Mɨrɨ awonsi'kɨ itekare iye'menukasa' nin si uta'ku'tɨsa', “Epʉra'an uya Papa apurɨ'pʉ, mɨrɨ pɨ' nin si ipokena' pe te'sen ta,” mɨrɨ awonsi'kɨ Papa tonpa tukai' esa'sa' na'ne'. 	 In de Boeken staat het zo: "Abraham geloofde God en daardoor beschouwde God hem als rechtvaardig. God noemde hem zelfs Zijn vriend." (A)


Inserʉ tuna ton esa' pe te'sen uya ta eta'pʉ uya, “Wakʉ pe kuru me'ai', ka'pon amʉ' eseru aimenkato' auya yau, Ɨmɨrɨ Wakʉ, moro na'ne' mɨrɨ awonsi'kɨ moro iye'sa' rʉ'pʉ. 	 Ik hoorde de engel van het water zeggen: "Rechtvaardige God, Die er altijd is geweest, het is goed dat U deze oordelen over de wereld laat komen.


Sises uya si tiwʉ' epoka'sa' a'tai, Sa'kiyas e'soto'ka'pʉ tase'na ipɨ', “Apʉne enkɨ, Uyepuru, serɨ awonsi'kɨ a'sa'mʉyai uimamin tʉku'se entu'manin nan repa uya mɨrɨ, mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnʉ' rɨ rapumasa' uya pe iyesi yau, inna'po uya mɨrɨ asakɨrɨ'ne ite'kwa,” ta'pʉ iya. 	 Ondertussen was Zacheüs voor de Here gaan staan. "Here", zei hij, "ik zal de helft van mijn rijkdom aan de armen geven. En als ik iemand teveel belasting heb laten betalen, zal ik hem vier keer zoveel teruggeven."


itʉto' pe tʉuya tena' rɨ enkena' so'si pe rɨ, ita'si'sa' pe pʉra rɨ, mɨrɨ pe pʉra itepikɨrɨi pʉra rɨ, mɨrɨ pe pʉra ɨ'rɨ rɨ ima'takʉʉi pʉra rɨ, e'tane wakʉ pe, imaku'pɨ pe pʉra. 	 Hij wilde dat de Gemeente stralend voor Hem zou staan; volmaakt, zonder vlek of rimpel. Zij moest heilig en zuiver zijn.


Ɨnʉ' uya rɨ ɨwɨnɨ yau ɨye'peta pɨ', iratoi rʉ'pʉ rɨ marɨ ira'tɨkɨ iwinɨkʉi'. Ɨnʉ' uya rɨ ɨpon kon pʉro'pon anʉmʉ pe iyesi yau, kʉsereutanʉ'tʉu iyo'non ɨpon anʉntane iya. 	 Als iemand u een klap in uw gezicht geeft, laat hem dan begaan en verdedig u niet. Als iemand uw mantel afpakt, geef hem dan ook uw hemd.


Tʉron nɨ panton ekama'pʉ Sises uya ka'pon amʉ' pɨ', “Papa e'to' esa' wannɨ pe esi kiyari ye' mosta' itese' ena'pɨ, ka'pon nʉpɨmɨnʉ tʉmainarʉ yau kasa. 	 Jezus vertelde ook deze gelijkenis: "Het Koninkrijk van de hemelen is net een mosterdzaadje dat in de grond wordt gestopt.


Sises uya to' eikʉ'pʉ, “Tʉron nɨ airɨ eke iwa ton a'ko pa'nan pata ton ya' utɨnpai'nokon. Mɨrɨ yau'ne kanan itekare ekamato' pe uya. Mɨrɨto' pe uye'sa' serɨ,” ta'pʉ iya. 	 Maar Hij antwoordde: "Kom, wij gaan naar andere dorpen en steden hier in de buurt. Dan kan Ik de mensen daar ook over het goede nieuws van God vertellen. Daarvoor ben Ik immers gekomen."


Tepi' uya mɨrɨ rɨ marɨ ta isaurokʉ a'tai ka'pon e'to' pɨ' pori' pe Papa uya anʉmʉ a'tai ipokena' pe iyesi tukai', inkupʉnʉ pɨkɨrɨ pen: 	 David zei toch ook dat u gelukkig bent als God u vrijspreekt zonder dat u er iets voor hebt gedaan.


Sises uya to' eikʉ'pʉ, “Tikin nɨ eke Papa tʉrawasooi kupʉ'pʉ uya, mɨrɨpan pɨ' ɨusewansiuka'pʉ kon. 	 Jezus antwoordde: "Over één ding dat Ik doe, bent u al verbaasd.


To' e'tʉrawasoma Epʉn pon ɨpʉreman nɨto' iwʉ' a'kwarʉ'pʉ tau rɨ, ikasa ipatakasa' pe te'sen. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', Mosi' panama'pʉ mɨrɨ ɨpʉreman nɨto' iwʉ' amɨ pɨ' iyekoneka koro'tau: “Menei', tanporon nɨ koneka auya, ɨyena' wʉ' po enpoika'pʉ na'ne' kasa ento' auya ipɨ' pe,” tukai'. 	 Zij doen hun werk in een aards model van het echte heiligdom in de tempel; want toen Mozes de heilige tent zou maken, zei God tegen hem dat hij die precies zo moest maken als het model dat God hem op de berg had laten zien.


Sises usaurokʉ koro'tau, ka'pon uyee'pʉ, Isairas iwʉ' tapai, mɨrɨpan uya ta'pʉ ipɨ', “Ɨyensi eri'ka'sa' man. Tɨwɨ nesii ti'sa kʉsanpokʉmai,” ta'pʉ iya. 	 Iemand uit het huis van Jaïrus kwam vertellen dat het zieke kind al gestorven was. "Het heeft geen zin de Meester nog langer lastig te vallen." zei hij.


Mɨrɨ a'tai si, ta auya, “Ipanta ton anpɨ'pʉ urɨ ke itare'na'tɨto' pe.” 	 U zult dan vragen: "Maar die takken zijn toch weggebroken om plaats te maken voor ons?"


Ɨ'rɨ ken si ta mɨrɨ a'tai? Esuwerʉ amʉ' pen, ipoken e'nɨto' ku'nin nʉ'san pen, uya si eposa', tanʉnto' kon ipokena' pe apurɨto' winɨ teposen; 	 Wat kunnen wij hieruit opmaken? Het volgende: De volken die niet hun best deden om door God aangenomen te worden, zijn toch aangenomen en wel omdat zij nu in Jezus Christus geloven.


Sises utɨ esi'pʉ Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' tawonsi'kɨ, ipoitorʉ ton iya'kɨron kon uya ta'pʉ ipɨ', “Apʉne enkɨ, wakʉ pe rɨ amɨsa' ɨutɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 Terwijl Jezus het tempelterrein verliet, kwamen Zijn discipelen naar Hem toe. Zij wilden Hem meenemen om de verschillende tempelgebouwen te bekijken.


Isanon uya ensa' a'tai, to' kanan usewansiuka'pʉ. Mɨrɨpan isanon uya ta'pʉ ipɨ', “Mooi, ɨ'rɨto' pe serɨ kasa ina ku'sa' auya? Ipan pe ina ewankamasa' auya serɨ, mɨrɨpan pɨ' ina uya awarinpa,” ta'pʉ to' uya. 	 Zijn ouders wisten niet wat zij moesten denken toen zij Hem daar zo zagen zitten. "Jongen toch", zei Zijn moeder. "Waarom heb je ons dit aangedaan? Vader en ik hebben je overal gezocht. Wij wisten ons gewoon geen raad."


Ɨ'rɨ rɨ e'ku'tane, ɨiwano' kon pe rɨ iye'to' awɨrɨ Kʉrai ekareei yau e'tɨ'. Mɨrɨ a'tai, uyepʉ ɨyense'na'nokon, mɨrɨ pe pʉra eta uya rɨken ɨpɨ'nokon, urɨ pʉra rɨ iye'tane i'tu uya rɨ mɨrɨ, ɨye'soto'kasa' kon pana' pe tikin nɨ iya'kwarʉ tikin nan ka'pon pe itekare apurɨto' pɨ', 	 Maar let erop dat u zich altijd zo gedraagt als christenen past. Laat ik, of ik u nu terugzie of niet, altijd goede berichten over u mogen horen; dat u één van hart en ziel bent en dat u zich volledig inzet voor het geloof en het goede nieuws.


Mɨrɨ kasa si, serɨ main e'tʉrawasoma pe i'tusa' uya: Wakʉ ɨnku'pai esi a'tai, ɨri esi mɨrɨ moro upiyau. 	 Zo ervaar ik steeds weer: Als ik het goede wil doen, kan ik het niet laten het slechte te doen.


Wakʉ nonkasa' Itepuru Sises Kʉrai uya nesii aya'kwarʉ kon piyau. 	 Ik wens u toe dat uw geest door de genade van de Here Jezus Christus gesterkt zal worden.


Mɨrɨpan Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Panapas uya ti'ta kon poi non tɨutɨ'pʉ pata nɨmɨi'ma, Papa uya to' nonkasa' ekamanin pe, mɨrɨpan kon utɨ'pʉ Ai'koniyan pona, Antiyo' ponsi'kɨ. 	 De twee apostelen schudden het stof van hun voeten om hun vervolgers duidelijk te maken dat zij niets meer met hen te maken wilden hebben.


E'tane tʉutɨkapʉ a'tai, “Papa eseru pe iyesi yau, uyepʉ kanan mɨrɨ ɨpiya'nokon,” ta'pʉ iya to' pɨ'. Mɨrɨ tʉpo, iyekanwa'tɨ'pʉ kanau ya', mɨrɨpan utɨ'pʉ E'pe'sas poi. 	 Hij nam afscheid van hen met de woorden: "Als God het wil, kom ik bij u terug." Hij verliet Efeze per schip.


kamoro main o'no te'san e'manin pe, imunkɨ amʉ' pe kuru e'nɨto' epoto' pe. 	 Hij zou ons vrijkopen van die wet, zodat God ons als Zijn kinderen kon aannemen.


Ekama uya, iye'menukasa' na'ne' upɨ' uta'ku'tɨto' pe rɨ iyesi, ‘Ka'pon amʉ' uya ɨri ton main awɨron kon pen tonpa pe iyesi'pʉ tato' oton,’ tawon. Serɨ iye'menukasa' rʉ'pʉ urɨ pɨ' rɨ uta'ku'tɨ mɨrɨ,” ta'pʉ iya. 	 Want het is bijna zover dat deze profetie zal uitkomen: 'Hij zal worden veroordeeld als een misdadiger.' (A) Alles wat de profeten over Mij hebben geschreven, zal uitkomen."


Mɨrɨ tʉpo, eta'pʉ uya anpisin ka'pon amʉ' maimu waraino, eke tuna ena maimu waraino, mɨrɨ awonsi'kɨ eke pe korʉme e'tʉrʉnpɨtʉ waraino. Se kasa tato' uya eta'pʉ uya, “Papa apurɨpɨ'tɨ'! Apʉne pʉra Itepuru Papa Meruntɨ pe kuru te'sen ye' esi kin pe pɨ'. 	 Daarna hoorde ik een grote menigte. Het leek wel op het geluid van een enorme waterval of van zware donderslagen. "Prijs God", zeiden zij. "De Here, onze Almachtige God, regeert!


Karimeru mʉre uya 7 pe iku'nin a'si'sa' a'kokasa' a'tai, e'pana Epʉn e'paka'sa' esi'pʉ a'sa'mʉyai kʉra' emiya era'tɨto' airɨ rɨ. 	 Toen het Lam het zevende zegel verbrak, werd het stil in de hemel, ongeveer een half uur lang.


Tuna uyee'pʉ, tuna apɨrʉ ton u'ma'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ a'setun uyee'pʉ e'se'ne' pe ɨutɨ tʉwɨse, mɨrɨpan uta'mo'ka uya eke pe pata a'merunpa'pʉ,” ta'pʉ iya. 	 Als dat huis te lijden krijgt van regen, overstroming en storm, stort het met donderend lawaai in."


Ɨri to' eseru pɨ' usentu'mato' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ uyenu yau to' makooi ku'to' uya oton pen nɨ mɨrɨ enta',” tasa'. 	 Ik zal hun overtredingen vergeven en niet meer aan hun zonden denken." (B)


E'tane tu'kan kon ka'pon amʉ' uya itekare etaka'sa' esi'pʉ, mɨrɨpan kon uya apurɨ'pʉ, mɨrɨpan kon e'tonpa'tɨsa' esi'pʉ 5,000 kaisa rɨ. 	 Maar ondanks dat geloofden veel mensen de apostelen. Daarmee nam het aantal gelovigen toe tot ongeveer 5000.


mɨrɨpan ekanwa'tɨ'pʉ kanau ya' mɨrɨ a'tai rɨ tʉpoitorʉ ton pokon pe, mɨrɨpan kon utɨ'pʉ Tarʉmanu'ta nono pʉ'kʉ pona. 	 Jezus stuurde de mensen naar huis. Direct daarna stapte Hij met Zijn discipelen in de boot en stak over naar Dalmanoetha.


Ekama'pokapʉ uya kanan: Esuwerʉ uya pe' ito'ka'nʉkʉ pʉra iyesi'pʉ? Wapiya rɨ, Mosi' uya ta, “Ɨyɨkɨntanʉkʉ uya 'nokon mɨrɨ kamoro tʉpataron kon pen nɨ winɨ; asakoropa uya 'nokon mɨrɨ ito'ka'nʉ'nin nan pen nɨ tʉpataron kon winɨ,” ta. 	 Hebben de Israëlieten het dan niet begrepen? Luister eerst eens naar Mozes. Hij zei dat God hen jaloers zou maken op een minderwaardig volk; zij zouden kwaad worden op een onverstandig volk.


E'tane serɨ iye'menukasa' Main uta'ku'tɨto' pe iyesi: ‘Iwenai pʉra rɨ to' uya uyewaruma'tɨ'pʉ,’ tawon. 	 Daardoor wordt werkelijkheid wat in hun wet staat: "Zij hebben mij zonder reden gehaat.' (A)


“Mɨrɨ pɨ', to' pɨ' kenari'nʉntʉu. Ɨ'rɨ pʉra rɨ iyesi mɨrɨ iwapu'tɨsa' te'nɨponkasen pen, mɨrɨ pe pʉra onansa' i'tu pʉra te'sen. 	 Maar wees niet bang voor de mensen die je kwaad willen doen. Want er komt een tijd dat de waarheid aan het licht wordt gebracht. Alle geheimen worden dan bekendgemaakt.


Sises uya ta'pʉ to' pɨ', “Ipata'se' yau rɨken, itonpa ton koro'tau mɨrɨ awonsi'kɨ itiwʉ' rɨ tau pu'kena' nama pʉra iyesi,” ta'pʉ iya. 	 Jezus zei: "Een profeet wordt door iedereen geëerd, maar niet door de mensen uit zijn eigen stad en ook niet door zijn familie."


Esuwerʉ Amʉ' Epoi Itɨ'pʉ Weyu Rʉ'pʉ e'sepokapʉ rɨ a'tai, tu'kan kon nɨ utɨ'pʉ mɨrɨ pata yapai Surusiran pona, ekorʉkase'na mɨrɨ Weyu wapiya. 	 Het was vlak voor het Joodse Pasen. Jeruzalem stroomde vol met mensen uit het hele land, die zich volgens de voorschriften eerst wilden reinigen.


Tʉuko'mansen ikʉipʉnʉ uya uyenno'sa', kʉrɨ rɨ uriya' uko'mamʉ rɨ marɨ. Mɨrɨ kasa rɨ, upɨ' tʉuta're'tɨsen uko'mamʉ mɨrɨ urɨ uriya'. 	 Ik leef door de kracht van de Vader, Die Mij gestuurd heeft. Als iemand Mij eet, zal hij leven door mijn kracht.


Esuwerʉ amʉ' pen weyu pe te'ton to' ena' ɨyeseru enpoikanin pe, Esuwerʉ amʉ' apurɨto' ipɨkɨrɨ pe kanan,” ta'pʉ iya. 	 Hij is een licht voor alle volken; de roem en eer voor Uw volk Israël."


Miyarɨ ta to' uya utonpa ton Ʉrawote'siya pon kon pɨ', ekamatɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ Ninpa pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ itiwʉ' tau so'si pɨ' te'san pɨ'. 	 Wilt u namens mij de gelovigen te Laodicea groeten, in het bijzonder Nymfas en de gemeente die in zijn huis samenkomt?


Ipoken pʉra rɨ ɨusenuminka kon ina e'taripasa' tukai'. Awanakʉi' rɨ marɨ pata man, 9 a'kʉra' rɨ marɨ. Ɨnʉ' e'taripa pʉra rɨ iyesi mɨrɨ a'tai. 	 Ik zal u uitleggen wat hier gebeurd is. Wij zijn helemaal niet dronken! De dag is nog maar net begonnen, het is pas negen uur!


Serɨ itekare poitorʉ pe iyenasa' rʉ'pʉ urɨ Papa uya wakʉ nonkasa' ke urepasa' pɨ' tʉpana'pano e'tʉrawasoma poro. 	 God heeft mij de taak gegeven dit overal bekend te maken. Dat is een geweldig voorrecht! Ik kan het alleen maar omdat God zo goed is mij er steeds weer de kracht voor te geven.


Tʉron nɨ a'tai Sises utɨ'pʉ Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' ta'. Mɨrɨ yau, ka'pon iyaipʉtasa' amʉrasa' itemiyatʉ esi'pʉ. 	 Op een andere sabbat kwam Jezus weer in een synagoge. Er zat een man met een lamme, verschrompelde hand.


Kamoro iyenta'nasa' kon tu'kanoro esi'pʉ 4,000 kaisa rɨ, uri'sami'si amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ mʉre amʉ' pokon ti'tui' pʉra. 	 Er bleef zelfs nog veel over: Zeven manden vol. En toch had een geweldig aantal mensen te eten gekregen: 4000 mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend!


Sises uya kanan takaa'pʉ to' pɨ', “Utɨto' oton mɨrɨ. Uwarinpato' auya'nokon oton, e'tane amakooi kon yau rɨ auma'tato' oton kon. Ɨutɨ kon pʉra iyesi utɨyai'ne' ya',” ta'pʉ iya. 	 Hierna zei Jezus: "Ik ga weg en u zult Mij zoeken. Maar waar Ik heenga, kunt u niet komen. U zult sterven zonder dat uw zonden vergeven zijn."


Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' tʉrawasomanin nan epuru ton eke ton kuru uya ta'pʉ Paire' pɨ', “‘Esuwerʉ Amʉ' Kin’ tukai' kʉ'menukai, e'tane pʉse rɨ e'kupʉ Esuwerʉ amʉ' kin pe, tukai' rɨken imenuka',” ta'pʉ to' uya. 	 De priesters zeiden tegen Pilatus: "U had niet moeten schrijven: 'De koning van de Joden', maar: 'Hij heeft gezegd dat Hij de koning van de Joden is."


Mɨrɨ pe pʉra katɨ, eke pe rɨ ɨsi'nʉnke' pe iye'to' iku'tane auya, ɨyenpɨ'to' iya, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉuseta'kai' pʉra iye'to' nurunpa auya, i'tui'ma pʉra Papa e'to' ɨsi'nʉnke' pe uya ayato' esi ɨyera'tɨto' ya'? 	 Bent u dan niet blij dat God zoveel liefde toont en trouw en geduldig is? Begrijpt u niet dat Hij zo lang met Zijn straf wacht om u de kans te geven met de zonde te breken?


