rɨ eporo'pʉ pen nɨ. 	 De leidende priesters en de andere leden van de Hoge Raad probeerden Jezus te veroordelen voor iets waarop de doodstraf stond.


To' pana'pano e'to' oton ka' a'konin pe tuna uyepʉ namai' Papa Maimu ekama pɨ' to' esi koro'tau. To' meruntɨrʉ e'to' oton tuna ra'tɨnin pe mʉn pe, mɨrɨ awonsi'kɨ non pona ti'tui' pʉra rɨ paran ne'to' oton to' uya inke i'se te'to' kon awɨrɨ rɨ. 	 Zij hebben de macht de hemel te sluiten, zodat er geen regen valt in de tijd dat zij namens God spreken. Zij hebben ook de macht al het water in bloed te veranderen en de wereld met allerlei rampen te teisteren, zo vaak zij dat willen.


Moro si 7 kaisaron kon ɨsirunan esi'pʉ. Wapiyaro' emari'ma'pʉ, mɨrɨpan erikʉ'pʉ imʉre pʉra. 	 Nu weten wij van een familie met zeven broers. De oudste trouwde en stierf zonder kinderen na te laten.


Mɨrɨ a'tai, tepuru kon pe kin i'se ka'pon amʉ' esi'pʉ. Mɨrɨpan Saarʉ, Kisi mu anʉmʉ'pʉ Papa uya kin pe, mɨrɨpan uko'mamʉ'pʉ 40 kaisa rɨ wʉipiya to' epuru pe. 	 Toen wilden zij een koning hebben. God gaf hun Saul, de zoon van Kis, een man uit de stam van Benjamin.


mɨrɨ a'tai, Esuwerʉ amʉ' uyee'pʉ iwoi. Ta'pʉ to' uya ipɨ', “Ɨ'rɨ pʉ'kʉ pona ina ko'manʉkʉ auya usenuminkan pɨ'? Kʉrai pe ɨwesi a'tai, wakʉ pe ina pɨ' ɨsekamakɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 De Joden kwamen om Hem heen staan en vroegen: "Hoe lang houdt U ons nog in spanning? Als U de Christus bent, zeg het dan!"


Sises uya eikʉ'pʉ, “Ito'ka'nʉkʉ auya pʉra iyesi mɨrɨ siku'ai'ne', e'tane emennʉ'pʉ ito'ka'nʉ'to' auya oton,” ta'pʉ iya. 	 Jezus antwoordde: "Nu begrijp je nog niet waarom Ik dit doe, maar dat komt later wel."


Paarʉ uya to' Konsʉrʉʉi amʉ' ene'pʉ Satu'si amʉ' pe mɨrɨ awonsi'kɨ Pari'si amʉ' pe, eke pe isaurokʉ'pʉ konsʉrʉ amʉ' koro'tau, “Utonpa ton, Pari'si amʉ' tonpa sa'ne urɨ ko, Pari'si mu rɨ. Serɨ ekota'mato' yau esi iyeri'sa' kon e'mʉ'sa'kato' oton tukai' i'tu uya wenai!” ta'pʉ iya. 	 Paulus wist dat de Raad voor de helft uit Sadduceeërs en voor de helft uit Farizeeërs bestond. Hij riep: "Mannen broeders! Ik ben een Farizeeër en kom uit een familie van Farizeeërs! Ik sta hier vandaag terecht omdat ik verwacht dat de doden weer levend zullen worden!"


Tenki ta Papa pɨ'—Sises Kʉrai, uyepuru kon poro! Mɨrɨ pɨ' si, urɨ rɨ usenuminkato' yau esi Papa iwano' main poitorʉ pe, e'tane u'naino makoi yau makoi iwano' main poitorʉ pe esi. 	 Ik dank God dat er een uitweg is door Jezus Christus, onze Here!


Iye'ku'to' pe kuru iyesi'pʉ Epʉn pon patakanin ekorʉkato' pe iyesi'pʉ serɨ ton use'man nɨto' ton ike mʉnʉ ke, e'tane si Epʉn po'nan kuru nin si ekorʉkato' pe iyesi serɨ entaino use'man nɨto' ton ike ke. 	 Daarom moest Mozes alles wat hij naar het hemelse voorbeeld had gemaakt (de heilige tent en alles wat er in was) reinigen door het bloed van dieren. Maar de werkelijke dingen in de hemelen worden door veel betere offers gereinigd.


Ipoitorʉ ton enu ya' iyee'pʉ iye'menukasa' itekare, “Papa, ɨiwʉ' kuru wenai uta'kwarʉka ukɨrɨ'nʉkʉ pɨ' man,” tawon. 	 Dit herinnerde de discipelen aan wat er geschreven is: "Ik wil alles doen voor de eer van Uw huis." (A)


Serɨ etasa' iya a'tai, ipan pe ika'nɨ' pʉra iyena'pʉ, apʉne pʉra imaminke' pe kuru iyesi'pʉ. 	 Toen de man dat hoorde, ging hij heel verdrietig weg, want hij was erg rijk.


Tʉron nɨ kanan Sapa' a'tai, itɨ'pʉ Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' ta' to' enupase'na. Mɨrɨ yau, ka'pon esi'pʉ enwo'ne' itemiyatʉ yaipʉtasa' amʉrasa'. 	 Op een andere sabbat, toen Hij in de synagoge was en de mensen over God vertelde, zat daar ook een man met een lamme, verschrompelde rechterhand.


Pori' pe te'ton kon kamoro ɨsɨ pe te'san i'nɨ'pankanin nan, apʉne pʉra Papa munkɨ amʉ' pe to' e'to' oton. 	 Gelukkig zijn de mensen die vrede brengen, want zij zullen zonen van God worden genoemd.


Eke pe to' ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ: “Epika'tɨn nɨto' esi Papa, ina e'to' itese' pɨ' winɨpaino, iyereutasa' na'ne' apono' po, mɨrɨ awonsi'kɨ karimeru mʉre winɨpaino,” tukai'. 	 Zij riepen: "Onze redding komt van onze God, Die op de troon zit en van het Lam!"


uye'nɨpai'nokon si a'ko pe Papa piya' wakʉ pe itewan, apurɨto' esa' pe uyewan kon yau, iyepai'pai'masa' ukorʉkanin kon pe ɨri ku'nin nʉ'pʉ pe usi'tun nɨto' apai mɨrɨ awonsi'kɨ upun kon iyekorʉkasa' pe esukenan tuna ke. 	 Laten wij daarom naar God gaan met een oprecht hart en het vaste vertrouwen dat Hij ons zal ontvangen. Want ons hart is met het bloed van Christus besprenkeld, waardoor wij een zuiver geweten hebben gekregen; en ons lichaam is met schoon water gewassen.


Wakʉ yʉi epeta pʉra iyesi ɨri pe, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨri yʉi epeta pʉra iyesi mɨrɨ wakʉ pe. 	 Aan een goede boom komen geen slechte vruchten en aan een slechte boom geen goede.


To' uya wakʉ ton mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' mʉnʉ ennoko'pʉ. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', mʉn ensito' pe to' uya iku'sa' auya, tepe'pʉ kon eporo to' uya,” ta'pʉ iya. 	 Nu krijgen de mensen, die het bloed van Uw kinderen en profeten vergoten hebben, bloed te drinken. Dat is hun verdiende loon."


Mɨrɨ a'tai si, ɨutɨ esa' e'mʉ'sa'ka, mɨrɨpan uya mʉra'ta a'koro, pʉroroi po ɨye'soto'kasa' esii'ma mʉra'ta wɨpɨtʉ auya'nokon ipan pe ekama'po pe, ‘Ina epuru, mʉra'ta a'kokakɨ ina iwano' pe,’ mɨrɨ e'tane, ɨyeikʉ iya 'nokon, ‘Ɨi'tu uya 'nokon pʉra man, mɨrɨ pe pʉra mɨrɨ winɨ ɨuye'sa' kon ta uya pʉra rɨ iyesi,’ tukai'. 	 Nadat de huiseigenaar de deur gesloten heeft, zal het te laat zijn. Dan zult u buiten blijven staan. En als u aanklopt en smeekt: 'Here, doe de deur voor ons open', zal Hij zeggen: 'Ik ken u niet.'


“Ataan'pʉ ikɨ'mata ɨuye'kapʉ pa kanan serɨ ya',” ta'pʉ Sises uya. 	 Jezus zei: "Ga uw man eens halen."


Anturu, Piri', Pa'taramiu, Ma'siu, Tamas, Isens Arʉ'piyas mu, Tatiyas, Saiman Usera' tukai' tesa'sen, 	 Andreas; Filippus; Bartholomeüs; Mattheüs; Thomas; Jacobus, de zoon van Alfeüs; Thaddeüs;


Sises uya to' maimu eikʉ'pʉ, “12 kaisa rɨ wʉi yau pata weyu pʉra pe' nai? Ɨnʉ' usarɨ a'tai wʉi nai ita'mo'ka pen, apʉne pʉra a'kwa pe non esi wenai. 	 Jezus antwoordde: "Een dag heeft toch twaalf uur. Als u overdag loopt, struikelt u niet, omdat het overal licht is.


“Pʉse rɨ ka'pon uya ka'pon amʉ' auro'ka Papa pɨ' to' ɨpʉremato' pe Main uya mɨrɨ kasa tasa' pʉra rɨ iye'tane,” ta'pʉ to' uya. 	 Zij beschuldigden hem ervan de mensen ertoe over te halen God te vereren op een manier, die in strijd was met de Joodse wet.


Sises uya eikʉ'pʉ, “Maikan amʉ' kamoro tenkena' nan, mɨrɨ awonsi'kɨ toron amʉ' kanan esi tʉpon ke, e'tane Ka'pon, Papa winon esi mɨrɨ ti'pai nonkato' iya yau pʉn nɨ,” ta'pʉ iya. 	 Jezus antwoordde: "Vossen hebben een hol en vogels een nest, maar Ik heb geen plaats om uit te rusten."


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', entantɨ' tʉron kon kanan ipana'tɨtantɨ' ɨnene'pʉ kon pɨ'. 	 Jullie hebben nu zelf gezien dat deze woorden zijn uitgekomen.


Serɨ ton uriya' Papa uya kota'man nɨto' uyepʉ na'ne'. 	 Gods vreselijke straf komt over hen, die deze dingen doen.


Sises uya, “Ɨsi'tɨ', enta'natanʉ'tɨ',” ta'pʉ to' pɨ'. Ipoitorʉ ton uya, “Ɨnʉ' ɨmɨrɨ?” ta pʉra rɨ iyesi'pʉ ipɨ'. Itepuru pe to' uya i'tu'pʉ. 	 "Kom", zei Jezus. "Laten wij gaan eten." Geen van de discipelen durfde te vragen wie Hij was, want zij wisten dat Hij de Here was.


Mɨrɨ a'tai, tʉwapu'tɨi' pʉra to' pɨ' ekamato' uya oton, ‘Ɨi'tusa' uya 'nokon pʉra man. Entantɨ' upiyapai, ɨmɨrɨ'nokon ɨri ku'nin nan!’” ta'pʉ iya. 	 Maar Ik zal hun antwoorden: 'U hebt nooit bij Mij gehoord. Ga weg! U bent slecht en hebt alleen maar uw eigen zin gedaan.'


Sises uya tʉpoitorʉ ton pɨ' ta'pʉ, “Ɨnʉ' rɨ upoitorʉ pe e'pai na'ne', tɨwɨ teseru nonkai mɨrɨ awonsi'kɨ tekota'mato' kurusu' anʉmʉi, mɨrɨ awonsi'kɨ upɨkɨrɨ tʉuye'to' pe. 	 Daarna zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Wie bij Mij wil horen, moet zichzelf niet belangrijk vinden. Hij moet zijn kruis opnemen en dicht achter Mij aan gaan.


E'tane moro i'sero' kon pen esi'pʉ, mɨrɨpan kon uya tʉtonpa kon amʉ' ennoko'pʉ ite'ma'pʉ tau. ‘Pʉse rɨ ka'pon i'se pʉra ina man kin, tepuru kon pe,’ ta'pʉ to' uya. 	 Maar er waren mensen in zijn land die een hekel aan hem hadden. Die stuurden een delegatie achter hem aan met de mededeling dat ze in opstand waren gekomen. Ze zouden hem niet als koning erkennen.


Mɨrɨ yau iyesi'pʉ Sises apurɨnin, Ananayas itese'. Ananayas enu uta'kwakasa' koro'tau, Itepuru maimu eta'pʉ iya, “Ananayas!” tawon. “Setayai' rɨ, Uyepuru,” ta'pʉ iya. 	 Eén van de volgelingen van Jezus in die stad kreeg een visioen. In dat visioen riep de Here hem. "Ananias!" "Ja, Here", antwoordde Ananias.


Mɨrɨpan pɨ' panton ekama'pʉ iya se tawon: “Ka'pon eke ton mʉre pe iyentusa' rʉ'pʉ utɨ'pʉ ɨnnon nɨ pata ya' kin pe tanʉnto' pe mɨrɨ awonsi'kɨ tenna'poto' pe. 	 "Een edelman werd weggeroepen naar een ver land om tot koning te worden gekroond. Na de kroning zou hij weer terugkomen.


Mɨrɨ wenai, ɨyento' kon pe uya, ayauro'kato' kon pe uya ɨkɨ'masa' uya 'nokon mɨrɨ. A'sisa' pe e'ai', apʉne pʉra Esuwerʉ amʉ' pika'tɨnin pe ekamasa' rʉ'pʉ ese' pɨ' esi pɨ',” ta'pʉ iya. 	 Omdat ik u dit graag wilde vertellen, heb ik u gevraagd hier te komen. Ik ben geboeid, omdat ik leef in de verwachting dat de doden weer levend zullen worden."


Ka'pon nɨ entarumʉ, “Kasi ye' pe esi uya Papa e'to' i'nairon pe koneka yau eke pe iku'to' temo'kai', ɨ'rɨto' pe ken si tʉmakooikenan pe uyeno'ma?” 	 Maar als God meer eer ontvangt door mijn oneerlijkheid (omdat die zo schril afsteekt tegen de waarheid van God) waarom word ik dan nog als zondaar veroordeeld?


Isaan uya epa'taisiman ekareei ekama'pʉ si'kɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ Sises enuku pʉ'kʉ pona rɨ iye'sa' rʉ'pʉ, mɨrɨpan e'to' pe utonpa kon pe Sises e'mʉ'sa'kasa' ene'pʉ tʉuya ekamanin pe,” ta'pʉ iya. 	 vanaf de dag dat Jezus in de Jordaan werd gedoopt tot Hij in de hemel werd opgenomen. Hij moet, net als wij, kunnen vertellen dat hij zelf gezien heeft dat Jezus weer leeft."


Surusiran pon kon ka'pon amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ to' epuru ton uya i'tu pʉra iyesi'pʉ pʉse rɨ Sises esi pika'tɨnin pe tukai', mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' maimu Sapa' kaisa rɨ tʉusekamasen to'ka'nʉkʉ to' uya pʉra iyesi'pʉ, e'tane pu'kena' amʉ' uya ekama'pʉ awɨrɨ to' uya iwɨnɨ'pʉ. 	 De Joden van Jeruzalem en hun leiders hebben Hem niet erkend, hoewel zij zich realiseerden dat Hij het was, over Wie elke sabbat in de synagoge wordt voorgelezen. Door Hem te doden, hebben zij de profetieën in vervulling doen gaan.


Pu'kena' ton uya imenuka'pʉ Kʉrai kota'mato' oton, mɨrɨ tʉpo, iwɨto' oton, mɨrɨpan te'mʉ'sa'ka ton terikʉ'pʉ apai iyeri'sa' kon e'mʉ'sa'ka tɨpiya pe Esuwerʉ amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ Esuwerʉ amʉ' pen nɨ nɨrɨ pika'tɨse'na to' weyu ekamai', tawon,” ta'pʉ iya. 	 Namelijk dat de Christus zou lijden en als eerste uit de dood zou terugkomen om de Joden en de andere volken te vertellen dat er licht komt."


Wakʉ pe rɨ kʉrɨ rɨ ipoitorʉ e'to' oton itepuru neporonʉ mɨrɨ kupʉ pɨ' tenna'po a'tai. 	 Als de heer terugkomt en ziet dat de man zijn werk goed heeft gedaan,


Mɨrɨ kasa rɨ marɨ, wakʉ yʉi epeta wakʉ pe rɨ, ɨri yʉi epeta ɨri pe rɨ. 	 Als u wilt weten of een boom goed of slecht is, kijk dan naar zijn vruchten.


Tu'kan pɨ' rɨ Sises ekama'popɨtʉ'pʉ iya, e'tane eikʉ'pʉ iya pen. 	 Hij vroeg Jezus van alles en nog wat, maar kreeg geen antwoord.


Apʉne pʉra wakʉ nonkasa' winɨ ɨyepika'tɨsa' kon, apurɨto' poro—mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ esi ɨwinon kon pen, Papa nʉtʉrʉnʉ mɨrɨ— 	 Door Zijn genade bent u gered; doordat u in Hem ging geloven. Dat is niet uw eigen verdienste, maar een geschenk van God.


