Tu'kan kon nɨ usaurokʉ'pʉ ipɨ' kasi ye' pe rɨ, e'tane ɨsi'kaisa rɨ pʉra to' maimu esi'pʉ. 	 Maar dat lukte niet. Er waren wel veel getuigen die Hem vals beschuldigden, maar wat zij zeiden, klopte niet. Zij spraken elkaar tegen.


Wakʉ itekare ɨnekamapai kuru e'pɨ'pɨtʉ Kʉrai i'tu pʉra na'ne' airɨ, ɨnʉ' rɨ nʉtʉkaa'pʉ po amɨ uya namai'. 	 Ik heb steeds mijn uiterste best gedaan om het goede nieuws bekend te maken op plaatsen waar men nog nooit van Christus had gehoord. Als iemand mij voor is geweest, wil ik niet op zijn werk verder bouwen.


Pata uko'mansa' a'tai, Sises esi'pʉ tʉteire' po tenai' 12 kaisaron kon pokon pe tepʉrʉ piyau. 	 Terwijl Hij die avond met Zijn twaalf discipelen zat te eten, zei Hij: "Een van jullie zal Mij verraden."


Unma'tanʉkʉ'pʉ amɨ uya pe kanan iyesi a'tai, main i'kwɨ'nin pe esi tukai' usenpoika. 	 Nee, als ik de wet die ik eerst heb afgeschaft, weer in werking stel, d n zondig ik. Door te proberen volgens de wet te leven, belandde ik in de dood.


Mɨ pe te'ku'san pe pʉra kuru e'tɨ', ɨ'sɨ'mʉn yaino kon pe e'tɨ'; tʉuseta'kasan pe pʉra, ɨusi'nʉnka kon pɨ' ɨtonpa kon tʉpika'tɨi' e'tɨ'. 	 Wees nederig en vriendelijk; heb geduld met elkaar en verdraag elkaar vol liefde.


Upʉrataai ke pe' i'se e'to' rɨ kupʉ uya pen? Upɨ' rɨ katɨ ɨyɨkɨnta amʉre'mʉra esi pɨ'?’ ta'pʉ iya,” ta'pʉ Sises uya. 	 Mag ik mijn geld niet weggeven als ik dat wil? Of neemt u mij kwalijk dat ik goed ben?'


Wakʉ pe e'nɨ eseru enpoikase'na Isaan uyee'pʉ ɨpiya'nokon e'tane, apurɨ auya'nokon pʉra iyesi'pʉ, pʉrata amʉranʉ'nin nan mɨrɨ awonsi'kɨ uri'sami'si amʉ' ɨri pe iteseru iko'mansa' kon nʉ'pʉ uya rɨken apurɨ'pʉ. Mɨrɨ rɨ si ene tʉpo amakooi kon apai ɨyera'tɨ kon pʉra rɨ iyesi, mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨ auya'nokon pʉra iyesi,” ta'pʉ Sises uya to' pɨ'. 	 Want Johannes de Doper heeft verteld hoe u het met God in orde kunt maken. Maar u hebt hem niet geloofd. Het waren juist de oplichters en hoeren die hem wèl geloofden! Hoewel u dat zag, hebt u niet gedaan wat Johannes zei. U wilde hem gewoon niet geloven."


Esukenan kon pona, tanporon nɨ esi esuken, e'tane kamoro ɨri nʉma'tanʉkʉ'san mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨnin nan pen, ɨ'rɨ esukenan pʉra rɨ iyesi to' pona. I'nai rɨ, asa'rɨ rɨ to' usenuminkato' mɨrɨ awonsi'kɨ to' ewan ma'tanʉ'sa' ɨri uya. 	 Wie zuiver van hart is, ziet in alles het goede en zuivere. Maar wie in zijn hart slecht en onbetrouwbaar is, ziet in alles het slechte; want alles wat hij ziet en hoort, wordt door zijn verkeerde gedachten en zijn opstandige hart besmet.


Sises uya rɨ ta'pʉ, “Ɨnʉ' uya rɨ pon pooi'pɨ pona pon atʉ punu'pɨ a'si'tɨ pʉra rɨ iyesi mɨrɨ; emenna' pon punu'pɨ uya ipooi'pɨ pon karaka mɨrɨ, mɨrɨpan uya eke pe iteuta kupʉ mɨrɨ. 	 Wie verstelt nu een oude jas met een lap nieuwe stof? Die lap zou immers krimpen en de jas stuktrekken. De scheur zou er alleen maar groter door worden!


Sises uya ta'pʉ tʉpoitorʉ ton pɨ', “Ti'tui' e'tɨ', wakʉ pɨ' ɨusenuminkato' kon piyapai ayano'manin kon pɨ'. Ke'taripatʉu, e'tari ton nʉkupʉnʉ kʉ'ku'tʉu, serɨ non pon pɨ' rɨ aya'kwarʉ kon kʉsainʉnpatʉu. Mɨrɨ ku'sa' auya'nokon yau, iyekonekasa' pe pʉra rɨ ɨwesi kon koro'tau ɨyeporo uya 'nokon mɨrɨ ite'kwanau pʉra rɨ. 	 Pas op! Laat je niet door mijn plotselinge komst overrompelen; laat je niet bedwelmen door allerlei uitspattingen en door te veel te drinken;


Reta esi'pʉ a'ko pe Isa'pa piyau. Sises poitorʉ rʉ'san uya Reta po Pi'ta esi tukai' etasa' a'tai, asa'ron kon ka'pon amʉ' ennoko'pʉ to' uya ipiya'. “Inke pʉra ɨsi'kɨ,” ta'pʉ to' uya ipɨ'. 	 De volgelingen van Jezus in die stad hadden gehoord dat Petrus in Lydda was, daar niet ver vandaan. Daarom stuurden zij twee mannen naar hem toe met de vraag of hij zo vlug mogelijk naar Joppe wilde komen.


Entɨ'! Kapuru' yau iyepʉ! Tanporon kon uya rɨ ento' oton, apurupɨ'nin nʉ'san pokon pe rɨ. Tanporon kon non po te'san ka'pon amʉ' ukaranto' oton tʉuta'kwarʉkai' iwenai. Mɨrɨ kasa iye'to' oton! Amen. 	 Hij komt op de wolken terug en iedereen zal Hem zien; ook de mensen die de speer in Zijn lichaam staken. En alle volken van de wereld zullen om Hem treuren en jammeren. Ja, amen.


Ɨ'rɨ pʉra rɨ iyesi mɨrɨ iwapu'tɨsa' te'nɨponkasen pen, mɨrɨ pe pʉra onansa' i'tu pʉra te'sen. 	 Wat verborgen is, zal aan de dag komen.


Mɨrɨ a'tai, Esuwerʉ amʉ' amʉrasa' esi'pʉ mɨ awɨrɨ'nan nɨ, pata emʉ' apaino kon Surusiran pona. 	 In die dagen waren er in Jeruzalem vele gelovige Joden uit alle landen van de wereld.


Ɨmɨrɨ'nokon nɨ eparankato' oton asanon kon uya rɨ, ɨtonpa kon amʉ' uya rɨ. To' uya ɨtonpa kon tʉto' oton eri'nɨto' ya'. 	 Zelfs je ouders, broers, familie en vrienden zullen je verraden en laten arresteren. Sommigen van jullie zullen gedood worden.


Uyekareei rɨken eta'pʉ to' uya, “Ka'pon, ɨsɨ pe so'si kota'manin nʉ'pʉ man tapurɨsen ima'tanʉkʉ i'se te'sa' rʉ'pʉ ekareei ekama pɨ',” tawon. 	 Het enige wat zij over mij hoorden, was dat de man die hen vroeger vervolgde, nu zelf het goede nieuws van het geloof in Christus bekendmaakte; het geloof dat hij vroeger probeerde uit te roeien.


“Mɨrɨpan poitorʉ uta'mo'ka'pʉ irau tese'mu po tenai', ‘Apʉne parɨ, ɨye'ma uya rɨ mɨrɨ tanporo,’ ta'pʉ iya. 	 De man liet zich voor de koning neervallen, met zijn gezicht in het stof. Hij smeekte: 'Och majesteit, geef mij uitstel. Dan zal ik u alles terugbetalen.'


Ɨ'rɨ tukai' mɨsenuminkayan? Ka'pon esi yau 100 kaisaron kon karimeru amʉ' esa' pe, mɨrɨpan kon tonpa utano'masa' yau, 99 pan kon pe' karimeru amʉ' nɨmɨ iya pen wʉ' po itano'masa' rʉ'pʉ warinpase'na tʉutɨto' pe? 	 Veronderstel dat iemand honderd schapen heeft. Wat zal hij doen als één ervan wegloopt en verdwaalt? Zal hij dan niet de 99 andere in de bergen achterlaten en op zoek gaan naar het ene dat verdwaald is?


“Ɨutɨ ta' ɨyewomʉ kon rawɨrɨ, ‘Tɨwɨ tʉusewankamai' pʉra e'nɨto' nesii serɨ ɨutɨ tau,’ mʉkatʉi'. 	 Breng vrede in elk huis dat je binnengaat.


Tikin nan ɨni'tupai e'ai' ɨwinɨ'nokon: Main, Mosi' winon pe' awɨrɨ ɨwesi kon pɨ' Papa A'kwarʉ eporo'pʉ auya'nokon, ɨneta'pʉ kon katɨ apurɨ auya'nokon pɨ'? 	 Zeg eens: Heeft God u de Heilige Geest gegeven omdat u de wet hebt gehoorzaamd of omdat u het goede nieuws van Jezus Christus hebt gehoord èn geloofd?


Isutas utɨ'pʉ Sises piya' to'sarɨ rɨ, mɨrɨpan uya ta'pʉ ipɨ', “Miyarɨ, Rapai!” mɨrɨpan a'su'ka'pʉ iya. 	 Judas liep recht op Jezus toe en zei: "Dag, Meester." En hij kuste Hem.


Inke kuru pʉra rɨ mɨrɨ tʉpo, tʉron kon kanan anpisin ton amʉrakaa'pʉ. To' enta'nato' ipɨ' pʉra iyesi pɨ', Sises uya tʉpoitorʉ ton kɨ'ma'pʉ tʉpiya', mɨrɨpan uya ta'pʉ, 	 Er waren veel mensen naar Jezus komen luisteren. Toen Hij zag dat zij geen eten meer hadden, riep Hij Zijn discipelen bij Zich.