(Ɨri eseru ku'sa' tʉuya epe'pʉ ke Isutas uya non e'ma'pʉ, mɨrɨpan yau ita'mo'ka'pʉ, iye'toi'kwa'pʉ tʉwenu'pɨ takanʉ'se. 	 Met het geld dat hij voor zijn verraad had gekregen, werd een stuk grond gekocht. Zelf viel hij languit voorover en zijn buik scheurde open en al zijn ingewanden kwamen eruit.


Serɨ e'kupʉ'pʉ tʉpo, tʉron nɨ inserʉ uyepʉ ene'pʉ uya Epʉn winɨpai. Eke pe te'to' tʉmeruntɨrʉ yau iyesi'pʉ, mɨrɨpan a'kwarii uya tanporo non a'kwaka'pʉ. 	 Daarna zag ik een andere engel uit de hemel naar beneden komen. Hij had grote macht en de aarde werd door zijn glans verlicht.


Kin sɨ, pʉre'po'si a'tai, wʉi enu esi koro'tau, asanta tau esi koro'tau, a'kwa ene'pʉ uya Epʉn winɨpai. A'kwa pe kuru wʉi enu entai iye'wei'tɨ'pʉ uwoi mɨrɨ awonsi'kɨ utonpa pe te'san woi. 	 Onderweg zag ik midden op de dag een licht, koning Agrippa, helderder dan de zon! Het scheen op mij en de mannen, die met mij meereisden.


“Usenupan nɨto' iwʉ', esa' wannɨ ton mɨrɨ awonsi'kɨ eke ton rakʉi' to' uya ɨne'sa' kon a'tai, kɨsewankamatʉu, nai kasa e'wapu'tɨ mɨrɨ pe pʉra ɨ'rɨ ta uya, tukai'. 	 Als jullie moeten terechtstaan in de synagogen en voor de autoriteiten, maak je dan niet ongerust over wat je moet zeggen om je te verdedigen.


Ɨ'sɨ'mʉra na'ne' apurɨto' iya yau, anʉntɨ', iteseru taimenkai' pʉra tʉron nɨ pe iteseru esi pɨ' ipokon pe te'sei'pɨ'se pʉra. 	 Neem iemand met een zwak geloof in uw midden op, maar vermijd twijfelachtige discussies.


Iyereuta'pʉ to' pokon pe enta'nase'na, mɨrɨpan uya tenki ta pe Papa pɨ' pʉreti anʉmʉ'pʉ, i'kwɨtʉ'pʉ iya, mɨrɨpan tʉrʉ'pʉ iya to' ena'. Mɨrɨ a'tai, Papa uya to' enu a'koka'pʉ, mɨrɨpan to'ka'nʉkʉ'pʉ to' uya, mɨrɨpan kon enu apai'ka'pʉ iya. 	 Hij ging met hen mee naar huis om er de nacht door te brengen. Terwijl ze met elkaar aan tafel zaten, nam Hij het brood, dankte God ervoor, brak het in stukken en gaf het hun.


Mɨrɨ a'tai, Saiman Pi'ta uya eikʉ'pʉ, “Uyepuru, u'ta rɨken pen ken si e'tane, uyemiyatʉ ton mɨrɨ awonsi'kɨ u'pai rɨ nɨrɨ ken!” ta'pʉ iya. 	 "Och Here, dan maar helemaal! Mijn voeten, mijn handen en mijn hoofd!" was Petrus' weerwoord.


To' piyau esi koro'tau, to' wapu pe e'sa' man, to' pa'sima pɨ' mɨrɨ itese' urepa'pʉ auya ike ke. Ɨnʉ' rɨ utano'masa' pʉra man, kʉrɨ rɨken tʉuma'tasen ye' pe rɨ iye'ku'sa' rʉ'pʉ iye'menukasa' itekare a'ku'tɨnin pe rɨ. 	 Zolang Ik bij hen was, beschermde Ik hen in Uw naam die U Mij hebt gegeven. Ik heb geen van hen aan zijn lot overgelaten, behalve Judas, die zich door de duivel liet leiden. (A) Daardoor kwam immers uit wat in de Boeken stond.


“Kiyarari pon nɨ marɨ pe' ɨmɨrɨ? Iye'menukasa' itekare pɨ' ɨsenupa'; mɨrɨ a'tai, i'tu auya mɨrɨ Pu'kena' uye'to' pʉra rɨ iyesi Kiyarari winɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 "Komt u soms ook uit Galilea?" vroegen de anderen spottend. "Lees maar na wat er geschreven staat. U zult nergens vinden dat er een profeet uit Galilea komt."


E'tane tʉron kon utɨ'pʉ Pari'si amʉ' piya' Sises nʉkupʉ'pʉ ekamai' to' pana ya'. 	 Maar sommigen gingen naar de Farizeeërs om te vertellen wat Jezus had gedaan.


“E'tane, ‘Kane, wana' na auya'nokon koro'tau, iya'tai pʉra kiyari ye' kanan na auya'nokon esi,’ ta'pʉ to' epuru uya to' pɨ'. 	 'Nee,' antwoordde de boer. 'Want dan trekken jullie het jonge graan ook mee.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨ'koro'ta'nokon pu'kena' amʉ', ta'kwarʉkena' nan mɨrɨ awonsi'kɨ ti'sa amʉ' ennoko uya to' tonpa ton tʉ'kato' auya'nokon oton mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon pokapɨ'to' auya'nokon kurusu' pona mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon nɨ ari'po'pɨ'to' auya'nokon oton ɨusenupato' kon iwʉ' tau, mɨrɨpan kon nɨ e'ma'pʉkapɨ'to' auya'nokon oton tʉron nɨ pata yapai'ne tʉron nɨ pata ya'ne. 	 Ik zal profeten, wijze mannen en godsdienstleraars naar u toesturen. U zult sommigen van hen vermoorden door hen aan een kruis te spijkeren. Anderen zult u in de synagogen afranselen en van stad tot stad vervolgen.


Simiyan uya to' pʉrema'pʉ, mɨrɨpan uya ta'pʉ Meri, isan pɨ', “Pʉse rɨ mʉre esi Papa Nanʉmʉ'pʉ, tʉron kon ma'tanʉ'nin pe, tʉron kon nɨrɨ pika'tɨnin pe, tu'kan kon nɨ Esuwerʉ amʉ' pata awon kon. Tensen pe iyesi Papa winɨpaino tu'kan kon nɨ newa'nomanʉ ton tʉmaimu kon ke. 	 Simeon noemde hen bevoorrechte mensen. "Maar", waarschuwde hij Maria, "er zal een zwaard door uw ziel gaan. Want velen in Israël zullen zich aan dit kind ergeren, tot hun eigen ongeluk. Maar vele anderen zal Hij de grootste vreugde geven. Hij zal de diepste gedachten van de mensen aan het licht brengen."


Itisakon nʉ'pʉ uya wapiyaro' inserʉ e'ma'pʉka'pʉ, “Ita'mo'kasa' man! Eke Paperan uta'mo'kasa' man! Tanporon kon ka'pon amʉ' o'pasa' iya tʉyuku waain ke to' uya ensito' pe. Kata'pan tekuma euku, waain ke to' o'pasa' iya,” ta'pʉ iya. 	 Er kwam een tweede engel, die zei: "Gevallen! Gevallen is het grote Babylon, dat alle volken van de wijn van haar woeste ontucht heeft laten drinken."


Mɨrɨpan iwʉ' ta' iyewomʉ'pʉ, itemiyatʉ pɨ' nin si ta'sii', “Uri'san mʉre, e'mʉ'sa'ka'!” ta'pʉ iya mɨrɨ. 	 Jezus ging naar haar toe, nam haar bij de hand en riep: "Sta op, meisje!"


Mɨrɨ a'tai rɨ isepi'tɨ'pʉ; tapon tanʉnse itɨ'pʉ. Serɨ e'kupʉ'pʉ mɨrɨ Sapa' a'tai. 	 De man werd direct gezond. Hij pakte zijn matras op en liep!


“Kʉrɨ rɨ si tikin nɨ pʉrata paikii eponin nʉ'pʉ uyee'pʉ, mɨrɨpan uya ta'pʉ tepuru pɨ', ‘Uyepuru, ɨi'tu uya, sa'man pe rɨ te'sen pe ɨwesi. Ɨnpɨmɨ'pʉ pen nɨ anʉnnin pe ɨwesi, ite' ɨntʉrʉ'pɨtʉ'pʉ pen nɨ amʉranʉ'nin pe ɨwesi. 	 Tenslotte kwam de man die 1000 geldstukken had gekregen en zei: 'Meneer, ik wist dat u een hard mens bent. Ik was bang dat u mij zou afnemen wat ik had verdiend.


“‘Wakʉ kuru rɨ ku'sa' auya man, wakʉ upoitorʉ,’ ta'pʉ itepuru uya, ‘apʉne pʉra aiko rʉ'kwɨ ɨrepa'pʉ uya piri'sa' auya pɨ', 10 kaisaron pata esa' pe e'kɨ,’ ta'pʉ iya ipɨ'. 	 'Fantastisch!' riep de koning uit. 'Je bent een goede medewerker. Je hebt het weinige dat ik je heb toevertrouwd, goed beheerd. Ik maak je gouverneur over tien steden.'


Kamoro asanta tau na'ne' nan esi Papa Maimu etanin nan. Mɨrɨpan nin si, makoi uyepʉ to' ewan yawon main mo'kai', to' uya apurɨ namai', mɨrɨpan kon epika'tɨ namai'. 	 Het harde pad waarop een deel van het zaad viel, zijn de mensen bij wie de woorden van God het ene oor ingaan en het andere weer uit. De duivel neemt die woorden weg, omdat hij niet wil dat de mensen erin geloven en daardoor worden gered.


“Nai apurɨto' auya'nokon ike?” ta'pʉ iya tʉpoitorʉ ton pɨ'. Tetʉipɨtʉ kon pe rɨ, tʉusewansiuka kon pe rɨ to' usekama'po'pʉ, “Ɨnʉ' si pʉse? A'setun mɨrɨ awonsi'kɨ tuna esereme'nin, mɨrɨpan ton esi imaimu awɨrɨ!” ta'pʉ to' uya. 	 "Waar is jullie geloof?" vroeg Hij Zijn discipelen. Zij keken Jezus bang aan. Vol ontzag en verbazing zeiden zij tegen elkaar: "Wat voor man is Hij? Zelfs de wind en het water doen wat Hij zegt!"


Mɨrɨ a'tai, Satu'si amʉ', eri'nɨ tʉpo e'mʉ'sa'kan pʉra rɨ iyesi tawon nan uyee'pʉ Sises ekama'pose'na. 	 Er stapten enkele Sadduceeërs op Hem af. De Sadduceeërs beweerden dat de mens na de dood niet meer levend kan worden.


Apurɨto' winɨ Aisi' uya Seko' mɨrɨ awonsi'kɨ I'sa pʉrema'pʉ mɨrɨ enta' to' uko'manto' pɨ'. 	 Omdat Isaäk op God vertrouwde, kon hij zijn twee zonen, Jakob en Esau, zegen voor de toekomst beloven.


Itɨ'pʉ kareta amon mo'kai', apono' po iyereutasa' na'ne' emiya enwo'netʉ apai. 	 Het Lam kwam naar voren en nam de boekrol aan uit de rechterhand van Hem, Die op de troon zit.


“Umɨ pɨ' te'sen utɨ'pʉ kiyari ye' pɨnse'na tʉpa'karakai'. Ipa'karaka iya koro'tau, tʉron nɨ ton uta'pokʉ'pʉ asanta ta'. Mɨrɨpan ka'pon amʉ' usarɨ uya iwasa'kapɨtʉ'pʉ, mɨrɨpan ɨku'pʉ toron amʉ' uya. 	 "Een boer ging naar zijn land om graan te zaaien. Bij het uitstrooien viel wat zaad op een pad, waar het werd vertrapt. De vogels kwamen het oppikken.


Tanporo pʉsamoro ka'pon amʉ' uko'mamʉ rɨ esi'pʉ apurɨto' winɨ tʉuma'ta kon a'tai rɨ. Usauro'nɨsa' ipɨ' rʉ'pʉ eporo'pʉ to' uya pen nɨ; to' uya rɨken ene'pʉ ɨnnonsi'kɨ mɨrɨpan ereutanʉkʉ'pʉ to' uya. To' uya ekama'pʉ serɨ non esi tʉpata kon pe pʉra tukai'. 	 Al deze mensen zijn in het vertrouwen op God gestorven, zonder te krijgen wat hun beloofd was. Zij hebben het alleen uit de verte gezien en waren blij. Zij kwamen er openlijk voor uit dat zij hier op aarde alleen maar gasten en vreemdelingen waren.


To' ekepu nee'pʉ to' uya Si'ken pona, mɨrɨpan kon u'na'tɨpɨtʉ'pʉ to' uya Epʉra'an ne'ma'pʉ yau Amorʉ munkɨ amʉ' winɨ, Si'ken po. 	 Hun lichamen werden naar Sichem overgebracht en in het graf gelegd dat Abraham voor veel geld van de familie van Hemor had gekocht.


E'tane si pʉse rɨ ɨmu ayapuruui, ɨpʉrataai ma'tanʉ'nin nʉ'pʉ ekuman pɨ', mɨrɨpan enna'posa' yo' pe, eka'nʉ'sa' paka mʉre wɨsa' auya,’ ta'pʉ iya. “Mɨrɨpan eikʉ'pʉ ikʉipʉnʉ uya, 	 Nu komt die zoon van u thuis; hij heeft eerst uw geld er bij de hoeren doorgejaagd en wat doet u? U slacht voor hem het beste kalf dat we hebben!'


Mɨrɨ kasa rɨ marɨ, moine ton ipori'makɨ tiwano' kon pe tʉuse'se'tɨi' to' e'to' pe. 	 De jonge mannen moeten zich verstandig en matig gedragen.


Itesanon uya serɨ enta' tʉpʉrataai kon epoto' iya oton pen tukai' i'tusa' a'tai, Paarʉ mɨrɨ awonsi'kɨ Sairas a'si'pʉ to' uya. To' pi'sikʉ'pʉ to' uya kʉrʉpo'po pɨ' e'nɨto' pata'se' ya' eke ton pata esanon piya'. 	 Toen haar eigenaars zagen dat hun kans om winst te maken, verkeken was, grepen zij Paulus en Silas en sleurden hen naar het marktplein, waar het gerecht was.


Sises uya ekama'po'pʉ, “10 kaisaron kon pen pe' ɨmɨrɨ'nokon nʉsepi'tɨi? Nai kamo ken si ɨtonpa ton? 	 Jezus vroeg: "Zijn niet al die tien mannen genezen? Waar zijn de negen anderen?


Tikin nan nɨken Papa, mɨrɨpan main uye'sa' pʉra iyesi iwinɨpai kuru. 	 Maar toen Hij Zijn belofte aan Abraham gaf, deed Hij dat zonder tussenpersoon.


Itemiya pɨ' ta'sii' i'mʉ'sa'ka'pʉ iya, mɨrɨpan uya Sises poitorʉ rʉ'san mɨrɨ awonsi'kɨ uri'sami'si amʉ' itaan'pʉ ima'tasa' kon nʉ'san kɨ'ma'pʉ, mɨrɨpan uya nurɨne inee'pʉ to' piya'. 	 Petrus nam haar bij de hand en hielp haar opstaan. Daarna riep hij de volgelingen van Jezus en de weduwen binnen en zei: "Kijk, zij leeft weer."


Kiri'pas, Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' epuru, mɨrɨ awonsi'kɨ itiwʉ' tau te'san uya Sises apurɨ'pʉ. Tu'ke itekare etanin nʉ'san Koren pon kon uya apurɨ'pʉ, mɨrɨpan kon epa'taisima'pʉ. 	 Crispus, de leider van de synagoge, en zijn hele gezin geloofden wel in de Here Jezus. Er waren nog veel meer Corinthiërs die wel aannamen wat Paulus zei en zich lieten dopen.


Anpisin ka'pon amʉ' kʉrʉpo'po pata'se' iyawon kon uya, ‘Miyarɨ,’ ta i'se te'san tʉnama kon pe, ka'pon amʉ' uya, ‘Rapai,’ ta i'se kuru to' esi tʉpɨ'nokon. 	 en voelen zich gevleid als ze op straat eerbiedig worden gegroet, als men hen met 'rabbi' of 'meester' aanspreekt.


Mɨrɨ yau Esuwerʉ pʉra rɨ iyesi, Esuwerʉ pen pʉra rɨ, poitorʉ pʉra rɨ, a'sisa' pen pʉra rɨ, warawo' pʉra rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ uri'san pʉra iyesi, apʉne pʉra tikin nɨ ɨwesi kon Kʉrai Sises yau. 	 Er kan nu geen sprake meer zijn van Jood of niet-Jood, van slaaf of vrij man, van man of vrouw; want in Christus Jezus zijn wij één geworden.


Apʉne pʉra mara rʉ'kwɨ a'ne' pe ɨwesi kon—a'ne' pe pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ ikomi' pe pʉra ɨwesi kon pɨ', unta yapai ɨyeta'tanʉkʉ uya 'nokon mɨrɨ. 	 Maar nu u lauw bent, word Ik misselijk van u; Ik zal u uitspugen.


Sises usarɨ koro'tau parau ku'pɨri Kiyarari piyawɨrɨ, ka'pon ene'pʉ iya, takon ya' te'san, Saiman itese', Pi'ta tato' ipɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ Anturu si itakon. Tʉpunwerʉ kon tʉrʉ pɨ' to' esi'pʉ parau ku'pɨri kau, apʉne pʉra moro' amʉ' a'sinin nan pe tesi kon pɨ'. 	 Op een dag liep Hij langs het meer van Galilea en zag twee vissers hun net in het water gooien. Het waren twee broers: Simon (ook wel Petrus genoemd) en zijn broer Andreas.


“Itepuru esi i'se,” ta'pʉ to' uya. 	 "De Here heeft hem nodig", antwoordden de discipelen.


“Itepuru, ɨpo'ki'tii pʉra iyesi; i'nau ya'mu tuna yen esi. Nai yawon to'panʉ'nin tuna eporo auya? 	 "Maar Here", zei zij. "U hebt geen kruik en de put is diep. Waar haalt U dat levende water dan vandaan?


I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon, ipoitorʉ esi pʉra rɨ iyesi eke pe tesa' entai, mɨrɨ pe pʉra main anin nɨ esi pʉra iyesi eke pe tenno'nin nʉ'pʉ entai. 	 Luister goed, een knecht is niet de meerdere van zijn baas en een boodschapper niet van wie hem gestuurd heeft!


Ɨnʉ' rɨ aiko pe irepasa' uya wakʉ pe ikupʉ yau, eke ke irepa rɨ mɨrɨ wakʉ pe ikupʉ iya pɨ', e'tane ɨnʉ' rɨ kʉrɨ tʉrepasa' ma'tanʉ'nin nʉ'pʉ repa pʉra rɨ iyesi mɨrɨ eke ke. 	 Wie betrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote. Wie onbetrouwbaar is in kleine dingen, is het ook in grote.