Ekama uya ɨpɨ'nokon, tu'kan kon nɨ pu'kena' amʉ', kin amʉ' esi'pʉ menyatʉi'ne' ɨnenpai, e'tane to' uya ene'pʉ pen, mɨrɨ awonsi'kɨ metayatʉi'ne' ɨnetapai, e'tane to' uya eta'pʉ pen,” ta'pʉ iya. 	 Vele profeten en koningen hebben ernaar gehunkerd te zien wat jullie zien en te horen wat jullie horen."


To' uyee'pʉ pata Korʉko'ta tato' ya' (Pu'pɨ Ɨ'pʉ Rʉ'pʉ Pata ta e'kwa pe). 	 Zo kwamen zij bij de heuvel Golgotha, dat betekent 'Schedelplaats'. De soldaten gaven Jezus wijn met een pijnstillend middel erin. Maar toen Hij ervan proefde, wilde Hij het niet drinken.


Miyarɨ rɨ Sises esi'pʉ usauro'nɨ pɨ', “Pʉsamoro aiko ton nʉ'kwɨ kʉsenpɨ'tʉu. Ekama uya ɨpɨ'nokon, to' inserʉʉi ton esi ukʉipʉnʉ emʉ' ennin nan pe tɨwɨrɨ rɨ Epʉn po. 	 Kijk niet op één van deze kleine kinderen neer. Onthoud dit: Hun engelen zijn voortdurend bij mijn Vader in de hemel


Mɨrɨ a'tai, Sises uya use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton eke ton kuru pɨ', use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' pa'simanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ itepuru ton tʉkan iye'sa' kon pɨ' ta'pʉ iya, “Main awɨron kon pen pe' esa' pe esi serɨ, ɨuye'sa' kon na'ne' supara amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ wa'tana amʉ' esa' pe? 	 Daarna zei Hij tegen de leidende priesters, de tempelwachters en de voorname burgers, die met Judas waren meegekomen: "Ben Ik een rover? Waarom hebt u die zwaarden en stokken meegenomen?


“Tanporo serɨ ke apana'tɨsa' uya 'nokon serɨ autano'ma kon namai'. 	 "Ik heb dit verteld omdat Ik niet wil dat u de nederlaag lijdt.


Mɨrɨ pɨ' nin si, ukaisarɨ'nokon usekaman nɨto' oton kon Papa pɨ'. 	 Wij zullen ons persoonlijk voor God moeten verantwoorden.


Ɨnnɨ tare kenan, pi' e' ene tʉuya pɨ', itɨ'pʉ teperu ke pe' iyesi tukai' ense'na. Eposa' iya a'tai, ɨ'rɨ eporo'pʉ iya pen nɨ, iyare ton nɨken, apʉne pʉra pi' weyu pe pʉra pata esi'pʉ, 	 In de verte zag Hij een vijgeboom die in blad stond. Hij liep ernaar toe om te zien of er vijgen aanzaten, maar er zaten alleen maar bladeren aan. Het was nog niet de tijd voor vijgen.


e'tane urɨ'nokon nɨ nɨrɨ iwano' pe, anʉnsa' pe ipoken e'nɨto' e'ku'to' oton na'ne'—urɨ'nokon apurɨpɨ' na'ne' nan uyepuru kon Sises i'mʉ'sa'kasa' iya pɨ' eri'nɨto' apai. 	 Het is ook geschreven met het oog op ons. Wij worden immers ook rechtvaardig verklaard, want wij vertrouwen op God, Die onze Here Jezus uit de dood heeft laten terugkomen.


Tikin nɨ suntaaka iyenasa' a'tai, itun pi'pɨ puturʉkato' e'seporo'pʉ. Mɨrɨpan ese'tɨ to' uya esi'pʉ Sakaraya tukai', ikʉipʉnʉ ese' yau. 	 Toen het kind acht dagen oud was, werd naar Joods gebruik zijn voorhuid weggesneden en kreeg hij zijn naam. Ieder die bij deze plechtigheid aanwezig was, dacht dat het kind net als zijn vader Zacharias zou heten.


“Mɨrɨ pe pʉra, uri'san uya 10 kaisaron pʉrata pun tonpa ano'ma'pʉ pe iyesi yau tikin nɨ, ɨ'rɨ ken si kupʉ iya? Tʉraan'puui po'tɨ iya, tiwʉ' akorokato' pe tʉuya, iwarinpa iya, eporo tʉuya pʉ'kʉ pona. 	 Of denk eens aan een vrouw die tien zilveren muntjes had en één ervan verloor. Zou ze niet een lamp aansteken en overal zoeken en het hele huis aanvegen tot ze de munt vond?


A'ko pe ipa'sima pɨ' to' esi'pʉ, mɨrɨpan kon uya wakʉ ton pe itese' ka'pon amʉ' ennoko'pʉ ama'ai Sises maimu etase. Mɨrɨ wenai eparankato' pe tʉuya'nokon Roman amʉ' kopʉnaai ena' a'sito' pe iya. 	 Daarom probeerden ze Hem iets te laten zeggen waarvoor de Romeinse gouverneur Hem gevangen kon nemen. Zij hielden Hem goed in de gaten en stuurden enkele handlangers op Hem af die zich voordeden als eerlijke, oprechte mensen.


Serɨ si ɨnku'pai e'to' pen kupʉ uya yau, urɨ uya ikupʉ pen, e'tane makoi uyau nʉko'manyai'ne' uya ikupʉ. 	 Als ik doe wat ik niet wil, doe ik dat eigenlijk niet zelf, maar de zonde in mij.


Mɨrɨ yau, eseru'tɨ pɨ' to' esi'pʉ, “Pʉse rɨ uya ka'pon amʉ' ano'ma, ‘Pʉrata kʉ'nonkatʉu pata esa' ena', urɨ kʉrɨ rɨ Kʉrai pata esa',’ ta iya,” ta'pʉ to' uya. 	 Ze begonnen Hem meteen te beschuldigen. "Deze man hitst ons volk op tegen de Romeinse bezetters. Hij zegt dat we de keizer geen belasting hoeven te betalen. Hij beweert dat Hij de Christus is, de koning."


“E'tane mɨrɨ a'tai'ne, usewankaman pata'pʉ pe, “‘Wʉi enu ewarumanto' oton, kapʉi e'wei'tɨto' oton pen; 	 Na die dagen van verdrukking en ellende zullen de zon en de maan ophouden te schijnen.


Tʉmakooi kon ekama pɨ', mɨrɨpan kon pa'taisima'pʉ iya Isotan tuna tʉu'tɨsen kau. 	 Ieder die zijn zonden beleed, werd door hem gedoopt in de rivier de Jordaan.


3 a'kʉra' iye'tane Sises ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ eke pe rɨ, “Iroi, Iroi, rama sapa'tani?” ta'pʉ iya, “Papa, Papa, ɨ'rɨto' pe unonkasa' auya?” ta e'kwa pe. 	 Om drie uur riep Jezus luid in het Aramees: "Eloï, Eloï, lama sabachthani?" Dit betekent: Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?


apʉne pʉra tʉmakooikenan usenuminkan nɨto' esi ɨsɨ pe Papa pɨ'. Papa iwano' main ya' iye'tʉrʉ pʉra iyesi, mɨrɨ kupʉ iya poken pʉra rɨ nɨrɨ iyesi. 	 Onze eigen zin gaat recht in tegen de wil van God. Hij onderwerpt zich niet aan Gods wet en kan dat ook niet.


Mɨrɨ a'tai, asa'ron kon pu'kena' amʉ' uya main eta'pʉ Epʉn winɨpaino, “Ɨsi'tɨ' serɨ ya',” tawon. To' eyaton non uya to' enpɨtʉ koro'tau, to' enuku'pʉ Epʉn pona kapuru' yau. 	 Dan zullen de twee profeten een luide stem uit de hemel horen zeggen: "Kom hierheen omhoog!" Voor de ogen van hun vijanden zullen zij in een wolk naar de hemel gaan.


(Ewai', Sitipanas pokon nɨ nɨrɨ kenʉ' pa'taisima'pʉ uya man; tʉron kon nin si pa'taisima'pʉ uya pʉra kuru man uyenu yau.) 	 Als het over deze dingen gaat, moet u niet per se gelijk willen hebben. Daar gaat het ons ook niet om, net zo min als de andere gemeenten.


Apʉne pʉra mɨrɨ a'tai eke rɨ usewankaman e'to' oton pena pata epiya'tɨ'pʉ si'kɨrɨ iye'ku'sa' rʉ'pʉ kasa pʉra rɨ serɨ pʉ'kʉ pona, mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ kasa iye'to' oton pen nɨ kanan serɨ enta'. 	 Bid dat je niet in de winter zult moeten vluchten of op een sabbat. Want er zal een onderdrukking zijn zoals de wereld nog nooit heeft gekend en zoals ook nooit meer zal terugkomen.


Mɨrɨ a'tai, tʉpoitorʉ ton pɨ' panton ekama'pʉ iya, “Apʉne kiyari ye' ito'ka'nʉ'tɨ'; tanporon nɨ sa'ne yʉi amʉ'. 	 Hij maakte het hun duidelijk met deze gelijkenis: "Let eens op de vijgeboom of op een andere boom.


Sapato yau rɨ e'tɨ'; tu'ke ipona ɨpon kon pʉro'pon yau ke'tʉu,” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 Geen brood, geen tas en geen geld. Zelfs niet een extra paar schoenen of schone kleren.


Pi'ta uya ta'pʉ, “Tanporon kon uya ɨnɨntane, ɨnɨmɨ uya pen nɨ nin mɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 Petrus zei tegen Hem: "Zelfs al zouden alle mensen zich voor U schamen, ik nooit!"


Mɨrɨ pe pʉra ɨri pe rɨ usauro'nɨto', iya'kwarʉ pʉra rɨ usauro'nɨto' mɨrɨ pe pʉra ɨri pe te'sen main apurɨto', ipokena' pen nɨ, e'tane tenki tato' rɨken imaimu pe. 	 Dat past christenen niet, om over ongepaste taal en dom en flauw gepraat maar te zwijgen. Wijs elkaar liever op Gods goedheid en wees dankbaar.


Tʉron kon uya ta'pʉ, “Makoi esa' maimu ton pen nɨ serɨ. Makoi uya pe' tenku'nan enu a'koka poken nai?” ta'pʉ to' uya. 	 Anderen waren het daar niet mee eens en zeiden: "Dit zijn geen woorden van iemand die in de macht van een boze geest is. Een boze geest kan niemand van blindheid genezen!"


Mɨrɨpan kon era'tɨ'pʉ, Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' epuru a'sise'na, Sostenes itese', mɨrɨpan arɨ'pʉ to' uya ko'tʉ pɨ' e'nɨto' iwʉ' tapai, mɨrɨpan ari'po'pɨtʉ'pʉ to' uya ko'tʉ pɨ' e'nɨto' iwʉ' pʉrorooi po. Mɨrɨ pɨ' Kariyo usewankama'pʉ pen nɨ. 	 Toen grepen zij Sosthenes, de leider van de synagoge en gaven hem voor de ogen van Gallio een pak slaag. Maar Gallio trok zich er niets van aan.


Serɨ uya ɨsɨ pe Esuwerʉ amʉ' e'sei'pɨtʉ tiwano' kon pe sara'tɨ'pʉ. “Nai kasa tʉpun ke uya're'tɨ iya 'nokon?” ta'pʉ to' uya. 	 De Joden kregen hierover ruzie onder elkaar. "Hoe kan Hij ons Zijn lichaam te eten geven?" zeiden zij.


Kamoro uya nin si isapema mɨrɨ, to' eta'tapɨtʉ ipona, to' uya ari'po'pɨtʉ; mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya iwɨnɨ. Osorʉwau wʉi pata'pʉ pe, iye'mʉ'sa'kato' oton,” ta'pʉ iya. 	 Ze zullen Mij bespotten, spugen, geselen en tenslotte vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ si iku'tɨ', serɨ pe e'nɨto' to'ka'nʉkʉ pe. Iweyu e'seposa' man aupakato' kon ɨye'nʉnto' kon apai, apʉne pʉra a'ko pe si epika'tɨn nɨto' esi pɨ' wapiya apurɨ a'tai iyesi'pʉ entai. 	 U moet niet vergeten in wat voor tijd wij leven. Het is tijd om wakker te worden. Sta op! Onze bevrijding is veel dichterbij dan toen wij pas gelovig werden.


Non pona teno'masa' i'tusa' tʉuya a'tai, urupere e'sara'tɨ'pʉ uri'san, warawo' pe iyentusa' rʉ'pʉ e'ma'pʉka pɨ'. 	 Toen tot de duivel doordrong dat hij op de aarde was neergegooid, achtervolgde hij de vrouw uit wie het jongetje was geboren.


“E'tane pʉrata amʉranʉ'nin e'soto'kasa' esi'pʉ ɨnnɨ rɨ Pari'si piyapai, Epʉn winɨkʉi' tenu tʉrʉ'pʉ iya pen nɨ, e'tane tʉpʉropo wɨpɨtʉ'pʉ iya tʉupokoita tʉmakooi ke tesi pɨ' ekamanin pe, ‘Papa, upɨ' ɨsentu'makɨ, urɨ sa'ne tʉmakooikenan,’ ta'pʉ iya.” 	 Maar de tolontvanger stond helemaal achterin de tempel. Hij durfde niet eens omhoog te kijken, terwijl hij aan het bidden was. Hij sloeg zich van berouw en verdriet op de borst en zei: 'God, ik ben een zondaar. Wilt U mij in genade aannemen?'


Serɨ esi pu'kena' pe e'nɨ i'se. Ɨnʉ' esi yau tenu ke, tɨwɨ ene nonpaai i'tui, apʉne pʉra ka'pon nonpaai pe iyesi. Inonpaai esi 666. 	 Hier is wijsheid voor nodig. Wie verstandig is, kan erachter komen wat het nummer van het beest is. Het is het nummer van een mens, namelijk 666.


Tuna uyee'pʉ, tuna apɨrʉ ton u'ma'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ a'setun uyee'pʉ e'se'ne' pe ɨutɨ tʉwɨse, e'tane ita'mo'ka'pʉ pen nɨ, apʉne pʉra tɨ' po iyapon esi pɨ'. 	 Het kan regenen, er kan een overstroming komen en het kan stormen. Maar het huis blijft staan, want het heeft een goede fundering.


40 kaisa rɨ wʉi Makoi uya i'tupɨ'to' yau pe iyesi'pʉ na'ne'. Iyenta'na'pʉ pen mɨrɨ ton wʉi a'tai, mɨrɨpan iu'matʉ a'tai, iwan pe iyesi'pʉ. 	 De Geest leidde Hem naar de woestijn van Judea waar Hij veertig dagen bleef. Daar probeerde de duivel voortdurend Hem te verleiden om naar hem te luisteren. Al die tijd at Jezus niets en op het laatst kreeg Hij veel honger.


Wakʉ ka'pon uya wakʉ usentɨsa' tewan yawon enpa'ka mɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨri ka'pon uya ɨri usentɨsa' tewan yawon enpa'ka mɨrɨ. Apʉne pʉra itewan yau te'sen epe'tɨsa' ke inta usaurokʉ mɨrɨ. 	 Zo is het ook met de mensen. Iemand die goed is, doet goede dingen. Iemand die slecht is, doet slechte dingen. Je merkt het vooral aan wat hij zegt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over.


Ɨnʉ' uya Papa Maimu anin ereutanʉ'sa' a'tai, Papa Maimu anin pe iyesi pɨ' uya itepe'pʉ tonpa eporo mɨrɨ tepe'pʉ eporo iya a'tai. Ɨnʉ' uya rɨ ipokena' ka'pon ereutanʉ'sa' a'tai, ipokena' pe iyesi pɨ', kʉrɨ rɨ uya rɨ ipokena' ka'pon epe'pʉ tonpa eporo mɨrɨ tepe'pʉ eporo iya a'tai. 	 Wie een profeet ontvangt omdat hij een knecht van God is, zal dezelfde beloning krijgen als een profeet. Wie een goed man ontvangt omdat hij goed is, zal dezelfde beloning krijgen als hij.


Ta auya'nokon kanan, ‘Ɨnʉ' rɨ usauro'sa' yau, iku'to' pe uya tukai' Papa ena' use'man nɨto' apon tesa'pɨ'se uya iku'to' pe kuru pʉra rɨ iyesi, e'tane ɨnʉ' rɨ usauro'sa' pe iyesi yau, iku'to' pe tʉuya tukai' tʉntʉrʉnʉ Papa ena' use'man nɨto' apon tesa'pɨ'se ikupʉ uya tukai', tʉusaurokʉ'pʉ ku'to' iya pe kuru rɨ iyesi,’ ta auya'nokon. 	 Nog zoiets: U zegt dat het niets betekent als iemand bij het altaar zweert. Maar zweert iemand bij het offer op het altaar, dan mag hij zijn eed niet breken.


