Isaan poitorʉ ton enna'po koro'tau, Sises epiya'tɨ'pʉ anpisin auro'ka pɨ' Isaan pɨ', “Ɨ'rɨ ense'na ɨutɨ'pʉ kon rɨmono' ta'? Wana' rɨ ari'ma a'setun uya ense'na? 	 Toen de discipelen van Johannes weggingen, zei Jezus tegen de mensen die om Hem heen stonden: "U bent in de woestijn geweest om Johannes te zien. Wat dacht u eigenlijk van hem? Dat hij een riet was, dat wuift in de wind?


Pi'ta uya ta'pʉ ipɨ', “Tanporon nɨ sa'ne nɨnsa' ina uya ɨpɨkɨrɨ tʉutɨto' kon pe!” ta'pʉ iya. 	 Petrus zei: "U weet dat wij alles hebben verlaten om U te volgen."


Sises emenna' ekonekan nɨto' tʉneporo'pʉ tʉnin piya', mʉn pai'pai'masa' wakʉ pe parɨ imaimu tʉusauro'sen Eperʉ mʉnʉ entai. 	 U bent naar Jezus gekomen, Die ervoor gezorgd heeft dat er een nieuw verbond tussen God en de mensen kwam. Hij heeft daarvoor Zijn bloed gegeven; en Zijn bloed roept om vergeving in plaats van om wraak, zoals dat van Abel.


“Usaurokʉ e'sara'tɨ pe rɨ, Wakʉ A'kwarʉ u'tɨ'pʉ to' pona, wapiya upona'nokon iu'tɨ'pʉ kasa. 	 Ik had nauwelijks iets gezegd of de Heilige Geest viel op hen, net als in het begin op ons.


Serɨ ton ke to' auro'ka'pʉ iya, “Ɨ'rɨ rɨ kʉsatʉu aya'kɨrɨ'nokon ɨutɨ kon koro'tau, teke'sen nɨken—tʉwenantu ke pʉra rɨ, tʉpaikii ke pʉra rɨ, pʉrata pʉra rɨ ɨpokʉrʉʉi kon yau mʉtɨtʉi'. 	 Ze mochten niets meenemen voor onderweg, behalve een stok.


I'napairon ekama tane uya, uyapurɨ auya'nokon pʉra iyesi. 	 Omdat Ik de waarheid spreek, gelooft u Mij niet.


Ɨmɨrɨ si, tʉron kon enupanin, ɨiwano' pe pe' ɨusenupa pen nɨ? Ɨmɨrɨ ama' pe e'nɨ namai' itekare ekamanin, ama'manin pe' ɨmɨrɨ? 	 Maar als u anderen onderwijst, waarom onderwijst u zichzelf dan niet? U beweert dat men niet mag stelen. Steelt u zelf dan niet?


I'nai rɨ sa'ne main esi tanporon iwa rɨ ekorʉka i'se mʉn ke, apʉne pʉra mʉn utɨsa' pʉra iye'tane makoi pɨ' usentu'man pʉra rɨ iyesi. 	 Wij mogen wel zeggen dat onder het oude verbond vrijwel alles door bloed gereinigd werd. Als er geen bloed vloeit, worden de zonden niet vergeven.


Kamoro si 7 pan kon inserʉ amʉ' 7 kaisaron tʉronpi' esanon e'kama'pʉ iturunpato' pe tʉuya'nokon. 	 De zeven engelen met de bazuinen maakten zich klaar om erop te blazen.


Sises uya to' eikʉ'pʉ, “Ka'pon emari'ma piyau te'san, useruma pʉra iyesi tenta'nai' pʉra, to' piyau iyesi koro'tau. 	 Jezus vroeg: "Moeten gelukkige mensen vasten? Wilt u dat de bruiloftsgasten het heerlijke eten weigeren, terwijl de bruidegom nog bij hen is?


“Apʉne entɨ', Papa uya Epʉn mʉra'taai a'kokasa'! Sises e'mʉ'sa'kasa' esi Papa enwo'netʉ winɨ!” ta'pʉ Si'tipʉn uya. 	 Hij riep uit: "Ik kan de hemel zien! Ik zie Jezus, de Mensenzoon, aan de rechterhand van God!"


Mɨrɨpan enna'po'pʉ tʉpoitorʉ ton piya', mɨrɨpan uya to' e'nʉmʉ eporo'pʉ. Pi'ta ekama'po'pʉ iya, “Uya'kɨrɨ pe' ɨmɨrɨ'nokon warawoti'si amʉ' esi poken pʉra iyesi tenu ke mara rʉ'kwɨ rɨ?” ta'pʉ iya. 	 Hij ging terug naar Zijn drie discipelen en zag dat zij in slaap waren gevallen. "Petrus", zei Hij. "Konden jullie niet een uurtje met Mij wakker blijven?


Anpisin ka'pon amʉ' ennoko tʉpo, Sises ekanwa'tɨ'pʉ kanau ya' tʉpoitorʉ ton pokon pe, mɨrɨpan kon utɨ'pʉ Makatan itese' pʉ'kʉ pona. 	 Daarna stuurde Jezus de mensen naar huis, stapte in de boot en stak over naar Magadan.


“E'saponka serɨ moro' amʉ' a'sii',” ta'pʉ Saiman Pi'ta uya to' pɨ', mɨrɨpan pɨ', “Aya'kɨrɨ ina utɨ serɨ,” ta'pʉ to' uya. Mɨrɨpan kon utɨsa' ekanwa'tɨpɨtʉ'pʉ kanau ya', e'tane mɨrɨ ewarupɨɨi tau, moro' amʉ' a'si'pʉ to' uya pen nɨ. 	 "Ik ga vissen", zei Simon Petrus. "Wij gaan mee", zeiden de anderen. Zij gingen naar het meer en voeren met de boot weg. Maar die hele nacht vingen zij niets.


Mɨrɨ yau, ka'pon esi'pʉ ise'mesa' iyentu'pʉ si'kɨron nɨ to' napɨtʉnʉ “Akorʉwan Mʉra'ta” tukai' to' nesakʉnʉ Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' pʉrorooi mʉra'ta na'. Mɨrɨ yau, to' uya inonkapɨtʉ'pʉ tʉpʉrataai oton ekama'poto' pe iya ka'pon amʉ' tewonsan pɨ'. 	 Toen zij daar aankwamen, zagen zij een man die al sinds zijn geboorte verlamd was. Elke dag werd hij naar de Mooie Poort (een van de tempelpoorten) gedragen om daar te bedelen.


anapurɨnʉ esi namai' ka'pon pu'ketʉ pɨ' rɨ, e'tane Papa meruntɨrʉ pɨ'. 	 De taken zijn verschillend, maar ze worden opgedragen door dezelfde Here.


ɨnʉ' rɨ pʉra iyesi ito'ka'nʉ'nin, ɨnʉ' rɨ Papa warinpanin. 	 Er is niemand verstandig. Er is niemand die echt zijn best doet om God te vinden.


Mɨrɨpan kon uya ta'pʉ ipɨ', “Ɨnʉ' pe ken ɨwesi, ina enno'nin nʉ'san pɨ' ina uya ekamato' pe. Ɨnʉ' pe ɨwesi ta auya ken?” ta'pʉ to' uya. 	 "Maar wie bent u dan? Zeg het alstublieft, anders kunnen wij niet eens antwoord geven aan de mensen die ons gestuurd hebben."


“Entantɨ' ɨyentau'nokon na'ne' eke iwa pata ya'. Mɨrɨ yau ɨyepa'ka kon pe rɨ isa'ka'si mʉre ewa'tɨsa' eporo auya'nokon mɨrɨ, ɨnʉ' rɨ utɨ'pʉ rʉ'pʉ pen ipo. Teukai' mʉne'tʉi' serɨ ya'. 	 "Ga naar het dorp daar", zei Hij. "Als jullie er binnenkomen, zullen jullie een ezel zien die vastgebonden langs de weg staat. Het is een veulen, waarop nog niemand heeft gereden.


“Kenari'nʉmʉi, Sayan ensi rʉ'kwɨ; enkɨ, ɨyepuru, kin uye'nɨ pɨ' man, iyereutasa' isa'ka'si mʉre po,” tawon. 	 "Wees niet bang, volk van Jeruzalem! Uw koning komt op de rug van een jonge ezel." (A)


Sises uya imaimu eikʉ'pʉ, “Ipoken pʉra usauro'sa' pe iyesi yau, ekama'. E'tane i'napairon pɨ' usauro'sa' pe iyesi yau, ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' uwɨnɨ auya?” ta'pʉ iya. 	 "Als Ik iets fout heb gezegd, vertel het Mij dan", zei Jezus. "Maar als ik gelijk heb, waarom slaat u Mij dan?"


To' uya kurusu' pona ipokapɨtʉ'pʉ 9 a'kʉra'. 	 Dat was om negen uur 's morgens.


Inke rɨ isenpoikapɨtʉ'pʉ ta'kɨrɨ Kiyarari ponsi'kɨ Surusiran pona itɨsa' kon enu ya', ka'pon amʉ' si ennin nʉ'san esi mɨrɨ tʉron kon ka'pon amʉ' pana ya' ekama pɨ'. 	 In de dagen daarna is Hij vele malen gezien door de mannen en vrouwen, die met Hem uit Galilea naar Jeruzalem waren gekomen. Die zijn nu Zijn getuigen. Zij vertellen iedereen wat zij van Hem weten.


Asa'rɨ rɨken wʉi e'ku'ka'sa' esi'pʉ To' Epoi Itɨ'pʉ Weyu Rʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ A'sarutanʉ'sa' Pen Pʉreti Pɨ' Enta'nan Weyu e'seporo rawɨrɨ, mɨrɨ pɨ' Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton mɨrɨ awonsi'kɨ Main pɨ' enupanin nan esi'pʉ ama'ai Sises a'sito' tʉuya'nokon ipɨkɨrɨ warinpa pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ iwɨto' pe tʉuya'nokon. 	 Het was twee dagen voor Pasen. De Joden eten dan geen gewoon brood, maar brood dat zonder gist gebakken is. De leidende priesters en de godsdienstleraars zochten nog steeds een goede gelegenheid om Jezus gevangen te nemen en te doden.


Paarʉ uya to' maimu eikʉ'pʉ, “Isaan uya pa'taisiman nɨto' esi'pʉ mɨrɨ makoi yapai ka'pon amʉ' era'tɨto' pe, to' auro'ka'pʉ iya te'ma'pʉ pe tʉuye'sen Sises tapurɨi' to' e'to' pe,” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 "Zoals Johannes heeft gezegd", was het antwoord. Paulus zei: "Johannes doopte mensen die tot bekering waren gekomen en hij zei dat zij moesten geloven in de Man, Die na hem zou komen; dat is Jezus!"


Isaan Pa'tes mɨrɨ awonsi'kɨ Pari'si amʉ' poitorʉ ton useruma esi'pʉ tenta'nai' pʉra. Tʉron kon ka'pon amʉ' uyee'pʉ Sises piya' ekama'pose'na, “Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' Isaan Pa'tes poitorʉ ton mɨrɨ awonsi'kɨ Pari'si amʉ' poitorʉ ton useruma tenta'nai' pʉra, e'tane ɨpoitorʉ ton useruma pʉra rɨ iyesi?” ta'pʉ to' uya. 	 De discipelen van Johannes de Doper sloegen soms maaltijden over. De Farizeeërs hielden zich ook aan de gewoonte om te vasten. Op een dag kwamen zij naar Jezus toe en vroegen waarom Zijn discipelen dat niet deden.


Warawo' isepi'tɨsa' na'ne' esi'pʉ 40 kaisaron entaino rɨ iwʉipiyaai. 	 een man van in de veertig, die vanaf zijn geboorte verlamd was geweest, was genezen door een wonder!


Ta'pʉ iya wapiya, “Use'man nɨto' ike mɨrɨ awonsi'kɨ tʉtʉsen, ipo'tɨ pe tʉtʉsen mɨrɨ awonsi'kɨ makoi ku'sa' epe'pʉ pe tʉtʉsen i'se pʉra ɨwesi'pʉ, pori' pe pʉra ɨwesi'pʉ ipɨ',” ta'pʉ iya (main uya rɨ iye'ku'to' pe tasa' e'tane). 	 Nadat Christus had gezegd dat God niet tevreden was met de verschillende offers en gaven, die onder het oude verbond vereist waren, voegde Hij eraan toe:


Mɨrɨ a'tai rɨ, a'sinin uya to' arɨ'pʉ to' ari'po'pɨtʉ'pʉ pata'pʉ korʉkase'na. Inke pʉra rɨ mɨrɨ tʉpo, Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Sairas uya kʉrɨ rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ itiwʉ' tawon kon pa'taisima'pʉ. 	 Hoewel het midden in de nacht was, nam de cipier hen mee en waste hun striemen. Direct daarna werden hij en zijn hele gezin gedoopt.


Mɨrɨ wenai, tanporo ina e'kupʉ'pʉ ka'pon amʉ' anʉmʉ pɨ', mɨrɨpan kon ennoko'pʉ ina uya ɨmiyamoro piya', Panapas mɨrɨ awonsi'kɨ Paarʉ pokon a'kɨrɨ, 	 Daarom leek het ons goed twee mannen uit te kiezen en naar u toe te sturen, samen met onze vrienden Barnabas en Paulus,


To' amʉrasa' tanporon nɨ ɨmeruntɨrʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ɨyeseru awɨrɨ iye'ku'to' pe ɨnkupʉ'pʉ ku'se'na. 	 Daarmee doen zij wat U, in Uw wijze macht, van tevoren had bepaald.


enpoikato' tʉuya serɨ entakan nʉye'ai'ne' a'tai mɨrɨ kaisaron ta pokena' pen wakʉ nonkasa', enpoikasa' iya ɨsi'nʉnke' pe te'to' yau upɨ'nokon Kʉrai Sises yau. 	 Door in de persoon van Jezus Christus zo vriendelijk voor ons te zijn, heeft God eens voor altijd laten zien hoe oneindig groot Zijn goedheid is.


Tanporo Isaan uya tʉnene'pʉ menukasa', serɨ si inmenuka'pʉ Papa maimu mɨrɨ awonsi'kɨ i'napairon Sises Kʉrai nenpoika'pʉ. 	 Johannes heeft opgeschreven wat hij van God gehoord heeft en wat Jezus Christus hem heeft bekendgemaakt.


Mɨrɨ wenai, serɨ ton esi ke onamʉ poken pʉra, e'pana ɨwe'to' kon pe iyesi, tʉusenuminkai' pʉra ɨ'rɨ rɨ tʉku'se pʉra. 	 Dat zal geen mens ontkennen. Blijf dus kalm en doe geen domme dingen.


Mi'tuyatʉi'ne' kasa rɨ, apʉne pʉra takuru'ke esi pɨ' ɨmɨrɨ'nokon pɨ' kuru wapiya wakʉ itekare ekama'pʉ uya. 	 Want toen ik u voor het eerst iets over Jezus Christus vertelde, was ik lichamelijk erg zwak,


Papa, urɨ'nokon Esuwerʉ amʉ' napurɨnʉ uya utamokori kon anʉmʉ'pʉ, mɨrɨpan kon epankasa' tʉuya, ka'kʉran pe to' esi koro'tau Isi' po. Inke rɨ tʉuko'mamʉ tʉpo, Papa uya tʉmeruntɨrʉ ke to' enpa'ka'pʉ mɨrɨ pata apai. 	 weet wel dat de God van Israël onze voorouders heeft uitgekozen om Zijn volk te zijn. Toen zij als vreemdelingen in Egypte woonden, maakte Hij hen groot. Met geweldige wonderen leidde Hij hen uit dat land.


“Ɨ'rɨ kaisa rɨ pʉreti nai ɨpiyau'nokon?” ta'pʉ Sises uya. To' uya eikʉ'pʉ, “7 kaisa rɨ rɨken,” ta'pʉ to' uya. 	 "Hoeveel broden hebben jullie bij je?" vroeg Hij.


Pi'ta e'sara'tɨ'pʉ to' auro'ka pɨ', “Serɨ pe ito'ka'nʉkʉ uya, i'napai rɨ Papa esi tanporo ka'pon amʉ' i'nʉnkanin pe ɨsi'kaisa rɨ, 	 Petrus zei: "Het is mij nu pas echt duidelijk dat God geen onderscheid maakt tussen mensen.


Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' nɨmɨ iya koro'tau, ipoitorʉ ton tonpa uya ta'pʉ ipɨ', “Ti'sa, apʉne enkɨ; ɨ'rɨ eke ton nɨ tɨ' amʉ'! Ɨ'rɨ wakʉ pe rɨ amɨsa' ɨutɨ ton!” ta'pʉ iya. 	 Toen Jezus de tempel verliet, zei één van Zijn discipelen tegen Hem: "Kijk eens, Meester! Wat een gebouw en wat een stenen!"


tenki ta pɨ' Ikʉipʉnʉ pɨ', ɨkonekanin nʉ'pʉ kon wakʉ ton pokon pe ɨwesi kon pa a'kwa pe iweyu pe te'sen e'to' esa' wannɨ pe anʉmʉ pɨ'. 	 en wij danken Hem dat Hij u in staat stelt om te delen in de heerlijke erfenis, die toebehoort aan Zijn volk dat in het licht leeft.


Tepi' rɨ usaurokʉ'pʉ Wakʉ A'kwarʉ uya tʉmaimu'tɨi', “‘Itepuru uya ta'pʉ uyepuru pɨ': “Ereuta' enwo'ne' uyemiyatʉ winɨ, ɨyeyaton non tʉrʉ uya a'ta o'koi' pʉ'kʉ pona,” ta'pʉ iya.’ 	 David heeft immers zelf gezegd: 'God zei tegen mijn Here: Kom naast Mij zitten aan mijn rechterhand, dan zal Ik alle tegenstanders aan u onderwerpen.' (c) De Heilige Geest gaf hem dit in.


Serɨ pata'pʉ pe, iu'tɨ'pʉ Ka'paneyan pona, tʉsan, takon non mɨrɨ awonsi'kɨ tʉpoitorʉ ton pokon pe. Mɨrɨ yau to' uko'mamʉ'pʉ aka'ne' pe rɨ. 	 Hierna ging Hij met Zijn moeder, broers en discipelen naar Kapernaüm, maar zij bleven daar niet lang.


Mɨrɨ a'tai, ta'pʉ iya to' pɨ', “Ɨnʉ' uya rɨ pʉse rɨ mʉre ereutanʉkʉ a'tai uyese' yau, uyereutanʉkʉ iya pe rɨ iyesi. Ɨnʉ' uya rɨ uyereutanʉkʉ a'tai, uyenno'nin nʉ'pʉ rɨ ereutanʉkʉ iya pe iyesi. Apʉne pʉra kʉrɨ rɨ aiko pe rʉ'kwɨ na'ne' ɨ'koro'tau'nokon, kʉrɨ rɨ kuru esi eke pe,” ta'pʉ iya. 	 "Luister", zei Hij. "Wie zo'n kind namens Mij met open armen ontvangt, ontvangt Mij. En wie Mij ontvangt, ontvangt God Die Mij gestuurd heeft. Want wie het meest nederig is, is pas werkelijk groot."