Sises uya to' eikʉ'pʉ, “I'napairon ekama uya ɨpɨ'nokon; tanporon kon nʉmakoitayai'ne' nan esi makoi poitorʉ ton pe. 	 "Vergis u niet", antwoordde Jezus. "Ieder die zondigt, is een slaaf van de zonde.


Serɨ etasa' tʉuya'nokon a'tai, to' ɨpʉrema'pʉ ɨsewan ya' tenai' Papa pɨ'. “Itepuru, Ɨmɨrɨ nʉkoneka'pʉ Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ non mɨrɨ awonsi'kɨ parau mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon nɨ mɨrɨ yawon. 	 Daarna baden zij volkomen eensgezind tot God: "Machtige Here, U hebt de hemel, de aarde en de zee gemaakt, met alles erop en erin.


Emennʉ'pʉ tʉpo rɨ, kin Akʉri'pa mɨrɨ awonsi'kɨ ino'pʉ Pones utɨ'pʉ Sisariya pona. Pesʉ'tas apurɨpɨ'se'na to' utɨ'pʉ. 	 Kort daarop kwam koning Agrippa met zijn zuster Bernice in Caesarea aan voor een bezoek aan Festus.


Apʉne pʉra kamiri' nʉye'ai'ne' wʉi enu uyepʉ winɨ nʉsenyai'ne' wʉi enu utɨto' pona rɨ kasa, mɨrɨ kasa kuru Ka'pon, Papa winon uyepʉ e'to' oton mɨrɨ. 	 Als iemand zegt dat de Christus zich ergens verborgen houdt, geloof hem niet.


Sises ekama'po'pʉ Paire' uya, “Esuwerʉ amʉ' kin pe' ɨmɨrɨ?” tukai'. Mɨrɨpan eikʉ'pʉ Sises uya, “Ewai', mʉkayai'ne' kasa rɨ,” tukai'. 	 Pilatus vroeg Hem: "Bent U de koning van de Joden?" En Jezus antwoordde: "U zegt het!"


Serɨ kareta esi Sises Kʉrai nenpoika'pʉ, Papa nʉtʉrʉ'pʉ itena', tʉpoitorʉ ton auro'kato' pe iya serɨ pe'ne kuru te'ku'sen pɨ'. Kʉrai uya serɨ ton enpoika'pʉ tʉpoitorʉ Isaan ena', tinserʉʉi tenno'se ipiya'. 	 In dit boek onthult Jezus Christus de geheimen die God Hem bekendgemaakt heeft. Hij zal Zijn dienaren laten zien wat binnenkort moet gebeuren. Daarom heeft Hij Zijn engel naar Zijn dienaar Johannes gestuurd om het hem allemaal te vertellen.


Serɨ e'kupʉ'pʉ pena Papa usaurokʉ'pʉ pu'kena' Aisaya awɨrɨ a'ku'tɨnin pe: 	 Want Hij zal Zijn volk redden van de zonden. Daardoor zal in vervulling gaan wat God door de profeet Jesaja heeft gezegd:


Esuwerʉ amʉ' tapurɨnin nan pɨ' ta'pʉ Sises uya, “Ɨyenupato' kon uya pɨ' auta'sisa' kon yau, upoitorʉ ton pe kuru rɨ ɨwesi kon mɨrɨ. 	 Jezus zei tegen de Joden die in Hem geloofden: "Als u zich houdt aan wat Ik zeg, bent u werkelijk mijn discipelen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon tʉpataron kon pɨ' itekare usekamato' oton itese' yau, makoi apai era'tɨn nɨto' pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ makoi pɨ' usentu'man nɨto' pɨ', Surusiran po te'sara'tɨi'. 	 Van Jeruzalem uit zou dit bericht over de hele wereld uitgaan: 'Ieder die zijn zonden aan Christus belijdt, krijgt vergeving.'


E'tane si tɨ, ɨ'rɨ rɨ eporo uya mɨrɨ winɨ tasa' uya e'tane, eposa' uya pʉra iyesi tukai' ito'ka'nʉkʉ uya Kʉrai uriya' rɨ si. 	 Maar al deze dingen, waar ik vroeger zoveel waarde aan hechtte, zijn voor mij waardeloos geworden omdat ze mij afhielden van Christus.


Pʉsamoro 10 pan kon kin amʉ' esi'pʉ tikin nɨ iteseru, mɨrɨpan kon uya tʉpana'pano kon tʉto' oton ene ena'. 	 Hun enige doel zal zijn hun macht en gezag aan het beest over te dragen.


Wʉi kaisarɨ rɨ ɨpiyau'nokon esi'pʉ, enupan pɨ' Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' pʉ'kʉ tau, uya'si auya'nokon pʉra rɨ. E'tane imenukasa' itekare uta'ku'tɨto' pe rɨ iyesi,” ta'pʉ iya. 	 Had u Mij niet kunnen arresteren toen Ik in de tempel was? Daar was Ik toch elke dag? Maar het moet zo gaan als de profeten hebben gezegd. Daarom gebeurt dit allemaal."


Isa'pa winon kon, Esuwerʉ amʉ', Sises apurɨnin nan, Pi'ta a'kɨrɨ iye'sa' kon usewansiuka'pʉ, apʉne pʉra Papa uya Ta'kwarʉ tʉsa' pɨ' Esuwerʉ amʉ' pen nɨ pona. 	 De Joodse volgelingen van Jezus, die met Petrus waren meegekomen, waren verbaasd dat de Heilige Geest ook over mensen van een ander volk was uitgegoten.


Mɨrɨ a'tai rɨ, ipiyau ita'mo'ka'pʉ eke' pe, mɨrɨpan moine ton warawo' amʉ' ewomʉ'pʉ itekepu ekare pɨ'. Itekepu arɨ'pʉ to' uya iu'na'tɨto' pe itaan'pʉ piyau rɨ. 	 Op hetzelfde moment zakte zij voor hem in elkaar en stierf. De jonge mannen kwamen binnen. Toen zij zagen dat zij ook dood was, droegen zij haar naar buiten en begroeven haar bij haar man.


Mɨrɨ nin si e'tane, uma'tan nɨto' e'sa' esa' wannɨ pe Atan si'kɨrɨ Mosi' pʉ'kʉ pona, kamoro rɨ main ti'kwɨ'se, Atan kasa imakoitasa' kon pen nɨ esa' pe, tʉuye'ton ento' ipɨ' pe te'sen. 	 Toch ontkwam in de tijd van Adam tot Mozes niemand aan de dood, ook al had men niet, zoals Adam, gezondigd door een uitdrukkelijk verbod van God te overtreden. Wat een tegenstelling tussen Adam en Christus, Die nog komen moest!


Mɨrɨ a'tai rɨ, itɨ'pʉ Isa'pa pona to' a'kɨrɨ. Pata eposa' iya a'tai, to' uya arɨ'pʉ ka'ta', Tarʉ'kas ekepu piya'. Tanporo uri'sami'si amʉ' itaan'pʉ ima'tasa' kon nʉ'san amʉrasa' esi'pʉ ipiyau, ukaran nɨ pɨ', pon amʉ' Tarʉ'kas nʉkonepɨtʉ'pʉ enpoikapɨtʉ pɨ' to' esi'pʉ nurɨne iyesi a'taino rʉ'pʉ. 	 Petrus maakte zich meteen klaar en ging met hen mee. Zodra hij bij het huis aankwam, werd hij naar boven gebracht, naar de kamer waar Dorcas lag. Alle weduwen in de kamer kwamen huilend om hem heen staan en lieten hem de jurken en mantels zien, die Dorcas voor hen had gemaakt.


Mɨrɨ pe iyesi yau, apatawono ɨkɨ'manin nʉ'pʉ uya ta ɨpɨ', ‘Pʉse irepakɨ ayapon ke.’ Mɨrɨ a'tai nin si, ɨyepiyɨ'sa' ereuta mɨrɨ sepan pona rʉ'kwɨ nin si. 	 Dan zal hij naar u toekomen en vragen: 'Wilt u alstublieft plaats maken voor deze gast?' Dan staat u voor schut en moet u genoegen nemen met een plaatsje dat nog over is.


Mɨrɨpan si'kɨrɨ rɨ, mʉre usemo'ka'pʉ pana' pe ta'kwarʉ ke. Mɨrɨpan uko'mamʉ'pʉ rɨmono' tau. Mɨrɨ tʉpo, iyepa'ka'pʉ Esuwerʉ amʉ' enupai' Papa eseru pɨ'. 	 De jonge Johannes groeide op en werd sterk gemaakt door de Heilige Geest. Hij hield zich op in dorre streken en bleef daar tot de dag dat hij in het openbaar in Israël optrad.


“Pori' pe rɨ e'nɨ ukʉipʉnʉ kon Tepi' e'to' esa' wannɨ pe uyepʉ pɨ'!” “Usana ka' entawon yau!” tukai'. 	 "Eer voor het nieuwe koninkrijk van onze vader David!" en "Lang leve de grote koning!"


i'tu uya wenai ɨwɨpʉremato' kon winɨ mɨrɨ awonsi'kɨ epika'tɨto' esi Sises Kʉrai a'kwarʉ winɨ, serɨ iye'ku'sa' rʉ'pʉ upɨ' esi mɨrɨ upa'kanin pe. 	 Mijn boodschap zal niet minder worden, want ik weet dat, als u voor mij bidt en de Heilige Geest mij helpt, dit alles mijn behoud alleen maar ten goede zal komen.


To' piyapai ina emo'ka'pʉ tʉpo, ina uta'tu'ma'pʉ parau po. To'sa rɨ ina utɨ'pʉ Kos pona. Iyema'sa' yau, ina utɨ'pʉ Rotes pona; mɨrɨ apai, ina utɨ'pʉ Pa'tara pona. 	 Na het moeilijke afscheid van de christenleiders uit Efeze, kozen wij zee en zeilden in één ruk naar het eiland Kos. De volgende dag voeren wij naar Rhodos en vandaar naar Patara.


Tenki tapɨtʉ uya Papa pɨ' ɨyenuminkapɨtʉ uya 'nokon kaisarɨ rɨ. 	 Telkens als ik aan u denk, dank ik God.


E'tane Pari'si amʉ' uya serɨ etasa' tʉuya'nokon a'tai, “Pirɨsipupʉ, makoi amʉ' epuru uya tʉpika'tɨi' makoi amʉ' enpa'kapɨtʉ pʉse rɨ uya mɨrɨ,” ta'pʉ to' uya. 	 Maar de Farizeeërs die ook van dit wonder hoorden, reageerden: "Hij kan de boze geesten verjagen omdat de duivel hem die macht heeft gegeven."


To' uya itenu auromʉ'pʉ, mɨrɨpan kon uya ekama'po'pʉ, “Pu'kena' pe ekamakɨ! Ɨnʉ' ɨwɨnɨi?” ta'pʉ to' uya. 	 Zij blinddoekten Hem, sloegen Hem met hun vuisten en zeiden spottend: "Wel, profeet, zeg eens: Wie heeft U geslagen?"


Sises pokapɨ'sa' tʉuya'nokon a'tai kurusu' pona, soisa amʉ' uya ipon anʉmʉ'pʉ asakɨrɨ'ne tʉkaisarɨ'nokon to' uya ekamʉ'pʉ, iyo'non nɨken tʉnonkai'. Serɨ ipon esi'pʉ to'sa rɨ ika'sa' tikin nan nɨ inakapu ponsi'kɨ ipʉrakon pʉ'kʉ pona. 	 De vier soldaten die Jezus aan het kruis hadden geslagen, verdeelden Zijn kleren onder elkaar. Zijn onderkleed was naadloos geweven en daarom zeiden zij tegen elkaar:


Inke pʉra soisa amʉ' anʉmʉ'pʉ iya. To' eka'tumʉ'pʉ tu'kan kon koro'ta'. Roman amʉ' soisaai epuru mɨrɨ awonsi'kɨ soisa amʉ' ensa' to' uya a'tai, iwɨpɨtʉ tʉuya'nokon ereutanʉkʉ'pʉ to' uya. 	 Hij rukte meteen uit met zijn soldaten en officieren. Zodra de oproerkraaiers de commandant en zijn soldaten zagen aankomen, hielden zij op met slaan.


To' uya ui'tusa' wapiyaro' si'kɨrɨ, to' uya nɨrɨ upataka e'paino upatakapai tesi kon a'tai, mɨrɨ sa'man ɨpʉreman nɨto' eseru pe te'sen yau uko'mamʉ'pʉ Pari'si pe. 	 Het is hun bekend dat ik van mijn jeugd af heb geleefd volgens de regels van de Farizeese partij, de strengste richting van onze godsdienst. Als zij dat nu maar wilden toegeven.


Ekama uya serɨ, Pi'ta pe ɨyese' esi, Tɨ' ta e'kwa pe. Uso'sii nin si amɨ uya, ɨmɨrɨ tɨ' po, iyeri'sa' kon utɨto' ya' pata mʉra'taai enato' oton pen itentai. 	 Jij bent Petrus. Op deze rots zal Ik mijn Gemeente bouwen. De poorten van het dodenrijk zullen nooit macht over haar krijgen.


Iye'nonka pe rɨ nin si, Paire' uya itʉrʉ'pʉ mɨrɨ to' ena' kurusu' pona to' uya ipokapɨ'to' pe. Soisa amʉ' uya nin si Sises a'sikaa'pʉ mɨrɨ. 	 Daarop gaf Pilatus Jezus aan hen over om gekruisigd te worden.


E'tane, ɨ'rɨ pe ken iyesi? Eke esi mɨrɨ tanporon yau, kasi ye' rɨ eseru wannɨ mɨrɨ pe pʉra i'nairo' yau, Kʉrai ekareei usekamasa'; serɨ wenai nin si pori' pe esi. Ewai', miyarɨ rɨ epori'man pɨ' esi, 	 Maar wat dan nog? Jezus Christus wordt hoe dan ook gepredikt, hetzij vanuit een onoprechte, hetzij vanuit een oprechte houding, en daar ben ik op zichzelf heel blij mee.


Tenki tawon ye' rɨ urɨ, Papa, itese' pɨ' e'to' pɨ' ɨpʉrema a'tai uyenu yau ɨkupʉ uya pɨ', 	 Als ik voor u bid, dank ik God telkens weer,


Apono' rau parau wanamari kasa tʉusensen esi'pʉ awai'nan tɨ' kʉrestarʉ tato' kasa. Mɨrɨpan a'sanau apono' woi iyesi'pʉ asakɨrɨ'nan kon ene amʉ', tenukena' nan to' pʉropo winɨ'ne mɨrɨ awonsi'kɨ to' a'poi winɨ'ne. 	 Er lag voor de troon ook iets wat leek op een kristalheldere, spiegelgladde zee. Rondom de troon stonden vier levende wezens, die van voren en van achteren bezet waren met ogen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ'rɨ rɨ kupʉ auya'nokon a'tai, amaimu kon ke, ɨyemiya kon ke, tanporo iku'tɨ' Itepuru Sises ese' yau, tenki tai'ma Papa, Ikʉipʉnʉ pɨ' Kʉrai poro rɨ. 	 Wat u ook zegt of doet, doe het in de naam van de Here Jezus en dank ook God, de Vader, in Zijn naam.


mɨrɨ awonsi'kɨ erikʉ'pʉ si. I'tu'pʉ uya mɨrɨ rɨ si mɨrɨ main uko'man nɨto' ne'nin pe iku'sa' uya rɨ uma'tan nɨto' kuru rɨ nee'pʉ. 	 De strenge regels die mij naar het leven moesten leiden, bleken mij naar de dood te voeren.


‘Tɨwɨ asa'rɨ rɨ nʉsemo'kai iteperu akʉ'pʉsa' anʉmʉ weyu e'seporo pona rɨ. Mɨrɨ a'tai, anʉnnin nan apiyontɨto' pe uya, wapiya kuru wana' nato' pe to' uya, mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya auronpɨ'to' pe iyepo'tɨpɨ'to' pe, mɨrɨ tʉpo nin si to' uya a'nai' i'kwɨ'pɨ'to' pe, mɨrɨpan amʉranʉ'to' pe to' uya ui'kiyari iwʉ' ta',’ ta'pʉ itepuru uya tʉpoitorʉ ton pɨ',” ta'pʉ Sises uya anpisin ka'pon amʉ' pɨ'. 	 Laat ze maar samen opgroeien tot de oogst. Dan zal ik tegen de maaiers zeggen dat zij eerst het onkruid bijeen moeten halen en verbranden. Daarna kunnen zij het graan in de schuur brengen."


Tʉron nɨ i'tuto' ipɨkɨrɨ ene'pʉ uya ka' yau, eke, a'kwarʉpɨ'nin nɨ: 7 kaisaron kon inserʉ amʉ' esi'pʉ 7 kaisaron paran amʉ' u'matʉ esanon, apʉne pʉra Papa uya kota'man nɨto' u'ma'sa' ekamanin pe iyesi'pʉ. 	 Ik zag nog iets anders in de hemel. Het was indrukwekkend en wonderlijk: Zeven engelen met de zeven laatste rampen. Na die rampen zal Gods toorn voorbij zijn.


Ina weyu u'ma'sa' a'tai to' piyau ina e'to', ina uya to' nɨmɨ'pʉ, tanporo Sises apurɨnin nan, to' no'pʉ ton, to' munkɨ amʉ' nɨrɨ utɨ'pʉ ina a'kɨrɨ eke pata apai. Mɨrɨ yau, tuna e'pi po ina e'sekunka'pʉ ɨpʉreman pɨ'. 	 Toen wij terug moesten naar het schip, deed de hele gemeente, vrouwen en kinderen inbegrepen, ons uitgeleide op het strand. Daar knielden wij neer en baden met elkaar. Nadat we afscheid hadden genomen,


E'tane Sises utɨpɨtʉ'pʉ ɨpʉremase'na tʉ'kenan ya'. 	 Maar Hij trok Zich terug. Hij wilde ergens alleen zijn om te bidden.


Esuwerʉ amʉ' pen uya Papa apurɨpɨ'to' pe ɨsentu'ke' pe iyesi pɨ', iye'menukasa' na'ne' kasa: “Serɨ wenai ayapurɨpɨtʉ uya mɨrɨ Esuwerʉ amʉ' pen koro'tau; eren erenka uya mɨrɨ ɨyese' pɨ',” tasa' iya. 	 Een andere reden is dat ook de overige volken God zouden danken en eren voor Zijn genade. "Daarom zal Ik de volken over U vertellen", staat er in de Boeken. "Ik zal Uw naam bejubelen." (b)


Tu'kan kon Sises apurɨnin nan pe iyenasa' kon e'sara'tɨ'pʉ uye'nɨ pɨ', mɨrɨpan kon uya tʉmakooi kon ekama'pʉ tʉron kon apurɨnin nan pana ya'. 	 Verscheidene christenen bekenden openlijk wat voor verkeerde dingen zij hadden gedaan.


Sises uya eikʉ'pʉ, “Mɨrɨ entai kuru kamoro Papa Maimu etanin nan, mɨrɨ awonsi'kɨ apurɨnin nan esi mɨrɨ pori' pe,” ta'pʉ iya. 	 "Ja", antwoordde Jezus. "Maar weet u wie nog gelukkiger zijn? Alle mensen die de woorden van God horen en zich eraan houden."