Mɨrɨ na'ne' kasa, taan'pʉ ton uya tʉno'pʉ kon i'nʉnkato' pe iyesi tʉpun kon i'nʉnka tʉuya'nokon pe rɨ. Kʉrɨ tʉno'pʉ i'nʉnkanin usi'nʉnka rɨ mɨrɨ. 	 Zo moeten ook de mannen hun vrouw liefhebben en verzorgen als hun eigen lichaam. Want als de man zijn vrouw liefheeft, heeft hij ook zichzelf lief.


Anpisin auro'ka pɨ' Sises esi koro'tau rɨ marɨ, isan mɨrɨ awonsi'kɨ iyakon non e'soto'pɨ'sa' esi'pʉ pʉroroi po. Iya'kɨrɨ asauro'pai to' esi'pʉ. 	 Terwijl Jezus nog in gesprek was, kwamen Zijn moeder en Zijn broers er aan. Zij wilden Hem spreken. Maar het huis was zo vol, dat zij er niet meer bij konden. Ze moesten buiten blijven wachten.


“Aitune' pe rɨ to' pʉta ton esi mʉn ennoko pɨ'; 	 Zij staan meteen klaar om te doden;


E'tane e'mʉ'sa'kasa' tʉpo, utɨ mɨrɨ arawɨrɨ'nokon Kiyarari pona,” ta'pʉ iya. 	 Maar nadat Ik weer levend ben geworden, zal Ik naar Galilea gaan en jullie daar ontmoeten."


Pari'si amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ Satu'si amʉ' ena'pʉ ɨsɨ pe to' e'sei'pɨtʉ'pʉ. Main pɨ' enupanin nan esi'pʉ Pari'si amʉ' pe, mɨrɨpan kon uya Satu'si amʉ' ei'pɨtʉ'pʉ ipan pe, “Ɨ'rɨ rɨ ɨri ku'sa' pʉse ka'pon uya eposa' ina uya pʉra man! A'tai pʉra inserʉ mɨrɨ pe pʉra a'kwarʉ rɨ uya auro'kasa', mɨrɨ kasa rɨ Papa ekareei ekamato' pe iya!” ta'pʉ Pari'si amʉ' uya. 	 Er ontstond hooglopende ruzie tussen de twee partijen. Enkele Farizeese godsdienstleraars sprongen voor Paulus in de bres en zeiden: "Volgens ons is er niets op deze man aan te merken. Het is best mogelijk dat een geest of een engel met hem heeft gesproken."


Mɨrɨ kasa si ɨmɨrɨ, ka'pon nɨ nin, uya eseru aimenkato' kupʉ a'tai to' pɨ' mɨrɨ rɨ kupʉi'ma, Papa uya eseru aimenkato' piyapai ayainʉmʉ tukai' pe' ɨye'kupʉ? 	 Of denkt u misschien dat u, die anderen veroordeelt voor dingen die u zelf ook doet, Gods straf zult ontlopen?


ɨpiya'nokon iye'sa' na'ne'. Tanporo non poro serɨ wakʉ itekare esi epetan pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ epan nɨ pɨ', ɨ'koro'tau'nokon ne'ku'taine' kasa kuru eta'pʉ auya'nokon si'kɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya wakʉ nonkasa' to'ka'nʉkʉ'pʉ auya'nokon tanporo i'nai rɨ iye'to' yau. 	 Dit goede nieuws heeft overigens niet alleen u bereikt; het gaat over de hele wereld. Overal worden er mensen door veranderd, net als u sinds u van Gods genade hebt gehoord en deze als waarheid erkend hebt.


Sises ensa' tanporon kon ka'pon amʉ' uya a'tai, ipan pe rɨ to' usewansiuka'pʉ, mɨrɨpan kon eka'tumʉ'pʉ ipiya', “Miyarɨ” ka'se'na ipɨ'. 	 Zodra de mensen Jezus zagen aankomen, liepen zij Hem tegemoet.


Pori' pe anpisin ɨnku'pai tesi pɨ', Paire' uya Parapas nonka'pʉ to' iwano' pe. Sises ari'po'pɨ'to' pe to' uya ikupʉ'pʉ iya, mɨrɨpan nonka'pʉ iya to' ena' kurusu' pona to' uya ipokapɨ'to' pe. 	 Pilatus besloot de mensen hun zin te geven en liet Barabbas vrij. Hij gaf de soldaten bevel Jezus te geselen en weg te brengen om aan het kruis opgehangen te worden.


Ɨ'rɨ waraino ton o'noro serɨ e'kuu'pʉ? Itun pi'pɨ puturʉka'pʉ tʉpo pe' iyesi'pʉ, mɨrɨ pe pʉra irawɨrɨ katɨ? Mɨrɨ tʉpo pen e'tane mɨrɨ rawɨrɨ! 	 Toen hij besneden werd of daarvoor? Daarvoor! Pas nadat hij door zijn vertrouwen op God vrijgesproken was, werd hij besneden.


apʉne pʉra Papa nʉtʉrʉnʉ ton mɨrɨ awonsi'kɨ kɨ'man nɨto' iya esi inna'ponʉ pe pʉra. 	 Want als Hij iets zegt, komt Hij er niet op terug. En als Hij in genade iets heeft gegeven, blijft het gegeven.


Serɨ ta'pʉ iya tʉpo, iyamʉrasa' kon nin si ka'pon amʉ' ennoko'pʉ iya mɨrɨ, mɨrɨ apai. 	 Daarmee maakte hij een einde aan de oploop en ging ieder zijns weegs.


“40 kaisa rɨ wʉipiya tʉpo, inserʉ usenpoika'pʉ Mosi' piya' yu' epo'tɨ yau, rɨmono' tau, a'ko pe Sainai Wʉpʉ piyau. 	 Veertig jaar later was Mozes op een dag in de woestijn bij de Sinaï en zag daar een engel van God in de vlammen van een brandende braamstruik.


To' kɨ'pɨ'nʉnpa'pʉ iya, “Utonpa ton, moro' amʉ' pe' a'sisa' auya'nokon pʉra nai?” ta'pʉ iya. “Kane!” ta'pʉ to' uya. 	 Jezus riep: "Vrienden, hebben jullie iets te eten?" "Nee", antwoordden zij.


E'tane Pi'ta esi'pʉ mʉra'ta nau itenupɨkɨrɨ e'nɨ pɨ'. Tʉron nɨ ipoitorʉ use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ni'tunʉ, enna'posa' uyee'pʉ, mɨrɨpan uya mɨrɨ yawon uri'san auro'ka'pʉ, mɨrɨpan uya Pi'ta ewonnʉkʉ'pʉ. 	 Maar Petrus moest buiten blijven. De andere discipel kwam terug, sprak even met de portierster en nam Petrus toen mee naar binnen.


6 pe to' ku'nin inserʉ uya ti'sawʉ yawon i'kwamʉ'pʉ eke tuna tʉu'tɨsen Yu'pʉretes itese' ka', mɨrɨpan mɨrɨ tuna a'muna'pʉ kin amʉ' wʉi enu uyepʉ winɨpaino kon uye'to' pe iyawɨrɨ. 	 De zesde engel goot zijn schaal over de grote rivier de Eufraat uit. Het water droogde op, zodat de bedding een weg voor de koningen uit het oosten kon worden.


“Surusiran pona utɨ'nokon serɨ, Ka'pon, Papa winon eparankato' oton use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton mɨrɨ awonsi'kɨ Main pɨ' enupanin nan ena', to' uya eno'mato' oton ima'tato' ya', 	 "Ik zal in handen van de leidende priesters en de godsdienstleraars vallen.


Iweyu pe iyesi'pʉ pen, e'tane iweyu ekamanin pe enno'sa' pe iyesi'pʉ. 	 Johannes was zelf niet het licht maar iemand die over het licht vertelde.


Mɨrɨ awonsi'kɨ, ɨnku'pai pʉra e'to' kupʉ uya yau, wakʉ pe main esi ta uya rɨ. 	 Ik doe dus wat ik niet wil. Maar dat betekent dat ik het met de wet eens ben; dat ik de wet goed vind.


Apurɨto' winɨ ito'ka'nʉkʉ tanporo non ekoneka'pʉ Papa maimu ke, tensen pe na'ne' ekoneka'pʉ tensen pen apai. 	 Door het geloof weten wij dat het heelal door een woord van God gemaakt is; dat het zichtbare uit het onzichtbare is voortgekomen.


Meri Mataren mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron nɨ Meri ereutasa' esi'pʉ tɨ' akasa' uruwai' pe ratoi pe. 	 Maria van Magdala en de andere Maria zaten tegenover het graf.


mɨrɨpan kon uya Isaan i'pairʉka'pʉ pariki'si tau. 	 Daarom gaf hij bevel het hoofd van Johannes te halen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ soisa amʉ' uya ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ kanan ken si kupʉ ina uya?” ta'pʉ to' uya. To' eikʉ'pʉ iya, “Ka'pon amʉ' kʉsa'kwarʉkatʉu to' pʉrataai pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ kasi pe rɨ to' kʉseseru'tɨtʉu. Mɨrɨ rɨ ɨpʉrataai kon mepoyatʉi'ne' pɨ' rɨ pori' pe e'tɨ',” ta'pʉ iya. 	 "En wij?" vroegen een paar soldaten. "Hoe moeten wij leven?" Johannes antwoordde: "Pers niemand iets af. Gebruik geen geweld of valse beschuldigingen om meer geld te krijgen. Wees tevreden met uw soldij."


Sises uya to' eikʉ'pʉ, “Etanin nan pen pe' ɨmɨrɨ'nokon Tepi' nʉkupʉ'pʉ tʉpoitorʉ ton pokon pe, iwan pe tesi kon pɨ' tenta'nato' kon i'se tesi kon a'tai? 	 Hij antwoordde: "Hebt u nooit gehoord wat David deed toen hij en zijn vrienden honger hadden?


Mɨrɨpan uya ta'pʉ to' pɨ', “Iweyu i'tuto' auya'nokon kuru pʉra rɨ iyesi. Ukʉipʉnʉ uya ikoneka mɨrɨ tʉweyu a'tai rɨ. 	 "Dat hoeven jullie niet te weten", antwoordde Hij. "Mijn Vader beslist hoe en wanneer bepaalde dingen gebeuren.


E'tane kʉrɨ rɨ isepi'tɨsa' rʉ'pʉ uya i'tu pʉra iyesi'pʉ ɨnʉ' pe iyesi tukai', apʉne pʉra anpisin pe mɨrɨ yau to' esi'pʉ, mɨrɨpan kon koro'tawɨrɨ Sises utɨ'pʉ esi'pʉ. 	 De man wist het niet, omdat Jezus ongemerkt was weggegaan toen de mensen van alle kanten kwamen aanlopen.


ka'pon amʉ' Esuwerʉ pon kon. To' iwano' pe munkɨ wannɨ pe to' anʉnsa' esi; to' iwano' pe rɨ Papa a'kwarii esi, to' iwano' pe rɨ ekonekan nɨto' esi, to' iwano' pe rɨ main eporo esi, to' iwano' pe ɨpʉreman nɨto', use'man nɨto' iwʉ' tau Papa apurɨpɨ'to' esi mɨrɨ awonsi'kɨ ikupʉ uya tasa' rʉ'san esi, to' iwano' pe. 	 De Israëlieten zijn door God aangenomen als Zijn zonen. Zij hebben gezien hoe groot en machtig Hij is. Zij weten welk verbond Hij met hen heeft gesloten. God heeft hun verteld hoe zij moeten leven en Hem kunnen dienen. Zij weten welke beloften Hij aan hun voorouders heeft gedaan.


Sises ereutasa' koro'tau Are' Wʉpʉ po, ipoitorʉ ton uyee'pʉ ipiya' ama'ai ekama'pose'na, “Ina pɨ' ekama' ɨ'rɨ a'tai serɨ e'ku'to' oton, ɨ'rɨ e'to' oton ɨuyepʉ ento' ipɨ' pe, pata weyu u'matʉ ekamanin pe?” tukai'. 	 "Wanneer zal dat gebeuren?" vroegen de discipelen later, toen Hij met hen op de helling van de Olijfberg zat. "Waaruit kunnen wij opmaken dat U terugkomt en dat deze tijd naar zijn einde loopt?"


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', iku'to' pe uya tukai' usauro'nɨsa' uyepʉ apurɨto' winɨ, iye'ku'to' pe wakʉ nonkasa' winɨ, mɨrɨpan e'kupʉ mɨrɨ a'tai tanporo Epʉra'an munkɨ amʉ' pɨ'—kamoro rɨken main pɨ' te'san pen e'tane kamoro Epʉra'an uya apurɨto' pɨ' te'san nɨ marɨ. Tanporo ukʉipʉnʉ kon pe iyesi. 	 Wat God ons door Zijn genade wil geven, wordt alleen ons eigendom als wij in Hem geloven. En Gods belofte aan al Abrahams nakomelingen is vast en zeker. Zij geldt niet alleen voor hen die volgens Gods wet leven, maar ook voor hen die, net als Abraham, alleen op God vertrouwen. Want als het om geloof gaat, is Abraham de vader van ons allemaal.


Sises uya kanan takaa'pʉ to' pɨ', “Miyarɨ'nokon! Ikʉipʉnʉ uya uyenno'sa' na'ne' kasa rɨ, ɨyennoko uya 'nokon serɨ,” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 "Vrede!" zei Jezus. "Zoals de Vader Mij gestuurd heeft, zo stuur Ik jullie."


Asa'ron kon uyekamanin nan enno'to' uya oton pon isa'ka'si ya' to' epontɨpɨ'sa', mɨrɨpan kon usauro'to' oton pu'kena' amʉ' pe 1,260 kaisa rɨ wʉi.” 	 Dan zal Ik mijn twee getuigen sturen. Zij zullen rouwkleren dragen en tijdens die 1260 dagen zeggen wat Ik hun opdraag."


E'tane nin si mannʉ' pe mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ'si'nʉnke' pe Papa upika'tɨnin kon e'to' usenpoikasa' a'tai, 	 Maar toen de tijd aanbrak dat God ons, door de komst van Zijn Zoon, Zijn liefde en vriendelijkheid zou tonen, heeft Hij ons gered.


Pari'si amʉ' uya serɨ e'kupʉ ensa' a'tai, Sises pɨ' ta'pʉ to' uya, “Apʉne enkɨ, ɨpoitorʉ ton uya Main uya tʉku'sen pen Sapa' a'tai tasa' rʉ'pʉ kupʉ,” ta'pʉ to' uya ipɨ'. 	 Enkele Farizeeërs zagen het en zeiden verontwaardigd: "Kijk eens, Uw discipelen doen iets wat niet mag. Zij oogsten op de sabbat."


Iyema'sa' yau, ina utɨ'pʉ Sisariya tepose. Mɨrɨ yau, ina utɨ'pʉ Piri' itekare ekamanin iwʉ' ta' ipiyau e'se'na, Surusiran po 7 pe to' nanʉmʉ'san tonpa pe te'sen. 	 Daarna gingen wij naar Caesarea en logeerden bij de evangelist Filippus, één van de eerste zeven helpers in de gemeente van Jeruzalem.


Meruntɨ pe kuru esii'ma enno'sa' kon uya Itepuru Sises e'mʉ'sa'ka'pʉ terikʉ'pʉ apai ekama'pʉ, mɨrɨpan kon pona eke pe rɨ wakʉ nonkasa' tanporo to' pona. 	 De apostelen verkondigden met grote overtuigingskracht dat de Here Jezus uit de dood was opgestaan. De liefde en eenheid waren zichtbaar onder hen. (C)


Asa' ipɨ' si esii'ma Sises ekepu asa' tʉuya'nokon ontɨ'pʉ to' uya mɨrɨ a'po'nan pokon pe, pon renen tato' atʉ saai'pɨ'sa' ke. Serɨ esi'pʉ mɨrɨ Esuwerʉ amʉ' uya tekepu kon u'na'tɨ eseru yau. 	 De twee mannen wikkelden Jezus' lichaam met de geurige kruiden in linnen doeken. Dat deden de Joden altijd als zij iemand begroeven.


Mɨrɨ yau, to' uko'mamʉ'pʉ Sises ekareei Papa Maimu ekama pɨ'. Tu'kan kon nɨ kupʉ'pʉ to' uya Sises apurɨnin nan pe. Mɨrɨ tʉpo, enna'pon pɨ' to' e'sara'tɨ'pʉ Restʉra pona mɨrɨ awonsi'kɨ Ai'koniyan pona mɨrɨ awonsi'kɨ Antiyo' pona. 	 bracht daar het goede nieuws van Jezus Christus. Nadat ze in Derbe vele mensen voor de Here hadden gewonnen, gingen ze terug naar Lystra, Iconium en Antiochië


To' eikʉ'pʉ iya: “Tenu ke e'tɨ' ɨyenku'tɨ kon namai'. Apʉne pʉra tu'kan kon nɨ uye'to' oton uyese' yau, ‘Urɨ rɨ kʉrɨ rɨ,’ ka'se'na, mɨrɨpan, ‘Iweyu man a'ko pe,’ ta to' uya. To' pɨkɨrɨ ke'tʉu. 	 Hij antwoordde: "Laat je niet misleiden. Want er zullen velen komen die van zichzelf zeggen dat zij de Christus zijn en die beweren dat het einde er bijna is. Maar geloof ze niet!