Wa'ka man yʉi amʉ' mi' airɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon yʉi amʉ' tepetasen pen a'tɨto' oton nɨ mɨrɨ, mɨrɨpan eno'ma apo' ya',” ta'pʉ Isaan uya. 	 De bijl van Gods oordeel ligt al klaar. Elke boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur gegooid."


Apʉne pʉra eta'pʉ auya'nokon uko'mamʉ'pʉ Esuwerʉ amʉ' eseru yau, ɨsɨ pe rɨ Papa so'sii kota'ma'pʉ uya, anma'tanʉ'pai rɨ esi'pʉ. 	 U hebt wel gehoord wat ik heb gedaan toen ik nog een aanhanger van de Joodse godsdienst was. Ik heb de christenen fanatiek vervolgd en geprobeerd hen uit te roeien.


“Ewai',” ta'pʉ Pi'ta uya to' pɨ', mɨrɨpan uya to' ewonnʉkʉ'pʉ tʉpiya' to' apontɨi'. Mɨrɨ ema'sa' yau, Pi'ta e'sara'tɨ'pʉ utɨn pɨ' to' a'kɨrɨ. Isa'pa apai Sises apurɨnin nan e'sara'tɨ'pʉ itonpa pe. 	 Petrus vroeg de mannen binnen te komen en nodigde hen uit te blijven slapen. De volgende morgen maakte hij zich klaar en ging met hen mee, samen met enkele andere volgelingen van Jezus uit Joppe.


Sarʉman esi'pʉ Powas kʉipʉnʉ pe, Reyapu esi'pʉ na'ne' isan pe, Powas esi'pʉ Ope' kʉipʉnʉ pe, Ru' esi'pʉ na'ne' isan pe, Ope' esi'pʉ Ise'si kʉipʉnʉ pe, 	 Nahesson was de vader van Salmon; Salmon de vader van Boaz (Rachab was zijn moeder). Boaz was de vader van Obed (Obeds moeder was Ruth).


To' uya tɨ' e'tɨrinkasa', tɨ' akasa' uruwai' pe apai eporo'pʉ, 	 Maar ze ontdekten dat de steen voor de ingang was weggerold.


Sises uya tʉtonpa kon epi'tɨ tʉuya tukai' apurɨto' to' uya ensa' a'tai, “Utonpa, amakooi pɨ' usentu'mayai',” ta'pʉ iya ipu'tɨka'sa' pɨ'. 	 Bij het zien van zoveel geloofsvertrouwen, zei Jezus tegen de verlamde man: "Vriend, uw zonden zijn u vergeven."


Mɨrɨ tʉpo, tʉron nɨ ene epa'ka non yapai ene'pʉ uya. Asa'rɨ iretʉ amʉ' esi'pʉ karimeru mʉre retʉ kasa, e'tane isaurokʉ'pʉ urupere kasa. 	 Ik zag een ander beest. Dat kwam niet uit de zee, maar uit de aarde.


Sises ukɨ'pɨ'nʉmʉ'pʉ eke pe rɨ, mɨrɨpan erikʉ'pʉ. 	 Jezus gaf een schreeuw en stierf.


Asa'ron wʉipiya pata'pʉ pe, Piri'kʉs uya pata epuru pe te'to' nonka'pʉ. Mɨrɨ pata'pʉ ya', Porʉ'siyas Pesʉ'tas ena'pʉ pata epuru pe. Esuwerʉ amʉ' epuru ton a'kwarʉ uye'to' pe, Paarʉ nɨmɨ'pʉ Piri'kʉs uya pariki'si tau. 	 Twee jaar later werd Felix opgevolgd door Porcius Festus. Om de Joden een plezier te doen, liet hij Paulus in gevangenschap achter.


Pori' pe kʉrɨ ka'pon esi imakooi i'tuto' Itepuru uya pen ipɨ',” ta. 	 "Gelukkig is hij aan wie de Here zijn zonde niet toerekent." (b)


Mɨrɨ a'tai rɨ, uri'san, mʉn ennoko pɨ' te'sen uyee'pʉ ipɨkɨrɨ, ipon e'pi a'pɨ'se'na. Mɨrɨ pɨ' iko'mansa' esi'pʉ 12 kaisa rɨ wʉipiya. 	 Onderweg naderde Hem van achteren een vrouw, die al twaalf jaar aan bloedverlies leed. Zij boog zich voorover en raakte de kwast van Zijn mantel aan.


“Nai yau ken si ina uya ikoneka i'se ɨwesi ite'ma ta'?” tukai' to' uya ekama'po'pʉ. 	 "Waar moeten we dat doen?" vroegen ze.


Mɨrɨ wenai ta iya: “Iyenu'sa' a'tai ka'ta', a'sisa' kon arɨ'pʉ iya ta'kɨrɨ, mɨrɨpan uya repan nɨto' tʉsa' ka'pon amʉ' ena',” ta iya. 	 In de Psalmen staat immers dat Christus, na Zijn overwinning op satan, naar de hemel zou terugkeren en gaven aan de mensen zou geven. (A)


Eke ton tuna tɨ'mooi 100 pon kaisaro' nan uta'pokʉ'pʉ ka' winɨpai ka'pon amʉ' pona. Mɨrɨ pɨ', ka'pon amʉ' uya Papa pa'nʉkʉ'pʉ, apʉne pʉra ɨsɨ pe kuru mɨrɨ paran esi pɨ'. 	 Daarna begon het vreselijk te hagelen. Er vielen ijsblokken van dertig kilo uit de lucht op de mensen. Het was een verschrikkelijke ramp. En de mensen vervloekten God.


“Ɨtunta' apata'se' ya' Papa nʉkupʉ'pʉ ɨpɨ' ekamata ɨtonpa ton pana ya',” ta'pʉ iya. Mɨrɨpan si utɨ'pʉ mɨrɨ, Sises nʉkupʉ'pʉ tʉpɨ' ekamase'na mɨ awɨrɨ rɨ. 	 "Ga naar uw familie", zei Hij, "en vertel hun wat God voor u heeft gedaan." De man ging overal in de stad vertellen wat Jezus voor hem had gedaan.


mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnʉ' rɨ tʉkurusukuui tanʉnse upɨkɨrɨ ɨtɨpai pʉra na'ne' esi uiwano' pe pʉra. 	 Wie weigert zijn kruis op te nemen en Mij te volgen, is niet waard mijn discipel te zijn.


Apurɨpɨ'to' tʉpai'nokon Papa ena'! Pana' pe ɨye'mʉ'sa'ka kon apurɨ auya'nokon yau kupʉ iya, wakʉ itekare sekamayai'ne' kasa rɨ, itekare Sises Kʉrai pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ ama'aino i'nairon onansa' rʉ'pʉ pena rɨ usenpoikasa' na'ne' kasa rɨ. 	 God is machtig om u sterk te maken in uw geloof. Dat is het goede nieuws over Jezus Christus dat ik breng. De waarheid over Hem is eeuwenlang verborgen gebleven, maar nu bekendgemaakt.


E'tane repan nɨto' ike esi ɨri ku'sa' Atan uya na'ne' warai pen nɨ. Apʉne pʉra tu'kan kon eri'sa' pe iyesi yau tikin nan ka'pon uya ɨri ku'sa' pɨ', mɨrɨ entai Papa uya wakʉ nonkasa' mɨrɨ awonsi'kɨ repan nɨto' tikin nan nɨ ka'pon, Sises Kʉrai uya wakʉ nonkasa' winɨ iye'sa', tu'kan kon nɨ ka'pon amʉ' uya eposa' eke pe kuru rɨ! 	 Hoe schril steekt de zonde van de mens af tegen de genade van God! Door de schuld van één mens, Adam, zijn de mensen gestorven. Maar hoog boven alles uit torent de genade van God voor alle mensen, de onverdiende gift van die ene mens Jezus Christus, Die Zijn eigen leven opofferde om tallozen van de dood te redden.


Wakʉ nonkasa' nesii ɨpiyau'nokon. 	 Ik wens u allen Gods genade toe.


Nai kasa ken tʉnapurɨnʉ kon pen nɨ esakʉi'no to'? Mɨrɨ awonsi'kɨ, nai kasa ken ɨ'rɨ rɨ tʉneta'pʉ kon ipɨ' pen nɨ apurɨi'no to'? Mɨrɨ awonsi'kɨ, nai kasa ken to' uya eta, ɨnʉ' uya rɨ itekare ekama tane pʉra rɨ to' pɨ'? 	 Maar als zij niet in Hem geloven, hoe kunnen zij Hem dan aanroepen? En als zij nooit van Hem gehoord hebben, hoe kunnen zij dan in Hem geloven? Als niemand hun over Hem vertelt, hoe kunnen zij het dan horen?


eke iwa pata eporo iya koro'tau, 10 kaisaron kon erekʉ'pa' nan uya eporo'pʉ. Ɨnnɨ Sises piyapai to' e'soto'ka'pʉ, 	 Toen Hij een dorp binnenging, liepen tien melaatse mannen Hem tegemoet.


Ka'pon uya to' maimu eikʉ'pʉ, “Ɨ'rɨ pan si ti'tupɨ'sen pen nɨ! Nai winɨ iye'sa' tukai' i'tu auya'nokon pʉra iyesi, e'tane uyenu ton a'koka'pʉ iya. 	 De man zei: "Ik vind het maar vreemd dat u niet weet waar Hij vandaan komt. Hij heeft nog wel mijn ogen genezen!


Uri'sami'si amʉ' pɨ' inserʉ uya, “Kenari'nʉntʉu! Sises, to' nʉpokapɨtʉ'pʉ kurusu' pona warinpa auya'nokon tukai' si'tuyai'. 	 De engel zei tegen de twee vrouwen: "U hoeft niet bang te zijn.


To' uya eikʉ'pʉ, “Ɨ'rɨ eke Papa tʉrawasooi ɨi'tuto' ipɨkɨrɨ kupʉ auya ina nenton, ina uya ayapurɨto' pe? Ɨ'rɨ kupʉ auya? 	 "Bewijs dat dan eens", zeiden zij. "Geef ons een teken van Uw macht. Wat doet U dan voor werk?


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨmɨrɨ'nokon kanan tekonekai' me'tʉi', apʉne pʉra Ka'pon, Papa winon uye'to' oton itenupɨkɨrɨ pʉra rɨ ɨwe'tane'nokon,” ta'pʉ iya. 	 Zo kunnen ook jullie moeilijkheden vermijden, door altijd klaar te zijn voor mijn onverwachte terugkeer.