Kamo apa'nʉ'nin nan kon pona ɨpʉrematɨ', ɨri pe ɨku'nin nan kon pona ɨpʉrematɨ'. 	 Als de mensen u vervloeken, vraag God dan of Hij goed voor hen wil zijn. Als de mensen u pijn doen, bid dan dat zij gelukkig mogen worden.


Anpisin uya Paarʉ maimu eta'pʉ mɨrɨ ta iya pʉ'kʉ pona rɨ. Mɨrɨ a'tai, to' ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ, “Iwɨka'tɨ' kuru rɨ! Iko'manto' pʉra rɨ iyesi mɨrɨ!” ta'pʉ to' uya. 	 Toen Paulus dat zei, begonnen de mensen die hem tot zover hadden aangehoord, luid te protesteren. "Weg met die man!" schreeuwden zij.


To' uya ekama'po'pʉ, “Ɨnʉ' pe si kʉrɨ rɨ esi, ‘Ayapon tanʉnse enta,’ tawon ɨpɨ'?” ta'pʉ to' uya ipɨ'. 	 "Wie was dat?" vroegen zij.


Ipan pe mepori'matʉi', pori' pe ɨwesi kon pɨ' me'sanʉnpɨ'tʉi' mɨrɨ wʉi a'tai, apʉne pʉra eke rɨ ɨyepe'pʉ kon esi pɨ' Epʉn po. Apʉne pʉra mɨrɨ kasa rɨ to' kʉipʉnʉ ton uya pu'kena' ton ku'pɨtʉ'pʉ. 	 Wees blij als dat gebeurt. Spring op van vreugde, want uw beloning in de hemel zal groot zijn. Met de profeten hebben zij vroeger immers net zo gedaan!


Ɨri rɨ usauro'nɨto' kʉsepa'kanin anta kon apai, e'tane wakʉ pika'tɨnin nɨken tʉron kon ka'nin pe i'se to' e'to' awɨrɨ, kamoro etanin nan epika'tɨto' pe. 	 Laat er ook geen vuile taal uit uw mond komen; dat doet alleen maar kwaad. Zeg op het juiste moment het juiste woord, iets wat de mensen helpt en goed doet, zodat zij genade ontvangen.


Apʉne pʉra si Esuwerʉ amʉ' ekonekato' weyu pe iyesi pɨ', mɨrɨ awonsi'kɨ a'ko pe tɨ' akasa' uruwai' pe esi pɨ', mɨrɨ ya' Sises emaika'pʉ to' uya. 	 Omdat de zon bijna onderging en het spoedig sabbat zou zijn, legden zij Jezus in dat graf.


Kamoro Papa uya a'si'pɨ'nɨto' ike ke ima'kʉʉi'tɨpɨ'sa' kon to' pee'pɨ pɨ' tu'kanoro ekama'pʉ to' uya upɨ'. To' esi'pʉ 144,000 kaisa rɨ Esuwerʉ pon kon. 	 En ik hoorde hoeveel mensen het zegel kregen: 144.000 uit het volk van Israël: 12.000 uit elk van de twaalf stammen, dus uit Juda, Ruben en Gad, uit Aser, Naftali en Manasse, uit Simeon, Levi en Issaschar, uit Zebulon, Jozef en Benjamin.


“Papai, urepasa' auya ike na'ne' nan i'se esi upiyau e'ai'ne' yau, uyapurɨpɨ'to' ento' pe to' uya, urepa'pʉ auya na'ne' ike, apʉne pʉra ui'nʉnka auya pɨ', orʉ ekoneka rawɨrɨ rɨ. 	 Vader, U hebt hen aan Mij gegeven. Ik wil dat zij bij Mij zullen zijn om mijn schitterende majesteit te zien. U hebt Mij die majesteit gegeven, omdat U al van Mij hield voor het ontstaan van de wereld.


Apʉne pʉra enku'tɨnin nan kʉrai amʉ', enku'tɨnin nan pu'kena' amʉ' usenpoikato' oton, mɨrɨpan kon uya i'tuto' ipɨ' ton mɨrɨ awonsi'kɨ eke Papa tʉrawasooi ton ku'to' oton anʉnsa' kon enku'tɨ pe, ikupʉ tʉuya'nokon poken iyesi yau. 	 Want er zullen zogenaamde christussen en zogenaamde profeten komen. Zij zullen grote, wonderlijke dingen doen om daarmee de mensen die bij God horen, weg te trekken als dat mogelijk was.


E'tane Papa maimu rɨ esi'pʉ miyarɨ rɨ utɨn pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ epan nɨ pɨ'. 	 Het nieuws over Jezus Christus verspreidde zich snel en vele mensen gingen in Hem geloven.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ekama uya ɨpɨ'nokon serɨ pe; makoi pʉra esi tanporon kon ka'pon amʉ' mʉnʉ piyapai. 	 Ik wil u nu dan ook duidelijk zeggen dat u zelf de verantwoording draagt over uw leven.


“E'mʉ'sa'ka', ɨu'tɨ'; tʉusenuminkai' pʉra itɨkɨ to' a'kɨrɨ. To' enno'sa' uya mɨrɨ ɨpiya',” ta'pʉ. 	 Sta op, ga naar beneden en aarzel niet met hen mee te gaan, want Ik heb hen gestuurd."


“Urɨ'nokon kamoro tentu'pʉ kon winɨ Esuwerʉ amʉ', ‘Esuwerʉ amʉ' pen tʉmakooikena' nan’ pen. 	 Wij zijn Joden van geboorte en geen zondaars uit de vreemde volken.


Sises uya ta'pʉ ipɨ', “Urɨ esi i'mʉ'sa'kanin pe, uko'man nɨto' ku'nin pe rɨ nɨrɨ esi. Urɨ yau apurɨnin esi a'tai, iyeri'sa' pe rɨ iye'tane, iko'manto' oton nɨ. 	 "Ik geef de doden het leven terug", zei Jezus tegen haar. "Ik ben Zelf het leven. Wie in Mij gelooft, zal leven, zelfs als hij gestorven is.


Sises uya kanan takaa'pʉ, “Papa e'to' esa' wannɨ pe esi mɨrɨ ka'pon kiyari ye' pɨnnin tʉpa'karakai' tʉmainarʉ yau kasa. 	 Het Koninkrijk van God kan vergeleken worden met een boer, die zijn land inzaaide.


“Iya'tai pʉra, tʉpoitorʉ ke ɨtonpa e'sa' yau non anɨnin mɨrɨ pe pʉra karimeru amʉ' pa'simanin. Iyenna'posa' a'tai umɨ apai, ‘Ɨsi'kɨ ereutakɨ enta'nai',’ tawon pe' ɨmɨrɨ? Kane. 	 Wanneer een knecht thuiskomt van het land, waar hij heeft geploegd of de dieren heeft verzorgd, gaat hij niet meteen zitten eten.


Eke main usaurokʉ eta'pʉ uya apono' winɨpai, “Serɨ pe si Papa pata'se' man ka'pon amʉ' piyau. To' piyau iko'manto' oton, imunkɨ amʉ' pe to' e'to' oton. Tʉmɨrɨ pe kuru Papa e'to' oton to' piyau, itese' pɨ' to' e'to' e' pe. 	 Ik hoorde een luide stem uit de troon zeggen: "Gods huis staat nu bij de mensen. Hij zal bij hen wonen. Zij zullen Zijn volk zijn en Hij zal Zelf bij hen zijn.


“Uyepuru, tu'kan kon ka'pon amʉ' uya uyauro'kasa' man, wakʉ ton Papa nʉkupʉ'san ekota'mato' emapu'tɨsa' iya ipan pe Surusiran po. 	 Ananias maakte bezwaren. "Maar, Here", zei hij. "Ik heb zoveel slechte dingen over die man gehoord. Hij heeft Uw mensen in Jeruzalem veel kwaad gedaan.


6 kaisa rɨ wʉi tʉpo, Sises uya Pi'ta, Isens, mɨrɨ awonsi'kɨ iyakon Isaan pokon nɨken arɨ'pʉ ta'kɨrɨ wʉ' nakapu pona. 	 Zes dagen later nam Hij Petrus, Jakobus en Johannes mee en ging met hen alleen een hoge berg op.


E'tane uwɨto' ipɨkɨrɨ ku'sa' uya yau, ɨ'rɨ pe pʉra man ukota'ma, to' uya uwɨnɨ a'tai, e'tane ɨri ton ku'sa' uya pʉra man. Mɨrɨ pɨ', Esuwerʉ amʉ' epuru ton ena' ɨnʉ' uya utʉrʉ pʉra iyesi mɨrɨ. Itepuru Sisa uya uyekama'popɨtʉ i'se esi!” ta'pʉ Paarʉ uya Pesʉ'tas pɨ'. 	 Als ik iets heb gedaan waarop de doodstraf staat, wil ik mij niet tegen mijn terechtstelling verzetten. Maar als hun beschuldigingen stuk voor stuk gelogen zijn, heeft niemand het recht mij aan hen uit te leveren. Ik ga in hoger beroep bij de keizer!"


Pena iwa rɨ ɨ'rɨ ku'nin pe pʉra rɨ iyesi'pʉ ɨiwano' pe, e'tane nin si serɨ pe asa'yi pɨ' tapurɨsen pe nin si iyesi, ɨmɨrɨ uya mɨrɨ awonsi'kɨ urɨ uya. 	 Onésimus is u tot nu toe niet van veel nut geweest, maar vanaf nu zal hij zowel u als mij van veel nut zijn.


“E'mʉ'sa'ka', itɨkɨ pata pona. Mɨrɨ yau iyesi mɨrɨ ayauro'ka ton ɨnku'ton pɨ',” ta'pʉ iya. 	 Sta op en ga de stad in. Daar zal u gezegd worden wat u moet doen."


Papa uya mɨrɨ rɨ Wakʉ A'kwarʉ ke to' repasa' urɨ'nokon repa'pʉ tʉuya ike ke rɨ Itepuru Sises Kʉrai apurɨ'nokon a'tai, ɨnʉ' pe ken si te'ku'se Papa ereutanʉkʉ i'se esi?” ta'pʉ Pi'ta uya ka'pon amʉ' Surusiran pon kon pɨ'. 	 Als God hun dezelfde gave heeft gegeven als ons, die al in de Here Jezus Christus geloofden, wie ben ik dan dat ik God zou kunnen tegenhouden?"


Main poro, eri'sa' main pona, uko'manto' pe Papa iwano' pe. 	 Nu leef ik niet meer voor de wet, maar voor God.


Kʉrai rɨ nin uya e'ne' moronka nesii'no inke rɨ, non e'kaa'pʉ si'kɨrɨ rɨ. E'tane si isenpoikasa' tikin ite'kwa tʉnakonomaton pe pʉra rɨ nin, pata weyu u'matʉ a'tai makoi eno'ma pe tʉmɨrɨ ke tʉuse'ma ke. 	 Als dat nodig was geweest, had Hij vanaf het begin van de wereld telkens weer moeten lijden en sterven. Maar nu, tegen het einde van de eeuwen, is Hij eens en voor altijd gekomen om voor ons te sterven en de zonde weg te doen.


Se uya ukʉipʉnʉ apurɨpɨ'to' enpoika, tu'ke ɨyepeta kon, upoitorʉ ton pe ɨwesi kon ekamanin pe. 	 Door veel vrucht te dragen, bewijst u mijn discipelen te zijn. Daardoor wordt mijn Vader grootgemaakt.


Sises uya, “Ɨsi'kɨ si upiya'!” ta'pʉ ipɨ'. Mɨrɨ pɨ' Pi'ta ekanwaka'pʉ, mɨrɨpan utɨ'pʉ tuna pʉro'po Sises piya'. 	 "Goed", riep Jezus. "Kom maar!"


Sises era'tɨ'pʉ Pi'ta winɨkʉi', mɨrɨpan uya, “Atamakɨ, Se'tan!” ta'pʉ. “Uye'ma tau uwa'kʉ'pɨ'nin tɨ' pe me'ai'; ka'pon usenuminkato' kasa ɨusenuminka, Papa usenuminkato' kasa pʉra,” ta'pʉ iya ipɨ'. 	 Jezus keerde hem de rug toe en zei: "Maak dat je wegkomt, satan! Je bent een valstrik voor Mij. Jij bekijkt het van de menselijke kant en niet van Gods kant."


Serɨ kupʉ ka'pon amʉ' uya pe iyesi yau isenan pe yʉi esi koro'tau, ɨ'rɨ pe ken si iyesi mɨrɨ iyaipʉtasa' pe iyesi a'tai?” ta'pʉ iya. 	 Want als dit met Mij gebeurt, wat zal u dan overkomen?"


Serɨ si to' maimu anapurɨpai ɨwesi kon yau, Isaan nɨ si kʉrɨ rɨ Iraisa uyepʉ tasa' rʉ'pʉ ipɨ'. 	 En tenslotte verscheen Johannes. Of u het nu wilt geloven of niet, hij is de Elia die volgens de profeet Maleachi verwacht moest worden.


Mɨrɨ pɨ' si ka'pon amʉ' amʉranʉkʉ'pʉ 12 kaisaron kon uya tanporon kon Sises apurɨnin nan, mɨrɨ awonsi'kɨ ta'pʉ to' uya, “Iye'to' pe pʉra iyesi mɨrɨ upona'nokon Papa Maimu tekamai' pʉra tʉron nɨ pɨ' e'nɨ a'tai usekan nɨ pɨ' rɨ. 	 De twaalf apostelen riepen alle gelovigen bijeen. "Wij kunnen niet alles tegelijk", zeiden zij. "Als wij het voedsel moeten uitdelen, hebben wij geen tijd meer om erop uit te gaan en Gods boodschap door te geven.


tɨwɨ si kamoro Isutiya pon kon nainʉmʉi wʉ' ton pona'ne. 	 Als jullie het afschrikwekkende in de heilige plaats zien staan (a), waar de profeet Daniël het over had (lees dit nog maar eens aandachtig na)


“Papa A'kwarʉ man uyau. Papa uya uyanʉnsa' wakʉ ekareei ekamato' pe uya entu'manin nan ka'pon amʉ' pɨ'. Uyenno'sa' iya serɨ ekamase'na a'sisa' kon ponaro' pe. Mɨrɨ awonsi'kɨ tenku'na' nan e'to' pe ennin pe. Mɨrɨ tʉpo, kamoro ɨri pe to' nʉkupʉnʉ ton pika'tɨnin pe. 	 "De Geest van de Here is op mij. Hij heeft mij de opdracht en de kracht gegeven om arme mensen goed nieuws te brengen. (A)


Roman amʉ' soisaai ton epuru uya ensa' a'tai, Papa apurɨpɨtʉ'pʉ iya, “I'napai rɨ kuru rɨ ka'si, pʉse rɨ esi'pʉ mɨrɨ wa ipokena' e' pe,” ta'pʉ iya. 	 De Romeinse officier begreep dat God de hand in dit alles had en zei vol ontzag: "Deze Man was werkelijk onschuldig."


Ipɨkɨron nʉ'pʉ uya nin si ino'pʉ rʉ'pʉ mari'ma'pʉ mɨrɨ, e'tane iyerikʉ'pʉ tʉumu'tai' pʉra rɨ kanan. Mɨrɨ kasa rɨ to' osorʉwano pe te'sen esi'pʉ. 	 Hij stierf en zijn vrouw bleef alleen achter. De tweede broer trouwde met haar, maar stierf ook zonder kinderen.


mɨrɨpan uya ta'pʉ pi' e' pɨ', “Tɨwɨ si ɨnʉ' rɨ ɨyeperu na'nin kanan serɨ enta',” ta'pʉ iya. Ipoitorʉ ton uya mɨrɨ ta iya eta'pʉ. 	 De discipelen hoorden Hem tegen de boom zeggen: "Er zullen aan jou nooit meer vruchten komen."


Uri'san ainʉmʉ'pʉ rɨmono' ta', Papa nʉkoneka'pʉ ipata'se' pe. Mɨrɨ yau imainanpato' pe 1,260 kaisa rɨ wʉi pʉ'kʉ pona rɨ. 	 De vrouw vluchtte de woestijn in, waar God een schuilplaats voor haar had. Daar zou zij 1260 dagen lang verzorgd worden.


Pʉse rɨ I'napairon A'kwarʉ, serɨ non pon kon nanʉmʉnʉ pen nɨ, apʉne pʉra ene to' uya pʉra iyesi, mɨrɨ awonsi'kɨ i'tu to' uya pʉra rɨ iyesi, e'tane i'tu auya'nokon apʉne pʉra ɨpiyau'nokon iyesi, ayau'nokon nɨ nɨrɨ iye'to' oton. 	 Dat is de Heilige Geest (A), Die de wereld niet kan ontvangen, omdat zij Hem niet kan zien en dus ook niet kent. U kent Hem wel omdat Hij bij u blijft en in u zal wonen.


“Kʉsereutanʉ'tʉu,” ta'pʉ Sises uya, “apʉne pʉra ɨnʉ' rɨ ɨyewa'nomanin pen esi ɨwenaino' pe,” ta'pʉ iya. 	 Jezus antwoordde: "Dat hadden jullie niet mogen doen. Want wie niet tegen ons is, is voor ons."


Ise'si nin si esi'pʉ mɨrɨ Tepi' kin pe te'sen kʉipʉnʉ pe. Tepi' esi'pʉ Saraman kʉipʉnʉ pe, Iuraya no'pʉ rʉ'pʉ esi'pʉ na'ne' isan pe, 	 Obed was de vader van Isaï; en Isaï de vader van David die koning werd. David was de vader van Salomo (Salomo's moeder was de vrouw van Uria).


apʉne pʉra Papa enu yau eke pe kuru iye'to' oton. Ɨ'rɨ rɨ kata'pan ensinin pe kʉse'nin, Papa A'kwarʉ yen pe iye'to' oton iyentu'pʉ si'kɨrɨ. 	 Uw zoon wordt één van Gods grote mannen. Hij mag geen druppel wijn of sterke drank drinken en al voor zijn geboorte zal hij vol zijn van de Heilige Geest.


Ɨnʉ' uya rɨ tʉnkupʉnʉ tʉtʉrawasooi onamʉ pʉra rɨ iyesi mɨrɨ ti'tu i'se e'nɨ yau. Serɨ ton amʉ' kupʉ auya pɨ', tɨwɨ tanporon pata ɨi'tui',” ta'pʉ to' uya. 	 Wie bekend wil worden, kan niet achter de schermen blijven. Als U werkelijk zo groot bent, laat het dan aan de wereld zien."


Mɨrɨ yau, annau isauro'to' winɨ to' uya isa'mato' pʉra rɨ iyesi'pʉ. Mɨrɨpan kon usewansiuka'pʉ ei'pɨtʉ iya pɨ', mɨrɨpan kon e'pakaa'pʉ. 	 Daar wisten ze niets op te zeggen. Hun plan om Hem in het bijzijn van de mensen op een woord te vangen, was op niets uitgelopen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ e'tʉrawasoma tonpa ton Ma', Aresta'kos, Temas mɨrɨ awonsi'kɨ Ʉru' rɨ marɨ nɨkayan. 	 Ook mijn medewerkers Markus, Aristarchus, Demas en Lukas groeten u.


Papa apurɨnin kʉrɨ rɨ. Tɨwɨ Papa nʉpika'tɨi i'se tesi yau, ‘Papa Mumu urɨ,’ tasa' iya pɨ',” ta'pʉ to' uya. 	 Hij vertrouwde toch op God? Als God zoveel met Hem opheeft, laat Die Hem dan komen redden. Hij is immers Gods Zoon?"