Tentusen uri'san utaimerunpa mɨrɨ e'ne' pe tesi pɨ', apʉne pʉra tʉweyu e'seposa' pɨ'; e'tane nin si tʉmʉre entusa' a'tai, e'ne' pe tesi'pʉ pu'tɨka'nʉkʉ iya mɨrɨ, apʉne pʉra pori' pe tesi pɨ' mʉre entunʉ'sa' tʉuya pɨ' orʉ pona. 	 Net als bij een zwangere vrouw die moet bevallen. Tijdens de geboorte heeft zij veel pijn. Maar als het voorbij is, denkt zij niet meer aan de pijn en de moeite, zo blij en gelukkig is zij met haar kind.


Apurɨ pɨ' to' esi'pʉ, apʉne pʉra enwoke' pe tesi ke to' ewansiukapɨtʉ'pʉ iya, inke rɨ. 	 hielden zij zich aan wat hij zei, zowel groot als klein. "Deze man is geweldig!" werd er gezegd. "Gods kracht is in hem."


Eikʉ'pʉ iya, “Ɨnʉ' rɨ tʉno'pʉ nonkayai'ne' mɨrɨpan uya tʉron nɨ uri'san mari'ma ekuma pe iyesi tʉno'pʉ piyapai. 	 Hij zei: "Als een man zijn vrouw verlaat en met een ander trouwt, pleegt hij overspel.


Mɨrɨ a'tai, Paarʉ uya to' pɨ' ta'pʉ, “Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' aukaramʉ kon uyewan nɨ tʉpokoitanʉ'se? Ekonekasa' serɨ uya'sito' pe rɨken pen e'tane uma'tato' pe Surusiran po Itepuru Sises ese' wenai!” ta'pʉ iya. 	 Maar hij antwoordde: "Waarom al die tranen? Waarom maken jullie het mij moeilijk? Ik ben niet alleen bereid me in Jeruzalem te laten binden, maar ook voor de Here Jezus te sterven."


Mɨrɨpan enna'po'pʉ tʉpoitorʉ ton piya', mɨrɨpan uya ta'pʉ to' pɨ', “Mɨrɨ si e'nʉn nɨ pɨ' rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ umoronka'nɨ pɨ' rɨ ɨwesi kon? Apʉne entɨ'! Iweyu e'seposa' man! Ka'pon, Papa winon eparankasa' man tʉmakooikena' nan ena'! 	 Hierna kwam Hij weer bij Zijn discipelen en zei: "Slaap nu maar. Rust maar uit. Het is zover. Ik zal in de handen van slechte mensen vallen.


mɨrɨ ke tʉkʉipʉnʉ namato' iya pʉra iyesi. Mɨrɨ kasa si ipʉra Papa maimu kupʉ auya'nokon ɨyeseru kon pɨkɨrɨ. 	 Door dat soort menselijke regels schuift u Gods wet gewoon opzij.


Iye'to' pe rɨ iyesi, e'tane anpɨ'pʉ mɨrɨ apʉne pʉra apurɨ pʉra iyesi pɨ', mɨrɨpan ɨmɨrɨ nin si esi mɨrɨ apurɨto' auya winɨ ɨye'mʉ'sa'kasa'. Mɨ pe ke'kupʉi, e'tane enari'nʉnkɨ. 	 Ja, dat is wel zo. Maar vergeet niet dat zij werden weggebroken, omdat zij weigerden te geloven. En u staat daar zolang u op Hem vertrouwt. Verbeeld u maar niets! Wees heel voorzichtig.


Wakʉ A'kwarʉ u'tɨ'pʉ tʉpun ke ipona wako'wa kasa. Main uyee'pʉ Epʉn awonsi'kɨ, “Umu ɨmɨrɨ, uni'nʉnkanʉ; ɨpɨ' pori' pe e'ai' ipan pe,” tawon. 	 ging de hemel open en streek de Heilige Geest als een duif op Hem neer. Een stem uit de hemel zei: "U bent Mijn Zoon, die Ik liefheb. Mijn hart verheugt zich in U."


“Mɨrɨ pɨ' ita'kwarʉka'pʉ ipan pe, ‘Warai yau ken si, Ʉrasaras enno'kɨ ukʉipʉnʉ iwʉ' ta' 	 Daarop zei de rijke man: 'Vader Abraham, ik smeek u Lazarus dan naar het huis van mijn vader te sturen,


“To' enu rɨ a'kopɨ'sa' iya mɨrɨ awonsi'kɨ to' ewan nɨ sa'mantanʉ'pɨ'sa' iya, to' uya ene namai' tenu kon ke, to' uya ito'ka'nʉkʉ namai' tewan kon ke, to' era'tɨ namai' to' epi'tɨto' pe uya,” tawon. 	 "God heeft hun ogen blind en hun hart ongevoelig gemaakt. Hij wilde niet dat zij inzicht en begrip zouden krijgen. Anders zouden ze naar Hem toekomen en zou Hij hen moeten genezen." (c)


Kʉrɨ rɨ yau tanporo mamin, pu'kena' pe mɨrɨ awonsi'kɨ i'tunin pe e'nɨto' e'so'nansa' na'ne' mɨrɨ. 	 Al de schatten van wijsheid en kennis zijn in Hem verborgen.


Tʉron nɨ ton uta'pokʉ'pʉ tikʉkenan nʉ'ta', mɨrɨpan ɨmɨ'nɨ'ta a'ta uya ɨwɨtanʉkʉ'pʉ. 	 Ander zaad viel tussen de distels en verstikte.


Sises uya, “Ɨiwano' kon pe serɨ main esi'pʉ mɨrɨ, urɨ iwano' pe pen,” ta'pʉ. 	 "Die stem is er niet voor Mij geweest, maar voor u!" zei Jezus.


To' epori'ma'pʉ, mɨrɨpan pʉrata ke irepa pɨ' to' e'kama'pʉ. 	 Die waren daar natuurlijk blij mee. Zij besloten hem er geld voor te geven.


Apʉne pʉra si serɨ ton ekamasa' uya pɨ' ɨupokoitasa' kon nin si. 	 Mijn woorden maken u verdrietig.


Serɨ airɨ, Paarʉ wanʉ'tɨpa'pʉ kopʉna Pesʉ'tas uya isekama koro'tau. Ikɨ'pɨ'nʉmʉ'pʉ, “Ta'kwarʉ ke pʉra me'ai', Paarʉ!” tukai'. “Eke pe kuru ɨusenupasa' ayano'ma pɨ' man. Mɨrɨ uya aya'kwarʉ pʉra ɨku'sa' man,” ta'pʉ iya. 	 Terwijl Paulus met zijn verdediging bezig was, riep Festus ineens: "Het is u in uw hoofd geslagen, Paulus! Al dat gestudeer heeft u gek gemaakt!"


“Papa uya i'tupɨ'nɨto' ya' utʉsa',” kʉ'kanin ɨnʉ' rɨ i'tupɨ'nɨto' ya' te'tʉsa' a'tai, apʉne pʉra Papa esi i'tupɨ'nin pen ɨri ke, ɨnʉ' rɨ i'tupɨ'nin pen kʉrɨ rɨ; 	 Maar als u moeite hebt om de zonde het hoofd te bieden, moet u niet zeggen dat God u in de verleiding brengt. God heeft nooit de neiging iets slechts te doen en Hij brengt niemand in verleiding.


“Panton yai ayauro'kapɨ'sa' uya 'nokon, e'tane iweyu nʉye'an serɨ rupɨ main yai ayauro'kato' uya 'nokon weyu pen nɨ, e'tane sa'man yai pʉra rɨ ukʉipʉnʉ ekamato' uya oton ɨpɨ'nokon. 	 Ik heb tot nu toe veel beeldspraak gebruikt, maar er komt een moment dat dat niet meer nodig is. Dan kan Ik u zonder beperking over de Vader vertellen.


Mɨrɨ uriya', Ka'pon, Papa winon esi Sapa' Epuru pe rɨ,” ta'pʉ iya. 	 Als Mensenzoon beslis Ik wat op de sabbat mag, want Ik kom van God."


“Urɨ pe rɨ uyeseru ekama uya a'tai, unekamanʉ esi tapurɨsen pe pʉra rɨ. 	 Als Ik iets over Mijzelf zeg, is dat niet geloofwaardig.


“Ɨ'rɨ pɨ' ɨusewansiuka?” ta'pʉ inserʉ uya upɨ'. “Ekama uya mɨrɨ ɨpɨ' ɨ'rɨ ekamanin pe uri'san esi mɨrɨ awonsi'kɨ ene anin pe na'ne', ene 7 kaisaron i'pai mɨrɨ awonsi'kɨ 10 kaisaron iretʉ. 	 "Waarom bent u zo verbaasd?" vroeg de engel mij. "Ik zal u vertellen wie die vrouw is en wat de betekenis is van het beest waarop zij zit; het beest met de zeven koppen en de tien horens.


E'tane ikupʉ uya a'tai, uyapurɨ auya'nokon pʉra iye'tane, eke tʉrawaso amʉ' kupʉ uya apurɨtɨ', i'tu kon pa apurɨ kon pa nɨrɨ ukʉipʉnʉ esi uyau, urɨ nɨrɨ esi iyau tukai'.” 	 Maar als Ik dat wèl doe en u gelooft Mij nog niet, geloof dan in de dingen die Ik doe! Dan zult u weten en ook moeten erkennen dat de Vader in Mij is en dat Ik in de Vader ben."


Tepori'mai' tepori'masan pokon pe e'tɨ'. Tʉukaranse tʉukaransan pokon pe e'tɨ'. 	 Wees blij als anderen blij zijn en wees verdrietig als zij verdrietig zijn.


Ina uya Sire'kiyus eporo'pʉ. Mɨrɨ yau, osorʉwau wʉi ina uko'mamʉ'pʉ. 	 De eerste plaats die wij aandeden, was Syracuse, waar wij drie dagen bleven.


To' uyee'pʉ Isaan piya', ta'pʉ to' uya ipɨ', “Rapai, kʉrɨ rɨ ɨpiyau ne'taine' Isotan ratoi po mekamataine', kʉrɨ rɨ si man epa'taisiman nɨto' kupʉ pɨ', tanporon kon ka'pon amʉ' uyepʉ ipiya',” ta'pʉ to' uya. 	 Zij kwamen naar Johannes toe en zeiden tegen hem: "Meester, er is nog iemand die doopt en iedereen gaat naar hem toe. Het is de man die u aan de overkant van de Jordaan hebt ontmoet. U zei dat Hij de Christus is."


Serɨ e'kupʉ'pʉ isaurokʉ'pʉ a'ku'tɨnin pe: “Tikin nɨ rɨ urepa'pʉ auya ton tonpa ano'masa' uya pʉra man,” ta'pʉ iya rʉ'pʉ. 	 Daarmee kwam uit wat Hij eerder eens gezegd had: "Van hen die U Mij gegeven hebt, heb Ik niemand verloren laten gaan."


Mɨrɨ yau, tikin nan itepuru ton tonpa uya uyekama'po'pʉ, “Ɨnʉ' yan pʉsamoro aimu'nan ya' to' epontɨpɨ'sa' na'ne' nan? Nai yawon kon uye'sa'?” ta'pʉ iya. 	 Eén van de ouderlingen vroeg mij: "Wie zijn die mensen in witte kleren? En waar komen zij vandaan?"


Pʉroroi pona to' enpa'ka tʉpo, ɨutɨ ta' iyewomʉ'pʉ, mɨrɨpan uya uri'san anʉmʉ'pʉ itemiyatʉ pɨ', mɨrɨpan uto'pamʉ'pʉ. 	 Nadat iedereen het huis uit was, ging Hij naar de kamer waar het meisje lag en nam haar bij de hand. Zij werd wakker en stond op.


Tʉron kon uya ipoitorʉ ton a'si'pʉ, ipan pe rɨ to' kota'ma'pʉ to' uya, mɨrɨ awonsi'kɨ to' wɨnɨ'pʉ rɨ to' uya. 	 Weer anderen grepen de knechten van de koning en mishandelden hen. Sommigen zo erg dat ze stierven.


Mɨrɨ a'tai, Pari'si amʉ' uyee'pʉ Sises piya', mɨrɨpan kon uya ta'pʉ ipɨ', “Serɨ apai tʉron nɨ airɨ enta, Era' e'kaman pɨ' man ɨwɨnɨ pɨ',” ta'pʉ to' uya. 	 Op dat moment kwamen enkele Farizeeërs bij Hem en zeiden: "Ga hier zo vlug mogelijk vandaan, want Herodes wil U laten doden!"


Ɨ'rɨ pe ken iyesi pɨ' upʉrataai tʉtʉse tʉnonkai' pʉra ɨwesi'pʉ pʉrata epiri'to' iwʉ' ta', uye'sa' a'tai nin si iyepiri'sa' simo'kai'no?’ ta'pʉ ipɨ'. 	 Als je zo goed weet hoe ik ben, waarom heb je het geld dan niet op de bank gezet? Dan zou ik het nog met rente hebben teruggekregen.'


Tu'kan kon ka'pon amʉ' esi'pʉ ipan pe pori' pe mɨrɨ pata yau. 	 Het was dan ook niet verwonderlijk, dat er grote vreugde in de stad heerste.


Makoi ya' ɨusewa'noma kon e'suranma yau, ɨmʉnʉ kon enno'ka'sa' auya'nokon pʉra man. 	 Maar u hebt nog niet op leven en dood tegen de zonde gestreden.


Ene auya'nokon ka'pon koneka Papa uya wakʉ pe inkupʉnʉ winɨ, inapurɨnʉ winɨ rɨken pen. 	 Hieruit blijkt dus dat een mens gered wordt door wat hij gelooft én door wat hij doet.


mɨrɨ awonsi'kɨ ta'pʉ to' uya, “Ɨmɨrɨ, use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' a'morʉkanin, mɨrɨpan amɨ auya osorʉwawon wʉi yau, epika'tɨ'! Ɨu'tɨkɨ kurusu' poi, Papa Mumu pe ɨwesi yau!” ta'pʉ to' uya. 	 "U zou toch de tempel afbreken en in drie dagen weer opbouwen?" hoonden ze. "Als U de Zoon van God bent, red Uzelf dan! Kom van dat kruis af!"


Sises ukaramʉ'pʉ. 	 Jezus huilde.


mɨrɨ awonsi'kɨ emenna' pata'tɨsa' auya'nokon, emenna' pe tenapɨ'sen i'tunin pe, tʉka'nin nʉ'pʉ kasa. 	 Maar nu bent u een nieuwe mens, die nog steeds groeit en God beter leert kennen. Zo zult u meer en meer gaan lijken op God, Die u heeft gemaakt.


Iu'matʉ pe, pana' pe e'tɨ' Itepuru yau mɨrɨ awonsi'kɨ meruntɨ ipana'pano yau. 	 Tenslotte nog dit: Word sterk door één met de Here te zijn en Zijn grote kracht in u te laten werken.


Iye'menukasa' na'ne' kasa pu'kena' Aisaya maimu karetaai yau, “Rɨmono' tau ukɨ'pɨ'nʉnpɨ' nɨ, ‘Itepuru e'ma ikonekatɨ'; to'sa rɨ ite'ma ikonekatɨ'. 	 Johannes was, om met de woorden van de profeet Jesaja te spreken, de stem van iemand die roept in de woestijn: "Maak een weg voor de Here!


Tʉron nɨ a'tai, Sises e'mʉ'sa'kasa' esi'pʉ parau ku'pɨri Isenesere' e'pi po. Ka'pon amʉ' amʉrasa' esi'pʉ a'ko pe iwoi, Papa Maimu ekama iya etase'na. 	 Op een dag was Hij bij het meer van Galilea. De mensen drongen van alle kanten tegen Hem op, want zij wilden horen wat Hij over God zou vertellen.


Uri'san uyee'pʉ Sises piya', mɨrɨpan e'sekunka'pʉ ipiyau, mɨrɨpan uya, “Uyepuru, upika'tɨ'!” ta'pʉ. 	 De vrouw viel voor Hem op haar knieën en smeekte: "Here, help mij!"


Sises uya si ekama'po'pʉ, “Ɨnʉ' ɨyese'?” ta'pʉ iya. “Anpisin,” ta'pʉ iya ipɨ', apʉne pʉra anpisin yen pe rɨ tesi pɨ'. 	 "Hoe heet je?" vroeg Jezus aan de boze geest. "Legioen", was het antwoord. Want de man zat vol boze geesten.


Apurɨto' winɨ To' Epoi Itɨto' pɨ' enta'nan nɨto' tɨpiyarʉka'pʉ iya. Mɨrɨ a'tai, mʉn pai'pai'mato' pe mʉra'ta wakapuri pona to' uya ikuu'pʉ iya, wapiya iyentusa' ma'tanʉ'nin uya wapiya iyentusa' Esuwerʉ amʉ' mʉre ma'tanʉkʉ namai'. 	 Omdat hij op God vertrouwde, zei Mozes tegen de Israëlieten dat zij een lam moesten slachten en het bloed ervan op de deurposten van hun huizen moesten strijken. Dan zou de doodsengel hun oudste kinderen niet doden, maar alleen die van de Egyptenaren.


Iye'to' pe rɨ serɨ kasa e'ku'ai' tanporo ɨpɨ'nokon, apʉne pʉra uyewan yau ɨkupʉ uya 'nokon pɨ', ɨ'rɨ pe rɨ esi yau a'sisa' pe mɨrɨ pe pʉra e'wa'kʉtʉ yau mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ itekare meruntɨtanʉkʉ uya yau, tanporo ɨmɨrɨ'nokon uya Papa uya wakʉ nonkasa' eporo upokon pe. 	 Het spreekt eigenlijk vanzelf dat ik zo over u denk, want u hebt een bijzondere plaats in mijn hart. Immers, of ik nu gevangen zit of in vrijheid het geloof in Jezus Christus verdedig en verkondig, u deelt mee in de genade die God mij bewijst.


Ipiya' itɨ'pʉ, mɨrɨpan uya iwɨpɨ'sa' rʉ'pʉ aku'nɨ'pʉ waain ke, mɨrɨ awonsi'kɨ karapa ke, mɨrɨpan ontɨ'pʉ iya. Mɨrɨpan anʉmʉ'pʉ iya tikʉn isa'ka'si pona, arɨ'pʉ iya patatʉse' ya', ipa'simato' pe tʉuya. 	 De Samaritaan knielde naast hem neer, verzorgde zijn wonden met olie en wijn en legde er verband om. Daarna tilde hij hem op zijn ezel en ging er zelf naast lopen. Zij kwamen bij een herberg, waar hij hem verder verzorgde.


I'pai i'po' esi'pʉ aimu'ne karimeru i'po' kasa mɨrɨ pe pʉra sino tato' kasa, mɨrɨ awonsi'kɨ itenu amʉ' e'werouwerouma'pʉ apo' kasa. 	 Zijn haar was zo wit als wol, zelfs zo wit als sneeuw en Zijn ogen schitterden als vuur.


“Mɨrɨpan pɨ' itepuru uya ta'pʉ, ‘Amaimu ke rɨ ɨyeseru aimenka uya mɨrɨ, ɨmɨrɨ ɨri rɨ ipoitorʉ! I'tu auya si sa'man pe esi, unpata'tɨ'pʉ pen nɨ mo'kanin pe, mɨrɨ awonsi'kɨ unpɨmɨ'pʉ pen nɨ anʉnnin pe? 	 De koning antwoordde: 'Ben ik hard? Nu, dat zul je dan ook merken! Je bent een slechte medewerker.