Wapiyaro' inserʉ uya tʉwaai turunpa'pʉ. Mɨrɨ a'tai tuna tɨ'mooi ton mɨrɨ awonsi'kɨ apo' e'sumasa' mʉn pokon pe uta'pokʉ'pʉ non pona. Mɨrɨ yau ipʉ'kʉ pe rɨ, 1 3 e'to' airɨ non epo'tɨ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ipʉ'kʉ pe rɨ, 1 3 e'to' airɨ rɨ yu' epo'tɨ'pʉ tanporo rɨ isenan nɨ wana' epo'tɨ'pʉ. 	 De eerste engel blies op zijn bazuin: Hagel en vuur, vermengd met bloed, werden op de aarde gegooid. Een derde deel van de aarde en een derde deel van de bomen verbrandde en al het gras werd door de vlammen verteerd.


Entakanoma'pʉ iya, “Ko'mamʉ pe kuru pata enasa' a'tai, ‘Tuna uyepʉ pen mɨrɨ, apʉne pʉra isuweyu pe ka' man,’ ta auya'nokon, 	 Hij antwoordde: "Is de lucht 's avonds rood, dan zegt u: 'Het wordt goed weer.' Is de lucht 's morgens rood, dan zegt u: 'Het wordt slecht weer.' U ziet aan de lucht wat voor weer het wordt. Maar in wat voor tijd u leeft, daar hebt u geen inzicht in!


Mɨrɨ awonsi'kɨ kanan, “Itepuru apurɨpɨ'tɨ', tanporon kon Esuwerʉ amʉ' pen, mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨpɨ'to' erenkatɨ', tanporon kon ka'pon amʉ',” tasa' iya. 	 En weer ergens anders: "Prijs de Here, alle volken! Laten alle mensen Hem loven!" (d)


Papa usi'nʉnkato' yau e'tɨ', uyepuru kon Sises Kʉrai usentu'mato' enupɨkɨrɨ ɨwesi kon koro'tau, miyarɨ rɨ ɨuko'manto' kon ya' ayase'na'nokon tʉuye'sen. 	 Blijf bereikbaar voor de liefde van God. Wacht geduldig op het eeuwige leven, dat onze Here Jezus Christus ons in Zijn goedheid zal geven.


Tanporo ɨnwoma'san kon e'matɨ': Tamʉranʉ'sen omasa' auya'nokon yau, e'ma'tɨ'; ɨntʉrʉnʉ kon yau ɨye'womasa' kon yau, e'matɨ'; eke pe iku'to' yau ɨye'womasa' kon yau, eke pe iku'ka'tɨ' rɨ; inamato' yau ɨye'womasa' kon yau, inamaka'tɨ' rɨ. 	 Geef ieder wat hem toekomt. Als u belasting of invoerrechten moet betalen, doe dat dan. Als iemand een hoge positie heeft, laat dan merken dat u respect voor hem hebt.


Tu'ke eke Papa tʉrawasooi kupʉ Sises uya pʉra iyesi'pʉ mɨrɨ yau, apʉne pʉra apurɨto' to' uya pʉra iyesi pɨ'. 	 Hij deed daar niet veel wonderen, omdat zij geen vertrouwen in Hem hadden.


Ito'ka'nʉ'tɨ', kamoro apurɨnin nan esi Epʉra'an munkɨ amʉ' pe tukai'. 	 De echte kinderen van Abraham zijn dus de mensen die, net als hij, op God vertrouwen.


Mɨrɨ a'tai, tʉron nɨ main eta'pʉ uya Epʉn winɨpai se kasa tawon: “Iyapai epa'katɨ', umunkɨ amʉ'! imakooi yau ɨwesi kon namai', itonpa pe tenai', iteparan ton eporo auya'nokon namai'. 	 Toen hoorde ik een andere stem uit de hemel zeggen: "Ga uit die stad weg, mijn volk. Anders wordt u medeplichtig aan haar zonden en zullen u dezelfde rampen treffen als haar.


Kopʉna Era' uya etasa' a'tai tanporo te'ku'sen, i'pai utaka'ma'pʉ, apʉne pʉra tʉron kon uya Sises esi Isaan e'mʉ'sa'kasa' pe terikʉ'pʉ apai ta pɨ', 	 Gouverneur Herodes hoorde over de geweldige dingen die Jezus deed en hij wist niet wat hij ervan moest denken. Sommigen zeiden: "Het is Johannes de Doper die weer levend is geworden."


Pe'teri'en po si to' esi koro'tau, iyentuto' weyu e'seporo'pʉ mɨrɨ. 	 Toen zij in Bethlehem waren, moest Maria bevallen. Zij bracht haar eerste kind ter wereld, een jongen. Zij wikkelde hem in doeken en legde hem in een voerbak, want in de herberg van het dorp hadden Jozef en Maria geen onderdak kunnen vinden.


Iye'menukasa' na'ne' kasa: “Ɨnʉ' rɨ pʉra iyesi ipokena' pe te'sen, tikin nan pʉra rɨ; 	 Het staat zo in de Boeken: "Voor God is niemand rechtvaardig, werkelijk niemand.


Mɨrɨ yau inke kuru pʉra rɨ ina esi'pʉ tʉpo, pu'kena' Akapas itese' uyee'pʉ Isutiya winɨ. 	 Wij waren daar al enkele dagen toen Agabus, een profeet uit Judea, arriveerde.


“Ɨnʉ' uya mɨrɨ wʉi mɨrɨ pe pʉra iwekusi i'tu pʉra rɨ iyesi; inserʉ amʉ' Epʉn pon kon uya rɨ, mɨrɨ pe pʉra imu uya rɨ e'tane ikʉipʉnʉ uya rɨken serɨ i'tu. 	 Maar wanneer dat allemaal zal gebeuren, op welke dag en welk uur, weet niemand. Ook de engelen in de hemel weten het niet. Alleen de Vader weet het.


Mɨrɨpan uya, “Ewai',” ta'pʉ, mɨrɨpan esi'pʉ Sises tʉto' tʉuya weyu eporo i'se, anpisin pe ka'pon amʉ' esi a'tai pʉra. 	 Judas vond dat best en begon uit te kijken naar een gelegenheid om Jezus te laten gevangen nemen zonder dat de mensen er iets van zouden merken.


Serɨ eseru usenpoika'pʉ, apʉne pʉra ennakanin nan tonpa ton uyee'pʉ ina uya i'tu pʉra ɨ'rɨ kan to' uyee'pʉ tukai', e'tane to' kenʉ' uyee'pʉ ina nʉkupʉnʉ mɨrɨ pe pʉra ina uko'mamʉ eseru ense'na, Kʉrai Sises nʉmo'ka'san pe esii'ma, ina kanan ku'se'na a'sisa' kon pe. 	 Die vraag zou niet eens zijn opgekomen als niet enkele schijnchristenen erop hadden aangedrongen dat hij besneden moest worden. Die waren binnengedrongen om ons te bespioneren en te zien of wij ons wel aan de Joodse wet hielden. Zij probeerden ons weer tot slavernij te brengen; maar als wij één zijn met Christus Jezus, zijn wij vrij!


Sises apurɨnin nan eporo'pʉ ina uya. 7 kaisa rɨ wʉi ina uko'mamʉ'pʉ to' piyau. Iya'kwarʉ uya to' pana'tɨ'pʉ Paarʉ auro'kato' pe to' uya itɨ namai' Surusiran pona. 	 Eenmaal aan land, vonden wij christenen en bleven een week bij hen. Op aandringen van de Heilige Geest waarschuwden zij Paulus niet naar Jeruzalem te gaan.


Wakʉ pe pʉra rɨ iyesi non iwano' pe mɨrɨ pe pʉra non isu pe; eno'masa' pe iyesi. “Kʉrɨ tʉpana ke na'ne' etanin pe, tɨwɨ netai,” ta'pʉ Sises uya. 	 Zulk zout is waardeloos. U kunt het niet meer gebruiken, zelfs niet als mest. Het is alleen nog geschikt om weggegooid te worden. Onthoud dit goed."


“Iyepʉ rawɨrɨ Ra' a'tai iyesi'pʉ kasa rɨ marɨ iye'to' oton. Ka'pon amʉ' esi'pʉ uta're'tɨn pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ kʉrʉpo'po pɨ', e'pɨn nɨ pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ ɨutɨ amɨpɨtʉ pɨ'. 	 Het zal ook net zo zijn als in de dagen van Lot. Iedereen had het druk met zijn dagelijkse bezigheden. Eten en drinken, kopen en verkopen, planten en bouwen.


Imaimu awɨrɨ to' esi'pʉ, e'tane tiwano' kon pe to' usekama'popɨtʉ'pʉ mɨrɨ pɨ', ɨ'rɨ ta e'kwa pe, “eri'nɨsa' e'mʉ'sa'ka pʉ'kʉ pona rɨ,” ta esi tukai'. 	 Maar onder elkaar spraken zij er wel over. Zij begrepen niet goed wat Hij bedoelde met dat 'terugkomen uit de dood'.


Wakʉ kuru esukenan mɨrɨ awonsi'kɨ imaku'pɨ pʉn Papa pokon pe uko'man nɨto', Papa, ukʉipʉnʉ kon e'to' i'se esi se kasa: piyapaino kon mɨrɨ awonsi'kɨ itaan'pʉ ima'tasa' kon tʉmainanpai' to' usewankamato' yapai, ɨri serɨ non eseru uya tʉma'tanʉ'to' apai nɨrɨ te'mainanpa pe. 	 De christen die zuiver is en op wie God onze Vader niets heeft aan te merken, zal wezen en weduwen bijstaan in hun nood. Hoe slecht en vuil de wereld ook is, hij zal zuiver blijven.


Wakʉ pe te'san pe e'nɨpai'nokon, wʉi naino kon pe, ipɨ' rɨ te'kamai' e'taripan pɨ' pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ te'taripasan pe pʉra, ekuman pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ ipan pe ɨri kupʉ pɨ' ɨko'manpai e'nɨ pɨ' pʉra, ɨseseru yau pʉra e'nɨto' pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ ɨkɨntan pʉra. 	 Leef zuiver, zoals het hoort. Doe niet mee aan allerlei uitspattingen, waarbij eten, drank en sex centraal staan. Maak geen ruzie en wees niet jaloers.