Sises si epa'kakaa'pʉ Iseri'ko pona, mɨrɨpan utɨ esi'pʉ iyawɨrɨ. 	 Jezus kwam in Jericho, maar bleef er niet. Hij trok meteen verder.


Mɨ awɨrɨ rɨ anpisin koro'tawɨrɨ etarerun nɨ pɨ' to' esi'pʉ ipɨ'. “Wakʉ kuru sa'ne,” ta'pʉ tʉron kon ka'pon amʉ' uya. “Kane,” ta'pʉ tʉron kon uya, “Ka'pon amʉ' rɨ enku'tɨ iya,” ta'pʉ to' uya. 	 Er was een onzekere stemming onder het volk en de meningen over Hem waren verdeeld. Sommigen zeiden: "Hij is een goed mens." Maar anderen zeiden: "O nee! Hij misleidt de massa!"


apʉne pʉra kuru tanporon nɨ Esuwerʉ amʉ' uko'manto' eseru mɨrɨ awonsi'kɨ to' manenpanin ton eseru i'tu auya wenai nɨrɨ ɨseseru yawon kon pe pʉra to' esi. Mɨrɨ wenai, uyeta auya i'se e'ai' wakʉ pe. 	 U bent zeer goed op de hoogte van de gebruiken en geschilpunten onder hen. Wilt u daarom zo vriendelijk zijn mij geduldig aan te horen?


Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ non pʉra iyenato' oton, e'tane umaimu mɨrɨ tereutaton pen nɨ. 	 De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zullen blijven.


Mɨrɨ e'tane rɨ, tʉron kon ka'pon amʉ' esi mɨrɨ ite' tikʉkenan nʉ'ta' ipa'karakasa' kasa, main etanin nan, 	 De grond met distels erop zijn de mensen die het woord van God horen en er ook in geloven.


Sises uya serɨ ta'pʉ Pi'ta uma'tato' eseru ekama tʉuya pe Papa apurɨpɨ'to' ipɨ' pe, mɨrɨpan uya, “Upɨkɨrɨ ɨsi'kɨ!” ta'pʉ ipɨ'. 	 Daarmee gaf Hij aan hoe Petrus tot eer van God zou sterven. Jezus zei nog eens nadrukkelijk tegen Petrus dat hij Hem moest volgen.


Mʉra'ta wɨpɨtʉ pɨ' rɨ Pi'ta esi'pʉ to' uya a'kokato' pe. To' uya a'kokasa' a'tai, to' usewansiuka'pʉ ene tʉuya'nokon pɨ'. 	 Petrus bleef net zo lang kloppen tot zij aan de deur kwamen. Toen zij hem binnenlieten, zagen ze tot hun grote verbazing dat hij het echt was.


Ɨrʉ esi'pʉ Isa'suwa mu pe. Isa'suwa esi'pʉ Eriyesa mu pe. Eriyesa esi'pʉ Isorin mu pe. Isorin esi'pʉ Ma'ta' mu pe. Ma'ta' esi'pʉ Ripai mu pe. 	 de vader van Josua was Eliëzer; de vader van Eliëzer was Jorim; de vader van Jorim was Maththat; de vader van Maththat was Levi;


Use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru, Ananayas uya etasa' a'tai, ipiyau iye'mʉ'sa'kasa' kon apiyo'ma'pʉ iya, to' uya Paarʉ inta'moto' pe. 	 "Sla hem op zijn mond", zei de hogepriester Ananias tegen de mannen die vlak bij Paulus stonden.


Ɨnʉ' rɨ apurɨnin nɨ epa'taisimasa' rɨ epika'tɨ, e'tane ɨnʉ' rɨ kʉrɨ apurɨnin pen nɨ eno'ma rɨ. 	 "en vertel aan de hele schepping het goede nieuws over Mij. Wie het geloven en gedoopt worden, zullen gered worden. Maar wie het niet geloven, zullen worden gestraft.


6 kaisa rɨ wʉi To' Epoi Itɨ'pʉ Weyu Rʉ'pʉ rawɨrɨ, Sises utɨ'pʉ Pe'tani pona, Ʉrasaras, Sises nʉ'mʉ'sa'ka'pʉ iyerikʉ'pʉ apai pata'se' ya'. 	 Zes dagen voor het Paasfeest ging Jezus naar Bethanië. Daar woonde Lazarus die Hij uit de dood weer tot leven had gebracht.


“Mɨrɨpan e'tane, Papa esi eke pe ka'pon namɨ'pʉ tau tʉuko'mansen pen. Pu'kena' amʉ' tonpa uya tasa', 	 maar de Allerhoogste God woont niet in een gebouw, dat door mensen gemaakt is. Door de profeet Jesaja zei Hij:


Apʉne pʉra apurɨsa' uya uma'tan nɨto' mɨrɨ pe pʉra uko'man nɨto', inserʉ amʉ' rɨ mɨrɨ pe pʉra makoi amʉ' rɨ, serɨ pe na'ne' mɨrɨ pe pʉra serɨ enta' na'ne', mɨrɨ pe pʉra ɨ'rɨ rɨ meruntɨ rɨ, 	 Ik ben ervan overtuigd dat niets ons kan scheiden van Gods liefde, die in Christus tot uiting komt. De dood niet, het leven niet, engelen niet, regeringen niet, de dingen van vandaag niet, de dingen van morgen niet. Nee, er is geen enkele kracht die dat kan.


Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnʉ' uya pʉsamoro sepa' nan nʉ'kwɨ rɨ o'pa yau komi' tuna ke rʉ'kwɨ rɨ, apʉne pʉra upoitorʉ pe to' esi pɨ', i'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon, tepe'pʉ nonka iya pen kuru rɨ mɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 En wie jullie, die mijn discipelen zijn, een beker koud water geeft, zal zeker worden beloond."


Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨmɨrɨ'nokon nɨ nɨrɨ si esi kamoro Sises Kʉrai iwano' pe ikɨ'masa' kon koro'tau. 	 U hoort daar ook bij; ook u bent geroepen om bij Jezus Christus te horen.


Ka'pon amʉ' wapiya iye'sara'tɨsa' kon tʉrawaso pe uyee'pʉ tepe'pʉ kon epose'na. To' e'kupʉ'pʉ eke pe parɨ pʉrata eporo tʉuya'nokon tukai', e'tane to' uya tikin nɨ rɨ marɨ pʉrata pun eporo'pʉ. 	 De mannen die eerder waren komen werken, verwachtten daardoor dat zij veel meer zouden krijgen. Maar toen zij aan de beurt waren, kregen ze precies evenveel als de anderen.


Ɨ'rɨto' pe pʉra rɨ pe' ɨyekota'masa' kon? Ɨ'rɨ ku'nin pe rɨ iyesi'pʉ mɨrɨ. 	 Is wat u hebt geleden dan voor niets geweest? Was dat maar zo.


apʉne pʉra Itepuru kʉrɨ rɨ tʉni'nʉnkanʉ ton konekanin main awɨron kon pe, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon tʉmu pe tʉnanʉmʉnʉ ton kota'ma iya,” tawon. 	 Want daaruit blijkt dat Hij van u houdt. Als Hij u slaat, blijkt dat u Zijn zoon bent." (A)


Pi'ta mɨrɨ awonsi'kɨ Isaan uya ka'pon amʉ' auro'ka'pʉ tʉpo, Sises i'tusa' tʉuya'nokon nʉ'pʉ pɨ' itekare ekama'pʉ to' uya to' pɨ', Papa winon Sises ekareei, to' e'sara'tɨ'pʉ enna'pon pɨ' Surusiran winɨkʉi'. Tʉutɨ kon koro'tau, wakʉ Sises ekareei ekama'pʉ to' uya ka'pon amʉ' pɨ' Sameriya yawon eke iwa ton pata yau'ne. 	 Petrus en Johannes verzekerden de Samaritanen dat zij hen als broeders erkenden. Nadat zij hadden gezegd wat hun door God was opgedragen, vertrokken zij weer naar Jeruzalem. Onderweg maakten zij in vele Samaritaanse dorpen het goede nieuws van Jezus Christus bekend.


Mɨrɨ rɨken pe pʉra, ɨnʉ' rɨ eseru aimenka ikʉipʉnʉ uya pen. Tʉmu ena' eseru aimenkato' ike nonkasa' iya, 	 De Vader spreekt geen oordeel uit, maar heeft Zijn Zoon opgedragen in Zijn plaats recht te spreken.


Apurɨto' pɨ' ken pe' si usauro' nɨ uya main, Mosi' winon pʉra iye'to' pe ikupʉ? Parɨ pen nɨ! E'tane ru'ku, main awɨrɨ e'nɨ'nokon. 	 Betekent het dan dat wij door op Jezus Christus te vertrouwen, de wet opzijschuiven? Nee, integendeel. Dan doen wij juist wat de wet zegt.


Mɨrɨ a'tai rɨ, imaimu epa'ka'pʉ, mɨrɨpan nin si usaurokʉ'pʉ mɨrɨ Papa apurɨpɨtʉ'pʉ iya nin si. 	 Tot ieders verbazing schreef hij: 'Zijn naam is Johannes'. Op hetzelfde moment kon hij weer spreken en begon hij God te prijzen.


Papa iwano' uya rɨ, Papa maimu eta mɨrɨ. Eta auya'nokon pʉra iyesi, apʉne pʉra Papa iwano' pe pʉra ɨwesi kon pɨ',” ta'pʉ iya. 	 Wie bij God hoort, begrijpt wat Hij zegt. Omdat u niet bij God hoort, begrijpt u Hem niet."


Sises uya e'se'ne' pe teruparu enpa'ka'pʉ, mɨrɨpan uya ta'pʉ, “Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' serɨ a'taino kon uya eke Papa tʉrawasooi, ui'tuto' tʉuya'nokon ipɨkɨrɨ ekama'po? I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon; mɨrɨ waraino i'tuto' ipɨkɨrɨ tʉrʉ pen nɨ,” ta'pʉ iya. 	 Met een diepe zucht zei Jezus: "Waarom wilt u een bewijs hebben? Dat krijgt u niet!"


Patawon amʉ' uya ɨkʉi e'sinkasa' ene a'tai itemiyatʉ pɨ', to' uya ta'pʉ tiwano' kon pe, “Pʉse rɨ ka'pon esi pe man te'wɨsen pe, parau apai iyapʉrʉnsa' e'tane, kʉrɨ rɨ Papa mɨrɨ waraino kon poni'simanin uya si ima'tanʉkʉ pe man,” ta'pʉ to' uya. 	 De eilandbewoners zagen het beest aan Paulus' hand hangen en zeiden tegen elkaar: "Die man is vast een moordenaar! Hoewel hij aan de zee is ontkomen, wil het lot (A) niet dat hij in leven blijft."


“Aiko rʉ'kwɨ rɨ pʉrowa a'sarutanʉ'nin e'tʉrawasoma mɨrɨ tanporon iki'masa' yau.” 	 Maar als er één verkeerd wil, steekt hij de hele groep aan. Een beetje zuurdeeg maakt het hele deeg zuur.


Tʉron nɨ a'tai, pʉrata amʉranʉ'nin nan mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmakooikena' nan amʉra esi'pʉ Sises woi imaimu etase'na. 	 De tolontvangers en andere mensen met een slechte naam kwamen vaak naar Jezus luisteren.


“Ananayas itese' ka'pon uyee'pʉ uyense'na, mɨrɨ yawon kon Esuwerʉ amʉ' nʉnamanʉ pe kuru iyesi'pʉ, ipan pe Main, Mosi' winon ikonekasa' awɨron pe iyesi'pʉ. 	 Daar kwam een zekere Ananias naar mij toe. Hij was een gelovig man, die zich stipt hield aan de wet van Mozes en bij de Joden van Damascus hoog in aanzien stond.


Antiyo' pona tʉuye'sa' kon a'tai, tanporo apurɨnin nan amʉranʉkʉ'pʉ to' uya. Papa nʉkupʉ'pʉ tʉporo'nokon ekama'pʉ to' uya to' pɨ', Esuwerʉ amʉ' pen uya apurɨto' pe ikupʉ'pʉ iya rʉ'pʉ. 	 Toen ze in Antiochië aankwamen, riepen zij de christenen bijeen en vertelden hun wat God allemaal had gedaan. God had nu ook niet-Joden de mogelijkheid gegeven in Jezus Christus te geloven.


Mɨrɨ a'tai, to' usakorota'pʉ se kasa iyesi pɨ', asa'ron kon enno'sa' kon uya ka'pon amʉ' enupa esi'pʉ Sises e'mʉ'sa'ka'pʉ pɨ' teri'sa' apai. Serɨ enta', iyeri'sa' kon e'mʉ'sa'ka ekamanin pe. 	 Zij waren woedend dat de apostelen het volk vertelden dat Jezus niet meer dood was en daarmee leerden dat er opstanding uit de dood bestaat.


tʉnanʉmʉ'pʉ iweyu a'tai tʉmaimu si enpoika'pʉ iya isekamato' pe tʉntʉrʉ'pʉ uyena', Papa, upika'tɨnin kon uya apiyontɨn winɨ— 	 mocht ik het iedereen gaan vertellen. God, onze Redder, heeft mij opgedragen dit werk voor Hem te doen.


Ɨnʉ' rɨ ɨri ku'nin nʉ'pʉ uya tʉnkuu'pʉ epe'pʉ epoto' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ tenu yawon kenan pen nɨ kʉrɨ rɨ Papa. 	 Maar wie iets slechts doet, krijgt het zelf weer terug. Want voor God zijn alle mensen gelijk.


serɨ i'tu uya pɨ' kuru rɨ, kʉrɨ wakʉ tʉrawaso piya'tɨnin nʉ'pʉ ayau'nokon uya ikupʉ iu'matʉ pʉ'kʉ pona, Sises Kʉrai uyepʉ weyu pʉ'kʉ pona. 	 Ik ben er zeker van dat God op de grote dag van Christus Jezus het goede werk dat Hij onder u begonnen is, zal voltooien.


“Main useta Rama pata po, tʉuta'kwarʉkai' ukaran nɨ esi eke pe rɨ, Rʉi'serʉ esi ukaran nɨ pɨ' tʉmunkɨ amʉ' wenai, tʉpori'ma i'se pʉra iyesi, to' pʉra iyesi pɨ',” tawon. 	 "In Rama wordt bitter getreurd. Rachel huilt om haar kinderen en wil zich niet laten troosten. Er zijn geen kinderen meer over."


mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpoitorʉ pɨ', “Kʉrɨ rɨ si asan,” ta'pʉ iya. Mɨrɨ a'tai rɨ, ipoitorʉ uya arɨ'pʉ tʉpata'se' ya'. 	 "Kijk, hij is uw zoon", zei Hij tegen haar. En tegen Johannes zei Hij: "Zij is uw moeder." Van toen af aan nam Johannes haar bij zich in huis.


Ipoitorʉ ton uya enpaka'pʉ, “Uyepuru, uyepuru! Aputan pe man!” tai'ma. Mɨrɨpan upakasa' uya e'se'ne' pe a'setun pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ sipa'sipa pɨ', “E'tʉ'nɨkɨ!” ta'pʉ. Mɨrɨpan ton si e'tʉ'nɨ'pʉ, imaimu awɨrɨ. 	 De discipelen maakten Jezus wakker. "Meester! Meester", schreeuwden zij, "wij vergaan!" Jezus bestrafte de wind en het woeste water en onmiddellijk werd het bladstil.


Mɨrɨ a'tai, Sises era'tɨsa' uya te'ma'pʉka to' uya ene'pʉ. “Ɨ'rɨ warinpa auya'nokon?” ta'pʉ iya to' pɨ'. “Rapai (Ti'sa ta e'kwa pe), nai airɨ apata'se' esi?” ta'pʉ to' uya. 	 Jezus merkte dat zij Hem volgden. Hij keerde Zich om en vroeg: "Wat willen jullie?"


E'ne' moronkato' pe iya iku'kɨ mɨrɨ awonsi'kɨ isewankamato' pe, eke pe iyesi'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ pe iyesi'pʉ kasa. Tewan yau mɨ pe iye'kupʉ'pʉ, ‘Moro ereutasa' kwin pe; itaan'pʉ ima'tasa' rʉ'pʉ pe esi pen, tʉuta'kwarʉkai' ukaranto' oton pen,’ ta iya. 	 Zij heeft in luxe en overdaad geleefd. Geef haar er evenveel pijn en ellende voor terug. Zij zegt bij zichzelf: 'Ik zit hier als een koningin op een troon. Ik ben geen hulpeloze weduwe. Ik zal niet weten wat rouw en verdriet is.'


e'tane ɨnʉ' rɨ enta'nan pɨ' te'sen uya ito'ka'nʉkʉ'pʉ pen ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' serɨ ta Sises uya ipɨ' tukai'. 	 Niemand aan tafel begreep wat Hij daarmee bedoelde.