Mɨrɨ a'tai Sises uya ta'pʉ, “Kʉrɨ tʉpana ke na'ne' etato' ike, tɨwɨ netai,” ta'pʉ. 	 Onthoud dit goed!"


Ennoko uya serɨ ɨpiya'nokon mɨrɨto' pe tukai', ɨ'rɨ kasa ina emakʉ tukai' i'tu kon pa, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨyewan kon pori'mapɨ'se'na. 	 Ik stuur hem daartoe speciaal naar u toe en ook om te zien hoe het met u gaat en om u te troosten en te bemoedigen.


“Mɨrɨpan apiyo' usenuminka'pʉ, ‘Uyepuru uya, “Mɨrɨ enta' uimamin esa' pe ɨwe'to' oton pen mɨrɨ,” tasa' upɨ'. Ɨ'rɨ rɨ ku'to' pe uya ko? Pana' pe pʉra e'ai' sa'man tʉrawaso kupʉ uya poken pʉra, ɨpiyɨtʉ rɨ enkuui pe enasa' yau. 	 De beheerder dacht bij zichzelf: 'Wat moet ik nL doen? Nou zit ik zonder werk! Spitten en graven kan ik niet. Ik zou me schamen om te gaan bedelen.


Mɨrɨ yau, Panapas esakʉ'pʉ to' uya Isus tukai', “Eke pe iyesi,” ta'pʉ to' uya, mɨrɨpan Paarʉ esakʉ'pʉ to' uya Ɨrʉmes tukai', apʉne pʉra tʉusauro'sen pe iyesi pɨ'. 	 Zij noemden Barnabas 'Zeus' en Paulus 'Hermes', omdat hij de mensen had toegesproken.


Mɨrɨ a'tai, Sises uya ta'pʉ, “Serɨ kasa to' uma'tasa' pɨ' ɨri ton pe kuru to' esi'pʉ pe kʉsekamatʉu. 	 "Denkt u dat zij slechter waren dan de andere mensen uit Galilea?" vroeg Hij.


Ɨtonpa kon nɨ na'kɨ nai ekamʉn yau? Tɨwɨ nɨpʉremai. Ɨnʉ' rɨ pe' nai pori' pe? Tɨwɨ apurɨpɨ'to' eremu yai nʉserenkai. 	 Als iemand van u het moeilijk heeft, laat hij dan bidden; als iemand opgewekt is, laat hij een lied voor God zingen.


Tʉpoitorʉ ton pɨ' Sises uya ta'pʉ, “Ɨ'rɨ pɨ' ɨyenari'nʉmʉ kon? Anapurɨnʉ kon pʉra rɨ marɨ pe' iyesi mɨrɨ?” ta'pʉ iya. 	 "Waarom waren jullie zo bang?" vroeg Jezus. "Hebben jullie nu nog geen vertrouwen in Mij?"


“Mɨrɨpan pɨ' Epʉra'an uya ta'pʉ, ‘Mosi' mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' auro'ka'pʉ Papa uya, to' uya imenukato' pe, mɨrɨ awɨrɨ pʉra to' esi a'tai, uruwai' awon nɨ e'mʉ'sa'kasa' e'tane to' uya nɨrɨ imaimu etato' oton pen nɨ,’ ta'pʉ iya nin si mɨrɨ ipɨ',” ta'pʉ Sises uya to' pɨ'. 	 'Dat is niet waar', zei Abraham. 'Als zij niet naar Mozes en de profeten luisteren, zullen zij ook niet luisteren naar iemand die terugkomt uit de dood."


“Tanporo mɨrɨ ton ku'sa' uya man. Ɨ'rɨ kuru ken e'ku'sa' nai?” ta'pʉ moineri'pɨ uya. 	 "Maar daar heb ik mij altijd aan gehouden. Wat moet ik dan nog meer doen?" vroeg de jonge man.


Mɨrɨ kasa rɨ, Iya'kwarʉ uya upika'tɨ kon ɨ'sɨ'mʉra e'nɨto' yau. Ɨpʉreman nɨto' i'tu'nokon pʉra iyesi, e'tane Iya'kwarʉ rɨ ɨpʉrema upona'nokon ta'nʉnse main uya ekama poken pʉra rɨ. 	 De Heilige Geest helpt ons hierbij, want wij zijn zo zwak. Wij weten niet eens hoe wij moeten bidden. Daarom behartigt de Heilige Geest onze belangen. Zo intens dat daarvoor geen woorden zijn.


iya'kwarʉ pʉnon enupanin pe ɨwesi kon pɨ', aiko ton nʉ'kwɨ mʉre amʉ' ti'saai pe ɨwesi pɨ', apʉne pʉra main esi wakʉ pe i'tuto' mɨrɨ awonsi'kɨ i'nairon yen pe— 	 Omdat in Gods wet de waarheid en de kennis onder woorden zijn gebracht, denkt u buitenstaanders en kinderen iets te kunnen leren.


mɨrɨpan kon ekonekasa' tʉuse'mai' pʉra wakʉ nonkasa' iya winɨ e'man nɨto' poro iye'sa' Kʉrai Sises winɨ. 	 Maar God is zo goed en vergevend hen weer aan te nemen (zonder dat het hun iets kost en zonder dat zij het hebben verdiend) omdat Jezus Christus hen uit de greep van de zonde heeft bevrijd.


E'tane Papa usakorotasa' era'tɨ'pʉ to' piyapai, apʉne pʉra papa tato' ipɨ' ika'sa' konekasa' to' uya wenai. To' nonka'pʉ iya to' ɨpʉremato' pe wʉi enu, kapʉi, mɨrɨ awonsi'kɨ sirikɨ amʉ' pɨ'. Serɨ e'menukasa' esi'pʉ pu'kena' karetaai yau: “‘Esuwerʉ amʉ' rʉ'kwɨ, serɨ ɨuse'mato' kon nepʉ auya'nokon pʉra iyesi'pʉ uyena' 40 kaisa rɨ wʉipiya rɨmono' tau ɨwesi kon a'tai. 	 God keerde Zich van hen af en liet hen hun gang gaan. Zij begonnen de zon, de maan en de sterren te vereren. Later kwam God daar nog eens op terug en vroeg hun door de profeet Amos: 'Zeg eens, volk van Israël, hebt u tijdens die veertig jaar in de woestijn dieren voor Mij geslacht? Hebt u Mij offers gebracht?


Imu uya ɨmo'kasa' kon pe iyesi yau, imo'kasa' pe kuru rɨ ɨwesi kon mɨrɨ. 	 Als u door de Zoon van God wordt bevrijd, zult u werkelijk vrij zijn.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨri pe ɨusenuminkato' inonka' mɨrɨ awonsi'kɨ ɨwɨpʉrema pa Itepuru pɨ'. Mɨrɨ a'tai, ɨpɨ' isentu'ma uya amakooi eno'mato' pe ikupʉ i'se ɨusenuminka'pʉ na'ne'. 	 Kom toch tot inkeer en smeek God of Hij u wil vergeven dat u zoiets hebt bedacht.


“Temari'masen uri'san esi mɨrɨ temari'masen warawo' iwano' pe rɨ. E'tane si tɨ, temari'masen warawo' tonpa esi ipiyau imaimu eta pɨ', mɨrɨpan esi pori' pe imaimu eta tʉuya a'tai. Mɨrɨ kasa si pori' pe e'to' e'seposa' serɨ, mararon pe pʉra. 	 De bruid is van de bruidegom. En de vriend van de bruidegom is blij als hij de stem van de bruidegom hoort. Daarom ben ik blij als de mensen naar Hem toegaan.


Mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ si, tanporo eke pe iku'to' nesii Papa iwano' pe, ɨye'pi'po namai' ɨku'nin, ayaton a'kwa pe te'to' ya', tʉmakooikenan pe pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe rɨ pori' pokon pe. 	 God kan ervoor zorgen dat u niet struikelt. Hij kan u zover brengen dat u zonder gebreken en vol blijdschap voor Zijn schitterende troon komt te staan.


Apʉne pʉra Papa tʉrawasooi rʉ'san urɨ'nokon, ika'sa' kon Kʉrai Sises yau wakʉ tʉrawaso ku'nin nan pe, Papa nʉkoneka'pʉ uye'mata'nokon iku'to' pe. 	 God heeft ons één gemaakt met Jezus Christus met de bedoeling dat wij het goede zouden doen, want dat heeft Hij altijd al gewild. Maar dan moeten wij daar ook ernst mee maken en die dingen doen!


Sises uya ta'pʉ to' pɨ', “Upɨkɨrɨ ɨsi'tɨ', ɨkonekato' kon pe uya ka'pon amʉ' a'sinin nan pe,” ta'pʉ iya. 	 Jezus zei tegen hen: "Ga met mij mee. Dan zal ik een ander soort vissers van jullie maken. Vissers die mensen voor Mij vangen."


Uri'sami'si amʉ' utɨ'pʉ Pi'ta mɨrɨ awonsi'kɨ itonpa ton piya' to'ken nɨ tʉpana'tɨ'pʉ kon ekamase'na to' pɨ'. 	 Jezus was op zondagmorgen vroeg weer levend geworden. De eerste die Hem daarna zag, was Maria van Magdala, uit wie Hij zeven boze geesten had weggejaagd.


Sises ewonnʉkʉ'pʉ soisa amʉ' uya kopʉna iwʉ' ta' (kopʉna pe e'nɨ iwʉ', Pʉre'toriun itese'), mɨrɨpan kon uya tanporo tʉtonpa kon soisa amʉ' kɨ'ma'pʉ. 	 Zij namen Hem mee naar de binnenplaats van de burcht en riepen het hele bataljon bijeen.


Mɨrɨ pɨ', ka'pon amʉ' uya i'tuto' pe iyesi ina esi Kʉrai poitorʉ ton pe, kamoro ama'aino Papa iwano' pe te'sen esanon pe. 	 Laat de liefde uw doel zijn, maar streef ook naar de gaven van de Geest, in het bijzonder naar het spreken namens God.


Mɨrɨpan uya inserʉ e'mʉ'sa'kasa' ene'pʉ tʉuya ekama'pʉ ina pɨ', ‘Ka'pon amʉ' enno'kɨ Isa'pa pona Saiman Pi'ta kɨ'mai'. 	 Toen wij bij die man in Caesarea thuis kwamen, vertelde hij ons dat hij een engel had gezien. De engel was voor hem gaan staan en had gezegd: 'Stuur een paar mannen naar Joppe om een zekere Petrus te halen.


Utonpa ton, serɨ ton ku'sa' uya ina pɨ', urɨ mɨrɨ awonsi'kɨ A'poros, ɨiwano' kon pe, ɨusenupa kon pa ina winɨ, ɨ'rɨ ta e'kwa pe se tawon esi, “Imenukasa' na'ne' enta' kɨtɨtʉu,” tawon. Mɨrɨ a'tai, tikin nan apurɨ auya'nokon namai' isakon entai. 	 Wat voor nut heeft het, broeders, als ik bij u kom en in vreemde talen spreek? Maar het is heel anders als ik u in verstaanbare taal vertel wat God mij duidelijk maakte; als ik u bekendmaak wat u nog niet weet of wat ik van God moet doorgeven. Of als ik u iets leer.


Roman amʉ' epuru ton piya' to' arɨ'pʉ to' uya, mɨrɨpan kon uya, “Esuwerʉ amʉ' pʉsamoro, e'tane upata'se' kon yawon kon ka'pon amʉ' anpokʉma to' uya. 	 Zij brachten hen voor de Romeinse rechters en zeiden: "Deze twee Joden brengen de hele stad in rep en roer.


Sises uya imaimu eikʉ'pʉ, “I'napairon ekama uya ɨpɨ', serɨ ewarupɨɨi tau kuru, kɨrɨtɨkɨ uturumʉ rawɨrɨ, osorʉwau ite'kwa unonkato' auya oton,” ta'pʉ iya. 	 "Petrus", antwoordde Jezus. "De waarheid is dat jij voordat vannacht een haan kraait, drie keer zult beweren dat je Mij niet kent."


“Isose' esi'pʉ to' tonpa pe. Irunan nɨ ɨkɨnta'pʉ Isose' pɨ', mɨrɨpan kon uya ikʉrʉpo'poma'pʉ Isi' yawon kon poitorʉ pe. E'tane Papa esi'pʉ iya'kɨrɨ, 	 Eén van Jakobs zonen, Jozef, werd door zijn broers als slaaf verkocht. Dat deden zij omdat ze hem niet konden uitstaan. Zij waren jaloers. Jozef kwam in Egypte terecht, maar God liet hem niet aan zijn lot over.


Resipe' uya Meri maimu etasa' a'tai, imʉre utama'pʉ itewan yau. Resipe' nin si uta'kwarʉ'tɨ'pʉ, Papa A'kwarʉ ke, 	 Toen Elisabeth de groet van Maria hoorde, begon het kindje in haar buik te trappelen. En Elisabeth zelf werd vol van de Heilige Geest.


Ɨpun kon wɨnin nan pɨ' kenari'nʉntʉu, aya'kwarʉ kon wɨnin nan pen nɨ pɨ'. E'tane ru'ku, kʉrɨ pɨ' enari'nʉntɨ', asa'rɨ rɨ marɨ ɨpun mɨrɨ awonsi'kɨ aya'kwarʉ wɨnin pɨ' ekota'man nɨto' yau. 	 Wees niet bang voor hen die wel je lichaam kunnen doden, maar niet je ziel. Wees alleen bang voor God die zowel je ziel als je lichaam kan vernietigen in de hel.


“Ketʉipɨ'tʉu,” ta'pʉ iya. “Si'tuyai' Sises, Nasare' pon warinpa auya'nokon kurusu' pona ipokapɨ'sa' rʉ'pʉ. Serɨ yau pʉra man, iye'mʉ'sa'kakaa'pʉ man! Apʉne entɨ', to' uya itʉrʉ'pʉ pata'pʉ. 	 "Jullie hoeven niet zo te schrikken", zei hij tegen hen. "Jullie zoeken Jezus van Nazareth, Die gekruisigd is. Hij is hier niet meer, want Hij leeft weer! Kijk, daar heeft Hij gelegen.


Kʉrɨ rɨ si pu'kena' maimu awɨron pen esi a'tai, Papa uya ima'tanʉ'to' oton tʉmunkɨ amʉ' koro'tapai,’” ta'pʉ Pi'ta uya to' pɨ'. 	 Maar wie niet naar Hem luistert, zal gedood worden!" (C)


Mɨrɨpan kon enau kareta ennoko'pʉ to' uya se tawon si: “Ina, enno'sa' kon mɨrɨ awonsi'kɨ so'si epuru ton, ɨrunan kon uya, ‘Miyarɨ'nokon,’ ina tonpa ton pe iyenasa' kon Esuwerʉ amʉ' pen Antiyo', Siriya, Siri'siya pon kon. 	 Zij kregen een brief mee, waarin stond: "Beste broeders in Antiochië, Syrië en Cilicië.


ɨyekama'posa' uya 'nokon yau, uyeikʉ auya'nokon pʉra iyesi. 	 U wilt zelfs geen antwoord geven op mijn vragen.


Mɨrɨ a'tai, inserʉ uya uyarɨ'pʉ Ita'kwarʉ yau rɨmono' ta'. Mɨrɨ yau, uri'san ene'pʉ uya, isuweyu ene po iyereutasa', Papa sapemato' ese' ton e'menukapɨ'sa' ke iwontɨsa'. 7 kaisa rɨ i'pai ton esi'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ 10 kaisa rɨ iretʉ ton. 	 De engel nam mij in de geest mee naar een woestijn. Daar zag ik een vrouw op een rood beest zitten. Het beest had zeven koppen en tien horens en zijn lijf stond vol met scheldnamen tegen God.


Ɨtonpa kon pokon pe a'kʉre'tɨtɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ ɨtonpa kon pɨ' tʉusentu'mai' e'tɨ', ɨri rɨ esi a'tai ɨtonpa kon pokon pe ɨwe'to' kon. Ɨsentu'matɨ', Itepuru usentu'masa' ɨpɨ'nokon na'ne' kasa. 	 Verdraag en vergeef elkaar als iemand iets tegen u heeft. Volg hierin het voorbeeld van Christus, Die u zonder meer vergeven heeft.


Toron amʉ' pɨ' ɨsenupatɨ': Te'pɨnsan pen, kiyari akʉ'pʉsa' amʉranʉ'nin nan pen, to' i'kiyari pata'se' pʉnon kon nɨ; e'tane Papa uya to' ewekʉ. Mɨrɨ entai i'nʉnkena' pe ɨwesi kon mɨrɨ toron amʉ' entai! 	 Kijk eens naar de kraaien. Die zaaien en oogsten niet en ze hebben geen voorraadkamers of schuren. Toch gaat het hen goed, want God geeft ze te eten. Wel, jullie betekenen toch veel meer voor Hem dan die vogels!


“Tʉron nɨ kanan panton etatɨ': Moro non esa' ka'pon esi'pʉ kiyari ye' si'na' pe te'sen patama'pʉ iya. Iwoi iwa'kʉtʉi pe iwekupiri'tɨ'pʉ iya. Non aka'pʉ iya tʉmainarʉ yau ikasu'kato' yai, mɨrɨ awonsi'kɨ ipa'simato' ponsi'kɨ ka'tawon soto'pan ɨutɨ amɨ'pʉ iya. Mɨrɨpan uya umɨ pɨ' te'san ena' tʉmainarʉ tʉrʉ'pʉ, mɨrɨpan utɨ'pʉ ɨnnon pata ya'. 	 "Luister eens naar deze gelijkenis: Een landeigenaar legde een wijngaard aan. Hij zette er een muur omheen, maakte een bak voor het persen van de druiven en bouwde een uitkijktoren. Daarna verhuurde hij de wijngaard aan enkele boeren en vertrok naar het buitenland.


Ikʉipʉnʉ ekama'po uya mɨrɨ, mɨrɨpan uya Ɨpika'tɨnin kon tʉron nɨ enno'to' pe, ɨpiyau'nokon te'ton tɨwɨrɨ rɨ. 	 Ik zal de Vader bidden of Hij een Plaatsvervanger wil sturen, Die altijd bij u zal blijven.


Iteuta a'koka iya a'tai, ikɨrɨsin epa'ka'pʉ iyapai, eke apo' epo'tɨto' en yapai ikɨrɨsin epa'ka kasa, wʉi enu mɨrɨ awonsi'kɨ ka' ena'pʉ ewarupɨ pe iteuta kɨrɨsin ke. 	 Toen hij die opende, kwam er een dikke rook uit, zoals uit een grote oven. De lucht werd helemaal zwart van de rook, zodat de zon niet meer te zien was.


Ɨsenupatantɨ', ɨ'rɨ ta iya e'kwa pe serɨ esi tukai': ‘Ka'pon amʉ' i'se esi ɨsentu'kena' pe, o' ke tʉuse'masan i'se esi pen,’ tawon. Uye'sa' serɨ ipokena' ton ka'pon amʉ' kɨ'mai' pen, e'tane uye'sa' serɨ tʉmakooikena' nan kɨ'mase'na,” ta'pʉ iya. 	 "Ga weg. Houd voortaan rekening met wat de profeet Hosea heeft gezegd: 'God wil uw offers en geschenken niet! Waar het Hem om gaat, is dat u met andere mensen meeleeft.' Ik ben naar de aarde gekomen om slechte mensen bij God terug te brengen en niet om Mij bezig te houden met mensen die het zo goed met zichzelf hebben getroffen."