E'tane Surusiran ka'tau na'ne' esi ɨnʉ' apiyo' pe pʉra rɨ, kʉrɨ rɨ si kʉrɨ rɨ usan kon. 	 Maar onze moederstad is het hemelse Jeruzalem en zij is vrij; zij is geen slavin van de wet.


Serɨ serɨ tapurɨsen kuru main. Serɨ ton pɨ' kuru ausaurokʉ i'se e'ai' kamoro Papa apurɨsa' iya na'ne' nan e'to' pe ti'tui' kuru te'tʉsan pe wakʉ pe te'sen ku'nin pe. Serɨ ton amʉ' esi mɨrɨ wakʉ ton pe kuru tanporon kon ku'nin pe wakʉ pe. 	 Wat ik je hier gezegd heb, is allemaal waar. Wijs er telkens met klem op. Dan zullen de christenen niet vergeten dat zij goed moeten doen. Dat is niet alleen juist, maar ook nuttig voor onze medemensen.


Ka'pon amʉ' usewansiuka'pʉ, mɨrɨpan kon usekama'popɨtʉ'pʉ tiwano' kon pe, “Ɨ'rɨ si serɨ? Emenna' usenupan nɨto'—meruntɨ a'kɨron! Makoi a'kwarʉ ton nɨ apiyo'manin, mɨrɨpan kon esi imaimu awɨrɨ!” ta'pʉ to' uya. 	 De mensen keken hun ogen uit en begonnen opgewonden te praten. "Zoiets hebben wij nog nooit gehoord. Hier staat gezag achter! Deze Jezus zegt tegen de boze geesten dat zij moeten gaan en ze gaan nog ook!"


Pi'ta utɨ'pʉ iya'kɨrɨ pariki'si tapai. I'napai rɨ pe' ne'ku'ai'ne' esi tai'ma rɨ Pi'ta epa'ka'pʉ pariki'si tapai, tenu uta'kwakasa' uya rɨ na'kɨ ene tukai' ɨsenuminkai'ma. 	 Zonder na te denken liep Petrus achter hem aan. Hij had niet door dat het echt een engel was, die hem uit de gevangenis leidde. Hij dacht dat hij droomde.


Ka'pon amʉ' e'nonkasa' a'tai, anpisin pe Esuwerʉ amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ Esuwerʉ amʉ' pen e'tane Papa namanin nan uya Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Panapas e'ma'pʉka'pʉ. Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Panapas uya to' auro'ka'pʉ, Papa uya wakʉ nonkasa' tʉpona'nokon awɨrɨ to' uko'manto' pe. 	 Na de bijeenkomst gingen vele Joden en andere vereerders van God hen achterna. Paulus en Barnabas spoorden hen aan te blijven vertrouwen op de genade van God.


Pʉse rɨ si kʉrɨ rɨ unekama'pʉ, ‘Uye'ma'pʉ tau ka'pon uyepʉ eke kuru uyentaino, penaro' uwapiyaro' rʉ'pʉ rɨ,’ ukataine'. 	 Hem bedoelde ik toen ik zei: 'Na mij komt Iemand Die er eerder was dan ik. Want Hij was er al voordat ik geboren werd.'


“Pori' pe ɨwesi kon, ɨmɨrɨ'nokon ka'pon amʉ' newaruma'tɨnʉ ton, tʉpokon pe ɨwesi kon i'se pʉra to' esi a'tai, asapema kon a'tai, ɨyese' kon eno'ma a'tai ɨri tukai', Ka'pon, Papa winon uriya'. 	 Gelukkig zijn zij die gehaat, genegeerd, beledigd en verbannen worden omdat zij bij Mij horen.


Ani rɨ marɨ esi apo' pe, eke pe rɨ ɨri yen pe rɨ iyesi upun kon pʉ'kʉ pe. Tanporo rɨ ka'pon a'si'sa' iya, iko'manto' eseru rɨ epo'tɨto' pe ikupʉ iya, mɨrɨ awonsi'kɨ iyepo'tɨ rɨ apo', ekota'man pata'se' yau. 	 Zo is ook de tong een vuur. Zij zit vol venijn en vergiftigt elk deel van het lichaam. En de tong zelf wordt in vlam gezet door de hel. Zij zet het hele leven in brand, met als gevolg verwoesting en ellende.


Mɨrɨ yau si, ka'pon esi'pʉ mɨrɨ tɨ Surusiran po Simiyan itese'. Ipokena' pe te'sen mɨrɨ awonsi'kɨ iye'tʉsa' pe itekare ya' te'sen, tenuri'sen Esuwerʉ amʉ' epika'tɨ enupɨkɨrɨ, Wakʉ A'kwarʉ esi'pʉ ipiyau. 	 In Jeruzalem woonde een zekere Simeon. Hij was een goed en eerlijk man en had een diep ontzag voor de wet van God. Hij was vol van de Heilige Geest en leefde in de stellige verwachting dat de Christus spoedig zou komen.


Mɨrɨ ta iya koro'tau, Papa inserʉʉi uyee'pʉ ipiya' imeruntɨrʉ'tɨi'. 	 Maar wat U wilt zal gebeuren en niet wat Ik wil." Op dat moment kwam een engel uit de hemel om Hem kracht te geven.


Era' uma'ta'pʉ tʉpo, inserʉ usenpoika'pʉ iye'ne'pɨtʉ yau Isose' piya', Isi' po, 	 Na de dood van koning Herodes zag Jozef in een droom opnieuw een engel van God.


apʉne pʉra Papa esi pɨ' tenu yawon kenan pe pʉra rɨ. 	 Want voor God zijn alle mensen gelijk.


Sises uya ta'pʉ, “Ɨsɨ sɨ, Korasin pon kon! Ɨsɨ sɨ, Pe'saita pon kon! Apʉne pʉra eke Papa tʉrawasooi e'ku'sa' na'ne' apata'se' kon yau, e'ku'sa' yau, Taya mɨrɨ awonsi'kɨ Saitan pon kon koro'tau, pena rɨ to' era'tɨ'pʉ nesii'no tʉmakooi kon apai isa'ka'si ya' tepontɨi' to' ereutasa' nesii'no urumɨrʉ'pʉ yau. 	 Och Chorazin! Och Bethsaïda! Hoe verschrikkelijk is het! Want als de steden Tyrus en Sidon de geweldige wonderen hadden gezien die Ik bij u heb gedaan, dan zouden zij zich allang van de zonde hebben afgekeerd. Van berouw over hun slechte leven zouden zij in zak en as zitten.


Nirai esi'pʉ Merʉkai mu pe. Merʉkai esi'pʉ Atai mu pe. Atai esi'pʉ Kosan mu pe. Kosan esi'pʉ Erʉmatan mu pe. Erʉmatan esi'pʉ Ɨrʉ mu pe. 	 de vader van Sealthiël was Neri; de vader van Neri was Melchi; de vader van Melchi was Addi; de vader van Addi was Kosam; de vader van Kosam was Elmadan; de vader van Elmadan was Er; de vader van Er was Josua;


Parau po Siri'siya mɨrɨ awonsi'kɨ Panperiya poro iwa rɨ ina e'kwɨrɨtʉ'pʉ. Ina uya Maira eporo'pʉ Iri'siya awon. 	 langs Cilicië en Pamfylië, naar Myra in de provincie Lycië.


Mɨrɨ a'tai, to' uya ikanwa'tɨ'pʉ kanau ya', mɨrɨpan kon uya pata tʉutɨto' kon ya' eporo'pʉ inke pʉra rɨ. 	 "Kom aan boord", zeiden ze. Even later legden zij in Kapernaüm aan.


To' e'kwɨrɨtʉ koro'tau, Sises e'nʉmʉ'pʉ. Mɨrɨ a'tai, ɨsɨ pe a'setun uyepʉ parau ku'pɨri ka' uya, to' kanwa rawoirawoima'pʉ to' kuruuka poken. 	 Tijdens de overtocht viel Hij in slaap. Plotseling stak een vreselijke storm op. De golven werden zo woest dat het water de boot insloeg. Het werd heel gevaarlijk.


Kʉrɨ rɨ ka'pon uya ka'tawon eke ɨutɨ ekama mɨrɨ tanporon nɨ e'to' itau. Mɨrɨ yau si tanporon nɨ mʉkonekatʉi',” ta'pʉ iya. 	 Hij zal jullie meenemen naar boven, naar een grote, compleet ingerichte kamer. Maak daar het Paasmaal klaar."


intʉrʉ'pʉ eke pe rɨ upona'nokon upika'tɨnin kon Sises Kʉrai poro, 	 Die Hij rijkelijk over ons heeft uitgegoten. En dat allemaal om wat Jezus Christus, onze Red- der, heeft gedaan.


Serɨ wenai, Sises ewa'noma pɨ' to' e'sara'tɨ'pʉ, apʉne pʉra usepi'tɨn ku'sa' iya pɨ' Sapa' a'tai. 	 Omdat Jezus dat op de sabbat had gedaan, wilden de Joden Hem straffen.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨri eseru mɨrɨ awonsi'kɨ ɨri inonkatɨ' eke pe ɨwoi'nokon na'ne', mɨrɨ awonsi'kɨ mɨ pe te'ku'se pʉra Papa Maimu anʉntɨ' ɨyewan kon ya', iye'pɨnka'sa' na'ne' ayau'nokon; main ɨpika'tɨnin kon pe kuru te'sen. 	 Reken dus voorgoed af met alles in uw leven wat vuil is of wat maar de schijn heeft slecht te zijn. Wees dankbaar voor het geweldige nieuws dat wij ontvangen hebben, want daardoor kan onze ziel gered worden.


Tanporon kon ka'pon amʉ' pʉrata amʉranʉ'nin nan nɨ uya Sises maimu etasa' tʉuya'nokon a'tai, i'tu'pʉ Papa eseru esi i'napairon pe, apʉne pʉra Isaan nʉpa'taisima'san pe tesi kon pɨ'. 	 Allen die Johannes hoorden (zelfs de tolontvangers) hebben erkend dat Gods eisen juist waren en lieten zich dopen.


Apʉne pʉra urɨ'nokon kamoro iputurʉkasa' ton, tʉwɨpʉremasan Papa A'kwarʉ awɨrɨ, Kʉrai Sises apurɨto' ipɨkɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ pun kupʉ pɨ' tenu kon yau te'san pen— 	 Want door dat snijden in uw lichaam maakt u het echt niet in orde met God. Waar het om gaat, is dat wij God door de Heilige Geest aanbidden. Dan zijn wij pas echt 'besneden'. Wij beroemen ons op wat Christus voor ons heeft gedaan.