Mɨrɨ a'tai, Esuwerʉ amʉ' uya Sises arɨ'pʉ Kaya'pas piyapai Roman amʉ' kopʉnaai iwʉ' ta'. Awanakʉi' si pata enaka'sa' esi'pʉ, ɨri pe enapai pʉra tesi kon pɨ' Esuwerʉ amʉ' ewomʉ'pʉ pen mɨrɨ ya', enta'napai tesi kon pɨ' Itepoi Itɨ'pʉ Weyu Rʉ'pʉ a'taino pɨ'. 	 's Morgens in alle vroegte brachten zij Jezus van het paleis van Kajafas naar het paleis van de Romeinse gouverneur. (b) Maar zij gingen er niet naar binnen. Als echte Joden wilden zij zich niet verontreinigen door het huis van een heiden binnen te gaan. Als zij dat deden, zouden ze niet mogen eten van het lam dat met Pasen geofferd werd.


Saarʉ e'mʉ'sa'ka'pʉ non poi, e'tane ɨ'rɨ ene iya pʉra iyesi'pʉ. Mɨrɨ wenai, to' uya arɨ'pʉ itemiyatʉ pɨ' ta'sii' Tamaskas pona. 	 Saulus stond op en deed zijn ogen open, maar kon niets zien. De mannen die bij hem waren, namen hem bij de hand en brachten hem Damascus binnen.


Asa'ron kon, osorʉwawon kon nʉ'kwɨ rɨ amʉrasa' a'tai, uyese' yau, to' piyau rɨ esi,” ta'pʉ iya. 	 Want als twee of drie mensen bij elkaar zijn, omdat zij bij Mij horen, ben Ik bij hen."


Mɨrɨpan uya Sises piya' inee'pʉ. Sises uya ene'pʉ, mɨrɨpan uya ta'pʉ ipɨ', “Ɨmɨrɨ kʉrɨ rɨ Saiman, Isaan mu, Ke'pas pe ɨyesa'to' oton (Tɨ' ta e'kwa pe),” ta'pʉ iya. 	 Hij ontmoette zijn broer Simon en zei tegen hem: "Wij hebben de Christus gevonden."


Ka'pon amʉ' iya'kɨrɨ tʉutɨsan e'takʉ'ka'pʉ, ɨ'rɨ tai'ma pʉra rɨ; mɨrɨpan kon uya main eta'pʉ, e'tane ɨnʉ' rɨ ene to' uya pʉra iyesi'pʉ. 	 De mannen die met Saulus meereisden, waren met stomheid geslagen. Zij hadden de stem wel gehoord, maar niemand gezien.


Tewan yau rʉ'kwɨ rɨ, “Sises pon nɨ a'pɨ'sa' uya yau, usepi'tɨ rɨ mɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 Zij dacht: "Ik hoef alleen maar Zijn mantel aan te raken, dan ben ik genezen."


(Mɨrɨ ta tʉuya tukai' i'tu iya pʉra rɨ iyesi'pʉ, apʉne pʉra kʉrɨ rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon etʉipɨ'sa' esi'pʉ mɨrɨ pɨ'.) 	 Hij wist niet wat hij zei, want hij en ook de anderen waren vreselijk geschrokken.


apʉne pʉra enupan iya pɨ' tʉmeruntɨrʉ kenan pe kuru rɨ, Main pɨ' enupanin nan kasa pʉra. 	 Hij wist waar Hij het over had en hoefde niet aan te halen wat anderen hadden gezegd.


Pʉrata wenai tʉuta'kwarʉkai' pʉra ɨko'mantɨ', ɨyenau'nokon na'ne' pɨ' rɨ tepori'mai' e'tɨ', apʉne pʉra Papa uya, “Ɨnɨmɨ uya pʉra kuru iyesi; ɨnonka uya pʉra kuru iyesi,” tasa'. 	 Laat u niet door het geld in beslag nemen. Wees tevreden met wat u hebt, want God heeft gezegd: "Ik zal altijd voor u zorgen; Ik zal u nooit in de steek laten." (A)


e'tane Paarʉ esi'pʉ i'se pʉra. Roman amʉ' epuru Sisa uya kuru tekama'popɨtʉ i'se iyesi'pʉ, e'tane a'sisa' pe rɨ iye'to' pe ennoko uya pona rɨ Sisa piya',” ta'pʉ Pesʉ'tas uya kin Akʉri'pa pɨ'. 	 Maar hij ging in hoger beroep. Hij wilde in voorarrest blijven tot de keizer in deze zaak uitspraak zou doen. Daarom heb ik bevel gegeven hem vast te houden, tot ik hem naar de keizer kan sturen."


Meruntɨ pe tesi ke, wakʉ ton, eke ton ku'sa' iya; mɨ pe te'ku'san aimʉrʉnpasa' iya to' eseru pokon pe. 	 Hij heeft laten zien hoe groot en machtig Hij is. Hij heeft hoogmoedige mensen in verwarring gebracht


Mɨrɨ eta iya a'tai, ika'nɨ' pʉra rɨ itemʉ' ena'pʉ. Pokoi pe itɨ'pʉ, apʉne pʉra eke pe kuru itimamin esi'pʉ. 	 Het gezicht van de man betrok. Verdrietig ging hij weg, want hij was erg rijk.


Ɨnʉ' uya nɨrɨ ken Papa nanʉmʉ'san pɨ' ɨri ton ta? Papa kʉrɨ rɨ anʉnnin ipokena' pe. 	 God heeft ons uitgekozen. Wie kan ons dan nog beschuldigen? God spreekt ons vrij van elke schuld.


Tʉron kon itekare ekamai' enno'sa' kon ensa' uya pʉra iyesi—Isens rɨken, Itepuru akon. 	 De enige andere apostel die ik toen ontmoet heb, was Jakobus, de broer van onze Here.


Apʉne pʉra Papa e'to' esa' wannɨ pe esi pen enta'nan mɨrɨ awonsi'kɨ ensi pe pen, e'tane Papa uya anʉn nɨ ipokena' pe, tʉusewankamai' pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ pori' pe Wakʉ A'kwarʉ yau, 	 In het Koninkrijk van God gaat het niet om eten en drinken. Het gaat om de rechtvaardigheid, de vrede en de blijdschap van de Heilige Geest.


‘800 kiyaran e'to' airɨ are' kasi',’ ta'pʉ iya nin si mɨrɨ. “Mɨrɨpan pɨ' ta'pʉ iya, ‘Se si imenuka' 400 kaisaron iten karapa, are' kasi' tukai',’ ta'pʉ iya. 	 'Honderd vaten olie', antwoordde de man. 'Hier is uw schuldbekentenis', zei de beheerder. 'Verscheur die en schrijf een nieuwe voor vijftig vaten.'


Serɨ ta uya, apʉne pʉra mɨrɨ si e'to' oton, Papa uya Surusiran yawon kon kota'ma weyu pe, serɨ e'kupʉ mɨrɨ pu'kena' amʉ' nʉmenuka'pʉ a'ku'tɨ pe. 	 Want in die dagen zal God Zijn oordeel voltrekken. De woorden van de profeten zullen dan in vervulling gaan.


Mɨrɨ a'tai rɨ, mɨ poro rɨ te'san ka'pon amʉ' uya Isa'pa po eke Papa tʉrawasooi e'ku'sa' i'tu'pʉ. Tu'kan kon uya Itepuru apurɨ'pʉ. 	 De hele stad hoorde ervan en velen gingen in de Here Jezus geloven.


Kamoro si enno'sa' kon uya eporo'pʉ mɨrɨ tasa' iya rʉ'pʉ awɨrɨ. 	 Zij gingen op weg en vonden het veulen, precies zoals Jezus had gezegd.


Aiko kareta amon a'kokasa' esi'pʉ itenau. Enwo'ne' winon ti'ta nonkasa' iya esi'pʉ parau po, mɨrɨ awonsi'kɨ kami' winon ti'ta nonkasa' iya esi'pʉ non pona. 	 Zijn gezicht straalde als de zon en zijn benen leken op zuilen van vuur. In zijn hand hield hij een open boek. Hij zette zijn rechtervoet op de zee en zijn linkervoet op het land.


3 a'kʉra' a'tai'ne rɨ, Sises ukɨ'pɨ'nʉmʉ'pʉ, “Iroi, Iroi, rama sapa'tani?” ta'pʉ iya, “Papa, Papa, ɨ'rɨto' pe unonkasa' auya?” ta e'kwa pe. 	 Om ongeveer drie uur riep Jezus: "Eli, Eli, lama sabachtani?" Dat betekent: "Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?"


Tanporo serɨ ton pʉro'pona, usi'nʉnkan nɨto' ipata'tɨtɨ', tanporo serɨ ton amʉranʉ'nin wakʉ pe ɨsipona. 	 Waar het op aankomt, is dat u zich laat leiden door de liefde, want dan zal de Gemeente in volmaakte harmonie bijeenblijven.


Ananayas, ino'pʉ Sa'paira uya kanan tʉnono kon kʉrʉpo'poma'pʉ. 	 Ook een zekere Ananias verkocht een stuk land. Maar hij hield, met instemming van zijn vrouw Saffira, een deel van de opbrengst achter.


Warawo' mʉre uyepʉ koro'tau rɨ, makoi a'kwarʉ uya eno'ma'pʉ non pona iyai ennoko pe. E'tane Sises uya e'se'ne' pe ɨri a'kwarʉ eseremekʉ'pʉ. Mɨrɨ a'tai, Sises uya warawo' mʉre epi'tɨ'pʉ, mɨrɨpan tʉrʉ'pʉ iya ikʉipʉnʉ ena'. 	 Nog voordat de jongen bij Hem was, sloeg de boze geest hem tegen de grond. Hij bleef hevig stuiptrekkend liggen. Jezus joeg de boze geest uit de jongen weg, genas hem en gaf hem aan zijn vader terug.


Ɨpʉrema rɨ nɨrɨ ɨyewan kon yau ɨyenu kon uta'kwakato' pe ɨkɨ'mato' iya 'nokon ipona ɨye'ku'to' kon i'tunin pe ɨwesi kon pa, eke pe kuru rɨ meruntɨ pe ɨneporonʉ kon esi wakʉ pe te'san yau, 	 Ik bid dat u innerlijk vol licht zult zijn, zodat u iets zult zien van de heerlijke toekomst, waarvoor u geroepen bent. Dan zult u weten wat een geweldige rijkdom God voor al Zijn kinderen heeft klaarliggen.


Ka'pon uya uyekama i'se e'tane pʉra rɨ, e'tane serɨ ta uya ɨpɨ'nokon iyepika'tɨsa' pe ɨwesi kon pa. 	 Nu heb Ik het getuigenis van een mens niet nodig. Ik herinner u er alleen maar aan, omdat Ik wil dat u gered wordt en zult leven.


Te'tɨmuikai' tenu tʉpɨtʉ'pʉ iya pon renen atʉ saai'pɨ'sa' kusan pe ene'pʉ iya mɨrɨ yau, e'tane iyewomʉ'pʉ pen. 	 Hij boog zich voorover, keek in het graf en zag alleen de linnen windsels liggen. Maar hij ging niet naar binnen.


Ewai' ta auya a'tai, ewai' ka'kɨ; kane ta auya a'tai, kane ka'kɨ rɨ nɨrɨ. Tʉron nɨ pe ausaurokʉ a'tai mɨrɨ esi Makoi winon pe. 	 Houdt u aan uw woord. Ja is ja en nee is nee. Als u uw woorden kracht bijzet door een eed, klopt er iets niet.


Eka'nʉ'sa' paka ine'tɨ' iwɨnɨ kon pa. Enta'nanpai'nokon umu uye'sa' pɨ'! 	 Slacht het kalf dat we hebben vetgemest. Wij gaan feestvieren.


Eke pe rɨ anpisin Kiyarari awɨron kon, Te'ka'pores, Surusiran, Isutiya pon kon, mɨrɨ awonsi'kɨ Isotan nono ratoi pon kon utɨ'pʉ ipɨkɨrɨ. 	 Hij werd gevolgd door een menigte mensen. Zij kwamen uit Galilea, Dekapolis, Jeruzalem, Judea en het Overjordaanse.


“Awanakʉi', 9 a'kʉra' a'tai, itɨ'pʉ kʉrʉpo'po pɨ' e'nɨto' pata'se' ya'. Mɨrɨ yau, ka'pon amʉ' e'soto'pɨ'sa' ene'pʉ iya, ɨ'rɨ kupʉ pɨ' pʉra rɨ. 	 Een paar uur later ging hij er weer op uit. Op de markt zag hij werkeloze mannen staan.


Tanporon kon pori'ma'pʉ iya, mɨrɨpan kon nɨrɨ enta'na'pʉ. 	 Hij brak er een stuk af en begon te eten. De stemming aan boord werd ineens een stuk beter en iedereen begon te eten.


E'tane enari'kena' ton, apurɨnin nan pen, ɨri ku'nin nan, te'wɨsan, tekumasan, enwoke' ton, ika'sa' apurɨnin nan, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporo kasi ye' ton—to' pata'se' e'to' oton sorʉ'pa epo'tɨ ku'pɨri. Mɨrɨ esi iyakon ite'kwa pe uma'tan nɨto',” ta'pʉ iya. 	 Maar de lafaards, de ongelovigen, de mensen van wie Ik walg, de moordenaars, de mensen die ontucht plegen, de tovenaars, de afgodendienaars en alle bedriegers staat wat anders te wachten: Het brandende zwavelmeer, de tweede dood.


Enta'napai iyesi'pʉ ipʉrataaikena' ka'pon i'kiyari punu'pɨ pɨ'. Pero amʉ' uye'pɨtʉ'pʉ iterekʉʉi ami'kai'. 	 Hij hoopte zijn honger te stillen met wat bij de rijke man van tafel afviel. Hij was er zelfs zo erg aan toe dat de honden zijn zweren kwamen likken.


Imu uya ta'pʉ ipɨ', ‘Papai, e'makoimasa' man Papa winɨkʉi' mɨrɨ awonsi'kɨ ɨwinɨkʉi' nɨrɨ. Ɨmu tukai' uyesakʉi.’ 	 'Vader', zei de zoon, 'ik heb gezondigd tegen God en tegen u. Ik ben het niet langer waard uw zoon genoemd te worden...'


To' ukɨ'pɨ'nʉnpɨ'kaa'pʉ kanan, “Areruya! Iyepo'tɨ kɨrɨsin ekainʉmʉ inke rɨ,” tukai'. 	 Prijs God! De rook van haar puinhopen zal voor altijd en eeuwig blijven opstijgen."


Tʉwɨpʉremai' wakʉ kupʉ auya'nokon wenai ɨkota'manin kon pona e'tɨ', te'pa'nʉ'se pʉra e'tɨ'. 	 Wens de mensen die u vervolgen alle goeds toe. U moet hun niets kwaads toewensen.


Kanau wɨnɨ'pʉ iya pana' pe, miyarɨ rɨ itɨto' pʉra rɨ iye'to' temapu'tɨi'. Mɨrɨ pɨ', a'setun uya kanau epotorʉ'pʉ ato' pe ina uya inonka'pʉ. 	 De wind kreeg meteen vat op het schip, zodat het niet meer te houden was. Toen bleek dat we het niet meer met de kop in de wind konden krijgen, lieten wij het voor de storm uitlopen.


Pi'ta uya ta'pʉ, “Pʉrata pʉra man, e'tane itesa' pe rɨ e'ai'ne' ke ɨrepa uya: Sises Kʉrai Nasare' pon ese' yau, e'mʉ'sa'ka', mɨrɨ awonsi'kɨ asakɨ,” ta'pʉ iya ise'mesa' pɨ'. 	 "Geld heb ik niet", zei Petrus, "maar wat ik heb, krijgt u van mij. In de naam van Jezus Christus uit Nazareth: loop!"


E'tane mɨrɨ ta iya to'ka'nʉkʉ to' uya pʉra rɨ iyesi'pʉ. 	 Maar zij begrepen niet wat Hij bedoelde.


Kamoro to' i'naino makoi e'to' itesanon pe uya Papa pori'ma poken pʉra rɨ iyesi. 	 Mensen die alleen maar hun eigen zin doen, kunnen God dan ook niet tevreden stellen.


Apʉne pʉra wakʉ nonkasa' Papa uya epika'tɨn nɨto' ne'nin usenpoikasa' man tanporon kon ka'pon amʉ' ena'. 	 De genade van God is bekend geworden, waardoor voor alle mensen eeuwige redding mogelijk werd.


Sises ekanwakasa' uya tu'ke anpisin pe ka'pon amʉ' ensa' a'tai, ipan pe rɨ to' pɨ' isentu'ma'pʉ, apʉne pʉra to' esi'pʉ karimeru amʉ' esi tʉpa'simanin ke pʉra kasa. Mɨrɨpan kon enupa pɨ' iye'sara'tɨ'pʉ tu'kan pɨ' rɨ. 	 Toen Jezus uit de boot stapte, zag het op de oever zwart van de mensen, die uit de dorpen en steden waren gekomen. Hij had met hen te doen, het leek net een kudde schapen zonder herder. Daarom vertelde Hij hun weer over God.