Ɨ'rɨ uya epanta'man ɨsipɨ' e'nɨ emapu'tɨ ɨ'koro'tau'nokon? Ipan pe i'se ɨwe'to' kon ayau'nokon na'ne' usewa'noman pɨ' yapai pe' iyepʉ pen mɨ? 	 Maar hoe komt het dan dat u altijd ruzie maakt en vecht? Omdat er slechte verlangens in u zijn, die u daartoe aanzetten.


Mɨrɨ pɨ' entu'manin nan repa auya'nokon a'tai, eke pe kʉsekamai, wakʉ pe te'ku'san uya ikupʉ kasa Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' tau, mɨrɨ awonsi'kɨ asanta tawɨrɨ rɨ, tapurɨto' kon pe ka'pon amʉ' uya tukai'. I'napairon nɨ ekama uya serɨ ɨpɨ'nokon, to' uya tepe'pʉ kon epoka'sa' rɨ mɨrɨ. 	 Wanneer u een arme iets geeft, bazuin het dan niet rond. Dat doen de huichelaars. Het gaat hen erom iedereen in de synagoge en op straat te laten zien hoe goed zij zijn. Zij willen door de mensen geprezen worden.


iyemari'masa' ekumankanin pe, mentaino pe, e'wɨpaino, enku'tɨnin ye' pe, ɨri ku'nin pe rɨ, tɨkɨntai', teseru'tɨi' ka'pon pɨ' tʉusauro'sen pe, mɨ pe rɨ te'ku'sen pe, mɨrɨ awonsi'kɨ ita'kwarʉ pʉra te'sen pe. 	 Hoererij, diefstal en moord; overspel, hebzucht en gemenigheid; bedrog, losbandigheid en jaloezie;


“Ɨuseruma a'tai tenta'nai' pʉra, pokoi pe ɨyemʉ' kʉ'kupʉi wakʉ pe te'ku'san e'to' kasa, temʉ' rɨ to' ena ka'pon amʉ' uya rɨ nin tento' kon pe, ka'pon amʉ' uya rɨ nin tapurɨto' kon pe. I'napairon nɨ ekama uya ɨpɨ', to' uya tepe'pʉ kon epoka'sa' rɨ mɨrɨ. 	 Nu iets over het vasten. Als u vast, doe dat dan niet opvallend zoals de huichelaars. Want die proberen, door er somber en onverzorgd uit te zien, de mensen te laten weten dat zij vasten. Dat is dan ook de enige beloning die zij ooit ervoor krijgen.


Mɨrɨ tʉpo, use'man nɨto' tʉrawasomanin utɨ'pʉ mɨrɨ asanta tawɨrɨ. Ensa' tʉuya a'tai, entaka'pʉ iya iratoi poro. 	 Toevallig kwam een priester langs. Maar toen hij de man zag liggen, ging hij aan de overkant van de weg voorbij.


Urɨ, Isaan uya serɨ ton eta'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ene'pʉ. Etasa' uya mɨrɨ awonsi'kɨ ensa' uya a'tai, uta'mo'ka'pʉ inserʉ, uyenu ya' enpoikanin nʉ'pʉ pʉta piyau apurɨpɨ'se'na. 	 Ik, Johannes, zag en hoorde al deze dingen en viel op mijn knieën voor de engel, die ze me had laten zien en wilde hem vereren.


Ɨi'nʉnkanin kon nɨken i'nʉnka auya'nokon yau, ɨ'rɨ ken si ɨyepe'pʉ kon eporo auya'nokon mɨrɨ? Mɨrɨ pe' kupʉ pʉrata amʉranʉ'nin nan uya pʉra nai? 	 Als u alleen maar houdt van mensen die ook van u houden, krijgt u geen beloning. Dat doen zelfs bedriegers.


Kamoro si asauro'se iyamʉrasa' kon nʉ'san uya Sises arɨ'pʉ Paire' Isutiya kopʉnaai piya'. 	 Ze stonden op en brachten Hem met z'n allen naar gouverneur Pilatus.


“E'tane upiyau uiwano' pe rɨ usekamato' esi Isaan uya ekama'pʉ na'ne' entaino. Tʉrawaso unkupʉnʉ i'ma'kato' pe uya ukʉipʉnʉ nʉtʉrʉ'pʉ, mɨrɨ ton uya rɨ ekama ikʉipʉnʉ uya uyenno'sa' tukai'. 	 Maar Ik heb een getuigenis dat meer waarde heeft dan dat van Johannes. Denk eens aan de wonderen die de Vader Mij laat doen. Die zijn het bewijs dat Hij Mij gestuurd heeft.


Mɨrɨ a'tai iu'tɨ'pʉ Ka'paneyan pona, Kiyarari yau te'sen pata pona. Mɨrɨpan Sapa' a'tai ka'pon amʉ' enupa pɨ' iyepiya'tɨ'pʉ. 	 Hij kwam in Kapernaüm, een stadje aan het meer van Galilea. Daar ging Hij elke sabbat naar de synagoge en sprak er de mensen toe.


“Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' mɨrɨ kasa Papa sapema pe rɨ isaurokʉ? Ɨnʉ' rɨ sa'ne makoi pɨ' tʉusentu'masen pʉra rɨ iyesi mɨrɨ ko, Papa rɨken!” ta'pʉ to' uya. 	 "Hoe durft Hij! Hij spot met God! Er is er maar één die de mensen hun zonden kan vergeven en dat is God!"


“Mɨrɨpan pɨ' Epʉra'an uya ta'pʉ, ‘Moro rɨ Mosi' maimu rʉ'pʉ esi mɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' maimu rʉ'pʉ esi mɨrɨ, tɨwɨ to' netai, iyawɨrɨ te'to' kon pe,’ ta'pʉ iya ipɨ'. 	 Abraham antwoordde: 'In de boeken van Mozes en de profeten staan waarschuwingen genoeg. Uw broers kunnen die zo vaak lezen als zij willen.'


E'tane kʉrɨ rɨ a'si'pʉ to' uya, ipanta'ma'pʉ to' uya, mɨrɨpan nin si ennoko'pʉ to' uya mɨrɨ itemiyatʉ arʉ pʉra rɨ. 	 Maar zij grepen hem, gaven hem een pak slaag en stuurden hem met lege handen terug.


E'tane rɨ, ɨmɨrɨ'nokon a'naino kon amakooi kon esi pen ɨyesa' kon pe, e'tane Iya'kwarʉ, Papa A'kwarʉ uko'mamʉ yau ayau'nokon. Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnʉ' rɨ esi yau Kʉrai A'kwarʉ esa' pe pʉra, Kʉrai iwano' pe pʉra rɨ iyesi. 	 Met u is het anders. U doet niet meer uw eigen zin, maar laat u leiden door de Geest; tenminste als de Geest van God in u woont. Als u de Geest van Christus niet hebt, hoort u niet bij Hem.


Mɨrɨ a'tai, Sises uya ta'pʉ anpisin pɨ', “Main awɨron kon pen pe' esa' pe esi serɨ, ɨuye'sa' kon na'ne' supara amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ wa'tana amʉ' esa' pe uya'sise'na? Wʉi kaisarɨ rɨ e'tai ko use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' pʉ'kʉ tau tereutai' ka'pon amʉ' enupa pɨ', uya'si auya'nokon pʉra rɨ. 	 Daarna richtte Hij Zich tot de gewapende mannen. "Ben ik een gevaarlijke misdadiger, dat u Mij komt arresteren met zwaarden en knuppels? Waarom hebt u Mij niet gepakt toen Ik dagelijks in de tempel was en de mensen toesprak?


Utonpa ton, ti'sa amʉ' pe esi i'se ke'tʉu, apʉne pʉra urɨ'nokon enupanin nan pe te'san eseru aimenkato' oton mɨrɨ ipan pe ɨsɨ pe. 	 Broeders, denk niet dat u allemaal leraars bent, want een leraar wordt strenger beoordeeld, omdat zijn verantwoording groter is.


Mɨrɨ koro'tau, tanporo ka'pon amʉ' ukaramʉ esi'pʉ tʉuta'kwarʉkai' iwenai. “E'pana e'tɨ'. Iyeri'sa' pen mɨrɨ, e'tane iye'nʉmʉ rɨ nin,” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 Er waren allemaal mensen aan het huilen en jammeren om de dood van het kind. "Maak toch niet zoveel lawaai!" zei Jezus. "Houd op met huilen. Zij is niet dood; ze slaapt alleen maar."


Tu'kan kon nɨ Sameriya pon kon mɨrɨ pata yawon kon uya Sises apurɨ'pʉ, apʉne pʉra uri'san uya, “Tanporon nɨ unku'pɨtʉ'pʉ ekamasa' iya upɨ',” tasa' pɨ'. 	 Veel mensen uit de Samaritaanse stad geloofden in Jezus. Zij waren daarvan overtuigd omdat de vrouw vertelde dat Hij precies wist wat er in haar leven gebeurd was.


Tanporo serɨ ton anʉnka'sa' uya pen, mɨrɨ pe pʉra wakʉ pe ekonekaka'sa' pen, e'tane uta'kwarʉka uta'sito' pe Kʉrai Sises uya uya'sisa' na'ne' pɨ'. 	 Daarmee wil ik niet zeggen dat ik er al ben of dat ik al volmaakt ben, maar wel dat ik met dat doel voor ogen blijf doorgaan. Die volmaaktheid probeer ik te grijpen, waarvoor ook Christus mij gegrepen heeft.


Itepuru Sises usaurokʉ'pʉ tʉpo to' pokon pe, itanʉmʉ'pʉ Epʉn pona, mɨrɨpan ereuta'pʉ enwo'ne' Papa emiyatʉ winɨ. 	 Nadat Hij met hen gesproken had, werd Jezus opgenomen in de hemel en ging aan de rechterhand van God zitten.


To' nɨmɨ tʉpo, wʉ' pona itɨ'pʉ ɨpʉremai'. 	 Toen iedereen weg was, ging Jezus de berg op om te bidden. Alleen.


Ene rɨ, ɨnʉ' rɨ koneka Main uya pʉra iyesi Papa enu yau, apʉne pʉra, “Ipokena' pe te'sen uko'mamʉ apurɨto' winɨ,” tasa' iya. 	 Daaruit blijkt duidelijk dat niemand het ooit met God in orde kan maken door de wet te houden. In de Boeken staat immers ook: "Alleen door op Hem te vertrouwen, komt het tussen God en u in orde." (C)


Ka'pon ainʉmʉ, apʉne pʉra te'masen pe iye'to' pe ekama'posa' pe tesi ke, aiko tawon pe pʉra iyesi karimeru amʉ' pɨ'. 	 Zo'n herdersknecht denkt alleen aan zichzelf. Het interesseert hem niet wat er met de schapen gebeurt.


Mɨrɨpan e'tane, ka'pon uyee'pʉ, “Apʉne entɨ', pariki'si ta' ana'si'pʉ kon amʉ' e'soto'pɨ'sa' use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' tau ka'pon amʉ' enupa pɨ',” tase'na. 	 Even later kwam iemand hun vertellen dat de mannen die zij gevangen hadden gezet, in de tempel waren en het volk onderwezen.


“Serɨ esi serɨ pu'kena' pe kuru usenuminkan i'se. 7 kaisa rɨ i'pai na'ne' esi 7 kaisaron wʉ' amʉ', uri'san ereutasa' na'ne' ipo. 	 Er is wijsheid nodig om dit te begrijpen. De zeven koppen van het beest zijn de zeven bergen, waar de vrouw op zit. Ook zijn het zeven koningen.


To' a'wetapɨ'sa' a'tai, Sises uya ta'pʉ tʉpoitorʉ ton pɨ', “Ipʉ'kʉ rʉ'pʉ ton amʉranʉ'tɨ', itonpa'pʉ uma'ta namai',” ta'pʉ iya. 	 Toen de mensen verzadigd waren, zei Jezus tegen Zijn discipelen: "Er is nog heel wat over. Haal het op, want er mag niets blijven liggen."


Utonpa ton, ta'kwarʉ kenan kon auro'ka kasa ayauro'kato' uya 'nokon pʉra iyesi, e'tane serɨ non pon kon pe rɨ nin ayauro'ka uya 'nokon, amiyu amʉ' pe rɨ Kʉrai pona. 	 Als ik wel de talen van mensen en engelen zou spreken, maar geen liefde heb, klink ik als een dreunende gong of een schetterende cimbaal.


Mosi' usenupasa' esi'pʉ tanporo Isi' pon kon eseru yau. Imaimu, mɨrɨ awonsi'kɨ inkupʉnʉ esi'pʉ meruntɨ pe. 	 Hij kreeg een grondige opleiding in de Egyptische wetenschap en was krachtig in zijn handel en wandel.


“Nai kasa si isemo'kaka'sa' rɨ ka'pon entukapʉ kanan iyakon ite'kwa pe?” tukai' Sises ekama'po'pʉ iya. “Iyewonkapʉ poken pʉra rɨ sa'ne iyesi tʉsan ewan ya' tentuka'to' pe iyakon ite'kwa pe,” ta'pʉ iya. 	 "Opnieuw geboren?" vroeg Nicodémus. "Hoe kan dat? Iemand kan toch niet voor de tweede keer uit zijn moeders lichaam geboren worden?" Jezus antwoordde:


‘Kʉrɨ rɨ uriya' uko'man nɨ, upinin nɨ, nurɨne e'nɨ.’ Imenukanin, ɨtonpa kon pe te'sen uya, ‘Urɨ'nokon kamoro ipayan nʉ'san,’ tasa' na'ne' kasa rɨ. 	 Toch is God niet ver bij ons vandaan, want in Hem leven, bewegen en zijn wij. Eén van uw dichters heeft het zo gezegd: 'Wij zijn uit Hem voortgekomen.'


Ene repasa' esi'pʉ mɨ pe te'to' yau isauro'to' pe, Papa sapema pe rɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe te'to' yau rɨ iye'to' pe 42 kaisa rɨ kapʉi yau. 	 Het beest mocht met grote woorden God beledigen, 42 maanden lang.


Tʉron nɨ a'tai to' piyau tesi koro'tau, to' auro'ka'pʉ iya, “Surusiran apai kʉtɨtʉu, e'tane ukʉipʉnʉ usauro'sa' rʉ'pʉ ipɨ' enupɨkɨrɨ me'tʉi' usaurokʉ rɨ metata'tʉine'nokon ipɨ'. 	 Tijdens één van deze ontmoetingen zei Hij dat zij Jeruzalem nog niet mochten verlaten: "Wacht eerst op wat de Vader beloofd heeft", zei Hij. "Ik heb al verteld wat er zal gebeuren.


Paarʉ uya to'sa rɨ Esuwerʉ amʉ' Konsʉrʉʉi ton enpɨtʉ'pʉ, mɨrɨpan uya ta'pʉ, “Utonpa ton Esuwerʉ amʉ', uko'mamʉ koro'tau, Papa nama pɨ' e'sa' man, mɨrɨ awonsi'kɨ si'tuyai' ɨ'rɨ rɨ ɨri ku'sa' uya pʉra rɨ iyesi, serɨ pʉ'kʉ pona rɨ,” ta'pʉ iya. 	 Paulus keek de Raad onderzoekend aan en zei: "Mannen broeders, tot op deze dag heb ik steeds met een zuiver geweten voor God geleefd."


Serɨ ton main pɨkɨrɨ, Esuwerʉ amʉ' kanan epantakapɨtʉ'pʉ. 	 Door deze woorden kregen de Joden weer verschil van mening.


Moro iyesi Surusiran po karimeru mʉra'ta airɨ, iku'pɨ mʉre'pʉ 5 kaisaron enkurun nɨto' itau ton esa'; Ipuru amʉ' maimu yau Pe'sata tato' ipɨ'. 	 Bij de Schaapspoort in Jeruzalem was de vijver Bethesda met vijf zuilengalerijen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ main, “Umunkɨ amʉ',” tawon pu'tɨka'nʉ'sa' auya'nokon ɨpori'mapɨ'nin kon pe te'sen: “Mooi, usennakan pe Itepuru uya main awɨron pe ɨkonekato' kʉ'kupʉi, ɨyewan kʉ'mo'kai ɨyeseremekʉ iya a'tai, 	 U bent zeker vergeten hoe God u als Zijn kinderen bemoedigd heeft. Hij zei: "Denk niet licht over de tucht van de Here, mijn zoon. Laat de moed niet zakken als de Here u terechtwijst.


Utamokori kon uya mana tato' ɨ'pɨtʉ'pʉ rɨmono' tau, itekare iye'menukasa' nekamayai'ne', ‘To' nɨ'ton pʉreti ke to' repapɨtʉ'pʉ iya Epʉn poi,’ tukai',” ta'pʉ to' uya. 	 Onze voorouders hadden in de woestijn steeds te eten. Er staat in de Boeken dat zij van Mozes brood uit de hemel kregen."


Sepiti munkɨ amʉ', Isens, mɨrɨ awonsi'kɨ Isaan, usewansiuka'pʉ nɨrɨ, Saiman tonpa pe te'san. Sises uya ta'pʉ Saiman pɨ', “Kenari'nʉmʉi, serɨ si'kɨrɨpai ka'pon amʉ' nin si a'sinin pe ɨwesi mɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, die met Simon samenwerkten, wisten niet wat ze zagen. Jezus zei tegen Simon: "Wees niet bang meer. Van nu af aan zul je een visser van mensen worden."


Apʉne pʉra i'tu'nokon pɨ' Kʉrai e'mʉ'sa'kasa' pɨ' eri'nɨsa' apai, iyeri'kapʉ pen kanan; itentai uma'tan nɨto' esi pen. 	 Wij zijn er zeker van dat Christus, nu Hij uit de dood is opgestaan, niet meer zal sterven. De dood heeft geen macht meer over Hem.


Ta'kɨron kon pokon pe itɨ uya pata eporo koro'tau, Tamaskas itese', a'kwa, Epʉn winon uya iwei'tɨ'pʉ. 	 Toen hij in de buurt van Damascus kwam, flitste er plotseling een licht vanuit de hemel, dat hem gevangen hield.


Kʉrɨ rɨ Tʉmu teme'nin nʉ'pʉ pen, e'tane inonkanin nʉ'pʉ tanporon kon urɨ'nokon iwano' pe—nai kasa ken urɨ'nokon repa iya pʉra nesii'no ipokon pe wakʉ pe rɨ tanporon ke rɨ? 	 God heeft immers Zijn eigen Zoon niet ontzien, maar Hem uitgeleverd terwille van ons allemaal. Zal Hij, nu Hij Zijn Zoon heeft gegeven, ons dan ook niet alles geven?


Ɨnʉ' rɨ ɨneporonʉ piyapai eponin pe pʉra ɨku'nin, kʉse'nin kasi ye' pe mɨ pe pʉra te'ku'sen, inserʉ amʉ' pɨ' rɨ ɨpʉreman pɨ' pori' pe te'sen. Pʉse rɨ rupɨ usaurokʉ mɨrɨ siya rɨ eke pe rɨ tʉnene'pʉ pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ iya'kwarʉ pʉra rɨ isenuminkato' uya a'sarutanʉkʉ sepan nɨ teseru ke. 	 Laat u niet wijsmaken dat u verloren bent als u geen engelen wilt vereren. Wie dat beweren, denken recht van spreken te hebben omdat ze een visioen hebben gehad. Het enige wat die trotse mensen hebben (ook al beweren zij nederig te zijn) is een rijke fantasie!