Mɨrɨ si'kɨrɨ Isutas esi'pʉ itʉto' tʉuya weyu eporo i'se. 	 Zij gaven hem dertig zilveren munten. Vanaf dat moment wachtte Judas zijn kans af om Jezus te verraden.


Pori' pe e'ku'nɨto' yau, ɨsɨ yau e'nɨ moronkanin pe e'tɨ', ɨpʉreman yau te'nonkasen pe pʉra. 	 Wees blij, want God gaat iets geweldigs voor u doen. Geef niet op als u het erg moeilijk krijgt en houd nooit op met bidden.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', makoi ewomʉ'pʉ non pona tikin nan ka'pon poro na'ne' kasa kuru, mɨrɨ awonsi'kɨ uma'tan nɨto' makoi poro, mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ na'ne' kasa uma'tan nɨto' uyee'pʉ tanporon kon ka'pon amʉ' pona. Serɨ ta uya, apʉne pʉra tanporon kon umakoitasa' pɨ'. 	 Samengevat is het zo: Door de schuld van één mens, Adam, is de zonde in de wereld gekomen en de dood is het logische gevolg van de zonde. De dood breidde zich uit naar alle mensen, want zij zondigden allemaal.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', serɨ pe na'ne' pɨ' kapai e'ai' ɨpɨ'nokon: tɨwɨ pʉsamoro warawo' amʉ' nesii; tɨwɨ to' nʉtɨi. Serɨ te'ku'sen esi a'tai ka'pon eseru pe, iye'kupʉ pʉra iyesi mɨrɨ. 	 Daarom raad ik u aan u niet met deze mannen te bemoeien. Laat hen met rust. Want als hun ideeën en aktiviteiten mensenwerk zijn, komt er vanzelf een einde aan.


Mɨrɨ a'tai, emenna' Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ emenna' non ene'pʉ uya. Wapiyaro' Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ wapiyaro' non pʉra iyena'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ parau pʉra rɨ iyesi'pʉ. 	 Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. De tegenwoordige hemel en de tegenwoordige aarde waren er niet meer; en ook de zee was verdwenen.


to' enu a'kokapɨ'se'na, to' era'tɨto' pe ewarupɨ apai a'kwa winɨkʉi' mɨrɨ awonsi'kɨ Se'tan meruntɨrʉ apai Papa winɨkʉi'. Uyapurɨto' to' uya winɨ, tʉmakooi kon pɨ' usentu'mato' epoto' pe to' uya, wakʉ ton ka'pon amʉ' pata'se' yau to' e'to' pe,’ ta'pʉ iya upɨ'. 	 U zult hen de ogen openen voor de toestand waarin zij verkeren, opdat zij zich van het duister naar het licht zullen keren en zich door God zullen laten regeren in plaats van door satan. Dan zullen zij vergeving van hun zonden krijgen; zij zullen horen bij de mensen die, omdat ze in Mij geloven, voor God afgezonderd zijn!'


Tanporon nɨ ekoneka'pʉ iporo; ɨ'rɨ rɨ ekonekasa' pʉra iyesi ipʉra iye'tane. 	 Alles ontstond door Zijn Woord. Zonder Hem is niets ontstaan; al het bestaande heeft Hij gemaakt.


Pi'ta usaurokʉ koro'tau, ite'kwanau pʉra rɨ, Wakʉ A'kwarʉ u'tɨ'pʉ tanporo ka'pon amʉ' etanin nan pona. 	 Terwijl Petrus nog sprak, viel de Heilige Geest op allen die naar hem luisterden.


I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon, serɨ a'taino kon kuru rɨ pʉra iyenato' oton pen nɨ tanporo serɨ ton e'kupʉ pʉ'kʉ pona rɨ. 	 Als deze dingen gebeuren, is het einde van de tijd gekomen. De hemel en de aarde zullen verdwijnen, maar mijn woorden zeker niet.


Sises e'nonkasa' a'tai ka'pon amʉ' enupa tʉpo, ta'pʉ iya Saiman pɨ', “Miyarɨ parɨ kanau akɨ i'nawon ya' parɨ. Mɨrɨpan ɨpunwerʉ kon eno'ma kon pa tuna ka' moro' amʉ' a'si kon pa,” ta'pʉ iya. 	 Toen Hij was uitgesproken, zei Hij tegen Simon: "Vaar het meer eens op naar diep water en gooi daar uw netten uit."


Pata ema'sa' a'tai, to' ewomʉ'pʉ Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' ta' tauro'ka'pʉ kon awɨrɨ rɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ to' e'sara'tɨ'pʉ ka'pon amʉ' enupa pɨ'. Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru mɨrɨ awonsi'kɨ itonpa ton uye'sa' a'tai, Esuwerʉ amʉ' Konsʉrʉʉi ton kɨ'ma'pʉ to' uya---tanporo Esuwerʉ amʉ' epuru ton---to' amʉrato' pe. To' uya Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' erasu pe te'san ennoko'pʉ pariki'si ta' a'sisa' rʉ'san enpa'kase'na. 	 Zij deden wat hun gezegd was en gingen 's morgens vroeg al weer naar de tempel om de mensen te onderwijzen. Toen de hogepriester en zijn mannen in de rechtszaal kwamen, riepen zij de Raad bijeen. Ondertussen stuurden zij enkele bewakers naar de gevangenis om de apostelen te halen.


“Serɨ pe ɨnonka uya 'nokon Papa ena', wakʉ nonkasa' iya maimu ya', ɨmɨrɨ'nokon ku'nin apurɨnin pe ya'. Mɨrɨ a'tai, ɨwe'to' oton kon Papa na'ne' yau tu'kan nɨ wakʉ ton epoto' auya'nokon, Papa nekama'pʉ tʉmunkɨ amʉ' pɨ'. 	 Nu vertrouw ik u aan de Here toe. Hij zal u Zijn goedheid doen ervaren. Hij kan u versterken in uw geloof en u het deel geven van de erfenis, die Hij heeft bestemd voor allen die Hem toebehoren.


Urɨ, Tɨrʉ'tiyas, kareta menukanin nʉ'pʉ, miyarɨ nɨkayan ɨpɨ'nokon Itepuru yau. 	 En tevens een groet in de Here van mij, Tertius, die deze brief voor Paulus heeft opgeschreven.


E'tane nin si tɨ, kamo emenna' pe uko'man nɨto' yau te'san, wakʉ tato' kon Papa uya ipɨ', terikʉ kon tʉpo iye'mʉ'sa'kasa' kon emari'ma pen nɨ nin, mɨrɨ pe pʉra to' e'tʉrʉ pen nɨ nin emari'man nɨto' yau, 	 Maar de mensen die het waard zijn in Gods nieuwe wereld te komen, zullen opstaan uit de dood. In die nieuwe wereld zullen zij niet meer trouwen.


Uiwano' pe usauro'sa' kasa pʉra, e'tane ikʉipʉnʉ uyenno'nin nʉ'pʉ uya uyapiyo'masa' usauro'to' pe umaimu'tɨsa' iya rɨ. 	 Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken, maar Ik heb gezegd wat Mij is opgedragen door mijn Vader, Die Mij heeft gestuurd.


Tanporo rɨ mɨrɨ pata yau te'san ka'pon amʉ' amʉra'pʉ mʉra'ta na'. 	 Veel nieuwsgierigen waren te hoop gelopen en voor het huis was het een drukte van belang.


Eposa' tʉuya a'tai, tʉtonpa ton kɨ'ma iya, mɨrɨpan uya ta to' pɨ', ‘Epori'manpai'nokon, itano'masa' rʉ'pʉ upʉrataai eposa' uya man!’ 	 Ze zou haar vriendinnen en buurvrouwen bij elkaar roepen en zeggen: 'Zijn jullie ook niet blij dat ik de zilveren munt die ik kwijt was, weer heb gevonden?'


“Surusiran pona enna'posa' a'tai, ɨpʉrema koro'tau use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' tau, uyenu uta'kwakasa' uya ene'pʉ. 	 Later ging ik naar Jeruzalem terug. Toen ik op een dag in de tempel aan het bidden was, raakte ik buiten mijzelf en zag ik de Here.


Surusiran eporo to' uya koro'tau, Pe'pake mɨrɨ awonsi'kɨ Pe'tani ya' si to' uye'ka'sa' Are' Wʉpʉ pon, Sises uya asa'ron kon tʉpoitorʉ ton ennoko'pʉ 	 Zij kwamen in de buurt van Jeruzalem, bij Bethfagé en Bethanië, op de helling van de Olijfberg.


Tʉron kon a'kɨrɨ e'sara'tɨtɨ' unkupʉ'pʉ kupʉ pɨ' utonpa ton, kamo ina nʉkupʉ'pʉ kasa tʉuko'mansan entɨ'. 	 Broeders, volg mijn voorbeeld en let goed op hen die dat al doen.


Kin pe iye'to' yapai Saarʉ mo'ka tʉuya tʉpo, Papa uya Tepi' anʉmʉ'pʉ kin pe. Wakʉ pe kuru Papa usaurokʉ'pʉ ipɨ', ‘Eposa' uya man warawo' Tepi', Ise'si mu upori'manin pe te'sen ku'nin, i'se e'to' ku'to' iya oton mɨrɨ,’ ta'pʉ Papa uya. 	 Maar na veertig jaar zette God hem af en gaf hun een nieuwe koning, David, een man naar Zijn hart. 'Ik heb David, de zoon van Isaï, gevonden', zei Hij, 'een man naar mijn hart, die altijd zal doen wat Ik hem vraag'.


Iye'menukasa' na'ne' kasa: “Papa ese' e'sapema Esuwerʉ amʉ' pen koro'tau ɨmɨrɨ'nokon uriya',” tawon. 	 Er staat niet voor niets in de Boeken: "Het is uw schuld dat de naam van God over de hele wereld door het slijk gehaald wordt!" (a)


Tenku'ne esii'ma ka'pon esanon! Ɨmɨrɨ'nokon esi weruwe eisikai'ma ɨuku kon apai, ɨikʉn kon eke rɨ kiyamerʉ tato' enko'mai'ma. 	 Jullie zijn blinde leiders en zeven de wijn om er een mug uit te halen. Maar een kameel slikt u door.