Paarʉ, Sises Kʉrai poitorʉ, esa'sa' itekare ekamai' enno'sa' pe, imo'kasa' wakʉ Papa ekareei iwano' pe, winɨpaino. 	 Dit is een brief van Paulus, een dienaar van Christus Jezus. Hij heeft mij uitgekozen om Zijn apostel te zijn en overal het goede nieuws bekend te maken,


Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' Esuwerʉ amʉ' enna'po tane pʉra rɨ ɨmɨrɨ rɨken Esuwerʉ pen nɨ nin enna'posa' Papa apurɨpɨ'se'na?” ta'pʉ iya. 	 Is alleen deze man teruggekomen om God te prijzen en te danken? En hij is niet eens een Jood!"


ɨnnɨ rɨ tanporon nɨ esa' wannɨ pe te'sen mɨrɨ awonsi'kɨ eke ton, pana'pano mɨrɨ awonsi'kɨ eke pata esanon, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon eke pe te'sen ese' ese'tɨn nɨto', serɨ a'taino rɨken pen e'tane serɨ entakan pe rɨ te'sen a'taino entaino. 	 Nu is Hij hoog verheven boven elk gezag, elke macht, kracht en regering, boven alles waarvoor men respect heeft; niet alleen in deze wereld, maar ook in de wereld die komt.


Epori'manpai'nokon, pori' pe e'nɨpai'nokon, eke pe iye'to' apurɨpɨ'pai'nokon! Karimeru mʉre emari'ma weyu e'seposa' man, ino'pʉ pe te'ton ekonekasa' man ite'ma ta'. 	 Laten wij blij zijn en juichen en Hem eren, want de bruiloft van het Lam en Zijn bruid is gekomen. De bruid is klaar.


Urɨ nɨrɨ esi uyenu yau Itepuru yau serɨ pe rɨ urɨ rɨ utɨto' oton pɨ'. 	 Maar ik vertrouw erop dat de Here mij binnenkort de kans zal geven zelf ook naar u toe te komen.


Sises mɨrɨ awonsi'kɨ ipoitorʉ ton ekanwa'tɨ'pʉ, mɨrɨpan kon ɨ'kwɨrɨtʉ'pʉ. To' uyee'pʉ tʉpata'se' kon ya'. 	 Jezus stapte in een boot en stak over naar Kapernaüm, waar Hij woonde.


Mɨrɨ pɨ' nin si tanporo iye'ku'sa' rʉ'pʉ pataka'pʉ Pi'ta uya na'ne' to' pɨ'; 	 Petrus legde hun uit wat er precies gebeurd was. Hij vertelde eerst dat hij in Joppe had gelogeerd.


Mɨrɨ a'tai, Pi'ta uya, “Tanporon kon uya ɨnɨntane te'ku'sen ɨpɨ' wenai, urɨ uya nin ɨnonka pen mɨrɨ,” ta'pʉ Sises pɨ'. 	 Petrus protesteerde: "Al laat iedereen U in de steek, ik niet!"


“Mɨrɨ a'tai, Itepuru uya ta'pʉ upɨ', ‘Enta, ɨyennoko uya ɨnnɨ Esuwerʉ amʉ' pen koro'ta',’ ta'pʉ iya,” ta'pʉ Paarʉ uya to' pɨ'. 	 De Here zei: 'Ga nu! Ik zal u ver weg sturen, naar vreemde volken."


Ina ɨpʉrema serɨ pɨ' ɨuko'mamʉ kon pa Itepuru enu yau wakʉ pe te'sen uko'man nɨto' yau, mɨrɨpan pori'manin pe ɨwesi kon pa tanporon yau rɨ, tanporon yau rɨ wakʉ tʉrawaso yau epetan pɨ' Papa i'tuto' yau usemo'kan pɨ', 	 opdat u tot eer van de Here zult leven en doet wat Hem aangenaam is. Hoe beter u God leert kennen, hoe vruchtbaarder uw leven zal zijn.


“Inke rɨ ipika'tɨ iya pʉra iyesi'pʉ, e'tane nin si isenuminka'pʉ mɨrɨ, ‘Apʉne pʉra tɨwɨrɨ rɨ itaan'pʉ ima'tasa' rʉ'pʉ uye'pɨtʉ pɨ' uyewana'tɨse'na, mɨrɨ enta' nin si uyewana'tɨ iya pen mɨrɨ. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ipika'tɨkapʉ uya serɨ i'se iye'to' ke, Papa namanin pe pʉra rɨ e'tane, mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' pɨ' tʉusentu'masen pe pʉra rɨ e'tane,’ ta'pʉ iya,” ta'pʉ Sises uya. 	 In het begin weigerde hij botweg. Maar tenslotte begon ze op zijn zenuwen te werken. 'Voor God ben ik niet bang', dacht hij bij zichzelf. 'En ik trek me van niemand iets aan.


Iya'kwarʉ pʉnon kon pe ina esi Kʉrai iwano' pe, e'tane si ɨmɨrɨ'nokon esi pu'kena' pe Kʉrai awɨrɨ. Ɨ'sɨ'mʉra ina esi, e'tane ɨmɨrɨ'nokon esi pana' pe! Tʉnamasan pe ɨwesi kon, ina esi tʉnamasan pe pʉra! 	 Er worden in de wereld vele talen gesproken.


Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ iya'kɨrɨ te'san uya Maisa itese' pata eposa' a'tai, Pi'tiniya itese' pata ya' itɨpai to' esi'pʉ, e'tane Sises A'kwarʉ esi'pʉ mɨrɨ ya' to' utɨ i'se pʉra. 	 Toen ze in Mysië kwamen, wilden zij doorreizen naar Bithynië, maar de Geest van Jezus hield hen tegen.


To' kanan ekama'pokaa'pʉ iya, “Ɨnʉ' i'se ɨwesi kon?” ta'pʉ iya. Mɨrɨpan kon uya, “Sises, Nasare' pon,” ta'pʉ. 	 "Wie zoekt u?" vroeg Jezus nog eens. "Jezus van Nazareth", was het antwoord.


Kopʉna uya kareta ene tʉpo, Paarʉ ekama'po'pʉ iya, “Ɨ'rɨ eke Roman amʉ' pata winon ɨmɨrɨ?” tukai'. “Siri'siya winon urɨ,” ta'pʉ Paarʉ uya. 	 De gouverneur las de brief en vroeg Paulus uit welke provincie hij kwam. "Uit Cilicië", antwoordde Paulus.


Tʉpoitorʉ ton ekama'po'pʉ Sises uya, “Ɨ'rɨ pɨ' to' pokon pe ɨye'sei'pɨtʉ kon?” ta'pʉ iya. 	 "Wat is er aan de hand?" vroeg Jezus.


To' eikʉ'pʉ to' uya, Sises uya ta'pʉ kasa rɨ, mɨrɨpan kon uya to' uya ato' pe ikupʉ'pʉ. 	 "Nee", zeiden de discipelen, "maar de Here heeft het nodig. Wij brengen het gauw weer terug." Toen mochten zij het meenemen.


Imaimu eikʉ'pʉ iya, “Itepuru, ɨnʉ' pe iyesi?” tukai', ekama'po'pʉ iya. “Ekamakɨ, apurɨnin pe e'to' pe,” ta'pʉ iya. 	 De man antwoordde: "Ik weet niet wie dat is, Here. Anders zou ik in Hem geloven."


Tikin nan nin si enna'po'pʉ Sises piya' tʉusepi'tɨsa' tense, ipan pe kuru rɨ Papa apurɨpɨtʉ'pʉ iya. 	 Een van hen kwam bij Jezus terug en juichte: "Wat is God goed! Ik ben genezen!"


Kamoro a'ko pe iye'soto'pɨ'sa' kon uya serɨ etasa' a'tai, “Apʉne etatɨ', Iraisa kɨ'ma pɨ' man,” ta'pʉ to' uya. 	 Sommige van de mensen die stonden te kijken, zeiden: "Luister, Hij roept Elia."


Apurɨto' winɨ Isose', a'ko pe tʉweyu esi pɨ', isaurokʉ'pʉ Esuwerʉ amʉ' utɨto' pɨ' Isi' apai mɨrɨ awonsi'kɨ tʉyɨ'pʉ rʉ'pʉ ato' pe to' uya ta'kɨrɨ'nokon to' auro'ka'pʉ iya. 	 Omdat Jozef op God vertrouwde, heeft hij aan het einde van zijn leven gezegd dat de Israëlieten eens uit Egypte zouden wegtrekken. Hij was daar zo zeker van, dat hij hen plechtig liet beloven zijn beenderen uit Egypte te zullen meenemen.


(Mɨrɨ ta tʉpo Papa pɨ', ka'pon amʉ' kanan auro'kakapʉ pɨ' iye'sara'tɨ'pʉ,) “Tanporon nɨ esi ukʉipʉnʉ nʉnonka'pʉ pe uyena'. Ɨnʉ' uya rɨ, imu i'tu pʉra iyesi, e'tane ikʉipʉnʉ uya rɨken i'tu. Ɨnʉ' uya rɨ ikʉipʉnʉ i'tu pʉra iyesi, e'tane imu uya rɨken i'tu, mɨrɨ awonsi'kɨ kamo, imu na'ne' e'to' ɨnenpoikapai itena' ton,” ta'pʉ iya. 	 Dank U, Vader. Zo hebt U het gewild. Mijn Vader heeft Mij alles toevertrouwd. Niemand weet wie Ik ben, behalve de Vader. En niemand weet wie de Vader is, behalve Ik en de mensen aan wie Ik het wil bekendmaken."


e'tane iyentu rawɨrɨ a'pɨ'pɨtʉ'pʉ iya pen. Mɨrɨpan mʉre entusa' ese'tɨ'pʉ iya “Sises” tukai'. 	 Hij deed wat de engel had gezegd en trouwde met Maria. Maar hij had geen gemeenschap met haar tot na de geboorte van het kind. En Jozef noemde Hem Jezus.


Tɨwɨ ɨnʉ' rɨ umɨ yau na'ne' kʉsenna'ponin tʉpon epose'na. 	 Als je op het veld bent, ga niet naar huis om wat kleren te halen. Vlucht!


Ɨko'manse'na itɨ'pʉ Ka'paneyan pona, Nasare' tʉnɨnse. Mɨrɨ pata esi'pʉ mɨrɨ parau ku'pɨri piyau Sepuran mɨrɨ awonsi'kɨ Na'tari nono airɨ. 	 Niet lang daarna verhuisde Hij naar Kapernaüm, een stadje aan het meer van Galilea, in het gebied van Zebulon en Naftali.


Asa'rɨ rɨ marɨ ɨri ku'nin nʉ'san ka'pon amʉ' enpa'ka'pʉ soisa amʉ' uya pata apai Sises pokon pe kurusu' pona to' pokapɨ'to' pe. 	 Twee misdadigers werden samen met Hem naar de plaats van terechtstelling gebracht.


Mɨrɨ ensa' tʉuya a'tai, ipan pe isewansiuka'pʉ yu' epo'tɨ pʉra iyesi pɨ'. A'ko pe iwinɨkʉi' itɨ koro'tau, Papa maimu eta'pʉ iya: 	 Hij wist niet wat hij zag. Toen hij dichterbij kwam om het beter te kunnen bekijken, sprak God tegen hem.


E'tane Paarʉ uya ɨkʉi eno'ma'pʉ apo' ya', mɨrɨpan esi'pʉ e'ne' pe pʉra rɨ. 	 Paulus schudde echter het beest van zijn hand af, zodat het in het vuur viel. Hij had verder nergens last van.


Itenwo'netʉ winɨ itemekon a'si'pʉ iya iye'mʉ'sa'ka tane, mɨrɨpan i'ta ton mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉrakon amʉ' ena'pʉ pana' pe inke pʉra rɨ. 	 Hij pakte hem bij de rechterhand en trok hem overeind. Op hetzelfde moment werden de voeten en enkels van de man stevig en sterk.


Rɨmono' tau iyesi'pʉ 40 kaisa rɨ wʉi, Se'tan esi'pʉ i'tupɨtʉ pɨ'. Mɨrɨ yau rɨ kanan ene amʉ' pokon pe iyesi'pʉ, mɨrɨpan ene pɨ' inserʉ amʉ' esi'pʉ. 	 Daar probeerde de duivel Hem zover te krijgen dat Hij niet meer naar God zou luisteren. Veertig dagen lang was Jezus alleen bij de wilde dieren en de engelen zorgden voor Hem.


Mɨrɨ kasa rɨ marɨ tenta'na tʉpo, ko' anʉmʉ'pʉ iya. To' pɨ' ta'pʉ iya, “Serɨ ko' esi emenna' pe ekonekan nɨto' umʉnʉ yau, ɨiwano' kon pe iye'kwansa'. 	 Na het eten gaf Hij hun de beker en zei: "Deze beker wijn is het teken van Gods nieuwe verbond met jullie. Een verbond dat wordt bekrachtigd door mijn bloed, dat zal vloeien als een offer voor jullie.


E'tane, ɨri kupʉ pɨ' to' e'ku'to' i'tu tʉuya ke Sises uya ta'pʉ. “Ɨmɨrɨ'nokon wakʉ pe te'ku'san, ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' usa'mapai ɨwesi kon? 	 Maar Jezus had hen wel door. "Stelletje huichelaars!" zei Hij. "Waarom proberen jullie altijd Mij erin te laten lopen? Geef Mij eens een geldstuk." Zij gaven Hem er één.


Itenu pʉnon! Nai esi eke pe kuru: tʉtʉsen, use'man nɨto' apon katɨ---tʉtʉsen ku'nin wakʉ pe? 	 Jullie zijn werkelijk stekeblind! Wat is belangrijker? Het offer of het altaar dat het offer heilig maakt?


To' uya iwɨto' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ itosorʉwano wʉi a'tai iye'mʉ'sa'kato' oton tʉuko'manto' ya',” ta'pʉ iya, mɨrɨpan poitorʉ ton upokoita'pʉ ipan pe. 	 Ze zullen Mij vermoorden. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden." Deze woorden maakten de discipelen erg verdrietig.


Piyapaino pe ɨnɨmɨ uya 'nokon pen; ɨpiyau'nokon uyepʉ rɨ. 	 Ik zal u niet als ouderloze kinderen achterlaten. Ik kom bij u terug.


Tepi' esi'pʉ Ise'si mu pe. Ise'si esi'pʉ Ope' mu pe. Ope' esi'pʉ Powas mu pe. Powas esi'pʉ Sarʉman mu pe. Sarʉman esi'pʉ Neyasan mu pe. 	 de vader van David was Isaï; de vader van Isaï was Obed; de vader van Obed was Boaz; de vader van Boaz was Salma; de vader van Salma was Nahasson;


Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ'? Apʉne pʉra to' uya ikuu'pʉ apurɨto' iyawɨrɨ pʉra, tʉrawaso winɨ iyesi tato' pe rɨ. To' e'pi'po'pʉ “e'pi'pon nɨto' tɨ'” pona. 	 Maar het is hun niet gelukt. Waarom niet? Omdat zij niet op Jezus Christus vertrouwden, maar dachten dat het helemaal van henzelf afhing, van hun eigen prestaties. Jezus Christus was voor hen het grote struikelblok.


Emenna' waain amu'to' pe iyesi emenna' iten ya'. 	 Zowel de oude zakken als de jonge wijn zouden verloren gaan. Nee, jonge wijn hoort in nieuwe zakken.


Mɨrɨpan a'tai, ta'pʉ iya tu'kan kon pɨ', “Ti'tui' e'tɨ'! Mentai pʉra e'tɨ'! Ka'pon uko'mamʉ pʉra rɨ iyesi serɨ non po inke pori' pe tanporon esa' pe tesi pɨ',” ta'pʉ iya. 	 "Dat is nou iets waarvoor u moet oppassen", zei Hij tegen de mensen. "Verlang niet steeds naar dingen die u niet hebt. Want het leven bestaat niet uit het hebben van veel spullen."


Mɨrɨ awonsi'kɨ Tepi' uya ta: “Tɨwɨ to' tepʉrʉʉi nesii mare pe mɨrɨ awonsi'kɨ to' sa'manin pe, to' e'pi'poto' ipona pe mɨrɨ awonsi'kɨ to' kota'manin pe. 	 David zei: "Laat het lekkere eten een valstrik voor hen worden. Laten ze in de val lopen en struikelen. Dat is hun verdiende loon.


Mɨrɨ a'tai, Papa uya ta'pʉ ipɨ', ‘Asapatooi imo'kakɨ! Mɨrɨ ɨye'mʉ'sa'kasa' na'ne' yau esi wakʉ pe. 	 God zei tegen hem: 'Trek uw schoenen uit, want de grond waarop u staat, is heilig.


Saiman Pi'ta uya se e'kupʉ to'ka'nʉ'sa' a'tai, iye'sekunka'pʉ Sises enupɨkɨrɨ. “Enta upiyapai. Ɨpiyau esi poken pʉra man, apʉne pʉra tʉmakooi ke esi pɨ',” ta'pʉ Saiman uya ipɨ', 	 Simon Petrus was hiervan zo onder de indruk dat hij voor Jezus op de knieën viel en zei: "Och Here, laat mij maar alleen. Ik ben veel te slecht om bij U in de buurt te zijn."