Ipoitorʉ ton e'sekunka'pʉ apurɨpɨ'se'na. Mɨrɨpan kon enna'po'pʉ ipan pe rɨ pori' pe esii'ma Surusiran pona. 	 Zij vielen in aanbidding voor Hem neer. Daarna gingen zij met grote vreugde terug naar Jeruzalem.


Sises uya ta'pʉ to' pɨ', “Serɨ pe metatʉune' uta'ku'tɨsa' si man,” ta'pʉ iya. 	 Hij begon: "Wat Ik u zojuist heb voorgelezen, is werkelijkheid geworden."


“Ɨpɨ'nokon ekama uya serɨ; moro rɨ iyesi serɨ yau eke pe te'sen Esuwerʉ amʉ' use'mato', ɨpʉremato' iwʉ' entaino. 	 Maar Ik zeg u: Hier staat iemand die meer is dan de tempel!


Apʉne pʉra eke rɨ, wakʉ eseru ku'sa' Papa uya pɨ', upɨ'; wakʉ rɨ itese'. 	 want de machtige, heilige God heeft grote dingen voor mij gedaan.


Mɨrɨ wʉi a'tai'ne, ɨsɨ pe kuru rɨ uri'sami'si amʉ', mono' pe te'san pona iye'to' oton mɨrɨ awonsi'kɨ mana' pokon kon imunkɨ pona! 	 kom dan niet terug om thuis nog wat kleren op te halen.


Ikasimanin nan pɨ' tʉusentu'mai' e'tɨ'; 	 Leef mee met de mensen die twijfelen.


Mɨrɨ kasa rɨ iya'kɨrɨ kurusu' pona ipokapɨ'sa' kon uya isapema'pʉ. 	 Zelfs de rovers die met Hem waren gekruisigd, bespotten Hem.


mɨrɨpan uya ta'pʉ, ‘Koneriyas, Papa uya ɨwɨpʉremato' etasa' man, entu'manin nan repa auya nɨrɨ i'tusa' iya man. 	 Ineens stond er een man voor me, met schitterend witte kleren aan. 'Cornelius', zei hij, 'God heeft uw gebeden gehoord en Hij is niet vergeten wat u voor de armen hebt gedaan.


Kʉrɨ imu apurɨto' esa' pe na'ne' uya tɨwɨrɨ rɨ uko'man nɨto' eporo, e'tane imu apurɨnin pen uya uko'man nɨto' ento' oton pen, apʉne pʉra Papa uya kota'man nɨto' uko'mamʉ ipo,” ta'pʉ iya. 	 Wie zich aan de Zoon toevertrouwt, heeft eeuwig leven. Wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het eeuwige leven niet ontvangen. Integendeel, de straf van God blijft op hem."


I'nai rɨ sa'ne serɨ inekamanʉ esi. Mɨrɨ pe iyesi pɨ', e'se'ne' pe to' esereme'pɨ'kɨ, wakʉ pe apurɨto' yau to' e'to' pe, 	 Dat is waar. Pak de christenen van Kreta dan ook hard aan, zodat zij sterk worden in het geloof en


E'tane pʉra rɨ, e'se'ne' pe rɨken umaimu tʉrʉ'pʉ uya to' koro'tau: Eri'nɨ tʉpo e'mʉ'sa'kan nɨto' apurɨ uya pɨ'. Mɨrɨ pɨkɨrɨ rɨken uyekama'popɨ'to' pe auya esi serɨ, serɨ pe,” ta'pʉ Paarʉ uya. 	 "Ik sta hier vandaag terecht omdat ik geloof dat de doden weer levend zullen worden!"


Sa'man pe pʉra rɨ iyesi Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ non pʉra iyena aiko pe rɨ na'ne' pen nʉwarai'ka'pʉ uta'mo'ka pen Main apai. 	 Betekent dit nu dat de wet van Mozes niet meer geldig is? Helemaal niet! Want nog eerder zullen de hemel en de aarde verdwijnen, dan dat één letter uit de wet zou vervallen.


Ka'pon amʉ' usewansiuka'pʉ enupan nɨto' iya pɨ', apʉne pʉra tenupa iya 'nokon pɨ' tʉmeruntɨrʉkenan pe kuru rɨ, Main pɨ' enupanin nan kasa pʉra. 	 Zij waren verbaasd, want Hij sprak als iemand die wist waarover Hij het had. Dit was iets heel anders dan zij gewend waren.


Moro tikin nan nɨken Main tʉnin mɨrɨ awonsi'kɨ iteseru aimenkanin esi, kʉrɨ rɨ kʉrɨ rɨ tʉmeruntɨrʉ kenan ipika'tɨto' ike mɨrɨ awonsi'kɨ ima'tanʉ'to' ike. E'tane si ɨmɨrɨ—ɨnʉ' pe ɨwesi ɨtonpa eseru aimenka pa? 	 De enige die mag oordelen, is degene die ons de wet heeft gegeven. Hij kan ons redden of ons verloren laten gaan. Met welk recht veroordeelt u dan uw medemens?


Sises uya eikʉ'pʉ, “Eke sa'ne Esuwerʉ amʉ' ti'saai ɨmɨrɨ ko, mɨrɨ pe' e'tane serɨ i'tu auya pʉra iyesi? 	 Jezus antwoordde: "U leert de Joden hoe zij met God en hun medemensen moeten leven. Begrijpt u niet wat Ik zeg?


Mɨrɨ awonsi'kɨ, ɨnʉ' uya rɨ aiko rʉ'kwɨ mʉre pʉse rɨ warai ereutanʉkʉ a'tai, uyese' yau, uyereutanʉkʉ iya pe rɨ iyesi. 	 Wie zo'n kind met open armen ontvangt, uit liefde voor Mij, ontvangt Mij.


Tɨwɨrɨ Sapa' kaisa rɨ'ne Esuwerʉ amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ Kiri' amʉ' pokon pe itekare pɨ' usauro'nɨ pɨ' iyesi'pʉ, Sises esi pika'tɨnin pe enno'sa' tukai' to' enu ya' enpoika i'se tesi wenai. 	 Elke sabbat was hij in de synagoge te vinden, waar hij met Joden en gelovige Grieken discussieerde en probeerde hen te overtuigen.


Mɨrɨ yau, enkɨ'sɨimu'nan kaware ene'pʉ uya urau. Ipo te'sen ese' esi'pʉ Eri'nɨto', mɨrɨ awonsi'kɨ ekota'man nɨto', Etis itese' esi'pʉ ite'ma'pʉ winɨ, a'ko pe. 1 4 pe non esa' pe to' e'to' pe, to' kupʉ'pʉ to' uya tʉwɨsen pe to' e'to' pe supara ke, iwankan ke, paran ke, mɨrɨ awonsi'kɨ annin nan ene amʉ' ke. 	 Toen kwam er een paard met een grauwe kleur. De dood zat op zijn rug en het dodenrijk volgde hem op de voet. Die twee kregen macht om een kwart van alle mensen te doden door het zwaard, de honger, de pest en de wilde dieren.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', kamoro Kʉrai Sises yau na'ne' nan eno'mato' pʉra iyesi serɨ pe, 	 Het is duidelijk dat mensen die van Christus Jezus zijn, niet veroordeeld zullen worden.


Mɨrɨpan kon utɨ'pʉ nin si mɨrɨ, to' uya eporo'pʉ Sises uya ekama'pʉ poro rɨ. Mɨrɨpan kon uya si To' Epoi Itɨ'pʉ Weyu Rʉ'pʉ pɨ' te'to' kon koneka'pʉ. 	 Ze gingen naar de stad en alles was precies zoals Jezus had gezegd. Daar maakten ze het eten klaar.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', upoitorʉ pe e'pai ɨwesi yau, tanporon nɨ tʉnonkai' ɨwe'to' pe iyesi. 	 Daarom kunt u, als u geen afstand kunt doen van al uw bezit, nooit mijn discipel worden.


Mɨrɨpan kon ennoko'pʉ iya Pe'teri'en pona, “Wakʉ pe mʉre mʉwarinpatʉi'. Eposa' auya'nokon a'tai, upana'tɨi' mɨsi'tʉi', urɨ rɨ nɨrɨ utɨto' pe apurɨpɨ'se'na,” ta'pʉ iya. 	 "Ga naar Bethlehem en zoek het kind. Als u het hebt gevonden, kom dan terug om mij er alles over te vertellen. Want ik wil Hem ook eer gaan bewijzen."


Sises usentu'ma'pʉ to' pɨ'. To' enu a'pɨtʉ'pʉ iya. Inke pʉra rɨ, ennin pe to' ena'pʉ, mɨrɨpan kon e'sara'tɨ'pʉ ipɨkɨrɨ. 	 Jezus kreeg medelijden met hen en raakte hun ogen aan. Zij konden onmiddellijk zien en gingen met Hem mee.


Apʉne pʉra anpisin pe ka'pon amʉ' esi pɨ' itʉrʉ tʉuya'nokon poken pʉra Sises piya', iteuta koneka'pʉ to' uya ɨutɨ nakapu yai Sises epoi, mɨrɨ awonsi'kɨ aka tʉkon po, ka'pon ipu'tɨka'sa' nu'tɨ'pʉ to' uya iyapon po rɨ. 	 maar omdat het er zwart zag van de mensen, konden ze niet bij Hem komen. Daarom gingen ze het platte dak op en maakten daarin een groot gat vlak boven de plaats waar Jezus stond. Daarna lieten ze de verlamde man door het gat zakken.


Sises utɨpɨtʉ'pʉ tanporon eke iwa ton pata yau'ne, mɨrɨpan uya ka'pon amʉ' enupa'pʉ Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' tau'ne. Papa e'to' esa' wannɨ pe ekareei ekama'pʉ iya, mɨrɨpan uya tanporo ka'pon amʉ' epi'tɨpɨtʉ'pʉ ti'tui' pʉra paran pɨ' takuru'ke te'san. 	 Jezus ging alle steden en dorpen van dat gebied langs en sprak in de synagogen. Overal vertelde Hij de blijde boodschap van het Koninkrijk. Waar Hij ook kwam, genas Hij alle ziekten en kwalen.


mɨrɨpan uya to' ekama'po'pʉ, “Wakʉ A'kwarʉ pe' mepotantʉu Sises apurɨsa' auya'nokon a'tai?” tukai'. “Kane, Wakʉ A'kwarʉ esi moro tukai' ina uya i'tusa' pʉra rɨ man,” tukai' to' uya imaimu eikʉ'pʉ. 	 "Hebt u de Heilige Geest ontvangen, toen u ging geloven?" vroeg hij. "Nee", antwoordden zij. "Wij hebben daar nog nooit van gehoord. Wat is de Heilige Geest?"


Mosi' uya Main ke ɨrepa'pʉ kon, pen nɨ katɨ? E'tane tikin nan nɨ iyawɨron pʉra rɨ iyesi. Ɨ'rɨ wenai uwɨpai ɨwesi kon?” ta'pʉ iya. 	 Mozes heeft u de wet gegeven. Maar niemand van u houdt zich eraan. Waarom probeert u Mij dan te doden?"


Mɨrɨ a'tai, Iya'kwarʉ uya Sises arɨ'pʉ rɨmono' ta' Makoi uya i'tupɨ'to' pe. 	 Daarna werd Jezus door de Heilige Geest naar de woestijn geleid om door de duivel op de proef te worden gesteld.


“Kamoro rɨken pona ɨpʉrema pen, e'tane kamoro uyapurɨnin nan pona nɨrɨ to' maimu wenai. 	 Wat Ik U vraag, is niet alleen voor hen. Het is ook voor de mensen die door hen in Mij zullen gaan geloven.


Mɨrɨpan tanporo rɨ mɨrɨ pata yau te'san ka'pon amʉ' utɨ'pʉ Sises ense'na. To' uya Sises ensa' a'tai, tʉnono kon apai iyenna'poto' pe ipan pe to' uya auro'ka'pʉ. 	 De hele stad liep uit, naar Jezus toe. Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij Hem dringend weg te gaan.


“Asa'ron kon ka'pon amʉ' uya pʉrata tʉnin ye' ko'manʉ'pɨtʉ esi'pʉ te'mai' pʉra. Tikin nan uya 500 kaisa rɨ pʉrata pun ko'manʉ'pɨtʉ esi'pʉ, isakon uya 50 kaisa rɨ kanan pʉrata pun. 	 "Iemand gaf twee mannen geld te leen, de één 500 zilverstukken en de ander vijftig.


Main useta tʉpo, to' uya Sises ene'pʉ tikin sarɨ. Ipoitorʉ ton uya serɨ enkurunpa'pʉ tʉpiyau'nokon, mɨrɨ a'tai ɨnʉ' pɨ' rɨ to' uya tʉnene'pʉ kon ekama'pʉ pen nɨ. 	 Ineens was Jezus weer alleen met Zijn discipelen. Tot lang na die tijd vertelden zij niemand wat ze gezien hadden.


tanporon kon uya tʉmu namato' pe ikʉipʉnʉ nama tʉuya'nokon kasa rɨ marɨ. Ɨnʉ' uya rɨ imu nama pʉra iyesi yau, ikʉipʉnʉ nama iya pʉra rɨ marɨ iyesi mɨrɨ enno'nin nʉ'pʉ. 	 Daarom moet iedereen even veel eer geven aan de Zoon als aan de Vader. Wie de Zoon niet eert, eert ook de Vader niet, Die Hem gestuurd heeft.


“Ɨiwano' pe rɨ, katapurukai, tanporo rɨ serɨ yau ina man!” tukai' nin si Paarʉ ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ mɨrɨ. 	 "Niet doen!" schreeuwde Paulus. "Doe uzelf geen kwaad! Wij zijn allemaal nog hier!"


Tense e'tɨ', ɨnʉ' rɨ aya'sitɨ'nin a'ta rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ enku'tɨnin nɨ enupan nɨto' ike ke, ka'pon eseru erupa' rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ serɨ non nɨ uko'manto' eseru pɨ' te'sen, Kʉrai pɨ' pʉra rɨ. 	 Wees altijd op uw hoede. Laat u niet misleiden door mensen die met hun filosofieën en verleidelijk gepraat proberen u weer tot een slaaf van menselijke tradities te maken. Die filosofieën zijn hun ingegeven door de geesten van deze wereld en niet door Christus.


Mɨrɨpan kon eta'tapɨtʉ'pʉ itemʉ' pona, mɨrɨ awonsi'kɨ to' uya tʉmokorooi kon ke iwɨnɨ'pʉ. Tʉron kon uya rɨ inta'mopɨtʉ'pʉ, 	 Daarna spuugden zij Hem in het gezicht en sloegen Hem. Sommigen gaven Hem klappen in het gezicht en hoonden: "Hé, profeet! Zeg, Christus! Zeg eens wie U heeft geslagen!"


Sises enna'pokaa'pʉ iyakon ite'kwa pe ɨpʉremase'na. “Ukʉipʉnʉ, iye'kupʉ poken pʉra rɨ iyesi yau, serɨ ko' utama poken pʉra upiyapai ensi uya a'tai rɨken, tɨwɨ ɨyeseru ne'kupʉi,” ta'pʉ iya. 	 Opnieuw zonderde Hij Zich af en bad: "Vader! Als deze beker niet kan voorbijgaan, zonder dat Ik hem leegdrink, laat dan Uw wil uitgevoerd worden."


Sises uya, “Main awɨron kon pen pe' esa' pe esi serɨ, ɨuye'sa' kon na'ne' supara amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ wa'tana amʉ' esa' pe uya'sise'na? 	 Jezus zei: "U doet net of u een rover komt arresteren! Waar zijn anders die zwaarden en knuppels voor nodig?


Pata eposa' tʉuya a'tai, Sakaraya iwʉ' ta' iyewomʉ'pʉ. Mɨrɨpan uya, “Miyarɨ,” ta'pʉ Resipe' pɨ'. 	 Zij ging het huis van Zacha rias binnen en groette Elisabeth.


“Urɨ rɨ esi uko'man nɨto' a're' pe; kʉrɨ upiya' nʉye'ai'ne' e'to' oton pen nɨ iwan pe; kʉrɨ uyapurɨ pɨ' na'ne' e'to' oton pen nɨ tuna'kiri' ke. 	 Jezus antwoordde: "Ik ben het brood dat leven geeft. Wie bij Mij komt, zal nooit meer honger krijgen. Wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst krijgen.


Papa A'kwarʉ uya Piri' auro'ka'pʉ, “Enta mɨrɨ tararan piyau a'ko pe e'se'na,” tukai'. 	 De Heilige Geest zei tegen Filippus: "Haal die wagen in en blijf ernaast lopen."


Mɨrɨ a'tai, Sises uya to' arɨ'pʉ Surusiran poi a'ko pe rɨ pata Pe'tani piya'. To' uya eposa' a'tai, temiyatʉ tanʉnse to' pʉrema'pʉ iya. 	 Toen nam Jezus hen mee naar Bethanië. Hij hief Zijn handen op en zegende hen.


Tʉmainarʉ kʉrʉpo'poma'pʉ iya, mɨrɨpan epe'pʉ nee'pʉ iya enno'sa' kon ena'. 	 Deze Jozef had een stuk land verkocht en het geld aan de apostelen gegeven.


Pu'kena' Aisaya uya ta'pʉ rʉ'pʉ a'ku'tɨ pe: 	 Dat was in overeenstemming met wat de profeet Jesaja had gezegd:


Sises uya serɨ etasa' a'tai, isewansiuka'pʉ, mɨrɨpan uya ta'pʉ tʉpɨkɨrɨ te'san ka'pon amʉ' pɨ', “I'napairon ekama uya serɨ ɨpɨ'nokon, ɨnʉ' rɨ eposa' uya pʉra rɨ man Esuwerʉ po eke rɨ serɨ waraino apurɨto' esa'. 	 Jezus hoorde hier vreemd van op en zei tegen de mensen om Hem heen: "Nergens in Israël heb Ik iemand ontmoet die zoveel geloof heeft!


Mɨrɨpan i'pai epoi tʉnmenuka'pʉ kon tʉsa' to' uya esi'pʉ: Pʉse rɨ si pʉse rɨ Esuwerʉ amʉ' iwano' kin, tawon. 	 Boven zijn hoofd hing een bordje met de woorden: "Dit is de Koning van de Joden".


Saiman Pi'ta uya kʉrɨ rɨ wʉi'ka'pʉ ekama'poto' pe iya, “Ekama'po' ɨnʉ' pɨ' ta iya tukai',” ta'pʉ iya. 	 Simon Petrus wenkte hem en zei dat hij aan Jezus moest vragen wie Hij bedoelde.


Serɨ yau Kiri', Esuwerʉ pʉra rɨ iyesi, itun pi'pɨ puturʉkasa', itun pi'pɨ puturʉkasa' pen pʉra rɨ iyesi, isenupasa' kon pen, Sʉ'kitiyan, poitorʉ ton mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnʉ' enawon kon pen pʉra rɨ iyesi, e'tane Kʉrai esi tanporon pe rɨ, Kʉrai esi tanporon yau rɨ. 	 In dit nieuwe leven is het van geen enkel belang van welke nationaliteit of ras u bent en evenmin welke opleiding of maatschappelijke positie u hebt. Het gaat om Christus, Die alles in allen is.