“Ɨnʉ' makoi ton pɨ' rɨ ɨusentu'ma yau, ipɨ' rɨ usentu'man; mɨrɨ ton pɨ' ɨusentu'ma pʉra iyesi yau, mɨrɨ ton pɨ' rɨ usentu'man pʉra iyesi mɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 Wie jullie zijn zonden vergeven, is ervan verlost. Maar wie jullie het aanrekenen, moet zijn zonden dragen."


Inserʉ uya ta'pʉ upɨ', “Tuna amʉ' meneine' tekumasen ereutasa' ipo esi mɨrɨ ka'pon amʉ', tʉron kon rʉko' amʉ', tʉpataron kon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmaimuron kon. 	 De waterwegen die u hebt gezien, waar de hoer aan zit, zijn alle rassen, volken, stammen en taalgroepen.


To' ɨpʉrema upɨ' ɨ'rɨ epoton kon kasa rɨ; to' usenupato' esi ka'pon amʉ' uya to' enupa'pʉ iyawɨrɨ to' e'to'.’ tukai'. 	 Zij eren Hem voor de schijn. De wetten en regels die ze de mensen opleggen, komen niet van God.' (a)


apʉne pʉra pana' pe tʉusaurokʉ winɨ Esuwerʉ amʉ' a'kɨrɨ ipoken pʉra to' e'sa' tukai'. Iye'menukasa' itekare winɨpai enpoika'pʉ iya Sises esi Kʉrai pe tukai'. 	 Krachtig weerlegde hij de Joden in het openbaar. Daarbij bewees hij aan de hand van de Boeken dat Jezus de Christus was.


Mɨrɨpan nʉ'kwɨ sa'ne uta'mo'ka'pʉ irau temʉ' po, ‘Apʉne sa'ne, ɨye'ma uya rɨ mɨrɨ,’ tai'ma. 	 De ander viel voor hem neer en smeekte: 'Geef mij uitstel. Dan zal ik alles terugbetalen.'


Mɨrɨpan kon upokoita'pʉ, to' uya tʉkaisarɨ'nokon, “I'napai rɨ, uyepuru, urɨ pen kuru rɨ nin!” ta'pʉ Sises pɨ'. 	 Dat sneed hen diep door de ziel. En een voor een vroegen zij: "Ik ben het toch niet?"


“Tʉpana ke te'sen, tɨwɨ Ita'kwarʉ uya so'si ton auro'kayai'ne' etai. Kʉrɨ rɨ entakanin nʉ'pʉ repato' uya oton tonan tawon mana tato' kiyari ke mɨrɨ awonsi'kɨ aimu'nan tɨ' ke irepato' uya oton, emenna' ese' e'menukasa' ipɨ', tʉron kon ni'tunʉ pen nɨ, eponin nɨken ni'tunʉ. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal Ik te eten geven van het verborgen manna, van het voedsel uit de hemel. En Ik zal hem een witte steen geven met daarop zijn nieuwe naam, die niemand kent, behalve hijzelf als hij hem ontvangt.


Urɨ e'pokapɨ'sa' kurusu' pona Kʉrai a'kɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ uko'mamʉ pʉra iyesi, e'tane Kʉrai uko'mamʉ uyau. Uko'manto' uko'manyai'ne' ipun yau, Papa Mumu apurɨto' uya yau uko'mamʉ, ui'nʉnkanin nʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ tʉmɨrɨ pe iye'tʉsa' rʉ'pʉ uiwano' pe. 	 Ik ben samen met Christus aan het kruis gestorven. Daarom leef ik zelf niet meer, maar Christus leeft in mij. Zolang ik nog in dit lichaam ben, leef ik door het geloof in de Zoon van God. Hij hield zoveel van mij dat Hij Zijn leven voor mij heeft gegeven.


E'tane serɨ pe ɨpɨ'nokon ta uya pana' pe aya'kwarʉ kon nesii, apʉne pʉra ɨnʉ' rɨ uma'ta pe pʉra iyesi. Kanau rɨken uma'tato' oton. 	 Maar laat ook nu de moed niet zinken! Al zal het schip verloren gaan, niemand van ons zal hierbij het leven verliezen.


Tamas nin si (Titimas tato' ipɨ'), 12 kaisaron kon tonpa pʉra iyesi'pʉ, tʉtonpa ton koro'tau Sises uye'sa' a'tai to' piya'. 	 Eén van de twaalf discipelen, Thomas (of Didymus) was er niet bij.


Serɨ si ama'aino ekamanin, 7 kaisaron kon sirikɨ amʉ' uyemiyatʉ enwo'netʉ yau na'ne' nan mɨrɨ awonsi'kɨ 7 kaisaron korʉ pun konekasa' raan'pu apon ton: Kamoro 7 kaisaron kon sirikɨ amʉ' esi 7 kaisaron so'si inserʉʉi amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ 7 kaisaron raan'pu apon ton esi 7 kaisaron so'si amʉ' ekamanin pe. 	 Dit is de betekenis van de zeven sterren in mijn rechterhand en van de zeven olielampen: De zeven sterren zijn de boodschappers (B) van de zeven gemeenten en de zeven lampen zijn die gemeenten zelf."


Mɨrɨ pe rɨ, tʉpunwerʉ kon tʉnɨnse to' utɨ'pʉ ipɨkɨrɨ. 	 Zij lieten meteen hun netten liggen en gingen met Hem mee.


Mosi' apurɨsa' auya'nokon pe iyesi yau, uyapurɨsa' auya'nokon nɨrɨ nesii'no, apʉne pʉra urɨ pɨ' imenukasa' iya. 	 Maar u hebt hem niet echt geloofd. Anders zou u Mij ook geloven. Mozes heeft immers geschreven dat Ik zou komen?


Sises uya ta'pʉ, “Upɨ' kata'sii, apʉne pʉra enna'posa' pʉra rɨ marɨ man ikʉipʉnʉ piya'. E'tane, enta ru'ku uyakon non piya', to' pana'tɨi', ‘Utɨyai' ukʉipʉnʉ piya', mɨrɨ awonsi'kɨ ɨkʉipʉnʉ kon piya', itese' pɨ' e'to' piya', mɨrɨ awonsi'kɨ itese' pɨ' ɨwe'to' kon piya',’” ta'pʉ iya. 	 "Raak Mij niet aan", zei Jezus. "Want Ik ben nog niet teruggekeerd naar mijn Vader. Ga naar mijn broeders en vertel hun dat Ik terugga naar mijn Vader, Die ook jullie Vader is. Naar mijn God, Die ook jullie God is."


Pɨrʉka ponsi'kɨ to' utɨ'pʉ Antiyo', Pi'sitiya yawon pona. Sapa' a'tai, to' utɨ'pʉ Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' ta', mɨrɨpan kon ereuta'pʉ. 	 Paulus en zijn gezelschap reisden door naar een plaats in Pisidië, die ook Antiochië heette en bleven daar een tijd. Op de sabbat gingen zij naar de synagoge.


Mɨrɨ uya Eratiyas ɨkɨnʉnpasa' esi'pʉ Isaan nɨ ɨnwɨpai, e'tane ikupʉ iya poken pʉra iyesi'pʉ, 	 Herodias kon hem daarom niet uitstaan en wilde hem laten doden.


Utonpa kon amʉ' usenupato' pe iyesi te'tʉsan pe wakʉ ku'nin nan pe, wʉi kaisa rɨ i'se e'nɨto' eponin nan pe tʉuko'mansan pe pʉra ɨ'rɨ kupʉi'ma pʉra rɨ. 	 Onze mensen moeten leren anderen te helpen; dat zal hun leven vruchtbaar maken.


Sises, Isustas tukai' tesa'sen kanan miyarɨ ta pɨ' man. Pʉsamoro rɨken Esuwerʉ amʉ' e'tʉrawasoma tonpa ton Papa e'to' esa' wannɨ pe iwano' pe, to' uya enpoikasa' upori'mato' tʉuya'nokon. 	 Verder doet Jezus, ook wel Justus genoemd, u de groeten. Deze drie zijn de enige Joodse gelovigen, die hier met mij meewerken. Zij zijn een enorme steun voor mij geweest!


Mɨrɨ yau, “‘to' weruweei erikʉ pen nɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ apo' usenkʉ'nʉkʉ pen nɨ.’ 	 Daar blijven de wormen vreten en gaat het vuur nooit uit.


Ipoitorʉ pe enasa' man, Papa nʉtʉrʉ'pʉ unkupʉnʉ pe uyena' winɨ, ɨyena'nokon itʉto' pe uya imaimu tanporo iye'to' awɨrɨ— 	 God heeft mij immers opgedragen de Gemeente te dienen, door haar bekend te maken met de geweldige rijkdom van Zijn Woord.


“Urɨ kʉrɨ rɨ Arʉ'pa mɨrɨ awonsi'kɨ Omeka,” ta Itepuru Papa Meruntɨ pe kuru te'sen ye' uya, “moro te'sen, moro iye'sa' rʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ tʉuye'ton,” uya ta. 	 "Ik ben de Alfa en de Omega, het begin en het einde van alles", zegt de Here, de Almachtige God, Die is, Die was en Die komt.


Mɨrɨ a'tai, Isutas (Isutas Eskariya' pen) uya ta'pʉ, “E'tane sa'ne Uyepuru, ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' ina enu ya' ɨusenpoika, serɨ non pon kon enu ya' pʉra rɨ?” ta'pʉ iya. 	 Judas (niet Judas Iskariot, maar een andere discipel) vroeg: "Here, waarom wilt U alleen aan ons laten zien wie U bent en niet aan de hele wereld?"


Tu'kan kon nɨ Esuwerʉ amʉ' na'poto' iya oton Papa winɨkʉi', 	 Hij zal vele Joden ervan overtuigen dat zij moeten terugkeren tot de Here, hun God.


Mɨrɨ a'tai, ikɨ'ma'pʉ iya ekama'poto' pe tʉuya, ‘Ka'pon amʉ' uya upana'tɨsa' man ɨyeseru ke, mɨrɨpan apurɨsa' uya man. Ɨyenau iye'sa' rʉ'pʉ pʉrata mɨrɨ awonsi'kɨ uimamin apon nʉ'pʉ kareta ikonekaka'kɨ. Mɨrɨ enta' uimamin esa' pe ɨwe'to' oton pen mɨrɨ,’ ta'pʉ iya. 	 De rijke man riep hem bij zich en zei: 'Wat hoor ik allemaal over u? Lever de boeken maar in voor controle. U bent ontslagen.'