Mɨrɨ koro'tau, A'poros, Esuwerʉ pe te'sen, Arisantiriya pon uyee'pʉ E'pe'sas pona. Wakʉ pe kuru tʉusauro'sen ye', iye'menukasa' itekare i'tunin pe iyesi'pʉ. 	 Ondertussen was er in Efeze een Jood aangekomen, die heel goed kon spreken en de Boeken zeer goed kende. Hij heette Apollos en kwam uit Alexandrië in Egypte.


Mɨrɨ a'tai, imaimu uya non i'ki'ma'pʉ, e'tane si serɨ pe isauro'sa' ikupʉ tʉuya pɨ', “Serɨ rɨken pe non nɨken i'ki'ma uya pen, e'tane ka' rɨ nɨrɨ,” tasa' iya. 	 Toen God vanaf de berg Sinaï sprak, denderde de aarde van Zijn stem. "Nog één keer", zegt Hij nu, "zal Ik niet alleen de aarde, maar ook de hemel laten schudden."


E'tane ɨkɨ'masa' a'tai, sepan airɨ rʉ'kwɨ mereutai'. Apatawono uye'sa' a'tai, ‘Se ya' parɨ wakʉ ya' atamakɨ,’ tato' pe iya ɨpɨ'. Mɨrɨ a'tai, eke pe ɨkupʉ iya ɨpokon pe ikɨ'masa' kon enu airɨ. 	 U kunt het beste de minste plaats uitzoeken. Misschien zegt de gastheer dan wel: 'Vriend, u kunt deze plaats nemen. Die is veel beter.'


Umɨ esa' ekama'potɨ', ka'pon amʉ' enno'to' pe iya kiyari akʉ'pʉsa' anʉmʉ amʉranʉ'nin nan pe,” ta'pʉ iya. 	 Vraag de Landheer of Hij meer arbeiders wil sturen om de oogst binnen te halen."


Mɨrɨpan kon utɨ'pʉ ka'pon amʉ' pɨ' itekare ekamase'na, to' era'tɨto' pe tʉmakooi kon apai. 	 De discipelen gingen erop uit. Aan allen die zij ontmoetten, vertelden zij dat zij de zonde de rug moesten toekeren.


Mɨrɨ kasa si iyesi Se'tan uya Se'tan nɨrɨ enpa'kasa' a'tai, tiwano' pe rɨ iyepantakasa' pe iyesi ɨsewa'nomai'; mɨrɨ kasa iyesi a'tai, nai kasa ken Se'tan e'to' itesa' pe uko'mamʉ? 	 Als de duivel nu de duivel wegjaagt, vecht hij tegen zichzelf en maakt zijn eigen koninkrijk kapot.


tʉpana'pano ke ɨwesi kon pa, wakʉ ton amʉtʉ pe, ito'ka'nʉ'nin nan pe eke pe rɨ ika'ta, kusan pe rɨ, ka'tau rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ i'nau rɨ Kʉrai usi'nʉnkato' esi, 	 Dan zult u, samen met alle gelovigen, zien hoe breed, lang, hoog en diep de liefde van Christus is.


Pen kuru rɨ! Tɨwɨ Papa nesii i'nai rɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon e'tane kasi ye' pe. Iye'menukasa' na'ne': “Ipokena' pe ɨusi'tu pa amaimu yau ɨyeseru aimenkato' yau itentai ɨyena pa,” tawon. 	 Nee! Ieder mens mag dan een leugenaar zijn, God is het niet; Hij spreekt altijd de waarheid. Er staat immers in de Psalmen: "Here, Uw uitspraken zijn altijd rechtvaardig. U wint al Uw rechtszaken." (a)


Ɨuko'mansa' kon man serɨ non po eke pe rɨ ɨimamin kon tepose, mɨrɨ awonsi'kɨ ipan pe i'se ɨwe'to' kon kupʉ pɨ'. Ɨyeka'pɨ'sa' kon ɨwɨnɨ kon weyu a'taino pe. 	 U hebt op aarde veel plezier gehad; u hebt in grote weelde geleefd en uzelf vetgemest, zoals een dier wordt vetgemest voor de slacht.


Mɨrɨ kasa rɨ, Reyapu, ekumanpɨ' te'sen pɨ' ipokena' e' ta'pʉ inkupʉ'pʉ wenai, ama'ai non ense'na itɨsa' kon apontɨsa' iya a'tai, mɨrɨpan kon ennoko'pʉ iya tʉron nɨ awɨrɨ pɨ' pen pe'? 	 De hoer Rachab is hier ook een voorbeeld van. Zij werd gered, omdat zij de Joodse boodschappers thuis verstopte en veilig de stad uit wist te krijgen; dus door haar daden.


To' uya ɨyereutanʉkʉ kon a'tai, tɨwɨ ‘Miyarɨ,’ ta'pʉ auya'nokon nɨ ne'nonkai to' pona. Mɨrɨ kupʉ to' uya pʉra iyesi a'tai ɨpɨ'nokon, mʉna'potʉi' to' piyapai. 	 Wens zijn gezin vrede toe, als je er goed wordt ontvangen, maar niet als je er slecht wordt ontvangen.


12 a'kʉra' a'tai, pata ewarumamʉ'pʉ 3 a'kʉra' pʉ'kʉ pona rɨ. 	 Om twaalf uur werd het donker in het hele land. Dat duurde een uur of drie.


E'tane, Sises era'tɨ'pʉ to' esereme'se'na, 	 Jezus keerde Zich om en zei dat zij zich moesten schamen.


Ensa' tʉuya'nokon a'tai, use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton eke ton kuru mɨrɨ awonsi'kɨ to' poitorʉ ton ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ, “Kurusu' pona ipokapɨ'tɨ'! Kurusu' pona ipokapɨ'tɨ'!” tukai'. E'tane Paire' uya to' eikʉ'pʉ, “Anʉntɨ', kurusu' pona ipokapɨtʉ kon pa. Urɨ nin, ɨri pe iyesi tato' uya ipɨkɨrɨ pʉra nin man,” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 Zodra de leidende priesters en de bewakers Jezus zagen, begonnen zij te schreeuwen: "Kruisigen! Kruisigen!" "Doe dat zelf maar", antwoordde Pilatus. "Ik zeg dat Hij onschuldig is."


“Serɨ pɨ' kɨsewansiukatʉu; iweyu uye'nɨ pɨ' man tanporon kon iyeri'sa' kon uruwai' yawon kon uya imaimu eta weyu, 	 Verbaas u niet hierover. Eens zullen alle doden Zijn stem horen.


Tʉusewankamai' pʉra e'nɨ ku'nin ka'pon esi yau mɨrɨ yau, tɨwɨ tʉusewankamai' pʉra e'nɨto' nesii ipiyau. Mɨrɨ pe pʉra iyesi yau, tɨwɨ ɨpona'nokon nenna'poi. 	 Woont daar een vredelievend man, dan zal je vrede over hem komen. Zo niet, dan komt die vrede bij je terug.


“Ɨnʉ' uya rɨ ɨkɨ'masa' pe iyesi yau, temari'masan uta're'tɨ koro'ta', eke ton pata'se' airɨ kereutai. Iya'tai pʉra, eke ɨyentaino kɨ'masa' iya esi. 	 "Als iemand u uitnodigt op een bruiloft, ga dan niet op de beste plaats zitten. Stelt u zich voor dat de gastheer iemand heeft uitgenodigd die belangrijker is dan u.


“Itepuru, uwo'paka'kɨ ken si mɨrɨ tuna ke, tuna'kiri' ke esi namai', mɨrɨ enta' tuna kan nɨ uyepʉ namai',” ta'pʉ iya. 	 De vrouw zei: "Here, geef mij van dat water, dan zal ik nooit meer dorst krijgen en hier geen water meer hoeven te putten."


Uye'sa' pʉra iyesi yau to' auro'kase'na, tʉmakooi ke to' esi pɨ' ɨri pe to' nesii'no pen nɨ. E'tane nin si, mɨrɨ pɨ', tʉmakooi kon wapu'tɨto' uya poken pʉra iyesi. 	 Als Ik niet gekomen was en tot hen gesproken had, zouden ze niet schuldig zijn. Maar nu hebben zij geen verontschuldiging voor de zonden die zij doen.


Sises uya tenku'nan arɨ'pʉ itemiyatʉ pɨ' ta'sii' eke iwa pata yapai, mɨrɨpan enu ya' teta'tapɨtʉ tʉpo, temiyatʉ tʉrʉ'pʉ iya ipona, mɨrɨpan uya ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ rɨ pe' menyan?” ta'pʉ iya ipɨ'. 	 Hij pakte de blinde man bij de hand en nam hem mee buiten het dorp. Hij spuugde hem in de ogen, legde Zijn handen erop en vroeg: "Ziet u al iets?"


Itaan'pʉ ima'tasa' kon nʉ'san iwʉ' ma'tanʉkʉ to' uya, mɨrɨpan kon ɨpʉrema kusan pe rɨ wakʉ ton tato' pe tʉpɨ'nokon. Ipan pe rɨ mɨrɨ waraino kon ekota'mato' oton,” ta'pʉ Sises uya. 	 Terwijl ze voor de schijn lange gebeden opzeggen, beramen ze allerlei plannen om weduwen geld af te troggelen. Dit soort mannen zal de zwaarste straf van God krijgen."


Miyarɨ rɨ marɨ Sises esi'pʉ to' enupa pɨ' se kasa: “Apo' ne'sa' uya serɨ non pona, epo'tɨn pɨ' iye'sara'tɨka'sa' i'se e'ai'. 	 Ik ben gekomen om vuur op de aarde te brengen. Was Ik daar maar mee klaar! Er staat Mij iets afschuwelijks te wachten en Ik zie er vreselijk tegenop.


Isenpoikasa' rʉ'pʉ maimu eikʉ pe utɨ'pʉ itekare ekamai' to' pɨ' mɨrɨ unekamanʉ Esuwerʉ amʉ' pen koro'tau. E'tane serɨ kupʉ'pʉ uya ama'ai, kamoro itepuru pe to' esi tato' ton iwano' pe, apʉne pʉra enari'ke' pe esi pɨ' eka'tumʉ, mɨrɨ pe pʉra eka'tunsa' esi iwotori'pɨ pʉra na'kɨ ko, tukai'. 	 God had mij duidelijk gemaakt dat ik erheen moest gaan om de christenen te vertellen wat voor blijde boodschap ik de andere volken breng. Ik heb daarover ook een vertrouwelijk gesprek met hun leiders gehad, omdat ik mij ervan wilde overtuigen of het wel goed was wat ik deed.


Mɨrɨ tʉpo to' asakɨrɨ'pano uya tʉwaai turunpa'pʉ. Mɨrɨ a'tai, 1 3 e'to' airɨ wʉi enu pʉ'kʉ, 1 3 e'to' airɨ kapʉi pʉ'kʉ mɨrɨ awonsi'kɨ 1 3 e'to' airɨ sirikɨ amʉ' tonpa ton e'wɨnɨ'pʉ, 1 3 e'to' airɨ rɨ. A'kwa pe iye'to' pʉra to' esi'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ 1 3 e'to' airɨ wʉi naino pʉ'kʉ esi'pʉ iweyu pʉra, 1 3 e'to' airɨ kanan ewarupɨ pʉ'kʉ. 	 De vierde engel blies op zijn bazuin: Een derde deel van de zon, de maan en de sterren werd door een zware slag getroffen. Daardoor werden zij voor een derde verduisterd. Zowel overdag als 's nachts gaven zij een derde minder licht.


“E'tane nin si to' uya ta'pʉ mɨrɨ, tiwano' kon pe, ‘Pʉse rɨ kuru pʉse rɨ kiyari pata'se' anʉnton. Iwɨto' kon pe ɨsi'tɨ', inanʉmʉnʉ e'to' pe uiwano' kon pe,’ ta'pʉ to' uya. 	 Maar de boeren zeiden tegen elkaar: 'Als zijn vader sterft, krijgt die jongen de hele boel. Kom, we slaan hem dood, dan is de wijngaard van ons!'


“Mɨrɨ pe iyesi pɨ', utonpa ton, i'tu auya'nokon i'se esi Sises poro makoi pɨ' usentu'man, usekama ɨpɨ'nokon. 	 Broeders, luister! Deze Jezus laat u weten dat uw zonden kunnen worden vergeven.


Ɨsɨ yau e'nɨ'nokon man, apʉne pʉra Roman amʉ' uya uyekama'popɨtʉ kon mɨrɨ serɨ pe ne'kupʉine' pɨ'. Ɨ'rɨ wenai ɨsɨ pe ukɨ'pɨ'nʉnpɨ' nɨ esi'pʉ tukai', ekama ton pʉra iye'tane mɨrɨ wenai tukai',” ta'pʉ iya. 	 Maar maak een eind aan deze rel, anders krijgen wij moeilijkheden met de regering in Rome. Als die ons ter verantwoording roept, zullen wij ons niet kunnen verdedigen, want al deze drukte is voor niets."


Tu'kan kon ka'pon amʉ' uya tʉpon kon ta'nʉkʉ'pʉ asanta tawɨrɨ, tʉron kon uya mɨrɨ'tawon yʉi pantarʉ'pɨ'sa' ta'nʉ'tane asanta tawɨrɨ. 	 Vele mensen spreidden nu voor Hem hun jassen op de weg uit. Anderen legden bebladerde takken voor Hem neer, die zij van de bomen hadden gerukt.


Usauro'nɨ pɨ' rɨ marɨ iyesi koro'tau, anpisin uyee'pʉ to' piya', ka'pon, Isutas tukai' tesa'sen, 12 kaisaron kon tonpa pe te'sen esi'pʉ to' esa' pe. Sises piya' a'ko pe iyee'pʉ a'su'kase. 	 Hij was nog niet uitgesproken of er kwam een troep mannen aan. Judas, één van de twaalf discipelen, ging voor hen uit. Hij liep op Jezus toe en groette Hem met een kus.


“Urɨ, Sises uya uinserʉʉi enno'sa' ɨpiya'nokon so'si amʉ' auro'kanin pe. Urɨ kʉrɨ rɨ Tepi' Atʉ rʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Ipa rʉ'pʉ, a'kwa, pata emakʉ a'taino Kaiyono',” ta'pʉ iya. 	 "Ik, Jezus, heb mijn engel gestuurd opdat u dit allemaal aan de gemeenten zult vertellen. Ik ben zowel de wortel als de nakomeling van David. Ik ben de schitterende morgenster."


Apʉne pʉra eke pe rɨ ɨri epamʉ uriya', tu'kan kon nɨ usi'nʉnkato' e'nɨ'panto' oton. 	 Er zullen veel valse profeten komen. Ze zullen velen op het verkeerde spoor brengen.


E'tane eke imisimɨ apiri ke uri'san repa'pʉ iyarintato' pe ipata'se' pe ikonekasa' ya' rɨmono' ta'. Mɨrɨ yau iko'manto' pe osorʉwau wʉipiya mɨrɨ awonsi'kɨ 6 kaisa rɨ kapʉi pʉ'kʉ pona, urupere uya eporo poken pʉra. 	 Maar zij kreeg twee vleugels van de grote arend, zodat zij kon wegvliegen naar haar schuilplaats in de woestijn. Daar werd zij een bepaalde tijd verzorgd, buiten het bereik van de slang.


“Serɨ yau menyatʉi'ne' pɨ' nin si ta uya, iweyu e'seporo mɨrɨ mɨ pe rɨ tikin nɨ tɨ' e'nonkato' oton pen nɨ ɨsipʉro'po, tanporon nɨ uta'po'to' oton,” ta'pʉ iya. 	 Maar Jezus zei: "Er komt een tijd dat al deze dingen die jullie zo mooi vinden, vernietigd worden. Geen steen zal op de andere blijven. Er zal niets van overblijven dan één grote puinhoop."


Eta'pʉ auya'nokon kuru rɨ Papa uya wakʉ nonkasa' tʉrawasooi, iye'tʉsa' uyena', ɨyena'nokon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon ena' ekanto' pe uya ɨpika'tɨnin kon pe. 	 U hebt ongetwijfeld gehoord dat God zo goed is geweest mij een speciale taak voor u te geven.


Itɨ'pʉ miyarɨ parɨ ɨnnɨ iwa to' piyapai, mɨrɨpan uta'mo'ka'pʉ non pona temʉ' po, mɨrɨpan ɨpʉrema'pʉ, “Ukʉipʉnʉ, iye'kupʉ pe iyesi yau tɨwɨ upiyapai ko' nʉtamai, e'tane uyeseru awɨrɨ pen, e'tane ɨyeseru awɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 Hij ging een paar stappen verderop en knielde met Zijn gezicht op de grond en bad: "Vader! Als het mogelijk is, laat deze beker dan aan Mij voorbijgaan. Maar niet wat Ik wil moet gebeuren, maar wat U wilt."