“Mɨrɨ tʉpo, ekama'po'pʉ uya, ‘Ɨnʉ' ɨmɨrɨ, uyepuru?’ ta'pʉ uya. “‘Urɨ kʉrɨ rɨ Sises, mʉponi'simayai'ne',’ tukai' Itepuru uya umaimu eikʉ'pʉ. 	 'Wie bent U, Here?' vroeg ik. En de Here antwoordde: 'Ik ben Jezus, Die u vervolgt.


Tɨwɨrɨ rɨ tʉwɨpʉremasan pe e'tɨ', tenu ke esii'ma mɨrɨ awonsi'kɨ tenki tawon pe. 	 Blijf altijd bidden. Verslap daarin niet en toon de Here uw dankbaarheid.


urɨ rɨ mɨrɨ wenai uyenu yau esi tato' uya e'tane. Ɨnʉ' rɨ usenuminka yau mɨrɨ wenai ipun esi uyenu yau tukai', urɨ man mɨrɨ entai rɨ: 	 Als !emand op zijn afstamming en inspanning kon vertrouwen, was !k het wel. En als anderen dus denken op hun Joodse afstamming en eigen inspanning te kunnen vertrouwen, dan kan ik dat nog veel meer!


Emiya'ne' pe ke'tʉu, e'tane ɨnku'paino ye' pe kuru aya'kwarʉ kon ke, Itepuru apiyo' ton pe e'tɨ'. 	 Laat uw ijver niet verslappen, maar dien de Here met enthousiasme.


Panapas maimu apurɨsa' to' uya wenai, Sises apurɨnin nan Surusiran pon kon tonpa pe Saarʉ ena'pʉ, mɨrɨpan usarɨ'pʉ enari'mʉra rɨ Surusiran poro Sises ekareei ekama pɨ'. 	 Saulus werd in de groep opgenomen. Hij bewoog zich vrij in Jeruzalem en


“Upoitorʉ pe, unanʉmʉ'pʉ pʉse rɨ. Ipan pe uni'nʉnkanʉ, mɨrɨpan pɨ' epori'ma. Uya'kwarʉ ennoko uya mɨrɨ ipona, mɨrɨpan uya wakʉ pe e'nɨ eseru ekamato' oton tanporon kon ka'pon amʉ' pɨ'. 	 "Let op mijn knecht. Kijk naar de man die Ik heb uitgekozen. Ik houd van Hem. Hij is mijn oogappel. Ik zal mijn Geest op Hem leggen en hij zal rechtspreken over de volken.


Sises uya, “Enta, ɨmu rɨ uto'pamʉ mɨrɨ,” ta'pʉ ipɨ'. Sises maimu tapurɨi' itɨ'pʉ. 	 "Ga maar naar huis", zei Jezus. "Uw zoon is genezen." De man geloofde Hem en ging op weg naar huis.


E'tane ɨiwano' kon pe ɨusekama kon kamoro pu'kena' amʉ' tʉ'kanin nʉ'san payan nʉ'san pe. 	 U erkent dus dat u zonen bent van hen, die de profeten hebben vermoord.


E'pa'pʉras, utonpa pe a'sisa' pe te'sen Kʉrai Sises iwano' pe, miyarɨ tato' tʉuya ennoko pɨ' man ɨyena'. 	 U moet de groeten hebben van Epafras, die ook bij mij in de gevangenis zit, omdat hij Christus Jezus heeft bekendgemaakt.


To'panʉ'nin pʉreti pe esi, Epʉn poi iu'tɨsa'. Ɨnʉ' uya rɨ serɨ pʉreti ɨ'sa' yau, iko'manto' oton nɨ tɨwɨrɨ rɨ. Pʉreti serɨ upun, untʉton pata uya uko'man nɨto' epoto' pe,” ta'pʉ iya. 	 Ik ben het levende brood dat uit de hemel is gekomen. Wie van dit brood eet, zal altijd blijven leven. Het brood dat Ik voor het leven van de wereld zal geven, is mijn lichaam."


E'tane ɨ'rɨ pe pʉra rɨ iyesi use'man nɨto' ike pe te'sen tensisen kasa rɨ use'man nɨto' pona rɨ e'ma tane apurɨto' auya'nokon winɨ, pori' pe rɨ esi epori'ma rɨ tanporo aya'kɨrɨ'nokon. 	 Ook al zal, bij wijze van spreken, mijn bloed als een drankoffer worden uitgegoten over uw geloof dat u God als een offer aanbiedt, toch zal ik blij zijn en die blijdschap met u allen delen.


Mɨrɨ tʉpo, tʉpoitorʉ ton pɨ', “Isutiya pona kanan utɨnpai'nokon,” ta'pʉ iya. 	 Pas twee dagen later zei Hij tegen Zijn discipelen: "Kom, wij gaan naar Judea."


Mɨrɨpan uya ipɨrʉkato' oton, mɨrɨ awonsi'kɨ inonkato' iya oton wakʉ pe te'ku'san pata'se' ya'. Mɨrɨ yau nin si, ipan pe ukaran nɨ pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ tʉyɨ ton kɨtɨtɨi'ma pɨ' iye'to' oton,” ta'pʉ Sises uya. 	 Dan zal die de slechte knecht laten folteren en naar de plaats van de huichelaars laten brengen. Daar is wroeging en verdriet."


24 kaisaron kon itepuru ton mɨrɨ awonsi'kɨ asakɨrɨ'nan kon ene amʉ' uta'mo'ka'pʉ Papa apurɨpɨtʉ pe, apono' po iyereutasa', mɨrɨpan kon ukɨ'pɨ'nʉnpɨtʉ'pʉ: “Amen! Areruya!” tukai'. 	 De 24 ouderlingen en de vier levende wezens aanbaden God, Die op de troon zit en zeiden: "Amen! Prijs God!"


Sises ekanwaka koro'tau tuna kapai, ka' uta'koka e'se'ne' pe ene'pʉ iya, mɨrɨpan uya Ita'kwarʉ u'tɨ wako'wa kasa ene'pʉ tʉpona. 	 Direct toen Hij uit het water kwam, zag Jezus dat de hemel openscheurde en de Heilige Geest als een duif op Hem neerstreek.


Enno'sa' kon mɨrɨ awonsi'kɨ tʉron kon to' tonpa ton Isutiya po tʉuko'mansan uya, Esuwerʉ amʉ' pen nɨ uya Papa ekareei anʉnsa' tawon eta'pʉ. 	 De overige apostelen en de volgelingen van Jezus die in Israël woonden, hoorden dat nu ook mensen van een ander volk het woord van God hadden aangenomen.


Mɨrɨpan kon uya Papa, Epʉn pon pa'nʉkʉ'pʉ e'ne' pe tesi kon pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ erekʉ' pe tesi kon pɨ'. E'tane ɨri teseru kon piyapai era'tɨpai pʉra to' esi'pʉ. 	 Zij vervloekten de God van de hemel voor hun pijn en hun zweren in plaats van hun slechte leven vaarwel te zeggen en hun redding bij God te zoeken.


Sises uya to' panama'pʉ ɨnʉ' pɨ' rɨ to' uya tekama namai'. 	 Petrus antwoordde: "U bent de Christus." Jezus zei dat zij dit aan niemand mochten vertellen.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ɨsipɨ' ɨwe'to' kon esi yau serɨ rupɨ ton pɨ', ɨnepotɨ' si so'si tawon kon eseru aimenka ton kon, tʉnamasan ye' ton pʉra rɨ to' e'tane! 	 maar het kan ook zijn dat ik het de moeite waard vind zèlf met hen mee te gaan.


“E'tane utamokori kon amʉ' uya apurɨ pʉra iyesi'pʉ. To' uya inurunpa'pʉ. Tewan kon yau, enna'popai to' esi'pʉ Isi' pona. 	 Maar onze voorouders wilden Mozes niet gehoorzamen. Zij hadden er genoeg van achter hem aan te lopen en verlangden terug naar Egypte.


“Kʉrɨ rɨ entakanin nʉ'pʉ i'se e'to' kupʉ pɨ' iye'sa' iu'matʉ pona rɨ ena' eke pe e'nɨto' tʉto' uya oton ukʉipʉnʉ winɨpai uneporo'pʉ, ka'pon amʉ' tʉpataron kon esa' pe iye'to' pe— ‘Wa'ka pun konekasa' itɨɨi pe esii'ma to' esa' pe iyesi; mɨrɨ awonsi'kɨ to' a'morʉka iya tawa ka'sa' ɨinɨ pe a'morʉka kasa.’ Awanakʉi'no kaiyono' ke nɨrɨ irepa uya mɨrɨ. 	 Wie overwint en tot het einde doet wat Ik van hem vraag, zal Ik macht geven over vreemde volken.


Inserʉ, uyauro'kanin nʉ'pʉ enau yʉi korʉ pun konekasa' esi'pʉ pata i'tuto' ike, imʉra'taai ton, mɨrɨ awonsi'kɨ iwekupiri ton. 	 De engel die met mij sprak, had een gouden meetlat om de stad, de poorten en de muur op te meten.


Mɨrɨpan uya se panton ekama'pʉ, “Ka'pon esi'pʉ pi' e' esa'. Mɨrɨpan utɨpɨtʉ'pʉ iteperu ense e'tane, eporo iya pʉra iyesi'pʉ. 	 Om een en ander duidelijk te maken, vertelde Hij hun een gelijkenis. "Iemand had een vijgeboom in zijn tuin geplant en ging regelmatig kijken of er al vijgen aankwamen. Maar, nee, er was geen vijg te zien.


Mɨrɨ a'tai'ne, Sises apurɨnin nan, pu'kena' amʉ' utɨ'pʉ Antiyo' pona, Surusiran apai. 	 In die tijd kwamen er uit Jeruzalem enkele profeten naar Antiochië.


“Ɨisirɨ'nokon,” ta tʉpo tʉtonpa kon amʉ' pɨ', ina ekanwa'tɨ'pʉ kanau epotorʉ'pʉ ya'. Tʉron kon enna'po'pʉ tʉpata kon ya'. 	 gingen wij aan boord van het schip en keerden zij terug naar huis.


To' uya enpa'kanʉ'sa' a'tai, Peero ensi uya anʉmʉ'pʉ, mɨrɨpan emo'ka'pʉ iya tʉmʉre kasa kuru rɨ. 	 Maar toen zij hem niet langer verborgen konden houden, legden zij hem te vondeling, waarna hij werd gevonden door Farao's dochter. Zij nam hem aan en zorgde voor hem als haar eigen kind.


“Ɨsɨ sɨ, apʉne pʉra ima'kʉmasa' pen uruwai' kasa ɨwesi kon, ka'pon amʉ' usato' ipʉro'poro i'tui'ma pʉra,” ta'pʉ iya. 	 Maar u bent net verborgen graven in het veld. De mensen komen voorbij zonder te weten dat u vol bederf zit."


Mɨrɨ ema'sa' yau, Paarʉ a'kɨrɨ ina utɨ'pʉ Isens ense'na. Tanporo so'si epuru ton esi'pʉ mɨrɨ yau. 	 De volgende dag gingen wij met Paulus naar Jakobus. Alle christenleiders uit Jeruzalem waren er ook.


mɨrɨpan kon uya ekama'po'pʉ, “Ɨ'rɨ meruntɨrʉ winɨ serɨ ton kupʉ auya; ɨnʉ' uya serɨ meruntɨ ke ɨrepa'pʉ?” ta'pʉ to' uya. 	 Ze vroegen Hem wie Hem de bevoegdheid had gegeven de handelaars de tempel uit te jagen.


Tanporon kon ka'pon amʉ' pɨ' ɨnene'pʉ mɨrɨ awonsi'kɨ ɨneta'pʉ ekamanin pe ɨwesi pa. 	 Want u zult Zijn getuige zijn en alle mensen vertellen wat u hebt gezien en gehoord.


Mɨrɨ rɨ e'tane, Pi'ta e'mʉ'sa'kasa' nin si eka'tumʉ'pʉ tɨ' akasa' uruwai' pona. Te'tɨmuikai' Sises ekepu ontɨto' ike pe isaai'pɨ'sa' rʉ'pʉ renen tato' atʉ ene'pʉ iya tʉpona rɨ. Mɨrɨpan utɨ'pʉ, “Ɨ'rɨ pe rɨ si iyesi'pʉ ko?” tai'ma. 	 Petrus liep toch vlug naar het graf om eens te kijken. Hij bukte zich voorover, keek naar binnen en zag alleen de lege windsels liggen. Op weg terug vroeg hij zich verwonderd af wat er gebeurd kon zijn.


Sises e'mʉ'sa'kasa' uya a'setun eseremekʉ'pʉ, “E'paka'kɨ!” mɨrɨ awonsi'kɨ sipa'sipa pɨ', “E'tʉtʉika'!” ta'pʉ iya. Mɨrɨ a'tai rɨ, a'setun ereuta'pʉ, mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ pe rɨ pata ena'pʉ. 	 Hij stond op en riep tegen de wind dat hij stil moest zijn. Tegen de golven zei Hij: "Kalm, wees rustig." De wind ging liggen en de golven bedaarden. Even later was op het water zelfs geen rimpeltje meer te zien.


imeruntɨrʉ uya tanporon nɨ ena iyo'koi' emapu'tɨ, sepan nɨ upun kon ensima iya, a'kwa tʉpun kasa iye'to' pe. 	 Door de onbeperkte kracht waarmee Hij alles aan Zich onderwerpt, zal Hij ons sterfelijke lichaam veranderen in een hemels lichaam, dat net zo sterk en schitterend is als het Zijne.


Pata eposa' tʉuya'nokon a'tai, ta'pʉ iya to' pɨ', “Ɨpʉrematɨ', i'tupɨ'nɨto' ya' auta'mo'ka kon namai',” ta'pʉ iya. 	 Daar zei Hij tegen hen: "Bid God dat de verleiding jullie niet teveel zal worden."


E'tane isakon uya e'se'ne' pe eseremekʉ'pʉ, “Sises kasa rɨ pe' ama'tai'ma Papa nama auya pʉra iyesi? 	 Maar de ander snoerde hem de mond. "Heb je nu nog geen ontzag voor God, zo vlak voor de dood?


Mɨrɨpan kon e'sara'tɨ'pʉ uta'kɨrɨn pɨ' ipɨ'. Tanporo to' enpa'ka'pʉ iya, mʉre kʉipʉnʉ mɨrɨ awonsi'kɨ isan mɨrɨ awonsi'kɨ osorʉwawon kon nɨken tʉpoitorʉ ton pokon pe iyewomʉ'pʉ mʉre eri'sa' pata'se' airɨ. 	 Het kind is niet gestorven, het slaapt." Zij lachten Hem in Zijn gezicht uit. Maar Jezus stuurde ze allemaal de deur uit en ging samen met de ouders en Zijn drie discipelen naar de kamer van het kind.


Ɨutɨ kon pe rɨ, serɨ itekare mekamatʉi': ‘A'ko pe Papa e'to' esa' wannɨ pe man,’ tukai'. 	 Vertel hun dat het Koninkrijk van de hemelen vlakbij is.


Ka'pon amʉ' tonpa'san mɨrɨ paran nʉwɨnɨ'san pen era'tɨ pʉra iyesi'pʉ tʉnkoneka'pʉ kon piyapai. Makoi amʉ' mɨrɨ awonsi'kɨ korʉ ka'sa', sirʉpa ka'sa', karukuri ka'sa', tɨ' ka'sa' mɨrɨ awonsi'kɨ yʉi konekasa' apurɨto' tʉuya'nokon ereutanʉkʉ to' uya pʉra iyesi'pʉ—ennin pen, etanin pen, mɨrɨ awonsi'kɨ tʉusasen pen. 	 Maar de mensen die niet bij de rampen waren omgekomen, wilden hun oude manier van leven niet opgeven. Zij bleven doorgaan met het aanbidden van boze geesten en afgoden; goden die zij zelf van goud, zilver, brons, steen en hout hadden gemaakt; goden die niet konden zien, horen of lopen.


“Apʉne pʉra ka'pon amʉ' uya ɨri pe ɨku'sa' a'tai, to' pɨ' ɨusentu'ma yau, ɨkʉipʉnʉ, Epʉn pon nɨ nɨrɨ usentu'ma mɨrɨ ɨpɨ'. 	 Als u de mensen vergeeft wat zij verkeerd hebben gedaan, zal uw hemelse Vader ook u vergeven wat u verkeerd hebt gedaan.


“Mɨrɨ na'ne' kasa kuru Epʉn pon, ukʉipʉnʉ uya ɨmɨrɨ'nokon, ɨtonpa kon pɨ' ɨyewan kon yau tʉusentu'masan pen, ku'to' oton,” ta'pʉ Sises uya. 	 Zo zal mijn hemelse Vader ook met u doen als u uw broeders niet van harte vergeeft wat zij u hebben aangedaan."


Serɨ ensa' tʉuya'nokon a'tai, ipan pe rɨ ka'pon amʉ' enari'nʉmʉ'pʉ. To' uya si Papa apurɨpɨtʉ'pʉ eke rɨ serɨ meruntɨ tʉsa' iya pɨ' ka'pon amʉ' ena'. 	 Er ging een huivering van ontzag door de omstanders, die dit vlak voor hun ogen zagen gebeuren. Zij prezen God dat Hij deze macht aan een mens had gegeven.


To' uya ensa' a'tai, to' uya apurɨpɨtʉ'pʉ, e'tane tʉron kon uya ikasima'pʉ. 	 Toen zij Hem daar zagen, vielen zij voor Hem neer. Maar sommigen wisten niet wat zij ervan moesten denken.


Mɨrɨ pɨ' tense, ka'pon e'to'ka'nʉ'to' pe iyesi wakʉ pe pe' tesi tukai', ɨri pe katɨ tukai'. 	 Laat uw oog niet verduisteren door het op het kwaad te richten.


iwano' pe eke pe iku'to' nesii, so'si tau mɨrɨ awonsi'kɨ Kʉrai Sises yau siyaro' kon poro rɨ, tɨwɨrɨ rɨ, tɨwɨrɨ rɨ! Amen. 	 Hem komt voor altijd en eeuwig alle eer toe in de Gemeente door Jezus Christus. Amen!


Inke pʉra ipoitorʉ ton ipana'tɨtantɨ': ‘Iye'mʉ'sa'kasa' man terikʉ'pʉ apai, mɨrɨpan utɨn pɨ' man arawɨrɨ'nokon Kiyarari pona. Mɨrɨ yau ene auya'nokon mɨrɨ.’ Apana'tɨsa' uya 'nokon si mɨrɨ,” ta'pʉ inserʉ uya. 	 Ga nu vlug aan Zijn discipelen vertellen dat Hij uit de dood is opgestaan. Zeg ook tegen hen dat Hij naar Galilea gaat; daar zal Hij hen ontmoeten. Dit kwam ik u vertellen."


e'tane soisa amʉ' epuru esi'pʉ Paarʉ ɨnpika'tɨpai, mɨrɨpan nɨrɨ esi'pʉ a'sisa' kon wɨnɨ soisa amʉ' uya i'se pʉra, mɨrɨ pɨ' to' ereutanʉkʉ'pʉ iya. Kamoro tʉupɨnʉnsan pɨ', “Ainʉntɨ' tuna ka' ɨupɨnʉmʉ kon pa a'mun pona,” ta'pʉ soisa amʉ' epuru uya. 	 Maar de officier verbood het omdat hij Paulus wilde sparen. Hij gaf bevel dat iedereen aan land moest zien te komen. Wie konden zwemmen, moesten het eerst overboord springen.