Tonan tawon i'tunin nan pe pʉra ɨwesi kon i'se pʉra e'ai', utonpa ton, autaperʉka kon namai': Esuwerʉ uya sa'man pe enan i'tusa' mɨrɨ ipʉ'kʉ pe rɨ tanporo Esuwerʉ amʉ' pen ewomʉ pʉ'kʉ pona. 	 Broeders, ik wil niet dat Gods plan met Israël voor u geheim blijft. Wees niet eigenwijs. Voorlopig moet een deel van de Israëlieten niets van Jezus Christus hebben. En dat duurt tot de grote massa uit de andere volken in Gods koninkrijk is ingegaan.


“Ɨsɨ sɨ, Korasin pon kon! Ɨsɨ sɨ, Pe'saita pon kon! Ɨ'koro'tau'nokon ne'ku'ai'ne' eke Papa tʉrawasooi e'ku'sa' pe iyesi yau Taya mɨrɨ awonsi'kɨ Saitan pon kon koro'tau, pena rɨ to' era'tɨ'pʉ nesii'no tʉmakooi kon apai. To' epontɨpɨ'sa' esi'pʉ nesii'no isa'ka'si ya', urumɨrʉ'pʉ yau to' nesii'no. 	 "Chorazin! Bethsaïda! Wat ziet het er voor u slecht uit! Als in de zondige steden Tyrus en Sidon de wonderen waren gebeurd die Ik in uw straten heb gedaan, zouden zij zich allang vol schaamte en berouw tot God hebben bekeerd.


Tamas uya ta'pʉ ipɨ', “Uyepuru, ina uya sa'ne i'tu pʉra iyesi nai ya' ɨutɨ tukai'; nai kasa ken ina uya ite'ma i'tu?” ta'pʉ iya. 	 "Maar Here", zei Thomas, "wij weten niet eens waar U heengaat. Hoe zouden wij dan de weg weten?"


mɨrɨpan kon ekanwa'tɨsa' utɨ'pʉ parau ku'pɨri ratoi pona Ka'paneyan winɨkʉi'. Pata ewarumankaa'pʉ, Sises uye'sa' pʉra rɨ marɨ iye'tane to' piya'. 	 Toen het al donker was en Jezus nog steeds wegbleef, gingen zij in een boot en staken over naar Kapernaüm.


Serɨ ipoken e'nɨto' usi'tusa' uyepʉ Sises Kʉrai apurɨto' poro tanporon kon apurɨnin nan piya'. Tʉponaron pʉra rɨ iyesi, 	 Deze rechtvaardigheid voor God wordt bereikt door op Jezus Christus te vertrouwen. Dit geldt voor alle mensen die in Hem geloven, wie zij ook zijn.


Sises uya to' ene'pʉ, mɨrɨpan kon ekama'po'pʉ iya, “Ɨ'rɨ ken si ta e'kwa pe iye'menukasa' esi: “‘Ɨutɨ amɨnin nan neno'ma'pʉ rʉ'pʉ tɨ' enasa' itekun airɨ te'sen tɨ' pe,’ tawon? 	 Jezus keek hen aan en vroeg: "Wat betekent deze zin uit de Psalmen dan: 'De steen die door de bouwers is weggegooid, blijkt onmisbaar te zijn'?" (A)


Ɨiwano' kon pe rɨ ɨserasu kon pe e'tɨ'! Tenu ke e'tɨ'! I'tu auya'nokon pʉra iyesi ɨ'rɨ a'tai mɨrɨ weyu e'seporo tukai'. 	 Wees dus op je hoede en houd je ogen open! Je bent gewaarschuwd!


Mɨrɨ pɨ', kamoro etanin nʉ'san e'sara'tɨ'pʉ utɨpɨ' nɨ pɨ' tikin pa'ne, kɨɨyi' amʉ' wapiya, Sises rɨken tʉnonkai', uri'san nɨken si e'soto'kasa' mɨrɨ yau pokon pe. 	 Na deze woorden dropen de mannen één voor één af, de leiders het eerst. Jezus bleef alleen met de vrouw achter.


12 kaisaron kon ipoitorʉ ton tonpa, Isutas Eskariya' tato' ipɨ', utɨ'pʉ use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton eke ton kuru piya'. 	 Toen ging Judas Iskariot, een van de twaalf discipelen, naar de leidende priesters.


Mɨrɨ moron nʉ'pʉ pe, tikin nan ka'pon nʉkuu'pʉ ɨri moron nʉ'pʉ pe tanporon kon ka'pon amʉ' eno'mato' esi'pʉ kasa, mɨrɨ kasa rɨ marɨ tikin nan Papa maimu awɨrɨ e'nɨto' ku'sa' moron nʉ'pʉ esi'pʉ anʉn nɨ Papa uya ipokena' pe uko'man nɨto' ne'nin pe tanporon kon ka'pon amʉ' iwano' pe. 	 Dus, zoals door die ene overtreding van Adam alle mensen werden veroordeeld, worden door die ene goede daad van Christus alle mensen vrijgesproken, zodat zij kunnen leven.


“E'tane warawo' tʉtonpa wɨpɨ'nin uya Mosi' a'tu'ma'pʉ, ‘Ɨnʉ' uya ɨku'sa' ina epuru pe, mɨrɨ pe pʉra ina eseru aimenkanin pe? 	 Maar de man die begonnen was, zei tegen Mozes: 'Waar bemoeit u zich mee? Denkt u dat u onze leider en rechter bent?


Mɨrɨ a'tai, kopʉna Era' uya ka'pon amʉ' nekamanʉ eta'pʉ mɨrɨ kupʉ Sises uya tukai'. 	 Toen Herodes over Jezus hoorde, zei hij tegen zijn dienaars: "Dat moet Johannes de Doper zijn, die weer levend is geworden. Daarom kan Hij al die wonderen doen."


Serɨ tasa' iya a'tai, Pari'si amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ Satu'si amʉ' e'sei'pɨtʉ'pʉ tʉtonpa kon pokon pe. 	 Door die woorden ontstond er onenigheid tussen de Farizeeërs en de Sadduceeërs. Weg was hun eensgezindheid!


Miyarɨ rɨ Sises uya tʉpoitorʉ ton auro'ka'pʉ. “Mɨrɨ a'tai si, Papa e'to' esa' wannɨ pe e'to' oton mɨrɨ se kasa; moine warawo' emari'ma ense'na 10 kaisaron kon uri'sami'si amʉ' utɨ'pʉ tʉraan'puui ke'ne. 	 "Het Koninkrijk van de hemelen kan vergeleken worden met tien bruidsmeisjes die de bruidegom tegemoet gingen. Zij namen hun olielampen mee.


Mɨrɨ a'tai, itonpa pe rɨ, 1 3 e'to' airɨ rɨ parau kau te'san eri'pɨtʉ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ itonpa pe rɨ, 1 3 e'to' airɨ rɨ kanau epotorʉ'pʉ ton uma'ta'pʉ. 	 en een derde deel van de zeedieren ging dood en een derde deel van de schepen verging.


Mɨrɨpan nin si e'mʉ'sa'kasa' a'tai terikʉ tʉpo, ipoitorʉ ton enu ya' iyee'pʉ mɨrɨ, serɨ ta'pʉ iya rʉ'pʉ, mɨrɨpan kon uya pena iye'menukasa' rʉ'pʉ itekare apurɨ'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ Sises maimu rʉ'pʉ. 	 Later, toen Hij uit de dood was teruggekomen, herinnerden Zijn discipelen zich dat Hij dit gezegd had. Het klopte precies met wat er in de Boeken staat.


“‘Ina epuru, eke pe sa'ne epoka'sa' iya man ko,’ ta'pʉ to' uya ipɨ'. 	 'Maar koning', antwoordden ze, 'die heeft toch al genoeg.'


Mɨrɨ a'tai, ka'pon uya ɨto'ka'nʉkʉ pʉra iyesi mɨrɨ ɨuseruma tenta'nai' pʉra tukai', e'tane ɨkʉipʉnʉ, tʉusensen pen nɨ uya i'tu, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨkʉipʉnʉ, ama'ai te'ku'sen ennin nʉ'pʉ uya rɨ ɨye'mato' pe. 	 Dan zal niemand vermoeden dat u honger hebt, behalve uw Vader, Die ieders geheim kent. Hij zal u belonen.


Apurɨ auya pe iyesi yau, eporo auya rɨ ɨnekama'po'pʉ ɨwɨpʉremato' yau,” ta'pʉ Sises uya tʉpoitorʉ ton pɨ'. 	 Wie geloof heeft, krijgt alles waar hij in het gebed om vraagt."


Wʉi nai pata esi koro'tau, uyenno'nin nʉ'pʉ tʉrawasooi ku'pai'nokon. Ewarupɨ nʉye'an, ɨnʉ' rɨ e'tʉrawasoma weyu pen. 	 Zolang het dag is, moeten wij doen wat God ons opdraagt. Als de nacht komt, kan niemand meer iets doen.


Tʉusi'nʉnkai' e'tɨ' ɨsitonpa pe. 	 Blijf als broeders van elkaar houden.


To' enpa'ka'pʉ iya pariki'si tapai, mɨrɨpan kon pɨ', “Ɨ'rɨ kuru tʉku'se epika'tɨto' pe iyesi?” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 Daarop bracht hij hen naar buiten en vroeg: "Heren, wat moet ik doen om gered te worden?"


“Ɨnʉ' ken usauro'nɨ'pʉ awɨron mɨrɨ awonsi'kɨ emiya'pokena' ipoitorʉ pe nai itesa' nʉnonka'pʉ tiwʉ' tawon kon tʉpoitorʉ ton esa' pe to' i'kiyari ke to' repanin pe itʉto' weyu a'tai? 	 Wie van jullie gedraagt zich als een trouwe en verstandige knecht? Als iemand die ervoor zorgt dat alle anderen in het huis op tijd te eten krijgen?


E'tane Sises tʉrawasooi ineporo'pʉ esi eke pe Mosi' tʉrawasooi entai, wakʉ kuru ekonekan nɨsa' Papa winon eposa' iya tʉntʉton eke pe penaro' entai, mɨrɨpan e'tʉsa' wakʉ ton kuru nin e'ku'to' pɨ' isauro'sa' po. 	 Maar Christus, de hemelse priester, heeft een veel belangrijker taak gekregen dan de priesters van Israël. Hij heeft ervoor gezorgd dat God een nieuw verbond met de mensen sloot; een verbond dat op betere beloften steunt.


Wakʉ nonkasa' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉusewankamai' pʉra ɨwe'to' kon Papa, ukʉipʉnʉ kon mɨrɨ awonsi'kɨ Itepuru Sises Kʉrai winon nesii ɨyenau'nokon. 	 Maar ik wijs u op iets dat u moet weten; elke man is ondergeschikt aan Christus en een vrouw is ondergeschikt aan haar man; en Christus is ondergeschikt aan God.


Sises uya to' eikʉ'pʉ, “Kʉrɨ wakʉ itena'pɨ pɨnnin nʉ'pʉ tʉpa'karakai' esi Ka'pon, Papa winon. 	 "Luister", zei Hij. "Ik ben de boer die het goede zaad zaait. Het land is de wereld.


Kʉrɨ rɨ ti'naino ku'nin tʉpori'manin pe esi a'tai, mɨrɨ i'naino uya ima'tanʉkʉ; kʉrɨ rɨ wakʉ Iya'kwarʉ pori'manin pe ipɨnnin esi a'tai, Iya'kwarʉ winɨpai inkero' uko'man nɨto' eporo iya. 	 Wie naar de oude menselijke natuur leeft, kan alleen maar dood en verderf verwachten. Maar wie door de Heilige Geest leeft, zal ervaren dat de Geest eeuwig leven geeft.


Pata mʉra'ta eporo iya koro'tau, eke' u'na'tɨi' tʉutɨsan epa'ka eporo'pʉ iya. Tikin nan nɨ itaan'pʉ ima'tasa' rʉ'pʉ mʉre warawo' uma'tasa' esi'pʉ. Anpisin ka'pon amʉ' utɨ esi'pʉ iya'kɨrɨ. 	 Zoals gewoonlijk liepen er drommen mensen achter Hem aan. Bij de poort van het dorp zag Hij een lange begrafenisstoet aankomen. De dode was de enige zoon van een vrouw, die ook haar man al had verloren.


Mɨrɨ pɨ' si tu'kan kon ka'pon amʉ' Meri piya' iye'sa' kon, Sises nʉkupʉnʉ ennin nʉ'san uya apurɨ'pʉ. 	 Nu zij dit hadden gezien, geloofden veel Joden dat Jezus de Christus was.


Mɨrɨ a'tai, Paarʉ uya rɨ tʉrepa pʉrata ke tukai' iye'kupʉ'pʉ. Mɨrɨ pɨ' nin si, ikɨ'mapɨtʉ'pʉ iya, mɨrɨ awonsi'kɨ auro'kapɨtʉ'pʉ iya. 	 Intussen hoopte hij heimelijk van Paulus steekpenningen te krijgen; hij liet hem daarom nogal eens bij zich komen om met hem te praten.


Awanakʉi' kuru, iyenna'po koro'tau eke pata pona, iwan pe iyesi'pʉ. 	 De volgende morgen ging Hij weer naar Jeruzalem. Onderweg kreeg Hij honger.


“Tʉpana ke te'sen, tɨwɨ Ita'kwarʉ uya so'si ton auro'kayai'ne' etai. Iyakon ite'kwa pe eri'nɨto' uya kamoro entakanin nʉ'san wɨto' oton pen. 	 Als u oren hebt, luister dan naar wat de Geest tegen de gemeenten zegt. Wie overwint, zal niet door de tweede dood getroffen worden.


Wʉi kaisa rɨ ina irepakɨ wʉi kaisa rɨ te'sen ina i'kiyari ke. 	 Laat Uw koninkrijk komen. Geef ons elke dag opnieuw het voedsel dat wij nodig hebben.


Mɨrɨ awonsi'kɨ se si esi'pʉ mɨrɨ itekareei pe: “Uye'ma'pʉ pe iyepʉ mɨrɨ ka'pon meruntɨ kuru uyentaino, tʉu'tɨi' isapatooi euka uya pokena' pen nɨ. 	 "Het duurt niet lang meer", riep hij, "en dan komt er Iemand, die veel belangrijker is dan ik. Vergeleken bij Hem ben ik niets. Ik ben niet eens waard Zijn schoenen los te maken.


Serɨ awonsi'kɨ, 5 kaisaron kon ka'pon amʉ' e'to' oton ɨsitonpa pe usewa'noman pɨ'; osorʉwawon kon asa'ron kon ewa'noma pɨ', asa'ron kon osorʉwawon kon ewa'noma pɨ' nɨrɨ. 	 Van nu af aan zal in gezinnen onenigheid zijn. Drie mensen zullen voor Mij zijn en twee tegen, of omgekeerd.


mɨrɨpan uya asa'ron kon aimu'nan ipon ton inserʉ amʉ' ereutapɨ'sa' ene'pʉ, Sises ekepu pata'pʉ yau, i'pai pata'pʉ airɨ mɨrɨ awonsi'kɨ i'ta pata'pʉ airɨ isakon. 	 Snikkend boog zij zich voorover en keek in het graf. Op de plaats waar Jezus had gelegen, zag zij twee engelen in witte kleren zitten. Een aan het hoofdeinde en een aan het voeteneinde van de plaats waar Hij gelegen had.


Sises ene i'se to' esi'pʉ, use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' airɨ te'soto'pɨ'se' to' usekama'popɨtʉ'pʉ, “Ɨ'rɨ tukai' mi'tuyatʉu? Iyepʉ pen nɨ pe' serɨ Weyu Rʉ'pʉ pɨ'?” ta'pʉ to' uya. 	 Zij keken rond of Jezus er ook was. "Wat denk je?" vroegen ze, terwijl zij met elkaar in de tempel stonden te praten. "Zou Hij ook komen?"


Ɨnʉ' rɨ uya tʉmakooi ke ui'tu? I'napai rɨ usaurokʉ pe iyesi yau, ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' uyapurɨpai pʉra ɨwesi kon? 	 Wie van u kan Mij beschuldigen van iets slechts? Niemand! Ik spreek de waarheid. Waarom gelooft u Mij dan niet?


Miyarɨ ka'tɨ' ɨsipokon pe wakʉ eseru yau auta'su'ka kon pe. Tanporon Kʉrai so'sii ton miyarɨ nɨkayan. 	 Groet elkaar met een oprecht gemeende omhelzing. Alle christengemeenten laten u groeten.


To' uya inee'pʉ ipiya'. Ɨri a'kwarʉ uya Sises ensa' a'tai, inke pʉra warawo' mʉre ennoko'pʉ iya yai. Ita'mo'ka'pʉ non pona, mɨrɨpan e'rakairakaima'pʉ, inta a'koronta'pʉ. 	 Kom, breng de jongen maar hier." Dat deden zij, maar zodra de boze geest Jezus zag, kreeg de jongen vreselijke stuiptrekkingen. Hij viel op de grond en rolde heen en weer; het schuim stond hem op de mond.


To' uya ɨyenpa'kato' oton kon usenupan nɨto' iwʉ' tapai; i'napai rɨ iweyu uye'kapʉ, ɨwɨnin e'ku'to' oton wakʉ kupʉ tʉuya pe tekamai' Papa iwano' pe. 	 Want de Joden zullen u niet alleen uit de synagoge gooien, maar zelfs doden; en dan denken zij ook nog God daarmee een grote dienst te bewijzen.


To' i'tu auya'nokon mɨrɨ to' eperu winɨ. Tikʉ kenan apai pe' kʉre' pʉipɨ'nin nan ka'pon amʉ', mɨrɨ pe pʉra pi' rɨ ɨmɨ'nɨ'ta apai? (Kane.) 	 Aan hun doen en laten kunt u zien wat zij zijn, zoals men een boom kan herkennen aan zijn vruchten. U hoeft aan doornstruiken geen druiven te zoeken en aan distels geen vijgen.


To' uya imaimu eikʉ'pʉ, “Kareta rɨ eposa' ina uya pʉra man ɨmɨrɨ ekamanin. Ɨnʉ' yan nɨ uye'sa' mɨrɨ apai uya ɨyeseru patakasa' pʉra rɨ man. 	 Zij antwoordden: "Wij hebben niets slechts over u persoonlijk gehoord, niet in de brieven die we uit Judea hebben ontvangen en ook niet van de Joden, die in Jeruzalem zijn geweest.


Mɨrɨ pe pʉra, 7 kaisaron pʉreti 4,000 kaisaron kon iwano', ɨ'rɨ kaisa rɨ pa'siki'ti mamʉranʉ'ta'tʉi? 	 En dat er volle manden overbleven? Weten jullie niet meer dat Ik later 4000 mensen van zeven broden te eten heb gegeven? En dat er weer heel veel overbleef?