Apʉne pʉra ɨnʉ' rɨ tanporo Main yawɨrɨ na'ne' e'tane rɨ ita'mo'ka tikin nan yau rɨ esi mɨrɨ ɨri pe, tanporo rɨ i'kwɨ'sa' iya pe. 	 Als iemand zich aan de hele wet van God houdt, maar die op één punt overtreedt, is hij in feite net zo schuldig als iemand die de hele wet heeft overtreden.


Mɨrɨ pe pʉra Epʉn pona iyepa'ka'pʉ e'tʉpɨ'se'na kanan pen, use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru kasa Ipan Wakʉ Kuru Pata ya' wʉipiya kaisa rɨ tʉmʉnʉ pen nɨ esa' pe. 	 Hij heeft Zich ook niet telkens weer geofferd, zoals de hogepriester, die elk jaar weer het Allerheiligste moest binnengaan om dierlijk bloed te offeren.


Mɨrɨ yau, soisa amʉ' epuru poitorʉ esi'pʉ, ipan pe ini'nʉnkanʉ takuru'ke kuru, eri'ka'nɨ pɨ' rɨ. 	 Een kapitein van het Romeinse leger had een knecht die veel voor hem betekende. Die knecht was ernstig ziek geworden en lag op sterven.


Ɨnʉ' rɨ Mosi' winon main awɨron pen wɨpɨtʉ'pʉ usentu'man pʉra rɨ ipɨ', asa'ron kon mɨrɨ pe pʉra osorʉwawon kon uya tʉnene'pʉ kon ɨri kupʉ iya ekamasa' pɨ'. 	 Vroeger werd iemand die zich niets van de wet van Mozes aantrok, zonder medelijden gedood als twee of drie mensen tegen hem getuigden.


mɨrɨpan uya tʉpoitorʉ ton ennoko'pʉ tʉnkɨ'ma'san pana'tɨse'na to' uye'to' pe, e'tane ɨsi'pai pʉra to' esi'pʉ. 	 Hij had vele mensen uitgenodigd. Toen alles klaar was, stuurde hij zijn knechten erop uit om de genodigden te zeggen dat ze konden komen.


Ene tʉpo, inserʉ nekama'pʉ ekama'pʉ to' uya tu'kan kon ka'pon amʉ' pɨ' pʉse rɨ mʉre pɨ' isaurokʉ'pʉ rʉ'pʉ pɨ'. 	 Nadat zij het hadden gezien, gingen de herders overal vertellen wat er was gebeurd en wat de engel over het kind had gezegd.


“Iye'kupʉ rɨ Papa A'kwarʉ rɨ uyepʉ ɨpona, mɨrɨ awonsi'kɨ Papa meruntɨrʉ ereuta ɨpiyau. Mɨrɨ pɨ' wakʉ mʉre esa'to' oton Papa Mumu, tukai',” ta'pʉ inserʉ uya. 	 De engel antwoordde: "De Heilige Geest zal over u komen. U zult zwanger worden door de kracht van God. Daarom zal uw Kind heilig zijn en de Zoon van God worden genoemd.


Eran auro'ka'pʉ to' uya, ‘Papa tato' ipɨ' pe ika'sa' ɨnkoneka', uyanin kon pe te'ton. Pʉse rɨ Mosi', une'nin nʉ'pʉ kon Isi' apai e'tane, ɨ'rɨ pe rɨ nawon iyesi'pʉ tukai' ina uya i'tu pʉra man!’ ta'pʉ to' uya. 	 Terwijl Mozes op de berg Sinaï was, zeiden zij tegen zijn broer Aäron: 'Maak goden voor ons, die wij kunnen zien. Dan zullen wij die volgen.


“Serɨ non pona tʉusewankamai' pʉra e'nɨto' ne'sa' uya tukai' ke'tʉu,” ta'pʉ Sises uya. “Tʉusewankamai' pʉra e'nɨto' ne'se'na uye'sa' pen, e'tane supara ne'sa' uya. 	 Denk niet dat Ik ben gekomen om vrede op aarde te brengen. Nee, eerder een zwaard.


“Urɨ esi wakʉ karimeru amʉ' pa'simanin. Wakʉ karimeru pa'simanin pe te'sen uya tʉuko'manto' nonka karimeru amʉ' iwano' pe. 	 Ik ben de goede herder. De goede herder geeft Zijn leven voor zijn schapen.


Mɨrɨ kasa rɨken pen, e'tane epori'ma'nokon nɨ nɨrɨ ekota'ma'nokon yau, apʉne pʉra i'tu'nokon ekota'man nɨto' uya sa'man awɨrɨ iku'to' enpa'ka; 	 Maar dat is niet het enige waarover wij zo blij zijn. Wij zijn ook nog blij als wij het moeilijk hebben, want wij weten dat wij daardoor leren vol te houden.


Anpisin uya ta'pʉ, “Ina uya etasa' man Main, Mosi' winon winɨ, Kʉrai uko'manto' oton tɨwɨrɨ rɨ, mɨrɨ ken pe' e'tane, ‘Ka'pon, Papa winon utanʉnto' oton,’ ta auya? Ɨnʉ' pʉse rɨ Ka'pon, Papa winon?” ta'pʉ to' uya. 	 De mensen antwoordden: "Er staat in de Boeken dat de Christus er altijd zal blijven. Waarom zegt U dan dat U boven de aarde uitgetild zult worden? Bent U de Christus wel?"


Mɨrɨpan Main pɨ' enupanin uyee'pʉ ipiya', “Uyepuru, siya rɨ mʉtɨyai'ne' ya' rɨ aya'kɨrɨ utɨ serɨ,” tase'na ipɨ'. 	 Op dat moment kwam er een godsdienstleraar naar Hem toe en zei: "Meester, ik ga met U mee. Het doet er niet toe waarheen."


Seko' esi'pʉ Isose' kʉipʉnʉ pe, Meri taan'pʉ si. Meri esi'pʉ Sises san pe, Kʉrai tato' san pe si. 	 Matthan was de vader van Jakob; Jakob de vader van Jozef, die getrouwd was met Maria, de moeder van Jezus, die Christus genoemd wordt.


To' e'sara'tɨ'pʉ usauro'nɨ pɨ' tiwano' kon pe. “Apʉne pʉra pʉreti pʉra iyesi pɨ' isaurokʉ mɨrɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 "Wat zegt Hij nou?" vroegen de discipelen elkaar. "Hij bedoelt zeker dat we vergeten zijn brood mee te nemen."


Mɨrɨpan utɨ'pʉ iten a'pɨ'se'na, mɨrɨpan anin nan e'takʉ'ka'pʉ. Mɨrɨpan pɨ', “Moineri'pɨ, e'mʉ'sa'ka'!” ta'pʉ iya. 	 Hij liep naar de baar en legde Zijn hand erop. De dragers bleven stil staan. "Jongen", zei Hij, "word weer levend."


Sises uya anpisin pe ka'pon amʉ' ensa' a'tai, iyekainʉmʉ'pʉ i'kʉrʉ pona, mɨrɨpan ereuta'pʉ. Ipoitorʉ ton amʉra'pʉ ipiya', 	 Op een dag, toen er weer heel veel mensen naar Hem toe kwamen, liep Jezus de berg op en ging zitten. Zijn discipelen kwamen bij Hem.


E'tane iweyu uyepʉ, iye'ka'sa' rɨ, i'napai rɨ tʉwɨpʉremasan ɨpʉremato' oton ikʉipʉnʉ pɨ', a'kwarʉ yau mɨrɨ awonsi'kɨ i'napairon yau. Pʉsamoro waraino kon tʉpɨ' tʉwɨpʉremasan warinpa ikʉipʉnʉ uya mɨrɨ. 	 Het gaat er niet om w r wij de Vader aanbidden, maar hce wij Hem aanbidden. Echte aanbidding is geestelijk en zuiver. De Vader zoekt mensen die Hem zo aanbidden.


E'tane, “Wakʉ Papa e'to' esa' wannɨ ekareei ekamato' uya esi tʉron nɨ ton pata yau'ne rɨ marɨ, apʉne pʉra mɨrɨto' pe uyenno'sa' pe iyesi,” ta'pʉ iya. 	 Maar Hij antwoordde: "Ik moet het goede nieuws van het Koninkrijk van God ook op andere plaatsen brengen. Dat is mijn opdracht."


Kʉrɨ Epʉn tesa'pɨ'se iku'to' pe uya tukai' tʉusauro'sen, usaurokʉ mɨrɨ Papa apon tesa'pɨ'se mɨrɨ awonsi'kɨ ipo te'sen. 	 En wie zweert bij de hemel, zweert bij de troon van God en bij God Zelf, Die op de troon zit.


Tanporo eta pɨ' te'san usewansiuka'pʉ tanporon nɨ i'tu iya pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ ei'pɨtʉ iya pɨ'. 	 Ieder die Hem hoorde, verbaasde zich over Zijn verstand en Zijn antwoorden.


Mɨrɨ a'tai si, to' uya Ka'pon, Papa winon ento' oton uyepʉ kapuru' yau tʉmeruntɨrʉ ke, mɨrɨ awonsi'kɨ eke rɨ a'kwarʉ pokon pe. 	 En dan, dan zullen zij Mij zien komen in een wolk, met macht en schitterende majesteit.


Papa apurɨ pɨ' to' esi koro'tau, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉuta're'tɨi' pʉra to' useruma koro'tau, Papa A'kwarʉ uya to' auro'ka'pʉ, “Inke pʉra serɨ pe Panapas mɨrɨ awonsi'kɨ Saarʉ pokon anʉntɨ', uyapiyo' ton pe, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉkɨ'ma'pʉ uya 'nokon ya' ku'se'na to' utɨto' pe,” ta'pʉ iya. 	 Op een dag, toen deze mannen vastten en bij elkaar waren om de Here te aanbidden, zei de Heilige Geest tegen hen: "Geef Mij Barnabas en Saulus, want Ik heb een speciale taak voor hen."


ina, wapiya Kʉrai yau te'ku'to' ke iye'sa' kon, e'to' pe eke pe iku'to' apurɨpɨ'to' ku'nin pe. 	 Hij wilde dat wij, Joden, die al zo lang gewacht en gehoopt hebben dat de Christus zou komen, Hem zouden prijzen en eren.


Mɨrɨ koro'tau, Sises apurɨnin nan uta'kwarʉ'tɨ'pʉ pori' ke mɨrɨ awonsi'kɨ Wakʉ A'kwarʉ ke. 	 Maar de blijdschap van de christenen in de stad werd er niet minder door, integendeel. De Heilige Geest vervulde hun hele wezen.


Mɨrɨpan kon uya Pɨrʉka itese' pata eporo'pʉ, to' uya Papa Maimu ekama'pʉ ka'pon amʉ' pɨ'. Mɨrɨ tʉpo, to' utɨ'pʉ parau e'pi pona, to' uya A'tariya itese' pata eporo'pʉ. 	 Daarbij kwamen ze ook in Perge en spraken er over Jezus Christus.


To' nin si epa'ka'pʉ mɨrɨ uruwai' yapai. Emennʉ'pʉ po, Sises e'mʉ'sa'kasa' a'tai nin si, to' utɨ'pʉ mɨrɨ Surusiran pona. Mɨrɨ yau, tu'kan kon nɨ ka'pon amʉ' uya to' ene'pʉ. 	 Na de opstanding van Jezus verlieten zij de begraafplaatsen en gingen naar Jeruzalem. Daar werden zij door vele mensen gezien.


“E'tane ɨusesa'to' kon pʉra iyesi ‘Ti'sa’ tukai', apʉne pʉra tikin nan nɨ esi ɨyepuru kon pe, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨsitonpa pe rɨ nin ɨwesi kon. 	 Maar Ik waarschuw u: Laat u nooit zo noemen. Want u hebt maar één Meester. U bent allemaal broers.


Apa'taisima uya 'nokon serɨ tuna ke, e'tane kʉrɨ rɨ uya nin si apa'taisima kon mɨrɨ Wakʉ A'kwarʉ ke,” ta'pʉ iya. 	 Ik heb u gedoopt in water, maar Hij zal u dopen in de Heilige Geest."


Uyekama'po auya'nokon nɨ mɨrɨ ɨ'rɨ pɨ' rɨ uyese' yau, ikupʉ uya rɨ mɨrɨ. 	 Als u Mij iets vraagt in mijn naam, zal Ik het doen.


“Uyepuru, upoitorʉ man ipan pe e'ne' pe iyesi, ipu'tɨka'sa' te'kwe' tau rɨ iyesi, pata po,” ta'pʉ iya. 	 Hij vertelde dat zijn knecht verlamd in bed lag en verging van de pijn. Hij vroeg of Jezus er iets aan wilde doen.


Ripai esi'pʉ Simiyan mu pe. Simiyan esi'pʉ Isuta mu pe. Isuta esi'pʉ Isose' mu pe. Isose' esi'pʉ Isonan mu pe. Isonan esi'pʉ Eraiya'kin mu pe. 	 de vader van Levi was Simeon; de vader van Simeon was Juda; de vader van Juda was Jozef; de vader van Jozef was Jonan;


ɨpiyau'nokon kuru e'pai e'ai' serɨ pe umaimu ensima pe, apʉne pʉra ɨpɨ'nokon usewankama pɨ'! 	 Het liefst zou ik nu bij u zijn; dan zou ik u op een andere toon kunnen toespreken. Want ik weet eigenlijk niet wat ik met u aanmoet.


Panapas esi'pʉ Isaan, Ma' tukai' tesa'sen arɨ i'se ta'kɨrɨ'nokon, 	 Barnabas wilde dat Johannes Markus ook meeging,


Papa munkɨ amʉ' tekota'masan tʉrepai' e'tɨ'. Ka'kʉran ereutanʉ'sa' a're'tɨto' eseru tʉku'se e'tɨ'. 	 Help de gelovigen die tegenslag hebben en doe altijd uw best om gastvrij te zijn.


Pata, Sises pokapɨtʉ'pʉ to' uya kurusu' pona na'ne' airɨ iyesi'pʉ umɨ, mɨrɨ umɨ yau emenna' pe tɨ' akasa' uruwai' pe esi'pʉ ɨnʉ' rɨ emaikasa' rʉ'pʉ pen nɨ ya'. 	 Niet ver van de plaats waar Jezus gekruisigd was, lag een tuin. In die tuin was een nieuw graf, waarin nog nooit een dode had gelegen.


Mɨrɨ pata'pʉ pe, 11 kaisaron kon ipoitorʉ ton utɨ'pʉ Kiyarari pona, wʉ' pona, Sises uya, “Mɨrɨ ya' entantɨ',” ta'pʉ rʉ'pʉ pona. 	 De elf discipelen gingen naar Galilea, naar de berg waar zij Jezus zouden ontmoeten.


Kʉrɨ uyewaruma'tɨnin uya ukʉipʉnʉ rɨ marɨ ewaruma'tɨ mɨrɨ. 	 Wie Mij haat, haat ook mijn Vader.


Tanporo ka'pon amʉ' mɨrɨ yau te'san uya isarɨ ene'pʉ Papa apurɨpɨtʉ pɨ', 	 Alle mensen zagen hem lopen en hoorden hoe hij God prees.


E'tane Papa, uyamanin nʉ'pʉ entu'pʉ si'kɨrɨ mɨrɨ awonsi'kɨ ukɨ'ma'pʉ iya wakʉ nonkasa' tʉuya winɨ, esi'pʉ pori' pe 	 Maar toen vond God dat de tijd gekomen was dat Zijn Zoon in mij kwam wonen. Al voor mijn geboorte had Hij dat besloten; wat een genade! Hij wilde dat ik het goede nieuws van Zijn Zoon bij de andere volken bekend zou maken. Ik ben er niet onmiddellijk met iemand anders over gaan praten,


Mɨrɨ tʉpo, Ripai uya eke enta'nan kupʉ'pʉ Sises iwano' pe tiwʉ' tau. Anpisin pe pʉrata amʉranʉ'nin nan, tʉron kon nɨ nɨrɨ esi'pʉ enta'nan pɨ' to' pokon pe. 	 Enige tijd later organiseerde Levi een grote feestmaaltijd ter ere van Jezus. Onder de genodigden waren ook veel tolontvangers.


Ka' pʉra iyena'pʉ kareta amon e'mepɨtʉ a'taino kasa, tanporo wʉ' amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ opa'wʉ ton utamapɨtʉ'pʉ tʉpata'se' yawonsi'kɨ'ne. 	 De hemel verdween als een stuk papier dat opgerold wordt; en alle bergen en eilanden werden van hun plaats gerukt.


Ta'pʉ to' uya, “Ti'sa, Mosi' uya tasa' upɨ'nokon, tʉumu'tai' pʉra ka'pon eri'sa' yau, iyakon nʉ'pʉ uya ino'pʉ rʉ'pʉ mari'mato' pe iyesi imu'tanʉ'to' pe tʉuya itiwano' pe. 	 Zij zeiden: "Meester, in één van de boeken van Mozes staat dat als een man sterft zonder kinderen na te laten, zijn broer met de weduwe moet trouwen. Die kan er dan voor zorgen dat zijn overleden broer toch kinderen krijgt.