Ikaimaka'sa' pe ɨwesi kon mɨrɨ main kanyauro'kayatʉi'ne' ike uriya'. 	 U bent zuiver door het woord dat Ik tot u gesproken heb.


mɨrɨ awonsi'kɨ eyaton, wana' pɨnnin nʉ'pʉ esi Makoi. Kiyari akʉ'pʉsa' anʉmʉ esi non weyu u'ma'sa' a'taino, kiyari anʉnnin nan esi inserʉ amʉ'. 	 De vijand die het onkruid heeft gezaaid, is de duivel. De oogst is het einde van deze tijd en de maaiers zijn de engelen.


Main pɨ' enupanin nan tonpa uya eikʉ'pʉ, “Ti'sa, serɨ tasa' auya a'tai, ina piyɨ'nʉ'pɨ'pɨtʉ auya,” ta'pʉ iya. 	 "Meester", zei een godsdienstleraar die stond te luisteren, "door dit allemaal te zeggen, hebt U ook ons zwart gemaakt."


E'tane Papa uya upika'tɨsa' serɨ pona rɨ. Mɨrɨ wenai, serɨ pe e'mʉ'sa'kasa' serɨ ekamase'na ɨnʉ' pe Sises esi tukai' eke ton mɨrɨ awonsi'kɨ sepa' nan nɨ pana ya', tanporo Sises pɨ' ukayai'ne' esi mɨrɨ itekare Mosi' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon pu'kena' ton nʉmenuka'pʉ poro. 	 Maar God heeft mij geholpen, zodat ik vandaag in levende lijve voor u sta. Ik vertel groot en klein niets anders dan wat Mozes en de profeten hebben voorspeld.


Ikʉipʉnʉ Sakaraya uta'kwarʉ'tɨ'pʉ Papa A'kwarʉ ke. Mɨrɨpan usaurokʉ'pʉ, Papa uya tauro'ka'pʉ ike pɨ': 	 Zacharias werd vol van de Heilige Geest, Die hem liet zeggen:


Pʉsamoro ka'pon amʉ' akɨ to' ekorʉkato' pe to' pokon pe mekorʉkai'. To' i'pai kiriri'pɨ'nin nan, to' ekorʉkasa' ekamanin pe, me'mai'. Mɨrɨ a'tai, tanporon kon uya i'tuto' pe i'napai rɨ pʉra rɨ ɨpɨ' usauro'nɨsa' na'ne' esi tukai', e'tane main pʉreme'nin pe pʉra rɨ ɨwesi tukai'. 	 Ga met hen mee en neem, net als zij, deel aan de reinigingsplechtigheid. Laat op uw kosten hun haar knippen. Dan zullen alle mensen in de stad weten dat het niet waar is wat over u wordt gezegd, maar dat u zelf trouw leeft volgens de wet van Mozes.


I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon; Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ non e'weuka pʉ'kʉ pona, ɨ'rɨ rɨ mo'ka pʉra iyesi Papa Maimu yapai. Aiko pe rɨ na'ne' pen nʉwarai'ka'pʉ esi moro rɨ Main pe tanporon nɨ uta'ku'tɨ pʉ'kʉ pona. 	 Ik zeg u met nadruk: Tot de hemelen en de aarde vergaan, zal nog geen letter van de wet afgedaan hebben. Alles moet eerst volbracht zijn.


Esuwerʉ amʉ' uya eikʉ'pʉ, “Ina uya pe' ta pʉn Sameriya pon pe ɨwesi, ɨri a'kwarʉ yen pe?” ta'pʉ to' uya. 	 "Hebben wij niet gezegd dat U een Samaritaan bent?" zeiden de Joden. "U bent bezeten."


Iyee'pʉ pata pona Sameriya pon Si'karʉ itese', ɨnnon kuru pen nɨ non Seko' nʉtʉrʉ'pʉ tʉmu Isose' ena' piyapai. 	 en kwam in de stad Sichar in Samaria. Deze stad lag vlakbij het stuk land dat Jakob aan Jozef had gegeven


Iputurʉkato' mɨrɨ pe pʉra iputurʉkato' pen esi ɨ'rɨ pe pʉra rɨ; emenna' pe nin e'ka'nɨto' usi'tu mɨrɨ. 	 Het maakt geen enkel verschil of u besneden bent of niet. Waar het om gaat, is of God een nieuwe mens van u heeft gemaakt.


E'tane kʉrɨ Ɨpika'tɨnin kon, Wakʉ A'kwarʉ, ikʉipʉnʉ, uyese' yau nenno'ai'ne' uya ɨyenupato' oton kon tanporon pɨ' rɨ, ɨyemiya'pontɨ iya 'nokon nɨ kanyauro'kapɨ'ta'tʉine' pɨ'. 	 Maar de Vader zal de Plaatsvervanger sturen. Dat is de Heilige Geest, Die u in mijn naam alles zal leren en u steeds weer zal herinneren aan wat Ik gezegd heb.


Tʉtʉrawasooi i'ma'ka tʉuya winɨkʉi', Isaan uya to' ekama'popɨtʉ'pʉ, ‘Ɨnʉ' pe uku'atʉu? Ka'pon ennoko uya mɨrɨ, tasa' rʉ'pʉ Papa uya ipɨ' pe, uyekama auya'nokon serɨ, e'tane etatɨ', serɨ pe rɨ iyepʉ mɨrɨ e'tane isapatooi mʉ' ara'ka poken pʉra rɨ esi,’ ta'pʉ iya. 	 Aan het einde van zijn levensweg zei Johannes: 'U denkt toch niet dat ik de Christus ben? Nee, Hij komt na mij. Ik ben het zelfs niet waard Zijn slaaf te zijn.'


Ɨuko'manto' kon Kʉrai yau uya pana' pe ɨku'sa' kon, mɨrɨ awonsi'kɨ isi'nʉnkato' uya aya'kwarʉ kon ne'sa', mɨrɨpan uya Iya'kwarʉ pokon pe ɨku'sa' kon ɨsi'nʉnkena' pe mɨrɨ awonsi'kɨ ɨsentu'kena' pe ɨtonpa kon amʉ' pokon pe. 	 Als u elkaar in Christus helpt, als u elkaar met liefde bemoedigt, als u door de Geest één bent met elkaar, als u zich over elkaar ontfermt en liefdevol met elkaar omgaat,


Ka'pon, Papa winon weyu e'seposa' a'tai, kamiri' e'wei'tɨ uya ka' a'kwaka ipʉ'kʉ pona'ne kasa kuru iyesi mɨrɨ. 	 Maar ga niet kijken. Loop niemand achterna. Want als Ik terugkom, zal er geen enkele twijfel over bestaan. Het zal zo duidelijk zijn als de bliksem die door de lucht schiet.


Ɨtonpa kon si tanʉnse e'tɨ', Kʉrai uya ayanʉnsa' kon na'ne' kasa, Papa apurɨpɨ'to' ne'nin pe. 	 Aanvaard elkaar dus net zoals Christus ons allen aanvaard heeft. Dat is tot eer van God.


Apʉne pʉra ɨnʉ' uya rɨ tʉron nɨ iyapon nonka poken pʉra iyesi inonkasa' na'ne' Sises Kʉrai, enta'. 	 Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, dacht ik als een kind en redeneerde ik als een kind. Maar nu ik volwassen ben, heb ik het kinderlijke voorgoed achter mij gelaten.


Sises uya ta'pʉ, “Soisa amʉ' amʉrasa' ene auya'nokon a'tai Surusiran woi, i'tu auya'nokon mɨrɨ to' uya ima'tanʉkʉ tukai'. 	 En als je ziet dat Jeruzalem wordt belegerd, is dat het teken dat de verwoesting van de stad nadert.


E'tane eri'nɨ tʉpo e'mʉ'sa'kan nɨto' ensa' auya'nokon pʉra pe' nai Papa uya ayauro'ka'pʉ kon ipɨ'? 	 En wat het terugkomen uit de dood betreft, beseft u niet dat God tegen u sprak, toen Hij zei:


Apʉne pʉra amaimu'tɨto' uya 'nokon oton mɨrɨ awonsi'kɨ ɨyemeporʉ'tɨ uya 'nokon ausauro'to' kon ike ke ɨyeyaton kon uya, ‘Kasi pe ɨwesi,’ ta namai' ɨpɨ'nokon. 	 Ik zal jullie een wijsheid geven waar je tegenstanders niet van terug hebben.


I'tu auya'nokon nɨ mɨrɨ uiwano' pe rɨ e'tʉrawasomapɨ'sa' pʉrata eporo pɨ' i'se e'to' eporo pɨ', utonpa ton e'to' i'se nɨrɨ. 	 U weet dat ik met mijn eigen handen de kost heb verdiend voor mijzelf en mijn medewerkers.


Sises uya panton ekama'pʉ wakʉ pe Papa enu yau tesi kon pe ekamanin nan pɨ', tʉron kon eno'mai'ma ɨri pe, se tawon, 	 Daarna vertelde Hij een gelijkenis speciaal bedoeld voor degenen, die opschepten over hun eigen goedheid en die op al de anderen neerkeken.


Mɨrɨ koro'tau, Sises apurɨnin nan kota'ma i'se kin Era' esi'pʉ, mɨrɨpan uya soisa amʉ' ennoko'pʉ so'si epuru ton Surusiran pon kon a'sise'na, mɨrɨpan kon tʉto' pe to' uya pariki'si ta'. 	 Ongeveer in dezelfde tijd pakte koning Herodes enkele christenen op met de bedoeling hen te mishandelen.


Tʉweyu nin si i'se a'sinin ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ mɨrɨ, mɨrɨpan ewomʉ'pʉ Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Sairas pokon rakʉi' iye'sekunka'pʉ e'tɨtɨtɨ'kai'ma. 	 De cipier vroeg om licht en rende naar de kerker van Paulus en Silas. Hij viel, bevend over zijn hele lichaam, voor hen neer.


utɨsa' pʉra rɨ iyesi Surusiran pona urawɨron kon itekare ekamai' enno'sa' kon ense'na, e'tane ru'ku utɨ'pʉ inke pʉra Arepiya pona, emennʉ'pʉ tenna'po ton pe Tamaskas pona. 	 zelfs niet met de mannen in Jeruzalem die al vccr mij apostel waren. Nee, ik vertrok naar Arabië en keerde daarna naar Damascus terug.