Nekutimas esi'pʉ to' tonpa pe, wapiya ewarupɨ nau itɨsa' rʉ'pʉ Sises piya', 	 Op dat moment nam één van hen het woord. Het was Nicodémus, die al eens bij Jezus was geweest om met Hem te praten.


Ikʉrʉpo'poma auya wapiya pe' ɨiwano' pe iyesi'pʉ pen mɨrɨ? Mɨrɨ awonsi'kɨ ikʉrʉpo'poma tʉpo, itepe'pʉ esi'pʉ ɨiwano' pe pen nɨ pe' mɨrɨ? Ɨ'rɨ pe iyesi pɨ' tʉku'sen pen nɨ kupʉ'pʉ auya? Ka'pon amʉ' pɨ' pe' kasi pe ɨwe'sa' pe ekama auya e'tane, kasi pe ɨwe'sa' Papa pɨ',” ta'pʉ iya. 	 U had het land niet hoeven te verkopen. Het was uw eigendom en nadat het verkocht was, mocht u zelf weten wat u met het geld deed. Hoe kon u zover komen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God!"


Sises uya ta'pʉ, “Moro eseru aimenkanin esi'pʉ pata yau, Papa Maimu apurɨnin pen nɨ mɨrɨ awonsi'kɨ ka'pon amʉ' pɨ' tʉusentu'masen pen nɨ. 	 "In een stad was een rechter", begon Hij, "een goddeloze man die zich van niemand iets aantrok.


To' enna'posa' a'tai ɨutɨ ta', ipoitorʉ ton uya serɨ pɨ' ekama'po'pʉ. 	 Later, toen Hij met Zijn discipelen weer thuis was, begonnen die er ook over.


Mɨrɨ a'tai, main waraino eta'pʉ uya kamoro asakɨrɨ'nan kon ene amʉ' koro'tau, “Aiko iten yai pʉrowa, tikin nan wʉi yau e'tʉrawasoman nɨsa' epe'pʉ pe, mɨrɨ awonsi'kɨ osorʉwau iten yai a'nai', pari tato' e'pasa' tikin nan wʉi yau e'tʉrawasoman nɨsa' epe'pʉ pe. E'tane karapa, are' mɨrɨ awonsi'kɨ waain kʉ'ma'tanʉkʉi!” tawon. 	 Er kwam een stem uit het midden van de vier levende wezens, die zei: "Eén maat tarwe voor een dagloon (A) en drie maten gerst voor een dagloon. (A) En wees zuinig met olie en wijn."


Ɨmɨrɨ'nokon nin si ɨri ton uya i'tu yau wakʉ ton e'repan nɨto' ke ɨmunkɨ kon amʉ' repa auya'nokon, mɨrɨ entai kuru ɨkʉipʉnʉ kon, Epʉn pon uya wakʉ ton e'repan nɨto' tʉrʉ kamoro ekama'ponin nan ena'. 	 Natuurlijk niet! Al bent u slecht, u geeft uw kinderen wat goed is. Hoeveel te meer zal uw hemelse Vader het goede geven aan wie Hem erom vragen.


Mɨrɨpan epa'ka'pʉ, mɨrɨpan ukaramʉ'pʉ ipan pe. 	 Huilend liep Petrus de binnenplaats af. Hij was er kapot van.


Ipan pe to' enari'pa tʉuya'nokon tʉpo, Konsʉrʉ amʉ' uya to' nonka'pʉ. Nai kasa to' kota'mato' tʉuya'nokon tukai' to' uya i'tu pʉra rɨ iyesi'pʉ, apʉne pʉra tanporon kon uya rɨ Papa apurɨpɨtʉ pɨ' iye'ku'sa' rʉ'pʉ pɨ'. 	 Na herhaalde dreigementen lieten de Joodse leiders hen gaan, want zij konden geen goede reden vinden om hen te straffen. Zij durfden hun niets aan te doen, omdat het volk God prees voor wat er was gebeurd;


Serɨ ton ukayai'ne' i'tu ɨmɨrɨ, kin Akʉri'pa uya mɨrɨ; mɨrɨ wenai, usaurokʉ kuru rɨ, usaurokʉ nɨrɨ eta auya pe si'tuyai'. Sapurɨyai' serɨ ton iye'ku'sa' Sises pɨ' i'tu auya tukai', apʉne pʉra tu'kan kon uya Sises pɨ' iye'ku'sa' etasa' pɨ',” ta'pʉ iya. 	 De koning begrijpt wel wat ik bedoel. Met hem kan ik er open en eerlijk over spreken. Ik kan mij niet voorstellen dat al deze dingen aan zijn aandacht zijn ontsnapt. Zij zijn per slot van rekening niet ergens in een uithoek gebeurd.


Ipoitorʉ ton uya ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ pe ken si iyesi pɨ' Main pɨ' enupanin nan uya Iraisa kuru uye'to' oton wapiya ta?” ta'pʉ to' uya. 	 De discipelen vroegen: "Waarom zeggen de godsdienstleraars altijd dat de Christus pas kan komen nadat Elia is geweest?"


Epʉn pon kon soisa amʉ' utɨ esi'pʉ ipɨkɨrɨ, aimu'na' nan kaware amʉ' po'ne, aimu'nan, itoi'masa' pen epe'kena' pon renen tato' ya' tepontɨpɨ'se. 	 De hemelse legers volgen Hem op witte paarden; zij hebben kleren van zuiver wit linnen aan.


E'tane Sises uya ta'pʉ, “Ka'pon uya kuru sa'ne uya'pɨ'sa' i'tu uya, meruntɨ epa'kasa' pɨ' upiyapai,” ta'pʉ. 	 Maar Jezus hield vol: "Er is iemand die Mij opzettelijk heeft aangeraakt, want Ik voelde dat er kracht uit Mij ging."


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', tʉuyepʉ a'tai serɨ non pona, Kʉrai uya ta'pʉ: “Use'man nɨto' ike mɨrɨ awonsi'kɨ tʉtʉsen i'se pʉra ɨwesi'pʉ, e'tane upun ɨnkoneka'pʉ; 	 Daarom heeft Christus, toen Hij in de wereld kwam, gezegd: "O God, het bloed van stieren en bokken kan U niet tevreden stellen. Daarom hebt U Mij dit lichaam gegeven om het als een offer op Uw altaar te leggen.


Utɨn pɨ' man, Onisimos pokon pe, i'nairon mɨrɨ awonsi'kɨ utonpa kon nʉ'kwɨ, ɨtonpa kon nɨ apata kon apaino. To' uya tanporo serɨ yau te'ku'sen ekama mɨrɨ ɨpɨ'nokon. 	 Onésimus, ook een trouwe broeder, die bij u hoort, komt met hem mee. Zij zullen u precies vertellen hoe het hier gaat.


E'tane ewarupɨ yau ka'pon usarɨ a'tai, ita'mo'ka, apʉne pʉra a'kwa pe pʉra iyesi ke,” ta'pʉ iya. 	 Maar wie 's nachts loopt, struikelt omdat het donker is."


Mɨrɨ a'tai, tʉron nɨ kanan tʉpoitorʉ ennoko'pʉ iya to' piya'; i'pai pɨ' nin si pʉse rɨ wɨpɨtʉ'pʉ to' uya mɨrɨ, mɨrɨpan ɨri pe rɨ to' uya ikupʉ'pʉ. 	 De eigenaar stuurde een andere knecht, maar die kreeg er nog meer van langs. De boeren sloegen hem een gat in zijn hoofd.


Ɨnkupʉnʉ kon si'tuyai', ɨusi'nʉnkato' kon, i'napai rɨ ɨwe'to' kon, ɨyepika'tɨto' kon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉuseta'kasen pe pʉra rɨ ɨwesi kon. Wapiya ikupʉ'pʉ auya'nokon entai serɨ pe mʉku'atʉi'. 	 Ik ken uw doen en laten. Ik weet hoe groot uw liefde, uw geloof en hulpvaardigheid zijn en hoe moedig u volhoudt. Ik weet ook dat u nu nog meer doet dan eerst.


Isutas utɨ'pʉ Sises piya' to'sarɨ rɨ, mɨrɨpan uya, “Rapai,” ta'pʉ ipɨ', mɨrɨpan a'su'ka'pʉ iya. 	 Hij liep direct op Jezus toe. "Dag, Meester", zei hij en hij kuste Hem.


Kʉipʉnʉ ton, ɨmunkɨ kon amʉ' tʉsakoropai' pʉra e'tɨ', to' emiya'nʉmʉ kʉse'nin. 	 Vaders, misbruik tegenover uw kinderen uw macht niet, want dan ontneemt u hun alle moed.


Mosi' nʉmenuka'pʉ i'tu auya: ‘Iyemari'masa' uri'san kʉsekumankai, ɨnʉ' rɨ kʉ'wɨnɨi, ama' pe kesii, kasi pe ka'pon pɨ' kasaurokʉi, ɨkʉipʉnʉ mɨrɨ awonsi'kɨ asan nɨrɨ inamakɨ,’ tawon,” ta'pʉ Sises uya. 	 En wat uw vraag betreft, u weet best wat u moet doen. Geen overspel plegen, niet doden, niet stelen, niet liegen en eerbied voor uw ouders hebben."


Satu'si amʉ' tonpa ton eri'nɨ tʉpo e'mʉ'sa'kan pʉra iyesi tawon nan uyee'pʉ Sises piya' ekama'pose'na. 	 Wat later kwamen enkele Sadduceeërs naar Hem toe. Volgens hun leer bestaat er geen opstanding uit de dood.


apʉne pʉra iwan pe esi a'tai, urepa'pʉ auya'nokon ui'kiyari ke; tuna'kiri' ke esi a'tai, uwo'pa'pʉ auya'nokon; ka'kʉran pe rɨ e'tane, ukɨ'ma'pʉ auya'nokon ɨiwʉ' kon ta'. 	 Want Ik had honger en u hebt Mij te eten gegeven. Ik had dorst en u hebt Mij te drinken gegeven. Ik was een vreemdeling en u hebt Mij in uw huis uitgenodigd.


Tʉron nɨ uta'pokʉ'pʉ tɨ' pe te'sen ya' eke pe pʉra te'sen non ya'. Iya'ta'pʉ inke pʉra, apʉne pʉra i'nau pʉra non esi ke. 	 Er viel ook wat zaad op steenachtige grond. Omdat er weinig aarde lag, kwam het vlug op.


“Nai yau inonkasa' auya'nokon?” ta'pʉ iya to' pɨ'. “Itepuru, entanʉ'kɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 "Waar hebben jullie hem neergelegd?" vroeg Hij ontroerd. "Wij zullen het U wijzen, Here", antwoordden zij.


Aiko kareta amon mo'ka'pʉ uya inserʉ enapai, mɨrɨpan ɨku'pʉ uya. A'se'ku pe iye'sonpa'pʉ unta yau, teusan kasa, e'tane enko'ma uya tʉpo, kata' pe uyewan yau iyena'pʉ. 	 Ik nam het boek aan van de engel en at het op. Het was inderdaad zoet als honing, maar lag zwaar op mijn maag.


“Serɨ kasa si Papa uya eseru aimenka mɨrɨ: Iweyu uye'sa' non pona, e'tane ka'pon amʉ' uya ewarupɨ i'nʉnka iweyu entai, ɨri pe teseru kon esi ke. 	 Het oordeel komt tot stand doordat het licht in de wereld is gekomen; maar de mensen hebben de voorkeur gegeven aan de duisternis. Dat komt omdat zij slechte dingen hebben gedaan.


“Mɨrɨ koro'tau, Mosi' entu'pʉ. Wakʉ pe rʉ'kwɨ iyesi'pʉ, mʉre e'pɨ'to' kasa pʉra. Osorʉwau kapʉi to' uya imainanpa'pʉ ikʉipʉnʉ iwʉ' tau. 	 In die tijd werd Mozes geboren. Hij was in Gods ogen een mooi kind en de eerste drie maanden werd hij door zijn ouders verzorgd.


Eke Tiyo'peras, wapiyaro' ukaretaai yau imenukasa' uya man, tanporon nɨ Sises nʉkupʉ'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ to' enupa'pʉ iya rʉ'pʉ 	 1-2 Ik hoef u niet te schrijven wanneer en onder welke omstandigheden dit allemaal zal gebeuren, broeders.


Mɨrɨpan kon utɨ'pʉ ite'matai patawa ye' apɨmu ton itenau'ne, ɨkɨ'pɨ'nʉnpɨtʉi'ma, “Usana!” “Pori' pe kʉrɨ esi mɨrɨ Itepuru ese' yau nʉye'ai'ne'!” “Pori' kʉrɨ rɨ kin Esuwerʉ amʉ' epuru!” ta'pʉ to' uya. 	 liep de stad uit Hem tegemoet. Zij hadden palmtakken in de hand en juichten uitbundig: "Alle eer is voor God! Alle eer is voor Hem, Die komt in naam van de Here! De koning van Israël!"


Isose' mɨrɨ awonsi'kɨ Meri uya Main, Mosi' winon awɨrɨ ekorʉkan eseru entun nɨ tʉpo tʉku'sen kupʉ'pʉ. Mɨrɨ tʉpo, tʉmʉre kon arɨ'pʉ to' uya Surusiran pona itʉse'na Itepuru ena'. 	 Na de bevalling was Maria volgens de Joodse wet veertig dagen onrein. Toen die tijd voorbij was, ging zij met haar man naar Jeruzalem om het kind aan de Here op te dragen.


Pana' pe ita'sito' pe iyesi tapurɨsen kuru itekare pɨ' isekamasa' na'ne' awɨrɨ, tʉron kon pori'manin pe wakʉ usenupan nɨto' ike ke mɨrɨ awonsi'kɨ ipoken pʉra ɨwesi kon tawon pe tekareei ewa'nomanin nan pɨ'. 	 Hun geloof in de waarheid die hun geleerd is, moet sterk en onwrikbaar zijn. Dan zullen zij anderen kunnen bemoedigen en de tegenstanders de mond kunnen snoeren.


Iweyu e'seposa' a'tai, tu'kan kon nɨ ka'pon amʉ' uya tato' oton upɨ', ‘Uyepuru, uyepuru, pu'kena' pe pe' ina usaurokʉ pʉn ɨyese' yau, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨyese' yau pe' ɨri a'kwarʉ ton enpa'kapɨtʉ'pʉ ina uya pʉn, mɨrɨ awonsi'kɨ eke Papa tʉrawasooi ku'pɨtʉ pʉn pe' ina uya?’ 	 Op de dag van het grote oordeel zullen velen tegen Mij zeggen: 'Here, wij hebben in Uw naam gesproken. Here, wij hebben Uw naam gebruikt om duivelse geesten te verjagen en wonderen te doen.'


Mɨrɨ awonsi'kɨ makoi amʉ' enpa'ka uya pe iyesi yau Pirɨsipupʉ ke, ɨnʉ' ke ken ɨpoitorʉ kon to' enpa'kanin nan? To' nin si esi mɨrɨ ɨyeseru kon aimenkanin nan pe. 	 Volgens u heeft de duivel Mij de macht gegeven boze geesten te verjagen. Maar wie geeft uw leerlingen die macht dan? Zij zullen zo'n beschuldiging zeker niet nemen!


E'tane kanau putu a'muna'pʉ. Mɨrɨ apai, iye'wʉrʉuka'pʉ pen, pana' pe sipa'sipa e'wɨpɨtʉ uya iyaure i'kwɨtʉ'pʉ ipʉra. 	 maar bleven op een zandbank steken. De boeg zat zo vast als een huis en het achterschip werd door de oplopende golven stukgeslagen.


Mɨrɨ nin si e'tane, akaisarɨ'nokon kuru ɨno'pʉ kon i'nʉnkato' auya'nokon pe iyesi mɨsi'nʉnkayatʉi'ne' kasa, mɨrɨ awonsi'kɨ no'pʉ uya tʉtaan'pʉ namato' pe iyesi. 	 Voor ieder van ons persoonlijk komt het hierop neer: De man moet net zoveel van zijn vrouw houden als van zichzelf en de vrouw moet haar man respecteren.


“Uyauro'kapai pʉra si ɨwesi?” ta'pʉ iya ipɨ'. “I'tu auya pʉra pe' iyesi tʉmeruntɨrʉ ke esi ɨmo'kato' ike mɨrɨ pe pʉra kurusu' pona ɨpokapɨ'to' ike?” ta'pʉ iya. 	 "Waarom geeft U mij geen antwoord?" vroeg Pilatus. "Ik beslis of U vrijgelaten of gekruisigd zult worden."


“Piraterʉ'piya pon so'si inserʉʉi ena' imenuka': Se ka'kɨ ɨmunkɨ amʉ' pɨ' tukai': “Serɨ main esi wakʉ mɨrɨ awonsi'kɨ i'napairon winɨpaino, Tepi' iwano' ki esa', a'kokanin pe iyesi ɨnʉ' uya rɨ a'koro poken pʉra, mɨrɨ awonsi'kɨ a'konin pe iyesi ɨnʉ' uya ɨ'rɨ a'koka poken pʉra. 	 FILADELFIA Schrijf aan de boodschapper van de gemeente in Filadelfia: Dit zijn de woorden van Hem Die heilig en echt is, Die de sleutel van het nieuwe Jeruzalem heeft, Die binnenlaat wie Hij wil en buitensluit wie Hij wil:


Kʉrɨ rɨ ipoitorʉ epuru uye'to' oton wʉi a'tai itenupɨkɨrɨ iye'tane pʉra, mɨrɨ a'kʉra' iyepʉ ta tane iya pʉra rɨ, mɨrɨpan uya ipɨrʉkato' oton mɨrɨ awonsi'kɨ inonkato' iya oton apurɨnin nan pen pata'se' ya'. 	 Maar als dan onverwacht zijn heer terugkomt, zal die hem ontslaan en behandelen als een misdadiger.


Ita'kwarʉ winɨ uko'man nɨ'nokon pɨ', Ita'kwarʉ pɨkɨrɨ e'nɨpai'nokon. 	 Als de Geest ons nieuw leven heeft gegeven, moeten wij ons ook in alle opzichten door de Geest laten leiden.


Utonpa ton, apʉne wʉi kaisa rɨ uko'man nɨto' eseru pɨ' sekamai'ya. Ɨnʉ' uya rɨ ka'pon amʉ' ekonekasa' rʉ'pʉ pena iteseru ye' awɨrɨ isara'tɨsa' mo'ka mɨrɨ pe pʉra itonpa'tɨ pʉra iyesi mɨrɨ. Mɨrɨ na'ne' kasa serɨ esi mɨrɨ. 	 Broeders, ik neem maar eens een voorbeeld uit het dagelijkse leven. Als twee mensen een overeenkomst sluiten en die bekrachtigen, kan niemand daar iets aan veranderen of toevoegen.


Pʉre'po'si a'tai rɨ, mɨrɨ ema'sa' yau, pata eporo to' uya koro'tau, Pi'ta enuku'pʉ ai'tou pan ɨutɨ nakapu pona ɨpʉremai'. 	 De volgende dag, terwijl de mannen Joppe naderden, ging Petrus het platte dak van het huis op om te bidden. Het was omstreeks het middaguur en


Mɨrɨpan nʉ'kwɨ esi'pʉ peiruku amʉ' i'kiyari pɨ' enta'napai. E'tane ɨnʉ' uya rɨ irepa'pʉ pen iti'kiyari ke. 	 Hij had zo'n honger dat hij graag wat van het varkensvoer had gegeten, maar dat mocht niet.