“Serɨ pe rɨ ito'ka'nʉ'sa' auya'nokon a'tai, ɨ'rɨ uya usewankaman pʉra na'ne' kupʉ tukai', Papa uya rɨ ɨusewankama kon pʉra rɨ ikupʉ, e'tane serɨ pe Papa uya ito'ka'nʉkʉ auya'nokon namai' onansa' man. 	 Hij zei: "Jeruzalem! (A) Gods eeuwige vrede lag binnen uw bereik, maar u hebt er niets van willen weten.


Tikʉn non karimeru amʉ' pa'kasa' iya a'tai, to' wapiya itɨ, karimeru amʉ' uya nɨrɨ e'ma'pʉka, imaimu i'tu to' uya wenai. 	 Als alle schapen buiten zijn, loopt hij voor ze uit. Zij volgen hem omdat zij zijn stem kennen.


Mɨrɨ a'tai rɨ, ka'pon amʉ' ennoko'pʉ uya ɨkɨ'mai'. Wakʉ pe rɨ umaimu awɨrɨ ɨuye'sa' man. Serɨ pe si ina amʉrasa' man tanporo Papa uya tentane'nokon, tanporo rɨ Itepuru uya ɨrepasa' ina auro'kato' auya ike ke ekama auya etase'na. Asauro'kɨ si,” ta'pʉ Koneriyas uya. 	 Ik heb meteen een paar mannen naar u toe gestuurd. Fijn dat u gekomen bent. Wij zijn hier in de tegenwoordigheid van God en wachten met spanning op wat u namens Hem zult zeggen."


Tanporo tu'kan yau rɨ tʉuta'mo'kasan urɨ'nokon. Ɨnʉ' rɨ esi yau ipoken pʉra te'sen pe pʉra tʉusaurokʉ yau, wakʉ pe kuru iyesi mɨrɨ, tʉpun nɨ si esa' pe iyesi. 	 Als iemand in staat is zijn tong in bedwang te houden, bewijst hij daarmee dat hij zichzelf in alle opzichten goed in de hand heeft.


Mɨrɨ a'tai, Isaan Pa'tes uyee'pʉ. Itekare ekama'pʉ iya Isutiya rɨmono'taai awɨrɨ, 	 Terwijl zij nog in Nazareth woonden, begon Johannes de Doper te preken in de woestijn van Judea.


E'tane nin si ekama uya ɨpɨ'nokon, Iraisa uye'kaa'pʉ, mɨrɨpan i'tu to' uya pʉra rɨ iyesi'pʉ, e'tane i'se te'to' kon awɨrɨ ɨri eseru kupʉ'pʉ to' uya ipɨ'. Mɨrɨ kasa rɨ marɨ Ka'pon, Papa winon ekota'mato' oton to' enau,” ta'pʉ iya. 	 Hij is al geweest, maar niet herkend. De mensen hebben hem slecht behandeld. En het duurt niet lang meer of zij zullen ook Mij veel leed aandoen."


Tu'kan kon ka'pon amʉ' anpisin koro'tawon kon uya serɨ ta iya eta'pʉ, mɨrɨpan kon uya, “Pʉserɨ rɨ esi serɨ Pu'kena' pe,” ta'pʉ to' uya. 	 Sommige toehoorders zeiden: "Inderdaad! Hij is de Profeet!"


Sises uya, “Kʉrɨ rɨ urɨ,” ta etasa' tʉuya'nokon a'tai, ta'poi kon ya' to' enna'po uta'mo'ka'pʉ non pona. 	 Bij het horen van de woorden "dat ben Ik" gingen zij achteruit en vielen op de grond.


Papa winon pe pʉra pʉse rɨ ka'pon uye'sa' a'tai, ɨ'rɨ kupʉ iya pen,” ta'pʉ iya. 	 Als deze Man niet van God kwam, had Hij zoiets nooit kunnen doen."


Tʉpʉrataai kon tonpa rɨ nin tʉsa' to' uya, e'tane kʉrɨ rɨ, tekota'mato' apai rʉ'kwɨ rɨ tanporo rɨ tʉpiyawon tʉrʉ'pʉ tʉuko'manto' ipɨ' rʉ'kwɨ rɨ,” ta'pʉ iya. 	 "Want die rijken hebben gegeven wat zij niet nodig hadden, maar zij gaf alles wat zij bezat."


Mɨrɨpan mo'ka'pʉ iya, iwontɨ'pʉ iya epe'kena' pon renen tato' atʉ ke. Mɨrɨpan tʉrʉ'pʉ iya emenna' pe tɨ' akasa' uruwai' pe ya'. 	 Nadat hij het lichaam van Jezus van het kruis had afgenomen, wikkelde hij het in een lang stuk linnen. Daarna legde hij het in een nog niet eerder gebruikt graf, dat in de rotsen was uitgehakt.


Paarʉ kɨ'masa' a'tai si, Tɨ'turas uya si Paarʉ eseru'tɨto' tʉuya'nokon ekama'pʉ mɨrɨ Piri'kʉs pɨ'. Ta'pʉ iya, “Kopʉna Piri'kʉs, wakʉ pe rɨ, tʉusewankamai' pʉra, inke rɨ ina ko'manʉ'sa' auya man. Pata eseru rɨ koneka'pʉ auya wakʉ pe uko'man nɨto' yau pe, wakʉ i'tu auya wenai ina epuru pe ɨwesi koro'tau. 	 Zij dienden bij de gouverneur een aanklacht in tegen Paulus. Toen Paulus naar voren was geroepen, begon Tertullus zijn beschuldigingen met de volgende woorden: "Excellentie, u hebt ervoor gezorgd dat ons volk in vrede en rust kan leven.


Era' uya i'tusa' a'tai pu'kena' amʉ' uya tennakasa', ipan pe isakorota'pʉ, mɨrɨpan uya, “Warawo' munkɨ amʉ' Pe'teri'en pon kon itʉ'katɨ' asa'ron wʉipiya airon kon mɨrɨ awonsi'kɨ mɨrɨ o'koi'no kon nɨ,” ta'pʉ iya, pu'kena' amʉ' uya ekama'pʉ rʉ'pʉ pɨ'. 	 Herodes was woedend toen hij ontdekte dat de sterrenkundigen stiekem het land hadden verlaten. Hij stuurde een afdeling soldaten naar Bethlehem en liet daar alle jongetjes, jonger dan twee jaar, doden. Niet alleen in de stad zelf, maar ook in de omgeving. De sterrenkundigen hadden namelijk gezegd dat het ongeveer twee jaar geleden was dat zij de ster voor het eerst hadden gezien.


Ka'pon amʉ' emiya'pontɨkɨ, pata esanon mɨrɨ awonsi'kɨ eke ton namanin nan pe to' e'to' pe, to' maimu awɨron kon pe, wakʉ pe te'sen ku'nin nan pe, 	 Herinner de gelovigen eraan dat zij de overheid en het gezag moeten gehoorzamen; zij moeten altijd bereid zijn goed en eerlijk werk te doen.


Serɨ etasa' to' uya a'tai, Papa apurɨpɨtʉ'pʉ to' uya. Ta'pʉ to' uya Paarʉ pɨ', “Ina tonpa, tu'kan kon Esuwerʉ amʉ' man Itepuru Sises apurɨ pɨ'. Tanporon kon man ipan pe Main, Mosi' winon apurɨ pɨ'. 	 Toen zij dat hoorden, prezen zij God. Daarna zeiden zij tegen Paulus: "U ziet, broeder, dat hier vele duizenden Joden in Jezus zijn gaan geloven. Ieder van hen hecht grote waarde aan de wet van Mozes.


Ka'pon amʉ' mɨrɨ tawon nan esi tʉpata kon kuru enupɨkɨrɨ te'san pe. 	 En wie dat zeggen, maken daarmee duidelijk dat zij uitkijken naar een vaderland.


Papa A'kwarʉ uya uko'man nɨto' tʉrʉ; se pe rɨ nin ka'pon meruntɨrʉ esi mɨrɨ. Main ton ayauro'kasa' uya 'nokon na'ne' ike esi, a'kwarʉ wannɨ mɨrɨ awonsi'kɨ uko'man nɨto' ku'nin. 	 Het leven wordt door de Heilige Geest gegeven; lichamelijk leven heeft op zichzelf geen nut. Wat Ik gezegd heb, is zowel geest als leven.


e'tane Papa uya to' uya ito'ka'nʉkʉ namai' Sises ku'sa' esi'pʉ. 	 Het was Jezus Zelf! Maar zij herkenden Hem niet. Ze waren verblind.


Inserʉ uya eikʉ'pʉ, “Kepʉrerʉ urɨ, Papa piyawon urɨ, enno'sa' urɨ ayauro'kase'na, mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ itekare ekamase'na ɨpɨ'. 	 Toen zei de engel: "Ik ben Gabriël en leef heel dicht bij God. Hij heeft mij naar u toegestuurd om u dit te vertellen, maar u wilt mij niet geloven.


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', to' utɨ'pʉ to'sarɨ rɨ Maisa poro, mɨrɨpan kon epa'ka'pʉ Tʉrowas pona. 	 Daarom trokken zij door Mysië in de richting van de westkust en kwamen in de havenstad Troas.


Mɨrɨ a'tai, Esuwerʉ amʉ' Antiyo' mɨrɨ awonsi'kɨ Ai'koniyan pon kon uyee'pʉ, mɨrɨpan kon uya tʉwinɨkʉi'nokon to' mo'ka'pʉ. Mɨrɨpan kon uya tɨ' ke Paarʉ wɨpɨtʉ'pʉ. Iyeri'sa' pe tekamai', to' uya ipi'sikʉ'pʉ pata apai. 	 Maar de stemming in de stad sloeg om, toen er Joden uit Antiochië en Iconium kwamen, die veel kwaad over de apostelen vertelden. De mensen werden vijandig en gooiden stenen naar Paulus, die zo zwaar getroffen werd dat zij dachten dat hij dood was. Daarom sleepten ze hem de stad uit.


A'poros esi a'tai ɨtɨpai A'kaya pata pona, E'pe'sas awon kon to' tonpa ton uya ipori'ma'pʉ miyarɨ parɨ itɨto' pe. To' uya kareta menuka'pʉ, mɨrɨ yau te'san Sises apurɨnin nan ena' to' uya ereutanʉ'to' pe. Ipan pe kuru pata eporo iya a'tai, kamoro wakʉ nonkasa' winɨ apurɨnin pe iyenasa' kon pika'tɨnin pe iyesi'pʉ, 	 Apollos was van plan naar Achaje te gaan en de christenen van Efeze vonden dat een goed idee. Ze schreven aan hun geloofsgenoten dat zij hem hartelijk moesten ontvangen. Nadat hij in Achaje was aangekomen, werd hij op een geweldige wijze door God gebruikt om de christenen daar te ondersteunen.


Mɨrɨ yau, tʉron nɨ pe iyena'pʉ, itemʉ' e'wei'tɨ'pʉ wʉi enu kasa, mɨrɨ awonsi'kɨ ipon ena'pʉ aimu'ne, enkena' pe. 	 Zijn uiterlijk veranderde voor hun ogen. Zijn gezicht straalde als de zon en Zijn kleren werden verblindend wit.


Ɨnenkurunpapai rɨ nin esi upiyau, apata'pʉ yawon pe upika'tɨnin pe i'sen yau esi koro'tau wakʉ itekare wenai. 	 Ik wilde hem eerst bij mij houden, terwijl ik hier gevangen zit, omdat ik het goede nieuws heb bekendgemaakt. Dan zou u, door hem, mij een grote dienst hebben bewezen,


To' uya arɨ koro'tau, ka'pon, Sairini pon Saiman itese', a'si'pʉ to' uya, Surusiran pona tʉutɨsen tʉmainarʉ awonsi'kɨ. Mɨrɨpan ena' kurusu' nonka'pʉ to' uya ato' pe iya Sises e'ma'pʉ pe. 	 Zij brachten Jezus naar de plaats van terechtstelling. Onderweg dwongen de soldaten een zekere Simon van Cyrene, die net van het land kwam, het kruis achter Hem aan te dragen.


e'tane uni'tunʉ, apʉne pʉra iwinon pe esi, mɨrɨ awonsi'kɨ inennoko'pʉ pe esi,” ta'pʉ iya. 	 Ik wel, want Ik kom bij Hem vandaan. Hij heeft Mij gestuurd."


Esuwerʉ amʉ' epuru ton uyee'pʉ ekama'poi', “Ɨ'rɨ ɨi'tuto' ipɨkɨrɨ kupʉ auya, serɨ ku'to' auya ekamanin pe?” ta'pʉ to' uya. 	 De Joden namen dit niet. "Hoe durft U! Bewijs maar eens dat U dit mag doen!"


Ewarupɨ utɨiwaka'nɨ pɨ' man; pata ema'kapʉ pe rɨ iyesi. Mɨrɨ pɨ' ewarupɨ yau tʉku'sen amaka'pai'nokon mɨrɨ awonsi'kɨ a'kwa amataai ya' enai'ma. 	 De nacht is bijna voorbij, dan breekt de dag aan. Houd dus op met wat het daglicht niet kan verdragen. Doe voortaan alleen maar wat gezien mag worden.


Mɨrɨ apai tʉutɨi', itɨ'pʉ Esuwerʉ amʉ' usenupato' iwʉ' ta'. 	 Hij ging naar de synagoge. Daar zag Hij een man met een lamme, verschrompelde hand. De Farizeeërs vroegen Hem: "Mag men op de sabbat iemand genezen?" Zij hoopten dat Hij "Jaä zou zeggen. Dan zouden zij een reden hebben om Hem gevangen te nemen.


Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnʉ' rɨ tʉkurusukuui anapai pʉra na'ne' mɨrɨ awonsi'kɨ upɨkɨrɨ ɨtɨpai pʉra na'ne' esi upoitorʉ poken pʉra rɨ. 	 Anders kan hij mijn discipel niet zijn. Niemand kan mijn discipel zijn als hij niet zijn kruis draagt en Mij volgt.


“Mɨrɨpan, ɨnʉ' rɨ kanan enu'sa' pʉra iyesi Epʉn pona, Ka'pon, Papa winon nɨken Epʉn winon. 	 Er is nog nooit iemand bij God geweest behalve Ik, de Mensenzoon, Die bij Hem vandaan komt.


Irai esi'pʉ Ma'ta' mu pe. Ma'ta' esi'pʉ Ripai mu pe. Ripai esi'pʉ Merʉkai mu pe. Merʉkai esi'pʉ Isana mu pe. Isana esi'pʉ Isose' mu pe. 	 De vader van Jozef was Eli; de vader van Eli was Matthat; de vader van Matthat was Levi; de vader van Levi was Melchi; de vader van Melchi was Jannai; de vader van Jannai was Jozef;


“Osorʉwau wʉi yau si serɨ amɨ auya kanan?” tukai' to' uya ekama'po'pʉ. “46 kaisa rɨ sa'ne wʉipiya amɨsa' rʉ'pʉ serɨ ko,” ta'pʉ to' uya. 	 "Wat!" riepen de Joden. "Er is 46 jaar aan deze tempel gewerkt en U zou er in drie dagen mee klaar zijn?"


Mɨrɨ awonsi'kɨ ama'ai tʉnkupʉnʉ teseru pori' pe te'to' awɨrɨ koneka'pʉ iya i'tuto' kon pe, te'kuu'pʉ rʉ'pʉ Kʉrai yau. 	 Hij verlangde ernaar ons het geheim bekend te maken waarom Hij Christus heeft gestuurd.


E'tane to' eikʉ'pʉ iya, “Ɨmɨrɨ'nokon pe rʉ'kwɨ rɨ to' irepatɨ' to' enta'nato' ike ke,” ta'pʉ iya. Ta'pʉ to' uya ipɨ', “Mɨrɨ uya 8 kaisa rɨ kapʉi ka'pon e'tʉrawasomasa' epe'pʉ mo'ka mɨrɨ! Mɨrɨ kaisa rɨ ken pe' ennoko pʉreti pɨ' to' ewe'to' pe?” ta'pʉ to' uya. 	 Maar Jezus antwoordde: "Geven jullie hun maar te eten." "Moeten wij dan brood gaan kopen?" vroegen ze. "Het kost een kapitaal om al die mensen te eten te geven!"


Pʉse rɨ Meri, ipi na'ne' esi'pʉ takuru'ke, kʉrɨ rɨ esi'pʉ Sises karapaimanin nʉ'pʉ, i'ta nɨrɨ a'munakanin nʉ'pʉ tʉnse' ke. 	 Maria was de vrouw die kostbare parfumolie over de voeten van Jezus uitgoot en deze met haar lange haar afdroogde.


Mɨrɨ tʉpo, ina utɨ'pʉ makʉi' Piri'pai itese' pata pona, Roman amʉ' neporo'pʉ. Eke pe kuru serɨ pata esi'pʉ Ma'sitoniya po. Inke rʉ'kwɨ rɨ wʉi ina uko'manpɨtʉ'pʉ Piri'pai yau. 	 Vandaar reisden wij naar de Romeinse kolonie Filippi, de voornaamste stad in dat deel van Macedonië en bleven er enkele dagen.


Eke pe kuru iye'to' oton. Mɨrɨ awonsi'kɨ eke kuru Papa Mumu Kʉrɨ rɨ tukai', esa'to' oton. Itepuru Papa uya Kin pe iku'to' oton itamokori Tepi' esi'pʉ kasa, 	 Hij zal een groot man zijn en 'Zoon van de Allerhoogste God' worden genoemd. God, de Here, zal Hem de troon van Zijn voorvader David geven.


Mɨrɨ pɨ', ipan pe rɨ Sises apurɨnin nan mɨrɨ awonsi'kɨ tanporon kon serɨ etanin nʉ'san enari'nʉmʉ'pʉ. 	 De gemeente was hiervan diep onder de indruk en de andere mensen niet minder.


E'tane tu'kan kon wapiyaro' kon nʉ'san e'to' oton ite'ma'pʉ pe, mɨrɨ awonsi'kɨ tu'kan kon iu'matʉ pe iye'sa' kon e'to' oton wapiyaro' pe,” ta'pʉ Sises uya. 	 Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en vele laatsten de eersten."


Soisa amʉ' uya tikʉkena' e'mepɨtʉ'pʉ aro', kʉron pe, mɨrɨpan tʉrʉ'pʉ to' uya i'pai pona. To' uya ipontɨ'pʉ tʉtariren ya', 	 De soldaten maakten een krans van doornige takken en zetten die op Zijn hoofd. Daarna deden zij Hem een rode mantel om en zeiden spottend:


“Ti'sa, wakʉ pe kuru ei'sa' auya man, ipoken nɨ mʉkayai'ne' esi, Papa esi tikin nan nɨ, ɨnʉ' pʉra rɨ iyesi e'tane kʉrɨ rɨ rɨken. 	 De godsdienstleraar zei: "Ja, Meester, het is waar wat U zegt. Er is maar één God. Er is geen God behalve Hij.


E'mʉ'sa'katɨ'. Utɨnpai'nokon! Uyeparankanin si uye'ka'nɨ pɨ' man!” ta'pʉ iya. 	 Sta op, wij gaan. Kijk, daar is mijn verrader al."