Iyeri'sa' kon e'mʉ'sa'kasa' a'tai, to' emari'ma pʉra rɨ iyesi, mɨrɨ pe pʉra to' e'tʉrʉ pen nɨ emari'man nɨto' yau; Epʉn pon kon, inserʉ amʉ' kasa to' e'to' oton. 	 Want als de mensen uit de dood opstaan, is er geen sprake meer van trouwen. Dan zijn zij als engelen in de hemel.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨyekama'po uya 'nokon kuru unkupʉnʉ kupʉ kon pa. 	 Want als u alleen met uw geest God prijst en dankt, hoe kan dan een belangstellende die daar ook is, zeggen of hij het met u eens is? Hij verstaat er immers niets van!


Kin Era' uya serɨ eta'pʉ, apʉne pʉra Sises ese' enasa' esi'pʉ wakʉ pe kuru ti'tusen pe. Tʉron kon uya, “Isaan Pa'tes rɨ e'mʉ'sa'kasa' mɨrɨ terikʉ'pʉ apai; mɨrɨ wenai, eke Papa tʉrawasooi kupʉ iya mɨrɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 Ook Herodes hoorde over Jezus. Iedereen had het over Hem. Sommigen zeiden: "Hij is Johannes de Doper, die uit de dood is teruggekomen. Daarom kan Hij zulke grote wonderen doen."


Osorʉwau wʉi tʉpo, Esuwerʉ amʉ' epuru ton kɨ'ma'pʉ Paarʉ uya. To' amʉrasa' a'tai, ta'pʉ iya to' pɨ', “Utonpa ton, ɨ'rɨ rɨ ekamʉn mɨrɨ pe pʉra ɨ'rɨ rɨ penaro' kon ukʉipʉnʉ kon amʉ' nekama'pʉ pen nɨ ku'sa' uya pʉra iye'tane, a'sisa' pe e'ai'. A'sisa' rʉ'pʉ urɨ Surusiran po. Mɨrɨ tʉpo, Ron pon kon ena' inonkasa' rʉ'pʉ urɨ. 	 Drie dagen later vroeg hij de leiders van de Joodse gemeenschap bij hem te komen. "Mannen broeders", zei hij, "hoewel ik geen enkele misdaad tegen ons volk en onze oude tradities heb begaan, ben ik toch door de Joden in Jeruzalem gevangen genomen en aan de Romeinen uitgeleverd.


Mɨrɨ ena'pɨ esi aiko ton kuru tʉron nɨ ena'pɨ pokon pe i'tu a'tai, e'tane eke pe isemo'ka tʉron kon umɨ yau te'sen kiyari ye' entai, mɨrɨpan usemo'ka eke yʉi pe, toron amʉ' rɨ esi ipanta po'ne,” ta'pʉ Sises uya. 	 Het is een bijzonder klein zaadje, maar het wordt een heel grote struik. Net een boom. De vogels komen zelfs in zijn takken schuilen."


Enupan nɨ iya “Kane” tawon pe Papa uya tasa' pen na'ne' pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ non eseru pɨ' mentai kuru e'nɨto' pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ iwano' wannɨ pe tʉuse'se'tɨi' uko'man nɨto' pe, ipoken mɨrɨ awonsi'kɨ Papa uya tasa' kasa tʉuko'mansen pe serɨ pe na'ne' uko'man nɨto' yau, 	 En daardoor leren wij dat wij ons van ons slechte leven en onze zondige genoegens moeten afkeren om daarna van dag tot dag verstandig en goed te leven, met ontzag voor God.


Mɨrɨpan kon uya Sises eikʉ'pʉ, “Ina uya i'tu pʉra man,” ta'pʉ to' uya. Sises uya ta'pʉ to' pɨ', “Apana'tɨ uya 'nokon pʉra rɨ nɨrɨ iyesi mɨrɨ, mɨrɨ meruntɨrʉ winɨ serɨ ton kupʉ uya tukai',” ta'pʉ iya. 	 Daarom zeiden zij maar dat ze het niet wisten. "Wel", antwoordde Jezus, "dan vertel Ik u ook niet wie Mij het recht geeft dit allemaal te doen."


Mɨrɨ wenai, urɨ uya rɨ nɨrɨ si a'tomasa' pɨ' tanporon nɨ, iye'sara'tɨ'pʉ si'kɨrɨ, urɨ pona nɨrɨ kanan si wakʉ pe iyesi ɨiwano' pe imenukato' pe uya, ɨmɨrɨ, eke tʉnamasen Tiyo'peras, 	 Toch dacht ik dat het nuttig zou zijn alles nog eens nauwkeurig na te gaan en u daarvan een geordend verslag uit te brengen.


“Ɨ'rɨto' pe? Ɨ'rɨ ɨri ku'sa' iya?” tukai' Paire' uya to' ekama'po'pʉ. E'tane miyarɨ rɨ eke pe to' ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ, “Kurusu' pona ipokapɨ'kɨ!” tukai'. 	 Pilatus vroeg: "Wat heeft Hij dan voor kwaad gedaan?" Maar zij schreeuwden nog harder: "Sla Hem aan het kruis!"


Sises uya mʉre rʉ'kwɨ kɨ'ma'pʉ, mɨrɨpan soto'ka'pʉ iya to' koro'tau, 	 Jezus riep een kind bij Zich en zette het midden in de kring. "Als u niet verandert en net zo wordt als de kinderen", zei Hij, "zult u nooit in het Koninkrijk van de hemelen komen.


“Itepuru, tɨwɨrɨ rɨ ken si serɨ pʉreti ke ina irepapɨ'kɨ,” ta'pʉ to' uya ipɨ'. 	 "Here", zeiden zij. "Dat brood willen wij altijd wel hebben."


Mɨrɨ a'tai, Sises utɨ'pʉ tʉpoitorʉ ton pokon pe Ke'semani tukai' tesa'sen pata ya', mɨrɨpan uya ta'pʉ to' pɨ', “Se airɨ ereutatɨ', mɨ airɨ ɨpʉremai' utɨ tane,” ta'pʉ iya. 	 Diezelfde avond ging Jezus met hen naar Gethsémané, een tuin op de Olijfberg. "Blijf hier zitten", zei Hij tegen hen. "Ik ga wat verderop om te bidden."


Surusiran pona utɨsa' a'tai, use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton eke ton kuru mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon Esuwerʉ amʉ' epuru ton uya uyeseru kon i'se pʉra iyesi, ɨri ku'sa' iya ta uya i'se to' esi'pʉ. 	 Toen ik in Jeruzalem was, hebben hun hoofdpriesters en leiders mij gevraagd hem terecht te stellen.


I'napairon ekama uya ɨpɨ', ina usaurokʉ serɨ ina ni'tunʉ pɨ', tʉnene'pʉ kon ekama ina uya, e'tane ina maimu ananʉnpai pʉra ɨnʉ' rɨ esi. 	 Ik weet waarover Ik spreek en vertel wat Ik gezien heb; en toch gelooft u Mij niet.


Esuwerʉ amʉ' eseru esi'pʉ ekorʉkan tawon, mɨrɨ to' nin si 6 kaisaron tuna yen ton tɨ' ka'pɨ'sa' wai amʉ' esi'pʉ mɨrɨ, eke ton kuru rɨ, 20, 30 kiyaran e'to' airɨ tuna a'sinin. 	 Er stonden zes grote aarden kruiken, elk met een inhoud van zo'n honderd liter. Die werden bij bepaalde gelegenheden met water gevuld, zodat men zich volgens de Joodse voorschriften kon wassen.


Ka'pon entusa' mɨrɨ tʉpun ke tʉsanon winɨ, e'tane iyentuka'sa' kanan iya'kwarʉ yau esi mɨrɨ iya'kwarʉ winon pe rɨ. 	 Uit mensen komt menselijk leven voort, maar uit de Geest van God komt geestelijk leven voort.


Serɨ serɨ apiyontɨn nɨto' uya: Ɨtonpa kon i'nʉnkatɨ'. 	 Ik draag u op van elkaar te houden.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', siya rɨ entantɨ' tanporon kon ka'pon amʉ' ikonekatantɨ' upoitorʉ pe to' e'to' pe. To' ipa'taisimatantɨ' ikʉipʉnʉ, imu, mɨrɨ awonsi'kɨ Wakʉ A'kwarʉ ese' yau. 	 Ga er daarom op uit om alle volken tot mijn discipelen te maken. Doop hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest. Leer hen altijd te doen wat Ik u heb gezegd.


Ɨyepuru kon amʉ' maimu awɨrɨ e'tɨ', to' pana'pano o'no te'tʉse e'tɨ'. Apa'sima kon pɨ' to' esi, tʉusekama ton kon pe Papa pana ya'. To' maimu awɨrɨ e'tɨ' to' tʉrawasooi e'to' pe pori' pe e'nɨto' pe, e'tape'ne' pe pʉra, mɨrɨ uya ɨpika'tɨ kon pʉra iyesi. 	 Gehoorzaam uw voorgangers en doe wat zij zeggen. Het is hun taak over u te waken; zij zullen voor God verantwoording moeten afleggen over wat zij hebben gedaan. Als u hen gehoorzaamt, zullen zij hun werk met voldoening kunnen doen, zonder veel zorgen en moeite. Maar als u hen niet gehoorzaamt, doet u daarmee uzelf tekort.


Serɨ tawon eta tʉuya a'tai, Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' erasu ton epuru mɨrɨ awonsi'kɨ Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' epuru ton usenu'mere'ma'pʉ mɨrɨ, “Ɨ'rɨ rɨ si e'kupʉ'pʉ serɨ ko? Ɨ'rɨ pe to' esi'pʉ?” tukai'. 	 De leider van de tempel en de hoofdpriesters waren van hun stuk gebracht en vroegen zich af waar dit op zou uitlopen.


Teseru poro ne'nɨsa' iya i'napairon main awɨrɨ, tanporo wapiyaro' kon inkapʉ'san imunkɨ amʉ' pe usen nɨto' kon pe inkapʉ'san koro'tau. 	 Hij heeft ons, volgens Zijn plan, nieuw leven gegeven door ons de waarheid bekend te maken. Zo zijn wij als het ware de eerste kinderen van Zijn gezin geworden.


Mɨrɨ wenai, kʉrɨ ipɨnnin mɨrɨ awonsi'kɨ kʉrɨ inanʉ'nin esi mɨrɨ ɨ'rɨ pan pe pʉra rɨ, e'tane Papa rɨken ɨ'rɨ rɨ a'tanʉ'nin. 	 De liefde beschermt altijd, heeft altijd vertrouwen, verwacht het altijd van God en houdt stand.