Apʉne pʉra taan'pʉ esi no'pʉ i'pai pe, Kʉrai esi kasa so'si i'pai pe, tʉpun, ipika'tɨnin pe te'to'. 	 De man leidt zijn vrouw, zoals Christus Zijn Gemeente leidt; Hij gaf Zijn leven om haar te redden!


Mɨrɨpan kon uya ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ kuru ken kupʉ ina uya, Papa tʉrawasooi kupʉ pe ta auya?” ta'pʉ to' uya. 	 Zij vroegen: "Hoe kunnen wij doen wat God wil?"


Mɨrɨ awɨrɨ rɨ, itɨ'pʉ. Eke pe rɨ ka'pon amʉ' pori'ma'pʉ iya, tu'kan pɨ' rɨ, mɨrɨpan uyee'pʉ Kiris pona. 	 Op zijn reis door dat gebied sprak hij met veel christenen en bemoedigde hen.


mɨrɨpan tʉto' oton to' uya Esuwerʉ amʉ' pen ena' to' uya isapemato' pe, ari'po'pɨ'to' pe, ipokapɨ'to' pe kurusu' pona. Itosorʉwano wʉi a'tai, iye'mʉ'sa'kato' oton uko'man nɨto' ya',” ta'pʉ iya. 	 Ze zullen Mij ter dood veroordelen. Daarna zal Ik worden uitgeleverd aan de Romeinen. Die zullen Mij bespotten, afranselen en kruisigen. Maar op de derde dag zal Ik weer levend worden."


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨsoisaai ton apiyo'ma' iuruwasii erasuntɨto' pe to' uya serɨ awonsi'kɨ osorʉwau wʉi pʉ'kʉ pona rɨ ima'ta'pʉ awonsi'kɨ. Mɨrɨ pʉra nin iyesi yau, ipoitorʉ ton uyepʉ mɨrɨ itekepu onanse'na, mɨrɨpan a'tai nin si ka'pon amʉ' pɨ', ‘Sises e'mʉ'sa'kakaa'pʉ man,’ ta to' uya mɨrɨ. Serɨ nin si e'ku'sa' a'tai, wapiya iyesi'pʉ entai rɨ nin si ennakan nɨto' e'to' oton mɨrɨ ipan pe rɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 Daarom willen wij graag dat u het graf drie dagen laat bewaken. Anders zouden Zijn discipelen Zijn lichaam wel eens kunnen weghalen en rondvertellen dat Hij weer levend is geworden. Als dat gebeurt, zijn de gevolgen niet te overzien."


E'tane sa'ne, Kʉrai uye'sa' a'tai, ɨnʉ' uya rɨ mɨrɨ winon tukai' i'tuto' pʉra rɨ nin iyesi. E'tane i'tu'nokon mɨrɨ winon pe tukai',” ta'pʉ to' uya. 	 Maar niemand weet waar de Christus vandaan komt. En van deze Man weten wij het wel!"


I'tu auya'nokon i'se e'ai', utonpa ton, sekamayai'ne' wakʉ itekare esi ka'pon nʉkoneka'pʉ pen. 	 U moet weten, broeders, dat het goede nieuws dat ik bekendmaak, niet door mensen is bedacht.


To' usauro'to' i'tu tʉuya pɨ' to' ekama'po'pʉ iya, “Ɨ'rɨ pɨ' ausaurokʉ kon pʉreti pʉra ɨwesi kon pɨ'? Ene auya'nokon pʉra rɨ pe', mɨrɨ pe pʉra ito'ka'nʉkʉ auya'nokon pʉra rɨ pe' iyesi? Ɨyewan kon nɨ usa'manta? 	 Jezus merkte wel dat zij Hem niet begrepen. "Welnee", zei Hij, "daar heb Ik het niet over. Begrijpen jullie het dan niet? Heb je het nu nog niet door?


Serɨ ekama uya ɨpɨ'nokon, Papa uya ka'pon amʉ' aimenkato' oton tanporon nɨ tʉusenuminkai' pʉra rɨ to' usauro'sa' rʉ'pʉ pɨ'. 	 Onthoud dit: Op de dag van het grote oordeel zult u zich moeten verantwoorden voor ieder slecht woord dat u hebt gezegd.


Mɨrɨpan nin si eka'tumʉ'pʉ mɨrɨ to' rawɨrɨ eke yʉi, si'kamorʉ itese' poi ekainʉnse'na mɨrɨ ponsi'kɨ ense'na. Mɨrɨ awɨrɨ rɨ Sises utɨ tukai' i'tu tʉuya ke. 	 Daarom liep hij hard vooruit en klom in een wilde vijgeboom om Hem toch te kunnen zien.


Na'taniyerʉ uya ta'pʉ ipɨ', “Rapai, ɨmɨrɨ esi Papa Mumu pe, ɨmɨrɨ esi Esuwerʉ amʉ' Kin pe!” ta'pʉ iya. 	 "Kent U mij dan?" vroeg Nathanaël verbaasd. Jezus antwoordde: "Voordat Filippus je vroeg mee te gaan, zag Ik je al onder de vijgeboom zitten."


Mɨrɨ pata'pʉ pe, Sises kanan usenpoikakaa'pʉ tʉpoitorʉ ton piya', Taipiriyas ku'pɨri piyau. Se kasa iyesi'pʉ: 	 Hierna kwam Jezus nog een keer bij Zijn discipelen en dat was bij het meer van Tiberias. Het gebeurde als volgt.


Erekʉ'pan ka'pon uyee'pʉ Sises piya'. Tese'mu po esii'ma iyeta'kwanʉmʉ'pʉ ipɨ', “Ɨnku'pai ɨwesi yau, wakʉ pe ukupʉ auya,” ta'pʉ iya. 	 Op een dag kwam er een melaatse man naar Hem toe. Hij viel voor Jezus op zijn knieën en smeekte: "Als U wilt, kunt U mij genezen."


Kamoro eke pe na'ne' nan—ɨ'rɨ pe rɨ to' esi'pʉ uya tʉron nɨ pe rɨ to' kupʉ pʉra iyesi urɨ pona; Papa uya kɨpo'pon winɨ rɨ eseru wannɨ aimenka pʉra iyesi—kamoro ka'pon amʉ' uya ɨ'rɨ ke rɨ uyekareei ponantɨsa' pʉra iyesi. 	 De voornaamste leiders van de christenen hadden niets toe te voegen aan de boodschap die ik breng. Het interesseert mij niet wat voor positie die mannen vroeger hadden. Voor God maakt dat geen verschil.


Ɨnʉ' uya rɨ amɨ pe iyesi yau, serɨ iyapon po, korʉ ke rɨ, sirʉpa ke rɨ, epe'kena' ton nɨ tɨ' amʉ' ke, yʉi ke, iyaipʉtasa' wana' ke, 	 Nu hebben wij nog geen heldere kijk op Christus, maar later zullen wij oog in oog met Hem staan. Ik ken Hem nu nog niet volkomen, maar dan zal ik Hem volledig kennen, zoals Hij mij door en door kent.


Mɨrɨ a'tai, tanporon kon ipoitorʉ ton uya inonka'pʉ, mɨrɨpan kon ainʉmʉ'pʉ. 	 Alle discipelen lieten Hem in de steek. Zij maakten dat ze wegkwamen.


Mɨrɨ a'tai, i'tu'pʉ uya Itepuru Sises uya ta'pʉ rʉ'pʉ, ‘Isaan uya ka'pon amʉ' pa'taisimapɨtʉ tuna ke, e'tane ɨmɨrɨ'nokon epa'taisimato' oton Wakʉ A'kwarʉ ke,’ tawon. 	 Dat deed mij denken aan iets wat de Here eens tegen ons heeft gezegd: 'Johannes doopte met water, maar u zult met de Heilige Geest gedoopt worden.'


Tenta'na kon e'nonkasa' a'tai, Sises uya ta'pʉ Saiman Pi'ta pɨ', “Saiman, Isaan mumu, ui'nʉnka auya kuru rɨ pe' pʉsamo entai?” ta'pʉ iya. “Ewai', uyepuru, ɨi'nʉnka uya rɨ i'tu auya,” ta'pʉ Pi'ta uya. Sises uya ta'pʉ ipɨ', “Uikʉn non karimeru munkɨ amʉ' ken si ewe'kɨ,” ta'pʉ iya ipɨ'. 	 Toen zij gegeten hadden, vroeg Jezus aan Simon Petrus: "Simon, zoon van Johannes, houd je echt van Mij? Meer dan de anderen?" "Ja, Here. U weet dat ik van U houd", zei Petrus. "Zorg dan voor mijn lammeren", was Jezus' antwoord.


Epʉra'an, utamokori kon mɨrɨ tʉpo ipayan amʉ' auro'ka'pʉ tʉuya kasa, ɨsentu'kena' pe tesi wenai, tapiyo' Esuwerʉ pika'tɨsa' iya, mɨrɨ awonsi'kɨ imunkɨ amʉ' miyarɨ rɨ,” ta'pʉ Meri uya. 	 Hij heeft Zijn knecht Israël geholpen.


Osorʉwau wʉi itenu pʉra iyesi'pʉ. Iyenta'na pʉra, ɨ'rɨ rɨ ensi iya pʉra iyesi'pʉ. 	 Drie dagen lang kon hij niets zien. Al die tijd at en dronk hij niets.


Mɨrɨ yau, A'kira itese', Esuwerʉ eporo'pʉ iya, Pontas pon, pena pʉra iye'sa' kon I'tari pata winɨpai tʉno'pʉ Pʉre'sira a'kɨrɨ, apʉne pʉra Roman pata epuru Kʉrautiyas itese' uya tanporo Esuwerʉ amʉ' epa'kato' pe tasa' pɨ'. Paarʉ utɨ'pʉ A'kira mɨrɨ awonsi'kɨ Pʉre'sira ense'na. 	 Daar ontmoette hij Aquila, een Jood uit Pontus, en zijn vrouw Priscilla. Zij waren kort daarvoor uit Italië gekomen. Keizer Claudius had namelijk bevolen dat alle Joden Rome moesten verlaten.


I'napai rɨ Era' mɨrɨ awonsi'kɨ kopʉna Ponsiyas Paire' pokon amʉra'pʉ Esuwerʉ amʉ' pen ka'pon amʉ' Esuwerʉ pon kon pokon pe serɨ pata yau, wakʉ ayapiyo' Sises ananʉmʉ'pʉ ewa'noma pɨ' te'to' kon pe ekonekai'. 	 Dat is nu precies wat hier in Jeruzalem gebeurt! Herodes en Pontius Pilatus hebben, samen met de volken van Israël en Rome, de handen ineengeslagen om te strijden tegen Uw dienaar Jezus.


Mɨrɨpan uya to' pɨ' ekama'pʉ tʉpɨ' itekare usauro'sa' Mosi' nʉmenuka'pʉ si'kɨrɨ te'sara'tɨi', siya rɨ pu'kena' amʉ' nʉmenuka'pʉ rɨ tʉpɨ'. 	 Hij herinnerde hen aan allerlei gedeelten uit de boeken van Mozes en de profeten. Hij legde hun uit wat ze betekenden en wat ze over de Christus zeiden.


Ɨnʉ' uya rɨ wakʉ pe ɨyereutanʉkʉ kon pʉra iyesi yau, mɨrɨ pe pʉra amaimu kon eta to' uya pʉra iyesi yau, a'ta kon mʉtɨutɨpɨ'tʉi' mɨrɨ pata nɨmɨ auya'nokon a'tai. 	 Als er steden of dorpen zijn waar ze niets van je willen weten, ga dan meteen verder en schud het stof van je voeten af.


Awanapairo' pɨ' kɨsewankamai, tʉponaron nɨ mɨrɨ awanapairo' pɨ' usewankaman; wʉi kaisa rɨ iponaro' rɨ usewankaman nɨto' esi,” ta'pʉ Sises uya. 	 Maak u geen zorgen voor de dag van morgen. Ook morgen zal God u weer geven wat u nodig hebt. Leef dus gewoon bij de dag."


Sises uya isa'ka'si mʉre eporo'pʉ, mɨrɨpan ereuta'pʉ ipo, iye'menukasa' itekare uya ta awɨrɨ rɨ, 	 Jezus zat op een jonge ezel die Hij gevonden had. Daarmee werden de woorden van de profeet Zacharia werkelijkheid.


Emennʉ'pʉ po rɨ, Piri'kʉs mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ Turu'sira, Esuwerʉ amʉ' pasi, uyee'pʉ, mɨrɨpan uya Paarʉ kɨ'ma'pʉ, isaurokʉ etato' pe tʉuya Sises Kʉrai apurɨto' eseru pɨ'. 	 Een paar dagen later kwam Felix met zijn Joodse vrouw Drusilla in de gevangenis. Hij liet Paulus halen en luisterde naar wat hij over het geloof in Jezus Christus vertelde.


“Inke rɨ tʉuko'mamʉ tʉpo, to' epuru enna'po'pʉ to' piya', mɨrɨpan uya to' pokon pe tʉpʉrataai eseru koneka'pʉ. 	 Na lange tijd kwam de heer terug. Hij riep zijn knechten bij zich om te horen wat zij met het geld hadden gedaan.


Non po iyesi'pʉ, non nɨ ekonekasa' e'tane iporo, e'tane non pon kon uya i'tu pʉra iyesi'pʉ. 	 Christus kwam in de wereld die door Hem Zelf gemaakt is, maar de wereld wilde niets van Hem weten.


Sises uya ta'pʉ tʉpoitorʉ ton pɨ', “Makoi ya' ka'pon uta'mo'kato' rɨ e'ku'to' pe iyesi, e'tane nin si ɨsɨ yau kʉrɨ man tɨ iye'kupʉ emapu'tɨnin nʉ'pʉ. 	 Op een dag zei Jezus tegen Zijn discipelen : "Verleidingen zullen er altijd zijn. Dat is onvermijdelijk. Maar degene die de verleidingen veroorzaakt, zal het slecht vergaan.


Oko pe ina esi emapu'tɨ'pʉ ɨsɨ pe a'setun esi uya. Serɨ a'tai'ne rɨ Esuwerʉ amʉ' useruma weyu pata'pʉ pe iyesi'pʉ. Mɨrɨ wenai, Paarʉ uya to' auro'ka'pʉ: 	 Wij hadden veel tijd verloren en door de komende herfststormen werd het varen op zee nu wel erg gevaarlijk. Daarom waarschuwde Paulus de bemanning en de soldaten.


Paire' kanan ewonkaa'pʉ tiwʉ' ta', mɨrɨpan uya Sises kɨ'ma'pʉ, mɨrɨpan uya ekama'po'pʉ, “Esuwerʉ amʉ' kin pe' ɨmɨrɨ?” tukai'. 	 Dus ging Pilatus het gebouw weer binnen en liet Jezus bij zich brengen. "Bent U de koning van de Joden?" vroeg hij.


Tu'kan kon uya rɨ nin si apurɨ'pʉ mɨrɨ imaimu etasa' tʉuya'nokon pɨ'. 	 Er gingen nog veel meer mensen in Hem geloven.


Sises nee'pʉ to' uya pata Korʉko'ta tato' ya', pu'pɨ ɨ'pʉ rʉ'pʉ pata ta e'kwa pe. 	 Zo brachten zij Jezus naar de plaats Golgotha. Golgotha betekent Schedelplaats.


ɨyenta'na kon pa mɨrɨ awonsi'kɨ ensi kon pa utepʉrʉʉi po esa' wannɨ pe e'to' yau mɨrɨ awonsi'kɨ ɨyereuta kon pa apono' po 12 kaisaron kon Esuwerʉ pon kon eseru aimenka pɨ',” ta'pʉ iya. 	 Jullie zullen op tronen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.


Esuwerʉ amʉ' ɨkɨnta'pʉ anpisin pe ka'pon amʉ' ene tʉuya'nokon a'tai, mɨrɨpan kon usaurokʉ'pʉ ɨri pe Paarʉ pa'nʉkʉ pe. 	 De Joodse leiders werden kwaad, omdat Paulus en Barnabas zo in de belangstelling stonden. Zij waren erg jaloers en spraken Paulus fel tegen, in een taal die verre van netjes was.


E'tane ru'ku, Itepuru Sises Kʉrai ke epontɨnpai'nokon, mɨrɨ awonsi'kɨ a'naino kon makoi e'to' i'se pɨ' tʉusenuminkai' pʉra imaimu awɨrɨ ɨwe'to' kon pɨ'. 	 Laat uw leven beheerst worden door de Here Jezus Christus en geef niet toe aan verkeerde verlangens, die in u opkomen.


Isutas Eskariya', 12 kaisaron kon ipoitorʉ ton tonpa utɨ'pʉ use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru ton piya', Sises eparankase'na to' ena'. 	 Judas Iskariot, één van de twaalf discipelen, ging naar de leidende priesters. Hij wilde er wel aan meewerken om Jezus gevangen te nemen.


Ɨri ku'nin nʉ'pʉ ɨpɨ'nokon kʉse'matʉu ɨri ke. Ti'tui' wakʉ iku'tɨ' ka'pon amʉ' uya ɨyentane'nokon. 	 Als iemand u kwaad doet, zet het hem dan niet betaald. Doe liever iets goeds voor alle mensen.


iye'menukasa' rʉ'pʉ main tunka'nʉkʉ'pʉ iya, tanporo iteseru pokon pe, urɨ'nokon winɨkʉi' ekamʉra te'sen uyewa'nomanin kon, mɨrɨpan mo'ka'pʉ iya kurusu' pona tʉpokapɨ'se. 	 Hij heeft ons strafblad dat tegen ons getuigde (de lijst met regels waaraan we ons niet hebben gehouden) verscheurd. Dat bewijs heeft Hij vernietigd door het aan het kruis te slaan.


E'tane Mata usewankamato' esi'pʉ tanporon tʉnkupʉnʉ pɨ'. Iyee'pʉ Sises piya' ekama'pose, “Uyepuru, upɨ' pe' ɨusentu'ma pʉra rɨ iyesi, uyakon uya unɨnsa' pɨ' tikin sarɨ e'tʉrawasomato' pe? ‘Ipika'tɨta!’ ka'kɨ ipɨ',” ta'pʉ iya. 	 Maar Martha had het veel te druk met het klaarmaken van het eten. Op een gegeven ogenblik werd het haar teveel. Zij kwam bij Jezus staan en zei: "Here, hoe kunt U het goed vinden dat mijn zuster hier maar zit en ik al het werk moet doen! Zeg toch tegen haar dat zij mij moet helpen."


Mɨrɨ pe pʉra 18 kaisaron kon iyeri'sa' kon Sairon pon ka'ta' amɨsa' ɨutɨ uta'mo'kasa' a'tai tʉpona'nokon. Surusiran pon kon entai kuru pe' ɨri pe to' esi'pʉ pe ekama auya'nokon, mɨrɨ wenai to' e'wɨnɨ'pʉ na'ne'? 	 En de achttien mannen die verongelukten toen de toren van Siloam op hen viel? Waren die soms slechter dan de anderen in Jeruzalem?