Mɨrɨ pe iyesi pɨ', ayauro'ka uya 'nokon korʉ enna kon pa upiyapai, esukenan korʉ; mɨrɨ a'tai imaminkena' pe ɨwesi kon pa mɨrɨ awonsi'kɨ aimu'nan pon ennanin pe, ɨyepontɨ kon pa, piyɨ'nʉ' na'ne' tense nɨpontɨ kon pa. Merʉ'sʉn kanan ennatɨ', ɨyenu kon ya' itʉrʉ kon pa; mɨrɨ a'tai, ennin pe ɨwesi kon pa. 	 Ik geef u de raad goud van Mij te kopen dat in het vuur gezuiverd is; dan pas zult u rijk worden. En koop witte kleren van Mij, zodat u niet naakt bent en u niet hoeft te schamen. Koop ook ogenzalf en smeer dat op uw ogen, zodat u kunt zien.


Ɨ'rɨ kaisa rɨ ken si ka'pon kota'mato' pe iyesi, Papa Mumu wasa'pɨ'nin ti'ta ke, sepan pe rɨ tʉkonekanin pe te'sen ekonekan nɨto' mʉnʉ ku'nin, mɨrɨ awonsi'kɨ wakʉ nonkasa' Iya'kwarʉ uya sapemanin nʉ'pʉ tukai', mi'tuyatʉu? 	 Wel, hoeveel zwaarder zal dan de straf zijn voor mensen, die de Zoon van God hebben vertrapt. Die voorbijgingen aan de heiligheid van Zijn bloed, waarmee Gods verbond is bezegeld en waardoor zij voor God waren afgezonderd en die de Heilige Geest, Die hun genade heeft gegeven, hebben beledigd.


Mɨrɨ waraino rɨ ipu'ketʉ u'tɨ pʉra iyesi Epʉn poi, e'tane non winon nɨ, iya'kwarʉ pen nɨ, Makoi winon nɨ. 	 Want jaloezie en egoïsme lijken in de verste verte niet op Gods wijsheid; nee, zij zijn aards, ongeestelijk en duivels.


Pi'ta mɨrɨ awonsi'kɨ Isaan pokon ewontane tʉpʉrataai oton pɨ' to' ekama'po'pʉ iya. 	 Toen Petrus en Johannes de tempel wilden binnengaan, vroeg hij hun om geld.


Mɨrɨ a'tai, Sises uya ta'pʉ, “Kanyapurɨpɨ'ai', Papai, Epʉn mɨrɨ awonsi'kɨ non Epuru, apʉne pʉra serɨ ton onansa' auya pɨ' pu'kena' ton mɨrɨ awonsi'kɨ isenupasa' kon piyapai, mɨrɨpan enpoikasa' auya pɨ' aiko ton mʉre amʉ' ena'. 	 En Jezus bad dit gebed: "Vader, Heer van hemel en aarde, dank U wel dat U de waarheid hebt verborgen voor wijzen en geleerden. Maar U hebt de waarheid bekendgemaakt aan kleine kinderen.


Tɨwɨ tʉusewankamai' pʉra e'nɨto' Kʉrai iwano', ɨyesa' kon pe nesii ɨyewan kon yau, tikin nan ipun pʉ'kʉ pe ɨwesi kon, tʉusewankamai' pʉra ɨwe'to' kon ya' ɨkɨ'masa' iya 'nokon. Tenki tawon pe e'tɨ'. 	 Laat de vrede van God uw harten beheersen. God wil dat zo, opdat u één bent in het Lichaam van Christus. Wees daarom dankbaar.


Entantɨ' tʉku'sen ya'. Mɨrɨ ya' nin utɨ pʉra man, apʉne pʉra uweyu pe kuru te'sen e'seposa' pʉra iyesi pɨ',” ta'pʉ iya to' pɨ'. 	 Gaan jullie maar naar het feest. Ik ga nog niet omdat mijn tijd nog niet is aangebroken."


“Mɨrɨpan uya ta'pʉ tʉpoitorʉ ton pɨ', ‘Emari'man i'kiyari rɨ e'nonkasa' man e'tane, kamoro unkɨ'ma'san uye'to' pe pʉra rɨ kenʉ' iyesi'pʉ. 	 Daarna zei hij tegen zijn knechten: 'Het feestmaal is klaar. Maar de mensen die ik had uitgenodigd, waren het niet waard.


“Mɨrɨ yau, ukaran nɨto' oton mɨrɨ awonsi'kɨ ɨ e'kɨtɨtɨi'mato' oton, Epʉra'an, Aisi', Seko' mɨrɨ awonsi'kɨ pu'kena' amʉ' ene auya'nokon a'tai, Papa e'to' esa' wannɨ pe yau, ɨyeno'masa' kon e'tane. 	 U zult huilen en knarsetanden als u ziet dat Abraham, Isaäk en Jakob en alle profeten in het Koninkrijk van God zijn, maar u zelf niet.


Enwo'ne' winon ɨyenu uya ɨye'makoima emapu'tɨ pe iyesi yau, imo'kakɨ eno'ma pa; wakʉ iwa pe rɨ iyesi tikin nɨ ɨpun tonpa'kasa' auya a'tai, tanporo ɨpun eno'ma ekota'man nɨto' ya' entai. 	 Als uw oog dus slechte begeerten in u opwekt, ruk het dan uit en gooi het weg. Want het is beter één lichaamsdeel kwijt te raken, dan zelf in de hel te worden gegooid.


Tanporo 276 kaisa rɨ ina esi'pʉ kanau yau. 	 We waren in totaal met 276 mensen.


“Ɨ'rɨ kupʉ uya i'se me'an ɨiwano' pe?” ta'pʉ iya. “Uyepuru, ennin pe e'pai e'ai',” ta'pʉ iya. 	 Hij vroeg hem: "Wat wilt u van Mij?" "Here", zei de man. "Ik wil zo graag weer zien."


E'tane urɨ'nokon uya i'tu Papa uya kamo Sises Kʉrai apurɨto' esanon nɨken anʉmʉ. Mɨrɨ kasa iyesi wenai, urɨ'nokon uya nɨrɨ Kʉrai Sises apurɨto' esi apurɨto' poro wakʉ pe ekonekan nɨto' pe, main awɨrɨ e'nɨ winɨ pen, apʉne pʉra main awɨrɨ te'se ɨnʉ' rɨ ekoneka pʉra iyesi wakʉ pe. 	 Toch weten wij, als Joodse christenen, dat niemand recht voor God kan staan door zich aan de Joodse wetten te houden, maar alleen door in Jezus Christus te geloven. Ook wij konden alleen door het geloof in Christus Jezus recht voor God komen te staan en niet door de wet te houden. Het is uitgesloten dat iemand het met God in orde kan maken door alleen de wet te gehoorzamen.


mɨrɨpan e'sara'tɨ tʉron kon ipoitorʉ ton panta'ma pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ enta'nan pɨ' mɨrɨ awonsi'kɨ e'taripan pɨ' te'taripasan pokon pe. 	 'Mijn meester komt nog lang niet terug,' en hij begint de andere knechten te mishandelen


To' tonpa uya use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru poitorʉ pana enwo'ne' winon a'tɨ'pʉ. 	 Eén van hen zwaaide met zijn zwaard en sloeg de knecht van de hogepriester het rechteroor af.


ɨsɨ pe pʉra e'nɨto', mɨrɨ awonsi'kɨ iwano' wannɨ pe tʉuse'se'tɨi' e'nɨto'. Serɨ ton namai'no main pʉra rɨ iyesi mɨrɨ. 	 Er is geen wet die zulke dingen veroordeelt.


Miyarɨ ka'tɨ' Pʉre'sira mɨrɨ awonsi'kɨ A'kira pɨ', e'tʉrawasoma Kʉrai Sises yau tonpa ton pɨ'. 	 Doe de groeten aan Prisca en Aquila die, net als ik, voor Christus Jezus werken.


Ɨ'rɨ tukai' apurɨ auya'nokon ɨtonpa kon winɨ ayapurɨpɨ'to' kon eponin nan pe esii'ma, e'tane ɨ'rɨ rɨ kupʉ auya'nokon pʉra iyesi ayapurɨpɨ'to' kon eporo kon pa tikin nan nɨ Papa winɨ tʉuye'sen? 	 U vindt het zo belangrijk wat de mensen van u zeggen, dat u vergeet dat het erom gaat wat God van u denkt. Daarom kunt u niet in Mij geloven.


Suntaaka e'sara'tɨ pe, ina amʉra'pʉ pʉreti pɨ' enta'nai'. Paarʉ uya ka'pon amʉ' auro'ka'pʉ. Awanapai rɨ tʉutɨto' esi pɨ' isaurokʉ'pʉ anomʉra' pona rɨ. 	 Toen wij 's zondags bijeen waren voor de maaltijd van de Here, sprak Paulus de christenen toe. Omdat hij de volgende morgen wilde vertrekken, ging hij door tot middernacht.


Sises uya imaimu eikʉ'pʉ, “Ɨmɨrɨ pe rɨ pe' serɨ mʉkayan, tʉron kon uya rɨ katɨ ayauro'kasa' upɨ'?” ta'pʉ iya. 	 "Bent u zelf op die gedachte gekomen?" vroeg Jezus. "Of hebben anderen u dat verteld?"


Kʉrɨ rɨ si uri'san uya ti'tusa' iya i'tusa' a'tai, iyee'pʉ ɨsi'nʉkʉi'ma rɨ, mɨrɨpan tetʉipɨtʉ pe rɨ iseremuruku'pʉ Sises pʉta piyau. Tu'kan kon koro'tau, isekama'pʉ, mɨrɨ wenai, “Aya'pɨ'sa' uya tukai', mɨrɨpan usepi'tɨsa',” ta'pʉ iya. 	 Toen tot de vrouw doordrong dat Jezus het wist, kwam zij naar voren. Bevend viel zij voor Hem neer en vertelde waarom zij Hem had aangeraakt en dat zij nu genezen was. Allen die erbij stonden, hoorden het.


ɨyenu kon yau mɨrɨ iku'tɨ', mɨrɨ a'tai Kʉrai piyapai iyemo'kasa' pe ɨwesi'pʉ kon, Esuwerʉ yawon kon pe pʉra mɨrɨ awonsi'kɨ ɨnnon kon pe rɨ ekonekan nɨto' pɨ' usauro'nɨto' piyapai, iye'ku'to' pʉra rɨ mɨrɨ awonsi'kɨ Papa pʉra rɨ serɨ non po. 	 U leefde vroeger in elk geval zonder Christus en u stond volledig buiten de gemeenschap van Gods volk. De beloften die God had gedaan, golden toen nog niet voor u.


Mɨrɨ awonsi'kɨ ɨpʉrematɨ' Iya'kwarʉ yau tanporo te'ku'sen a'tai rɨ, ti'tui' pʉra rɨ ɨpʉreman nɨto' mɨrɨ awonsi'kɨ esa'to' yai. Serɨ itewan yau esii'ma, tenu ke esii'ma mɨrɨ awonsi'kɨ tɨwɨrɨ rɨ ɨpʉremai'ma tanporon kon wakʉ ton pona. 	 Bid voortdurend en laat u daarbij leiden door de Heilige Geest. Verslap daarin niet, maar houd vol en bid onafgebroken voor de andere christenen.


Sises enna'posa' a'tai, anpisin ka'pon amʉ' epori'ma'pʉ ipɨ'. Iyenna'po enupɨkɨrɨ te'sa' kon pɨ'. 	 Aan de overkant van het meer ontvingen de mensen Hem met open armen. Zij hadden op Hem gewacht.


Uko'man nɨto' esi kiyari entai, mɨrɨ awonsi'kɨ pun wannɨ, pon entai. 	 Want het leven is meer dan voedsel en kleding alleen.


E'tane ɨ'koro'tau'nokon ekuman eseru rɨ kʉse'se'sa'pɨ'nin, mɨrɨ pe pʉra ɨri rɨ, mɨrɨ pe pʉra mentai e'nɨto', apʉne pʉra serɨ ton esi ipoken pʉra rɨ wakʉ ton Papa munkɨ amʉ' iwano' pe. 	 Van ontucht, vuiligheid of hebzucht mag bij u geen sprake zijn.


To' uya aya'sisa' kon arɨ a'tai ko'tʉ ta', pena rɨ kɨsewankamatʉu, ‘Ɨ'rɨ kuru ta uya?’ tukai', amaimu'tɨsa' kon na'ne' ke rɨ ausaurokʉ kon mɨrɨ, ɨiwano' kon pe ausaurokʉ kon pen e'tane Wakʉ A'kwarʉ usaurokʉ. 	 Maar als je voor het gerecht wordt gebracht, maak je dan geen zorgen over wat je moet zeggen. Zeg wat je op dat moment wordt ingegeven. Je hoeft zelf niet te spreken. De Heilige Geest zal het doen.


Apʉne pʉra tanporon kon itesa' pe na'ne' nan nɨ repa, miyarɨ ipona rɨ, mɨrɨpan esa' pe iye'to' oton eke pe rɨ. Ɨnʉ' rɨ kʉrɨ itesa' pe pʉra na'ne' enapai, itenau rʉ'kwɨ rɨ na'ne' emo'ka mɨrɨ. 	 Want wie een goed gebruik maakt van wat hij heeft, zal er nog meer bij krijgen. Meer dan overvloedig. Maar wie niets doet met wat hij heeft, zal zelfs de kleinste verantwoordelijkheid worden afgenomen.


Miyarɨ ka'tɨ' rɨ marɨ so'si to' iwʉ' tau tamʉrasan pɨ'. Miyarɨ ka'tɨ' utonpa rʉ'kwɨ Epene'tos pɨ', wapiya kuru iyera'tɨsa' rʉ'pʉ Kʉrai winɨkʉi' Eisa nono po. 	 Doe ook de groeten aan de gelovigen die bij hen in huis samenkomen. Doe de groeten aan mijn vriend Epénetus. Hij was de eerste in Asia, die in Christus ging geloven.


Pu'kena' Aisaya nʉmenuka'pʉ kareta amon tʉrʉ'pʉ itena'. Ara'ka'pʉ iya se tawon e'menukasa' airɨ: 	 Men gaf Hem het boek van de profeet Jesaja en Hij zocht het gedeelte op waar staat:


Mɨrɨ a'tai, use'man nɨto' tʉrawasomanin nan epuru e'soto'ka'pʉ to' rau, mɨrɨpan uya Sises ekama'popɨtʉ'pʉ, “Eikʉ auya pen nɨ pe' mɨrɨ? Ɨ'rɨ tukai' pʉsamoro ka'pon amʉ' usaurokʉ ɨpɨ'?” ta'pʉ iya. 	 De hogepriester die in het midden zat, stond op en vroeg aan Jezus: "Waarom geeft U geen antwoord op de beschuldigingen van deze mannen?"


mɨrɨpan kon ukɨ'pɨ'nʉnpɨ'to' oton: “‘Ɨsɨ kusa! Ɨsɨ kusa mɨrɨ eke pata, tepontɨsen pe iye'sa' rʉ'pʉ epe'kena' pon renen tato' ya', tʉtariren mɨrɨ awonsi'kɨ isuweyu pon ya', mɨrɨ awonsi'kɨ iye'wontɨpɨ'sa' rʉ'pʉ korʉ konekasa' a'kʉ pe ke, epe'kena' ton tɨ' ke, mɨrɨ awonsi'kɨ mokon ke! 	 'Och, grote stad!' zullen zij zeggen. 'Wat verschrikkelijk! Eerst was u gekleed in fijn linnen, purper en scharlaken en droeg u gouden sieraden, edelstenen en parels; een uur later was u al die schitterende rijkdom kwijt!'


Ɨyekama'po uya 'nokon kuru, utonpa ton, kamo e'ta'nʉ'nɨ emapu'tɨnin nan enei'ma ɨwesi kon pa mɨrɨ awonsi'kɨ ɨye'mata'nokon awa'kʉ'nin kon tʉnin nan. To' nʉkupʉnʉ esi ɨusenupa'pʉ kon ipɨ' kasa pʉra rɨ. To' piyau ke'tʉu. 	 Vrienden, er is nog één ding waarvoor ik u ernstig wil waarschuwen, en dat is het gevaar van scheuring. Sommigen zijn daarop uit. Zij proberen u verkeerde dingen te laten doen, dingen die ingaan tegen wat u is geleerd.


Ipʉ'kʉ pe wapiyaro' iteperu ki'masa' tʉsa' enasa' yau wakʉ pe, mɨrɨ a'tai nin si tanporon itonpa esi mɨrɨ wakʉ pe; imi' ton esi wakʉ pe, mɨrɨ kasa kanan ipanta ton esi mɨrɨ. 	 Omdat Abraham en de profeten het volk van God waren, zullen hun kinderen het ook zijn. (e) Als de wortel van God is, zijn de takken ook van Hem.


Imu poitorʉ pe te'sen uri'san winɨpaino esi'pʉ entun eseru yau rɨ iyentusa' pe; e'tane imu apiyo' pen uri'san winɨ iyentusa' esi'pʉ iye'kupʉ tukai' usauro'nɨsa' otori'pɨ pe. 	 Dat Hagar een kind van Abraham kreeg, was een natuurlijke zaak. Maar Sara kreeg pas een kind nadat God het aan Abraham had beloofd.


Mɨrɨpan nin si, Sameriya pon kon uye'sa' a'tai nin si ipiya', to' uya ekama'po'pʉ ipan pe tʉpiyau'nokon iko'manto' pe; mɨrɨ yau, Sises uko'mamʉ'pʉ asa'rɨ wʉi to' piyau. 	 Toen zij bij Hem kwamen, vroegen zij of Hij bij hen bleef. Hij bleef nog twee dagen.


Mɨrɨpan pirikʉ iya: “To' makooi mɨrɨ awonsi'kɨ main uya tato' awɨrɨ pʉra to' nʉkupʉnʉ kupʉ uya pen uyenu yau,” ta iya. 	 En Hij voegde eraan toe: "Ik zal nooit meer aan hun zonden denken." (B)


Kanau epotorʉ'pʉ tɨ'kwɨrɨ'sen eporo'pʉ ina uya Pini'siya po. Mɨrɨ ya', tekanwa'tɨi' ina utɨ'pʉ. 	 Daar vonden wij een schip dat naar de Syrische provincie Fenicië zou oversteken; wij gingen aan boord


Mʉre amʉ' anʉmʉ'pʉ iya temekon pona, mɨrɨpan kon pona temiyatʉ tʉtʉse to' pʉrema'pʉ iya. 	 Hij nam de kinderen in Zijn armen, legde Zijn handen op hun hoofd en zegende hen.


Sises usarɨ uya tentaka kon ensa' tʉuya a'tai, “Pʉse rɨ si Papa iwano' karimeru mʉre!” ta'pʉ iya. 	 Hij zag Jezus voorbijgaan en zei: "Kijk, Hij is het offerlam van God!"


“Serɨ ton pɨ' usaurokʉ mɨrɨ ɨpiyau'nokon esi koro'tau. 	 Ik vertel dit allemaal omdat Ik nu nog hier ben.


Useta'kanpai'nokon pʉra man wakʉ eseru ku'tane, apʉne pʉra itepe'pʉ anʉnto' oton kon iweyu a'tai, useta'kan nɨsa' pʉra iyesi yau. 	 Laten wij nooit ophouden met goed doen, want na verloop van tijd zullen wij de zegen ervan oogsten, als wij het tenminste niet opgeven.