Eke pe isaurokʉ'pʉ, “Papa inamatɨ', eke pe iye'to' apurɨpɨ'tɨ', ka'pon amʉ' eseru aimenkato' iya e'seposa' man, apurɨtɨ'. Kʉrɨ rɨ apurɨpɨ'tɨ' Epʉn, non, parau mɨrɨ awonsi'kɨ non yai tepa'kasen tuna konekanin nʉ'pʉ,” ta'pʉ iya. 	 Hij riep: "Heb ontzag voor God; eer Hem, want de tijd is gekomen dat Hij recht zal spreken. Aanbid Hem, Die de hemel en de aarde, de zee en de waterbronnen gemaakt heeft."


Serɨ ton kupʉ'pʉ iya pena pu'kena' Aisaya nekama'pʉ rʉ'pʉ a'ku'tɨ pe: “Ɨ'sɨ'mʉra e'nɨto' mo'ka'pʉ iya, mɨrɨpan uya uyeparan kon arɨ'pʉ,” tawon. 	 Daarmee werd werkelijkheid wat de profeet Jesaja had gezegd: "Hij heeft onze kwalen op zich genomen en onze ziekten gedragen."


Pori' pe ɨwesi kon, ɨmɨrɨ'nokon serɨ pe iwan pe na'ne' nan, apʉne pʉra aya'wetato' oton kon. Pori' pe ɨwesi kon, ɨmɨrɨ'nokon serɨ pe nʉkaranyai'ne' nan, apʉne pʉra auta'kɨrɨto' oton kon. 	 Gelukkig zijn zij die nu honger hebben, want hun honger zal worden gestild. Gelukkig zijn zij die nu huilen, want eens zullen zij lachen.


Ɨyemiyatʉ mɨrɨ pe pʉra a'ta uya ɨye'makoima emapu'tɨ pe iyesi yau, a'tɨkɨ eno'ma pa; wakʉ iwa pe iyesi itemiyatʉ pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ i'ta pʉra esii'ma tɨwɨrɨ rɨ ɨuko'manto' ya' ɨyepa'ka a'tai, tanporo ɨpun eno'ma apo', tɨwɨro' rɨ ya' entai. 	 Als uw hand of voet u tot slechte daden verleidt, hak hem af en gooi hem weg. Het is beter verminkt het eeuwige leven binnen te gaan, dan met beide handen en voeten in het eeuwige vuur te worden gegooid.


Upʉrataai rɨ sa'ne mʉtʉrʉi'no pʉrata e'tonpa'tɨto' iwʉ' ta'; enna'posa' a'tai, iye'tonpa'tɨsa' simo'kai'no,’ ta'pʉ iya. 	 Je had het geld in ieder geval op de bank kunnen zetten.


Uyenu yau rɨ e'ai', Itepuru yau, tʉron nɨ pe ene auya'nokon pen nɨ tukai'. Kʉrɨ ɨyeno'ma kon pɨ' na'ne' a'pai kon utaka'mato' ya' uya rɨ itepe'pʉ pe e'ma mɨrɨ, ɨnʉ' pe rɨ ken nai. 	 Ik vertrouw erop dat uw band met de Here zo sterk is dat u niet zult afwijken van wat ik u heb geleerd. Maar wie onder u onrust heeft gebracht, krijgt zijn verdiende loon, wie het ook is.


Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' uta'koka'pʉ Weyu Rʉ'pʉ e'seporo'pʉ Surusiran po. Ikomi' pe pata esi weyu pe iyesi'pʉ. 	 In Jeruzalem werd het jaarlijkse feest van de tempelvernieuwing gevierd.


mɨrɨpan kon esi namai' Esuwerʉ amʉ' pantomʉ mɨrɨ pe pʉra kamo i'nairon ewaruma'tɨnin nan uya apiyontɨn nɨsa' etanin pe. 	 niet langer luisteren naar Joodse fabeltjes en naar mensen die de waarheid de rug hebben toegekeerd.


“Ɨi'nʉnkanin kon nɨken i'nʉnka auya'nokon yau, ɨ'rɨ wakʉ eporo auya'nokon? Tʉmakooikena' nan uya rɨ ti'nʉnkanin kon i'nʉnka. 	 Wat voor bijzonders is het te houden van mensen die ook van u houden? Dat doet iedereen. En als u goed bent voor mensen die ook goed voor u zijn, is dat zo bijzonder? Nee, dat is heel gewoon.


Mɨrɨ awonsi'kɨ Sises i'mʉ'sa'kanin nʉ'pʉ iyerikʉ'pʉ apai A'kwarʉ uko'mamʉ yau ayau'nokon, kʉrɨ rɨ Kʉrai i'mʉ'sa'kanin nʉ'pʉ iyerikʉ'pʉ apai uya rɨ marɨ tʉuma'tasen ɨpun kon repa mɨrɨ iko'manto' ke Ta'kwarʉ poro, ayau'nokon nʉko'manyai'ne'. 	 Als de Geest van God in u woont, heeft dat ook gevolgen voor uw lichaam. God heeft Jezus uit de dood opgewekt. Wel, doordat Zijn Geest in u woont, zal Hij ook uw sterfelijke lichaam levend maken.


Iraiyutʉ esi'pʉ Eriyesarʉ kʉipʉnʉ pe, Eriyesarʉ esi'pʉ Ma'tan kʉipʉnʉ pe, Ma'tan esi'pʉ Seko' kʉipʉnʉ pe, 	 Eliud was de vader van Eleazar; Eleazar de vader van Matthan;


Pori' pe kuru kʉrɨ rɨ imenu ennin pe na'ne' esi mɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ kamoro nɨrɨ serɨ te'ku'ton ekamanin main etanin nan mɨrɨ awonsi'kɨ anʉnnin nan serɨ kareta yau iye'menukasa' na'ne', apʉne pʉra a'ko pe iye'ku'to' weyu esi pɨ'. 	 Gelukkig is hij die deze profetie van de Here voorleest; en dat geldt ook voor de mensen die ernaar luisteren en het zullen onthouden. Want de tijd dat deze dingen werkelijkheid worden, komt steeds dichterbij.


Pata mʉra'taai ton amʉ' e'to' oton ta'kokai' rɨ wʉi tase, ita'koto' oton pen nɨ, apʉne pʉra ewarupɨ pʉra iye'to' oton mɨrɨ yau. 	 Haar poorten zullen de hele dag openstaan; zij zullen nooit worden gesloten, omdat er geen nacht zal zijn.


Ani ke uyepuru kon mɨrɨ awonsi'kɨ ukʉipʉnʉ kon apurɨpɨtʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ ke rɨ ka'pon amʉ' pa'nʉkʉ, Papa waraino kon pe ika'sa' kon. 	 De ene keer prijst ze onze Here en Vader en de andere keer vervloekt zij mensen, die naar het beeld van God gemaakt zijn.


“Ewai', Epuru, e'tane tesa' i'kiyari punu'pɨ uta'po'sa' tepʉrʉ poi pɨ' rɨ tʉuta're'tɨsan kamoro pero amʉ',” ta'pʉ uri'san uya. 	 "Inderdaad, Here. Maar de honden mogen toch wel de kruimels opeten die van de tafel vallen", was haar antwoord.


Uyekareei mɨrɨ awonsi'kɨ ekamato' uya esi'pʉ mɨrɨ eke pe ika'nɨ pe pʉra rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨnin pe ɨku'nin kon pe pʉra rɨ, e'tane Iya'kwarʉ meruntɨrʉ rɨ nin usenpoika'pʉ, 	 De bijzondere gaven zijn verschillend, maar ze worden gegeven door dezelfde Geest.


Mɨrɨ rɨken pe pʉra, ene auya'nokon pʉra pe' iyesi Main yau Papa ena' use'man nɨto' tʉrawasomanin nan uya Papa iwʉ' tau Sapa' a'tai Main i'kwɨtʉ'pʉ te'tʉrawasoma kon winɨ, e'tane wakʉ pe rɨ to' esi? 	 En hebt u niet in de wet van Mozes gelezen dat de priesters op de sabbat in de tempel mogen werken?


Ɨmɨrɨ'nokon pona serɨ e'moronkato' oton ipokena' ton mʉnʉ enno'sa' auya'nokon wenai serɨ non po, ipokena' Eperʉ mʉnʉ awonsi'kɨ, Sakaraya, Pere'kaya mu pe te'sen mʉnʉ pʉ'kʉ pona rɨ, ɨnwɨnɨ'pʉ kon ɨpʉreman nɨto' iwʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ use'man nɨto' apon ka'sanau. 	 Daardoor maakt u zich schuldig aan de dood van al de onschuldige en gelovige mensen die werden vermoord, van de onschuldige Abel tot Zacharia, de zoon van Berechja, die werd vermoord tussen het tempelhuis en het altaar.


Sises poitorʉ ton uyee'pʉ ipiya', mɨrɨpan kon uya, “Mi'tuyan pe' serɨ pe kuru masaurokʉine' uya Pari'si amʉ' ɨkɨnʉnpa'pʉ?” ta'pʉ to' uya ipɨ'. 	 De discipelen gingen naar Hem toe en zeiden: "Weet U dat de Farizeeërs zich hebben geërgerd aan wat U hebt gezegd?"


“Entantɨ' si,” ta'pʉ Sises uya to' pɨ'. To' epa'ka'pʉ, mɨrɨpan kon utɨ'pʉ peiruku amʉ' ya' ewonse'na. Tanporo rɨ si kamoro peiruku amʉ' eka'tumʉ'pʉ mɨrɨ parau ku'pɨri ka' tepitoren awɨrɨ rɨ, mɨrɨpan kon aputapɨtʉ'pʉ. 	 "Goed", zei Jezus. "Ga!" De geesten verlieten de twee mannen en gingen in de varkens. Alle varkens stormden de steile helling af en verdronken in het meer.


Ene ɨnene'pʉ, iye'sa' rʉ'pʉ, ipʉra na'ne', mɨrɨ awonsi'kɨ tʉuye'ton iya'mu pʉn iteuta yapai, mɨrɨpan utɨto' oton tʉuma'tato' ya'. Ka'pon amʉ' non po tʉuko'mansan, itese' iye'menukasa' kon pen non ekoneka rawɨrɨ tʉuko'mansan karetaai pɨ' usewansiukato' oton ene, ene tʉuya'nokon a'tai, apʉne pʉra iye'sa' rʉ'pʉ, ipʉra na'ne', e'tane tʉuye'ton. 	 Het beest dat u zag, heeft eens geleefd maar is er nu niet meer. Het zal straks uit de bodemloze put omhoog komen en er weer in ondergaan. De bewoners van de aarde die niet in het levensboek zijn ingeschreven, zullen zich erover verbazen dat het beest dat er vroeger was, er nu niet meer is, maar straks weer zal komen.


Moro tʉron kon karimeru amʉ' esi mɨrɨ, serɨ yau pʉra rɨ marɨ. Kamoro nɨrɨ nepʉ uya. To' uya nɨrɨ umaimu eta, mɨrɨ awonsi'kɨ tikin nɨ iten to' esi, tikin nɨ nɨrɨ to' pa'simanin esi. 	 Ik heb nog meer schapen, die niet bij deze stal horen. Ik moet zorgen dat die er ook bijkomen. Zij zullen mijn stem horen en dan zal het één kudde zijn met één herder.


“Ti'sa, tanporo rɨ serɨ ton awɨrɨ e'sa' man mʉre' esi'pʉ si'kɨrɨ rɨ,” ta'pʉ iya. 	 "Daar heb ik mij altijd aan gehouden", zei de man.


Mɨrɨ awonsi'kɨ main eta'pʉ uya Epʉn winɨpai. Eke tuna ena kasa iseta'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe korʉme e'tʉrʉnpɨtʉ kasa. Main uneta'pʉ useta'pʉ wai turunpanin nan uya tʉwaai kon, a'pu turunpa kasa. 	 En ik hoorde een geluid uit de hemel als van een enorme waterval of van zware donderslagen. Het leek ook wel op harpmuziek.


Pi'ta uya eikʉ'pʉ, “Mooi, ipɨ' masauro'atʉi'ne' i'tu uya pʉra rɨ man!” ta'pʉ iya. Usauro'nɨ pɨ' iyesi koro'tau, kɨrɨtɨkɨ uturumʉ'pʉ. 	 Maar Petrus antwoordde: "Man, ik weet niet waar je het over hebt." Op dat moment kraaide ergens een haan.


Tʉron nɨ pɨ' nin si ta'pʉ iya mɨrɨ, “Ɨisirɨ uya'kɨrɨ,” ta'pʉ iya. E'tane eikʉ'pʉ iya, “Uyepuru, apʉne wapiya ukʉipʉnʉ siu'na'tɨka'tai'ya,” ta'pʉ iya. 	 Jezus nodigde iemand anders uit met Hem mee te gaan. De man wilde wel, maar vroeg of hij eerst zijn vader mocht begraven.


Sises uya tu'kan kon nɨ takuru'kena' nan epi'tɨpɨtʉ'pʉ to' eparan apai'ne, mɨrɨ awonsi'kɨ makoi a'kwarʉ ton nɨ enno'pɨtʉ'pʉ iya. Makoi a'kwarʉ ton usaurokʉ i'se pʉra rɨ iyesi'pʉ, apʉne pʉra to' uya ti'tu wenai. 	 Jezus genas heel veel mensen, wat voor ziekte ze ook hadden. Uit vele anderen verjoeg Hij de boze geesten. De boze geesten probeerden wel steeds te zeggen wie Hij was, maar Jezus gaf ze geen kans.


(Kasi pe pʉra, Esuwerʉ amʉ' pen, main, Mosi' winon esanon pen, uya ikupʉ ti'naino kon nɨ main e'to' i'se, main pe rɨ tiwano' kon pe to' esi, main esanon pe pʉra rɨ esii'ma, 	 Hoewel er veel volken zijn die de geschreven wet van God niet hebben, doen die van nature toch wat God wil. Daaruit blijkt dat zij weten wat goed en kwaad is.


Kɨpo'po rɨ ka'pon eseru aimenkato' auya'nokon ereutanʉ'tɨ', i'napairon yai eseru aimenkato' iku'tɨ',” ta'pʉ iya. 	 Laat u niet leiden door uw vooroordelen, maar wees eerlijk en rechtvaardig."


E'tane ekama uya ɨpɨ'nokon; ɨyeyaton kon nɨ i'nʉnkatɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ ɨpʉrematɨ' ɨkota'manin kon pona, 	 Maar Ik zeg: Houd ook van uw vijanden! En bid voor wie u vervolgen!


mɨrɨpan uya, “Main uya, ‘Ka'pon pɨ' ɨri ta pʉra iyesi eta tʉpo pʉra rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ inkupʉ'pʉ eposa' pen nɨ e'tane,’ tasa',” ta'pʉ iya. 	 "Volgens onze wet mogen wij niemand zomaar veroordelen", zei hij. "Wij moeten Hem eerst verhoren en nagaan wat Hij gedaan heeft."


Tanporo pʉsamoro uya itʉsa' eke rɨ nin tʉpʉrataai kon tonpa; e'tane kʉrɨ rɨ tekota'mato' apai rʉ'kwɨ rɨ tanporo rɨ tʉpiyawon tʉrʉ'pʉ tʉuko'manto' ipɨ' rʉ'kwɨ rɨ,” ta'pʉ iya. 	 Want de rijken hebben vanuit hun rijkdom gegeven, maar deze vrouw heeft alles gegeven wat zij had."


Mɨrɨ rɨ e'tane, ɨsi'kaisa rɨ pʉra to' maimu esi'pʉ. 	 Maar ook deze verhalen klopten niet.


Sises uya tʉpoitorʉ ton kɨ'ma'pʉ tʉpiya', mɨrɨpan uya ta'pʉ, “Pʉsamoro ka'pon amʉ' pɨ' usentu'mayai', apʉne pʉra osorʉwau wʉi upiyau'nokon to' uko'mansa', mɨrɨpan kon enta'nato' ipɨ' pʉra iyesi to' ɨnenno'pai pʉra esi iwan pe, yai to' utɨ esi tʉutɨ kon koro'tau,” ta'pʉ iya. 	 Jezus riep Zijn discipelen bij Zich en zei tegen hen: "Ik heb met deze mensen te doen. Ze zijn nu al drie dagen bij Mij en hebben niets te eten. Ik wil ze niet zonder eten naar huis laten gaan. Anders zullen ze onderweg nog naar worden van de honger."


Sises uya tenu tʉsa' koro'tau, ipʉrataaike' ton uya pʉrata tʉrʉ ene'pʉ iya Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' pʉrataai yen ya'. 	 Hij keek op en zag hoe de rijken hun gaven in de collectekist gooiden.


Mɨrɨ pata'pʉ pe, Sises uya eporo'pʉ use'man nɨto', ɨpʉreman nɨto' iwʉ' tau, mɨrɨpan uya ta'pʉ ipɨ', “Apʉne enkɨ, wakʉ pe si ɨyenasa' mɨrɨ. Amakooi inonkakɨ, ɨsɨ kuru rɨ e'kupʉ namai' ɨpɨ' inonka auya pʉra iyesi yau,” ta'pʉ iya ipɨ'. 	 Later ontmoette Jezus hem in de tempel en zei tegen hem: "Nu u gezond bent geworden, wil Ik u dit nog zeggen: zondig niet meer, want anders zal u iets ergers overkomen."


Ipoitorʉ ton upu'tɨkaa'pʉ esi'pʉ tu'ke pʉreti arɨ to' uya pʉra, tikin nɨ rɨken to' piyau iyesi'pʉ kanau yau. 	 Hij stapte in de boot en ging naar de overkant van het meer. Maar Zijn discipelen hadden vergeten eten te kopen. Het enige wat zij bij zich hadden, was één brood.


A'po'nan epo'tɨ kɨrɨsin enuku'pʉ, Papa munkɨ amʉ' ɨpʉrema pokon pe, Papa rakʉi', inserʉ emiya apai. 	 En uit de handen van de engel die voor God stond, steeg de geur van de wierook omhoog, samen met de gebeden van de gelovigen.


Kʉrɨ rɨ Papa nennoko'pʉ usaurokʉ Papa maimu pɨ', Papa uya eke pe ta'kwarʉ tʉrʉ ipona tʉpʉ'kʉ ke pʉra. 	 Hij is door God gestuurd en geeft de woorden van God door. God geeft Hem Zijn Geest zonder beperking.


Mɨrɨ a'tai, imenukato' tʉuya ipɨ' ekama'po'pʉ iya. Ka'pon amʉ' tewansiukai' nin si imenuka'pʉ iya mɨrɨ, “Itese' mɨrɨ Isaan,” tukai'. 	 Hij maakte hun duidelijk dat hij iets wilde hebben om op te schrijven.


Pata uya ɨyewaruma'tɨ kon pʉra iyesi, e'tane uyewaruma'tɨ iya, apʉne pʉra ɨri pe ɨyeseru man ta uya pɨ' tʉpɨ'. 	 want de wereld kan jullie niet haten. De wereld haat Mij omdat Ik haar beschuldig van slechte dingen.


E'tane, ‘Ka'pon amʉ' winon,’ ta pe iyesi yau, . . . .” (To' enari'nʉmʉ ka'pon amʉ' pɨ', apʉne pʉra tanporon kon uya rɨ Isaan esi pu'kena' pe ta pɨ'.) 	 Maar we kunnen ook niet nee zeggen, want dan krijgen we last met de mensen. Die zijn er allemaal van overtuigd dat Johannes de Doper een profeet was."